Tebliğ Sağlık
Bakanlığından: Kozmetik Ürün
Bileşimlerinin Kontrolü İçin Gerekli Analiz
Yöntemleri Hakkında Tebliğ Tebliğ No:İEG-2005/3
Amaç
Madde 1- Bu Tebliğin amacı, diklorometan
ve 1,1,1-trikloroetan tayini, kinolin-8-ol ve bis(8-hidroksikinolin) sülfat
tanı ve tayini, amonyak tayini, nitrometan tanı ve tayini, saç dalgalandırma,
saç düzeltme ve tüy giderme ürünlerinde merkaptoasetikasit tanı ve tayini,
hekzaklorofen (INN) tanı ve tayini, tosikloramid sodyum (INN) tayini, diş
macunlarında toplam florür tayini, organik civa bileşimlerinin tanı ve
tayini, alkali ve toprak alkali sülfürlerinin tayini konularındaki
analiz yöntemleri ile ilgili usul ve
esasları belirlemektir. Kapsam
Madde 2 - Bu Tebliğ, aşağıdaki analiz metodlarının
uygulamalarını kapsar: a)
Diklorometan ve 1,1,1-trikloroetan tayini EK’teki Yöntem
I’e göre yapılır. b)
Kinolin-8-ol ve bis(8-hidroksikinolin) sülfat tanı ve
tayini EK’teki Yöntem II’ye göre yapılır. c)
Amonyak tayini EK’teki Yöntem III’e göre yapılır. d)
Nitrometan tanı ve tayini EK’teki Yöntem IV’e göre
yapılır. e)
Saç dalgalandırma, saç düzeltme ve tüy giderme ürünlerinde
merkaptoasetikasit tanı ve tayini EK’teki Yöntem V’e göre yapılır. f)
Hekzaklorofen (INN) tanı ve tayini EK’teki Yöntem VI’ya
göre yapılır. g)
Tosikloramid sodyum (INN) tayini EK’teki Yöntem VII’ye
göre yapılır. h)
Diş macunlarında toplam florür tayini EK’teki Yöntem VIII’e göre yapılır. i)
Organik civa bileşimlerinin tanı ve tayini EK’teki Yöntem
IX’a göre yapılır. j)
Alkali ve toprak alkali sülfürlerin tayini EK’teki Yöntem
X’ a göre yapılır. Hukuki Dayanak
Madde 3 - Bu Tebliğ, 23/5/2005
tarihli ve 25823 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kozmetik Yönetmeliği’nin
16 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Uyumlaştırılan Avrupa Birliği Mevzuatı Madde 4- Bu
Tebliğ, 83/514/EEC sayılı Kozmetik Ürün Bileşimlerinin Kontrolü İçin Gerekli Analiz Yöntemleri Hakkında Üçüncü Komisyon
Direktifi dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum kapsamında
hazırlanmıştır. Bu Tebliğ, laboratuarların denenmiş ve bilimsel geçerliliği
olan yöntemleri kullanmasını engellemez. Yürürlük Madde 5-
Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 6-
Bu
Tebliğ hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür. EK YÖNTEM I- DIKLOROMETAN VE 1,1,1-TRIKLOROETAN
TAYİNİ
1. KAPSAM VE
UYGULAMA ALANI Bu yöntem, adı geçen
çözücüleri içermesi muhtemel tüm kozmetik ürünlerde diklorometan (metilen
klorür) ve 1,1,1-trikloroetan’ın (metil kloroform) belirlenmesini tanımlar. 2.
TANIM Bu yöntemle ürün içinde
tespit edilen diklorometan ve 1,1,1-trikloroetan miktarı, % kütle cinsinden
verilir. 3. PRENSİP Bu yöntem, gaz
kromatografisi ve internal standart olarak da kloroform kullanır. 4. REAKTİFLER Bütün reaktifler
analitik saflıkta olmalıdır. 4.1.
Kloroform (CHCl3) 4.2.
Karbontetraklorür (CCI4) 4.3.
Diklorometan (CH2Cl2) 4.4.
1,1,1-trikloroetan (CH3CCl3) 4.5.
Aseton 4.6.
Azot 5.
EKİPMAN 5.1.
Genel laboratuvar ekipmanı 5.2.
Termal iletkenlik dedektörü
takılmış gaz kromatografi cihazı 5.3.
Transfer şişeleri 50-100 ml
(bakınız örnekleme yöntemi 5.3) (1) 5.4.
Basınçlı gaz enjektörü, 25 veya
50 µl (bakınız örnekleme yöntemi 5.4.2.2) (1) 6.
İŞLEM 6.1.
Basıncı giderilmiş
örnek: Kapaklı erlen içine örnek tam tartılır. Örnekte
bulunduğu düşünülen diklorometan ve 1,1,1-trikloroetan miktarına denk miktarda
internal standart olarak tam tartılmış kolorform miktarı (4.1) eklenir, iyice
karıştırılır. 6.2.
Basınçlı örnek: Örneklendirme bölümünde anlatılan örneklendirme yöntemi kullanılır.
Ancak aşağıdaki tavsiyelere uyulur.
(1) Kozmetik Ürün Bileşimlerinin Kontrolü
İçin Gerekli Analiz Yöntemleri
Hakkında Birinci Tebliğ 6.2.1.
Aktarma şişesine (5.3) örneği
aktardıktan sonra, aktarma şişesine örnekte bulunduğu düşünülen diklorometan
ve/veya 1,1,1-trikloroetan miktarına denk miktarda, internal standart olarak
bir hacim kloroform (4.1) konulur, iyice karıştırılır. Valfin ölü hacimi 0.5
ml karbontetra klorürle (4.2) yıkanır. Kuruduktan sonra eklenen internal
standart miktarı tam olarak aradaki farktan bulunur. 6.2.2.
Örnek enjektöre çekildikten
sonra, kromatograma enjekte etmeden önce hiçbir tortu kalmaması için
enjektörün ağzı azotla (4.6) temizlenir. 6.2.3.
Her bir örnek alındıktan sonra
valfin ve aktarma parçasının yüzeyi birkaç defa asetonla (4.5) yıkanmalı
(gerektiğinde hipodermik enjektör kullanarak) ve daha sonra azotla iyice
kurutulmalıdır. 6.2.4.
Her analiz için, iki farklı
aktarma şişesi kullanılıp, her şişe için beş ölçüm yapılır. 7.
KROMATOGRAFİK KOŞULLAR 7.1.
Pre-kolon Borular : Paslanmaz çelik Uzunluk : 300 mm Çap : 3 veya 6 mm Dolgu maddesi : Analitik kolon dolgusu ile aynı 7.2.
Kolon Dolgu
maddesi, Kromosorb üzerinde Hallcomid M18’den oluşur. Kolon 1.5 veya daha
büyük bir “R” resolüsyon vermek zorundadır. R = 2 d1 (r2
– r1) w1 + w2 Burada: r1 ve r2 =
Alıkonma zamanları (dakika olarak) w1 ve w2
= Yarı yükseklikteki pik
genişlikleri (milimetre olarak) d1
= Kağıt hızı (milimetre/dakika) 7.3.
Örnek olarak, aşağıdaki kolonlar
istenen sonuçları vermiştir. Kolon I II
Malzeme Paslanmaz
çelik boru Paslanmaz çelik boru Uzunluk 350
cm 400
cm Çap 3
mm
6 mm Destek Kromosorb WAW WAW-DMCS-HP Elek analizi 100-120
mesh 60-80 mesh Sabit faz Hallcomid
M18, % 10 Hallcomid 18, % 20 Sıcaklık koşulları cihazın fonksiyonuna göre değişebilir. Yukarıdaki
örneklerde, sıcaklık koşulları bu şekilde ayarlanmıştır. Kolon I II
Sıcaklıklar:
Kolon 65oC 75oC Enjektör 150oC 125oC Dedektör 150oC 200oC Taşıyıcı
gaz:
Helyum akış hızı 45
ml/dk 60
ml/dk Giriş basıncı 2.5
bar 2
bar Enjeksiyon: 15 µl 15
µl 8.
CEVAP FAKTÖRLERİNİ
BELİRLEYEN KARIŞIM Kapaklı
bir erlen içine, tam tartılmış, aşağıdaki karışım hazırlanır: Diklorometan (4.3), % 30 (m/m) 1,1,1-trikloroetan (4.4), % 35 (m/m) Kloroform (4.1), % 35 (m/m) 9.
HESAPLAMALAR 9.1.
Bir “p” maddesinin, internal
standart olarak seçilen bir “a” maddesine göre cevap faktörünü hesaplama: İlk madde “p” olsun, burada; kp = Cevap faktörü mp = Karışım içindeki kütlesi Ap = Pik alanı İkinci madde “a” olsun, burada; ka = cevap faktörü Ma = karışım içindeki kütlesi Aa = pik alanı Daha sonra; kp = mp
x Aa Ma x Ap Örnek olarak, aşağıdaki cevap faktörleri elde edilmiştir. (kloroform
için: k=1) Diklorometan : k1 =
0.78 ± 0.03 1,1,1-trikloroetan : k2 =
1.00 ± 0.03 9.2.
Analiz edilecek numunede mevcut
diklorometan ve 1,1,1-trikloroetan yüzdesi (m/m) hesaplanır. Burada: ma =
Eklenen kloroform kütlesi (gram olarak) MS =
Analiz edilecek örneğin kütlesi (gram olarak) Aa =
Kloroform pikinin alanı A1 =
Diklorometan pikinin alanı A2 =
1,1,1-trikloroetan pikinin alanı Daha sonra; % (m/m) CH2Cl2 = ma x A1
x k1 x 100 Aa x Ms % (m/m) CH3CCl3 = ma x A2
x k2 x 100 Aa x Ms 10.
TEKRARLANABİLİRLİK (Norm ISO 5725) %
25’lik (m/m) diklorometan ve/veya 1,1,1-trikloroetan içeriği için, aynı örnek
üzerinde paralel olarak yürütülen iki deney sonucu arasında fark, % 2.5
(m/m)’tan büyük olmamalıdır. YÖNTEM II- KINOLIN-8-OL VE BIS
(8-HİDROKSİ KINOLIN) SÜLFAT TANI VE TAYİNİ
1.
KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, kinolin-8-ol ve sülfat’ının tanınması ve kantitatif olarak
tayinini anlatmaktadır. 2.
TANIM Örneğin, bu yöntemle belirlenen Kinolin-8-ol ve bis (8-hidroksi
kinolin) sülfat içeriği, kinolin-8-ol’ün kütle cinsinden yüzdesi olarak ifade
edilir. 3.
PRENSİP 3.1.
Tanı Tanınma ince tabaka kromatografisiyle yapılır. 3.2.
Miktar tayini Miktar tayini, fehling solüsyonuyla reaksiyon sonucu elde edilen
kompleksin 410 nm’de spektrofotometrik analizi ile yapılır. 4.
Reaktifler Bütün çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 4.1.
Kinolin-8-ol 4.2.
Benzen, toksisitesi nedeniyle,
benzenle çalışırken gerekli özen gösterilmelidir. 4.3.
Kloroform 4.4.
Sulu sodyum hidroksit % 50 (m/m)
solüsyonu 4.5.
Bakır sülfat pentahidrat 4.6.
Potasyum sodyum tartarat 4.7.
M hidroklorik asit 4.8.
0.5 M sülfürik asit 4.9.
M sodyum hidroksit solüsyonu 4.10.
Etanol 4.11.
Butan-1-ol 4.12.
Glasial asetik asit 4.13.
0,1 N hidroklorik asit 4.14.
Celite 545 veya eşdeğeri 4.15.
Standart solüsyonlar 4.15.1.
100 ml.lik ölçülü balona 100 mg
kinolin-8-ol (4.1) tartılır. Az miktarda sulfürik asid (4.8) içinde çözülür.
