Yönetmelik Kültür ve Turizm Bakanlığından: Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür
Varlıklarının Yapı Esasları ve Denetimine Dair
Yönetmelik BİRİNCİ
BÖLÜM Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç
Madde
1 — Bu Yönetmeliğin amacı, korunması gerekli taşınmaz
kültür varlıklarının gruplarının belirlenmesi, bakımı, onarımı, yapı esasları
ile yapıya ilişkin proje ve uygulamaların denetim esaslarını düzenlemektir. Kapsam Madde
2 — Bu Yönetmelik; 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanunu kapsamında tescillenen korunması gerekli taşınmaz kültür
varlıklarının gruplarının belirlenmesi, bakımı, onarımı, yapı esasları ile
yapıya ilişkin proje ve uygulamaların
denetim esaslarını kapsar. Dayanak Madde
3 — Bu Yönetmelik, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Kanununun 18 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar Madde
4 — Bu Yönetmelikte
geçen; Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığını, Kanun: 2863 sayılı Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununu, Koruma Yüksek Kurulu: Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunu, Koruma Bölge Kurulu: Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunu, Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü:
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünü, İlgili idare: İl özel idaresi, büyükşehir belediyesi ve belediyeyi, Koruma, uygulama ve denetim
bürosu (KUDEB): İl özel idareleri, büyükşehir
belediyeleri, Bakanlıkça izin verilen belediyeler bünyesindeki koruma,
uygulama ve denetim bürolarını, Meslek odası: 27/1/1954 tarihli
ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununda adı geçen ve
taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına yönelik olarak hazırlanan
projelerde müellif olan meslek gruplarının bağlı bulunduğu odaları, Taşınmaz kültür varlıkları: Tarih
öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili
bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde
sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer
üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınmaz varlıkları, Tadilat ve tamirat: Yapıların
yaşamını sürdürmesini amaçlayan; a) 3/5/1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanunu’nun 21 inci maddesi uyarınca ruhsata tabi olmayan: derz, iç ve dış sıva,
boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ile mimari öğe olarak ve sanat
tarihi açısından özellik arz etmeyen tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı
ve kiremit aktarılması ve yörenin özelliğine göre belediyelerce hazırlanacak
imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen müdahaleleri, b) (a) bendinde belirtilen
müdahaleler sırasında yapıdaki ahşap,
madeni, pişmiş toprak, taş gibi çürüyen ya da
bozularak eksilen mimari öğelerin özgün biçimlerine uygun olarak aynı malzeme
ile değiştirilmesini, bozulan iç ve dış sıvaların, kaplamaların, renk ve
malzeme uyumu sağlanarak özgün
biçimlerine uygun olarak
yenilenmesini, Esaslı onarım: Tadilat ve
tamirat dışında kalan ve bilimsel
esaslara göre hazırlanmış rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerine dayalı
uygulamaları, Uygulama sorumluluğu:
Uygulamaların koruma bölge kurulları ve ilgili idareler tarafından onaylanmış
restorasyon ya da yeni yapı projelerine
uygunluğunun tüm uygulama sürecinde ve alanda izlenmesi, yönetilmesi ve
denetlenmesini, Onarım ön izin belgesi: Tadilat
ve tamiratların içeriğini belirten, uygulamadan önce KUDEB tarafından
verilecek belgeyi, Onarım uygunluk belgesi: Tadilat
ve tamiratların onarım ön izin belgesine
uygun tamamlandığına dair ilgili idare tarafından verilecek belgeyi, Kullanma izin belgesi: Yapının
