Yönetmelik Adalet Bakanlığından: Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 – Bu Yönetmeliğin amacı, bütün adlî kolluk
görevlileri ile gerektiğinde veya Cumhuriyet savcısının talebi üzerine adlî
kolluk görevini ifa eden diğer kolluk görevlilerinin, Cumhuriyet savcılarının
bilgi ve emirleri doğrultusunda yürütecekleri adlî soruşturma sırasında
kolluk tarafından gerçekleştirilen yakalama, gözaltına alma, muhafaza altına
alma ve ifade alma işlemlerinin yürütülmesinde uyulacak usul ve esasları
düzenlemektir. Kapsam Madde 2 – Bu Yönetmelik yakalama, gözaltına alma,
muhafaza altına alma ve ifade alma işlemleri ile adlî kolluk görevlileri ile
gerektiğinde veya Cumhuriyet savcısının talebi üzerine adlî kolluk görevini
ifa eden bütün kolluk birimlerini kapsar. Dayanak Madde 3 – Bu Yönetmelik, 4/12/2004 tarihli ve 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 7/11/1979 tarihli ve 2253 sayılı Çocuk
Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, 4/7/1934
tarihli 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, 10/3/1983 tarihli ve
2803 sayılı Jandarma Teşkilât, Görev ve Yetkileri Kanunu, 9/7/1982 tarihli ve
2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu, 2/7/1993 tarihli ve 485 sayılı
Gümrük Müsteşarlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnameye dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar Madde 4 – Bu Yönetmelikte geçen; Adlî
kolluk: 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilâtı Kanununun 8, 9, 10
ve 12 nci maddeleri, 2803 sayılı Jandarma Teşkilât, Görev ve Yetkileri
Kanununun 7 nci maddesi, 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilât ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi ve 2692 sayılı
Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanununun 4 üncü maddesinde belirtilen soruşturma
işlemini yapan güvenlik görevlilerini, Bilgi
alma: Bir suçun tespiti veya aydınlatılmasına yönelik olarak, müşteki ve
suçtan zarar gören ile suç işleme şüphesi altında bulunmayan diğer kişilerin
dinlenmesini ve tutanağa geçirilmesini, İfade
alma: Şüphelinin kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı tarafından
soruşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini, Gecikmesinde
sakınca bulunan hâl: Derhâl işlem yapılmadığı takdirde suçun iz, eser, emare
ve delillerinin kaybolması veya şüphelinin kaçması veya kimliğinin
saptanamaması ihtimalinin ortaya çıkması hâlini, Gözaltına
alma: Kanunun verdiği yetkiye göre, yakalanan kişinin hakkındaki işlemlerin
tamamlanması amacıyla, yetkili hâkim önüne çıkarılmasına veya serbest
bırakılmasına kadar kanunî süre içinde sağlığına zarar vermeyecek şekilde
özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanıp alıkonulmasını, Gözaltı
birimi: Yakalanan kişinin hakkındaki işlemlerin tamamlanarak adlî mercilere
sevk edilmesine veya serbest bırakılmasına kadar, kanunî süre içinde onu
gözaltında tutmakla yetkili ve görevli kolluk kuvveti birimlerini, Gözaltı
ve nezarethane sorumlusu: Gözaltına veya muhafaza altına alınan kişilere
haklarının okunmasını, kayıtların tutulmasını ve kanunlara uygun
davranılmasını sağlamak amacıyla ilgili karakol, birim veya bot komutanı,
âmiri veya büro âmiri tarafından görevlendirilen personeli, Kovuşturma:
İddianamenin kabulüyle başlayıp, hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreyi, Mâlen
sorumlu: Yargılama konusu işin hükme bağlanması ve bunun kesinleşmesinden
sonra, maddî ve malî sorumluluk taşıyarak hükmün sonuçlarından etkilenecek
veya bunlara katlanacak kişiyi, Muhafaza
altına alma: Kanunun yetki verdiği hâllerde yetkili merci önüne çıkarılması
gereken kişilerin ilgili kurumlar veya kişilerce teslim alınana kadar
sağlıklarına zarar vermeyecek şekilde ve zorunlu olduğu ölçüde
özgürlüklerinin kısıtlanıp alıkonulmasını, Müdafi:
Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı, Nezarethane:
Şüpheli veya sanıkların haklarındaki işlemlerin tamamlanıp adlî mercilere
sevk edilinceye kadar bekletilmesi amacıyla yapılmış yerleri, Sanık:
Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar, suç şüphesi
altında bulunan kişiyi, Sorgu:
Şüpheli veya sanığın, hâkim veya mahkeme tarafından soruşturma veya
kovuşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini, Soruşturma:
Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin
kabulüne kadar geçen evreyi, Suçüstü:
İşlenmekte olan suçu, henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden hemen
sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek
yakalanan kişinin işlediği suçu, fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya
veya delille yakalanan kimsenin işlediği suçu, Şüpheli:
Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişiyi, Toplu
suç: Aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla kişi