Hacme sülfürik asit (4.8) ile tamamlanır. 4.15.2.
100 ml.lik ölçülü balona 100 mg
kinolin-8-ol tartılır. Etanol (4.10) içinde çözülür. Hacme etanol (4.10) ile
tamamlanır, karıştırılır. 4.16.
Fehling Solüsyonu A Solüsyonu: 100 ml.lik ölçülü balona 7 gr bakır sülfat pentahidrat
(4.5) tartılır. Az bir miktar su içinde çözülür, su ile hacme tamamlanır ve
karıştırılır. B Solüsyonu: 100 ml.lik ölçülü balona 35 gr potasyum sodyum
tartarat (4.6) tartılır, 50 ml su içinde çözülür. 20 ml sodyum hidroksit
(4.4) ilave edilir, hacme su ile tamamlanır ve karıştırılır. Kullanımdan hemen önce 100 ml.lik ölçülü balona 10
ml solüsyon A ve 10 ml solüsyon B ilave edilir, hacme su ile tamamlanır ve
karıştırılır. 4.17.
İnce tabaka
kromatografisi için yürütme solvanları
I : Butan-1-ol (4.11) / asetik
asit (4.12) / su (80 / 20 / 20; v/v/v) II : Kloroform (4.13) / asetik
asit (4.12) (95 / 5; v/v) 4.18.
Etanol içinde (4.10) 2,6
dikloro-4-(kloroimino) siklohekza-2,5-dienon’nun % 1’lik (m/v) solüsyonu. 4.19.
Sodyum karbonat’ın sudaki %
1’lik solüsyonu 4.20.
Etanol’ün (4.10) sudaki % 30’luk
solüsyonu 4.21.
Disodyum hidrojen etilendiamin
tetraasetat’ın sudaki % 5 (m/v)’lik solüsyonu 4.22.
Tampon çözelti, pH 7 Bir litrelik ölçülü balon içine 27 gr susuz potasyum dihidrojen
ortofosfat ve 70 gr dipotasyum hidrojenortofosfat trihidrat tartılır, hacme
su ile tamamlanır. 4.23.
Hazır ince tabaka
plakları 0.25 mm kalınlığında ince tabaka hazır plaklara (Örneğin Merck
kieselgel 60 veya eşdeğeri) kullanımdan önce, 10 ml reaktif (4.21),
püskürtülür ve 80oC’de kurutulur. 5.
EKİPMAN 5.1.
Kapağı şilifli yuvarlak tabanlı
balon 100 ml 5.2.
Ölçülü balonlar 5.3.
Dereceli pipetler 10 ve 5 ml 5.4.
Bullu pipetler 20,15, 10 ve 5 ml 5.5.
Ayırma hunileri 100, 50 ve 25 ml 5.6.
Pilili kağıt 90 mm 5.7.
Döner evaporatör 5.8.
Şilifli geri soğutucu 5.9.
Spektrofotometre 5.10.
10 mm’lik optik küvetler 5.11.
Isıtıcılı karıştırıcı 5.12.
Cam kromatografi
kolonu boyutları 160 mm boyunda, 8 mm çapında, alt ucunda cam pamuğu üst ucunda basınç
uygulaması için adaptör bulunan. 6.
İŞLEM 6.1.
Tanı 6.1.1.
Sıvı örnekler 6.1.1.1.
Test edilecek örneğin pH’sı
7.5’e ayarlanır. Önceden hazırlanmış silikajel plağın (4.23) başlama
çizgisine 10 µl damlatılır. 6.1.1.2.
Başlama çizgisinin iki noktasına
daha 10 ve 30 µl standart solüsyon (4.15.2) damlatılır. Bundan sonra plak iki
yürütme solvanından (4.17) birinin içinde yürütülür. 6.1.1.3.
Yürütme solvanı 150 mm
ilerlediğinde plak tanktan çıkartılır ve 110oC’de 15 dakika
kurutulur. UV lambası altında (366 nm), kinolin 8-ol noktaları sarı floresans
verir. 6.1.1.4.
Plağa sodyum karbonat solüsyonu
(4.19) püskürtülür, kurutulur ve 2.6 dikloro-4-(kloroimino) siklohekza-2.5-dienon
solüsyonu (4.18) püskürtülür. Kinolin-8-ol, mavi bir nokta olarak görülür. 6.1.2.
Katı örnekler veya
kremler 6.1.2.1.
5 ml tampon solüsyonun (4.22)
içinde 1 gr örnek dağıtılır. Daha sonra ayırma hunisi içine 10 ml kloroform
(4.3) ile aktarılır ve çalkalanır. Kloroform tabakasının ayrılmasından sonra
sulu faz 10 ml kloroformla iki defa daha ekstre edilir. Birleştirilen
kloroform fazları süzülür ve 100 ml yuvarlak tabanlı balon (5.1) içinde döner
evaporatör üzerinde (5.7) kuruyuncaya kadar uçurulur. Kalıntı 2 ml kloroform
(4.3) içinde çözülür ve 6.1.1.1’in devamında anlatılan yönteme göre
silikajelli plak üzerine (4.23) 10 ve 30 µl damlatılır. 6.1.2.2.
Plağa standart solüsyonundan
(4.15.2) 10 ve 30 µl uygulanır ve 6.1.1.2 ile 6.1.1.4 arasında anlatıldığı
şekilde devam edilir. 6.2. Miktar tayini 6.2.1.
Sıvı örnekler 6.2.1.1. 100
ml.lik yuvarlak tabanlı balon içine 5 gr örnek tartılır, üzerine 1 ml
sulfürik asit solüsyonu (4.8) eklenir ve karışım 50oC’de vakum
altında kuruyuncaya kadar uçurulur. 6.2.1.2.
Kalıntı 20 ml ılık suda çözülür, 100
ml.lik ölçülü balona aktarılır, üç defa
20 ml su ile yıkanır, hacme su ile tamamlanıp karıştırılır. 6.2.1.3.
Bu solüsyonun 5 ml.si 50 ml.lik ayırma
hunisine (5.5) alınır. 10 ml fehling solüsyonu (4.16) eklenir. 3 defa 8 ml
kloroform (4.3) ile, kinolin-8-ol bakır kompleksi [oksin bakır (ISO)] ekstre
edilir. 6.2.1.4.
Kloroform tabakaları süzülerek 25
ml.lik ölçülü balon (5.2) içine toplanır. Hacme kloroform ile (4.3)
tamamlanır ve çalkalanır. Sarı solüsyonun optik yoğunluğu 410 nm.de
kloroforma karşı ölçülür. 6.2.2. Katı örnekler
veya kremler 6.2.2.1.
100 ml.lik yuvarlak tabanlı balon (4.1)
içine 0.500 gr örnek tartılır. 30 ml benzen (4.2) ve 20 ml hidroklorikasit
(4.7) ilave edilir ve geri soğutucu altında karıştırılarak 30 dakika
kaynatılır. 6.2.2.2.
Balon içindeki karışım 100 ml.lik bir
ayırma hunisinin (5.5) içine aktarılır. 5 ml IN HCl ile (4.7) yıkanır. Sulu
faz diğer bir balona (5.1) aktarılır ve benzen fazı 5 ml IN hidroklorik (4.7)
asit ile yıkanır. 6.2.2.3.
İşlemin devam etmesini engelleyen
emülsiyonların olması halinde, serbest şekilde akan bir toz oluşturmak için
0.500 gr örnek, 2 gr Celite 545 (4.14) ile karıştırılır. Karışım küçük
porsiyonlar halinde bir cam kromatografi kolonuna (5.12) aktarılır. Her bir ilaveden sonra
kolon dolgusu ters çevirilir. Karışımın tamamı kolona aktarılır aktarılmaz,
yaklaşık olarak 10 dakikada 10 ml eluant elde edilinceye kadar hidroklorik
asitle (4.13) elue edilir. (Gerekirse bu işlem, hafif azot basıncı altında
gerçekleştirilebilir.) Elüsyon esnasında kolon dolgusunun üzerinde sürekli az
miktarda hidroklorik asit bulunması sağlanmalıdır. Elue edilen sıvının ilk 10
ml.si 6.2.24’de anlatıldığı şekilde işleme tabi tutulur. 6.2.2.4.
Toplanan sulu fazlar (6.2.2.2) veya
eluant (6.2.2.3) vakum altında döner evaporatörde kuruyuncaya kadar uçurulur. 6.2.2.5.
Elde edilen kalıntı 6 ml sodyum
hidroksit solüsyonu (4.9) içinde çözülür.
20 ml fehling solüsyonu (4.16) eklenir ve balon içindeki karışım 50
ml.lik ayırma hunisine (5.5) aktarılır. Balon 8 ml kloroform (4.3) ile çalkalanır
ve kloroform fazı 50 ml.lik ölçülü balona süzülür. 6.2.2.6.
Ayırma işlemi 8 ml kloroformla (4.3) 3
defa tekrarlanır. Ayrılan kloroform fazları süzülür ve 50 ml.lik ölçülü
balonda toplanır. Hacme kadar kloroformla tamamlanır ve çalkalanır. 410 nm.de
sarı solüsyonun optik yoğunluğu kloroforma (4.3) karşı ölçülür. 7.
STANDART EĞRİ Her biri 3 ml % 30’luk sulu
etanol (4.20) içeren dört adet 100 ml.lik yuvarlak tabanlı balon (5.1) içine
kinolin-8-ol’ün 5, 10, 15 ve 20 mg’ına karşı gelen standart solüsyondan
(4.15.1) 5, 10,15 ve 20 ml.lik kısımlar pipetlenir. 6.2.1’de anlatıldığı
şekilde devam edilir. 8.
HESAPLAMA 8.1.
Sıvı örnekler Kinolin-8-ol içeriği (%
m/m) = a_ x
100 m Burada: a =
Standart eğri (7) üzerinde mg olarak kinolin-8-ol miktarı m =
Test miktarı (6.2.1.1) kütlesi (miligram olarak) 8.2.
Katı örnekler veya kremler Kinolin-8-ol içeriği (%
olarak (m/m) = _2a x 100 m Burada: a =
Standart eğri (7) üzerinde miligram olarak kinolin-8-ol miktarı m =
Test miktarı (6.2.2.1) kütlesi (miligram olarak) 9. TEKRARLANABİLİRLİK
(Norm ISO 5725) % 0.3 kinolin-8-ol
içeriği için, aynı örnek üzerinde paralel yürütülen iki deney sonucu
arasındaki farklı % 0.02’yi aşmamalıdır. YÖNTEM III- AMONYAK TAYİNİ 1.
KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, kozmetik ürünlerdeki
serbest amonyak belirlenmesini tanımlar. 2.
TANIM Bu yöntemle ürün içinde
tespit edilen amonyak miktarı, % kütle cinsinden verilir. 3.
PRENSİP Sulu metanol ortamı içinde
seyreltilmiş kozmetik ürünün bir test miktarına baryum klorür solüsyonu eklenir.
Oluşabilecek her türlü çökelti, süzülür veya santrifüjlenir. Bu işlem, buhar
distilasyonu sırasında amonyum asetat dışında karbonat ve hidrojen karbonat
gibi belirli amonyum tuzlarında ve yağlı asitlerden amonyak kaybını önler. Amonyak, süzülen maddeden
veya üstteki çözeltiden buhar distilasyonuyla ayrılır ve potansiyometrik veya
başka bir titrasyon yöntemiyle belirlenir. 4.
REAKTİFLER Kullanılan tüm çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 4.1.
Metanol 4.2.
Baryum klorür dihitrat solüsyonu % 25
(m/v) 4.3.
Ortoborik asit solüsyonu % 4 (m/v) 4.4.
Sülfürik asit standart solüsyonu 0.25 M
4.5.
Köpük giderici sıvı 4.6.
