Yönetmelik Kültür ve Turizm Bakanlığından: Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları,
Proje Büroları ile Eğitim Birimlerinin Kuruluş,
İzin, Çalışma Usul ve Esaslarına Dair
Yönetmelik BİRİNCİ
BÖLÜM Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç
Madde
1 — Bu Yönetmeliğin amacı, il özel idareleri, büyükşehir belediyeleri ve Bakanlıkça izin verilen belediyeler
bünyesinde, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili
işlemleri ve uygulamaları yürütmek, denetimlerini yapmak üzere kurulan
koruma, uygulama ve denetim büroları ile il özel idareleri bünyesinde kurulan
proje bürolarının ve eğitim birimlerinin kuruluş, çalışma, usul ve esasları
ile Vakıflar Genel Müdürlüğü idaresindeki taşınmaz kültür varlıklarının
tadilat ve tamiratlarına ilişkin esasları düzenlemektir. Kapsam
Madde
2 — Bu Yönetmelik, koruma, uygulama ve denetim büroları
ile proje büroları ve eğitim birimlerinin kuruluş, izin, çalışma, usul ve
esasları ile Vakıflar Genel Müdürlüğü idaresindeki taşınmaz kültür
varlıklarının tadilat ve tamiratlarına ilişkin esasları kapsar. Dayanak Madde
3 — Bu Yönetmelik 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür
ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 10, 11 ve 57 nci
maddelerine dayanılarak
hazırlanmıştır. Tanımlar Madde
4 — Bu Yönetmelikte geçen; Bakanlık: Kültür ve Turizm
Bakanlığını, Kanun: 21/7/1983 tarihli ve 2863
sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununu, Koruma Yüksek Kurulu: Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunu, Koruma Bölge Kurulu: Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunu, Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü:
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünü, İlgili idare: İl özel idaresi, büyükşehir belediyesi ve belediyeyi, Koruma, uygulama ve denetim
bürosu (KUDEB): İl özel idareleri, büyükşehir
belediyeleri ve Bakanlıkça izin verilen belediyeler bünyesinde bu Yönetmelik
kapsamında kurulacak olan koruma, uygulama ve denetim bürolarını, Proje bürosu: İl özel idareleri
bünyesinde kültür varlıklarının korunmasına yönelik rölöve,
restitüsyon ve restorasyon projeleri ile bunları
tamamlayan raporları hazırlayacak ve uygulayacak proje bürolarını, Eğitim birimi: İl özel idareleri
bünyesinde sertifikalı yapı ustalarını yetiştirecek eğitim birimlerini, Taşınmaz kültür varlıkları: Tarih
öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili
bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde
sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer
üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınmaz varlıkları, Taşınmaz tabiat varlıkları:
Jeolojik devirlerle, tarih öncesi ve tarihi devirlere ait olup ender
bulunmaları veya özellikleri ve güzellikleri bakımından korunması gerekli,
yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan değerleri, I. grup yapılar: Toplumun dini,
sosyal, ekonomik ve kültürel ortak gereksinimlerini karşılayan, yapıldıkları
dönemin mimari ve sanat anlayışını yansıtan, simgesel anı, anıtsal, izlenim
gibi değerleriyle korunması gereken yapıları, II. grup yapılar: Kent ve çevre kimliğine katkıda bulunan ve
yöresel yaşam biçimini yansıtan korunması gerekli yapıları, Tadilat ve tamirat: Yapıların
