Tebliğ Sağlık
Bakanlığından: Kozmetik Ürün
Bileşimlerinin Kontrolü İçin Gerekli Analiz
Yöntemleri Hakkında Tebliğ Tebliğ
No:İEG-2005/5
Amaç
Madde 1- Bu Tebliğin amacı,
gümüş nitrat tanı ve tayini, kepek önleyici şampuanlarda selenyum disülfit tanı ve tayini,
tuz veya lak formundaki pigmentlerdeki çözülebilir baryum ve
çözülebilir stronsiyum tayini, benzil alkol tanı
ve tayini, zirkonyum tanısı ve aeresol olmayan antiperspirantlarda zirkonyum, alüminyum ve klor tayini, hekzamidin, dibromohekzamidin, dibromopropamidin ve klokhekzidin
tanı ve tayini konularındaki analiz
yöntemleri ile ilgili usul ve esasları belirlemektir. Kapsam
Madde 2- Bu
Tebliğ, aşağıdaki analiz metodlarının
uygulamalarını kapsar: a)
Gümüş nitrat tanı ve tayini EK’teki
Yöntem I’e göre yapılır. b)
Kepek önleyici şampuanlarda selenyum disülfit
tanı ve tayini EK’teki Yöntem II’ye
göre yapılır. c)
Tuz veya lak formundaki pigmentlerdeki çözülebilir baryum
ve çözülebilir stronsiyum tayini EK’teki Yöntem III’e göre
yapılır. d)
Benzil alkol tanı ve tayini EK’teki Yöntem IV’e göre
yapılır. e)
Zirkonyum tanısı ve aeresol
olmayan antiperspirantlarda zirkonyum, alüminyum ve
klor tayini EK’teki Yöntem V’e
göre yapılır. f)
Hekzamidin, dibromohekzamidin,
dibromopropamidin ve klokhekzidin
tanı ve tayini EK’teki Yöntem VI’ya
göre yapılır. Hukuki Dayanak
Madde 3 - Bu Tebliğ, 23/5/2005
tarihli ve 25823 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kozmetik Yönetmeliği’nin
16 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Uyumlaştırılan Avrupa Birliği Mevzuatı Madde 4- Bu
Tebliğ, 93/73/EEC sayılı Kozmetik Ürün Bileşimlerinin Kontrolü İçin Gerekli Analiz Yöntemleri Hakkında Beşinci Komisyon
Direktifi dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum kapsamında
hazırlanmıştır. Bu Tebliğ, laboratuarların denenmiş ve bilimsel geçerliliği
olan yöntemleri kullanmasını engellemez. Yürürlük Madde 5-
Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 6-
Bu Tebliğ hükümlerini Sağlık
Bakanı yürütür. EK YÖNTEM I- KOZMETİK ÜRÜNLERDE
GÜMÜŞ NİTRAT TANI VE TAYİNİ
A. TANI
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, sulu
kozmetik ürünlerde gümüş nitratın gümüş olarak tanımlanmasını belirler. 2. PRENSİP Gümüş, klorür
iyonlarının oluşturduğu karakteristik beyaz çökeltiyle tanınır. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1. Hidroklorik asit
solüsyonu, 2M 3.2.
Amonyak solüsyonu: Konsantre amonyum
hidroksit solüsyon (d20 =
0.88 gr/ml) eşit miktarda su ile sulandırılır ve karıştırılır. 3.3.
Nitrik asit solüsyonu, 2M 4. EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 4.2.
Santrifüj 5.
İŞLEM 5.1.
Çökme tamamlanıncaya kadar, bir santrifüj tüpündeki
yaklaşık 1 gr örnek üzerine damlalar halinde 2M hidroklorik asit solüsyonu
(3.1) eklenir, karıştırılır ve santrifüjlenir. 5.2.
Üstteki likit faz atılır, çökelti üzerine beş damla soğuk
su ilave edilerek yıkanır. Yıkama suları atılır. 5.3.
Santrifüj tüpündeki çökelti kütlesine eşit miktarda su
eklenir. Kaynayıncaya kadar ısıtılır ve karıştırılır. 5.4.
Sıcak santrifüjlenir, üstteki
likit faz atılır. 5.5.
Çökeltiye birkaç damla amonyak solüsyonu (3.2) eklenir,
karıştırılır ve santrifüjlenir. 5.6.
Cam bir plakanın üzerine çökeltinin üzerindeki likit
fazdan bir damla damlatılır, üzerine 2M nitrit asit
solüsyonundan (3.3) birkaç damla damlatılır. 5.7.
Beyaz bir çökelti gümüşün varlığını gösterir. B. TAYİN
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, kirpikleri
ve kaşları boyamak amacıyla kullanılan kozmetik ürünlerindeki gümüş nitratın
gümüş olarak belirlenmesi için uygundur. 2. PRENSİP Üründeki gümüş, atomik
absorbsiyon spektrofotometresi
ile tayin edilir. 3. REAKTİFLER Tüm çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Nitrik asit solüsyonu, 0.02M 3.2.
Gümüş standart solüsyonları 3.2.1.
Gümüş standart stok solüsyonu, 1000 µg/ml’lik
0.5 M nitrit asit içindeki solüsyonu 3.2.2.
Gümüş standart solüsyonu, 100 µg/ml: 10 ml gümüş
standart stok solüsyonu (3.2.1) 100 ml.lik ölçülü
balona pipetlenir. 0.02 M nitrik asit solüsyonu
(3.1) ile hacme tamamlanır ve karıştırılır. Bu standart solüsyon taze
hazırlanmalı ve koyu renkli cam şişelerde saklanmalıdır. 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 4.2.
Gümüş oyuk katod lambası ile
donatılmış atomik absorbsiyon spektrofotometresi 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin hazırlanışı Yaklaşık
0.1 gr (m.gram) homojen hale getirilmiş ürün tam
tartılır. Bir litrelik ölçülü balona aktarılır. 0.02M nitrikasit
solüsyonuyla (3.1) hacme tamamlanır ve karıştırılır. 5.2.
Atomik absorbsiyon spektrofotometresi şartları Alev :
Hava-asetilen Dalga boyu : 338.3
nm Arka plan düzeltmesi :
Var Yakıt durumu : Zayıf,
maksimum absorbans için alev başlığı yüksekliği ve yakıt koşullarının optimize edilmesi gereklidir. 5.3.
Kalibrasyon 5.3.1.
100 ml.lik hacimli bir seri
ölçülü balona sırayla 1, 2, 3, 4 ve 5 ml gümüş standart solüsyonu (3.2.2)
aktarılır. Her bir ölçülü balon hacme 0.02 M nitrik asit solüsyonuyla (3.1)
tamamlanır ve karıştırılır. Bu solüsyonlar sırasıyla mililitrede 1, 2, 3, 4
ve 5 µg gümüş içermektedir. 5.3.2.
0.02 M Nitrik asit solüsyonunun (3.1) absorbansı ölçülür
ve elde edilen değer kalibrasyon eğrisi için sıfır
gümüş konsantrasyonu değeri olarak kullanılır. Her bir gümüş kalibrasyon standardının (5.3.1) absorbansı ölçülür. Absorbans değerlerinin gümüş konsantrasyonuna karşı kalibrasyon eğrisi çizilir. 5.4.
Tayin Örnek
solüsyonunun (5.1) absorbansı ölçülür. Kalibrasyon
eğrisinden, örnek solüsyonu için elde edilmiş absorbans
değerine karşılık gelen gümüş konsantrasyonu okunur. 6.