Sodyum hidroksit standart solüsyonu 0.5
M 4.7.
İndikatör (gerekirse): 5 ml metil
kırmızısının etanol içindeki % 0.1’lik (m/v) solüsyonu 2 ml metilen mavisinin
su içindeki % 0.1’lik (m/v) solüsyonu ile karıştırılır. 5. EKİPMAN 5.1.
Genel laboratuar ekipmanları 5.2.
100 ml.lik kapaklı tüpleri olan
santrifüj 5.3.
Buhar distilasyon düzeneği 5.4.
Potansiyometre 5.5.
Cam elektrot ve civa klorür (kalomel)
referans elektrodu 6.
İŞLEM 6.1.
100 ml.lik ölçülü balona 150 mg
maksimum amonyağa tekabül edecek miktarda (m) test örneği konur. 6.2.
Üzerine 10 ml su, 10 ml metanol (4.1)
ve 10 ml baryum klorür solüsyonu (4.2) eklenir, metanol (4.1) ile hacme
tamamlanır. 6.3.
Karıştırılır ve bir gece buzdolabında
(5oC’de) bekletilir. 6.4.
Soğuk çözelti süzülür veya kapaklı
tüplerde 10 dakika santrifüjlenir. 6.5.
Berrak çözeltiden buhar distilasyon
cihazına (5.3) 40 ml ilave edilir, gerekiyorsa 0.5 ml köpük giderici sıvı
(4.5) eklenir. 6.6.
Distillenir ve 200 ml distilat 10 ml standart sülfürik asit (4.4) ve 0.1
ml indikatör (4.7) ihtiva eden 250 ml.lik bir beher içine alınır. 6.7.
Asit fazlası standart sodyum hidroksit
solüsyonuyla (4.6) geri titre edilir. 6.8.
Not:
Potansiyometrik titrasyonla tayin için, 25 ml ortoborik asit solüsyonu (4.3)
içeren 250 ml.lik beher içinde 200 ml distilat toplanır ve standart sülfürik
asitle (4.4) titre edilir ve nötralizasyon eğrisi kaydedilir. 7.
HESAPLAMALAR 7.1.
Geri titrasyon durumundaki hesaplama: Burada: V1 = Kullanılan sodyum hidroksit solüsyonunu
(4.6) hacmi (mililitre olarak) M1 =
Gerçek molaritesi (4.6) M2 =
Sülfürik asit solüsyonunun (4.4) gerçek molarite faktörü m =
Alınan test örneği (6.1) kütlesi (miligram olarak) % Amoyak (m/m) = (20 M2
– V1 M1) x 17 x 100 = (20
M2 – V1 M1) x 4250 0,4 m m 7.2.
Direkt potansiyometrik titrasyon
durumundaki hesaplama: Burada: V2 = Kullanılan sülfürik asit solüsyonunun
(4.4) hacimi (mililitre olarak) M2 =
Gerçek molaritesi (4.4) m =
Alınan test örneği (6.1)
kütlesi (miligram olarak) % Amonyak (m/m) = V2
x M2 x 17 x 100 = 4250
x V2 x M2 0.4 m m 8.
TEKRARLANABİLİRLİK (Norm
ISO 5725) % 6’lık amonyak içeriği
için, aynı örnek üzerinde paralel olarak yürütülen 2 deney sonucu arasındaki
fark % 0.6’yı geçmemelidir. YÖNTEM IV- NITROMETAN TANI VE TAYİNİ 1. KAPSAM VE
UYGULAMA ALANI Bu yöntem, aerosol
formunda olan kozmetik ürünlerde yaklaşık olarak % 3’e kadar olan nitrometan’ın tanı ve
tayini için uygundur. 2. TANIM Bu yönteme göre
belirlenen örneğin nitrometan miktarı toplam aeresol içeriğinde % kütle
cinsinden verilir. 3. PRENSİP Nitrometan renk
reaksiyonu ile tanımlanır. Nitrometan, internal standardın eklenmesinden
sonra gaz kromatografisi ile tayin edilir. 4. TANIMLAMA 4.1. Reaktifler Kullanılan bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 4.1.1. 0.5 M
sodyum hidroksit solüsyonu 4.1.2.
Folin reaktifi 0.1 gr sodyum
3.4-dihidro-3.4 dioksonaftelen-1-sülfonat su içinde çözülür ve 100 ml’ye su
ile seyreltilir. 4.2.
İşlem 1 ml örnek üzerine,
4.1.1’den 10 ml ve 4.1.2’den 1 ml eklenir. Meydana gelen mor renk,
nitrometan’ın varlığını gösterir. 5.
MİKTAR TAYİNİ 5.1.
Reaktifler Kullanılan bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 5.1.1.
Kloroform (internal standart 1) 5.1.2.
2.4-dimetilheptan (internal standart 2) 5.1.3.
% 95’lik etanol 5.1.4.
Nitrometan 5.1.5.
Kloroform referans solüsyonu 25 ml darası alınmış ölçülü
balon içine, yaklaşık 650 mg kloroform (5.1.1) konulur. Balon ve içeriği
yeniden hassas tartılır. % 95’lik etanolle (5.1.3) 25 ml’ye tamamlanır, tartılır ve bu
solüsyondaki kloroform kütlesinin yüzdesi hesaplanır. 5.1.6.
2,4-dimetilheptan referans
solüsyonu Benzer şekilde kloroform
referans solüsyonunda olduğu gibi yapılır, ancak 25 ml.lik ölçülü balon içine
270 mg 2,4-dimetilheptan (5.1.2) konulur. 5.2.
Ekipman 5.2.1.
Alev iyonizasyon dedektörlü gaz
kromatografi cihazı 5.2.2.
Kozmetik
Ürünlerin İçerdiği Maddelerle İlgili Birinci Analiz Yöntemleri Tebliği
(ISO Norm 5725) Ek’inin II. Bölümünde anlatılan aeresol örneklendirilmesi
için ekipman (aktarma şişesi, mikro enjektörler, bağlantılar vs). 5.2.3.
Genel laboratuvar ekipmanları 5.3.
İşlem 5.3.1.
Örneğin hazırlanması Yukarıda belirtilen
direktifin II. bölümünde tanımlanan işleme göre temizlenmiş ve boşaltılmış
100 ml daralı aktarma kabına internal standart solüsyonlardan herhangi
birinden (5.1.5 veya 5.1.6) 5 ml konulur. Yukarıda belirtilen komisyonun II.
bölümünün 5. pragrafında anlatılan tekniğe göre aktarma parçasına adapte
edilmiş, iğnesiz, 10 veya 20 ml.lik cam enjektör kullanılır. Eklenen miktarı
belirlemek için tekrar tartım alınır. Aynı tekniği kullanarak bu kaba,
earesol içeriğinin 50 gramı aktarılır. Aktarılan örneğin miktarını belirlemek
için tekrar tartım alınır, iyice karıştırılır. Belirtilen mikroenjektör
(5.2.2) kullanılarak yaklaşık 10 µl enjekte edilir. Beş kez enjeksiyon
yapılır. 5.3.2.
Standardın hazırlanışı 50 ml.lik ölçülü balon içine tam tartılmış 500 mg nitrometan
(5.1.4) ve 500 mg kloroform
(5.1.1) veya 210 mg 2.4-di-metilheptan (5.1.2) eklenir. % 95’lik etanolle (5.1.3) hacme
tamamlanır, iyice karıştırılır. Bu solüsyonun 5 ml.si 20 ml.lik ölçülü balona
aktarılır, % 95’lik etanolle (5.1.3) hacme tamamlanır. Belirtilen mikroenjektör
(5.2.2) kullanılarak 10 µl enjekte edilir. Beş kez enjeksiyon yapılır. 5.3.3.
Gaz kromatografisi şartları 5.3.3.1.
Kolon İki bölümden meydana gelir.
Birinci bölümde dolgu materyali olarak Gas Chrom Q üzerinde didecyl ftalat,
ikinci bölümde dolgu materyali Gas Chrom Q üzerinde Ucon 50 HB 280X
kullanılır. Hazırlanan kombine kolon 1.5’e eşit veya daha yüksek rezolüsyon
(R) vermek durumundadır. Burada: R = 2 d’ (r2 – r1) w1
+ w2 Burada: r1 ve
r2 = Alıkonma zamanları (dakika olarak) w1 ve w2 =
Yarı yükseklikte pik genişlikleri (milimetre olarak) d’ = Kağıt hızı (milimetre/dakika) Örnek olarak, aşağıdaki iki
kolon gerekli rezolüsyonu sağlamıştır. A Kolonu: Malzeme = Paslanmaz çelik Uzunluk = 1.5 m Çap =
3 mm Dolgu materyali = % 20 didecyl phtate on Gas Chrom Q
(100-120 mesh) B Kolonu: Malzeme
= Paslanmaz çelik Uzunluk =
1.5 m Çap
= 3 mm Dolgu
materyali= % 20 ucon 50 HB 280X on gas chrom Q (100-120 mesh) 5.3.3.2.
Dedektör Alev iyonizasyon
dedektörünün elektrometresi için uygun hassasiyet ayarı 8 x 10-10 A’dır. 5.3.3.3.
Sıcaklık koşulları Aşağıdakiler uygun
bulunmuştur. Enjeksiyon portu : 150oC Dedektör : 150oC Kolon : Kolonlara ve
alete bağlı olarak 50 ile 80oC arasında 5.3.3.4.
Uygun gazlar Taşıyıcı gaz : Azot Basınç :
2.1 bar Akış : 40 ml/dak. Dedektör
malzemeleri: Dedektörün yapımcıları tarafından belirtildiği şekilde. 6.
HESAPLAMALAR 6.1.
Nitrometan’ın kullanılan
internal standarda karşı hesaplanan, cevap faktörü ‘n’ nitrometanı temsil
ederse: Burada: kn = Cevap faktörü m’n = Karışımdaki kütlesi (gram) S’n = Pik alanı ‘c’ internal standard:
Kloroform veya 2,4-dimetilheptanı temsil ederse: Burada: m’c = Karışımdaki kütlesi (gram) S’c =
Pik alanı kn = m’n x S’c m’c
S’n (kn aletin bir
fonksiyonudur.) 6.2.
Örnek içindeki nitrometan
konsantrasyonu ‘n’ nitrometanı temsil
ederse: Burada: kn = Cevap faktörü Sn = Pik alanı ‘c’ internal standard,
kloroform veya 2,4-dimetil heptanı temsil ederse: Burada: mc = Karışımdaki kütlesi (gram) Sc = Pik alanı M = Aktarılan aeresol’ün kütlesi (gram) Daha sonra örnekteki %
(m/m) nitrometan şu şekilde hesaplanır. mc x kn x Sn x 100 M
Sc 7.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725 ) Yaklaşık % 0.3 (m/m)
nitrometan miktarı için, paralel olarak çalışılan iki deney sonucu arasındaki
fark % 0.03’ü (m/m) geçmemelidir. YÖNTEM V- SAÇA ŞEKİL VERİCİ, SAÇI DÜZELTİCİ VE TÜY GİDERİCİ ÜRÜNLERDE
MERKAPTOASETİK ASİT TANI VE TAYİNİ 1.
KAPSAM VE
UYGULAMA ALANI Bu yöntem içinde başka
indirgen ajanları da ihtiva eden saça şekil verici, saçı düzeltici ve tüy
dökücü preparatlardaki merkaptoasetik asidin tanı ve tayinini anlatır. 2.
TANIM Bu metodla tespit edilen
merkaptoasetik asit miktarı % kütle cinsinden ifade edilir. 3.
PRENSİP Merkaptoasetik asit tanısı,
spot testler ve ince tabaka kromatografisi ile, tayini ise iyodometri veya
gaz kromatografisi ile yapılır. 4.
TANIMLAMA 4.1.
