Yönetmelik Enerji
ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından: Endüstriyel Radyografide Radyasyondan Korunma ve Lisanslama Yönetmeliği BİRİNCİ
BÖLÜM Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde
1 — Bu Yönetmeliğin amacı, yapı malzemeleri ve tahribatsız
muayenesi için iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ile yapılan endüstriyel
amaçlı radyografi uygulamalarında ve müdahale durumlarında iyonlaştırıcı
radyasyonun zararlı etkilerine karşı çalışanların, halkın ve çevrenin
korunması ve radyasyon kaynaklarının güvenliği ve emniyetinin sağlanması için
uyulması gerekli hususlar ile
yapılması gerekli işlemleri ve sorumluluk esaslarını belirlemektir. Kapsam Madde
2 — Bu Yönetmelik, endüstriyel amaçlı radyografi
uygulamalarında radyasyon kaynakları ve cihazlarının kullanımı ile
uygulamaların yapıldığı tesislere ilişkin radyasyon güvenliği ve emniyetin
sağlanması ve radyasyon kaynak ve cihazlarının lisanslaması ile ilgili
hususları ve yaptırımları kapsar. Değişik radyasyon kaynağı kullanılan
radyografi cihazlarına, bu Yönetmelikte verilen hususlardan ilgili olanları
uygulanır. Tahribatsız muayene için
radyografi tekniklerinin kullanılma ve değerlendirilme yöntemleri ile paket, bagaj kontrolu
gibi güvenlik amaçlı kullanılan radyoskopi cihazları, kapalı kaynakların
kullanıldığı taşınabilir düşük yoğunluklu görüntüleme cihazları bu
Yönetmeliğin kapsamı dışındadır. Dayanak Madde
3 — Bu Yönetmelik 9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Türkiye
Atom Enerjisi Kurumu Kanununun 4 üncü maddesinin (d) bendi gereğince
hazırlanmıştır. Tanımlar
Madde
4 — Bu Yönetmelikte geçen terimlerden; Cihaz: Endüstriyel radyografi
amacıyla kullanılan cihazı, Crawler
tipi radyografi cihazı: Özellikle uzun boru hatlarında radyografi yapmak
üzere tasarlanmış, akü ile çalışan
bağımsız taşıyıcısı ile birlikte radyografi cihazını, Kabin içi radyografisi: Dış
yüzeylerindeki radyasyon doz seviyeleri belirlenen limitleri aşmayacak
şekilde tasarlanmış kapalı bir kabin içerisinde yapılan radyografiyi, Kanun: 9/7/1982 tarihli ve 2690
sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununu, Kapaklı (shutter)
tip radyografi cihazı: Radyasyon kaynağı cihaz içerisinde iken önünde bulunan
zırhlı kapağın açılması ile radyografi işlemlerinin yapıldığı cihazları, Kapalı kaynak: Kullanma ve çevre
koşullarından etkilenmeyecek ve sızdırma yapmayacak şekilde bir kapsül
içerisine alınmış ve katı formda radyoaktif madde bulunduran radyasyon
kaynağını, Kaynak tutucu (Pig-tail veya source-holder): Projektör tipi radyografi
cihazlarında radyasyon kaynağının cihaz içerisinden çıkartılıp, yerine
konulmasına yardımcı olmak üzere kaynağın bağlandığı yaklaşık bir kurşun
kalem uzunluğunda bir ucu özel soketli malzemeyi, Kılavuz kablosu: Projektör
tipi radyografi cihazlarında,
radyografi yapmak için kaynak ışınlama anında cihazdan çıkarıldığı zaman,
içerisine gönderilen ve kaynağın dışarı çıkmasını engelleyecek şekilde diğer ucu kapalı olan
özel kabloyu, Kolimatör:
Radyasyon kaynağının meydana getirdiği
radyasyon alanını sınırlamak için
kullanılan ve radyasyon demetini değişik açılarda yönlendirebilen zırhlama malzemesini, Kontrol kablosu (sürgü kablosu):
Projektör tipi cihazlarda, radyografi yapmak için kaynağın radyografi anında
cihazdan çıkarılmasını sağlayan ve içerisinde spiral tel bulunan özel
kabloyu, Kurum: 2690 sayılı Kanunla
kurulan Türkiye Atom Enerjisi Kurumunu (TAEK), Lisans: Kullanma-bulundurma
lisansını, Lisans sahibi: Radyografi cihazı
için Kurum tarafından verilen lisansta ismi belirtilen gerçek veya tüzel
kişiyi, Mastar: Projektör tip ışınlama
cihazlarında, kontrol kablosunun kaynak tutucuya bağlandığı topuz ve boyun
kısmının aşınmalarının kontrol edilmesi için özel olarak yapılmış olan ve
üzerinde değişik çaplarda küçük delikler
ve çentikler bulunan kontrol malzemesini, Odyometre: Projektör tip
cihazlarda radyasyon kaynağının cihaz dışına çıkma ve geri dönme süresinin
daha iyi anlaşılabilmesi için operatöre yardımcı olan, sesli sinyal veren
zaman göstericisini, P,M,F: Taşınabilirliklerine göre sırası ile Portable-50 kg’ı geçmeyen bir veya birkaç kişi tarafından taşınabilen, Mobil-portable olmayan fakat tekerlekli bir donanımla
taşınabilen, Fiks- sabit cihazları, Projektör tip radyografi cihazı
(kamera): Radyografi yapmak için, radyasyon kaynağının bir dişli sisteme
bağlı kontrol kablosu ile kılavuz kablosuna gönderilerek radyografi
işlemlerinin yapıldığı ve işlem tamamlandığında kaynağın tekrar cihaz
içerisinde güvenli konuma getirildiği
cihazları, Radyasyon kaynağı: İyonlaştırıcı
radyasyon yayan radyoaktif maddelerle, iyonlaştırıcı radyasyon yayıcı veya
üretici cihazları, Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği:
24/3/2000 tarihli ve 23999 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Radyasyon Güvenliği
Yönetmeliğini, Radyografçı:
TS7477-EN473’e göre vasıflandırılmış, Kurumdan radyasyondan korunma konusunda
belge almış radyasyondan korunma sorumlusunun gözetiminde radyografi
çalışmalarını yapan kişiyi, Radyografi: Nesnelere veya
malzemelere zarar vermeden, iyonlaştırıcı radyasyonların giricilik özelliğinden
yararlanılarak kusurlarının incelenmesi için yapılan tahribatsız muayene
metodunu, Radyasyondan korunma sorumlusu:
En az dört yıllık fen bilimleri alanında
eğitim almış, en az iki yıllık radyasyon uygulamaları deneyimine sahip
ve Kurumdan radyasyondan korunma konusunda belge almış, radyasyondan
korunmada temel güvenlik standartlarını yapılan işin niteliklerine göre
uygulayan ve radyasyon güvenliğinin sağlanmasında lisans sahibi ile birlikte
Kuruma karşı sorumlu olan ve kuruluşta radyografi çalışmalarının gözetimi
altında yapılan kişiyi, Rotasyon tip radyografi cihazı:
Radyasyon kaynağı cihaz içerisinden çıkarılmadan kaynağın döndürülerek zırhlı
konumunun açık hale getirilmesi ile
radyografi işlemlerinin yapıldığı cihazları, Sabit radyografi: Bir bina
içerisinde veya dışında sabit, kapalı
ve zırhlanmış bir oda içerisinde yapılan radyografiyi, Taşıma Kabı: Paketli veya
paketsiz radyoaktif maddeleri ara yükleme yapılmaksızın, taşımak üzere
tasarlanmış, bir boyutu 1.5 m'yi geçmeyen veya hacmi 3.0 m3' den daha küçük olanların
"Küçük Taşıma Kapları", bu boyuttan büyük olanların ise "Büyük
Taşıma Kapları" olarak tanımlandığı kapları, Tehlike ve Acil Durumlar:
Tehlike, acil müdahale gerektirmeyen ancak radyasyon kaynağının normal
çalışma koşullarından sapmalar gösterdiği durumu, acil durum ise insan
hatası, cihazlardaki teknik arıza veya diğer nedenlerle istenmeyen yer ve
zamanda meydana gelen, korunma ve güvenlik açısından ihmal edilemeyecek
sonuçları veya potansiyeli yaratan olayı, Tüzük: 24/7/1985 tarihli ve
85/9727 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyasyon
Güvenliği Tüzüğünü, ifade eder. Bu Yönetmelikte geçen diğer
teknik terimlerin anlamları, 9/9/1991 tarihli ve 20286 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Nükleer Tanımlar Yönetmeliğinde ve TS 3597-ISO 921
