Tebliğ Sağlık
Bakanlığından: Kozmetik Ürün
Bileşimlerinin Kontrolü İçin Gerekli Analiz
Yöntemleri Hakkında Tebliğ Tebliğ
No:İEG-2005/4
Amaç
Madde 1- Bu Tebliğin amacı, gliserol 1-(4-aminobenzoat)
tanı ve tayini, klorobutanol tayini, kinin tanı ve tayini, inorganik sülfitler’in ve hidrojen sülfitler’in
tanı ve tayini, alkali metaller’in ve kloratlar’ın
tanı ve tayini, sodyum iyodat tanı ve tayini
konularındaki analiz yöntemleri ile
ilgili usul ve esasları belirlemektir. Kapsam
Madde 2- Bu Tebliğ, aşağıdaki analiz metodlarının uygulamalarını kapsar: a)
Gliserol 1-(4-aminobenzoat) tanı ve tayini EK’teki
Yöntem I’e göre yapılır. b)
Klorobutanol tayini EK’teki Yöntem II’ye göre
yapılır. c)
Kinin tanı ve
tayini EK’teki Yöntem III’e
göre yapılır. d)
İnorganik Sülfitler’in ve
Hidrojen Sülfitler’in tanı ve tayini EK’teki Yöntem IV’e göre
yapılır. e)
Alkali Metaller’in ve Kloratlar’ın
tanı ve tayini EK’teki Yöntem V’e
göre yapılır. f)
Sodyum İyodat tanı ve tayini EK’teki Yöntem VI’ya göre
yapılır. Hukuki Dayanak
Madde 3 - Bu Tebliğ, 23/5/2005
tarihli ve 25823 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kozmetik Yönetmeliği’nin
16 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Uyumlaştırılan Avrupa Birliği Mevzuatı Madde 4- Bu
Tebliğ, 85/490/EEC sayılı Kozmetik Ürün Bileşimlerinin Kontrolü İçin Gerekli Analiz Yöntemleri Hakkında Dördüncü Komisyon
Direktifi dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum kapsamında
hazırlanmıştır. Bu Tebliğ, laboratuarların denenmiş ve bilimsel geçerliliği
olan yöntemleri kullanmasını engellemez. Yürürlük Madde 5-
Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 6- Bu
Tebliğ hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür. EK YÖNTEM
I- GLISEROL 1-(4-AMINOBENZOAT) TANI VE TAYİNİ A. TANI
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu metodla
alfa-monogliseril 4-aminobenzoat
[gliserol 1-(4-aminobenzoat)]’ın
saptaması yapılır. Bunun yanında
safsızlık olarak bulunabilecek etil 4-aminobenzoat
(benzokain INN)’ında
saptaması yapılır. 2. PRENSİP Tanı işlemi ince
tabaka metoduyla silikagel plakta (floresans indikatörlü)
uygulanır ve plak üzerinde diazo boyası oluşumu
kontrolüyle serbest primer amin grupları
araştırılır. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1. Çözücü karışımı: Siklohekzan
/ propan-2-ol / stabilize diklorometan (48 / 64 / 9, v/v/v) 3.2.
Yürütme solvanı: Petrol eteri (40-60)
/ benzen / aseton / amonyum hidroksid solüsyonu
(minimum % 25 NH3) (35 / 35 / 35 / 1, v/v/v/v) 3.3.
Püskürtme solvanı: (a)
Sodyum nitrit: 100 ml 1M hidroklorik
asit içinde 1 gr (kullanılmadan hemen önce hazırlanır) (b) 2-naftol: 100 ml 1M potasyum hidroksit içinde 0.2 gr 3.4.
Standart çözeltiler: - Alfa-monogliseril 4-aminobenzoat:
100 ml çözücü karışımı (3.1) içinde
0.05 gr - Etil 4-aminobenzoat: 100 ml çözücü karışımı (3.1) içinde
0.05 gr 3.5.
Silikajel 60 F254 plaklar, 0.25 mm kalınlık,
200 mm x 200 mm 4. EKİPMAN 4.1.
İnce tabaka kromatografisi için
düzenekler 4.2.
Ultrasonik banyo 4.3.
Milipor filtre FH 0.5 µm veya
eşdeğeri 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin Hazırlanması Analizi
yapılacak 1.5 gr örnek 10 ml ölçülü balon içine tartılır. Hacme kadar çözücü
(3.1) ile tamamlanır. Ağzı kapatılarak bir saat süreyle oda sıcaklığında ultrasonik karıştırıcı (4.2) içinde bekletilir. Milipor filtre (4.3) ile süzülür ve süzülen kısım daha
sonra kromatografi için kullanılır. 5.2.
İnce Tabaka Kromatografisi 10
µl örnek çözeltisi (5.1) ve her bir standart çözelti (3.4) plak (3.5) üzerine
damlatılır. Daha
önce yürütme solvanı (3.2) ile doyurulmuş tank
içinde 150 mm yüksekliğe kadar plak yürütülür. Tanktan çıkartılan plak oda
sıcaklığında kurumaya bırakılır. 5.3.
Belirleme 5.3.1.
Plak, 254 nm’de UV ışığı altında
gözlenir. 5.3.2.