yaşamını sürdürmeyi amaçlayan; a) 3/5/1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanunu’nun 21 inci maddesi uyarınca ruhsata tabi olmayan: derz, iç ve dış sıva,
boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ile mimari öge
olarak ve sanat tarihi açısından özellik arz etmeyen tavan kaplamaları,
elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri
ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yörenin özelliğine göre
belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı
unsuru etkilemeyen müdahaleleri, b) (a) bendinde belirtilen
müdahaleler sırasında yapıdaki ahşap,
madeni, pişmiş toprak, taş gibi çürüyen ya da
bozularak eksilen mimari öğelerin özgün biçimlerine uygun olarak aynı malzeme
ile değiştirilmesini, bozulan iç ve dış sıvaların, kaplamaların, renk ve
malzeme uyumu sağlanarak özgün
biçimlerine uygun olarak
yenilenmesini, Esaslı onarım: Tadilat ve tamirat
dışında kalan ve bilimsel esaslara göre hazırlanmış rölöve,
restitüsyon ve restorasyon projelerine dayalı
uygulamaları, İnşai
ve fiziki müdahale: Esaslı onarım, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen
yıkma, yakma, kazı ve benzeri işleri, Onarım ön izin belgesi: Tadilat
ve tamiratların içeriğini belirten, uygulamadan önce KUDEB tarafından
verilecek belgeyi, Onarım uygunluk belgesi: Tadilat
ve tamiratların onarım ön izin belgesine
uygun tamamlandığına dair ilgili idare tarafından verilecek belgeyi, Kullanma izin belgesi: Yapının
inşaatı ya da onarımının koruma bölge kurulu kararları doğrultusunda
yapıldığının saptanmasından sonra, ilgili idare tarafından verilecek belgeyi ifade eder. İKİNCİ
BÖLÜM Koruma,
Uygulama ve Denetim Bürolarının Kuruluşu, Görevleri
ve Çalışma Şekli Koruma,
Uygulama ve Denetim Bürolarının Kuruluşu Madde
5 — İl özel idareleri, büyükşehir
belediyeleri ve Bakanlıkça izin verilen belediyeler bünyesinde taşınmaz
kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili
işlemler ve uygulamaları yürütmek ve
denetimlerini yapmak üzere KUDEB kurulur. KUDEB’ler,
İl özel idarelerinde imarla ilgili müdürlük, büyükşehir
belediyelerinde imar daire başkanlığı ve diğer belediyelerde imar müdürlüğü
bünyesinde görev yapar. Bünyelerinde KUDEB kurulmasını
isteyen ilçe belediyeleri, Bakanlığa
müracaat ederek Kanun uyarınca talepte bulunurlar. Bakanlıkça, ilçedeki
kültür ve tabiat varlıklarının yoğunluğu göz önüne alınarak belediyenin
talebi değerlendirilir, uygun bulunursa izin verilir. İl özel idareleri, büyükşehir belediyeleri ve Bakanlıkça izin verilen
belediyeler bünyesinde kurulan KUDEB’lerde
mimarlık, şehir planlama, mühendislik, sanat tarihi meslek alanlarından en az
birer uzman; arkeolojik sit alanının bulunması
halinde alanın özelliğine göre en az
bir arkeoloğun görev alması zorunludur. KUDEB’in
faaliyete geçebilmesi için gerekli mekan ve uzman
sağlandıktan sonra, ilgili idarece Bakanlığa bildirilir. KUDEB’lerde
görevlendirilen uzmanlar üç ay süre ile ilgili koruma bölge kurulu
müdürlüğünde staj yaparlar. Staj bitiminden sonra KUDEB
çalışmalarına fiilen başlanır. Başvurular, bu Yönetmelik hükümlerine göre
KUDEB ’e yapılır. Koruma,
uygulama ve denetim bürolarında görev alacak uzmanların nitelikleri Madde
6 — KUDEB’lerde mimarlık, şehir
planlama, mühendislik, sanat tarihi ve arkeoloji meslek alanlarında
uzmanlaşmış kişiler görev alır.