standardında verilmiştir. İKİNCİ
BÖLÜM Lisans,
İzinler, Sorumluluk ve Uyulması Gerekli Hususlar Lisans
yükümlülüğü Madde
5 — Endüstriyel amaçlı radyografi çalışmaları için
iyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarının ve bu kaynakları bulunduran cihazlar
ile fakirleştirilmiş uranyum ve benzeri maddeleri bulunduran taşıma kabı ve kolimatör gibi yardımcı donanımların alınması, satılması,
üretilmesi, ithal, ihraç edilmesi, taşınması, geçici depolanması,
bulundurulması, kullanılması, bakım ve onarımı veya değişiklik yapılması ve
bunlarla çalışılması için Kurumdan lisans alınır. Lisans
türleri Madde
6 — 5 inci maddede belirtilen faaliyetler kapsamında
aşağıdaki lisanslar verilir: a) Kullanma-bulundurma, b) İthal-ihraç, c) Bakım-onarım, kaynak değişimi, d) Kapalı kaynakların, cihazların
veya donanımların üretimi. (b), (c) ve (d) bendinde
belirtilen lisansların verilmesinde Tüzük ve Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
hükümleri uygulanır. Lisans
başvurusu Madde
7 — Kullanılacak radyasyon kaynak ve cihazın özelliklerine
göre Kurumdan temin edilen ilgili form, bilgi ve belgeler eksiksiz olarak
tamamlanarak Kuruma başvuru yapılır. Lisans
verme aşamaları Madde
8 — Lisans verilmesi, kullanılacak radyasyon kaynak ve
cihazın özellikleri, çalışma koşulları ve kullanıcıların eğitim, deneyim ve
sorumlulukları ile ilgili hususların uygunluğu ile tesisin plan ve
projelerinin uygunluğuna bağlı olup aşağıda belirtilen aşamaların
tamamlanmasından sonra lisans verilir; a) Başvuru bilgi ve belgeleri,
Kurum tarafından incelenir. Kapalı tesis veya kabin radyografisi için zırhlama hesapları yapılır veya kontrol edilir.
Belirlenen eksik hususlar başvuru
sahibine yazılı olarak bildirilir. b) Bilgi ve belgelerin yeterli
bulunması durumunda, Kurum uzmanları tarafından kaynak, cihaz, tesisin,
çalışma koşullarında radyasyon kontrolu yapılır ve
rapor düzenlenir. c) Radyasyon kontrol raporu
olumlu ise yapılan değerlendirme sonucuna göre lisans verilir. d) Radyasyon kontrol raporunda
eksik hususların belirtilmesi durumunda, bu eksiklikler yazılı olarak başvuru
sahibine bildirilir ve tamamlanması
için 3 aydan fazla olmamak üzere süre
verilir. e) Lisans işlemleri devam eden
cihaz, kaynak ve donanımların Kurum tarafından uygun bulunan depolama
koşullarında lisans işlemleri tamamlanıncaya kadar başvuru sahibinin
sorumluluğunda bekletilmesine izin verilebilir. f) Eksik hususların belirtilen
süre içerisinde tamamlandığının Kuruma yazılı olarak bildirilmesini takiben
Kurum tarafından uygun bulunması durumunda lisans verilir. g) Başvuru sahibi tarafından
geçerli neden gösterilmesi durumunda eksik hususların tamamlanması için Kurum
tarafından ikinci bir üç aylık süre uzatması yapılabilir. h) Eksik hususların
tamamlanmaması durumunda başvuru iptal edilir ve bu Yönetmeliğin 15 inci
maddesi hükümleri uygulanır. Lisans
süresi Madde
9 — Kurum tarafından verilen lisansın süresi beş yıldır. Lisans
koşulları Madde
10 — Lisans, başvuru dokümanlarında belirtilen endüstriyel
amaçlı radyografi cihazlarının, belirtilen kurum, kuruluş veya firma
bünyesinde ve adresinde ve belirtilen kişi veya kişilerin sorumluluğunda
faaliyet göstermek üzere verilir. Lisansta sorumlu olarak belirlenen kişi bu
Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde verilen radyasyondan korunma sorumlusu tanımına
uygun özelliklere sahip olması gerekmektedir. Genel lisans koşullarına
ilaveten çalışma koşullarına göre Kurum tarafından belirlenen hususlar lisans
koşulları olarak lisansın ekinde verilir. Kurum lisans koşullarında
değişiklik yapabilir. Bu durum lisans sahibi kuruluşa yazılı olarak
bildirilir. Lisans
süresinin uzatılması Madde
11 — Lisans koşullarında herhangi bir değişiklik olmaması
durumunda, lisans süresinin beş yıl uzatılması için süre bitiminden önceki
altı ay içerisinde lisans sahibi tarafından Kuruma yazılı başvuru yapılır.
Süresi içerisinde Kuruma yazılı başvuru yapılmayan lisans geçersiz olup, en
fazla üç ay içinde yeniden lisans başvurusu yapılır. Yeniden lisans alınıncaya
kadar faaliyette bulunulamaz. Kurumun yapacağı değerlendirmeye göre bu Yönetmeliğin
8 inci maddesinin (e) bendi veya 15 inci maddesi hükümleri uygulanır. Lisansın
yenilenmesi Madde
12 — Lisans koşullarından herhangi birinin değişmesi
durumunda lisans yenilenir. Lisans yenilenmesi için bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde belirtilen
bilgi ve belgelerden, Kurumun gerekli gördükleri ile en fazla üç ay içinde
tekrar başvuru yapılır. Yeniden lisans alınıncaya kadar faaliyette
bulunulamaz. Kurumun yapacağı değerlendirmeye göre bu Yönetmeliğin 8 inci
maddesinin (e) bendi veya 15 inci maddesi hükümleri uygulanır. Faaliyetin
geçici olarak durdurulması veya lisansın iptali Madde
13 — Kurum tarafından mevzuat hükümlerine ve lisans
koşullarına uyulmadığının saptanması halinde yapılan değerlendirme ile
kuruluşun radyografi alanındaki faaliyeti geçici olarak durdurulabilir veya
lisansı iptal edilebilir. Faaliyetin geçici olarak durdurulması durumunda;
cihaz, kaynak ve donanımların Kurum tarafından uygun bulunan depolama koşullarında
lisans sahibinin sorumluluğunda bekletilmesine izin verilebilir. En fazla 3
ay içinde lisans koşullarını sağlanamaması durumunda lisans iptal edilir ve
bu durumda bu Yönetmeliğin 15 inci maddesi hükümleri uygulanır. Lisansı Kurum
tarafından iptal edilmiş kişi, kurum veya kuruluşlar tekrar lisans
başvurusunda bulunamaz. Lisansın
istek üzerine iptali Madde
14 — Lisansın istek üzerine iptali durumunda kaynak, cihaz
ve donanımlar devredilecek veya satılacak ise ilgili kişi veya kuruluşlar
hakkında Kuruma yazılı olarak ayrıntılı bilgi verilir. Devir ve satış işlemi alıcının
lisans başvurusunun Kurum tarafından uygun görülmesi halinde gerçekleşir ve
cihaz, kaynak ve donanımlar Kurum tarafından uygun bulunan depolama
koşullarında devir işlemleri tamamlanıncaya kadar eski lisans sahibinin
sorumluluğunda en fazla 3 ay süreyle bekletilebilir. İşin tasfiyesi durumunda
bu Yönetmeliğin 15 inci maddesi hükümleri uygulanır. Lisansı istek üzerine
iptal edilen kişi, kurum veya kuruluşlar tekrar lisans başvurusunda
bulunabilir. Diğer
Hususlar Madde
15 — Kurumun gerekli gördüğü durumlarda cihaz, kaynak ve
donanımlar; başvurusu Kurum tarafından onaylanan bir başka kuruluşa satılana
veya kuruluş tarafından yeniden lisans müracaatı yapılana kadar Kurumun her
yıl yayımlanan Mal ve Hizmet Üretim Türleri ile Ücret Listesi Genelgesine tabi
olarak en fazla bir yıl süre ile Kurumda depolanır. Bu süre sonunda herhangi
bir işlem yapılmamış cihazlar Kuruma devredilmiş kabul edilir. Lisans ile ilgili olarak bu
Yönetmelikte belirtilmeyen diğer hususlar için Kurum mevzuatının ilgili
hükümleri uygulanır. İzin,
bildirim ve uygunluk yazısı Madde
16 — Bu Yönetmelik kapsamındaki izin, bildirim, uygunluk
yazıları aşağıdaki gibidir: a) Kullanma ve bulundurma lisansı
alınmış veya lisans müracaatı Kurum tarafından uygun bulunan radyografi