Çözelti 3.3 (a) tamamen kurutulmuş plağa püskürtülür. Oda sıcaklığında 1
dakika süreyle kurumasına izin verilir ve hemen çözelti 3.3 (b) püskürtülür. Plak etüvde 60oC
sıcaklıkta kurutulur. Turuncu renkli lekeler görülür. Alfa-monogliseril 4-aminobenzoat: Rf 0.07; etil 4-aminobenzoat: Rf 0.55. B. TAYİN
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu metodla
alfa monogliseril 4-aminobenzoat
tayini yapılır. Ayrıca etil 4-aminobenzoat tayininde de uygulanır. Yalnız bu metod % 5 (m/m)’den fazla alfa monogliseril
4-aminobenzoat ve % 1 (m/m)’den fazla etil 4-aminobenzoat ihtiva eden örneklere uygulanamaz. 2. TANIM Bu metodla
örnekte tanımlanan alfa monogliseril 4-aminobenzoat ve etil 4-aminobenzoat
miktarı % kütle cinsinden(% m/m) belirtilir. 3. PRENSİP Analiz edilecek örnek metonal içinde süspanse edilir
ve uygun işlemlerden geçirildikten sonra yüksek performanslı sıvı kromatografisi ile (HPLC) tayin edilir. 4. REAKTİFLER Tüm çözeltiler
analitik saflıkta olmalı ve gerekenler HPLC için uygun olmalıdır. 4.1.
Metanol 4.2.
Potasyum dihidrojenortofosfat
(KH2PO4) 4.3.
Çinko di (asetat) (Zn(CH3COO)2.2H2O) 4.4.
Asetik asit (d420= 1.05) 4.5.
Tetrapotasyum hekzasiyanoferrat,
(K4(Fe(CN)6.3H2O) 4.6.
Etil 4-hidroksibenzoat 4.7.
Alfa monogliseril 4-aminobenzoat 4.8.
Etil 4-aminobenzoat 4.9.
Fosfat tampon çözeltisi (0.02M): 1 litre su içinde
2.72 g potasyum dihidrojenortofosfat (4.2) çözülür. 4.10.
Yürütme solvanı: Fosfat tampon
çözeltisi (4.9) / metan-ol (4.1) 61 / 39 (v/v). Rezolüsyon faktörü R ³ 1,5 elde etmek için
mobil faz oranları değiştirilebilir. R=
2 d’R2 - d’R1
W1 + W2 Burada: R1 ve R2 = Piklerin alıkonma
zamanları, dakika olarak. W1 ve W2 =
Piklerin yarı yükseklikteki genişlikleri, mm olarak. d’
=
Grafik hızı dakikada milimetre olarak. 4.11.
Alfa-monogliseril 4-aminobenzoat stok çözeltisi: Yaklaşık 40 mg
tam tartılmış alfa-monogliseril 4-amino benzoat 100 ml.lik ölçülü balona aktarılır. 40 ml metanol
(4.1) içinde çözülür. Tampon çözeltisi (4.9) ile hacme tamamlanır,
karıştırılır. 4.12.
Etil 4-aminobenzoat
stok çözeltisi: Yaklaşık 40 mg
tam tartılmış etil 4-aminobenzoat 100 ml.lik ölçülü balona aktarılır. 40 ml metanol
(4.1) içinde çözülür.Tampon çözelti (4.9) ile hacme tamamlanır, karıştırılır. 4.13.
İnternal standart solüsyonu: Tam tartılmış yaklaşık 50 mg etil 4-hidrokoibenzoat (4.6)
100 ml.lik ölçülü balona aktarılır. 40 ml metanol (4.1) içinde çözülür. Tampon çözelti ile (4.9)
hacme tamamlanır. 4.14.
Standart çözeltiler: Aşağıdaki tabloya göre, 100 ml yürütme solvanı (4.10) içinde çözülerek dört standart çözelti
hazırlanır.
4.15.
Karez I çözeltisi: 26.5 gr tetrapotasyum
hekzasiyanoferrat (4.5) bir miktar suda çözülür ve
su ile 250 ml’ye tamamlanır. 4.16.
Karez II çözeltisi: 54.9 gr çinko di (asetat) (4.3), 7.5 ml
asetik asit (4.4) suda çözülür ve su ile 250 ml’ye
tamamlanır. 4.17.
Merck Lichrosorb
RP-18 veya eşdeğeri, 5 µm partikül boyutlu. 5.
EKİPMAN 5.1.
Genel laboratuvar düzenekleri 5.2.
Değişken dalga boyu olan UV dedektörlü
ve 45oC’ye ayarlanmış kolon
fırınlı yüksek performanslı sıvı kromatografi
cihazı 5.3.
Paslanmaz çelik kolon: Uzunluk : 250 mm İç çap : 4.6 mm Dolgu materyali : Lichrosorb RP-18 (4.17) 5.4.
Ultrasonik banyo 6.
İŞLEM 6.1.
Örnek hazırlanması 6.1.1.
100 ml.lik beher içerisine
yaklaşık olarak 1 gr örnek tam tartılır ve 10 ml metanol
(4.1) ilave edilir. 6.1.2.
Süspansiyon oluşması için bu beher 20 dakika süreyle ultrasonik banyoya (5.4) konulur. Bu şekilde elde edilen
süspansiyon, 75 ml’den fazla yürütme solvanı (4.10) kullanmamak kaydıyla, 100 ml.lik bir ölçülü balona kantitatif
olarak aktarılır. Sırasıyla 1 ml Karez
I çözeltisi (4.15) ve 1 ml Karez II çözeltisi
(4.16) ilave edilir ve her bir ilaveden sonra karıştırılır. Yürütme solvanı (4.10) ile hacme tamamlanır, tekrar karıştırılır
ve filtre kağıdından süzülür. 6.1.3.
6.1.2’de elde edilen süzüntüden 3 ml ve 5 ml iç standart
çözelti (4.13) 50 ml.lik ölçülü balona aktarılır. Hacme kadar yürütme solvanı (4.10) ile tamamlanır ve karıştırılır. Bu
solüsyon kromatografi analizinde (6.2) kullanılır. 6.2.
Kromatografi 6.2.1.
Mobil fazın (4.10) akış hızı 1.2 ml/dak.
ve kolon sıcaklığı 45oC olarak ayarlanır. 6.2.2.