HESAPLAMA Aşağıdaki
formül kullanılarak gümüş nitrat miktarı yüzde kütle olarak (% m/m)
hesaplanır. %
(m/m) Gümüş nitrat = 1.5748
x c 10
x m Burada: m
= Analiz için alınan örneğin
gram olarak kütlesi (5.1); ve c
= Örnek solüsyondaki, mililitre başına mikrogram olarak, kalibrasyon eğrisinden
elde edilen gümüş konsantrasyonu 7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725) %
4’lük (m/m) gümüş nitrat içeriği için aynı örnek üzerinde paralel olarak
yapılan iki deney sonucu arasındaki fark % 0.005 (m/m)’i geçmemelidir. YÖNTEM II- KEPEK
ÖNLEYİCİ ŞAMPUANLARDA SELENYUM DİSÜLFÜR
TANI VE TAYİNİ A. TANIM 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, kepek
önleyici şampuanlarda selenyum disülfürün selenyum
olarak belirlenmesini tanımlar. 2. PRENSİP Selenyum, üre ve
potasyum iyodür ile reaksiyonu sonucu karakteristik sarı, turuncu arası
rengiyle tanımlanır. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Konsantre nitrikasit = (d20=
1.42 gr/ml) 3.2.
Üre 3.3.
Potasyum iyodür solüsyonu, % 10 (m/v): 10 gr potasyum
iyodür 100 ml su içerisinde. 4.
DÜZENEK 4.1.
Normal laboratuvar düzeneği 4.2.
Dijestiyon tüpü, 100 ml
kapasiteli 4.3.
Isıtılmış-blok dijestör 4.4.
Filtre kağıdı (whatman no: 42
veya eşdeğeri) 0.45 µm membran filtre 5.
İŞLEM 5.1.
Bir dijestiyon tüpündeki (4.2)
yaklaşık 1 gr şampuana 2.5 ml konsantre nitrik asit (3.1) eklenir ve
ısıtılmış blok dijestörde (4.3) 30 dakika 150oC’de
dijestiyona tabi tutulur. 5.2.
Daha sonra örnek 25 ml’ye su ile
seyreltilir. Bir filtre kağıdı veya 0.45 µm membran
filtreden (4.4) süzülür. 5.3.
2.5 ml.lik süzüntüye 5 ml su 2.5
gr üre (3.2) eklenir ve kaynatılır. Soğutulur ve 1 ml potasyum iyodür
solüsyonu (3.3) eklenir. 5.4.
Bekletildiğinde hızla koyulaşan sarı ile turuncu arası bir
renk selenyum varlığını gösterir. B. TAYİN 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, % 4.5’luk
(m/m) selenyum disülfür içeren kepek önleyici
şampuanlarda selenyum disülfürün selenyum olarak
tayini için uygundur. 2. PRENSİP Örnek nitrik asit ile dijestiyona tabi tutulur ve dijestiyon
sonucu maddedeki selenyum, atomik absorbsiyon spektrofotometresi ile tayin edilir. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Konsantre nitrik asit (d20= 1.42 gr/ml) 3.2.
Nitrik asit solüsyonu, % 5 (v/v): 50 ml konsantre
nitrik asid (3.1) sürekli karıştırılarak, bir
beherdeki 500 ml suya eklenir. Bu çözelti bir litre hacmindeki ölçülü balona
aktarılır ve hacme kadar su ile tamamlanır. 3.3.
Standart selenyum stok solüsyonu: 0.5M nitrik asit
solüsyonu içinde 1000 µg/ml (“SpectrosoL” yada
eşdeğeri) 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 4.2.
Dijestiyon tüpü, 100 ml
kapasiteli 4.3.
Isıtılmış-blok dijestör 4.4.
Filtre kağıdı (whatman no 42
yada eşdeğeri) veya 0.45 µm membran filtre 4.5.
Selenyum oyuk katod lambası ile
donatılmış atomik absorbsiyon spektrofotometresi 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin hazırlanışı 5.1.1.
Yaklaşık 0.2 gr (m gram) homojen bir şampuan örneği tam
tartılarak bir dijestiyon tüpüne (4.2) konulur. 5.1.2.
5 ml konsantre nitrik asit (3.1) eklenir ve ısıtılmış blok
dijestörde (4.3) 150oC’de bir saat
boyunca dijestiyona tabi tutulur. 5.1.3.
Solüsyon soğumaya bırakılır, 100 ml hacme su ile
tamamlanır. Bir filtre kağıdı yada 0.45 µm membran
filtre ile (4.4) süzülür ve filtre edilmiş solüsyon tayin için saklanır. 5.2.
Atomik absorbsiyon spektrofotometresi için şartlar: Alev : Hava-asetilen Dalga boyu : 196.0 nm Arka plan düzeltmesi :
Var Yakıt durumu : Zayıf; maksimum absorbans
için alev başlığı yüksekliği ve yakıt koşullarının optimize edilmesi gereklidir. 5.3.
Kalibrasyon 5.3.1.
100 ml.lik bir seri ölçülü
balona standart selenyum stok solüsyonundan (3.3) sırasıyla 1, 2, 3, 4 ve 5
ml pipetlenir. % 5 (v/v) nitrik asit solüsyonuyla
(3.2) her bir ölçülü balon hacme tamamlanır, karıştırılır. Bu solüsyonlar
sırasıyla mililitrede 10, 20, 30, 40 ve 50 µg selenyum içermektedirler. 5.3.2.
Bir % 5’lik (v/v) nitrik asit solüsyonunun (3.2)
absorbansı ölçülür ve elde edilen değer kalibrasyon
eğrisi için sıfır selenyum konsantrasyonu olarak kullanılır. Her bir selenyum
kalibrasyon standardının (5.3.1) absorbansı
ölçülür. Absorbans değerlerinin selunyum
konsantrasyonuyla ilişkin kalibrasyon eğrisi
çizilir. 5.4.
Tayin Örnek
solüsyonunun (5.1.3) absorbansı ölçülür. Kalibrasyon
eğrisinden örnek solüsyonu için elde edilen absorbans
değerine karşılık gelen selenyum konsantrasyonu okunur. 6.
HESAPLAMA Aşağıdaki
formül kullanılarak selenyum disülfür miktarı %
(m/m) kütle olarak hesaplanır. % (m/m) Selenyum disülfür = 1.812
x c 100
x m Burada: m
= Analiz için alınan örneğin
gram olarak kütlesi (5.1.1) c
= Mililitre başına mikrogram
olarak, kalibrasyon eğrisinden elde edilen
örnek solüsyonundaki (5.1.3) selenyum konsantrasyonu 7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725) %
1’lik (m/m) selenyum disülfür miktarı için aynı
örnek üzerinde paralel olarak yapılan iki deney sonucu arasındaki fark % 0.05
(m/m)’i geçmemelidir. YÖNTEM III-
TUZ VEYA LAK FORMUNDAKİ PİGMENTLERDEKİ ÇÖZÜLEBİLİR BARYUM VE
STRONSİYUM TAYİNİ A. ÇÖZÜLEBİLİR BARYUM TAYİNİ
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, tuz veya
lak formundaki pigmentlerden çözülebilir baryumun ayrıştırılma ve tayini
prosedürünü tanımlamaktadır. 2. PRENSİP Pigment tanımlanmış
koşullar altında 0.07M hidroklorik asit solüsyonuyla ekstre
edilir. Ayrılmış maddedeki baryum miktarı atomik absorbsiyon
spektrofotometresi ile tayin edilir. 3. REAKTİFLER Kullanılan tüm
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Absolu etanol 3.2.
Hidroklorik asit solüsyonu, 0.07M 3.3.
Hidroklorik asit solüsyonu, 0.5M 3.4.
Potasyum klorür solüsyonu, % 8 (m/v): 16 gr potasyum klorür
200 ml 0.07 M hidroklorik asit solüsyonu (3.2) içinde çözülür. 3.5.
Standart baryum solüsyonları 3.5.1.
Standart baryum stok solüsyonu, 0.5M nitrik asit içinde,
1000 µg/ml (“SpectrosoL” veya eşdeğeri) 3.5.2.