cihazları için radyasyon kaynağı ithal-ihraç etmek, satın almak, satmak,
taşımak veya devretmek üzere verilen izinler, b) Kendileri kullanıcı olmayıp
ticari amaçla radyografi cihazı ve radyasyon kaynağı ve donanımı ithal-ihraç
eden firmalara verilen izinler, c) Radyasyon kaynağı değişimi
için verilen izinler, d)
Cihazları veya radyasyon kaynaklarını kullanım yerlerine taşımak için verilen
izinler, e) Finansal
kiralama kuruluş veya firmalarına
verilen izinler, f) Kuruluşun kullanımında bulunan
radyasyon kaynaklarının taşınması için Kurumdan temin edilen form
doldurularak Kuruma yapılan bildirim, g) Sabit radyografi tesisleri
ve radyografi kabinlerinin radyasyon
sızdırmazlığı için Kurum tarafından verilen uygunluk yazısı. İzinlerin
Verilmesi Madde
17 — 16 ncı maddede belirtilen
izinlerin verilebilmesi için daha önce bu Yönetmeliğin 6 ncı
maddesinde belirtilen faaliyetin türüne göre Kurum tarafından lisans
başvurusu uygun bulunmuş veya lisans alınmış olması gerekmektedir. Verilen izinler bir defaya mahsus olup, söz
konusu işlemler için her defasında izin alınır. İthal veya ihraç izni
başvurusunun, radyasyon kaynakları veya cihazların bizzat kullanıcıları
tarafından yapılmayıp, bu alanda
Kurumdan alınmış lisansı bulunan ticari amaçlı firmalar tarafından yapılması
durumunda; radyasyon kaynakları veya cihazlarına ithal veya ihraç izninin
verilmesi, kullanıcıya ait ithal izni başvuru veya kullanma ve bulundurma
lisans başvurusu ile ilgili bilgi ve belgelerin Kuruma iletmesini takiben
gerçekleştirilir. İlk defa ithal edilecek cihazlar için, ithal izin başvurusu
ile birlikte kullanma ve bulundurma lisans başvurusu da yapılır. Kullanıcısı
belli olmayan kaynak ve cihazlara
ithal izni verilmez. Devredilen ve satılan cihazlara ait lisansların
aslı, devreden veya satan kuruluş tarafından Kuruma teslim edilir. Devir veya
satın alan kuruluşun yeni lisans başvuru belgeleri Kuruma gönderilinceye ve
başvurusu Kurum tarafından uygun bulununcaya kadar devir işlemi gerçekleştirilmiş
sayılmaz. Bu süre içerisinde sorumluluk devir eden veya satan lisans sahibine
aittir. İthal ve ihraç izinleri için gerekli bilgi ve belgeler Kurumdan temin
edilir. Sorumluluklar
Madde
18 — Lisans sahibi, radyasyondan korunma sorumlusu ve radyografcı ilgili Kurum mevzuatında belirtilen hususlara
ilaveten aşağıdaki hususlardan da sorumludur. a) Lisans Sahibinin Sorumlulukları: 1) Kullanılan cihazların türüne
ve kullanım alanlarına göre çalışanların halkın ve çevrenin radyasyondan
korunmasını sağlamak üzere çalışma
yöntemlerini belirten ayrıntılı planları hazırlatmak, görevli personel
tarafından okunduğundan emin olmak ve uygulanmasını sağlamak, 2) Kuruluşun çalışma kapasitesine
göre yeterli sayıda ve bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde verilen özelliklere
uygun sorumlu ve görevli personel istihdamını sağlamak, 3) Personelin hematolojik,
dermatolojik, psikolojik ve nörolojik kontrollarını
ilk işe alınışlarında ve faaliyetin özellikleri ile ilgili hususlar gözönünde bulundurularak lisansta belirtilen aralıklarda
düzenli olarak yaptırmak ve takibetmek, normalin
üzerinde veya aşırı radyasyon dozu alınması durumunda gerekli takibatı veya
tedavilerini yaptırmak, tedavi bitmeden kişinin işinden ayrılması durumunda,
başlatılan tetkik ve tedavilerin
devamını sağlamak, 4) Kullanılan radyografi kaynak
ve cihazları ile yardımcı donanımların kullanım amacına uygun olmasını
sağlamak, bunların el kitaplarını ve bakım onarım kitaplarını bulundurmak ve
bakım ve onarımlarını düzenli olarak bu Yönetmeliğin 28 inci maddesinde
belirtilen şekilde yaptırmak, 5) Kuruluş bünyesinde bulunan her radyografi
cihazı için en az bir adet olmak üzere, yeterli sayıda ve uygun radyasyon
ölçüm aletlerini sağlamak, bunların kalibrasyonlarını
sertifikalarında belirtilen süre sonlarında yaptırmak ve her personel için
kurumun öngördüğü kişisel dozimetreleri sağlamak,
Kurumun önermesi durumunda kalem veya alarmlı dozimetreleri
sağlamak, 6) Görevlilerin eğitimlerini bu
Yönetmeliğin 23 üncü maddesinde öngörülen koşullara uygun olarak yaptırmak,
24 üncü maddede belirtilen belgeye sahip olmayan sorumlu ve görevlilerin
çalışmasına izin vermemek, 7) Kullanılan radyografi
cihazlarına ve çalışma koşullarına uygun olarak bu Yönetmeliğin 40 ıncı maddesinde belirtilen tehlike ve acil durum planı
hazırlatmak ve bu planın uygulanırlığını sağlamak, 8) Kullanım ömürleri biten
radyoaktif kaynaklara bu Yönetmeliğin 26 ncı
maddesine göre işlem yapılmasını sağlamak, 9) Gerekli durumlarda Kuruma
bilgi vermek ve Kurumun istediği hususları sağlamak, 10) Bu maddenin (b) ve (c) bendlerinde verilen hususlardan sorumlu olmak. b) Radyasyondan korunma
sorumlusunun sorumlulukları: 1) Kuruluşun radyasyondan korunma
ve eğitim programını, lisans sahibinin Kurumun yönetmeliklerinde belirtilen
şekilde tamamladığından emin olmak, bu Yönetmeliğin 23 üncü maddesinde
belirtilen eğitimi olmayan ve 24 üncü maddede belirtilen belgeye sahip
olmayan görevlilerin çalışmasına izin vermemek, 2) Radyografcıların
kullanılan radyografi cihazlarının ve donanımlarının yapısını çok iyi bir
şekilde bildiklerinden emin olmak, 3) Her çalışma öncesi radyografcıların görev dağılımını yaparak, çalışmalar ve
radyasyondan korunma önlemleri hakkında bilgilendirmek ve uyulmasını
sağlamak, 4) Radyografi cihazlarının ve
kaynaklarının bu Yönetmelikte belirtilen hususlara uygun olarak kullanılmasını
ve kullanılmadığı zamanlarda depolanma güvenliğini sağlamak, 5) Radyasyondan korunmanın
yeterli olmadığı uygulamalara izin vermemek ve gerektiğinde Kuruma bildirmek, 6) Bu Yönetmeliğin 38 inci
maddesinde belirtilen çalışma yöntemlerine uygun koşulları hazırlamak ve radyografcıların bu yöntemlere uymasını sağlamak, 7) Radyografi cihazlarının ve
radyasyon kaynaklarının taşınmalarının, bu Yönetmeliğin 30 uncu maddesine
uygun olarak yapılmasını sağlamak, 8) Bu Yönetmeliğin 40 ıncı maddesinde belirtilen tehlike ve acil durum
planlarını hazırlamak, uygulanırlığını sağlamak ve gerektiğinde Kurum ile
irtibat sağlayarak uygulamak, 9) Çalışmalarda radyasyon ölçüm
aletlerinin ve kişisel dozimetrelerin
kullanılmasını sağlamak, 10) Kullanılmayan veya faydalı kullanım
ömürleri dolmuş radyasyon kaynakları için bu Yönetmeliğin 26 ncı maddesine göre işlem yapılmasını sağlamak, 11) Bu Yönetmeliğin 41 inci maddesinde
belirtilen kayıtları tutmak ve kişisel dozimetre
sonuçlarını zamanında ve düzenli olarak çalışanlara imza karşılığı bildirmek, 12) Radyasyon ölçüm cihazlarının kalibrasyonlarını yaptırmak, 13) Tesis içi ve alan denetimleri yapmak, 14) Radyasyondan korunma sorumlusunun
sorumluluklarını yazılı olarak hazırlayarak tesis içinde görülebilir yerlere
asmak. c) Radyografcının
sorumlulukları: 1) Radyografi çalışmalarını, bu
Yönetmeliğin 38 inci maddesine ve radyografi sorumlusunun hazırladığı yazılı
yöntemlere uygun olarak yerine getirmek, 2) Kullanılan radyografi
cihazlarının ve donanımların yapısını çok iyi bilmek, 3) Çalışma öncesi ve sonrası
