Kültür
ve Turizm Bakanlığından:
KORUNMASI
GEREKLİ TAŞINMAZ KÜLTÜR VARLIKLARININ
VE SİTLERİN
TESPİT VE TESCİLİ
HAKKINDA
YÖNETMELİK
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve
kapsam
MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmeliğin amacı, 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan ve 6 ncı
maddesinde açıklanan korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları, doğal
sitler hariç olmak üzere sitlerin tespit ve tescili ile ilgili usul ve
esasları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 7
nci ile 10 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Arkeolojik sit: İnsanlığın varoluşundan günümüze
kadar ulaşan eski uygarlıkların yer altında, yer üstünde ve su altındaki
ürünlerini, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel
özelliklerini yansıtan her türlü kültür varlığının yer aldığı yerleşmeler
ve alanları,
b) Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığını,
c) Etkileşim-geçiş sahası: Korunması gerekli kültür
varlıklarını ve sit alanlarını doğrudan etkileyen, sit bölgeleriyle
bütünlük gösteren, daha önceden sit sınırları içindeyken sit sınırları
dışına çıkarılmış veya sit sınırları dışında tutulmuş korunacak sokak,
meydan, yapı grupları ve benzerlerinin yer aldığı, sit bölgeleri arasında
kalmış, sitleri doğrudan etkileyen veya koruma amaçlı imar planlarının
hazırlanma aşamasında göz önünde bulundurulması gereken alanları,
ç) Genel Müdürlük: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel
Müdürlüğünü,
d) İrdeleme: Daha önce tespit ve tescili yapılmış
taşınmaz kültür varlıkları ile sitlerde yasal ve hukuki zorunluluklar,
bilimsel araştırmalar veya koruma bölge kurulu kararı gereği Bakanlığın
imkanları çerçevesinde yenilenen/yinelenen tespit çalışmalarını,
e) Kentsel arkeolojik sit: 2863 sayılı Kanun kapsamına
giren arkeolojik sitlerle birlikte korunması gerekli kentsel dokuları
içeren ve bu özellikleri ile bütünlük arz eden alanları,
f) Kentsel sit: Mimari, mahalli, tarihsel, estetik ve
sanat özelliği bulunan ve bir arada bulunmaları ve bir bütün olarak o
yerleşmenin ait oldukları dönemin yaşam biçimini gelecek nesillere
aktarmaları sebebiyle teker teker taşıdıkları kıymetten daha fazla kıymeti
olan, kültürel ve tabii çevre elemanlarının (yapılar, bahçeler, bitki
örtüleri, yerleşim dokuları, duvarlar, sokak ve meydanlar, v.b.) birlikte
bulundukları alanları,
g) Koruma Bölge Kurulu: Kültür Varlıklarını Koruma Bölge
Kurulunu,
ğ) Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü: Kültür Varlıklarını
Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünü,
h) Koruma Yüksek Kurulu: Kültür Varlıklarını Koruma
Yüksek Kurulunu,
ı) Korunacak sokak: Her türlü yapı tarzında ve doku
özellikli yerleşmelerde korumaya değer sivil mimari örneklerinin toplu
şekilde bulunduğu hallerde, bütünlüğü veren yapı adası veya sokak
ölçeğindeki alanı,
i) Korunma alanı: Taşınmaz kültür varlıklarının
muhafazaları veya tarihi çevre içinde korunmalarında etkinlik taşıyan
korunması zorunlu olan alanları,
j) Ören yeri: Tarih öncesinden günümüze kadar gelen
çeşitli uygarlıkların ürünü olup, topoğrafik olarak tanımlanabilecek
derecede yeterince belirgin ve mütecanis özelliklere sahip, aynı zamanda
tarihsel, arkeolojik, sanatsal, bilimsel, sosyal veya teknik bakımlardan
dikkate değer, kısmen inşa edilmiş, insan emeği kültür varlıkları ile
tabiat varlıklarının birleştiği alanları,
k) Sit: Tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli
medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari
ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür
varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya önemli