Dedektör (5.2) 274 nm’ye ayarlanır. 6.2.3.
Mikroşırınga kullanılarak, en az
iki kez 20 µl çözelti (6.1.3) kromatografa enjekte
edilir ve pik alanları ölçülür. 6.3.
Kalibrasyon eğrisi 6.3.1.
Her bir standart çözeltiden (4.14) 20 µl enjekte edilir ve
pik alanı ölçülür. 6.3.2.
Her bir konsantrasyon için alfa-monogliseril
4-aminobenzoata ait pik alanları ile internal standardın pik alanları arasındaki oran
hesaplanır. Bu oran ordinatta kütlelerine karşılık gelecek şekilde apsis
üzerinde işaretlenir. 6.3.3.
Aynı işlemler etil 4-hidroksibenzoat
için de yapılır. 7.
HESAPLAMA 7.1.
6.3’de elde edilen kalibrasyon
eğrisinden, 6.2.3’de hesaplanan pik alanları arasındaki oranlara karşılık
gelen kütle oranları (RP1, RP2) okunur. Burada: RP1 = Alfa-monogliseril
4-aminobenzoat kütlesi / etil 4-hidroksibenzoat
kütlesi. RP2 = Etil 4-aminobenzoat
kütlesi / etil 4-hidroksibenzoat kütlesi. 7.2.
Bu yolla hesaplanan kütle oranlarından, aşağıdaki formüle
göre alfa-monogliseril 4-aminobenzoat
ve etil 4-aminobenzoat içeriği, kütle yüzdeleri (%
m/m) olarak hesaplanır. Rp % (m/m) alfa-monogliseril 4-aminobenzoat
= RP1 x
q 6p Rp % (m/m) etil 4-aminobenzoat
= RP2 x q 6p Burada: q
= 4.12’de miligram olarak
alınan, etil 4-hidroksibenzoat (internal
standart) miktarı. p =
6.1.1’de gram olarak alınan örnek miktarı. 8.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO Norm 5725 ) 8.1.
% 5’lik (m/m) alfa-monogliseril
4-aminobenzoat içeriği için, aynı örnek üzerinde
gerçekleştirilen iki paralel deney sonucu arasındaki fark % 0.25’i geçmemelidir. 8.2.
% 1’lik (m/m) etil 4-aminobenzoat
içeriği için aynı örnek üzerinde gerçekleştirilen iki paralel deney sonucu
arasındaki fark % 0.1’i geçmemelidir. 9.
NOTLAR 9.1.
Analiz yapılmadan önce, örneğin kromatografi
üzerinde internal standart (etil 4-aminobenzoat) piki ile çakışan maddeler içerip içermediği
kontrol edilmelidir. 9.2.
Herhangi bir çakışmanın olmadığını kontrol etmek için
mobil fazdaki metanol oranı % 10 değiştirilerek
belirleme tekrarlanır. YÖNTEM II- KLORBUTANOL
TAYİNİ 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, aeresoller hariç her türlü kozmetik ürünlerdeki % 0.5
(m/m)’lik maksimum konsantrasyona kadar klorbutanol (INN) tayini için uygundur. 2. TANIM Bu metodla
numunede tanımlanan klorbutanol miktarı % kütle (%
m/m) cinsinden belirlenir. 3. PRENSİP Analiz edilecek ürünün
uygun bir şekilde işlemden geçirilmesinden sonra, internal
standart olarak 2,2,2-trikloroetanol kullanılarak
gaz kromatografi ile tayin yapılır. 4. REAKTİFLER Kullanılan bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 4.1.
Klorbutanol (1,1,1-trikloro-2-metilpropan-2-ol) 4.2.
2,2,2-Trikloroetanol 4.3.
Mutlak alkol 4.4.
Standart klorbutanol
çözeltisi:
100 ml etanol (4.3) içinde 0.025 gr
(m/v) 4.5.
Standart 2,2,2-trikloroetanol
çözeltisi:
100 ml etanol (4.3) içinde 4 mg (m/v) 5.
EKİPMAN 5.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 5.2.
Elektron yakalama dedektörlü, N:
63, gaz kromatografi cihazı 6.
İŞLEM 6.1.
Örneğin hazırlanması Örnek 0,1-0,3 gr arasında tam tartılır.
100 ml.lik bir ölçülü balon içine aktarılır. Etanol
(4.3) içinde çözülür. 1 ml internal standart (4.5)
ilave edilir ve hacme kadar etanol (4.3) ile tamamlanır. 6.2.
Gaz kromatografi
şartları 6.2.1.
Gaz kromatografi şartları R ³ 1,5 rezolüsyon faktörü vermelidir. R
= 2 d’R2 –
d’R1
W1 + W2 Burada: R1 ve R2 =
Piklerin alıkonma zamanları, dakika olarak. W1 ve W2
= Piklerin yarı
yükseklikteki genişlikleri, mm olarak. d’
=
Kağıt hızı mm/dak. olarak. 6.2.2.
Örnek olarak aşağıdaki operasyon koşulları istenen rezolüsyonu sağlamaktadır.
6.3.
Standart Eğri 5 adet 100
ml.lik ölçülü balon kullanılarak, 1 ml standart
çözelti (4.5) ve 0.2, 0.3, 0.4, 0.5 ve 0.6 ml çözelti (4.4) sırasıyla ilave
edilir, hacme etanolle (4.3) tamamlanır ve
karıştırılır. 6.2.2’de tarif edilen operasyon şartlarına uygun olarak bu çözeltilerin
her birinden 1 µl kromatografa enjekte edilir ve
apsis olarak klorbutanol kütlesinin 2,2,2-trikloroetanol kütlesine oranı, ordinat olarak da
karşılık gelen pik alanları işaretlenmek suretiyle bir kalibrasyon
eğrisi çizilir. 6.4.