Spot test ile tanımlama 4.1.1. Reaktifler Kullanılan bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 4.1.1.1. Kurşun di
(asetat) kağıdı 4.1.1.2.
Hidroklorik asit solüsyonu (1 hacim
konsantre hidroklorik asit, 1 hacim su) 4.1.2.
İşlem 4.1.2.1.
Merkaptoasetik asidin kurşun di
(asetat)’la renk reaksiyonu yoluyla tanımlanması Analiz edilecek örnekten bir damla, kurşun di
(asetat) kağıdı (4.1.1.1) üzerine damlatılır. Yoğun sarı renk oluştuğu
takdirde, muhtemelen merkaptoasetik asit mevcuttur. Hassasiyet % 0.5 4.1.2.2.
Asitlendirerek oluşan kükürt dioksit
ile inorganik sülfürlerin karakterizasyonu Bir test tüpünün içine,
üzerinde çalışılacak örnekten birkaç miligram konulur. Üzerine 2 ml saf su ve
1 ml hidroklorik asid (4.1.1.2) ilave edilir. Kokusundan tanınabilen hidrojen
sülfür oluşur. Ayrıca kurşun di (asetat) kağıdı (4.1.1.1) üzerinde siyah
kurşun sülfür çökeltisi meydana gelir. Hassasiyet 50 ppm. 4.1.2.3.
Asitlendirerek oluşan kükürt dioksit
ile sülfitlerin karakterizasyonu 4.1.2.2’de anlatıldığı gibi
devam edilir, kaynatılır. Kükürt dioksit kokusundan ve permanganat iyonları
için olduğu gibi indirgeyici özelliklerinden ayırt edilebilir. 4.2.
İnce tabaka kromatografiyle tanımlama 4.2.1.
Reaktifler Aksi belirtilmediği sürece
bütün çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 4.2.1.1.
Merkaptoasetik asit (tioglikolik asit)
min. % 98 iodometrik saflıkta 4.2.1.2.
2,2 ditiodi (asetik asit), min. % 99
iodometrik saflıkta 4.2.1.3.
2-merkaptopropiyonik asid (tiolaktik
asit), min. % 95 iodometrik saflıkta 4.2.1.4.
3-merkaptopropiyonik asit, min. % 98
iodometrik saflıkta 4.2.1.5.
3-merkaptopropan-1,2-diol
(1-tiogliserol), min. % 98 iodometrik saflıkta 4.2.1.6.
Hazır ince tabaka plakları silikajel,
0.25 mm kalınlığında 4.2.1.7.
İnce tabaka plakları alüminyum oksit,
Merck F 254 E veya eşdeğeri 4.2.1.8.
Hidroklorik asit, konsantre, d420
= 1.19 gr/ml 4.2.1.9.
Etil asetat 4.2.1.10.
Kloroform 4.2.1.11.
Diizopropileter 4.2.1.12.
Karbontetraklorür 4.2.1.13.
Glasial asetikasit 4.2.1.14.
Potasyum iyodür suda % 1 (m/v)
solüsyonu 4.2.1.15.
Platin tetraklorür suda % 0.1 (m/v)
solüsyonu 4.2.1.16.
Yürütme solvanları 4.2.1.16.1.
Etil asetat (4.2.1.9) / kloroform
(4.2.1.10) / diisopropil eter (4.2.1.11) / asetik asit (4.2.1.13) (20 / 20 /
10 / 10, v/v/v/v) 4.2.1.16.2.
Kloroform (4.2.1.10) / asetik asit
(4.2.1.13) (90 / 20, v/v) 4.2.1.17.
Belirleme reaktifleri 4.2.1.17.1.
Kullanımdan hemen önce (4.2.1.14)
solüsyonu ve (4.2.1.15) solüsyonundan eşit hacimde karıştırılır. 4.2.1.17.2.
Brom solüsyonu % 5 (m/v) 5
gr brom 100 ml karbon tetraklorür (4.2.1.12) içinde çözülür. 4.2.1.17.3.
Floressein solüsyonu % 0.1 (m/v) 100 mg floressein 100 ml
etanol içinde çözülür. 4.2.1.17.4.
Hekzamonyum heptamolibdat’ın sudaki %
10 (m/v) solüsyonu 4.2.1.18.
Referans Solüsyonlar 4.2.1.18.1.
Merkaptoasetik asidin (4.2.1.1) sudaki
% 0.4 (m/v) solüsyonu 4.2.1.18.2.
2, 2 ditiodi (asetik) asidin (4.2.1.2)
sudaki % 0.4 (m/v) solüsyonu 4.2.1.18.3.
2-merkaptopropionik asidin (4.2.1.3),
sudaki % 0.4 (m/v) solüsyonu 4.2.1.18.4.
3-merkaptopropionik asidin (4.2.1.4),
sudaki % 0.4 (m/v) solüsyonu 4.2.1.18.5.
3-merkaptopropan-1,2-diol (4.2.1.5),
sudaki % 0.4 (m/v) solüsyonu 4.2.2.
Düzenek İnce tabaka kromatografisi
düzenekleri 4.2.3.
İşlem 4.2.3.1.
Örneklerin işlenmesi Birkaç damla hidroklorik
asitle (4.2.1.8) pH 1’e kadar asitlendirilir ve gerekirse süzülür. Bazı durumlarda örneğin
seyreltilmesi önerilebilir. Bu tür durumlarda seyreltmeden önce örneği
hidroklorik asitle asitlendirilir. 4.2.3.2.
Yürütme Plağa 1 µl örnek solüsyonu
(4.2.3.1) ve 1’er µl 5 referans solüsyondan uygulanır. Azot akımında
dikkatlice kurutulur ve plak 4.2.1.16.1 veya 4.2.1.16.2 solvanlarında
yürütülür. Tiollerin oksidasyonunu en aza indirgemek için plak mümkün olduğu
kadar çabuk kurutulur. 4.2.3.3.
Saptama Üç reaktiften biri
(4.2.1.17.1, 4.2.1.17.3 veya 4.2.1.17.4) plağın üzerine püskürtülür. Plağa
(4.2.1.17.3) reaktif püskürtüldüğü zaman noktalar görünür oluncaya kadar brom
buharına tabi tutulur. (Örneğin tank içerisinde reaktif (4.2.1.17.2) içeren
küçük bir beher) püskürtme reaktifi ile (4.2.1.17.4) yapılan saptama, ince
tabaka için kurutma süresi 30 dakikayı aşmadığı takdirde yeterli olacaktır. 4.2.3.4.
Yorumlama Rf değerleri ve referans
solüsyonunun renkleri standart solüsyonların renkleri ile karşılaştırılır.
Aşağıda kabaca verilen ortalama Rf değerleri, karşılaştırma için
kullanılabilir. Bu değerler aşağıdaki özelliklere dayanır.
Silikajel tabaka üzerinde
elde edilen Rf değerlerine örnekler
5.
MİKTAR TAYİNİ
(2) Belirleme
her zaman iyodometrik işlemle başlamalıdır. 5.1.
İyodometri 5.1.1.
Prensip Belirleme
‘SH’ grubunun aşağıdaki denkleme göre asit ortam içinde iyotla
oksitlenmesiyle gerçekleştirilir. 2HOOC-CH2SH-I2 →
(HOOC-CH2-S)2 + 2I- + 2H+ 5.1.2.
Reaktifler 0.05M
standart iyot solüsyonu 5.1.3.
Düzenek Genel
laboratuvar düzenekleri 5.1.4.
İşlem 150
ml.lik bir erlen içine 50 ml saf su ve 0.5 ile 1 gr arasında tam tartılmış
örnek konulur. Üzerine 5 ml hidroklorik asit (4.1.1.2) eklenir. Sarı bir renk
ortaya çıkıncaya kadar iyot solüsyonu ile (5.1.2) titre edilir. Gerekirse bir
indikatör kullanılır. (Örneğin nişasta solüsyonu veya karbontetraklorür) 5.1.5.
Hesaplama Merkaptoasetik
asit içeriği aşağıdaki formüle göre hesaplanır: %
(m/m) = 92 x
n x 100
= 0.92n 1000
x 10 x
m m Burada: m =
Test edilecek örnek miktarının kütlesi (gram olarak) n = Kullanılan iyot solüsyonunun (5.1.2)
hacmi 5.1.6.
Notlar Merkaptoasetik
asit olarak hesaplanan sonuç, izin verilen maksimum konsantrasyonun % 0.1
veya daha fazla altında ise, başka tayin yapmaya gerek yoktur. Sonuç izin
verilen maksimum
konsantrasyona eşit veya üzerinde ise ve tanımlama, birden fazla indirgeyici
maddenin varlığını göstermiş ise, gaz kromatografisiyle tayin yapmak
gereklidir.
(2)
Merkaptoasetik asidin saptanması, oksitlemeyi önlemek için, yeni
açılmamış örnekler üzerinden
yürütülmelidir. 5.2.
Gaz
kromatografisi 5.2.1.
Prensip Merkaptoasetik
asit, yardımcı maddelerden kadmiyum diasetat ile çöktürülerek ayrılır.
Diazometan ile metillendirilerek (dietil eter solüsyonu içerisinde, yerinde
veya önceden) metil türevi oluşturulup, gaz / sıvı kromatografisi ile
analizlenir. Internal standart olarak metil oktanoat kullanılır. 5.2.2.
Reaktifler Kullanılan
bütün çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 5.2.2.1. Merkaptoasetik asit % 98 5.2.2.2.
Hidroklorik asit, d420
= 1.19 gr/ml 5.2.2.3.
Metanol 5.2.2.4.
Kadmiyum di (asetat)
dihidrat, sudaki % 10 (m/v) solüsyonu 5.2.2.5.
Metil octanoat % 2
(m/v) metanoldeki solüsyonu 5.2.2.6.
Asetat tampon
solüsyonu (pH 5): Sodyum
asetat trihidrat 77 gr Asetik
asit (glasiyal) 27.5 gr Bir
litrelik son hacmi sağlamak içinde mineralize su 5.2.2.7.
Taze hazırlanmış,
metanoldeki (5.2.2.3) 3M hidroklorik asit solüsyonu 5.2.2.8.
1-metil-3-nitro-1-nitrosoguanidin 5.2.2.9.
5M sodyum hidroksit
solüsyonu 5.2.2.10.
0.05M iyot standart
solüsyon 5.2.2.11.
Dietileter 5.2.2.12.
N-metil-N-nitrosotoluen-4-sülfonamit’ten
hazırlanan diazometan solüsyonu (fieser, organik sentez reaktifleri (wiley)
1967) Elde
edilen solüsyon 100 ml dietileter içinde yaklaşık 1.5 gr diazometan içerir.
Diazometan çok zehirli ve çok kararsız bir gaz olduğundan, tüm deneyler güçlü
bir çeker ocak altında yürütülmeli ve şilifli cam malzemelerin kullanımından
kaçınılmalıdır. (Bu amaçla özel kitler mevcuttur.) 5.2.3.
Ekipman 5.2.3.1. Genel laboratuvar cihazları 5.2.3.2.
Yerinde
metillendirme için diazometan hazırlama ekipmanı (bakınız, fales, HM.,
Jaounı, TM.-Babashak, J.F. Analyt Chem, 1973, 45, 2302) 5.2.3.3.
Diazometanın önceden
hazırlanması için ekipman (fieser) 5.2.4.