radyografi cihazlarının ve donanımlarının üzerinde radyasyon ölçümlerini
yapmak, 4) Çalışmalar sırasında kişisel dozimetreleri ve radyasyon ölçüm cihazlarını uygun olarak
kullanmak, 5) Açık alan çalışmalarında
güvenlik şeritlerini çekmek ve çalışmalar tamamlanıncaya kadar radyasyon
güvenliğini sağlamak, 6) Çalışmaların bitiminde cihaz
ve kaynakların güvenliğini sağlamak, 7) Arızalı veya bağlantıları
aşınmış cihaz ve donanımla çalışmaları
yapmamak, durumu yetkililere bildirmek, 8) Radyografi cihazlarının ve
radyasyon kaynaklarının taşınmaları ve depolanmalarını bu Yönetmeliğin 30
uncu ve 31 inci maddelerine uygun olarak yapmak. Uyulması
gerekli hususlar Madde
19 — Lisans sahibinin bu Yönetmeliğin 18 inci maddesinde
belirtilen sorumluluklara ilâve olarak 38 inci maddede belirtilen çalışma
yöntemlerine ve Kurum tarafından verilen lisansın ekinde belirtilen hususlara
uyması zorunludur. ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM Radyasyon
Güvenliği, Temel Güvenlik
Standartları, Çalışma Alanları, Çalışanların Eğitilmesi ve Belgelendirme Radyasyon
güvenliği Madde
20 — Lisans sahibi tarafından radyasyon güvenliğini
sağlamak üzere, aşağıdaki önlemler alınır: a) Endüstriyel radyografi
çalışmalarının radyasyon güvenliği, Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde
belirtilen Uygulamanın Gerekçelendirilmesi, Korunmanın Optimizasyonu
ve Doz Sınırlamasını içeren güvenlik standartları çerçevesinde ve bu
Yönetmeliğin 39 uncu maddesinde verilen ilkeler uygulanarak sağlanır. b) Hasar görme, çalınma, yetkisiz
kişiler tarafından kullanılma gibi risklere karşı endüstriyel radyografi
cihazlarının idari ve fiziksel koruma
önlemleri alınır. Bu önlemler aynı zamanda yetkisiz kişilerin cihaz deposuna,
kapalı radyografi çekim odasına ve açık alan çalışmalarında çekim alanına
girmelerini önleyecek özellikte olur. c) (a) ve (b) bendlerinde
belirtilen hususların sağlanmasında, bu Yönetmeliğin 33 ila 37 nci maddelerinde belirtilen cihazların teknik özellikleri
ve tasarım ilkelerine uyulur ve sürekliliği sağlanır. Temel
güvenlik standartları Madde
21 — Radyasyon güvenliğinin sağlanması için Radyasyon
Güvenliği Yönetmeliğinde verilen temel
güvenlik standartlarına uyulur. Doz sınırlarının aşılması durumunda lisans
sahibi tarafından Kurumun önerileri doğrultusunda, personelin hematolojik,
dermatolojik ve nörolojik kontrolları yaptırılır, gerekli takibat ve tedavileri
yaptırılır, tedavisi bitmeden kişinin işinden ayrılması durumunda başlatılan
tetkik ve tedavilerin devamı sağlanır. Çalışma
alanları Madde
22 — Maruz kalınacak yıllık radyasyon dozunun 1 mSv değerini geçme olasılığı
bulunan alanlar radyasyon alanı olarak nitelendirilir ve bu Yönetmelik
kapsamında doz seviyelerine göre çalışma alanları ve yapılan uygulamaya göre
çalışma alanları olmak üzere iki sınıfta değerlendirilir. a) Doz seviyelerine göre çalışma
alanları: 1) Denetimli alan: Radyasyon
görevlilerinin giriş ve çıkışlarının özel denetime, çalışmalarının radyasyon
güvenliği ve korunma açısından özel kurallara bağlı olduğu, kişisel dozimetre ve radyasyon ölçüm aleti kullanmanın zorunlu
olduğu ve yapılan işin niteliğine göre koruyucu giysiler ve donanımların
kullanıldığı alanlardır. 2) Gözetimli alan: Denetimli alan
olarak değerlendirilmeyen, kişisel doz ölçümü zorunlu olmayan, görev gereği
ışınlanma koşullarının, radyasyon güvenliği ve korunmanın yaptırımlarını
gerektirmeyen ancak çevre radyasyonunun izlenmesi ve gözetim altında
tutulması gereken alanlardır. 3) Ziyaretcilerin
denetimli alanlara girmelerine kesinlikle izin verilmez, gözetimli alanlara
ise önceden belirlenen süreler için radyasyondan korunma sorumlusunun izniyle
ve refakatcı eşliğinde girmelerine izin verilir. b) Yapılan uygulamaya göre
çalışma alanları: 1) Açık arazi veya inşa halindeki
bina, tesis ve benzeri gibi yerlerde yapılan açık alan radyografisi, 2) Gemi, bina içi ve benzeri gibi
yerlerde yapılan kapalı alan radyografisi, 3) Kapalı çekim odası veya kapalı
konteyner ve benzeri gibi yerlerde yapılan
zırhlanmış alan radyografisi, 4) Skopi
amaçlı kabin radyografisi, 5) Su altı veya plâtform
radyografisi. Çalışanların
eğitilmesi Madde
23 — Endüstriyel radyografi alanında çalışan radyasyondan
korunma sorumlusu ve radyografcıların, Kurum
tarafından verilen programda belirtilen konularla ilgili eğitimleri
tamamlamış olmaları gerekmektedir. Söz konusu eğitimi tamamlamamış olan
sorumlu ve radyografcıların Kurum tarafından veya
programı Kurum tarafından onaylanmış diğer kişi, kurum ve kuruluşlarca
düzenlenen eğitim programına katılarak eğitimlerini tamamlamaları gerekmekte
olup, bu hususun sağlanmasından lisans sahibi sorumludur. Belgelendirme Madde
24 — Bu Yönetmeliğin 23 üncü maddesinde belirtilen eğitim
programını önceden tamamlamış olan veya 23 üncü maddede belirtilen eğitimi
tamamlayan radyasyondan korunma sorumlusu ve radyografcıların
Kurum tarafından uygulanacak test sınavında %70 başarı göstererek başarı
belgesi almaları gerekmektedir. Belgelendirme ile ilgili olarak; a) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe
girmesini ve yeni lisans için başvuruda bulunan kuruluşların sorumlu ve radyografcılarının söz konusu belgeyi almalarını takiben
lisans verilir. Yönetmeliğin yayımlandığı tarihten önce lisans alan ve
belgelendirme işlemlerini tamamlamamış olan
kuruluşlar en geç bir yıl
içerisinde radyasyondan korunma sorumlusu ve radyografcılarının
belgelendirilme işlemlerini tamamlamaları gerekmektedir. b) Radyasyondan korunma sorumlusu
ve radyografcılarının da belgeyi bir yıl içerisinde
almaları gerekmektedir. c) Belgelendirme sınavına aynı
kişi bir yılda en fazla iki kez girebilir. d) Belgelendirme sınavı ve başarı
belgesinin geçerlilik süresi ile ilgili hususlar Kurum tarafından hazırlanan esalara göre yapılır. DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM Radyasyon
Kaynaklarının Değişimi, Atık İşlemleri, Sızıntı Testi
ve Cihazların Bakım ve Onarımları Kaynak
değişimi Madde
25 — Radyografi kaynaklarının değiştirilme işlemleri
aşağıda verilen koşullarda yerine getirilir;
a) Lisanslı kullanıcı kuruluşlar,
kuruluşları bünyesinde bulunan ve faydalı kullanma sürelerini tamamlayan
radyografi kaynaklarını değiştirme işlemini, Kurumdan Bakım, Onarım, Kaynak
Değiştirme Lisansı bulunan kuruluşlara yaptırabilir veya değişim işlemi için
cihazı yurt dışına gönderebilir. Aynı kuruluşa ait olması kaydı ile
kullanılmış kaynakların cihazlar arası aktarılması için Kurumdan izin alınır. b) Arızalı cihazlara hiçbir
şekilde kaynak değiştirme işlemi yapılamaz. c) Cihaza aktivite kapasitesi
üzerinde kaynak yüklenemez. d) Kullanma ve Bulundurma Lisansı
bulunmayan veya lisans müracaatı Kurum tarafından uygun görülmeyen radyografi
cihazlarına hiçbir şekilde kaynak yükleme işlemi yapılamaz. e) Lisansı olan kişi veya
kuruluşlar orjinal kaynak ve tutucusu üzerinde
hiçbir şekilde değişiklik veya tahribat yapamaz, bu amaçla orjinal malzeme dışında başka malzemeler kullanılamaz.