Standart baryum solüsyonu, 200 µg/ml: 20 ml baryum standart
stok solüsyonu (3.5.1) 100 ml.lik ölçülü balona pipetlenir. 0.07M hidroklorik asit ile (3.2) hacme
tamamlanır ve karıştırılır. 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 4.2.
± 0.02 hassasiyette pH metre 4.3.
Erlen çalkalayıcı 4.4.
0.45 µm membran filtre 4.5.
Baryum oyuk katod lambası ile
donatılmış atomik absorpsiyon spektrofotometresi 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin hazırlanışı 5.1.1.
Yaklaşık 0.5 gr (m gram) pigment tam tartılıp, bir erlen içine alınır, etkin bir çalkalama için yeterli
hacmi sağlamak üzere 150 ml’den daha küçük
kapasiteli bir erlen kullanılmamalıdır. 5.1.2.
Pipetle 1 ml etanol (3.1) eklenir ve pigmentin tamamen
ıslanmasını sağlamak üzere erlen çevrilir. Asit
hacminin pigment kütlesine oranı tam olarak gram başına 50 ml olacak şekilde,
bir büretle 0.07M hidroklorik asit solüsyonu (3.2)
tam olarak eklenir. Etanol dahil toplam ekstrenin
hacmi V ml olarak alınır. İçindeki maddenin iyice karışmasını sağlamak için erlen içindekiler beş saniye çevirerek çalkalanır. 5.1.3.
Bir pH metre (4.2) kullanılarak
ortaya çıkan süspansiyonun pH’ı ölçülür ve eğer
1.5’in üzerindeyse, 1,4 ile 1,5 aralığına gelinceye kadar damlalar halinde
0.5M hidroklorik asit solüsyonu (3.3) eklenir. 5.1.4.
Erlenin kapağı kapatılır ve
vakit geçirmeden çalkalayıcı (4.3) kullanarak erlen
60 dakika çalkalanır. Çalkalayıcının köpük üretecek kadar yüksek bir hızda
çalıştırılması gerekir. 0.45 µm membran filtreden
(4.4) geçirilir ve süzülen madde toplanır. Ekstrakt
filtre edilmeden santrifüjlenmez. Pipetle süzülen
maddenin 5 ml’si 50 ml hacimdeki ölçülü balona
aktarılır. 0.07M hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) hacme tamamlanır ve
karıştırılır. Bu solüsyon aynı zamanda stronsiyum
tayininde de kullanılır (Bölüm B). 5.1.5.
Mililitre başına 3-10 µg arasında baryum konsantrasyonu
verecek şekilde, 100 ml hacimdeki ölçülü balona pipetle 5 ml potasyum klorür
solüsyonu (3.4) ve seyreltilmiş ekstraktan (5.1.4)
bir kısım (WBa ml) ilave edilir.
(Başlangıçta 10 ml’lik bir kısım yeterlidir). 0.07M
hidroklorik asit (3.2) ile hacme tamamlanıp karıştırılır. 5.1.6.
Aynı gün atomik absorbsiyon spektrofotometresiyle solüsyonun (5.1.5) baryum
konsantrasyonu tayin edilir. 5.2.
Atomik absorbsiyon spektrofotometresi şartları: Alev : Diazot monoksit / asetilen Dalga boyu : 553.5 nm Arka plan düzeltmesi :
Yok Yakıt durumu :
Zayıf; maksimum absorbans için alev başlığı yüksekliğinin ve yakıt koşullarının optimize edilmesi gerekli olacaktır. 5.3.
Kalibrasyon 5.3.1.
Bir seri 100 ml.lik ölçülü
balona pipetle 1, 2, 3, 4, 5 ml baryum standart solüsyonu (3.5.2) konulur.
Her bir balona 5 ml potasyum klorür solüsyonu (3.4) pipetlenir.
0.07M hidroklorik asit solüsyonuyla (3.4) hacme tamamlanır ve karıştırılır.
Bu solüsyonlar mililitrede sırasıyla 2, 4, 6, 8 ve 10 µg baryum içerir. Benzer şekilde, baryum standart
solüsyonu kullanılmadan bir de kör solüsyon hazırlanır. 5.3.2.
Kör solüsyonun (5.3.1) absorbansı ölçülür ve elde edilen
değer kalibrasyon eğrisi için sıfır baryum konsantrasyonu
olarak kullanılır. Her bir baryum kalibrasyon
standardının (5.3.1) absorbansı ölçülür, absorbans
değerlerini baryum konsantrasyonuyla ilişkilendiren bir kalibrasyon
eğrisi çizilir. 5.4.
Tayin Örnek solüsyonun (5.1.5) absorbansı
ölçülür. Kalibrasyon eğrisinden örnek solüsyonu
için elde edilen absorbans değerlerine karşı gelen
baryum konsantrasyonu okunur. 6.
HESAPLAMA Pigmentlerin çözülebilir baryum içeriği
(% m/m) aşağıdaki formülle hesaplanır. % (m/m) çözülebilir baryum = __c x V__ 10 WBa x m Burada: m =
Analiz için alınan örneğin (5.1.1) gram cinsinden kütlesi c =
Kalibrasyon eğrisinden elde edilen örnek
solüsyondaki (5.1.5) Baryum
konsantrasyonu, mililitrede mikrogram olarak V =
Mililitre olarak ekstraktant toplam hacmi
(5.12) WBa =
5.1.5’den alınan, mililitre olarak ekstrakt
hacmi 7.
TEKRARLANABİLİRLİK Bu yöntem için mevcut olan en iyi
tekrarlanabilirlik tahmini (ISO 5725) % 2 (m/m)’lik
çözünebilir bir baryum miktarı için % 0.3’tür. 8.
UYARILAR 8.1.
Bazı koşullar altında, baryum absorbansı kalsiyum
varlığıyla artabilir. Bu durum litrede 5 gr.lık bir konsantrasyonda magnezyum
iyonunun eklenmesiyle giderilir. 8.2.
Atomik absorbsiyon spektrofotometresi alternatifi olarak ICP spektrofotometresi kullanılmasına izin verilir. B. ÇÖZÜNEBİLİR STRONSİYUM
TAYİNİ 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, tuz veya
lak formundaki pigmentlerden çözülebilir stronsiyumun ayrıştırılma ve tayin
prosedürünü tanımlamaktadır. 2. PRENSİP Pigment tanımlanmış
koşullar altında 0.07 M hidroklorik asit solüsyonuyla ekstre
edilir ve ekstraktant (ayrılmış) maddedeki
stronsiyum miktarı atomik absorbsiyon spektrofotometresi ile tespit edilir. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Absolü etanol 3.2.
0.07M hidroklorik asit solüsyonu 3.3.
% 8 (m/v) potasyum klorür solüsyonu: 16 g potasyum klorür
200 ml, 0.07M hidroklorik asit solüsyonu içinde (3.2) çözülür. 3.4.
Stronsiyum standart solüsyonları 3.4.1.
Stronsiyum standart stok solüsyonu, 0.5 M nitrik asit
solüsyonu içinde 1000 µg/ml (“SpektrosoL” veya eşdeğeri) 3.4.2.
Stronsiyum standart solüsyonu, 100 µg/ml: Pipetle 10 ml stok
stronsiyum standart solüsyonu (3.4.1) 100 ml.lik
bir ölçülü balona aktarılır. 0.07 M hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) hacme
tamamlanır ve karıştırılır. 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar ekipmanları 4.2.
0.45 µm membran filtre 4.3.
Stronsiyum oyuk katod lambasıyla
donatılmış bir atomik absorbsiyon spektrofotometresi 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin hazırlanışı Çözülebilir stronsiyum
içeriğini tespit etmekte, A.5.1.4’de hazırlanan solüsyon kullanılır. 5.1.1.