Test
örneğinin hazırlanması 50
ila 70 mg merkaptoasetik aside karşı gelecek miktarda tam tartılmış örnek 50
ml.lik santrifüj tüpüne konulur. Yaklaşık pH’ı 3’e ayarlamak için birkaç
damla hidroklorik asit (5.2.2.2) ile asitlendirilir. Üzerine
5 ml’de mineralize su ve 10 ml asetat tampon solüsyonu (3.2.2.6) eklenir. PH
kağıdıyla pH değerinin yaklaşık olarak 5 olup olmadığı kontrol edilir. Daha
sonra 5 ml kadmiyum di (asetat) solüsyonu (5.2.2.4) eklenir. 10
dakika beklendikten sonra en az 15 dakika 4000 g’de santrifüjlenir. Sıvının
içinde çözülmeyen yağ ihtiva edebilecek üstteki çözelti (kremsi ürünlerde)
ayrılır. Bu yağ, tüpün altında küçük bir kütle halinde toplanabilecek
tiolerle karıştırılmamalıdır. Üstteki çözeltiye birkaç damla kadmiyum di
(asetat) solüsyonu (5.2.2.4) eklendiğinde çökelme meydana gelmediği kontrol
edilir. Önceden
tioller dışında başka bir indirgeyici madde olmadığı tespit edildiği
takdirde, iyodometriyle, üstteki çözeltide mevcut tiolün, mevcut miktarının %
6 ila % 8’ini geçmediği kontrol edilir. Çökelti
içeren santrifüj tüpüne 10 ml metanol (5.2.2.3) eklenir ve bir bağet
yardımıyla çökelti dağıtılır. En az 15 dakika tekrar 4000 g’de
santrifüjlenir, üst kısım alınır ve tiollerin olmadığı kontrol edilir. Çökelti
aynı yöntemle ikinci defa yıkanır. Aynı santrifüj tüpüne aşağıdakiler
eklenir.
Tioller
tamamen çözündürülür. (Yardımcı maddelerden çok az miktarda çözünmeyen madde
kalabilir.) Bu
‘S’ solüsyonudur. Bu
solüsyonun bir kısmıyla, tiol içeriğinin 5.1’de elde edilenin en az % 90’ı
olduğu iyodometrik olarak kontrol edilir. 5.2.5.
Metillendirme Metillendirme,
yerinde hazırlanarak (5.2.5.1) veya daha önceden hazırlanmış diazometan
solüsyonuyla (5.2.5.2) yürütülür. 5.2.5.1.
Yerinde
metillendirme 1 ml eter (5.2.2.11) ihtiva eden metillendirme düzeneğine
(5.2.3.2) 50 µl ‘S’ solüsyonu eklenir ve yaklaşık 300 mg
1-metil-3-nitro-1-nitrozoguanidin (5.2.2.8) kullanarak, 5.2.3.2 yöntemiyle
metillendirilir. 15 dakika sonra (Eter solüsyonu, fazla diazometan varlığını
göstermek için sarı olmalıdır.), örnek solüsyon hava geçirmez kapağı bulunan
2 ml.lik transfer şişesine aktarılır. Bir gece buzdolabında bekletilir. İki
örnek aynı zamanda metillendirilir. 5.2.5.2.
Önceden
hazırlanmış diazometan solüsyonuyla metillendirme 5 ml.lik kapaklı bir erlen içine 1 ml diazometan
solüsyonu (5.2.2.12) konulur, daha sonra 50 µl ‘S’ solüsyonu eklenir. Bir
gece buzdolabında bekletilir. 5.2.6.
Standart
solüsyonun hazırlanması 2
ml.de 60 mg saf merkaptoasetik asit içeren konsantrasyonu tam olarak bilinen
standart merkaptoasetik asit (5.2.2.1) solüsyonu hazırlanır. Bu
‘E’ solüsyonudur. 5.2.4
ve 5.2.5’te belirtildiği gibi çöktürülür, miktarı belirlenir ve metillendirilir. 5.2.7.
Gaz
kromatografi şartları 5.2.7.1.
Kolon Tip :
Paslanmaz çelik Uzunluk :
2 m Çap :
3 mm 5.2.7.2.
Dolgu
Materyali %
20 didesil ftalat / kromosorb, WAW 80-100 mesh 5.2.7.3.
Dedektör Alev
iyonizasyon. Alev iyonizasyon dedektörünün elektrometresi için uygun
hassasiyet ayarı 8x10-10A’dır. 5.2.7.4.
Gazlar Taşıyıcı
gaz : Azot Basınç : 2.2 Bar Akış : 35 ml/dak. Yardımcı
gaz : Hidrojen Basınç : 1.8 Bar Akış : 15 ml/dak. Dedektör
gereçleri: Cihazın yapıcıları tarafından belirtildiği şekilde 5.2.7.5.
Sıcaklık
şartları Enjektör : 2000C Dedektör : 200oC Kolon : 90oC 5.2.7.6.
Kayıt
cihazının kağıt hızı 5
mm/dak. 5.2.7.7.
Enjeksiyon
miktarı 3
µl, beş enjeksiyon yapılır. 5.2.7.8.
Yukarıdaki
kromatografik koşullar yol gösterici olarak verilmiştir. 1,5’a eşit veya daha
yüksek bir ‘R’ rezolüsyona ulaşmasını sağlar. R=
2 d’ (r2 –
r1)
w1 + w2 Burada: r1 ve
r2 =
Alıkonma zamanı (dakika olarak) w1 ve w2 = Yarı yükseklikteki pik genişlikleri
(milimetre olarak) d1 = Kağıt hızı (milimetre/dakika olarak) Sonraki
ölçümlere müdahale edebilecek maddeleri gidermek için, kolon sıcaklığının
dakikada 10oC’lik artışlarla 90’dan 150oC’ye
düzenlenerek sona erdirilmesi önerilir. 5.2.8.
Hesaplamalar 5.2.8.1.
Merkaptoasetik
asit için orantı katsayısı Bu
katsayı, standart karışıma dayanarak metil oktanoata ilişkin olarak
hesaplanır. ‘t’
merkaptoasetik asidi temsil ederse: Burada: kt = Cevap faktörü m’t = Karışımdaki kütlesi (miligram olarak) S’t = Pik alanı ‘c’
metiloktanoatı temsil ederse: Burada:
m’c = Karışımdaki kütlesi (miligram olarak) S’c = Pik alanı Daha
sonra, k1
= m’t x
S’c m’c S’t Bu
kat sayı kullanılan cihaza göre değişir.
5.2.8.2.
Örnekte
mevcut merkaptoasetik asit konsantrasyonu ‘t’
merkaptoasetik asidi temsil ederse: kt =
Cevap faktörü St =
Pik alanı ‘c’
metiloktanoatı temsil ederse: Burada: mc =
Karışımdaki kütlesi (miligram olarak) Sc =
Pik alanı M
= İlk test örneği miktarındaki
kütlesi (miligram olarak) Örnekte
bulunan merkaptoasetik asit % (m/m) aşağıdaki formülle hesaplanır: mc x
kt x St x
100 M Sc 6.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725 ) %
8’lik (m/m) merkaptoasetik asit içeriği için, aynı örnek üzerinde paralel
olarak yapılan iki analiz sonucu arasındaki fark % 0.8’i (m/m) geçmemelidir. YÖNTEM VI-
HEKZAKLOROFEN TANI VE TAYİNİ A. TANIMLAMA 1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI Bu
yöntem, tüm kozmetik ürünler için uygundur. 2. PRENSİP Örnekteki
hekzaklorofen, etilasetatla ekstre edilir ve ince tabaka kromatografisiyle
tanımlanır. 3. REAKTİFLER Kullanılan
bütün çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
4M Sülfürik asit
solüsyonu 3.2.
Celite AW 3.3.
Etilasetat 3.4.
Yürütme
Solvanı: % 1 (v/v) glasial asetik
asit içeren benzen 3.5.
Belirleme
Ajanı I : Rodamin
B Solüsyonu: 150 ml dietileter, 70 ml mutlak alkol ve 16 ml su karışımı
içinde 100 mg rodamin B çözülür. 3.6.
Belirleme
Ajanı II : 2,6-dibromo-4-(kloroimino) siklohekza-2,5 dienon solüsyonu: 100 ml metanol içinde 400 mg 2,6 dibromo-4-(kloroimino)
siklohekza 2,5 dienon çözeltisi günlük taze hazırlanır. Sodyum karbonat solüsyonu:
100 ml demineralize su içinde 10 gr sodyum karbonat çözülür. 3.7.
Referans
solüsyonu: Hekzaklorofenin
etilasetat içindeki % 0.05 (m/v) solüsyonu. 4.
EKİPMAN 4.1.
Kiesel gel 254 TLC
plaklar, 200 x 200 mm veya eşdeğeri 4.2.
Genel TLC düzeneği
4.3.
Kromatografi tankı
için 26oC’de termostatlı su banyosu 5.
TEST
ÖRNEĞİNİN HAZIRLANMASI 5.1.
1 gr Celite AW (3.2)
ve 1 ml sülfürik asitle (3.1) 1 gr homojenize örnek iyice karıştırılır. 5.2.
İki saat 100oC’de
kurutulur. 5.3.
Kurutulmuş karışım
soğutulur ve ince toz haline getirilir. 5.4.
10 ml etilasetatla
(3.3) iki defa ekstre edilir, her ekstraksiyondan sonra santrifüjlenir ve
etilasetat fazları birleştirilir. 5.5.
60oC’de
uçurulur. 5.6.
Kalıntı 2 ml
etilasetatta (3.3) çözülür. 6.
İŞLEM 6.1.
Bir TLC plağına
(4.1) 2 µl örnek solüsyonu (5.6) ve 2 µl referans solüsyonu (3.7) damlatılır. 6.2.
Tank (4.3) yürütme
solvanıyla (3.4) doyurulur. 6.3.
TLC plağı tankın
içine yerleştirilir 150 mm yürütülür. 6.4.
TLC plak tanktan
çıkartılır ve yaklaşık 105oC sıcaklıkta havalandırmalı bir etüv
içinde kurutulur. 6.5.
Belirleme İnce
tabaka plak üzerinde hekzaklorofen noktaları, 6.5.1 veya 6.5.2’de
belirtildiği gibi görünürler. 6.5.1.
Belirleme
ajanı I (3.5) plak üzerine düzgün
bir şekilde püskürtülür. 30 dakika sonra plak UV ışığı altında 254 nm’de
incelenir. 6.5.2.
Belirleme
ajanı II (3.6)
2,6-dibromo-4-(kloroimino) siklohekza-2,5-dienon solüsyonu plak üzerine
düzgün bir şekilde püskürtülür. Ardından sodyum karbonat solüsyonu (3.6)
plağa püskürtülür. Oda sıcaklığında 10 dakika kuruttuktan sonra plak gün
ışığında incelenir. 7.
YORUMLAMA 7.1.
Belirleme
ajanı I (3.5): Hekzaklorofen,
sarı-turuncu floresan zemin üzerinde mavimsi bir nokta olarak görünür ve
yaklaşık olarak 0.5’lik Rf değerine sahiptir. 7.2.
Püskürtme
reaktifi II (3.6): Hekzaklorofen
beyaz zemin üzerinde gök mavisi ile turkuaz arası renkte bir nokta olarak
görülür ve yaklaşık olarak 0.5’lik bir Rf değerine sahiptir. B. MİKTAR
TAYİNİ 1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI Bu
yöntem tüm kozmetik ürünler için geçerlidir. 2. TANIM Bu
yönteme göre örnek içindeki hekzaklorofen miktarı % kütle cinsinden verilir. 3. PRENSİP Hekzaklorofen,
metil türevine dönüştürülerek elektron yakalama dedektörlü gaz kromatografisi
kullanılarak saptanır. 4. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 4.1. Etil asetat 4.2. N-metil-N-nitroso-p-toluensulfonamid
(diazald) 4.3.
Dietil eter 4.4.
Metanol 4.5.
2-(2-etoksietoksi)
etanol (carbitol) 4.6.
Formik asit 4.7.
Potasyum hidroksit,
% 50 (m/m) sulu solüsyon (günlük taze hazırlanmış) 4.8.
Spektroskopi için
hekzan 4.9.
Bromoklorofen
(Standart No: 1) 4.10.