tarafından işlenen suçu, Vekil:
Katılan, suçtan zarar gören veya mâlen sorumlu kişiyi ceza muhakemesinde
temsil eden avukatı, Yakalama:
Kamu güvenliğine, kamu düzenine veya kişinin vücut veya hayatına yönelik var
olan bir tehlikenin giderilmesi için denetim altına alınması gereken veya suç
işlediği yönünde hakkında kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan kişinin
gözaltına veya muhafaza altına alma işlemlerinden önce özgürlüğünün geçici
olarak ve fiilen kısıtlanarak denetim altına alınmasını, ifade
eder. İKİNCİ BÖLÜM Yakalama, Gözaltına Alma
ve Muhafaza Altına Alma Yakalama, gözaltına alma ve muhafaza
altına alma yetkisi Madde 5 – Kolluk görevlileri; a)
Gecikmesinde
sakınca bulunan ve Cumhuriyet savcısına veya derhâl âmirlerine müracaat
imkânı olmayan hâllerde; hakkında yakalama emri düzenlenmesi veya tutuklama
kararı verilmesi gereken kişileri ya da suçüstü hâlinde veya gecikmesinde
sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine
dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan şüphelileri, b)
Kolluk
kuvvetinin kanun ve usul dairesinde verdiği emre itaatsizlik edenleri ve
aldığı tedbirlere uymayanları, c)
Görev
yaparken mukavemette bulunan veya görevinden alıkoymak maksadıyla kolluk
kuvvetine zorla karşı koyan ve yakalanmadıkları taktirde hareketlerine devam
etmeleri ihtimali bulunan kişileri, d)
Haklarında
yetkili mercilerce verilen yakalama emri, yakalama ve tutuklama kararı
bulunanları veya kanunla istenilen bir mükellefiyeti yerine getirmedikleri
için yakalanması gerekenleri, e)
Uyuşturucu
ve uyarıcı maddeleri alan, satan, bulunduran veya kullananları, f)
Halkın
rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya
sarhoşluk hâlinde başkalarına saldıranları, g)
Halkın
huzur ve sükûnunu bozanlardan, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine
devam edenlerle, başkalarına saldırıya yeltenenleri ve kavga edenleri, h)
Bir
kurumda tedavi, eğitim ve ıslahı için kanunlarla belirtilen esaslara uygun
olarak, alınan tedbirlerin yerine getirilmesi amacıyla toplum için tehlike
teşkil eden akıl hastası, uyuşturucu ve uyarıcı madde veya alkol tutkunu,
serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişileri, ı)
Haklarında mahkemece çocuk bakım ve yetiştirme yurtlarına veya benzeri resmî
veya özel kurumlara yerleştirilmesine veya yetkili merci önüne çıkarılmasına
karar verilen çocukları, i)
Usulüne
aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren veya hakkında sınır dışı etme
veya geri verme kararı alınan kişileri, yakalayabilir. Kimliğini
bir belgeyle veya kolluk kuvvetince tanınmış veya güvenilir kişilerin
tanıklığı ile ispat edemeyenlerle, gösterdikleri belgelerin doğruluğundan şüphe
edilen kişileri, aranan kişilerden olup olmadıkları anlaşılıncaya veya gerçek
kimliği ortaya çıkıncaya kadar yirmidört saati geçmemek üzere, yakalama ve
muhafaza altına almaya yetkilidir. Bu kişilere kimliklerini ispatlamaları
hususunda gerekli kolaylık gösterilir. Aşağıda
belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir: a)
Kişiye
suçu işlerken rastlanması, b)
Suçüstü
bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması ihtimalinin bulunması veya hemen
kimliğini belirleme imkânının bulunmaması. Soruşturma
ve kovuşturması şikâyete bağlı olmakla birlikte, beden veya akıl hastalığı,
malûllük veya güçsüzlükleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara
karşı işlenen suçüstü hâllerinde kişinin yakalanması şikâyete bağlı değildir. Soruşturma
ve kovuşturması şikâyete bağlı olan suç hakkında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanununun 90 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasına göre şikâyetten önce şüpheli
yakalanmış olursa şikâyete yetkili olan kimseye ve bunlar birden fazla ise
hiç olmazsa birine yakalama bildirilir. Yakalama işlemi Madde 6 – Yakalama 5 inci maddede belirtilen yetkiler
çerçevesinde, hâkim kararı veya Cumhuriyet savcısının emriyle veya doğrudan
kolluk kuvveti veya suçüstü hâlinde herkes tarafından yapılabilir. Yakalanan kişinin kaçmasını, kendisine veya
başkalarına zarar vermesini önlemek amacıyla kaba üst araması yapılarak,
silâh ve bunun gibi unsurlardan arındırılması sağlanır. Yakalama sırasında suçun iz, emare, eser ve
delillerinin yok edilmesini veya bozulmasını önleyecek tedbirler alınır. Yakalanan kişiye,
suç ayrımı gözetilmeksizin yakalama sebebi ve hakkındaki iddialar ile susma
ve müdafiden yararlanma, yakalanmaya itiraz etme hakları ile diğer kanunî
hakları ve itiraz hakkını nasıl kullanacağı, herhâlde yazılı, bunun hemen
mümkün olmaması hâlinde sözlü olarak derhâl bildirilir. Kolluk kuvveti tarafından yapılan yakalama hâlinde
işlem, yakalanan kişi ve uygulanan tedbirler derhâl Cumhuriyet savcısına
bildirilir. Yakalamadan ve
gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin emirden, yakalananın bir yakınına
veya belirlediği bir kişiye Cumhuriyet savcısının emriyle gecikmeksizin haber
verilir. Yakalama işlemi bir tutanağa bağlanır. Bu tutanağa
yakalananın, hangi suç nedeniyle, hangi koşullarda, hangi yer ve zamanda
yakalandığı, yakalamayı kimlerin yaptığı, hangi kolluk mensubunca tespit
edildiği, haklarının tam olarak anlatıldığı açıkça yazılır, bu tutanağın bir
sureti yakalanan kişiye verilir. Bu kişiye ayrıca haklarının yazılı olarak
bildirildiğini ve kendisi tarafından da bu hususun anlaşıldığını belirten bu
Yönetmeliğe ekli "Yakalama ve Gözaltına Alma Tutanağı Şüpheli ve Sanık
Hakları Formu" (EK-A) tanzim edilerek imzalı bir örneği verilir. Suç
işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiilden
dolayı izlenen kişinin kaçması ihtimalinin bulunması veya hemen kimliğini
belirleme imkânının bulunmaması nedeniyle başkaları tarafından yakalanıp
kolluk görevlilerine teslim edilen veya bu hâllerde kolluk görevlilerince
yakalanan ya da haklarında tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini
gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına
veya âmirlerine derhâl başvurma imkânı bulunmaması sebebiyle kolluk
görevlilerince yakalanan kişi ve
olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda
işlem yapılır. Cumhuriyet savcısı tarafından verilen sözlü emir, en kısa
zamanda yazılı hâle dönüştürülerek mümkün olması hâlinde en seri iletişim
vasıtasıyla ilgili kolluğa bildirilir; aksi hâlde ilgili kolluk
görevlilerince alınmasına hazır edilir. Ancak, kolluk görevlisi emrin yazılı
hâle getirilmesini beklemeden sözlü emrin gereğini yerine getirir. Yakalanan kişi, Cumhuriyet savcısının emri ile
serbest bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınır. Muhafaza altına alınmak amacıyla yakalanan kişiler
hakkında da bu maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulandıktan sonra, yakalama
sebebi, yakalamaya itiraz etme hakkı ve bu hakkı nasıl kullanacağı derhâl
bildirilir. Bu kişilerden ıslah veya tedavi kurumuna götürülmesi gerekenlerin
ilgili kurumlarca teslim alınmaları sağlanır. Teslim alınmaması hâlinde,
durum bir tutanakla tespit edilir ve tutanağın bir sureti mülkî amire
gönderilir. Yakalanan ve nakledilecek şahıslara
uygulanacak tedbirler Madde 7 – Yakalanan veya tutuklanarak bir yerden
diğer bir yere nakledilen kişilere, kaçacaklarına ya da kendisi veya
başkalarının hayat ve beden bütünlükleri bakımından tehlike arz ettiğine
ilişkin belirtilerin varlığı hâllerinde kelepçe takılabilir. Yakınlarına haber verme Madde 8 – Yakalanan kişinin; a)
Kendisi
ile birlikte bir kişi varsa bu kişi vasıtasıyla, b)
Suçun
işlendiği veya yakalandığı yerde ikâmet ediyorsa ve haber vereceği yakınının
telefon numarasını biliyorsa ya da kolluk vasıtasıyla sair suretle tespit
edilebiliyorsa, telefon ile, c)
Haber
vereceği yakınının telefon numarasını bilmiyorsa ilgili yer kolluğu
vasıtasıyla, d)
Konutu
suç yeri dışında ise telefonla veya kişinin adresinin bulunduğu yerle ilişki
kurulmak suretiyle, yakalandığı,
gözaltına alındığı veya gözaltı süresinin uzatıldığı Cumhuriyet savcısının
emriyle gecikmeksizin bir yakınına veya belirlediği bir kişiye haber verilir. Yakalanan
veya gözaltına alınan kişi yabancı ise, yazılı olarak karşı çıkmaması
hâlinde, durumu vatandaşı olduğu ülkenin büyükelçiliği veya konsolosluğuna
haber verilir. Muhafaza
altına alınmak amacıyla kişinin yakalandığı, istediği kanunî yakınlarına
derhâl bildirilir. Sağlık kontrolü Madde 9 – Yakalanan kişinin gözaltına alınacak
olması veya zor kullanılarak yakalanması hâllerinde hekim kontrolünden
geçirilerek yakalanma anındaki sağlık durumu belirlenir. Gözaltına
alınan kişinin herhangi bir nedenle yerinin değiştirilmesi, gözaltı süresinin
uzatılması, serbest bırakılması veya adlî mercilere sevk edilmesi
işlemlerinden önce de sağlık durumu hekim raporu ile tespit edilir. Gözaltına
alınanlardan herhangi bir nedenle sağlık durumu bozulanlar ile sağlık
durumundan şüphe edilenler, derhâl hekim kontrolünden geçirilerek gerekiyorsa
tedavileri yaptırılır. Bu durumdaki kişilerden kronik bir rahatsızlığı
olanların, istekleri hâlinde varsa kendi hekimi nezaretinde resmî hekim
tarafından muayene ve tedavi edilmeleri sağlanır. Gözaltına
alınan kişinin ifadesini alan veya soruşturmayı yürüten kolluk görevlisi ile
bu kişiyi tıbbî muayeneye götüren kolluk görevlisinin farklı olması
zorunludur. Ancak personel yetersizliği nedeniyle farklı kolluk görevlisinin
bulunmaması hâlinde bu durum belgelendirilir. Tıbbî
muayene, kontrol ve tedavi, adlî tıp kurumu veya resmî sağlık kuruluşlarınca
yapılır. Hekim
raporu üç nüsha hâlinde düzenlenir. Kolluk görevlileri tarafından, hekim