Uzmanların nitelikleri ve sayıları, KUDEB’in görev
alanındaki taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının niteliği ve yoğunluğu göz
önüne alınarak belirlenir. Mimarlık meslek alanından gelen
uzmanlardan en az birinin aşağıdaki niteliklerden birine sahip olması
gerekmektedir. a) Üniversitelerin Restorasyon
Lisansüstü Programlarından mezun olmak, b) Üniversitelerin Restorasyon
Lisansüstü Programlarında en az üç yıl öğretim elemanı olarak görev yapmak, c) Kamu kurum ve kuruluşlarında
taşınmaz kültür varlıklarının korunması alanında en az üç yıl çalışmış olmak, d) Taşınmaz kültür varlıklarının
onarımı konularında serbest meslek mensubu olarak en az beş yıl çalışmış
olmak. Şehir planlama meslek alanından
gelen uzmanın korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının
korunmasına yönelik planlama çalışmalarında görev almış olması tercih edilir. Mühendislik meslek alanlarından
gelen uzmanın öncelikli olarak inşaat mühendisi olması tercih edilir. Görevlendirilen uzmanların KUDEB’
lerde çalışabilmesi için üç ay süre ile ilgili
koruma bölge kurulu müdürlüğünde staj yapması zorunludur. KUDEB’lerde
hizmetleri yürütmek üzere ilgili idarelerce yeterli personel ile gerekli araç
ve gereç bulundurulur. Bu madde de adı geçen uzman
personel tamamlanmadan KUDEB faaliyete geçemez.
KUDEB uzmanlarının eksilmesi halinde yetki koruma bölge kurullarına geçer. Koruma,
uygulama ve denetim bürolarının görevleri Madde
7 — KUDEB’ ler, mevzuatta belirlenen
kurallar ve süreçlere uymak koşuluyla aşağıdaki görevleri yerine getirirler: a) Taşınmaz kültür ve tabiat
varlıklarında yapılacak olan tadilat ve tamirat uygulamaları öncesinde yapıyı
incelemek ve yapılacak onarıma ilişkin koşulların belirtildiği onarım ön izin
belgesini düzenlemek, b) Taşınmaz kültür ve tabiat
varlıkları, bunların koruma alanları ve sit
alanlarında, tadilat ve tamiratların; özgün biçim ve malzemeye uygun olarak
gerçekleştirilmesini denetlemek, uygun bulunanlara onarım uygunluk belgesi
düzenlemek, c) Tadilat ve tamirat kapsamında
başlanılan onarımlarda esaslı onarım gereğinin saptanması durumunda onarımı
durdurarak konuyu belgeleriyle koruma bölge kurulu müdürlüğüne iletmek, d) Taşınmaz kültür ve tabiat
varlığı parseline bitişik parsellerde ve koruma alanlarında yer alan ve
yürürlükteki yasal düzenlemelere göre ruhsatı bulunan tescilsiz
taşınmazlardaki tadilat ve tamirat uygulamalarına, varsa koruma amaçlı imar
planı koşulları da dikkate alınarak izin vermek ve denetlemek, e) Koruma bölge kurulları
tarafından uygun görülen koruma amaçlı imar planlarının plan hükümleri
çerçevesinde uygulanmasını denetlemek, f) Koruma bölge kurulları
tarafından onaylanmış rölöve, restitüsyon ve
restorasyon projelerine ilişkin uygulamaları denetlemek, projesine uygun
tamamlanan uygulamalar için kullanma izin belgesi düzenlemek, g) Taşınmaz kültür ve tabiat