Aksine uygulamaların belirlenmesi durumunda bu Yönetmeliğin 13 üncü maddesi
ve 48 inci maddesi hükümleri uygulanır. f) Kullanma ve bulundurma lisansı
olan x-ışını cihazlarının kullanım ömrü biten veya arızalanan X-ışını
tüplerinin değiştirilme işlemleri, Kurumdan Bakım, Onarım, Kaynak Değiştirme
Lisansı bulunan kuruluşlara yaptırılabilir veya değişim işlemi için cihaz
yurtdışına gönderilir. Bunun dışında hiçbir şekilde lisanslı kullanıcılar
veya diğer kişi ve kuruluşlar tarafından X-ışını cihazına veya tüpe müdahale
edilemez. Atık
işlemleri Madde
26 — Bu Yönetmeliğin 25 inci maddesinde belirtilen,
kullanılmayan veya faydalı kullanım ömürleri dolmuş radyasyon kaynakları
kullanıcı veya ithalatcı kuruluşlar tarafından
mahrecine geri gönderilir. Bunun mümkün olmadığının kanıtlanması durumunda
radyoaktif atık olarak Kuruma teslim edilir. Sızıntı
testi Madde
27 — Kapalı radyoaktif kaynakların kullanıldığı ve
fakirleştirilmiş uranyum zırh malzemesi içeren endüstriyel radyografi
cihazlarının radyoaktivite sızıntı testleri, düzenli aralıklarla lisanslı
kullanıcılar tarafından ilgili TSE ve ISO standardına uygun olarak yapılır
veya yetkili kuruluşlara yaptırılır. Sızıntı testi aralığı kapalı kaynaklar
için altı aydan, fakirleştirilmiş uranyum malzemeler için bir yıldan fazla
olamaz. Yapılan testte belirlenen sızıntı
değeri 200 Bq değerinden büyük olduğu takdirde
cihaz veya malzemelerden radyoaktif bulaşmanın giderilmesi gerekir. Bu
değerin aşıldığının belirlendiği durumlar lisans sahibi tarafından ayrıntılı
olarak derhal Kuruma yazılı olarak bildirilir. Sızıntı testinde radyografi
cihazının üretici firmasından sağlanacak orjinal kitler kullanılır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda,
temiz ve alkol ile hafifce nemlendirilmiş bir pamuk
veya bez parçası kullanılabilir. Testin uygulaması, metal bir pens ile
sızıntı testi yapılacak bölgeye kit malzemesi veya
yukarda belirtilen pamuk veya bez parçasının yeterli kuvvet uygulanarak
sürtülmesi ve bu pamuk veya bez parçasının 200 Bq
değerini ölçebilecek hassasiyette bir ölçüm cihazında sayılması ile yerine
getirilir. Bu değerin aşıldığının belirlendiği durumlarda gerekli önlemler
alınarak Kuruma yazılı olarak bildirilir. Bakım
ve onarım Madde
28 — Endüstriyel radyografi cihazlarının ve
donanımlarının kullanma
kılavuzlarında belirtilen düzenli
bakım ve onarım çalışmaları dışında, arızalanması veya normal olmayan
durumlardaki onarım çalışmaları, orjinal üretici
firması tarafından veya üretici firma tarafından yetkilendirilmiş ve Kurumdan
bakım-onarım lisansı bulunan firmalar veya kuruluşlar tarafından yapılır.
Üretici firmaların kendilerine verdiği yetkiler çerçevesinde periyodik bakım
çalışmaları ve gerektiğinde onarım
çalışmaları için radyografi cihazlarına müdahale yapabilirler. Bunların
dışında hiçbir şekilde bakım onarım ve benzeri amaçlarla söz konusu cihazlara
müdahale edilemez, gerektiğinde arızanın giderilmesi için cihaz veya
donanımları üretici firmasına gönderilir. Aksine uygulamaların belirlenmesi
durumunda bu Yönetmeliğin 48 inci maddesi hükümleri uygulanır. Bakım onarım ve kaynak değişimi
yapan kuruluşlar, bakım ve onarımını yaptıkları veya kaynağını
değiştirdikleri radyografi cihazları ile ilgili olarak Kuruma bilgi vermek
zorundadır. Bilgi akışının şekli ve zamanı Kurum tarafından verilen lisansın
ekinde yazılı olarak belirtilir. BEŞİNCİ
BÖLÜM Etiketleme,
Taşıma ve Depolama Etiketleme Madde
29 — Cihazların, kaynak değiştirme ve taşıma kaplarının
etiketlenmeleri, radyasyondan korunma sorumlusunun sorumluluğunda Radyoaktif
Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliğinde belirtilen hususlara uyularak
yapılır. Taşıma Madde
30 — Cihazların, kaynak değiştirme ve taşıma kaplarının
taşınması, radyasyondan korunma sorumlusunun sorumluluğunda Radyoaktif
Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliğinde belirtilen hususlara uyularak yapılır. Depolama Madde
31 — İçinde radyasyon kaynağı bulunan taşıma kaplarının
veya cihazların her çalışma bitiminde veya yemek molası ve vardiya değişimi
gibi kullanılmadıkları zamanlarda güvenli olarak geçici depolanması için aşağıdaki hususlara uyulur: a) Cihazların veya taşıma
kaplarının üzerlerindeki radyasyon doz seviyeleri depoya bırakılmadan önce son kez ölçülür. Ölçülen değer
paket üzerinde herhangi bir noktada 2
mSv/s değerinden ve paketten 1 m uzaklıkta 0,1 mSv/s değerinden fazla olmamalıdır. Kaynak güvenli
konumda olduğu zaman cihaz veya taşıma kabının dış yüzeylerindeki doz hızları, çalışmalara başlamadan önce
yapılan ölçümlerle uyum sağlamalıdır. b) Ölçüm değerlerinin sağlamasını
takiben, mekanik ve anahtarlı kilitler kontrol edilir ve kilit anahtarı
alınarak cihaz veya taşıma kabı depoya
bırakılır. c) Depo kapısı kilitlenir ve depo
anahtarı, cihaz veya taşıma kabının anahtarı ile birlikte sorumlu kişiye
teslim edilir. Depo çıkışında bulunan panoya, depoya bırakılan cihaz veya
kaynağın seri numarası ile bırakılma tarih ve saati, ad, soyad
yazılarak imzalanır. Ayrıca, cihaz veya taşıma kabı üzerinde veya bunlarla
ilgili yapılan veya yapılması gerekli görülen işlemler varsa kaydedilir. d) Depo, çalışma koşullarına
göre, radyasyon güvenliği sağlanacak şekilde yapılır. Depo, radyasyon