raporunu verecek birime, yakalananın nezarethaneye giriş raporu mu, yoksa
çıkış raporu için mi getirildiği yazılı olarak bildirilir. Yakalama
veya nezarethaneye giriş raporunun bir nüshası raporu tanzim eden sağlık
kuruluşunda saklanır, ikinci nüshası gözaltına alınana, üçüncü nüsha ise
soruşturma dosyasına eklenmek üzere ilgili kolluk görevlisine verilir. Gözaltı
süresinin uzatılması veya yer değişikliği ya da nezarethaneden çıkış
sırasında düzenlenen hekim raporlarından; bir nüshası sağlık kuruluşunda
saklanır, iki nüshası ise raporu düzenleyen sağlık kuruluşunca kapalı ve
mühürlü bir zarf içerisinde ilgili Cumhuriyet başsavcılığına en seri şekilde
gönderilir. Bunlardan bir nüshası Cumhuriyet savcısı tarafından gözaltına
alınanın kendisine veya vekiline verilir, bir nüshası ise soruşturma
dosyasına eklenir. Bu raporların düzenlenmesinde ve Cumhuriyet başsavcılığına
gönderilmesinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 157 nci maddesinde
belirtilen gizlilik kurallarına uyulur ve bu amaçla gerekli tedbirler ilgili
sağlık kuruluşunca alınır. Hekim
muayene esnasında 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 94 üncü maddesinde
belirtilen işkence, 95 inci maddesinde belirtilen neticesi sebebiyle
ağırlaşmış işkence ve 96 ncı maddesinde belirtilen eziyet suçlarının
işlendiği yolunda herhangi bir bulguya rastlaması hâlinde, keyfiyeti derhâl
Cumhuriyet savcısına bildirir. Bu durumda Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi,
Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmeliğin 7 ve 8
inci maddesine göre işlem yapılır. Hekim
ile muayene edilen şahsın yalnız kalmaları, muayenenin hekim hasta ilişkisi
çerçevesinde yapılması esastır. Ancak, hekim kişisel güvenlik endişesini
ileri sürerek muayenenin kolluk görevlisinin gözetiminde yapılmasını
isteyebilir. Bu istek belgelendirilerek yerine getirilir. Bu durumda
gözaltına alınan kişinin talebi hâlinde müdafiî de muayene sırasında
gecikmeye neden olmamak kaydıyla hazır bulunabilir. Kadının
muayenesi, talebi hâlinde ve olanaklar elverdiğinde bir kadın hekim
tarafından yapılır. Muayene edilecek kadının talebine rağmen kadın hekimin
bulunmaması halinde, muayene sırasında hekim ile birlikte sağlık mesleği
mensubu bir kadın personelin bulundurulmasına özen gösterilir. Güvenlik araması Madde 10 – Gözaltı birimine getirilen kişi hakkında
aşağıdaki hükümler uygulanır: a)
Nezarethaneye
veya zorunlu hâllerde bu amaca tahsis edilen yerlere konulmadan önce usulünce
aranır. Kadının üst veya vücudunun aranması, bir kadın görevli veya bu amaçla
görevlendirilecek diğer bir kadın tarafından yapılır. b)
Kendisine
zarar verebilecek kemer, kravat, ip, kesici ve delici alet gibi nesnelerden
arındırılır. c)
Üzerinden
çıkan eşya ve para muhafaza altına alınır. Paranın nev’i, seri numarası ve miktarı,
eşyanın vasıfları ve markasını belirten bir tutanak düzenlenir ve bu
tutanağın bir sureti üstü aranan kişiye verilir. Nezarethane işlemleri Madde 11 – Üst araması yapılan kişinin
nezarethaneye girişi, bu Yönetmeliğe ekli "Nezarethaneye Alınanların
Kaydına Ait Defter"e (EK-B) kaydedilerek sağlanır. Nezarethane
işlemlerinde; a)
Aynı
suçla ilgisi olanlar, birbirine hasım olanlar, erkek ve kadınlar bir araya
konulmazlar, çocuklar yetişkinlerden ayrı tutulurlar. b)
Nezarethanede
zarurî hâller dışında beşten fazla kişi bir arada bulundurulmaz. c)
Tuvalet,
temizlik gibi zorunlu ihtiyaçların giderilmesi görevli memurun gözetiminde
sağlanır. d)
Yiyecek
ve içecekler önceden kontrol edilir. e)
Gözaltına
alınan kişi saldırgan bir tutum sergilemeye başladığı veya kendisine zarar
vermeye kalkıştığı takdirde önce sözle kontrol altına alınmaya çalışılır. Bu
mümkün olmadığı takdirde, hareketini giderecek derecede kuvvet
kullanılabilir. Ancak zarurî olmadıkça gerek kendisinin gerek başkasının
hayatı, vücut bütünlüğü veya sağlığı tehlikeye girmedikçe kuvvet kullanılmaz. f)
Saldırgan
tutum ve davranışları kontrol altına alınamayan kişiler tıbbî müdahalede
bulunulması için sağlık kuruluşlarına gönderilir. g)
Gözaltına
alınan kişilerin yaşama haklarını koruyucu gerekli önlemler alınarak, bu amaçla
ilgili gözetlenebilir. Gözetleme işlemi teknik imkânlar ölçüsünde kayda
alınabilir. h)
Gözaltındaki
kişinin beslenme, nakil, sağlığının korunması ve gerektiğinde tedavisi,
yakalandığının yakınlarına haber verilmesi giderleri ilgili birimin bağlı
olduğu Bakanlığın bütçe ödeneklerinden karşılanır. Nezarethaneye alınanların kaydına ait
defter Madde 12 – Gözaltı işlemleri nezarete alınanların
kaydına ait deftere yazılmak suretiyle tespit edilir. Denetime tâbi olan bu
defterde: a)
Kimlik
bilgileri; 1)
Adı
ve soyadı, 2)
Anne
ve baba adı, 3)
Cinsiyeti, 4)
Doğum
yeri ve tarihi, 5)
Nüfusa
kayıtlı olduğu yer, 6)
Cilt,
aile sıra ve kayıt numarası, 7)
Yabancılar