varlıkları ile bunların korunma alanlarında Koruma Yüksek Kurulunun ilke
kararları, koruma bölge kurulu kararlarına aykırı ve ruhsatsız olarak yapılan
inşaatlar ile koruma amaçlı imar planlarında, plana; sitlerde,
sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar
hakkında imar mevzuatına göre gerekli işlemleri yapmak, uygulamayı durdurarak
konuyu belgeleriyle koruma bölge kurulu müdürlüğüne iletmek, h) Tescilli kültür varlıklarının
mail-i inhidam olmaları halinde can ve mal güvenliğinin sağlanması için
gerekli işlemleri yaparak durumu koruma bölge kurulu müdürlüğüne iletmek, i) Maliki bulunduğu taşınmaz
kültür varlığının onarımını gerçekleştiremeyecek durumda olan maliklere
ilgili idarelerce yapılacak mali yardımlar ile ilgili düzenlemeleri
gerçekleştirmek, j) Maliki bulunduğu taşınmaz
kültür varlığının onarımını gerçekleştiremeyecek durumda olan maliklere
ilgili idarelerce yapılacak teknik eleman yardımında doğrudan görev almak ya da bu görevi üstlenenleri denetlemek, k) 10/7/2004 tarihli ve 5216
sayılı Büyükşehir Belediyesi
Kanununun 7 nci maddesi ile 7/12/2004
tarihli ve 5272 sayılı Belediye Kanununun
14 üncü maddesine göre belediyenin görevleri arasında yer alan kültür
ve tabiat varlıkları ile tarihi dokunun ve kent tarihi bakımından önem
taşıyan mekanların ve işlevlerinin korunmasına yönelik programları
hazırlamak, bu amaçla yapılacak uygulamalara ilişkin işlemleri yürütmek, l) 21/7/1983 tarihli ve 2863
sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile 3/5/1985 tarihli ve
3194 sayılı İmar Kanunu’na aykırı uygulamaların tespiti halinde ilgili
idareye ve Cumhuriyet Savcılığına bildirimde bulunmak. Koruma,
uygulama ve denetim bürolarının çalışma şekli Madde
8 — KUDEB, 2863 sayılı Kanuna göre hazırlanarak çıkarılmış
yönetmelikler, Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları ile koruma bölge kurulunun almış olduğu
kararları göz önüne alarak çalışmalarını yürütür. Tadilat ve tamiratlar için verilen
izinler bir yıl geçerlidir. Bu süre içinde uygulamanın yapılmaması halinde
ilgili kişi ya da kuruluş KUDEB’ e yeniden
başvurmak zorundadır. KUDEB, tescilli I. grup yapıların
tadilat ve tamiratlarına izin vermeden önce koruma bölge kurulundan
bilimsel görüş alır. a) Tescilli taşınmaz kültür
varlıklarında tadilat ve tamirat gerektiren uygulamalarda, uygulamayı
gerçekleştirecek olan kişi ya da kuruluş mülkiyet
durumu ile ilgili belge, yapının mevcut durumunun fotoğrafları ve yapacağı
uygulamaya ilişkin açıklayıcı bilgiyi içeren başvurusunu KUDEB’e
verir. Bu başvuru KUDEB’ in en az iki uzmanı tarafından incelenir. Bu
uzmanlardan birinin mimar olması zorunludur. İnceleme sonrasında tadilat ve
tamirat öncesi durum fotoğraf gibi belgelerle tespit edilir, yapılacak
uygulamaya ilişkin koşulların belirtildiği bir izin belgesi düzenlenir. Tadilat ve tamirat uygulaması
tamamlandıktan sonra, yapılan uygulamalar KUDEB uzmanlarınca incelenir.