görevlileri ve diğer çalışanlardan uzak bir bölgede kazılmış ve içerisi betonlanmış kuyu şeklinde de olabilir. Bu durumda kuyunun
kapağı yeterli radyasyon korunmasını sağlayacak özellikte ve kilitli
olmalıdır. Kuyunun etrafı ve üzeri ayrıca kafes tel örgü ile çevrilir ve
kilit altında tutulur. e) Mesken olarak kullanılan
binalarda depolama yapılamaz. Cihaz, kaynak ve donanımları hiçbir şekilde
ofis, koridor gibi alanlarda bekletilemez veya depolanamaz. Depo alanı Kurum
tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda belirlenir. f) Bina veya kuyu şeklinde olan
deponun girişinde ve kolaylıkla görülebilecek yerlerde standart radyasyon
uyarı işareti ile "Dikkat Radyasyon Alanı" ve "Dikkat
Radyoaktif Madde" şeklinde uyarı yazıları asılır. g) Depo, cihaz ve kaynakların
düzgün çalışmalarını etkileyen aşırı
sıcak veya soğuk, nem, toz ve benzeri etkilere maruz kalmayacak yerlerde ve
koşullarda bulunur. h) Cihazlar ve donanımları ile
kaynak taşıma kapları için kullanılan depo başka amaçlar için kullanılamaz. i) Depo, yanıcı, parlayıcı,
patlayıcı ve aşındırıcı özellikli malzemelerden uzak bir alanda bulunur. j) Depo yapımında yangına karşı
dayanıklı malzeme kullanılır. ALTINCI
BÖLÜM Sınıflandırma,
Teknik Özellikler, Çalışma Yöntemleri ve Radyasyondan Korunma Sınıflandırma Madde
32 — Radyografi cihazları
aşağıdaki şekilde sınıflandırılırlar. a) Gama Radyografi Cihazları
: I. Sınıf : - Kapaklı (Shutter) tip
- Rotasyon
tipi
II. Sınıf : - Projektör tipi
III. Sınıf : - Boru içi (Crawler) tipi -
Su altı tipi I., II. ve III. sınıf cihazlar
taşınabilirliklerine göre: (P)
portatif, (M) mobil veya (F)
sabit kategorilerde olabilirler. b) X-Işını Radyografi
Cihazları: - Açısal demet tipli
- Panoramik demet tipli
- Hızlandırıcı tipi c) Nötron Radyografi Cihazları ve
Diğerleri Kapalı
radyasyon kaynaklarının teknik özellikleri Madde
33 — Bu Yönetmelikte söz konusu kapalı radyasyon
kaynakları; a) TS-4221 veya ISO-2919
standartlarına uygun olmalıdır. b)
Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliği ve ilgili uluslararası mevzuatta belirtilen özel hazırlanmış radyoaktif
madde özelliklerine uygun olmalıdır. c) Yeni kaynakların TS-ISO 9978
de belirtilen sızıntı testi sertifikası bulunmalıdır. Cihazların
teknik özellikleri Madde
34 — Cihazlar aşağıda belirtilen genel özellikleri taşır: a) Radyografi cihazları TS-5737
veya ISO-3999 standartlarına uygun
olur. b) Cihaz üzerinde okunaklı,
dayanıklı ve görülebilir olarak aşağıdaki ibareler bulunur; 1) Radyasyon Güvenliği
Yönetmeliği ve TS-2416’da belirtilen standart radyasyon sembolü, 2) "Dikkat Radyoaktif Madde"
uyarı yazısı, 3) Cihaz içinde bulunan
radyoizotopun kimyasal sembolü ve kütle numarası, 4) Kapalı kaynağın aktivitesi ve
bu aktivitenin son ölçüm tarihi, 5) Kapalı kaynağın modeli ve seri
numarası, 6) Kapalı kaynağın üretici
firması, 7) Lisans sahibinin ismi, telefon
numarası ve adresi, 8) Zırh maddesi olarak kullanılmış ise, kg olarak fakirleştirilmiş
uranyumun ağırlığı, 9) Cihazın 32 nci
maddede belirtilen sınıfı ve
kategorisi. c)
Cihaz, Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliğinde ve ilgili uluslararası
mevzuatta belirtilen B Tipi taşıma kabı özelliklerini taşımalıdır. d) Cihaz, kaynak, kaynak kapsülü
ve kaynak tutucu da dahil olmak üzere bütün donanımların üzerinde tasarım
özelliklerinin güvenliğini etkileyebilecek hiçbir değişiklik yapılamaz. e) Kaynak değiştirici sistem,
kontrol kablosunun bağlanması veya ayrılması sırasında kaynağın değiştirme
kabı içerisinden istenmeden çıkışını engelleyecek özellikte olmalıdır. f) Zırhlama malzemesi
olarak fakirleştirilmiş uranyum
kullanılan cihazların içinde radyasyon kaynağı bulunmasa bile
taşınma ve depolanmalarına dikkat edilir. g) Zırhlama
malzemesi olarak fakirleştirilmiş uranyum kullanılan kolimatörlerin
taşınma ve depolanmalarına dikkat edilir. h) Su altı radyografisinde kullanılan
cihazların, donanımların, radyasyon ölçüm cihazlarının ve dozimetrelerin
klasik radyografi cihazlarından farklı olarak sızdırmazlık, basınç gibi
koşullara uygun tasarlanmış, üretilmiş ve bunlara ait test koşulları belgelendirilmiş olur. i) Cihazlar, anahtarlı kilit
açılmadan mekanik kilitin açılamayacağı ve mekanik
kilit kapatılmadan anahtarlı kilitin
kapatılamayacağı mekanizmaya sahip olur. j) Taşınabilirliklerine göre
cihazların yüzeylerinden 1 m uzakta radyasyon doz hızları aşağıda verilen tablodaki
değerleri aşamaz. Sınıf Radyografi cihazının dış yüzeyinden 1 m uzakta maksimum
doz eşdeğer hızı mSv/s
(mR/s) P 0,02 (2) M 0,05 (5) F 0,1 (10) k) P sınıf cihazlarda taşımak
için el tutamağı bulunur. M tipi cihazlar tekerlekli taşıma arabası ile
taşınır ve bu arabanın hareket kilidi %10 eğimli düzgün çelik yüzeyde
arabanın kendiliğinden hareketini engelleyecek özellikte olur. I.
Sınıf radyografi cihazları Madde
35 — Bu cihazlar, Yönetmeliğin 34 üncü maddesinde
belirtilenlere ilâve olarak aşağıdaki özellikleri taşır: a) Radyasyon demetinin çıkış
açısı 60° den geniş olamaz. Gerektiğinde demet daraltıcı kolimatörler
kullanılır. b) Cihaz, kilit anahtarı ancak
kapalı konumda iken çıkarılabilir, kaynak ışınlama konumunda iken çıkarılamaz
mekanizmaya sahip olur. II.