6.1.’de elde edilen çözeltiden 1 µl
enjekte edilir ve 6.2.2’de tarif edilen şartlara göre işleme sokulur. 7.
HESAPLAMA 7.1.
Standart eğriden (6.3), çözelti (6.1)
içindeki µg klorbutanol olarak “a” ile ifade edilen
miktar hesaplanır. 7.2.
Örnekteki klorbutanol
içeriği aşağıdaki formüle göre hesaplanır: % klorbutanol (m/m)=
a x 102
= __a__ p x
106 p x 104 8.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725 )
% 0.5’lik (m/m) klorbutanol içeriği için, aynı örnek üzerinde yapılan iki
deney sonucu arasındaki farkı % 0.01’i geçmemelidir. NOT: Sonuç maksimum izin verilen
konsantrasyona eşit veya büyük ise, çalışma olup olmadığını kontrol etmek
gerekir. YÖNTEM III- KİNİN TANI VE TAYİNİ A. TANIMLAMA 1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI Bu
yöntem ile şampuan ve saç losyonlarında kinin varlığının tespit edilmesi
amaçlanmaktadır. 2. PRENSİP Tanımlama,
silikajel üzerinde ince tabaka kromatografisi
ile yapılır. 360 nm’de asidik şartlar altında, mavi
floresan kininin varlığını gösterir. Doğrulamak
için floresan brom buharı ile elimine edilir ve
amonyak buharlarıyla sarımsı floresan oluşur. 3. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Floresansız
silikajel plaklar, 0.25 mm kalınlık, 200 mm x 200
mm 3.2.
Yürütme solvanı: Toluen
/ dietileter / diklorometan
/ dietilamin / 20 / 20 / 20 / 8 (v/v/v/v) 3.3.
Metanol 3.4.
Sülfürik asit (% 96, d20= 1.84) 4 3.5.
Dietil
eter 3.6.
Püskürtme solvanı: Soğutulmuş bir
kapta 95 ml dietiletere (3.5) 5 ml sülfürik asit
(3.4) dikkatli biçimde ilave edilir. 3.7.
Brom 3.8.
Amonyum hidroksit çözeltisi, (% 28; d20
= 0.90) 4 3.9.
Susuz kinin 3.10.
Standart çözelti:
Yaklaşık 100 mg susuz kinin (3.9) tam tartılır. 100
ml’lik ölçülü balona alınır, hacme metanol (3.3) ile tamamlanır. 4.
EKİPMAN 4.1.
İnce tabaka kromatografi
için düzenek 4.2.
Ultrasonik
banyo 4.3.
Milipor
filtre, FH 0,5 µm veya eşdeğeri ve uygun filtrasyon
ekipmanı 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin hazırlanması Yaklaşık 100 mg kinin içeren örnek tam tartılır, 100 ml.lik ölçülü balona aktarılır ve hacme kadar metanol (3.3) ile tamamlanır. Ağzı
kapatılır ve ultrasonik banyo (4.2) içinde oda
sıcaklığında 1 saat süreyle bırakılır. Daha sonra süzülür (4.3) ve elde
edilen filtrat kromatografi
için kullanılır. 5.2.
İnce tabaka kromatografisi 1 µl standart
çözelti (3.10) ve 1 µl örnek çözelti (5.1) silikajel
plağa (3.1) damlatılır. Daha önce yürütme solvanı
(3.2) ile doyurulmuş tanka konulan plak, 150 mm yürütülür. 5.3. Belirleme 5.3.1.
Plak oda sıcaklığında kurutulur. 5.3.2.
Püskürtme solvanı (3.6) püskürtülür. 5.3.3.
Plak oda sıcaklığında 1 saat süreyle
kurutulur. 5.3.4.
360 nm dalga
boyuna ayarlı UV lambası ışığı altında izlenir. Kinin floresan
yoğun mavi leke olarak ortaya çıkar. Örnek
yoluyla, aşağıdaki tablo kinin ile ilgili temel alkoloitlerin
3.2’deki yürütme solvanındaki Rf
değerlerini gösterir.
5.3.5.
Kinin varlığını doğrulamak için plak
yaklaşık bir saat brom buharına (3.7) tutulur. Floresan
kaybolur. Aynı plak amonyak buharına (3.8) tutulduğu zaman kahverengi lekeler
tekrar belirir ve plak 360 nm UV ışığı altında
incelendiğinde sarımtrak floresan
görülebilir. Tespit
limiti: 0.1 µg kinin B. TAYİN 1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI Bu
yöntem, şampuanlarda maksimum % 0.5 (m/m), saç losyanlarında
maksimum % 0.2 oranında izin verilen kinin tayini için uygulanır. 2. TANIM Bu
yöntemle bulunan, örnekteki kinin miktarı % (m/m) kütle cinsinden verilir. 3. PRENSİP Analiz
edilecek ürünün uygun biçimde işleme sokulmasından sonra, tayin yüksek
basınçlı sıvı kromatografisi ile (HPLC) yapılır. 4. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalı ve HPLC’ye
uygun olmalıdır. 4.1.
Asetonitril 4.2.
Potasyum dihidrojenortofosfat
(KH2PO4) 4.3.
Ortofosforik
asit (% 85; d20= 1.7) 4 4.4.
Tetrametilamonyum
bromür 4.5.
Susuz kinin 4.6.
Metanol 4.7.
Ortofosforik
asit çözeltisi (0.1 M): 11.53 g. Ortofosforik
asit (4.3) tartılır. 1000 ml.lik ölçülü balon
içinde suda çözülür. Su ile hacme tamamlanır. 4.8.