Filtreden süzülmüş seyreltilmiş maddenin bir kısmı (WSr ml) (A.5.1.4) ve 0.5 ml potasyum klorür
solüsyonu (3.3) mililitre başına 2-5 µg arasında bir stronsiyum
konsantrasyonu verecek şekilde pipetle 100 ml hacminde ölçülü balona
aktarılır (25 ml.lik bir kısım tatminkar bir
başlangıç noktası olmalıdır). Hacme 0.07 M hidroklorik asit solüsyonuyla
(3.2) tamamlanır ve karıştırılır. 5.1.2.
Aynı gün atomik absorbsiyon
spektrometresiyle solüsyonun (5.1.1) stronsiyum konsantrasyonu tayin edilir. 5.2.
Atomik absorbsiyon
spektrometresi şartları Alev : Diazot monoksit
/ asetilen Dalga boyu : 460.7 nm Arka plan düzeltmesi : Yok Yakıt durumu : Zayıf; maksimum absorbans
için alev başlığı yüksekliğinin ve yakıt koşullarının optimize edilmesi gerekli olacaktır. 5.3.
Kalibrasyon 5.3.1.
Bir seri 100 ml hacmindeki ölçülü balonlara 1, 2, 3, 4 ve
5 ml stronsiyum standart solüsyonu pipetlenir
(3.4.2). Her bir balona pipetle 5 ml potasyum klorür solüsyonu (3.3) ilave edilir.
0.07 M hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) hacme tamamlanır ve karıştırlır. Bu solüsyonlar sırasıyla mililitrede 1, 2, 4
ve 5 µg stronsiyum içerir. Benzer şekilde,
stronsiyum standart solüsyonu kullanılmadan, kör bir solüsyon hazırlanır. 5.3.2.
Kör solüsyonunun (5.3.1) absorbansı ölçülür ve elde edilen
değer kalibrasyon eğrisi için sıfır stronsiyum
konsantrasyonu olarak kullanılır. Her bir stronsiyum kalibrasyon
standardının (5.3.1) absorbansı ölçülür. Absorbans
değerlerini stronsiyum konsantrasyonuyla ilişkilendiren bir kalibrasyon eğrisi çizilir. 5.4.
TAYİN Örnek solüsyonun
(5.1.1) absorbansı ölçülür. Kalibrasyon eğrisinden
örnek solüsyonu için elde edilen absorbans
değerlerine karşı gelen stronsiyum konsantrasyonu okunur. 6.
HESAPLAMA Pigmentin çözülebilir
stronsiyum içeriği (% m/m) aşağıdaki formülde verilmiştir. % (m/m) çözülebilir
stronsiyum = _c
x V___ 100WSr x m Burada: m
= Analiz için alınan örneğin
gram olarak kütlesi (A.5.1.1) c
= Örnek solüsyonundaki
mililitrede mikrogram olarak, Kalibrasyon
eğrisinden elde edilen stronsiyum konsantrasyonu V
= Mililitre olarak ekstraktantın toplam hacmi (A.5.1.2) WSr =
5.1.1’den alınan mililitre olarak ekstrakt
hacmi 7.
TEKRARLANABİLİRLİK Bu yöntem için mevcut
olan en iyi tekrarlanabilirlik tahmini (ISO 5725) % 0.6’lık (m/m) çözülebilir stronsiyum
miktarı için % 0.09’dur. 8.
UYARI Atomik absorbsiyon spektrofotometresi
alternatifi olarak ICP spektrometresi kullanımına izin verilir. YÖNTEM
IV- KOZMETİK ÜRÜNLERDE BENZİL ALKOL TANI VE TAYİNİ A. TANIM 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, kozmetik
ürünlerde benzil alkol tanımlanmasını tarif eder. 2. PRENSİP Benzil
alkol silika jel plakları üzerinde ince tabaka kromatografisi ile tanımlanır. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Benzil alkol 3.2.
Kloroform 3.3.
Absolu etanol 3.4.
n-pentan 3.5.
Yürütme solvanı: Dietileter 3.6.
Benzil alkol standart
solüsyonu:
100 ml.lik ölçülü balona 0.1 gr benzil
alkol (3.1.) tartılır, etanol (3.3) ile hacme tamamlanır, karıştırılır. 3.7.
İnce tabaka kromatografi
plakları 0.25 mm kalınlığında bir silika jel 60 F254
tabakasıyla kaplanmış cam, 100 x 200
mm veya 200 x 200 mm boyutlarında 3.8.
Püskürtme ajanı: 12-molibdofosforik asit, etanolde
(3.3) % 10 (m/v) 4.
DÜZENEK 4.1.
İnce tabaka kromatografi
düzenekleri 4.2.
Kromatografi tankı, çift odalı,
yaklaşık boyutları 80 mm x 230 mm x 240 mm 4.3.
Kromatografi kağıdı: Whatman veya eşdeğeri 4.4.
UV lambası, dalga boyu 254 nm 5.
İŞLEM 5.1.
Örneğin hazırlanışı Analiz edilecek 1 g ürün 10 ml.lik ölçülü balona tartılır. 3 ml kloroform (3.2) eklenir
ve şiddetle çalkalanır. Hacme etanol (3.3) ile tamamlanır. Berrak ya da neredeyse berrak bir solüsyon elde edilinceye kadar
şiddetle çalkalanır. 5.2.
İnce tabaka kromatografisi 5.2.1.
Kromatografi tankı (4.2) aşağıdaki
şekilde n-pentane (3.4) ile doyurulur. Kağıdın alt
köşesinin tamamen kaplanmasını temin edecek şekilde, tankın arka tarafına
komşu odanın duvarı kromatografi kağıdıyla (4.3)
kaplanır. 25 ml n-pentane (3.4) solventi
kromatografi kağıdı kaplamasının önyüzüne
akıtılarak tankın arka kısmına aktarılır. Kapak hemen kapatılır ve 15 dakika
beklenir. 5.2.2.
İnce tabaka kromatografi
plağının (3.7) uygun başlangıç çizgisine 10 µl örnek solüsyonu (5.1) ve 10 µl
benzil alkol standart solüsyonu (3.6) damlatılır,
kuruması beklenir. 5.2.3.
Tankın ön tarafına pipetle 10 ml dietil
eter (3.5) aktarılır ve hemen ardından plak (5.2.2) aynı yere yerleştirilir.
Tankın kapağı hemen kapatılır ve solvan 150 mm
yürütülür. Plak tanktan çıkarılır ve oda sıcaklığında kurumaya bırakılır. 5.2.4.
UV lamba altında gözlenir ve mor lekelerin konumu
işaretlenir. Plakaya püskürtme ajanı (3.8) püskürtülür ve daha sonra yaklaşık
15 dakika plak 120oC’ta ısıtılır. Benzil
alkol koyu mavi bir leke olarak görünecektir. 5.2.5.
Benzil alkol standart
solüsyonundan elde edilen Rf değeri hesaplanır.
Numune solüsyonundan elde edilen Rf değeriyle aynı
değerde bir koyu mavi leke benzil alkolün varlığını
gösterir. Tespit sınırı: 0.1 µg benzil
alkol. B. TAYİN 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem kozmetik
ürünlerde benzil alkolün tayinini tanımlar. 2. TANIM Bu yöntemle belirlenen
benzil alkol miktarı yüzde kütle olarak (% m/m)
ifade edilir. 3. PRENSİP Örnek metanol ile ekstre edilir ve benzil alkol miktarı yüksek performanslı sıvı kromatografi ile (HPLC) tayin edilir. 4. REAKTİFLER Bütün çözeltilerin
analitik saflıkta olması ve gerektiğinde HPLC için uygun olması gerekir. 4.1.
Metanol 4.2.
4-Etoksifenol 4.3.
Benzil alkol 4.4.
Mobil faz: metanol
(4.1) / su (45 : 55, v/v) 4.5.