Sınıf radyografi cihazları (Projektör tipi) Madde
36 — Bu cihazlar, Yönetmeliğin 34 üncü maddesinde
belirtilenlere ilâve olarak; a) Kaynak tutucu ve kumanda
kablosunun bağlantısı, normal durumlarda veya normal olmamakla beraber makul
kabul edilebilecek durumlarda kendiliğinden ayrılamaz mekanizmaya sahip, b) Kaynağın cihaz içinde tamamen
zırhlı konuma geri getirilmesini takiben cihaz, kaynak sisteminin güvenliğini otomatik olarak sağlayan, bu
güvenlik sistemi kaynağın tekrar çıkarılmasına ancak belirli işlemlerin takibedilmesi
halinde izin verecek sisteme sahip, c) Her cihazın kılavuz ve kumanda
kablo bağlantıları ile kilit sisteminin; cihazın, taşınma veya depolanma
sırasında, kaynak ve sistemin su, çamur, kum veya diğer yabancı maddelerden
korunması için güvenlik kapağı veya soketine sahip, d) Kılavuz kablosu ezilme,
sıkışma, kırılma, dolaşma ve benzeri olası etkilere dayanıklı malzemeden
yapılmış, orjinal firma üretimi veya orjinal firma üretimi olarak kabul edilen kılavuz kablosu
ve kumanda kablosuna sahip, e) Kılavuz kablosunun cihaza
bağlı olmayan ucunda, kaynağın kablo dışına çıkmasını engelleyen kaynak durdurucuya sahip, f) Cihazın kilit anahtarı ancak
kaynak cihaz içerisinde tamamen güvenli ve cihaz kapalı konumda iken çıkarılabilen, kaynak,
ışınlama konumunda veya güvenli konumuna tam olarak gelmemiş iken anahtar
çıkarılamaz mekanizmaya sahip, g) Cihazlar, kumanda kablosu ve
kılavuz kablosu bağlı olmadan radyasyon kaynağı cihaz içerisinden çıkarılamaz
özelliğe sahip olmaları gerekir. Ayrıca radyasyon kaynağının
kılavuz kablosuna pünomatik, yaylı sistem, gravitasyon veya uzun maşa sistemi ile gönderildiği
cihazlar kullanılamaz. X-Işını
cihazlarının teknik özellikleri Madde
37 — Bu cihazlar Yönetmeliğin 34 üncü maddesinde
belirtilenlerden ilgili olanlara ilâve olarak; a) IEC 204 veya eşdeğeri TS ile uyumlu, b) Açık alan radyografilerinde
300 kV’a kadar tüp potansiyeli ile çalışan
cihazlarda kontrol ünitesi ile tüp arasındaki kablo uzunluğu 20 m den fazla,
daha yüksek tüp potansiyellerinde daha uzun
kabloya sahip, c) Kumanda ünitesinin çalıştırma
anahtarı cihaz kapalı durumda iken çıkarılabilir, cihaz, X-ışını üretirken
veya hazır konumunda iken anahtar hiçbir şekilde çıkarılamaz mekanizmaya
sahip, d) Kumanda ünitesi üzerinde
cihazın kapalı, hazır ve X-ışını üretiliyor olduğu durumlar, sırası ile
kırmızı, sarı ve yeşil ışıklı uyarı lambalarına sahip, e) Işınlama süresini, önceden
ayarlanan zaman sonunda durdurabilen saate sahip, f) Tüp x-ışını üretirken, kV ve mA gibi çalışma
parametreleri kumanda ünitesi üzerinde görülebilme özelliğine sahip, g) X-ışını tüpünün hedefinden (anod) bir metre uzakta sızıntı radyasyon 100 µSv/s değerinden fazla olamayacağı, h) Çalışma sırasında titreşim,
kayma, eğilme, çarpma gibi istenmeyen durumlara neden olmayacak şekilde tüp
sabitleyicilere sahip, i) Açısal demet tipi cihazların
demet sınırlayıcı kone veya diafram
gibi kolimatörlere sahip, j) Cihazın X-ışını üretme konumu
ile bağlantılı olarak çalışan sesli ve ışıklı uyarı veren donanıma sahip, k) Malzeme üzerindeki doz hızını
azaltmak ve radyografi filmindeki görüntü kalitesini artırmak için kullanılan
cihazın el kitabında önerilen kalınlıklarda uygun filtrelere sahip, l) Panoramik (3600) ışınlama yapabilen
X-ışını tüpleri üzerinde bu hususun belirtildiği açıklamaya sahip olmaları gerekir. Çalışma
yöntemleri Madde
38 — İyonlaştırıcı radyasyonların zararlı etkilerinden
korunmak için bu Yönetmeliğin 20 nci maddesi ve 39 uncu maddesinde ve ilgili teknik
dokümanlarda belirtilen hususlar yerine getirilir. Radyasyondan
korunma Madde
39 — Radyasyondan korunma sorumlusu ve radyografcılar
tarafından bu Yönetmeliğin 38 inci maddesinde belirtilen endüstriyel
radyografi çalışma yöntemlerinin uygulanmasında, kaynak değişimlerinde,
taşımalar ile bakım ve onarımlarda, sızıntı testlerinde, ölçüm ve kontrollarda
radyasyon korunmasının aşağıda
verilen üç temel ilkesi uygulanır: a) Zaman: Radyasyon kaynağı veya
kaynakları bulunduran cihazlar ile olan işlem mümkün olan en kısa sürede tamamlanır.
b) Uzaklık: Radyasyon doz
hızının, uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak azaldığı göz önünde
bulundurularak, radyasyon kaynağı veya kaynakları bulunduran cihazlardan
yeterli uzaklık sağlanır. c) Zırhlama:
Maruz kalınacak dozu azaltmak için zaman ve uzaklık ilkelerinin yeterli
olmaması durumundaki çalışmalar, kurşun, beton gibi soğurucu özelliği olan
yoğun malzemelerden yapılmış engeller arkasından yürütülür. YEDİNCİ
BÖLÜM Tehlike
ve Acil Durumlar, Kayıtlar, Denetim Tehlike
ve acil durumlar Madde
40 — Lisans sahibi tarafından, normal çalışmalar sırasında
bu Yönetmeliğin 19 uncu ve 38 inci
maddesinde ve ilgili teknik dokümanlarda verilen hususlara uyulması ve 28
inci maddesinde verilen periyodik bakım ve onarımların zamanında yapılması
ile tehlike ve acil durumların meydana gelmesini önleyici tedbirler
alınır. Tehlike ve acil durumlarında
uygulanmak üzere lisans sahibi ve radyasyondan korunma sorumlusu tarafından
ve örneği Kurumdan temin edilecek Tehlike Durumu Planı hazırlanır. Bu
durumların gerçekleşmesi halinde yine örneği Kurumdan temin edilecek Kaza
Bildirim Raporu ile Kuruma bildirilir. Çalışma esnasında, zırhlı
konumuna tam olarak dönmeyen veya kaynak tutucusundan ayrılmış radyasyon
kaynaklarının güvenli konumuna getirilmesi, Kurum tarafından bakım onarım
lisansı verilen kişi, kurum veya kuruluşlar tarafından yapılır. Kayıtların
tutulması Madde
41 — Lisans sahibi tarafından aşağıda verilen kayıtların
tutulması sağlanır: a) Cihazlara ait kayıtlar: 1) Cihazların marka, model ve
seri numaraları, 2) Satın alındıkları firma, kişi
veya kuruluşlar ve satın alınma tarihleri, 3) Maksimum kaynak aktivite
kapasiteleri veya maksimum kV ve mA bilgileri, 4) İçerdikleri fakirleştirilmiş
uranyum ve kg olarak ağırlığı, 5) Kurum lisansı, alınış ve vize
tarihleri, 6) Yapılan bakım onarımın türü,
tarihi ve yapan firma bilgileri, 7) Sızıntı testi sonuçları ve
yapıldığı tarihler, 8) Kullanıldıkları şantiyeler, bu
şantiyelere geliş ve gidiş tarihleri, 9) Kaynakların cihaza yükleme
sırasındaki aktiviteleri, yüklenme tarihleri, seri numaraları ve yüklemeyi
yapan kişi veya kuruluş bilgileri. b) Kaynaklara ait kayıtlar: 1) Kaynağın üretim tarihi ve bu
tarihteki aktivitesi, 2) Üretici firma ve ithalâtcı firma bilgileri, 3) Kaynak ve kaynak tutucu seri
numarası, 4) Satın alındığı tarih, 5) Kaynağın yüklendiği cihazın
seri numarası, yüklemeyi yapan kişi veya kuruluş bilgileri, 6) Yapılan sızıntı testi
sonuçları ve tarihleri, 7) Kullanım ömrü biten