4,4’,6,6’-tetrakloro-2,2’-tiodifenol
(Standart No: 2) 4.11.
2,4,4’-trikloro-2
hidroksi-difenil eter (Standart No: 3) 4.12.
Aseton 4.13.
4M Sülfürik asit 4.14.
Celite AW 4.15.
Formikasit /
etilasetat, % 10 (v/v) solüsyon 4.16.
Hekzaklorofen 5.
EKİPMAN 5.1.
Genel laboratuvar
cam malzemeleri 5.2.
Diazometan’ın
hazırlanması için mini cihaz (Analyt.Chem.1973,45, 2302-2) 5.3.
63 Ni kaynak
elektron yakalama dedektörü ile donatılmış gaz kromatografi cihazı 6.
İŞLEM 6.1.
Standart
solüsyonun hazırlanması Standart,
analiz edilecek ürünün yapısında bulunan herhangi bir maddeyi etkilemeyecek
şekilde seçilir. Genellikle I. no.lu standart uygundur (4.9). 6.1.1.
100 ml.lik bir
ölçülü balon içine 50 mg civarında 1, 2 veya 3 no.lu standarttan (4.9, 4.10
veya 4.11) tam tartım alınır ve 50 mg hekzaklorofen (4.16) eklenir. Etil asetatla (4.1) hacme tamamlanır (A
Solüsyonu). 10 ml A solüsyonu etil asetatla (4.1) 100 ml’ye seyreltilir (B
Solüsyonu). 6.1.2.
100 ml.lik bir
ölçülü balon içine 50 mg civarında 1, 2 veya 3 no.lu standarttan (4.9, 4.10
veya 4.11) tam tartım alınır. Etil asetatla (4.1) hacme tamamlanır (C
solüsyonu). 6.2.
Test
örneğinin hazırlanması (3) Homojen hale getirilmiş örnekten 1
gr tam tartılır ve üzerine 1 ml sülfürik asit (4.13), 15 ml aseton (4.12) ve
8 gr Celite AW (4.14) ilave edilir, iyice karıştırılır. Karışım 30
dakika buhar banyosunda kurutulur.
Daha sonra havalandırmalı bir etüvde 1,5 saat kurutulur ve soğutulur. İnce
toz haline getirilip, bir cam kolona aktarılır. Etilasetat
(4.1) geçirilerek 100 ml toplanır, 2 ml internal standart solüsyonu (C
solüsyonu) (6.1.2) eklenir. 6.3.
Test
örneğinin metillendirilmesi Tüm
reaktifler ve düzenekler O-4oC’de 2 saat soğutulur. Diazometan
düzeneğinin dış bölmesine 6.2’de elde edilen solüsyonun 1,2 ml’si ve 0,1 ml metanol (4.4) konulur. Merkezi
hazne içine ise 200 mg diazalt (4.2), 1 ml karbitol (4.5) ve 1 ml dietileter
(4.3) eklenir ve çözülür, düzenek birleştirilir ve yarısı 0oC’lik
banyoya daldırılır. Enjektörle merkez hazneye yaklaşık 1 ml soğutulmuş
potasyum hidroksit solüsyonu (4.7) konulur. Diazometan oluşumundan meydana
gelen sarı rengin sürekli kalmasından emin olunur. Sarı renk sürekli değil
ise 200 mg diazaltla (4.2) metilasyon tekrarlanır. (4)
(3)Hekzaklorofenin
mevcut olabileceği ürün türleri geniş bir yelpazeye sahip olduğundan dolayı,
sonuçları kaydetmeden önce bu işlemde örnekten hektazlorofenin alınabildiğini
kontrol etmek gerekir. Örnekten alabilme miktarı düşükse, ilgili taraflar
kabul ettiği takdirde çözücünün değiştirilmesi gibi (etil asetat yerine
benzen vs.) değişiklikler yapılabilir. (4) Sarı rengin devamlılığı, diazometan
fazlılığını gösterir. Bu da örneğin tam olarak metillendirilmesi için
gereklidir. 15
dakika sonra düzenek su banyosundan çıkarılır. 12 saat oda sıcaklığında
kapalı olarak tutulur. Daha sonra düzenek açılır, etil asetat (4.15) içindeki
formik asitin % 10 (v/v) solüsyonundan birkaç damla fazla diazometanı
reaksiyona sokmak için eklenir. Sonra organik solüsyon 25 ml.lik ölçülü balona aktarılır.
Hekzan (4.8) ile hacme tamamlanır. Bu
solüsyonun 1.5 µl’si gaz kromatografa enjekte edilir. Standart solüsyonunun metillendirilmesi Tüm
reaktifler ve düzenekler O-4oC’de iki saat soğutulur. Diazometan
düzeneğinin dış bölmesine aşağıdakiler ilave edilir. 0,2
ml B solüsyonu (6.1.1) 1
ml etil asetat (4.1) 0,1
ml metanol (4.4) Metillendirmeye
6.3’te tarif edildiği şekilde devam edilir. Elde edilen solüsyondan gaz
kromatografa 1,5 µl enjekte edilir. 7.
GAZ
KROMATOGRAFİSİ Kolon
1,5’a eşit veya daha büyük bir ‘R’ rezolüsyonu vermek zorundadır. R
= 2 d’ (r2 – r1) w1 + w2 Burada: r1 ve
r2 = Alıkonma zamanları (dakika olarak) w1 ve
w2 = Yarı yükseklikteki pik genişlikleri
(milimetre olarak) d’ =
Kağıt hızı (milimetre ve/dakika olarak) Aşağıdaki
gaz kromatografi koşulları uygun bulunmuştur. Kolon :
Paslanmaz çelik Uzunluk :
1.7 m Çap :
3 mm Destek materyali: Kromosorb: WAW Elek
analizi: 80 - 100 mesh Sabit
faz : % 10 OV 17 Sıcaklıklar: Kolon : 280oC Enjektör : 280oC Dedektör : 280oC Taşıyıcı
gaz : Oksijensiz azot Basınç : 2.3 bar Akış : 30 ml/dak. 8.
HESAPLAMA 8.1.
Hekzaklorofenin
orantı katsayısı Bu
katsayı, standart karışımla ilgili olarak seçilen standart için hesaplanır. Burada: h
= Hekzaklorofen kh =
Orantı katsayısı m’h = Karışımdaki kütlesi (gram olarak) A’h = Pik alanı s = Seçilen standart ms = Karışımdaki kütlesi (gram olarak) As = Pik alanı Daha
sonra: ks
: m’h x A’s m’s A’h 8.2.
Örnekteki
hekzaklorofen miktarı Burada: h = Hekzaklorofen kh = Orantı katsayısı Ah = Pik alanı s = Seçilen standart ms = Karışımdaki kütlesi (gram olarak) As = Pik alanı M = Alınan örneğin kütlesi (gram olarak) Daha
sonra, örneğin hekzaklorofen %’si (m/m) şu şekildedir: %
(m/m) = ms x kh x Ah x
100 M x As 9.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO Norm 5725 ) %
0.1’lik (m/m) hekzaklorofen içeriği için, aynı örnek üzerinde paralel olarak
yürütülen iki deney sonucu arasındaki fark % 0.005’i (m/m) geçmemelidir. YÖNTEM VII-
TOSİLKLORAMİD SODYUM (INN) (KLORAMİN-T) KANTİTATİF TAYİNİ 1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI Bu
yöntem, kozmetik ürünlerde tosilkloramid sodyumun (kloramin-T) kantitatif
olarak ince tabaka kromatografisiyle belirlenmesini içerir. 2. TANIM Bu
metodta tespit edilen kloramin-T miktarı % kütle cinsinden ifade edilir. 3. PRENSİP Kloramin-T
hidroklorik asitle kaynatılarak tamamen 4-toluensülfonamide hidroliz edilir.
Oluşan 4-toluensülfonamid miktarı, ince tabaka kromatografisiyle
foto-dansitometrik olarak belirlenir. 4. REAKTİFLER Tüm
çözeltiler analitik saflıkta olmaladır. 4.1. Tosilkloramid sodyum (Kloramin-T) 4.2. 4-toluensulfonamid standart solüsyonu: 100 ml etanol (4.5) içinde
50 mg 4-toluensulfonamit 4.3.
% 37 (m/m)
hidroklorikasit, d420= 1.18 gr/ml 4.4.
Dietileter 4.5.
Etanol % 96 (v/v) 4.6.
Yürütme
solvanı 4.6.1.
1-butanol / etanol
(4.5) / su (40 / 4 /9, v/v/v) veya 4.6.2.
Kloroform / aseton
(6 /4 , v/v) 4.7.
Kullanıma hazır ince
tabaka kromatografi plakları, silikagel 60, floresan indikatörsüz. 4.8.
Potasyum permanganat 4.9.
Hidroklorik asit %
15 (m/m) 4.10.
Püskürtme
reaktifi: 2-toluidin, etanol (4.5)
içinde % 1’lik (m/v) solüsyonu 5. EKİPMAN 5.1.
Normal laboratuvar
düzenekleri 5.2.
Genel incetabaka
karomatografisi ekipmanı 5.3.
Foto dansitometre 6.
İŞLEM 6.1.
Hidroliz 50
ml.lik yuvarlak tabanlı balon içerisine yaklaşık olarak 1 gr örnek (m)
tartılır. 5 ml su ve 5 ml hidroklorik asit (4.3) ilave edilir ve geri
soğutucu kullanarak bir saat kaynatılır. Sıcak çözelti hemen su ile 50 ml.lik
ölçülü balon içine aktarılır, soğumaya bırakılır ve su ile hacme tamamlanır.
Beş dakika en az 3000 rpm’de santrifüjlenir ve üstteki çözelti süzülerek
alınır. 6.2.
Ekstraksiyon 6.2.1.
30 ml süzüntü alınır
ve 15 ml dietileterle (4.4) üç defa ekstre edilir. 50 ml’lik ölçülü balon
içinde toplanır. Dietileterle (4.4) hacme tamamlanır. 6.2.2.
Eterli ekstraktın 25
ml’si alınır ve azot altında kuruyuncaya kadar uçurulur. Kalıntı 1 ml
etanolle (4.5) yeniden çözülür. 6.3.
İnce tabaka
kromatografisi 6.3.1.
İnce tabaka
kromatografisi plağına (4.7) 20 µl etanolik kalıntı (6.2) damlatılır. Aynı zamanda ve aynı şekilde,
4-toluensulfonamid (4.2) standart solüsyondan 8, 12, 16 ve 20 µl damlatılır. 6.3.2.
Daha sonra yürütme
solvanı (4.6.1 veya 4.6.2) içinde yaklaşık 150 mm yürütülür. 6.3.3.
Plak tanktan
çıkartıldıktan sonra havada kurutulur, sonra iki ila üç dakika, kapalı bir
kap içinde 2 gram potasyum permanganat (4.8) üzerine yaklaşık olarak 100 ml
hidroklorik asit (4.9) dökülerek elde edilmiş olan klor buharına tutulur.
Plaktaki fazla klor, beş dakika 100oC’ye kadar ısıtılarak
uzaklaştırılır. Daha sonra plak püskürtme solvanı (4.10) ile spreylenir. 6.4.
Ölçüm Yaklaşık
bir saat sonra fotodansito-metre ile 525 nm’de mor noktalar ölçülür. 6.5.
Kalibrasyon
eğrilerinin çıkarılması Dört
adet 4-toluen sulfonamid noktası için ilgili 4-toluen sulfonamide karşı gelen
(yani her nokta için 4, 6, 8, 10 µg) yükseklik değerleri çıkartılır. 7.
NOT Bu
yöntem, örnek (6) ile aynı şekilde işleme tabi tutulmuş, % 0.1 veya 0.2 (m/v)
Kloramin-T (4.1) solüsyonu kullanılarak kontrol edilebilir. 8.