tarihi hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespiti yapılmış tabiat
özellikleri ile korunması gerekli alanları,
l) Tarihi sit: İnsanlık tarihi, milli tarihimiz veya
askeri harp tarihi açısından çok önemli tarihi olayların cereyan ettiği ve
bu sebeple korunması gerekli yerleri,
m) Taşınmaz kültür varlıkları: Tarih öncesi ve tarihi devirlere
ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan, o eseri meydana
getiren toplumun toplumsal, kültürel, ekonomik, siyasal, bilimsel ya da
estetik niteliklerinin belgesi olan yer üstünde, yer altında veya su
altındaki korunması gerekli taşınmaz varlıkları,
n) Tescil: Bakanlıkça tespiti yapılan taşınmaz kültür
varlıkları ile sitlerin korunması gerekli olanlarının, koruma bölge kurulu
kararıyla belirlenmesini,
o) Tespit: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan ve 6 ncı maddesinde açıklanan
korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarının 2863 sayılı Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 7 nci maddesine göre bu yönetmelikte
belirtilen usuller, esaslar ve kıstaslar doğrultusunda, oluşturulacak bir
ekip tarafından, teknik bir çalışma ile değerlendirilerek
belgelendirilmesini, koruma amaçlı imar planı müellifi, üniversiteler ya da
bilimsel araştırma yapan uzmanlarca veya ilgili meslek odası gibi konu ile
doğrudan ilgili kişi, kurum ve kuruluşlarca bu yönetmeliğe göre
hazırlanarak Bakanlık ilgili birimlerine iletilen çalışmaların Bakanlık
ilgili birim elemanlarınca yerinde kontrol edilmesini,
ö) Tespit ekibi: Tespit çalışmalarını yapmak üzere,
yapılacak çalışmanın konusu, çalışmaya esas teşkil eden varlıkların
nitelikleri ve yerine göre Bakanlıkça ya da Bakanlıkça gerektiğinde diğer
ilgili kurum ve kuruluşların uzmanlarından veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün
kendi uzmanlarından iki kişiden az olmamak üzere kurulacak ekibi,
p) Tespit programı: Tespit çalışmalarını yapmak üzere;
Genel Müdürlük, Koruma Bölge Kurulu Müdürlükleri veya Müze Müdürlüklerince
Bakanlığın imkânları, mevsim ve arazi şartları, konunun önemi, kamusal
yararı, tarih sırası ve çalışmayı yapacak tespit ekibinin durumu
gözetilerek hazırlanan ve güncelleştirilen programı,
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Genel
Esaslar
Tespitlerde
değerlendirme kıstasları
MADDE 4 – (1) Kaya
mezarlıkları, yazılı, resimli ve kabartmalı kayalar, resimli mağaralar,
höyükler, tümülüsler, ören yerleri, akropol ve nekropoller; kale, hisar,
burç, sur, tarihi kışla, tabya ve istihkamlar ile bunlarda bulunan sabit
silahlar; harabeler, kervansaraylar, han, hamam ve medreseler; kümbet,
türbe ve kitabeler, köprüler, su kemerleri, su yolları, sarnıç ve kuyular;
tarihi yol kalıntıları, mesafe taşları, eski sınırları belirten delikli
taşlar, dikili taşlar; sunaklar, tersaneler, rıhtımlar; tarihi saraylar,
köşkler, evler, yalılar ve konaklar; camiler, mescitler, musallalar,
namazgahlar; çeşme ve sebiller; imarethane, darphane, şifahane,
muvakkithane, simkeşhane, tekke ve zaviyeler; mezarlıklar, hazireler,
arastalar, bedestenler, kapalı çarşılar, sandukalar, siteller, sinagoglar,
bazilikalar, kiliseler, manastırlar; külliyeler, eski anıt ve duvar
kalıntıları; freskler, kabartmalar, mozaikler, peri bacaları, okul, devlet
yapısı ve benzeri taşınmaz kültür varlıklarından korunması gerekli olanlar
ile sitlerin tespitinde;
a) On dokuzuncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış
taşınmazlardan olması,
b) Ondokuzuncu yüzyıl sonrasında yapılmış olmasına
rağmen önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu
yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge
niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi
olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan
olması,
c) Tek yapılar için; taşınmazın sanat, mimari, tarihi,
estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra,
izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin
yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, biçim bakımından
özellik göstermesi,
ç) Kentsel sitler için; korunması gerekli kültür varlığı
özelliği gösteren tek yapıların yoğunluk, mimari, tarihi bütünlük
göstermesi ya da geleneksel kentsel dokuyu bir bütün halinde yansıtması,
d) Arkeolojik sitler için; yazılı bilgiler, sathi
kalıntılar veya bilimsel araştırmalara dayanması; çevresel gözlemler ile
bilimsel varsayımlar veya topoğrafik açılardan yeterli niteliklere sahip
olması;
1) Birinci Derece Arkeolojik Sitlerde; tarih öncesinden
günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları
devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini yansıtan kent
kalıntıları ile yerleşim alanları ve sosyal yaşama konu olmuş; taşınmaz kültür
varlıklarına ait kalıntılar ve buluntuların veya bunu destekleyen taşınır
kültür varlığı buluntularının yoğun olarak yer aldığı alanlardan olması,
2) İkinci Derece Arkeolojik Sitlerde; tarih öncesinden
günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları
devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini kısmen
yansıtan yerleşim alanları ve sosyal yaşama konu olmuş alanlardan olması;
ancak Birinci Derece Arkeolojik sitler kadar yoğun kültür varlığı kalıntı
ve buluntusuna sahip olmayan veya kısmen modern yerleşme birimleri ile de
doku bozulmaları görülen arkeolojik alanlardan olması,
3) Üçüncü Derece Arkeolojik Sitlerde; ender rastlanılan
buluntulardan ve/veya bilimsel araştırmalar, çevresel gözlemler ile
bilimsel varsayımlar sonucunda kültür varlığı veya kalıntısı bulunma
olasılığı olan alanlardan olması veya Birinci ve İkinci Derece Arkeolojik
Sitlerle etkileşim içinde ve bu alanların korunmasında uzun ya da kısa vadede
kamu yararı olan alanlardan olması,
e) Kentsel Arkeolojik Sitler için; arkeolojik alanlarla
günümüzde sosyal yaşamın devam ettiği geleneksel kentsel dokunun bir arada
bulunması,
f) Tarihi sitler için; yazılı bilgi-belgeler ve bilimsel
araştırmalar sonucunda ulusal tarihimiz ve askeri harp tarihi açısından
önemli tarihi olayların cereyan ettiği hususunun sabit olması,
g) Taşınmazın milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle
zaman unsuru ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye
Cumhuriyeti'nin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve
tespit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal Atatürk tarafından kullanılmış
evlerden olması,
ğ) Etkileşim-geçiş sahası için; korunması gerekli kültür
varlıklarını ve sit alanlarını doğrudan etkileyen, sit bölgeleriyle
bütünlük gösteren, daha önceden sit sınırları içindeyken sit sınırları
dışına çıkarılmış veya sit sınırları dışında tutulmuş korunacak sokak,
meydan, yapı grupları ve benzerlerinin yer aldığı, sit bölgeleri arasında
kalmış, sitleri doğrudan etkileyen veya koruma amaçlı imar planlarının
hazırlanma aşamasında göz önünde bulundurulması gereken alanlardan olması,
hususları göz önünde bulundurulur.
Tespit
sonucu düzenlenecek belgeler
MADDE 5 – (1)
Yapılan tespitler sonucunda tescile esas olmak üzere aşağıdaki belgeler
düzenlenir:
a) Taşınmaz kültür varlıkları ile sitlerin tescili için
gerekli yazılı ve görsel bilgileri içeren Anıt ve Sit Fişi.
b) Tanıtmaya yeterli fotoğraflar.
c) Tek yapılar için; taşınmazı içten, dıştan ve
çevresiyle birlikte gösteren tespit fişi üzerinde yer alan fotoğraflar.