inşaatı ya da onarımının koruma bölge kurulu kararları doğrultusunda
yapıldığının saptanmasından sonra, ilgili idare tarafından verilecek belgeyi ifade eder. İKİNCİ
BÖLÜM Taşınmaz
Kültür Varlıklarının Gruplarının Belirlenmesi ve Uygulama Süreci Taşınmaz
kültür varlıklarının gruplarının belirlenmesi Madde
5 — Yapı grupları, koruma bölge kurulunca Koruma Yüksek
Kurulunun ilke kararlarında belirtilen kriterler doğrultusunda belirlenir. Koruma bölge kurulu re’sen veya maliklerinin müracaat tarihinden itibaren üç
ay içinde gruplandırmayı yapar. Gruplandırılan taşınmaz kültür varlıkları,
tapu kütüğünün beyanlar hanesine kaydedilir. Gruplandırılma yapılmadıkça,
onarım ve yapı esasları belirlenmez. Taşınmaz
kültür varlıklarının yapı esasları ve
denetimine ilişkin ilkeler Madde
6 — Taşınmaz kültür varlıklarının bakım, onarım ve yapı
esasları ile proje uygulamaları Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları ve
koruma bölge kurulunun aldığı kararlar doğrultusunda yürütülür. Yıkılma
tehlikesi bulunan yapılar Madde
7 — Yıkılacak şekilde tehlike yaratan korunması gerekli
taşınmaz kültür varlıkları belediyeler veya il özel idaresinin talebi üzerine
valilikler tarafından boşaltılır. Gerekli güvenlik önlemleri alındıktan sonra
konu koruma bölge kuruluna iletilerek alınacak karara göre işlem yapılır. Tadilat
ve tamirat Madde
8 — Taşınmaz kültür varlıklarının tadilat ve tamiratlarına
ilişkin uygulamalarda aşağıdaki hususlar geçerlidir. Tadilat ve tamiratlar özgün biçim
ve malzemeye uygun olarak, bünyesinde KUDEB kurulmuş idarelerin, ilgili
idarelerin bünyesinde KUDEB bulunmaması halinde ise koruma bölge kurulunun
izin ve denetiminde 11/6/2005 tarihli ve 25842 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları, Proje Büroları ile Eğitim
Birimlerinin Kuruluş, İzin, Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmeliğe göre
gerçekleştirilir. Taşınmaz
kültür varlıklarında esaslı onarım Madde
9 — Esaslı onarımlarda, tescilli yapı için hazırlanacak rölöve, restitüsyon,
restorasyon projeleri ve diğer belgeler koruma bölge kuruluna sunulur. Koruma
bölge kurulunun onayladığı proje ve koşullarda uygulama gerçekleştirilir.
Uygulamalara ilişkin denetleme; Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları, Proje
Büroları ile Eğitim Birimlerinin Kuruluş, İzin, Çalışma Usul ve Esaslarına
Dair Yönetmeliğe göre yapılır. Yapıların
fen ve sağlık şartlarına uygunluğu Madde
10 — İlgili idareler; taşınmaz kültür varlığı parselinde ek
veya eklenti suretiyle yapılacak yapılar, sit alanı
veya koruma alanı içinde yeni inşa edilecek yapılar ve taşınmaz kültür
varlıklarının restorasyonu ile ilgili olarak koruma bölge kurulu tarafından
onaylanmış projelerde değişiklik yapamazlar. Ancak, inşa edilecek yapının fen
ve sağlık şartlarının mevzuata uygunluğunu kontrol ederler. Koruma bölge kurulunca
değerlendirilmesi gerekli projeler, öncelikle ilgili imar yönetmeliğine
uygunluğu açısından ilgili idarece incelenerek görüşleriyle birlikte koruma
bölge kurulu müdürlüğüne gönderilir. Sit
alanı içinde veya korunma alanında kalan ve
parsel ölçeğinde olup koruma bölge kurulunca onaylı projesiyle
yapılaşma izni alan uygulamaların denetimi; Koruma, Uygulama ve Denetim
Büroları, Proje Büroları ile Eğitim Birimlerinin Kuruluş, İzin, Çalışma Usul
ve Esaslarına Dair Yönetmelik
kapsamında gerçekleştirilir. Uygulama sonucu belgeler ile birlikte koruma
bölge kurulu müdürlüğüne iletilir. İlgili idareler, yapıların fen ve
sağlık şartlarına uygun tasarlanmadığını ya da
hazırlanan restorasyon projelerinde sağlık şartlarına uygun olmayan hususlar
bulunduğunu belirlediğinde, gerekli düzeltmelerin yapılması için gerekçeli
kararını proje müellifine bildirir ve gerekli düzeltmeleri yapması istenir.