HESAPLAMA Kütlenin
yüzdesi olarak ifade edilen, örneğin Kloramin-T içeriği aşşağıdaki gibi
hesaplanır. %
(m/m) Tosilkloramid sodyum = 1.33 x a 60 x m Burada: 1.33 = 4-toluensülfonamid-kloramin-T çevirme
faktörü a = Kalibrasyon eğrilerinden okunan, örnekteki
4-toluen sülfonamid miktarı (µg olarak) m =
Alınan örneğin kütlesi (gram olarak) 9.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725 ) %
0.2 (m/m)’lik kloramin-T içeriği için aynı örnek üzerinde paralel olarak
yürütüleniki deney sonucu arasındaki fark % 0.03 (m/m) mutlak değeri
geçmemelidir. YÖNTEM VIII- DİŞ
MACUNLARINDA TOPLAM FLOR TAYİNİ 1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI Bu
yöntem diş macunlarındaki toplam florun belirlenmesinde kullanılır. Bu metod
% 0.25’den fazla olmayan miktarlar için uygundur. 2. TANIM Bu
metodla belirlenen flor miktarı % kütle cinsinden ifade edilir. 3. PRENSİP Gaz
kromatografisiyle belirlenir. Flor içeren birleşimlerden flor, asitli
solüsyonlarında klorotrietilsilan (TECS) ile doğrudan reaksiyonla
trietilflorosilan (TEFS)’a dönüştürülür ve internal standart olarak
kullanılan siklohekzan içeren ksilenle ekstre edilir. 4. REAKTİFLER Kullanılan
bütün çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 4.1. Sodyum florür, sabit tartıma kadar
120oC’de kurutulmuş 4.2.
İki defa
distillenmiş veya eşdeğerde su 4.3.
Hidroklorik asit, d420:
1.19 g/ml 4.4.
Siklohekzan (CH) 4.5.
Ksilen, test örneği
(6.1) ile aynı şartlarda kromatogramlandığında çözücü pikinin önünde pik
vermeyen, gerekirse distilasyonla (5.8) saflaştırılmış. 4.6.
Klorotrietilsilan
(TECS Merck veya eşdeğeri) 4.7.
Flor standart
solüsyonları 4.7.1.
Stok
solüsyon, 0.250 mg F- / ml:
138.1 mg sodyum florür (4.1) tam tartılır, suda (4.2) çözülür. Bu solüsyon
250 ml.lik (5.5) bir ölçülü balona kantitatif olarak aktarılır. Su (4.2) ile
hacme tamamlanır, karıştırılır. 4.7.2.
Seyreltilmiş
stok solüsyon, 0.050 mg F- / ml: 100 ml.lik ölçülü balon (5.5) içine, stok solüsyon (4.7.1) 20 ml pipetlenir, su
ile hacme tamamlanır, karıştırılır. 4.8.
İnternal
standart solüsyonu 1
ml siklohekzan (4.4) ve 5 ml ksilen (4.5) karıştırılır. 4.9.
Klorotrietilsilan
/ internal standart solüsyonu Pipetle
(5.7), 10 ml.lik bir ölçülü balon içine; 0.6 ml TECS ve 0.12 ml internal
standart solüsyonu (4.8) aktarılır. Ksilen (4.5) ile hacme tamamlanır,
karıştırılır. Bu çözelti günlük taze hazırlanır. 4.10.
Perklorik asit % 70
(m/v) 4.11.
Perklorik asit % 20
(m/v) suda (4.2) 5.
EKİPMAN 5.1.
Standart laboratuvar
ekipmanı 5.2.
Alev iyonizasyon
dedektörü takılmış gaz kromatografisi 5.3.
Vortex karıştırıcı
veya benzeri 5.4.
Buhler, karıştırıcı,
SMB1 tipi veya benzeri 5.5.
Polipropilenden
yapılmış 100 ml ve 250 ml’lik ölçülü balonlar 5.6.
Santrifüj
tüpleri (cam): Teflon kaplı, vidalı
kapaklı 20 ml, Sovirel 611-56 tipi veya benzeri. Tüpler ve vidalı kapaklar
birkaç saat perklorik asit ile (4.11) muamele edilerek temizlenir. Ardından
su ile (4.2) beş defa durulanır ve 100oC’de kurutulur. 5.7.
50 ile 200 µl
aktarım yapabilecek şekilde ayarlanan, tek kullanımlık plastik uçlara sahip
pipetler. 5.8.
Üç bilyalı Schneider
kolonuyla veya eşdeğeri Vigreux kolonuyla donatılmış distilasyon düzeneği. 6.
İŞLEM 6.1.
Örnek analizi 6.1.1.
Daha önceden
açılmamış bir diş macunu seçilir. Tüp keserek açılır ve tüm içeriği
boşaltılır. Plastik bir kaba aktarılır, iyice karıştırılır ve bozulmayı önleyecek
koşullar altında saklanır. 6.1.2.
Bir santrifüj tüpüne
(5.6) 150 mg (m) örnek konulur ve 5 ml. su (4.2) ilave edilip, homojenize
(5.3) edilir. 6.1.3.
1 ml ksilen (4.5)
ilave edilir. 6.1.4.
Damla damla 5 ml
hidroklorik asit (4.3) eklenir ve homojenize (5.3) edilir. 6.1.5.
Santrifüj tüpüne
(5.6) 0.5 ml klorotrietilsilan / internal standart solüsyonu (4.9)
pipetlenir. 6.1.6.
Tüp vidalı kapakla
(5.6) kapatılır, karıştırıcıda ve dakikada 150 vuruntuda 45 dakika
karıştırılır. 6.1.7.
Fazların açık bir
şekilde ayrılmasını sağlayacak bir hızda 10 dakika santrifüjlenir, tüpün
kapağı açılır, organik faz çekilir ve gaz kromatografisi (5.2) kolonuna
organik fazdan 3 µl enjekte edilir. NOT: Tüm bileşenlerin
elue edilmesi yaklaşık 20 dakika alır. 6.1.8.
Enjeksiyon
tekrarlanır, ortalama pik alan oranı (ATEFS / ACH) hesaplanır ve kalibrasyon
grafiğinden (6.3) karşı gelen flor miktarı okunur (miligram olarak (m1)). 6.1.9.
Paragraf 7’de
anlatıldığı gibi, örneğin toplam flor içeriği hesaplanır (Flor kütlesinin
yüzdesi olarak). 6.2.
Kromatografik
şartlar 6.2.1.
Kolon : Paslanmaz çelik Uzunluk :
1.8 m Çap : 3 mm Destek :
Gaz krom Q 80-100 mesh Sabit
Faz : Silikon yağı DC 200 veya
eşdeğeri, % 20. Kolon bir gece 100oC’de (dakikada 25 ml azot geçirilerek)
şartlandırılır ve bu her gece tekrar edilir. Her dördüncü veya beşinci
enjeksiyondan sonra, kolon 100oC’de 30 dakika ısıtılarak tekrar şartlandırılır. Sıcaklıklar: Kolon : 70oC Enjektör : 150oC Dedektör : 250oC Taşıyıcı
gaz akışı: Azot 35 ml/dak. 6.3.
Kalibrasyon
grafiği 6.3.1.
Altı santrifüj
tüpüne (5.6), seyreltilmiş florür solüsoynundan (4.7.2), 0, 1, 2, 3, 4 ve 5
ml pipitlenir. Her
bir tüp 5 ml’ye kadar suyla (4.2) doldurulur. 6.3.2.
Madde 6.1.3 ve 6.1.6
arasında belirtildiği şekilde hareket edilir. 6.3.3.
Gaz kromatografinin
(5.2) kolonuna 3 µl organik faz enjekte edilir. 6.3.4.
Enjeksiyon
tekrarlanır ve ortalama pik alan oranı (ATEFS / ACH) hesaplanır. 6.3.5.
Standart
solüsyondaki (6.3.1) flor kütlesi (miligram olarak) ve 6.3.4’te ölçülen pik
alan oranı (ATEFS / ACH) ile bir kalibrasyon eğrisi oluşturulur. Regrasyon
analizi ile noktalar en uygun düz çizgiyi verecek şekilde birleştirilir. 7.
HESAPLAMA Örneğin
toplam flor içeriğinin konsantrasyonu (flor kütlesinin yüzdesi olarak) (% m/m
F) şu şekilde verilmiştir. F
% = m1 x %
100
Burada: m
= Test edilen örnek miktarı
(miligram olarak) (6.1.2) m1 = Kalibrasyon grafiğinden (6.1.8) okunan F
miktarı (miligram olarak) 8.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725 ) Yaklaşık
% 0.15 (m/m) bir flor içeriği için, aynı örnek üzerinde paralel olarak
yürütülen iki deney sonucu arasındaki fark % 0.012 (m/m) geçmemelidir. YÖNTEM IX- ORGANİK
CIVA BİLEŞİKLERİ TANI VE TAYİNİ KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Aşağıdaki
tanımlanan yöntem göz için olan kozmetik ürünlerde koruyucu olarak kullanılan
organik cıva türevlerinin tanı ve tayininde kullanılır. Tiomersal, (INN)
(Sodyum 2-(etilmerküriotio) benzoat) ve fenilmerküri ve tuzları için
geçerlidir. A. TANIM 1. PRENSİP Organik
cıva bileşikleri, 1,5-difenil-3-tiokarbazonla kompleksleştirilir.
Karbontetraklorür ile ditizonatın ekstraksiyonundan sonra, silikajel, ince
tabaka kromatografisi uygulanır. Ditizonat noktaları turuncu renkte görülür. 2. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmaladır. 2.1.
% 25’lik (v/v)
sülfürik asit 2.2.
1.5-difenil-3-tiokarbazon
(ditizon): 100 ml karbontetraklorür (2.4) içinde 0.8 mg 2.3.
Azot 2.4.
Karbontetraklorür 2.5.
Yürütme
solvanı: hekzan / aseton (90 / 10,
v/v) 2.6.
Su içinde
aşağıdaki maddeleri % 0.001 içeren standart solüsyon: Sodyum
2-(etilmerküriotio) benzoat, Etilmerküri
klorür veya metilmerküri klorür, Fenilmerküri
nitrat veya fenilmerküri asetat Merküri
diklorür veya merküri di (asetat) 2.7.
Hazır silikajel
plakları (Örnek: Merck 5721 veya eşdeğeri) 2.8.
Sodyum klorür 3.
DÜZENEKLER 3.1.
Normal laboratuvar ekipmanları 3.2.
Normal TLC
düzenekleri 3.3.
Faz ayırıcı filtre 4.
İŞLEM 4.1.
Ekstraksiyon 4.1.1.
Bir santrifüj tüpü
içine 1 gr örnek konulur, üzerine 20 ml distile su ilave edilir ve
karıştırılır. Maksimum dağılma sağlandıktan sonra su banyosunda 60oC’ye
kadar ısıtılır. 4 gr sodyum klorür (2.8) ilave edilir ve çalkalanır. Soğumaya
bırakılır. 4.1.2.
Katı kısmı mümkün
olduğunca ayırmak için 4500 devir / dakika hızda en az 20 dakika
santrifüjlenir. Bir huniden süzülür ve üzerine 0.25 ml sülfürik asit (2.1)
solüsyonu ilave edilir. 4.1.3.
Son organik faz,
yeşil kalıncaya kadar 2 veya 3 ml ditizon solüsyonuyla (2.2) ekstre edilir. 4.1.4.
Her organik faz
ayırıcı filtreyle (3.3) süzülür. 4.1.5.
Azot buharı
(2.3) ile kuruluğa kadar uçurulur. 4.1.6.
0.5 ml
karbontetraklorür (2.4) ile çözülür. Bu solüsyon 4.2.1’de belirtildiği
şekilde hemen uygulanır. 4.2.
Ayırma ve
tanımlama 4.2.1.