için pasaport numarası, 8)
İkâmet
adresi, iş adresi ve telefon numaraları, 9)
Türkiye
Cumhuriyeti kimlik numarası, b)
Gözaltına
alınmasına esas bilgiler; 1)
İsnat
edilen suç, gözaltına alınma nedeni, 2)
Suç
yeri ve tarihi, 3)
Kimin
emri ile yakalandığı ve nezarete alındığı, 4)
Haber
verilen Cumhuriyet savcısının adı ve soyadı, 5)
Cumhuriyet
savcısına haber verildiği tarih ve saat, 6)
Bilgi
toplama işlem kısmı kaydı, c)
Giriş
işlemleri; 1)
Yakalamanın
yeri, tarihi ve saati, 2)
Giriş
tarihi ve saati, 3)
Girişte
alınan hekim raporunun verildiği makam, tarihi, sayısı ve özeti, 4)
Üst
aramasında teslim alınan malzemeler, teslim eden ve teslim alanın imzası, 5)
Giriş
işlemini yapan görevlinin adı, soyadı, rütbesi ve imzası, d)
Şüpheli
ile ilgili işlemler; 1)
Haber
verilen yakını veya belirlediği kişi, adres ve telefon numarası, 2)
Haber
verilen diplomatik temsilciliğin adı ve telefon numarası, 3)
Haber
veren personelin adı, soyadı, sicili ve imzası, 4)
Haber
verme tarihi ve saati, 5)
Şüphelinin,
hakkında haber verildiğine dair imzası, 6)
Tercüman
temin edilip edilmediği, tercümanın adı, soyadı ve imzası, 7)
Müdafi
istediği hakkındaki beyanı ve imzası, 8)
Müdafi
talep etmiş ise baronun adı veya kendi avukatının adı ve soyadı, 9)
Gelen
müdafiîn adı ve soyadı, sicil numarası, geliş saati ve imzası, 10)
Süre
uzatımına karar veren makam, kararının tarihi, sayısı ve uzatılan süre, e)
Çıkış
işlemleri; 1)
Çıkarıldığı
tarih ve saat, 2)
Sevk
edildiği makam, 3)
Sevk
evrakının tarihi ve sayısı, 4)
Teslim
alan görevlinin adı, soyadı ve imzası, 5)
Kişinin
kendisine teslim edilen malzemeler ve imzası, 6)
Görevliye
teslim edilen malzemeler ve imzası, 7)
Geçici
ayrılışlar, 8)
İlân,
işlemler ve sonuç, 9)
Çıkış
işlemini yapan görevlinin adı, soyadı, rütbesi ve imzası, 10)
Kontrol
eden âmirin adı, soyadı, rütbesi ve imzası, belirtilir. Bu
defterde, yukarıda belirtilen zorunlu bilgilerin dışında gerekli görülen
diğer bilgilere de yer verilebilir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Gözaltı Süresi, Salıverme ve Adlî Mercilere Sevk Gözaltı süresi Madde 13 – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 90
ıncı maddesine göre yakalanan kişi Cumhuriyet savcısı tarafından bırakılması
emredilmezse, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınır. Gözaltı
süresi, yakalama yerine en yakın hâkim
veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından
itibaren yirmidört saati geçemez. Yakalama yerine en yakın hâkim veya
mahkemeye gönderilme için zorunlu süre oniki saatten fazla olamaz. 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 250 nci maddesinin birinci fıkrasında yer
alan suçlara bakmakla görevli olan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına
giriyorsa bu süre kırksekiz saattir. Gözaltı süresinin uzatılması Madde 14 – Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin
toplanmasında güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet
savcısı gözaltı süresini her defasında bir günü geçmemek üzere, üç gün
süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Gözaltı süresinin
uzatılması emri, gözaltına alınana derhâl tebliğ edilir. Kimse, bu süreler
geçtikten sonra hâkim kararı olmaksızın hürriyetinden mahrum bırakılamaz. 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 250 nci maddesinin birinci fıkrasında yer
alan suçlara bakmakla görevli olan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına
giren suçlardan; Anayasanın 120 nci maddesi gereğince olağanüstü hâl ilân
edilen bölgelerde yakalanan kişiler hakkında, aynı Kanununun 91 inci
maddesinin bir ve üçüncü fıkralarında dört gün olarak belirlenen süre,
Cumhuriyet savcısının talebi ve hâkim kararı ile yedi güne kadar
uzatılabilir. Hâkim karar vermeden önce yakalanan ve gözaltına alınan kişiyi
dinler. Yakalama ve gözaltı işlemlerine karşı
hâkime başvurma Madde 15 – Yakalama, gözaltına alma işlemine veya
gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine
karşı, yakalanan kişi, müdafi veya kanunî temsilcisi, eşi ya da birinci veya
ikinci derecede kan hısımı hemen serbest bırakılmasını sağlamak için sulh
ceza hâkimine başvurabilir. Yakalanan kişinin dilekçesi yetkili hâkime en
seri şekilde ulaştırılır. Yakalanan kişinin yetkili mahkemeye götürülmesi Madde 16 – Hâkim veya mahkeme
tarafından verilen yakalama emri üzerine soruşturma veya kovuşturma evresinde
yakalanan kişi, en geç yirmidört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne
çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde en yakın sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır;
serbest bırakılmadığı takdirde, yetkili hâkim veya mahkemeye en kısa zamanda
gönderilmek üzere tutuklanır. Yetkili mercilere sevk veya serbest
bırakma Madde 17 – Yakalanan kişi, gözaltına alınmasını