Benzil alkol stok solüsyonu: 100 ml hacminde
ölçülü balona yaklaşık 0.1 g benzil alkol (4.3) tam olarak tartılır. Metanol (4.1) ile hacme tamamlanır ve karıştırılır. 4.6.
İnternal standart stok
solüsyonu:
100 ml hacminde ölçülü balona yaklaşık 0.1 g 4-etoksifenol
tam olarak tartılır (4.2). Metanol (4.1) ile hacme
tamamlanır ve karıştırılır. 4.7.
Standart solüsyonlar: 25 ml hacminde bir
seri ölçülü balona aşağıdaki tabloya uygun olarak pipetle benzil
alkol stok solüsyonu (4.5) ve internal standart
stok solüsyonu (4.6) aktarılır. Metanol (4.1) ile
hacme tamamlanır ve karıştırılır.
5.
EKİPMAN 5.1.
Normal laboratuvar ekipmanları 5.2.
Değişken dalga boylu UV dedektörlü
ve 10 µl enjeksiyon luplu yüksek performanslı kromatografi cihazı 5.3.
Kolon: 250 mm x 4.6 mm boyutlarında 5 µm Spherisorb ODS veya eşdeğeri 5.4.
Su banyosu 5.5.
Ultrasonik banyo 5.6.
Santrifüj 5.7.
Santrifüj tüpleri, 15 ml kapasiteli 6.
İŞLEM 6.1.
Örnek hazırlanması 6.1.1.
Bir santrifüj tüpüne (5.7) yaklaşık 0.1 g (m gram) örnek
tam tartılır ve 5 ml metanol (4.1) eklenir. 6.1.2.
50oC’de tutulan bir su banyosu (5.4) ile 10
dakika boyunca ısıtılır. Daha sonra örnek tamamen dağılıncaya kadar ultrasonik bir banyoya (5.5) yerleştirilir. 6.1.3.
Soğutulur, daha sonra beş dakika boyunca 3.500
devir/dakikada santrifüjlenir. 6.1.4.
Üstteki likit faz 25 ml hacminde bir ölçülü balona
aktarılır. 6.1.5.
Örnek tekrar 5 ml metanol (4.1)
ile ekstre edilir. Ekstreler
25 ml hacimli ölçülü balonda birleştirilir 6.1.6.
2 ml internal standart stok
solüsyonu (4.6) 25 ml hacminde ölçülü balona pipetlenir.
Metanol (4.1) ile hacme tamamlanır ve karıştırılır.
Bu solüsyon 6.4’de tanımlanan analizin tayin aşamasında kullanılır. 6.2.
Kromatografi 6.2.1.
Yüksek performanslı sıvı kromatografi
cihazı (5.2) normal şekilde kurulur. Mobil faz (4.4) akış hızı dakikada 2 ml’ye ayarlanır. 6.2.2.
UV dedektörünün (5.2) dalga boyu
210 nm’ye getirilir. 6.3.
Kalibrasyon 6.3.1.
Her bir benzil alkol standart
solüsyonundan (4.7) 10 µl enjekte edilir. Benzil
alkol ve 4-etoksifenol piklerinin alanları ölçülür. 6.3.2.
Her bir benzil alkol standart
solüsyonu için (4.7) benzil alkolün 4-etoksifenole olan pik alan oranı hesaplanır. Bu oranlara
düşey eksen ve milimetrede µg olarak, karşılık gelen benzil
alkol konsantrasyonlarını yatay eksen olarak kullanarak bir kalibrasyon eğrisi çizilir. 6.4.
Tayin 6.4.1.
10 µl örnek solüsyonu (6.1.6) enjekte edilir, benzil alkol ve 4-etoksifenol
pik alanları ölçülür. Benzil alkolün 4-etoksifenole pik alan oran hesaplanır. Tutarlı sonuçlar
elde edinceye kadar örnek solüsyonundan 10’ar µl.lik
kısımlar enjekte edilir. 6.4.2.
Kalibrasyon eğrisinden (6.3.2), benzil alkolün 4-etoksifenol
pik alan oranına karşılık gelen benzil alkol
konsantrasyonu okunur. 7.
HESAPLAMA Aşağıdaki formül kullanılarak yüzde
kütle olarak, örneğin benzil alkol miktarı
hesaplanır.
400
x m Burada: m
= Analiz için alınan örneğin
gram olarak kütlesi (6.1.1) c =
Kalibrasyon eğrisinde elde edilen,
mililitrede mikrogram olarak örnek
(6.1.6) solüsyonundaki benzil alkol konsantrasyonu 8.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725) % 1 (m/m) bir benzil
alkol içeriği için, aynı örnek üzerinde paralel olarak gerçekleştirilen iki
deney sonucu arasındaki farkın % 0.10’u geçmemesi
gerekir. YÖNTEM V- ZİRKONYUM
TANISI VE AEROSOL OLMAYAN ANTİPERSPİRANTLARDA ZİRKONYUM, ALUMİNYUM VE KLOR TAYİNİ Yöntem beş aşama
içermektedir: A. Zirkonyum tanısı B. Zirkonyum tayini C. Alüminyum tayini D. Klor tayini E. Alüminyum atomlarının zirkonyum atomlarına
oranlarının ve alüminyum artı zirkonyum atomları toplamının
klor atomlarına oranlarının hesaplanması. A. ZİRKONYUM TANIMLANMASI 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Yöntem aerosol olmayan anti-perspirant
kozmetik ürünlerde zirkonyumun tanımlanmasını açıklar. Alüminyum zirkonyum
klorür hidroksit kompleksini [AlXZr(OH)YCl2nH2O] tanımlamak için uygun
yöntemler belirlemek doğrultusunda çaba gösterilmemiştir. 2. PRENSİP Zirkonyum, güçlü
asidik koşullar altında alizarin kırmızısı S ile oluşturulan karakteristik
kırmızı-mor çökeltiyle tanımlanır. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Hidroklorik asit, konsantre (d20 = 1.18 g/ml) 3.2.
Alizarin kırmızı S (CI 58005) solüsyonu: % 2 (m/v) sulu sodyum
alizarin sülfonat 4.
DÜZENEK 4.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 5.
İŞLEM 5.1.
Bir test tüpündeki yaklaşık 1 g örneğe 2 ml su eklenir.
Tüpün ağzı kapatılır ve çalkalanır. 5.2.
Üç damla alizarin kırmızı S solüsyonu (3.2) eklenir. Daha
sonra 2 ml konsantre hidroklorik asit (3.1) eklenir, kapatılır ve çalkalanır. 5.3.
Yaklaşık iki dakika bekletilir. 5.4.
Üstteki kırmızı-mor renkli likit faz ve çökelti zirkonyumun varlığını
gösterir. B. ZİRKONYUM TAYİNİ 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem aeresol olmayan anti-perspirantlarda
maksimum % 7.5 (m/m) konsantrasyona kadar,
alüminyum zirkonyum klorür, hidroksit komplekslerde zirkonyum tayini
için uygundur. 2. PRENSİP Zirkonyum örnekten
asidik koşullar altında ayrılır ve alevli atomik absorbsiyon
spektrofotometresiyle tayin edilir. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Konsantre hidroklorik asit (d20 = 1.18 g/ml) 3.2.
Hidroklorik asit solüsyonu, % 10 (v/v): Sürekli
karıştırılarak, bir beherdeki 500 ml suya 100 ml konsantre hidroklorik asit
(3.1) eklenir. Bu solüsyon 1 litrelik ölçülü balona aktarılır, hacme su ile
tamamlanır ve karıştırılır. 3.3.
Zirkonyum standart stok çözeltisi: 0.5 M hidroklorik
asit solüsyonunda 1000 µg/ml (“SpectrosoL” veya
eşdeğeri) 3.4.
Alüminyum klorür (hidrate)
[AlCl3
– 6H2O] reaktifi: 22.6 gr alüminyum
klorür hekzahidrat 250 ml % 10 (v/v) hidroklorik
asit içinde çözülür. 3.5.