İstenen değişiklikler taşınmaz kültür varlıklarının koruma bölge kurullarınca
onaylı restorasyon projelerinde değişiklik gerektiriyorsa, proje müellifince
gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra tekrar koruma bölge kurulu onayı
alınır. Parsellerin
ayrıştırılması ve birleştirilmesi Madde
11 — Koruma bölge kurulu, taşınmaz kültür varlığı
parsellerinde, taşınmaz kültür varlıklarının mahiyetlerini etkilemeyecek
şekilde ayrılma ve birleştirilmelerine izin vermeye yetkilidir. Yok
olan tescilli taşınmaz kültür varlığı yapılar Madde
12 — Tescilli taşınmaz kültür varlıklarının herhangi bir
şekilde yok olmaları halinde, bulunabilen yapının kalıntıları, daha önce
hazırlanmış rölöve, restitüsyon,
restorasyon projesi, her türlü arşiv belgesi, diğer yazılı, görsel ve sözlü
bilgiler gibi kaynaklardan yararlanarak kendi parsellerinde, daha önce
bulunduğu oturum alanında, belgelerin elverdiği oranda kitle, yükseklik ve
özgün mimari özelliklerinde yeniden yapılır. Yeni yapım sürecinde, yukarıda
sıralanan belgelere dayalı bir restitüsyon ve
restorasyon etüdü ile koruma bölge kurulundan izin alınması gerekmektedir. Depreme
maruz kalan yapılar Madde
13 — Taşınmaz kültür varlıklarından depreme maruz kalan
yapılarla ilgili uygulamalar Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları ile
konuya ilişkin diğer mevzuat hükümleri dikkate alınarak yerine
getirilir. ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM Proje
Müellifliği ve Uygulama Sorumluluğu Proje
ve uygulamaları yürütecek kişilerde aranacak nitelikler Madde
14 — Tescilli taşınmaz kültür varlıklarının rölöve, restitüsyon,
restorasyon projeleri ve bunların uygulanmasında restoratör
mimar veya mimarın bulunması zorunludur. Bunlardan I. grup kapsamında
olanların rölöve, restitüsyon
ve restorasyon projelerinin uygulama çalışmaları, yapının özelliğine göre
kalem işleri, ahşap, demir, taş işleri ve restorasyon konularında uzmanlaşmış
kişilerce yapılır. Uygulama
sorumluluğu Madde
15 — Koruma bölge kurulunca onaylanan her ölçek ve
nitelikteki plan ve proje uygulamalarının uygulama sorumluluğu, serbest
meslek hizmet yetki ve koşullarını taşıdığı ilgili meslek odası tarafından
belirlenen kişiler tarafından üstlenilir. Proje uygulaması safhasında
herhangi bir nedenle uygulama sorumlusunun ayrılması halinde bu husus
Bakanlığa bildirilir. Yenisi tayin edilmedikçe uygulamaya devam edilmez. Serbest meslek mensubu uygulama
sorumlularının denetimi, ilgili İl özel idaresi ve belediyelerce yapılır. Sit
alanları, taşınmaz kültür varlığı parseli ve bunların koruma alanlarında
onaylı plan ve proje dışı uygulama yapan ve yapılmasına yol açan
sorumlularının, koruma bölge kurulları ile ilgili konularda plan ve proje
düzenlemesi, uygulama sorumluluğu yapması beş yıl süre ile yasaklanır. Bu
husus, koruma bölge kurulu müdürlükleri ve ilgili idareler tarafından
Bakanlığa ve ilgili meslek odasına bildirilir. Sit
alanları, taşınmaz kültür varlıkları ve bunların korunma alanlarında plan ve
proje yapan serbest mesleki hizmet yetkisi olan müelliflerin sicilleri ilgili
meslek odası ve Bakanlıkça tutulur. Bakanlık, kamu kurum ve
kuruluşları ile İl özel idareleri ve belediyeler tarafından yapılan
uygulamalarda, bu kuruluşlar tarafından görevlendirilen uygulama sorumluları
da yukarıdaki hükümlere tabidir. DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM Yürürlük
ve Yürütme Yürürlük Madde
16 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde
17 — Bu Yönetmelik hükümlerini Kültür ve Turizm Bakanı
yürütür. |