Potasyum dihidrojenortofosfat çözeltisi (0.1 M):
13.6 g potasyum dihidrojenortofosfat (4.2)
tartılır. 1000 ml.lik ölçülü balon içinde suda
çözülür, su ile hacme tamamlanır. 4.9.
Tetrametilamonyum
bromür çözeltisi: 15.40 g tetrametil-amonyum
bromür (4.4) tartılır. 1000 ml’lik ölçülü balon
içinde suda çözülür, su ile hacme tamamlanır. 4.10.
Yürütme solvanı: Ortofosforik
asid (4.7) / potasyum dihidrojen
ortofosfat (4.8) / tetrametilamonyum
bromür (4.9) / su / asetonitril (4.1) / 10 / 50 / 100 / 340 / 90 (v/v/v/v/v) Rezolüsyon
faktörü R ³
1.5 elde etmek için mobil fazın oranları değiştirilebilir. R = 2 d’R2
– d’R1 W1 + W2 Burada: R1
ve R2 =
Alıkonma zamanı dakika olarak W1
ve W2 =
Yarı yükseklikteki pik genişlikleri milimetre olarak d’
= Dakikada mililitre olarak
grafik hızı 4.11.
Oktadesilsilan
ile işlenmiş silika, 10 µm 4.12.
Standart çözeltiler:
Yaklaşık 5, 10, 15 ve 20 mg susuz kinin (4.5)
sırasıyla tam tartılır ve 100 ml.lik ölçülü balona
aktarılır. Hepsi hacme kadar metanol (4.6) ile
tamamlanır ve kinin çözülünceye kadar karıştırılır. Her bir örnek 0.5 µm’lik filtreden süzülür. 5.
EKİPMAN 5.1.
Genel laboratuvar
düzenekleri 5.2.
Ultrasonik
banyo 5.3.
Değişken dalga boyu dedektörü
olan yüksek basınçlı sıvı kromatografi cihazı 5.4.
Kolon: Uzunluk : 250 mm İç çap : 4.6 mm Dolgu
materyali : silika (4.11) 5.5.
Uygun filtre düzeneği ile birlikte milipor filtre FH 0.5 µm veya eşdeğeri 6.
İŞLEM 6.1.
Örnek hazırlanması 10 mg susuz kinin içerecek şekilde yeteri kadar ürün miktarı
tartılarak 100 ml.lik ölçülü balona aktarılır. 20 ml metanol
(4.6) ilave edilir. 20 dakika süreyle ölçülü balon ultrasonik
(5.2) banyoya konulur. Metanolle (4.6) hacme
tamamlanır. Çözelti karıştırılır ve süzülür. 6.2.
Kromatografi Akış hızı : 1 ml/min Dedektör
dalga boyu : (5.3): 332 nm Enjeksiyon
hacmi : 10 µl filtre edilmiş çözelti (6.1) Ölçüm : Pik alanı 6.3.
Kalibrasyon
eğrisi 10 µl kadar
her bir referans çözelti (4.12), en az üç defa enjekte edilir. Pik alanları
ölçülür ve her bir konsantrasyondaki ortalama alan hesaplanır. Kalibrasyon
eğrisi hazırlanır ve doğrusal olduğu doğrulanır. 7.
HESAPLAMA 7.1.
Kalibrasyon
eğrisine (6.3) bakarak enjekte edilen miktara (6.2) karşı gelen susuz kinin
miktarı (µg olarak) belirlenir. 7.2.
Örnekteki susuz kinin konsantrasyonu, %
kütle olarak (m/m) aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır. % (m/m) Susuz
kinin = B A Burada: B
= 10 µl filtre edilen
çözelti (6.1) içinde belirlenen susuz kinin (mikrogram olarak) miktarıdır. A =
Gram olarak örnek kütlesidir (6.1) 8. TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725 ) % 0.5’lik (m/m) susuz kinin
miktarı için, aynı örnekte paralel olarak yapılan belirlemeler arasındaki
fark % 0.02’yi geçmemelidir. % 0.2’lik (m/m) susuz kinin
miktarı için, aynı örnekte paralel olarak yapılan belirlemeler arasındaki
fark % 0.01’i geçmemelidir. YÖNTEM
IV- İNORGANİK SÜLFİT VE HİDROJEN SÜLFİT TANI VE TAYİNİ KAPSAM VE
UYGULAMA ALANI Bu
metod kozmetik ürünlerdeki inorganik sülfitlerin ve hidrojen sülfitlerin
tanı ve tayini yöntemlerini içermektedir. Metod yanlızca su veya alkol fazına sahip ürünlerdeki max % 0.2 kükürtdioksid
konsantrasyonlarında uygulanır. A. TANIM 1. PRENSİP Örnek
hidroklorik asit içinde ısıtılır ve serbest kükürtdioksid
kokusundan veya indikatör kağıdı üzerindeki
etkisinden teşhis edilir. 2. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 2.1.
Hidroklorik asid
(4M) 2.2.
Potasyum iyodat
nişasta kağıdı veya diğer uygun bir alternatif 3.
DÜZENEK 3.1.
Normal laboratuvar
düzenekleri 3.2.
Kısa bir geri soğutucu ucuna takılmış
balon (25 ml) 4.
İŞLEM 4.1.
Balon (3.2) içine 10 ml hidroklorik
asit (2.1) ile birlikte 2.5 gr civarında örnek konulur. 4.2.
Karıştırılır ve kaynayıncaya kadar
ısıtılır. 4.3.