Amonyum klorür reaktifi: 250 ml % 10 (v/v)
hidroklorik asit solüsyonunda (3.2) 5 gr amonyum klorür çözülür. 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 4.2.
Isıtıcılı manyetik karıştırıcı 4.3.
Filtre kağıdı (whatman no 41
veya eşdeğeri) 4.4.
Zirkonyum oyuk katod lambası ile
donatılmış atomik absorbsiyon spektrofotometresi 5.
İŞLEM 5.1.
Örnek hazırlanması 5.1.1.
150 ml.lik beher içerisine
yaklaşık 1 gr (m gram) homojen hale getirilmiş örnek tam tartılır. Üzerine 40
ml su ve 10 ml konsantre hidroklorik asit (3.1) eklenir. 5.1.2.
Beher manyetik karıştırıcılı (4.2) bir ısıtıcıya
yerleştirilir. Kaynayıncaya kadar karıştırılır. Hızlı buharlaşmayı önlemek
için beherin üzerine bir saat camı kapatılır. Beş dakika kaynatılır, beher
ısıtıcı üzerinden alınır ve oda sıcaklığına kadar soğutulur. 5.1.3.
Beher içeriği 100 ml.lik ölçülü
balona süzülür. 2 kere 10’ar ml.lik su ile
çalkalanır. Filtratlar su ile hacme tamamlanıp,
çalkalanır. Bu solüsyon aynı zamanda alüminyum tayininde de kullanılır.
(Bölüm C) 5.1.4.
50 ml.lik ölçülü balon içine, 20
ml örnek solüsyon (5.1.3), 5 ml alüminyum klorür reaktifi (3.4) ve 5 ml
amonyum klorür reaktifi (3.5) pipetlenir. % 10
(v/v) hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) hacme tamamlanır ve karıştırılır. 5.2.
Atomik absorbsiyon spektrofotometresi şartları Alev : Diazot monoksit
/ asetilen Dalga boyu : 360.1 nm Arka plan düzeltmesi :
Yok Yakıt durumu :
Zengin, maksimum absorbans için alev başlığı
yüksekliği ve yakıt durumunun optimize edilmesi gereklidir. 5.3.
Kalibrasyon 5.3.1.
50 ml.lik bir seri ölçülü balon
içerisine 5, 10, 15, 20 ve 25 ml zirkonyum standart stok solüsyon (3.3) pipetlenir. Her
bir ölçülü balon içerisine 5 ml alüminyum klorür reaktifi (3.4) ve 5 ml’de amonyum klorür reaktifi (3.5) konulur. % 10 (v/v)
hidroklorik asit solüsyonu (3.2) ile hacme tamamlanır ve karıştırılır. Bu
solüsyonlar mililitrede sırasıyla 100, 200, 300, 400 ve 500 µg zirkonyum
içerirler. Benzer şekilde, zirkonyum standart
solüsyonu kullanılmadan kör solüsyon hazırlanır. 5.3.2.
Kör solüsyonun (5.3.1) absorbansı ölçülür ve sonuç kalibrasyon eğrisinde sıfır zirkonyum konsantrasyonu
olarak gösterilir. Sonra her bir zirkonyum kalibrasyon
standardının (5.3.1) absorbansları ölçülür. Absorbans değerlerine karşı zirkonyum konsantrasyonu kalibrasyon eğrisi çizilir. 5.4.
Tayin Örnek solüsyonun (5.1.4) absorbansı
ölçülür. Kalibrasyon eğrisinde, örnek solüsyon için
elde edilen absorbans değerine karşılık gelen
zirkonyum konsantrasyonu okunur. 6.
HESAPLAMA Örnekteki zirkonyum miktarı % kütle
cinsinden aşağıdaki formülle hesaplanır. % (m/m) zirkonyum =
__c____ 40 x m Burada: m =
Analiz için (5.1.1) alınan örneğin gram olarak kütlesi c =
Kalibrasyon eğrisinden elde edilen
mililitrede mikrogram olarak, örnek
solüsyondaki (5.1.4) zirkonyum konsantrasyonu 7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725) % 3’lük (m/m) bir zirkonyum miktarı
için, aynı örnek üzerinde gerçekleştirilen paralel iki deney sonucu
arasındaki fark % 0.10’u (m/m) geçmemelidir. 8.
UYARI Alev atomik absorbsiyon
spektrofotometresine alternatif olarak ICP spektrofotometresinin kullanılmasına izin verilmiştir. C. ALÜMİNYUM TAYİNİ 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, aeresol olmayan anti-perspirantlarda
maksimum % 12 (m/m) alüminyum konsantrasyonuna kadar olan alüminyum zirkonyum
klorür hidroksit komplekslerindeki alüminyum tayini için uygundur. 2. PRENSİP Alüminyum örnekten
asidik koşullar altında ayrılır ve alevli atomik absorbsiyon
spektrofotometresiyle tayin edilir. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Konsantre hidroklorik asit (d20 = 1.18 g/ml) 3.2.
Hidroklorik asit solüsyonu, % 1 (v/v): 10 ml konsantre
hidroklorik asit (3.1) sürekli karıştırılarak, bir beherde bulunan 500 ml
suya eklenir. Bu karışım litrelik ölçülü balona aktarılır ve hacme su ile
tamamlanır. 3.3.
Alüminyum standart stok solüsyonu, 0.5 M nitrik asit
solüsyonunda 1000 µg/ml, (“SpectrosoL” veya
eşdeğeri) 3.4.
Potasyum klorür
reaktifi: 10 gr potasyum klorür 250 ml % 1’lik (v/v)
hidroklorik asit solüsyonunda (3.2) çözülür. 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar
ekipmanları 4.2.
Alüminyum oyuk katot lambası ile
donatılmış atomik absorbsiyon spektrofotometresi 5.
İŞLEM 5.1.
Örnek hazırlanması B.5.1.3’de hazırlanan solüsyon
alüminyum miktarını tayin etmek için kullanılır. 5.1.1.
100 ml.lik ölçülü balona, 5 ml
örnek çözelti (B.5.1.3) ve 10 ml potasyum klorür reaktifi (3.4) pipetlenir. % 1 (v/v) hidroklorik asit çözeltisi (3.2)
ile hacme tamamlanır ve karıştırılır. 5.2.
Atomik absorbsiyon spektrofotometresi: Alev : Diazot monoksit
/ asetilen Dalga boyu : 309.3 nm Arka plan düzeltmesi :
Yok Yakıt durumu :
Zengin; maksimum absorbans için alev başlığı yüksekliği ve yakıt durumunun optimize edilmesi gerekli olacaktır. 5.3.
Kalibrasyon 5.3.1.
100 ml.lik bir seri ölçülü
balona sırasıyla 1, 2, 3, 4 ve 5 ml alüminyum standart stok çözeltisinden
(3.3) pipetlenir. Her ölçülü balona 10 ml potasyum
klorür reaktifi (3.4) ilave edilir. % 1 (v/v) hidroklorik asit çözeltisiyle
(3.2) ölçülü balonlar hacme tamamlanır ve karıştırılır. Bu çözeltiler
mililitrede 10, 20, 30, 40 ve 50 µg alüminyum içerirler. Benzer şekilde, alüminyum standart
solüsyonu kullanmadan kör solüsyon hazırlanır. 5.3.2.
Kör solüsyonun (5.3.1) absorbansı ölçülür ve sonuç kalibrasyon eğrisinde sıfır alüminyum konsantrasyonu
olarak gösterilir. Sonra her bir alüminyum kalibrasyon
standardının absorbansları ölçülür. Absorbans değerlerine karşı alüminyum konsantrasyonunun kalibrasyon eğrisi çizilir. 5.4.