ç) Sitler için; alanı bütünüyle algılamayı sağlamak
amacıyla panoramik olarak çekilmiş fotoğraflar ve alan üzerindeki taşınmaz
kültür varlıkları ile küçük buluntuların detaylı çekilmiş, tasdikli, çekim
tarihleri belirtilmiş albüm haline getirilmiş fotoğraflar.
d) Tespiti yapılan taşınmazın ve sitin yerini ve
sınırlarını gösterir Ek-1, 2 ve 3’'teki tablolara uyularak hazırlanan ve
yapılara verilen sıra numaraları işlenen harita. (Sit sınırları, 15/7/2005
tarihli ve 25876 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyük
Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliğine uygun olarak
hazırlanmış haritalar üzerinde belirlenir. Sit sınırları kadastral
haritaların üretildiği alanlarda kadastral haritalarda, kadastral
haritaları üretilmemiş alanlarda ise; üretilmişse 1/5000 ölçekli standart
topografik fotogrametrik uçuş paftaları, halihazır haritalar, orotofoto
haritalar üzerinde, bunlardan hiçbiri üretilmemişse 1/25000 ölçekli
topografik harita üzerinde işaretlenir. Tescil fişine sit alanının konumunu
gösterir 1/25000 ölçekli topografik harita eklenir.)
e) Taşınmaz kültür varlıkları ile siti tanımlayan ve
tespit ekibinin görüşünü içeren ve Ek-4'teki şemaya göre hazırlanan rapor
ve ekinde korunması önerilen taşınmaz kültür varlıklarının Ek-5 ve 6’daki tabloya
uyularak hazırlanan listesi.
(2) Sit sınırları Büyük Ölçekli Harita ve Harita
Bilgileri Üretim Yönetmeliğine uygun olarak hazırlanmış haritalar üzerinde
belirlenir. Sit sınırları kadastral haritaların üretildiği alanlarda
kadastral haritalarda, kadastral haritaları üretilmemiş alanlarda ise;
üretilmişse 1/5000 ölçekli standart topografik fotogrametrik uçuş
paftaları, halihazır haritalar, orotofoto haritalar üzerinde, bunlardan
hiçbiri üretilmemişse 1/25000 ölçekli topografik harita üzerinde işaretlenir.
Tescil fişine sit alanının konumunu gösterir 1/25000 ölçekli topografik
harita eklenir.
Koordinasyon
MADDE 6 – (1) 2863
sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 7 nci maddesi gereği,
Genel Müdürlükçe veya ilgili Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünce, tespite konu
olan alanla ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların
görüşleri alınır.
(2) Görüş istenen kurum ve kuruşlarca kırk beş gün
içinde görüş verilmemesi durumunda çalışmalar Bakanlıkça doğrudan
tamamlanır.
Tescil
kararı
MADDE 7 – (1)
Taşınmaz kültür varlıklarından ve sitlerden Bakanlıkça tespiti yapılanlar
koruma bölge kurullarınca değerlendirilerek tescil olunur.
(2) Vakıflar Genel Müdürlüğünün idaresinde veya
denetiminde bulunan mazbut ve mülhak vakıflara ait taşınmaz kültür varlıkları,
gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetinde bulunan cami, türbe, kervansaray,
medrese, han, hamam, mescit, zaviye, sebil, mevlevihane, çeşme ve benzeri
korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarının tespiti ve envanterlenmesi
Vakıflar Genel Müdürlüğünce yapılır ve tespiti yapılan taşınmaz kültür
varlıkları koruma bölge kurullarınca değerlendirilerek tescil olunur.
(3) Vakıflar Genel Müdürlüğünce tespiti yapılıp, koruma
bölge kurullarınca değerlendirilerek tescil olunan taşınmaz kültür
varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi Vakıflar Genel Müdürlüğünce
yürütülür.
Tescil
işlemleri
MADDE 8 – (1)
Yapılan tespitler sonucu hazırlanan belgelerin Koruma Bölge Kurulunca
değerlendirilip uygun bulunması sonucunda alınan tescil kararının ilgili
kuruluşlara dağıtımı, kararı alan koruma bölge kurulu müdürlüğünce yapılır.