Kükürtdioksid
çıkışı kokusundan yada indikatör kağıdı yardımı ile
anlaşılır. B. TAYİN 1. TANIM Bu
metodla yapılan tayin sonucu numunedeki sülfit ve hidrojen sülfit
miktarı % kütle kükürtdioksid cinsinden verilir. 2. PRENSİP Numunenin
asitlendirilmesinden sonra, açığa çıkan kükürt,
hidrojen peroksid solüsyonu içine distillenir ve oluşan sülfürik asit standardize edilmiş NaOH’e karşı titre edilir. 3. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Hidrojen peroksit % 0.2 (m/v), günlük
hazırlanır. 3.2.
Ortofosfarik
asit (d 25= 1.75) 4 3.3.
Metanol 3.4.
Sodyum hidroksit (0.01 M) standart
çözelti 3.5.
Azot 3.6.
İndikatör:
Metil kırmızısı (% 0.03 m/v etanol içinde) ve metilen mavisi (% 0.05 m/v etanol içinde) 1 / 1 (v/v).
Çözelti filtre edilir. 4.
DÜZENEK 4.1.
Normal laboratuvar
düzenekleri 4.2.
Distilasyon
düzeneği (Şekle bakınız) 5.
İŞLEM 5.1.
Yaklaşık 2.5 gr test örneği distilasyon balonuna (A) tam tartılır. (Şekle bakınız) 5.2.
60 ml su, 50 ml metanol
(3.3) ilave edilir ve karıştırılır. 5.3.
10 ml hidrojen peroksit (3.1), 60 ml su
ve birkaç damla indikatör (3.6) D balonuna (Şekle
bakınız) konulur. İndikatör yeşil oluncaya kadar
birkaç damla sodyum hidroksit (3.4) damlatılır. 5.4.
Aynı işlem (5.3) yıkama şişesi E için
tekrarlanır (Şekle bakınız). 5.5.
Düzenek kurulur ve azot (3.5) akışı
dakikada 60 baloncuk olacak şekilde ayarlanır. 5.6.
15 ml ortofosforik
asit (3.2) huni kullanılarak distilasyon
balonu A’ya aktarılır. 5.7.
Balon kaynayıncaya kadar hızlıca
ısıtılır ve daha sonra toplam 30 dakika süreyle hafifçe kaynatılır. 5.8.
D balonu ayrılır. Geçiş
kısımları çalkalanır ve çözelti yeşil oluncaya kadar (3.6) sodyum hidroksit
çözeltisi (3.4) ile titre edilir. 6.
HESAPLAMA Örnekteki sülfit veya hidrojen sülfit
miktarı aşağıdaki formüle göre % kütle olarak hesaplanır. % m/m kükürtdioksit
= 3.2 MV m Burada: M
= Sodyum hidroksit
çözeltisinin (3.4) molar konsantrasyonu. V
= Titrasyon
(5.8) için gereken sodyum hidroksit (3.4) hacmi (mililitre olarak). m
= Test örneğinin (5.1) gram
olarak kütlesi. 7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO Norm 5725 ) % 0.2 m/m kükürtdioksid içeriği için aynı örnek üzerinde yapılan
iki paralel deney sonucu arasındaki fark % 0.006’yı geçmemelidir. Kükürt
dioksit distilasyon düzeneği (Tanner’e
göre) Tüm
boyutlar mm’dir. YÖNTEM V- ALKALİ METAL KLORATLARI TANI
VE TAYİNİ KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI Bu
metod diş macunlarındaki ve diğer kozmetik preparatlardaki kloratların
tanı ve tayinini tanımlar. A. TANIM 1. PRENSİP Kloratlar ince tabaka kromatografisi
ile ayrılır ve iyodürlerin iyoda oksidasyonu ile
tanımlanır. 2. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 2.1. Referans
çözeltiler: Taze hazırlanmış potasyum klorat,
bromat ve iodat (% 0.2
m/v)’ın sulu çözeltileri. 2.2. Yürütme
solvanı: Amonyak solüsyonu
(% 23 m/v) / aseton / butanol (60 / 130 / 30, v/v/v) 2.3.
Potasyum iyodür sulu çözeltisi (% 5
m/v) 2.4.
Nişasta çözeltisi (% 1 - % 5 m/v) 2.5.
Hidroklorik asit (1M) 2.6.
Kullanıma hazır selüloz ince tabaka
plakları (0.25 mm) 3.
DÜZENEK İnce tabaka kromatografisi için düzenekler. 4.
İŞLEM 4.1. 1 gr test örneği, su ile ekstre edilir, süzülür ve yaklaşık 25 ml’ye
kadar seyreltilir. 4.2. 2 µl çözelti (4.1) ile birlikte her
üç referans çözeltisinden (2.1) 2 µl plak (2.6) üzerine damlatılır. 4.3.
Plak (2.6) tanka konulur. Yürütme solvanı (2.2) içinde plağın dörtte üçü yüksekliğine kadar
yürütülür. 4.4.
Plak tanktan çıkartılır ve kurumaya
bırakılır. (Bu işlem iki saat sürebilir.) 4.5.
Plağa potasyum iodür
(2.3) püskürtülür ve yaklaşık beş dakika kurumaya bırakılır. 4.6.
Plağa nişasta çözeltisi (2.4)
püskürtülür ve yaklaşık beş dakika kurumaya bırakılır. 4.7.
Plağa hidroklorik asit (2.5) püskürtülür. 5.
DEĞERLENDİRME Klorat
var ise, yarım saat sonra Rf değeri yaklaşık 0.7 -
0.8 olan mavi bir leke (kahverengi olması da mümkündür) belirir.
Bromatlar
ve iodatların derhal tepkimeye girdiklerine dikkat
edilmelidir. Bromat ile klorat
kaynaklı lekelerin karıştırılmamasına özen gösterilmelidir. B. TAYİN 1. TANIM Bu
metodla tayin edilen klorat
miktarı % kütle klorat cinsinden belirtilir. 2. PRENSİP Klorat çinko tozu ile asidik ortamda indirgendikten sonra
oluşan klorür AgNO3 solüsyonu kullanılarak potansiyometrik
titrasyonla ölçülür. 3. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Asetik asit % 80 (m/m) 3.2.