Tayin Örnek solüsyonun (5.1.1) absorbsansı ölçülür. Kalibrasyon
eğrisinden, örnek solüsyon için elde edilen absorbans
değerine karşılık gelen alüminyum konsantrasyonu okunur. 6.
HESAPLAMA Aşağıdaki formül kullanılarak,
örnekteki alüminyum miktarı % kütle olarak hesaplanır. % (m/m) alüminyum =
___c__ 5
x m Burada: m =
Analiz için alınan örneğin (B.5.1.1) gram olarak kütlesi c =
Kalibrasyon eğrisinden elde edilen,
mililitrede mikrogram olarak, örnek
solüsyonda (B.5.1.1) alüminyum konsantrasyonu. 7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725) % 3.5 (m/m) bir alüminyum miktarı için,
aynı örnek üzerinde gerçekleştirilen iki paralel deney sonucu arasındaki fark
% 0.10 (m/m)’u geçmemelidir. 8.
UYARI Atomik absorbsiyon
spektrofotometresi alternatifi olarak ICP spektrofotometresi kullanılmasına izin verilir. D. KLOR TAYİNİ 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem, aeresol olmayan anti-perspirantlarda
alüminyum zirkonyum klorür hidroksit komplekslerinde klorür iyonu olarak
bulunan klor tayini için uygundur. 2.
PRENSİP Örnekteki klorür iyonu
standart gümüş nitrat solüsyonuna karşı potansiyometrik
titrasyonla tayin edilir. 3. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalıdır. 3.1.
Konsantre nitrik asit (d20 = 1.42 g/ml) 3.2.
Nitrik asit solüsyonu, % 5 (v/v): 25 ml konsantre
nitrik asit (3.1) beher içindeki 250 ml.lik suya
sürekli karıştırılarak ilave edilir. Bu solüsyon 500 ml.lik ölçülü
balona aktarılır ve hacme su ile tamamlanır. 3.3.
Aseton 3.4.
Gümüş nitrat 0.1 M ayarlı çözelti (‘AnalaR’
veya eşdeğeri) 4.
EKİPMAN 4.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 4.2.
Isıtıcılı manyetik karıştırıcı 4.3.
Gümüş elektrodu 4.4.
Kalomel referans elektrodu 4.5.
Potansiyometrik titrasyon
için uygun pH / milivolt
metre 5.
İŞLEM 5.1.
Örnek hazırlanması 5.1.1.
250 ml.lik beher içine yaklaşık
1 g (m gram) homojen hale getirilmiş örnek tam tartılır. 80 ml su ve % 5
(v/v) nitrik asit solüsyonundan (3.2) 20 ml ilave edilir. 5.1.2.
Beher ısıtıcılı manyetik karıştırıcıya (4.2)
yerleştirilir. Kaynayıncaya kadar karıştırılır. Hızlı buharlaşmayı önlemek
için, beher üzerine bir saat camı kapatılır. 5 dakika kaynatılır. Beher
ısıtıcıdan alınır ve oda sıcaklığına kadar soğutulur. 5.1.3.
10 ml aseton (3.3) eklenir, elektrotlar (4.3 ve 4.4)
çözeltiye daldırılır ve karıştırmaya devam edilir. 0.1 M gümüş nitrat
solüsyonuna (3.4) karşı potansiyometrik titrasyon uygulanır ve dönüm noktasını (v ml) belirlemek
için diferansiyel eğri çizilir. 6.
HESAPLAMA Örnek içindeki klor miktarı yüzde kütle
olarak aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır. % (m/m) klor = 0.3545 x V m Burada: m =
Analiz için alınan örneğin (5.1.1) gram olarak kütlesi V =
Dönüm noktasındaki (5.1.3) mililitre olarak, 0.1 M gümüş nitrat hacmi 7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725) % 4 (m/m) klor miktarı için, aynı örnek
üzerinde gerçekleştirilen paralel iki deney sonucu arasındaki fark % 0.10 (m/m)’u
geçmemelidir. E. ALÜMİNYUM ATOMLARININ
ZİRKONYUM ATOMLARINA ORANININ VE ALÜMİNYUM ARTI ZİRKONYUM ATOMLARININ KLOR
ATOMLARINA ORANININ HESAPLANMASI 1. ALÜMİNYUM ATOMLARININ
ZİRKONYUM ATOMLARINA ORANININ HESAPLANMASI Al : Zr oranı aşağıdaki
formül kullanılarak hesaplanır: Al : Zr oranı = Al
% (m/m) x 91.22 Zr %
(m/m) x 26.98 2. ALÜMİNYUM ARTI ZİRKONYUM
ATOMLARININ KLOR ATOMLARINA ORANININ HESAPLANMASI Aşağıdaki formül
kullanılarak (Al + Zr) : Cl
oranı hesaplanır. Al % (m/m) + Zr %
(m/m) 26.98
91.22
Cl
% (m/m) 35.45 YÖNTEM VI- HEKZAMİDİN, DİBROMOHEKZAMİDİN,
DİBROMOPROPAMİDİN VE KLORHEKZİDİN TANI VE TAYİNİ 1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI Bu yöntem
aşağıdakilerin niteliksel ve niceliksel olarak tayinini belirtir. -
İsethiyonat ve 4-hidroksibenzoat dahil, hekzamidin
ve tuzları -
İsethiyonat dahil, dibromohekzamidin ve tuzları -
İsethiyonat dahil, dibromopropamidin ve tuzları -
Kozmetik ürünlerdeki klorhekzidin
diasetat, diglukonat ve dihidroklorür 2. TANIM Bu yöntemle belirlenen
hekzamidin, dibromohekzamidin,
dibro-mopropamidin ve klorhekzidin konsantrasyonları yüzde kütle olarak (% m/m) ifade edilir. 3. PRENSİP Tanı ve tayin iyon
çiftli, ters fazlı yüksek basınçlı sıvı kromatografi
(HPLC) ve bunu izleyen UV spektrofotometrik dedeksiyonla gerçekleştirilir. Hekzamidin,
dibromohekzamidin, dibromopropamidin
ve klorhekzidin kromatografik
kolondaki alıkonma süreleriyle tanımlanır. 4. REAKTİFLER Bütün çözeltiler
analitik saflıkta olmalı ve gereken yerlerde HPLC için uygun olmalıdır. 4.1.
Metanol 4.2.
1-Heptansülfonik asit, sodyum
tuzu, monohidrat 4.3.
Glasiyal asetik asit (d20
= 1.05 g/ml) 4.4.
Sodyum klorür 4.5.
Mobil fazlar 4.5.1.
Solvent I: Glasiyal
asetik asitle (4.3) pH’ı 3.5’a ayarlanmış metanol (4.1) içinde 0.005 M 1-heptansülfonik
asit, sodyum tuzu, monohidrat (4.2) çözeltisi. 4.5.2.
Solvent II: Glasiyal
asetik asitle (4.3) pH’ı 3.5’a ayarlanmış su içinde
0.005M 1-heptansülfonik asit, sodyum tuzu, monohidrat (4.2) çözeltisi. NOT: Eğer
piklerin şeklini düzgünleştirmek gerekiyorsa, mobil fazlar aşağıdaki şekilde modifiye edilip, hazırlanabilirler. Solvent
I: 100 ml su içinde 5.84 gr sodyum klorür (4.4) ve 1.1013 g 1-heptansülfonik
asit, sodyum tuzu, monohidrat (4.2) çözülür. 900 ml
metanol (4.1) ilave edilir. Glasiyal asetik asit (4.3) ile pH
3.5’e ayarlanır. Solvent
II: 1 litre su içinde 5.84 gr sodyum klorür (4.4) ve 1.1013 gr 1-heptansülfonik
asit, sodyum tuzu, monohidrat (4.2) çözülür. Glasiyal asetik asit (4.3) ile pH
3.5’e ayarlanır. 4.6.