Tescil edilen korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı, belirlenen korunma
alanları ve sitler il merkez ilçesi sınırları içerisinde ise valilikçe,
ilçe sınırları içinde ise kaymakamlıkça, tescil kararının valiliğe veya
kaymakamlığa tebliğ tarihinden itibaren en geç üç gün içinde ilan
tahtalarına asmak, belediye hoparlörüyle duyurmak, köy muhtarlığına
bildirmek ve internet sitesinde yayımlamak suretiyle ilân edilir. Bu ilana
ait tutanak ilgili Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne iletilmek üzere
Bakanlığın o ildeki temsilcisine teslim edilir.
(2) Korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları ile
sitler kadastral haritalar üzerinde belirlenmişse, bu taşınmazlara ilişkin
köy-mahalle-pafta adı, ada-parsel numarası, parselin bir bölümünün veya
tamamının sit içinde kaldığına ilişkin bilgileri gösterir liste ilgili
valilik ve kaymakamlık tarafından ilgili kadastro müdürlüğüne
hazırlattırılarak ilgili tapu müdürlüklerine gönderilir.
(3) Korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları ile
sitler kadastral haritalar üzerinde belirlenmemiş ise bu bilgiler, Genel
Müdürlük ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü arasında düzenlenen bir
protokol kapsamında Koruma Bölge Kurulu Müdürlükleri ile Kadastro
Müdürlüklerince ortaklaşa belirlenir.
(4) Bu işlemler tamamlandıktan sonra, korunması gerekli
taşınmaz kültür varlığı, belirlenen korunma alanları ve sitler, il merkez
ilçe sınırları içinde ise valinin, ilçe sınırları içinde kalırsa kaymakamın
yazısı üzerine veya tapu müdürlüklerince doğrudan tapu kütüğünün beyanlar
hanesine, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı, korunma alanı veya
cinsi, derecesi ve bir bölümünün ya da tamamının sit içinde kaldığı da
belirtilerek sit olduğuna dair kayıt konur.
(5) Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı, korunma
alanı veya sit olarak Bakanlıkça tespiti yapılarak Koruma Bölge
Kurullarınca tescil edilen, 21/6/1987 tarihli ve 3402 sayılı Kadastro
Kanununun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen
mera, yaylak, kışlak, otlak, harman ve panayır yerleri gibi sınırlandırması
yapılmış ve parsel numarası verilerek, özel siciline yazılmış taşınmazlar
için korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı, korunma alanı veya cinsi,
derecesi ve bir bölümünün ya da tamamının sit içinde kaldığı da
belirtilerek sit olduğuna dair kayıt konur.
(6) 3402 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendinde belirtilen, devletin hüküm ve tasarrufu altında
bulunan kayalar, tepeler, dağlar ile bunlardan çıkan kaynaklar gibi tarıma
elverişli olmayan sahipsiz yerler ile deniz, göl, nehir gibi genel sular
ile yol, meydan, köprü, yeşil alan ve park gibi tescil ve sınırlandırması
yapılmayarak tapu siciline kayıt edilmeyen alanlar için yukarıda belirtilen
kayıt konulmaz.
(7) Bu alanlarda yeni bir sınırlandırma ve parsel ihdası
Koruma Bölge Kurulu izni ile yapılır.
Tescil
kaydının kaldırılması
MADDE 9 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerine göre tescil edilmiş korunması gerekli taşınmaz
kültür varlıklarının tescil kayıtlarının kaldırılması tescil işlemleri ile
ilgili esaslara uygun olarak yürütülür.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Çeşitli ve
Son Hükümler
Yürürlükten
kaldırılan yönetmelik
MADDE 10 – (1)
10/12/1987 tarihli ve 19660 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Korunması
Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tespit ve Tescili Hakkında
Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
MADDE 11 – (1) Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 12 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Kültür ve Turizm Bakanı yürütür.
Ekler için tıklayınız.
|