Çinko tozu 3.3.
Gümüş nitrat standart solüsyonu (0.1 M) 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar
düzeneği 4.2.
Gümüş indikatör
elektrodlu potansiyometrik
titrasyon cihazı 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin hazırlanması Test
örneğinden santrifüj tüpüne yaklaşık 2 gr (m) tam tartılır. Yaklaşık 15 ml asetik asit (3.1) ilave edilir
ve dikkatli biçimde karıştırılır. 30 dakika bekletilir ve 15 dakika 2000
devir/dk. ile santrifüjlenir.
Üstteki çözelti, 50 ml’lik ölçülü balona aktarılır.
Kalıntıya 15 ml asetik asit (3.1) ilave edilerek iki defa santrifüjleme
tekrarlanır. Klorat içeren çözelti aynı ölçülü
balona alınır ve hacme kadar asetik asit (3.1) ile tamamlanır. 5.2.
Kloratın
indirgenmesi 20 ml çözelti
(5.1) geri soğutucu balonuna alınır. Üzerine 0.6 gr çinko tozu (3.2) ilave
edilir. Geri soğutucu altında 30 dakika kaynatıldıktan sonra soğutularak süzülür,
balon su ile çalkalanarak süzüntüler birleştirilir. 5.3.
Klorür tayini Potansiyometre
(4.2) kullanılarak gümüş nitrat (3.3) ile 20 ml çözelti (5.2) titre edilir. 20 ml çözelti
(5.1), gümüş nitrat (3.3) ile aynı şekilde titre edilir. NOT: İndirgemeden sonra eğer ürün, bromür
veya iyodürleri açığa çıkaracak bromür veya iyodür türevleri içerirse, titrasyon eğrisi birden çok dönüm noktasına sahip
olacaktır. Bu durumda, klorüre karşılık gelen titre edilmiş çözelti (3.3)
hacmi, sonuncu ve sondan bir önceki dönüm noktalar ı arasındaki fark kadar
olur. 6.
HESAPLAMA Örnek
içindeki klorat miktarı (% m/m) aşağıdaki formül
ile hesaplanır. Klorat
(CIO-3) % m/m
= 20.9 (V – V’) M m Burada: V
= Çözelti (5.2)’yi titre
etmek için kullanılan gümüş nitrat çözeltisinin (3.3)
mililitre olarak hacmi. V’
= 20 ml çözelti (5.1)’yi
titre etmek için kullanılan gümüş nitrat çözeltisinin
(3.3) mililitre olarak hacmi. M
= Gümüş nitrat standart
çözeltisi (3.3)’nin molaritesi. m
= Örneğin gram olarak
kütlesi. 7.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO Norm 5725) % 3 - % 5 m/m
klorat içeriği için aynı örnek üzerinde paralel
olarak yapılan iki deney sonucu arasındaki fark % 0.07 m/m’i
geçmemelidir. YÖNTEM VI- SODYUM IYODAT TANI VE TAYİNİ KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI Bu
yöntem kozmetik ürünlerde sodyum iyodat içeriğinin
tanı ve tayinini tarif eder. A. TANI 1. PRENSİP Sodyum
iyodat ince tabaka kromatografisiyle
diğer helat’lardan (klorat,
bromat) ayrıldıktan sonra, iyodürün iyoda oksidasyonu üzerinden teşhis edilir. 2. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 2.1. Referans
çözeltiler: Potasyum klorat, bromat ve iodat’ın (% 0.01 m/v)
sulu çözeltileri, taze olarak hazırlanır. 2.2. Tank
solüsyonu (yürütme solvanı):
Amonyak çözeltisi (% 28 m/v) / aseton / butanol (60
/ 130 / 30, v/v/v) 2.3.
Potasyum iyodür sulu çözeltisi (% 5
m/v) 2.4.
Nişasta çözeltisi (% 1 - 5 m/v) 2.5.
Hidroklorik asit (1 M) 3.
DÜZENEK 3.1.
Kullanıma hazır selüloz ince tabaka
(0.25 mm) plakları 3.2.
İnce tabaka kromatografi
düzenekleri 4.
İŞLEM 4.1. Yaklaşık 1 gr örnek, su ile ekstre edilir, süzülür ve yaklaşık 10 ml’ye
su ile seyreltilir. 4.2. Bu çözeltinin 2 µl’si plağın (3.1) taban çizgisi üzerine damlatılır ve her
bir referans çözeltisinden de (2.1) 2 µl damlatılır. 4.3.
Plak tanka konulur, yürütme solvanı (2.2) ile plağın yaklaşık dörtte üçünü kaplayacak
şekilde yürütülür. 4.4.
Plak tanktan alınır ve oda sıcaklığında
kurumaya bırakılır. (Bu iki saat sürebilir.) 4.5.
Plağa potasyum iyodür (2.3) püskürtülür
ve beş dakika kurumaya bırakılır. 4.6.
Plağa nişasta (2.4) püskürtülür ve
yaklaşık beş dakika kurumaya bırakılır. 4.7.
Son olarak hidroklorik asit (2.5)
püskürtülür. 5.