Hekzamidin diisethiyonat
[C20H26N4O2.2C2H6O4S] 4.7.
Dibromohekzamidin diisethiyonat
[C20H24Br2N4O2.2C2H6O4S] 4.8.
Dibromopropamidin diisethiyonat
[C17H18Br2N4O2.2C2H6O4S] 4.9.
Klorhekzidin diasetat
[C22H30
Cl2N10.2C2H4O2] 4.10.
Referans Solüsyonlar: Solvent
I’in
içine (4.5.1) (4.6’dan, 4.9’a kadar) dört koruyucu maddenin her birinden %
0.05 (m/v)’lik çözeltiler hazırlanır. 4.11.
3,4,4’-Trikloro karbanilid (triklorokarban) 4.12.
4,4’ Dikloro-3-(triflorometil) karbanilid (halokarbon) 5.
EKİPMAN 5.1.
Normal laboratuvar düzenekleri 5.2.
Değişken dalga boylu UV dedektörlü
yüksek basınçlı sıvı kromatografisi 5.3.
Analitik Kolon : Paslanmaz çelik Uzunluk : 30 cm İç çap : 4 mm, µ Bondapak
C18 10 µm veya eşdeğeriyle doldurulmuş 5.4.
Ultrasonik banyo 6.
TANIM 6.1.
Örnek hazırlanması 10 ml ölçülü balon içine yaklaşık
olarak 0.5 gr örnek tartılır. Solvent I (4.5.1) ile hacme
tamamlanır. Ölçülü balon ultrasonik banyoda 10
dakika bekletilir. Solüsyon süzülür veya santrifüjlenir.
Kromatografi için süzülen yada üstteki likit
fazdaki madde toplanır. 6.2.
Kromatografi 6.2.1.
Mobil faz gradiyenti
6.2.2.
Mobil fazın (6.2.1) akış hızı 1.5 ml/dakika ve kolon sıcaklığı
35oC’ye ayarlanır. 6.2.3.
Dedektör dalga boyu 264 nm’ye getirilir. 6.2.4.
Referans solüsyonlarının (4.10) her birinden 10 µl enjekte
edilir ve bunların kromatogramları kaydedilir. 6.2.5.
Örnek solüsyonundan (6.1) 10 µl enjekte edilir ve kromatogram kaydedilir. 6.3.
6.2.5’de kaydedilen piklerin alıkonma
sürelerini 6.2.4’deki referans solüsyonundan elde edilenlerle karıştırılarak,
hekzamidin, dibromohekzamidin,
dibromopropamidin veya klorhekzidinin
mevcut olup olmadığı tanımlanır. 7.
TAYİN 7.1.
Miktar Tayini Standart solüsyonların hazırlanması
örnekte koruyucu maddelerden eksik olan (4.6’dan 4.9’a kadar) biri internal standart olarak kullanılır. Eğer bu mümkün değil
ise, triklorokarban (4.11) yada halokarban
(4.12) kullanılabilir. 7.1.1.
6.3’de tanımlanan koruyucu maddenin Solvent
I’de
(4.5.1) % 0.05 (m/v) stok solüsyonu. 7.1.2.
İnternal standart olarak
seçilen koruyucu maddenin Solvent I’de (4.5.1) % 0.05
(m/v) stok solüsyonu. 7.1.3.
Her biri tanımlanmış koruyucu madde için aşağıdaki tabloya
göre 10 ml hacimli bir seri ölçülü balona koruyucu maddeden (7.1.1), stok
solüsyondan ve internal standart stok solüsyondan
(7.1.2) uygun miktarlar aktararak dört standart solüsyon hazırlanır. Ölçülü
balonlar Solven I (4.5.1) ile hacme
tamamlanır ve karıştırılır.
7.2.
Örnek hazırlanması 7.2.1.
10 ml.lik ölçülü balona 0.5 gr
(P gram) tam tartılmış örnek konulur. İnternal
standarttan (7.1.2) 1 ml ve solvent I’den (4.5.1) 6 ml
eklenir ve karıştırılır. 7.2.2.
Çözelti 10 dakika boyunca ultrasonik
banyoda (5.4) tutulur, soğutulur, solvent I ile hacme tamamlanır
ve karıştırılır. Santrifüjlenir veya filtre
kağıdından süzülür. Duruma göre, üstteki likit faz yada filtre edilmiş madde kromatografi için toplanır. 7.3.
Kromatografi 7.3.1.
Mobil faz gradiyenti akış hızı,
kolon sıcaklığı ve HPLC cihazı (5.2) dedektörünün
dalga boyu (6.3.1’den 6.2.3’e kadar) tanımlama aşamalarında gerekli olan
koşullara ayarlanır. 7.3.2.
10 µl örnek solüsyondan (7.2.2) enjekte edilir ve pik
alanları ölçülür. Tutarlı sonuçlar elde edinceye kadar örnek solüsyonundan
10’ar µl enjeksiyon tekrarlanır. Analiz edilecek bileşenin verdiği pik
alanının internal standartın
verdiği pik alanına oranı hesaplanır. 7.4.
Kalibrasyon 7.4.1.
Her bir standart solüsyondan (7.1.3) 10 µl enjekte edilir
ve pik alanları ölçülür. 7.4.2.
Her bir standart
solüsyon (7.1.3) için hekzamidin, dibromohekzamidin, dibromopropamidin
veya klorhekzidin pik alanının internal
standart pik alanına oranı hesaplanır. Bu oranlar düşey eksen ve standart
solüsyonda tanımlanan koruyucu maddenin karşılık gelen konsantrasyonlarını,
mililitrede mikrogram cinsinden yatay eksen olarak kullanılan bir kalibrasyon eğrisi çizilir. 7.4.3.
Kalibrasyon eğrisinden (7.4.2)
7.3.2’de hesaplanan pik alanı oranına karşılık gelen tanımlanmış koruyucu
madde konsantrasyonu okunur. 8.
HESAPLAMA 8.1.
Örnekteki hekzamidin, dibromohekzamidin, dibromopropamidin
veya klorhekzidin miktarı % kütle olarak aşağıdaki
formül kullanılarak hesaplanır. % (m/m)
= ___c___
x MW1 1000
x p MW2 Burada: p =
Analiz (7.2.1) için alınan örneğin gram olarak kütlesi c =
Kalibrasyon eğrisinden alınan, mililitrede
mikrogram olarak, örnek
solüsyondaki koruyucu maddenin konsantrasyonu MW1 =
Mevcut koruyucu maddenin baz formunun moleküler ağırlığı MW2 =
Karşılık gelen tuzun moleküler ağırlığı (bkz.
10) 9.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725) % (m/m) 0.1’lik hekzamidin,
dibromohekzamidin, dibromopropamidin
veya klorhekzidin konsantrasyonu için aynı örnek
üzerinde paralel olarak yapılan iki deney sonucu arasındaki fark % 0.005’i geçmemelidir. 10.
MOLEKÜL AĞIRLIKLARI TABLOSU Hekzamidin C20H26N4O2 354.45 Hekzamidin diizetiyonat C20H26N4O2.2C2H6O4S 606.72 Hekzamidin di-p-hidroksibenzoat C20H26N4O2.2C7H6O3 630.71 Dibromohekzamidin C20H24Br2N4O2 512.24 Dibromohekzamidin diisethiyonat C20H24Br2N4O2.2C2H6O4S 764.51 Dibromopropamidin C17H18Br2N4O2 470.18 Dibromopropamidin diisethiyonat C17H18Br2N4O2.2C2H6O4S 722.43 Klorhekzidin C22H30Cl2N10 505.45 Klorhekzidin diasetat C22H30Cl2N10.2C2H4O2 625.56 Klorhekzidin diglukonat C22H30Cl2N10.2C6H12O7 897.76 Klorhekzidin
dihidroklorür C22H30Cl2N10.2HCl 578.37 |