Silikajel plağın
(2.7) üzerine 4.1.6’da belirtildiği şekilde elde edilen karbontetraklorür
solüsyonunun 50 µl’si hemen uygulanır. Aynı plağa aynı anda 4.1’de
anlatıldığı gibi işlem uygulanmış 10 ml standart solüsyon (2.6)’dan da 50 µl
uygulanır. 4.2.2.
Plak tank içindeki
solvana (2.5) yerleştirilir ve 150 mm’ye kadar yürütülür. Plak tanktan
çıkarıldıktan sonra solvanı uçar uçmaz hemen bir cam plakayla kapatıldığı
takdirde, organik cıva birleşikleri kararlı, renkli noktalar olarak görülür. Örneğin,
aşağıdaki Rf değerleri elde edilmiştir. Rf Renk Tiomersal 0.33 Turuncu Etilmerküri
klorür 0.29 Turuncu Metilmerküri
klorür 0.29 Turuncu Fenilmerküri
tuzları 0.21 Turuncu Merküri
(II) tuzları 0.10 Turuncu Merküri
di (asetat) 0.10 Turuncu 1,5-difenil-3-tiokarbazon 0.09 Pembe B. TAYİN 1. TANIM Bu
yöntemle belirlenen organik cıva birleşiklerinin miktarı örnekte % kütle
cinsinden (m/m) verilir. 2. PRENSİP Bu
yöntem, mevcut toplam cıva miktarının ölçümünü içerir. Bu nedenle, öncelikle
örnekte inorganik halde cıva bulunmadığından emin olmak ve örnekte bulunan
organik cıva türevinin tanımlanmış olması gerekir. Mineralleştirdikten sonra,
serbest kalan cıva, alevsiz atomik absorpsiyon ile ölçülür. 3. REAKTİFLER Kullanılan
bütün çözeltiler analitik saflıkta olmaladır. 3.1.
Konsantre nitrik
asit d420= 1.41 g/ml 3.2.
Konsantre sülfürik
asit d420= 1.84 g/ml 3.3.
Bidistile su 3.4.
Potasyum
permanganat, % 7 (m/v) solüsyonu 3.5.
Hydroksilamonyum
klorür, % 1.5 (m/v) solüsyonu 3.6.
Dipotasyum
peroksodisülfat, % 5 (m/v) solüsyonu 3.7.
Kalay diklorür, % 10
(m/v) solüsyonu 3.8.
Konsantre
hidroklorik asit d420= 1.18 g/ml 3.9.
Palladyum diklorür
emdirilmiş cam pamuğu, % 1 (m/m) 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar
ekipmanı 4.2.
Cıva için alevsiz
atomik absorpsiyon spektrofotometresi (soğuk buhar tekniği), gerekli cam
malzemeler ve en az 100 mm’lik küvetler 5.
İŞLEM Eser miktarda cıva analizi için gereken tüm önlemler
alınır. 5.1.
Analiz 5.1.1.
Tam olarak 150 mg
(m) örnek tartılır, üzerine 10 ml nitrik asit (3.1) eklenir ve düzenli
aralıklarla çalkalayarak, 55oC’lik su banyosunda ağzı kapaklı
erlende üç saat dijestiyona tabi tutulur. Aynı anda, reaktifler ile bir kör
deney yapılır. 5.1.2.
Soğutmadan sonra, 10
ml sülfürik asit (3.2) ilave edilir ve tekrar 55oC’lik su banyosunda
30 dakika tutulur. 5.1.3.
Kapaklı erlen buz
banyosuna konulur ve dikkatlice 20 ml su (3.3) ilave edilir. 5.1.4.
Solüsyon renkli
kalıncaya kadar 2’şer ml.lik kısımlar halinde % 7’lik potasyum permanganat
solüsyonu (3.4) eklenir. 15 dakika daha 55oC’lik su banyosunda
bekletilir. 5.1.5.
4 ml dipotasyum
peroksodisülfat solüsyonu (3.6) eklenir. 30 dakika daha 55oC’lik
su banyosunda bekletilir. 5.1.6.
Soğutmaya bırakılır
ve erlen içeriği 100 ml.lik ölçülü balona aktarılır. Erlen 5 ml
hidroksilamonyum klorür ile (3.5) çalkalanır ve daha sonra dört defa 10 ml su
(3.3) ile çalkalanır. Solüsyonun rengi tamamen giderilmelidir. Daha sonra su
ile hacme tamamlanır. 5.2.
Tayin 5.2.1.
Soğuk buhar civa
tayini için cam kap içine, 10 ml test solüsyonu (5.1.6) konulur. 100 ml su
ile (3.3), ardından 5 ml sülfürik asitle (3.2) ve 5 ml kalay klorür
solüsyonuyla (3.7) seyreltilir. Her ilaveden sonra karıştırılır. Tüm iyonik
civayı metalik hale indirgemek için 30 saniye beklenir ve okuma (n) yapılır. 5.2.2.
Civa indirgeme kabı
ve cihazın akış hücresi (4.2) arasına biraz paladyum diklorür emdirilmiş cam
pamuğu (3.9) konulur. 5.2.1 tekrar edilir ve okuma kaydedilir. Okuma sıfır
değil ise, metalleştirme tamamlanmamış demektir ve analiz tekrar edilmelidir. 6.
HESAPLAMALAR Burada: m =
Test örneğinin kütlesi (miligram olarak) n =
Cihazın üzerinde okunan civanın miktarı (µg olarak) Civanın kütlesinin yüzdesi olarak ifade edilen civa
miktarı, aşağıdaki formüle göre hesaplanır. % Civa = n
7.
NOTLAR 7.1.
Metalleştirme
olayını geliştirmek için işleme, örneği seyrelterek başlamak gerekebilir. 7.2.
Sübstrat tarafından
civanın absorbe edildiğinden şüpheleniliyorsa, standart ekleme metoduyla
kantitatif tayin yapılmalıdır. 8.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725 ) % 0.007’lik civa konsantrasyonları için, örnek
üzerinde yürütülen iki paralel deney
sonucu arasındaki fark % 0.00035’i geçmemelidir. YÖNTEM X- ALKALİ VE TOPRAK ALKALİ SÜLFÜRLERİ TAYİNİ 1. KAPSAM VE
UYGULAMA ALANI Bu yöntem, kozmetik ürünlerde bulunan sülfürlerin
tayinini tanımlar. Tiyoller yada diğer indirgeyici maddelerin (sülfitler
dahil) varlığı deneye etki etmez. 2. TANIM Bu metodla tayini yapılan sülfür konsantrasyonu %
kütle sülfür cinsinden verilir. 3. PRENSİP Ortam asitlendirildikten sonra hidrojen sülfür
azot buharıyla çekilir ve kadmiyum sülfür formunda sabitlenir. Kadmiyum
sülfür süzülür, yıkanır ve iyodometrik olarak tayin edilir. 4. REAKTİFLER Kullanılan tüm kimyasallar analitik saflıkta
olmalıdır. 4.1. Konsantre
hidroklorik asit d420= 1.19 g/ ml 4.2. Sodyum
tiosülfat, 0.1 M standart solüsyonu 4.3.
İyot 0.05 M standart
solüsyonu 4.4.
Disodyum sülfür 4.5.
Kadmiyum di (asetat) 4.6.
Konsantre amonyak d420=
0.90 g/ ml 4.7.
Amonyaklı
kadmiyum di (asetat) solüsyonu: Yaklaşık
50 ml su içinde, 10 gram kadmiyum di (asetat) (4.5) çözülür. Çökelti yeniden
çözününceye kadar amonyak (4.6) ilave edilir (Yaklaşık 20 ml), çözelti 100
ml’ye su ile tamamlanır. 4.8.
Azot 4.9.
Amonyak solüsyonu M 5.
EKİPMAN 5.1.
Normal laboratuvar
ekipmanı 5.2.
100 ml yuvarlak
tabanlı 3 adet standart şilifli, boynu bulunan 5.3.
150 ml.lik 2 adet şilifli
erlen, derin bir tüp ile bağlantılı ve tüpün yan tarafında gaz çıkışı için
çıkışı olan. 5.4.
Uzun boyunlu huni 6.
İŞLEM 6.1.
Sülfürlerin
çekilmesi 6.1.1.
Daha önceden
açılmamış bir paket örnek alınır. Yuvarlak tabanlı balon (5.2) içine en fazla
30 mg sülfüre karşı gelecek şekilde örnekten gram olarak tam tartım (m)
alınır. Üzerine 60 ml su ve 2 damla köpük giderici sıvı ilave edilir. 6.1.2.
İki ayrı erlenin
(5.3) her birine 50 ml solüsyon (4.7) aktarılır. 6.1.3.
Yuvarlak tabanlı
balonun dip tüpüne ve çıkış tüpüne huni yerleştirilir. Çıkış tüpüne erlen
(5.3) PVC hortumlar yardımıyla takılır. NOT: Düzenek, aşağıdaki sızdırmazlık
testini geçmek zorundadır. Test koşullarını taklit ederek, saptanacak ürün
“X” mg sülfür ihtiva eden (iyodometrik olarak belirlenmiş) 10 ml.lik sülfür
solüsyonuyla yer değiştirilir. Bu işlem sonunda bulunan sülfür, miligramına
“Y” dersek “X” ve “Y” arasındaki miktar farkı % 3’ü geçmemelidir. 6.1.4.
Balon içinde (5.2)
bulunan havayı çıkarmak için, saniyede iki kabarcık hızında 15 dakika azot
(4.8) geçirilir. 6.1.5.
Yuvarlak tabanlı
balon 85±5oC’ye kadar ısıtılır. 6.1.6.
Azot (4.8) akışı
kesilir ve damla damla 40 ml hidroklorik asit (4.1) ilave edilir. 6.1.7.
Asit transferinin
tamamlanmasına yakın, hidrojen sülfür sızıntısını önlemek için minimum sıvı
kaplaması bırakarak azot (4.8) akışı tekrar açılır. 6.1.8.
30 dakika sonra
ısıtmaya son verilir. Balon (5.2) soğutmaya bırakılır ve en az birbuçuk saat
azot (4.8) akışına devam edilir. 6.2.
Titrasyon 6.2.1.
Uzun boyunlu huniden
(5.4) kadmiyum sülfür süzülür. 6.2.2.
Erlenler (5.3) önce
amonyak solüsyonuyla (4.9) çalkalanır ve süzgeç kağıdının üzerinden dökülür.
Daha sonra saf suyla çalkalanır ve filtrede tutulan tortuyu yıkamak için su
kullanılır. 6.2.3.
Tortunun yıkanmasına
100 ml su ile devam edilir. 6.2.4.
İçinde tortu bulunan
birinci erlene filtre kağıdı yerleştirilir, 25 ml (n1) iyot
solüsyonu (4.3), yaklaşık 20 ml hidroklorik asit (4.1) ve 50 ml saf su ilave
edilir. 6.2.5.
Sodyum tiosülfat
solüsyonu (n2) (4.2) kullanılarak iyodun fazlası belirlenir. 7.
HESAPLAMA Numunede
% kütle olarak ifade edilen sülfür miktarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır. %
Sülfür = 32 (n1 x1 –
n2 x2) 20 m Burada: n1 =
Kullanılan standart iyot solüsyonunun (4.3) miktarı (mililitre olarak) x1 = Bu solüsyonun molaritesi n2 = Sodyum tiosülfat standart solüsyonunun
(4.2) miktarı (mililitre olarak) x2 = Bu solüsyonunun molaritesi m
= Test edilen örneğin
miktarı (gram olarak) 8.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725 ) Yaklaşık
% 2’lik (m/m) bir sülfür içeriği için, aynı örnek üzerinde paralel olarak
yapılan iki deney sonucu arasındaki fark, % 0.2’yi (m/m) geçmemelidir. |