Uygulama, izin belgesi doğrultusunda tamamlanmış ise onarım uygunluk belgesi
düzenlenir. Tadilat ve tamirat kapsamında
başlanılan uygulamalarda esaslı onarım gerektiğinin tespit edilmesi halinde
uygulama durdurulur ve konu belgeleriyle birlikte koruma bölge kurulu
müdürlüğüne bildirilir. b) Taşınmaz kültür varlığı parseline
bitişik parsellerde ve koruma alanları ve sit
alanlarında yer alan ve yürürlükteki mevzuata göre ruhsatı bulunan tescilsiz
yapılardaki tadilat ve tamiratlarda bu maddenin (a) bendi kapsamında
gerçekleştirilir. Koruma amaçlı imar planı bulunmayan sit alanlarında tadilat ve tamiratlar ve dışında tüm
uygulamalar için koruma bölge kurulundan izin alınması zorunludur. c) Koruma bölge kurulları
tarafından onaylanmış rölöve, restitüsyon
ve restorasyon projelerine aykırı uygulamalar KUDEB tarafından koruma bölge
kurulu müdürlüğüne bildirilir. Koruma bölge kurulundan karar gelinceye kadar
onarım uygulaması KUDEB tarafından durdurulur. d) Koruma bölge kurulları
tarafından uygun görülen koruma amaçlı imar planlarının plan hükümleri
çerçevesinde uygulanması sürecinde, plan hükümlerine aykırı uygulamalar KUDEB
tarafından saptanır ve uygulamalar koruma bölge kurulu tarafından karar
alınıncaya kadar durdurulur. Bu konuda hazırlanan tutanak koruma bölge kurulu
müdürlüğüne gönderilir. e) Taşınmaz kültür varlıklarından
depreme maruz kalan yapılar ile ilgili uygulamalar Koruma Yüksek Kurulunun
ilke kararları ve konu ile ilgili diğer mevzuat hükümleri dikkate alınarak
yürütülür. ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM Proje
Bürolarının Kuruluşu, Görevleri ve
Çalışma Şekli Proje
bürolarının kuruluşu Madde
9 — İl özel idareleri bünyesinde, kültür varlıklarının
korunmasına yönelik rölöve, restitüsyon,
restorasyon projelerini ve raporlarını hazırlayacak ve uygulayacak proje büroları kurulur. İl özel idareleri bünyesinde
kurulan proje bürolarının bağlı olacağı birim ve birim amirinin niteliği ve
sorumluluğu ilgili Vali tarafından belirlenir. Proje
bürolarında görev alacak uzmanların nitelikleri Madde
10 — Proje bürolarında restorasyon uzmanı mimar, mimar ve
inşaat mühendisi bulundurulması zorunludur. İnşaat mühendisinin daha önce
benzer işlerde hizmet vermesi tercih nedenidir. Gereksinim duyulması halinde
diğer meslek gruplarının katılımı ilgili idare tarafından sağlanır. Proje
bürolarının görevleri Madde
11 — Proje bürolarının görevleri şunlardır: a) İlgili idare tarafından
belirlenecek programlar çerçevesinde; il özel idaresi mülkiyet ve denetiminde
bulunan, maliki bulunduğu taşınmaz kültür varlığının onarımını
gerçekleştirecek mali yeterliliğe sahip olmayan maliklerin mülkiyetinde
bulunan ve il genel meclisince
belirlenen taşınmaz kültür varlıklarının rölöve,
restitüsyon ve restorasyon projelerini hazırlamak, b) Bu süreçte özel uzmanlık
gerektiren konularda üniversite ve araştırma kurumları ile işbirliği yapmak, c) Hazırlanan projelerin, ilgili
idarelerdeki izin ve onay süreçlerine katılmak ve süreçlerin tamamlanmasını
takip etmek, d) İl özel idaresi mülkiyet ve
denetiminde bulunan taşınmazların koruma bölge kurullarınca onaylanan
projelerinin uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak, e) Taşınmaz kültür varlıklarının korunması ve
değerlendirilmesi için oluşturulan taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına
"Katkı Payı" kapsamında belediyelerce kültür varlıklarının
korunması ve değerlendirilmesi amacıyla hazırlanan projeleri değerlendirerek
valiye görüş vermek. Proje
bürolarının çalışma şekli Madde