DEĞERLENDİRME İyodat
mevcut ise, hemen Rf değeri yaklaşık 0 - 0.2 olan
mavi bir leke (renk kahverengi olabilir veya bekletme sırasında kahverengine
dönüşebilir.) belirir. Bromatların
yaklaşık 0.5 - 0.6 olan Rf değerlerinde ve kloratların yaklaşık 30 dakika sonra 0.7 - 0.8 olan Rf değerlerinde derhal tepkimeye girdiklerine dikkat
edilmelidir. B. TAYİN 1. TANIM Bu
metodla tayin edilen sodyum iyodat
miktarı % kütle cinsinden belirtilir. 2. PRENSİP Sodyum
iyodat suda çözülür ve reverse-phase C18 ve anyon değiştirici kolonlar seri bağlanmış
halde kullanılarak yüksek performanslı likit kromatografisi
yöntemiyle tayin edilir. 3. REAKTİFLER Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalı ve özellikle yüksek basınçlı likit kromatografisine (HPLC) uygun olmalıdır. 3.1.
Hidroklorik asit (4M) 3.2.
Sodyum sülfit
(sulu) % 5 m/v 3.3.
Sodyum iyodat stok solüsyonu: 50 mg sodyum iyodat 100 ml suda
çözülür. 3.4.
Potasyum dihidrojenortofosfat 3.5.
Disodyum
hidrojenortofosfat. 2H2O 3.6.
HPLC mobil faz:
1 litre su içinde, 3.88 gr potasyum dihidrojenortofosfat
(3.4) ve 1.19 gr disodyum hidrojenortofosfat.
2H2O (3.5) çözülür. 3.7.
Universal
indikatör kağıdı, pH 1-11 4.
EKİPMAN 4.1.
Genel laboratuvar
düzenekleri 4.2.
Yuvarlak filtre kağıdı: çap 110 mm, Schleicher ve Schüll no 575
veya eşdeğeri 4.3.
Değişken dalga boylu dedektörü olan yüksek basınçlı sıvı kromatografi 4.4.
Kolon: Uzunluk : 120 mm İç çap : 4.6 mm Birbirine
seri bağlı : Birinci kolon - NecleosilR
5C18 veya eşdeğeri, İkinci kolon – VydacTM
- 301 - SB veya eşdeğeri 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin hazırlanması 5.1.1.
Sıvı örnekler
(şampuanlar) 10 ml.lik ölçülü balona yaklaşık 1 gr test örneğinden tam
tartılır. Su ile
tamamlanır, karıştırılır. Gerekirse
süzülür. Bölüm 5.2’de açıklanan HPLC yöntemiyle
çözeltideki iyodat tayin edilir. 5.1.2.
Katı örnekler
(sabun) Örnek uygun
biçimde kısımlara ayrılır ve 100 ml cam kapaklı ölçülü balon içine yaklaşık 1
gr örnek tam tartılır. 50 ml su ilave edilir ve bir dakika hızlı biçimde
çalkalanır. Santrifüjlenir ve filtre kağıdı (4.1)
kullanılarak süzülür veya karışım en az bir gece beklemeye bırakılır. Jelatin
benzeri çözelti, hızlı biçimde çalkalanır ve filtre kağıdı (4.1) kullanılarak
süzülür. Bölüm 5.2’de
açıklanan HPLC yoluyla çözeltideki filtre edilen iyodat
tayin edilir. 5.2.
Kromatografi Akış hızı : 1 ml/dak. Dedektör
dalga boyu (4.2) : 210 nm Enjektör
hacmi : 10 µl Ölçüm : Pik alanı 5.3.
Kalibrasyon Sırasıyla 1,
2, 5, 10 ve 20 ml sodyum iyodat stok çözeltisi
(3.3) 50 ml.lik ölçülü balona pipetlenir,
hacme tamamlanır ve karıştırılır. Bu şekilde
elde edilen çözelti, 1 ml için 0.01, 0.02, 0.05, 0.10 ve 0.20 mg sodyum iyodat içerir. Her bir
standart iyot çözeltisinden 10 µl’lik kısmı, sıvı kromatografa (4.2) enjekte edilir ve bir kromatogram elde edilir. İyodat
için pik alanları belirlenir ve sodyum iyodat
konsantrasyonuna ilişkin pik alanlarına ait eğri çizilir. 6.
HESAPLAMA Aşağıdaki
formül kullanılarak sodyum iyodat içeriği % kütle
olarak (% m/m) hesaplanır. % (m/m)
sodyum iyodat
= Vc
10 m Burada: m
= Test örneğinin (5.1) gram
olarak kütlesi. V
= 5.1’de açıklandığı gibi
elde edilen örnek çözeltinin ml olarak toplam hacmi. c
= Kalibrasyon
eğrisi (5.3)’nden elde edilen sodyum iodat konsantresidir (1 ml sodyum iyodat başına mg olarak). 7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO
Norm 5725) % 0.1’lik
(m/m) sodyum iyodat içeriği için, aynı örnek
üzerinde paralel olarak yapılan iki deney sonucu arasındaki fark % 0.002’yi geçmemelidir. 8.
DOĞRULAMA 8.1.
Prensip Kozmetik bir
ürünün asitlendirilmiş solüsyonunda iyodat (IO-3)
sülfit vasıtasıyla iyoda (I-)
indirgenir. Elde edilen solüsyon HPLC kullanılarak araştırılır. Eğer sülfitle muamele edildikten sonra iyodad
piki kaybolursa ana pik büyük bir olasılıkla iyodata
aittir. 8.2.
İşlem Bölüm
(5.1)’de açıklandığı gibi elde edilen örnek çözeltinin 5 ml.lik kısmı pipet ile bir erlene
alınır. Evrensel indikatör kağıdı (3.7) ile çözeltinin pH
değeri 3’e ayarlanır veya hidroklorik asit (3.1) ile düşürülür. Üç damla
sodyum sülfit çözeltisi (3.2) ilave edilir ve
karıştırılır. Çözeltinin 10
µl’si sıvı kromatograma
(4.2) enjekte edilir. Bu kromatogram ile aynı örnek için, 5. paragrafta
açıklandığı şekilde elde edilen kromatogram
karşılaştırılır. |