gerektirecek bir nedenin tespit edilememesi veya yakalama sebebinin ortadan
kalkması hâlinde Cumhuriyet savcısının emri ile kolluk kuvvetince derhâl
salıverilir. Yakalanan
kişi, hakkında ıslah veya tedavi tedbiri alınması gereken kişilerden ise
ilgili kuruma teslim edilir. Gözaltı
süreleri azamî süreler olup, gözaltına alınan kişilerin işlemlerinin en kısa
sürede bitirilmesi esastır. Gözaltına
alınanlar, işlemleri bitirildikten sonra gözaltı süresinin dolması
beklenmeksizin kolluk kuvvetince ilgili Cumhuriyet başsavcılığına derhâl sevk
edilir. Yakalama,
gözaltına alma işlemine veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin
Cumhuriyet savcısının emrine karşı, hâkime yapılan başvuru üzerine verilen
serbest bırakma kararı derhâl uygulanır. Emanete
alınan şahsî eşya ve para eksiksiz olarak ilgilisine teslim edilerek ve
girişte tanzim edilen güvenlik araması tutanağına şerh düşülerek kendisine
imzalatılır. Sevk
veya serbest bırakma işlemi ve sebebi, bu Yönetmeliğe ekli "Sevk/Serbest
Bırakma Tutanağı"na (EK-C) bağlanır, bunun bir sureti gözaltından
çıkarılan kişiye verilir. Yeniden yakalama yasağı Madde 18 – Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza
hâkiminin kararı üzerine, gözaltına alınıp da serbest bırakılan kişi hakkında
yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve
Cumhuriyet savcısının kararı olmadıkça bir daha aynı nedenle yakalama işlemi
uygulanamaz. Çocuklarla ilgili özel hüküm Madde 19 – Çocuklar bakımından yakalama ve ifade alma
yetkileri aşağıdaki şekilde sınırlandırılmıştır: a)
Fiili
işlediği zaman oniki yaşını doldurmamış olanlar ile onbeş yaşını doldurmamış
sağır ve dilsizler; 1)
Suç
nedeni ile yakalanamaz ve hiçbir suretle suç tespitinde kullanılamaz. 2)
Kimlik
ve suç tespiti amacı ile yakalama yapılabilir. Kimlik tespitinden hemen sonra
serbest bırakılır. Tespit edilen kimlik ve suç, mahkeme başkanı veya hâkimi
tarafından tedbir kararı alınmasına esas olmak üzere derhâl Cumhuriyet
başsavcılığına bildirilir. b)
Oniki
yaşını doldurmuş, ancak onsekiz yaşını doldurmamış olanlar suç sebebi ile
yakalanabilirler. Bu çocuklar, yakınları ile müdafiye haber verilerek derhâl
Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilirler; bunlarla ilgili soruşturma
Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği Cumhuriyet savcısı tarafından
bizzat yapılır ve aşağıdaki hükümlere göre yürütülür: 1)
Çocuğun
gözaltına alındığı ana-baba veya vasisine bildirilir. 2)
Kendi
talebi olmasa bile müdafiden yararlandırılır, ana-baba veya vasisi müdafi
seçebilir. 3)
Müdafi
hazır bulundurulmak şartı ile şüpheli çocuğun ifadesi alınır. 4)
Kendisinin
yararına aykırı olduğu saptanmadığı veya kanunî bir engel bulunmadığı
durumlarda ana-babası veya vasisi ifade alınırken hazır bulunabilir. 5)
Yetişkinlerden
ayrı yerlerde tutulur. 6)
2253
sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında
Kanunda yazılı suçlar büyüklerle beraber işlendiği takdirde soruşturma
evresinde çocuklarla ilgili evrak ayrılır, soruşturmaları ayrı ayrı
yürütülür. 7)
Çocukların
kimlikleri ve eylemleri mutlaka gizli tutulur. 8)
Suçun
mağduru çocuksa, bunlara karşı işlenen suçüstü hâllerinde, kovuşturulması
suçtan zarar gören kimsenin şikâyetine bağlı olan fiillerde şüphelinin
yakalanması ve soruşturma yapılması için şikâyet şartı aranmaz. 9)
Çocuklarla
ilgili işlemler mümkün olduğu ölçüde sivil kıyafetli görevliler tarafından
yerine getirilir. 10)
Çocuklara
kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. Ancak, zorunlu hâllerde çocuğun
kaçmasını, kendisinin veya başkalarının hayat veya beden bütünlükleri
bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için kolluk tarafından gerekli
önlemler alınır. DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM Müdafi
ile İlgili Hususlar Müdafi tayini Madde 20 – Şüpheli veya sanık, soruşturma ve
kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiîn yardımından
yararlanabilir; kanunî temsilcisi varsa, o da şüpheliye veya sanığa müdafi
seçebilir. Soruşturma
evresinde, ifade almada en çok üç müdafi hazır bulunabilir. Soruşturma
ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında müdafiîn, şüpheli veya sanıkla
görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukukî yardımda
bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz. Şüpheli
veya sanık, müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, talebi
hâlinde baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. Şüpheli
veya sanık onsekiz yaşını doldurmamış ya da sağır veya dilsiz veya kendisini
savunamayacak derecede malûl olur ve bir müdafiî de bulunmazsa talebi
aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Üst
sınırı en az beş yıl hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan
soruşturma ve kovuşturmada şüpheli veya sanığın talebi aranmaksızın bir
müdafi görevlendirilir. Müdafi ile görüşme Madde 21 – Şüpheli veya sanık vekâletname
aranmaksızın müdafi ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir
ortamda görüşebilir. Bu kişilerin müdafiî ile yazışmaları denetime tâbi
tutulamaz. Müdafiî
ile görüşmesinden önce ve görüşmesi sırasında, talebi hâlinde yakalanan
kişiye kalem ve kâğıt verilir. Soruşturmayı
geciktirmemek kaydıyla ve yakalanan kişi isterse, vekâletname aranmaksızın en
çok üç müdafi ifadede hazır bulunabilir. Her
kolluk biriminde görüşme için uygun şartları haiz görüşme odası ayrılır. Müdafiîn soruşturma evrakını incelemesi Madde 22 - Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir
ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Kollukta bulunan
soruşturma dosyası için yetkili Cumhuriyet savcısının yazılı emri gerekir. Müdafiîn
dosya içeriğini incelemesi veya belgelerden örnek alması, soruşturmanın
amacını tehlikeye düşürebilecek ise, Cumhuriyet savcısının talebi üzerine,
sulh ceza hâkiminin kararıyla bu yetkisi kısıtlanabilir. Yakalanan
kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve
adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adlî işlemlere ilişkin
tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz. Müdafi,
Cumhuriyet başsavcılığınca iddianamenin mahkemeye verildiği tarihten itibaren
dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün
tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir. Bu
maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır. BEŞİNCİ BÖLÜM İfade Alma İfade almanın esasları Madde 23 – Şüphelinin ifadesinin alınmasında
aşağıdaki hususlara uyulur: a)
Şüphelinin
kimliği saptanır. Şüpheli, kimliğine ilişkin soruları doğru olarak
cevaplandırmakla yükümlüdür. b)
Kendisine
yüklenen suç anlatılır. c)
Müdafi
seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından yararlanabileceği,
müdafiîn ifade sırasında hazır bulunabileceği kendisine bildirilir. Müdafi
seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği
takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. d)
Müdafi
sadece hukukî yardımda bulunabilir, şüphelinin ifadesi alınırken şüpheliye
sorulan soruya doğrudan cevap veremez, onun yerini aldığı izlenimi veren
herhangi bir müdahalede bulunamaz. Hukukî yardım maddî olayı karartabilecek
müdahalelerin yapılması anlamına gelmez. Müdafi şüpheliye bütün kanunî
haklarını hatırlatabilir ve müdafiîn her türlü müdahalesi tutanağa geçirilir. e)
5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 95 inci maddesi hükmü saklı kalmak üzere,
yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir. f)
Yüklenen
suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir. g)
Şüpheden
kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve
kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan
hususları ileri sürmek imkânı tanınır. h)
İfade
verenin kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır. i)
İfade
işlemlerinin kaydında, teknik imkânlardan yararlanılabilir. j)
İfade
bir tutanağa bağlanır. Bu tutanakta şunlar yer alır: 1)
İfade
alma işleminin yapıldığı yer ve tarih, 2)
İfade
alma sırasında hazır bulunan kişilerin isim ve sıfatları ile ifade veren
kişinin açık kimliği, 3)
İfade
alma sırasında, yukarıdaki işlemlerin yerine getirilip getirilmediği, bu
işlemler yerine getirilmemiş ise nedenleri, 4)
Tutanak
içeriğinin ifade veren ile hazır olan müdafi tarafından okunduğu ve imzaları, 5)
İmzadan
çekinme hâlinde bunun nedenleri. İfade
esasları bu Yönetmeliğe ekli İfade Tutanağı (EK-D) formatına uygun olarak
yerine getirilir. İfade almada yasak yöntemler Madde 24 – İfade veren şüphelinin beyanı, özgür
iradesine dayanmalıdır. Bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence,
ilâç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları
kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahaleler yapılamaz. Kanuna
aykırı bir yarar vaat edilemez. Yasak
usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak
değerlendirilemez. Şüphelinin
aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya
çıktığında, bu işlem ancak Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir. Hiç
kimse, kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda
bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. ALTINCI BÖLÜM Nezarethane ve İfade Alma
Odası Nezarethane ve ifade alma odası Madde 25 – Nezarethaneler en az 7 metrekare
genişliğinde, 2,5 metre yüksekliğinde ve duvarlar arasında en az 2 metre
mesafe olacak şekilde düzenlenir. Yeterli doğal ışıklandırma ve havalandırma
imkânları sağlanır. Ancak, şüpheli sayısının çokluğu sebebiyle nezarethane
imkânlarının yetersiz olması durumunda, nezarethaneler için öngörülen fizikî
şartlara sahip başka yerler de kullanılabilir. Nezarethanelerde