12 — Proje büroları il özel idaresi bünyesinde görev yapar. Proje büroları, 2863 sayılı Kanun ve bu Kanuna
göre hazırlanarak çıkarılmış yönetmelikler, Koruma Yüksek Kurulunun ilke
kararları ile koruma bölge kurulunun
almış olduğu kararları göz önüne alarak çalışmalarını yürütür. DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM Eğitim
Birimlerinin Kuruluşu, Görevleri ve
Çalışma Şekli Eğitim
birimlerinin kuruluşu Madde
13 — İl özel idareleri bünyesinde sertifikalı yapı
ustalarını yetiştirecek eğitim birimleri kurulur. Eğitim birimlerinin kuruluşunda o
ilin özgün yapı sanatları göz önünde tutulur. Eğitim
birimlerinin görevleri Madde
14 — Yerel eğitim birimleriyle ilgili çalışmalar o ildeki
Milli Eğitim Müdürlüğü ile koordinasyon sağlanarak gerçekleştirilir. Yerel eğitim birimlerinin
görevleri şunlardır: a) Yerel yapı ustalarını
yetiştirmek amacıyla eğitim programları düzenlemek, b) Yerel yapı ustalarının eğitim
programlarına katılmasını sağlamak, c) Eğitim programını başarıyla
tamamlayanları belirleyerek gerekli sertifikanın verilmesini sağlamak. I. grup tescilli taşınmaz kültür
ve tabiat varlıklarının esaslı onarımlarında eğitim görmüş, sertifika sahibi
ustalara öncelik verilir. Eğitim birimlerinde tam zamanlı
olarak çalışacak bir yönetici kadro bulunur. Değişik geleneksel yapı
sanatları konusunda eğitim verecek olan uzmanlar gerektiğinde yarı zamanlı
istihdam edilebilir. BEŞİNCİ
BÖLÜM Vakıflar
Genel Müdürlüğünce Gerçekleştirilecek Tadilat
ve Tamiratlar Vakıflar
Genel Müdürlüğünce gerçekleştirilecek tadilat ve tamiratlar Madde
15 — Vakıflar Genel Müdürlüğü idare ve denetiminde olan
mazbut vakıfların veya mülhak vakıfların mülkiyetindeki taşınmaz kültür
varlıklarının tadilat ve tamiratları özgün biçim ve malzemeye uygun olarak
Vakıflar Genel Müdürlüğünce yaptırılır. Tescilli I. grup yapıların
tadilat ve tamiratlarına izin vermeden koruma bölge kurulundan bilimsel görüş
alınır. Bu uygulamalar 2863 sayılı Kanun
ve bu Kanuna göre hazırlanarak çıkarılmış yönetmelikler, Koruma Yüksek
Kurulunun ilke kararları ve koruma
bölge kurulunun almış olduğu kararlar çerçevesinde yürütülür. Vakıflar Genel Müdürlüğü tadilat
ve tamirat gerektiren uygulamalarda yapılacak müdahaleleri avan ölçeğin gerektirdiği nitelikte hazırlanacak rölöve projesi üzerinde belirtir. Bu proje ile yapının
mevcut durumunun fotoğrafları ve uygulama raporu koruma bölge kurulu
müdürlüğüne gönderilir. Tadilat ve tamirat uygulaması
tamamlandıktan sonra, yapılan uygulamalar uzmanlarca yerinde incelenir,
uygulama öncesi belgelerle karşılaştırılarak yapılan uygulamanın düzeyi
belirlenir. Hazırlanan uzman raporları ve diğer belgeler koruma bölge kurulu
müdürlüğüne bildirilir. Tadilat ve tamirat kapsamında
başlanılan uygulamalarda, esaslı onarım gerektiğinin tespit edilmesi halinde
uygulama durdurulur ve konu belgeleri ile birlikte koruma bölge kurulu
müdürlüğüne bildirilir. ALTINCI
BÖLÜM Çeşitli
ve Son Hükümler Kurum
ve kuruluşlar arasındaki eşgüdüm Madde
16 — Taşınmaz kültür varlıklarının korunması ve onarımına
ilişkin olarak bu Yönetmelikte belirlenen hizmetlerin etkin bir şekilde
yürütülmesi ve ortak bir program çerçevesinde
hizmetlerin önceliklerinin belirlenmesi amacıyla, koruma, uygulama ve
denetim büroları, proje büroları ile ilgili kurum ve kuruluşlar arasındaki
eşgüdüm il özel idareleri ve belediyelerce sağlanır. Yürürlük Madde
17 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 18 — Bu Yönetmelik hükümlerini İçişleri Bakanı ile Kültür ve Turizm Bakanı yürütür. |