gözaltına alınan kişilerin yatmaları ve oturmaları için yeteri kadar sabit ve
dayanıklı oturma yerleri bulundurulur. Mevsim
ve gözaltı yerlerinin maddî şartları da dikkate alınarak, geceyi gözaltında
geçirecek şahıslar için yeterli miktarda battaniye ve yatak temin edilir. Tuvalet,
banyo ve temizlik ihtiyaçlarının giderilmesi için gerekli tedbirler alınır. Nezarethane
girişine, onaylanmış nezarethane talimatı asılır. İç ve
dış emniyeti sağlanmış, özel surette hazırlanmış, teknik donanımlı, bağımsız
yerlerin ifade alma odası olarak kullanılmasına özen gösterilir. Mevcut
nezarethane ve ifade alma odalarının standartlara uygun hâle getirilmesi
bütçe imkânları çerçevesinde sağlanır. Nezarethane ve ifade alma odalarının
denetimi Madde 26 – Nezarethane ve ifade alma odalarının
standartlara uygunluğunu sağlamak amacı ile kolluk kuvvetlerinin yetkili
birimleri tarafından denetleme yapılır. Cumhuriyet
başsavcıları veya görevlendirecekleri Cumhuriyet savcıları, adlî görevlerinin
gereği olarak, gözaltına alınan kişilerin bulundurulacakları nezarethaneleri,
varsa ifade alma odalarını, bu kişilerin durumlarını, gözaltına alınma neden ve
sürelerini, gözaltına alınma ile ilgili tüm kayıt ve işlemleri denetler;
sonucunu Nezarethaneye Alınanların Kaydına Ait Deftere kaydederler. Yetkili
ve görevli mercilerin mevzuatta öngörülen denetim yetkileri saklıdır. YEDİNCİ BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler Soruşturmanın gizliliğinin uygulanması Madde 27 – Suçluluğu bir yargı hükmüne bağlanana
kadar kişinin masumiyeti esastır ve soruşturma evresi gizlidir. Bu nedenle,
soruşturma evresinde gözaltındaki bir kişinin "suçlu" olarak
kamuoyuna duyurulmasına, basın önüne çıkartılmasına, kişilerin basınla sorulu
cevaplı görüştürülmelerine, görüntülerinin alınmasına, teşhir edilmelerine
sebebiyet verilmez ve soruşturma evrakı hiçbir şekilde yayımlanamaz. Yer gösterme işlemi Madde 28 – Cumhuriyet savcısı,
kendisine yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmuş olan şüpheliye yer
gösterme işlemi yaptırabilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 250 nci
maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren suçlar söz konusu olduğunda, adlî
kolluk âmiri de yer gösterme işlemi yaptırmaya yetkilidir. Bu suçlar dışında
yer gösterme işlemi kolluk âmirleri tarafından yaptırılamaz. Yer gösterme işlemi soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun olarak
yerine getirilir. Soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla, müdafi de yer gösterme işlemi
sırasında hazır bulunabilir. Yer gösterme işlemi tutanağa bağlanır. Bu tutanakta aşağıdaki hususlar yer alır: a) Müdafi veya vekil sıfatıyla hazır bulunduğu işlemlerle ilgili
tutanakta avukatın isim ve imzasına da yer verilir. b) Tutanak, işlemin yapıldığı yeri, zamanı ve işleme katılan veya
ilgisi bulunan kimselerin isimlerini içerir. c) İşlemde hazır bulunan ilgililerce onanmak üzere tutanağın
kendilerini ilgilendiren kısımları okunur veya okumaları için kendilerine
verilir. Bu husus tutanağa yazılarak ilgililere imza ettirilir. d) İmzadan kaçınma hâlinde nedenleri tutanağa geçirilir. Sorumluluk Madde 29 – Yakalama, muhafaza altına alma,
gözaltına alma ve ifade almada görevli bulunan kolluk kuvvetleri katıldıkları
işlemlerle ilgili olarak bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasından
sorumludur. Personelin niteliği Madde 30 – Bu Yönetmelikle kolluk kuvvetine verilen
görevleri yerine getiren personelin eğitim görmüş olması gerekir. Personelin eğitimi Madde 31 – Eğitime, tecrübeli, suçluluk
psikolojisinden anlayan, sabırlı, soğukkanlı, kavrama kabiliyeti yüksek,
tercihan psiko-teknik testten geçirilmiş personel katılabilir. Eğitim
süresi ve müfredatı Adalet Bakanlığının görüşü alınarak ilgisine göre
Jandarma Genel Komutanı veya Emniyet Genel Müdürü veya Gümrük Müsteşarı ya da
Sahil Güvenlik Komutanının onayı ile belirlenir. Adalet
Bakanlığı temsilcileri de ilgili personelin eğitimine katılabilir. Eğitimi
başarı ile bitiren personele, ilgisine göre şekli ve ebadı Jandarma Genel
Komutanlığı veya Emniyet Genel Müdürlüğü veya Gümrük Müsteşarlığı ya da Sahil
Güvenlik Komutanlığının eğitim birimlerince belirlenen sertifika verilir. Eğitimde
başarı gösteremeyen personel hakkında Hizmet İçi Eğitim Yönergelerinin ilgili
hükümleri uygulanır. Tekerrür
ve tazeleme gibi özel eğitimlere iştirak ettirilen personele ayrıca sertifika
verilmez. Yürürlükten kaldırılan mevzuat Madde 32 – 1/10/1998 tarihli ve 23480 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği
yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük Madde 33 – Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe
girer. Yürütme Madde 34 – Bu Yönetmelik hükümlerini Adalet Bakanı
yürütür. |