kaynakların yurt dışı edilme tarihleri ve gönderen firma bilgileri, 8) Kurum tarafından yurt dışına
gönderilmesi için verilen izin
yazısının tarih ve sayısı, 9) Kaynak yurt dışı edilmemiş ise
nedeni ve son durumu, 10) Yardımcı donanımların bakım,
onarım ve değiştirilme tarihleri. c) Personele ait kayıtlar: 1) Personelin adı, soyadı, doğum
tarihi, öğrenim durumu, 2) İşe giriş ve ayrılış tarihi,
geldiği ve gittiği firma veya kuruluş
isim ve adresleri, 3) Tahribatsız muayene sertifika
seviyesi, alındığı yer ve tarih, 4) Kurumdan alınan Radyasyondan
Korunma Eğitimi Başarı Belgesi,
alındığı tarih, 5) Olması durumunda ilâve
eğitimlerin tarihleri ve kapsamı, edinilen belgeler v.b bilgiler, 6) Kişisel dozimetrelerin Kurum kayıt numarası ve periyodik
değerlendirme kayıtları, 7) İlk işe alınış sırasında ve
daha sonra periyodik olarak yapılan tıbbi kontrollara
ait sonuçlar, 8) Aşırı ışınlanma veya kaza
olması durumunda ilgili kişilere ait doz değerleri ve kaza bilgileri. d) Radyasyon ölçüm aletlerine ait
kayıtlar: 1) Ölçüm aletlerinin marka, model
ve seri numaraları, 2) Ölçüm birimleri ve ölçüm
aralıkları, 3) Kalibrasyon
tarihleri, 4) Onarım yapılmış ise tarihleri,
onarımın içeriği ve yapan kuruluş bilgileri, 5) Alarmlı dozimetre
ve kalem dozimetrelerinin marka, model ve seri
numaraları. e) Olaylara ait kayıtlar, 1) Kuruluşta meydana gelen
radyasyon kazaları veya olayların tarihleri, 2) Olay veya kazanın oluş şekli
ile ilgili bilgiler, 3) Olay veya kazaya müdahale eden kişiler ve yapılan işlemler, 4) Kişilerin maruz kaldıkları doz
kayıtları ve yapılan tıbbi tetkiklerin kayıtları, 5) Cihaz ve kaynağın son durumu. f) Olayın tekrarlanmaması için
alınan önlemler. Kayıtların
saklanması Madde
42 — Bu Yönetmeliğin 41 inci maddesinde belirtilen
kayıtlar, herbir kişi, radyografi cihazı, radyasyon
kaynağı, radyasyon ölçüm cihazı ve dozimetreler ile
olaylar ve kazalar için ayrı ayrı ve güncel olarak
tutulur. Kayıtlar Kurum uzmanlarının denetimlerinde hazır bulundurulur ve
otuz yıl süre ile saklanır. İşin tasviyesi halinde,
Kurum veri tabanında da bulunan kayıtlarla karşılaştırılarak radyasyon
kaynaklarının son durumları tespit edilir ve kaynaklar lisans sahibinin
sorumluluğunda mahrecine geri gönderildiği Kuruma belgelenir. Bunun mümkün
olmadığının kanıtlanması durumunda kaynaklar, radyoaktif atık olarak Kuruma
teslim edildikten sonra tasviye işlemi tamamlanmış
olur. Denetim Madde
43 — Cihazlar, donanımları ve kaynaklar ile bunların
bulundukları ve kullanıldıkları işyerleri ve çalışma alanları, Kurum
uzmanları tarafından Tüzük ve Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinin ilgili
hükümleri uyarınca ve aşağıda verilen hususlar çerçevesinde denetime tabi
tutulur: a) Radyasyon görevlilerinin,
toplumun ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamak üzere lisans koşullarının
devamı ile kayıtların tutulması, dozimetrelerin
kullanılması, ölçüm aletlerinin kalibrasyonu,
kaynak ve cihazların taşınması gibi bu Yönetmelikte belirtilen diğer
hususlar, b) Cihaz ve kaynakların bulunduğu
yerlerin fiziksel özellikleri, c) Gerekli görülen yerlerde
radyasyon doz düzeyleri, radyoaktivite miktarları veya konsantrasyonları. Denetim
koşulları Madde
44 — Denetim haberli veya habersiz gerekli görülen sıklıkta
yapılır. Denetimler sırasında lisans sahibi ve yetkilendirdiği kişiler
tarafından Kurum uzmanlarına her türlü bilgi ve belge sağlamakla yükümlüdür. Denetim
sonuçları Madde
45 — Kurumun radyasyon güvenliği uzmanları tarafından
yapılan denetimler sonucu rapor düzenlenir ve rapor Kurumun Radyasyon Sağlığı
ve Güvenliği Dairesi tarafından değerlendirilerek: a) Bu Yönetmeliğin 43 üncü
maddesinde belirtilen hususlara uyulmadığının belirlenmesi halinde eksiklik
ve sakıncaların giderilmesi için en fazla 3 ay süre verilir ve bu süre
içerisinde Kurum lisansı altında faaliyet gösterilmesi geçici olarak durdurulur.
Bu husus lisans sahibine yazılı olarak bildirilir. b) Eksikliklerin giderilmesi
halinde Kurum tarafından verilen
lisans altında faaliyetin devamında sakınca olmadığı lisans sahibine yazılı
olarak bildirilir. c) Verilen süre içerisinde
eksiklik ve sakıncaların giderilmemesi ve makul bir neden gösterilmemesi
durumunda yapılacak değerlendirmeye göre faaliyet geçici olarak durdurulan
lisansa ve bu Yönetmeliğin 13 üncü maddesi hükmü uygulanır. SEKİZİNCİ
BÖLÜM Çeşitli
ve Son Hükümler Sınırlama Madde
46 — Herhangi bir radyografi cihazının içinde bulunmayan
veya radyografi cihazına bağlı olmayan radyasyon kaynakları ile radyografi
çalışmaları yapılamaz. Sualtında ve su
üzerinde, teknede ve benzeri durumlarda radyografi yapılması için ise
Kurumdan ayrıca izin alınır. Radyografi çalışma koşullarında,
tam olarak zırhlı konuma dönmeyen veya kaynak tutucusundan ayrılmış radyasyon
kaynaklarının güvenli konuma getirilmesi, Kurum tarafından bakım onarım
lisansı verilen kişi, kurum veya kuruluşlar tarafından yapılır. Serbest
bölge Madde
47 — Ülkemiz sınırları içerisinde bulunan serbest
bölgelerde radyografi cihazları kullanılarak yapılacak tahribatsız muayene
faaliyetleri için de Kurumdan ayrıca lisans veya izin alınır. Aykırı
hususlar Madde
48 — Bu Yönetmelik kapsamında yer alan uygulama ve
faaliyetlerin yürütülmesi sırasında veya Yönetmelik hükümlerine uyulmaması
sonucu ölüm, bedensel hasar ya da mala karşı maddi
kayıp meydana gelmesi halinde 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu ile
26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve ilgili diğer mevzuat
hükümleri uygulanır. Teknik
dokümanlar Madde
49 — Bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde, Endüstriyel
Radyografi Çalışanları İçin Radyasyondan Korunma Eğitim Programı, Endüstriyel
Radyografi Çalışma Yöntemleri, Tehlike ve Acil Durum Planı ile Taşıma
Koşullarına İlişkin Hususlar Kurum tarafından lisans koşullarına tamamlayıcı
olmak üzere teknik doküman olarak hazırlanarak yayımlanır. Geçici
Madde 1 — Bünyelerinde lisanssız radyografi cihazı bulunduran,
lisanslı cihazının anahtarlı kilit sistemi çalışmayan, kilidi olmayan veya
spiral tel, kablo ve benzeri cihaz donanımları, üretici firmanın orjinal malzemesi olmayan kişi, kurum ve kuruluşlar bu
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde söz konusu
lisanslarını almakla veya kilit sistemlerini ve donanımlarını orjinal parçalarla işler duruma getirmekle yükümlüdür.
Aksi taktirde bu cihazların bulundurulması ve kullanılmasına izin verilmez. Geçici
Madde 2 — Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesini takiben radyografcının ve radyasyondan korunma sorumlusunun 24
üncü maddede belirtilen belgeyi bir yıl içerisinde alamaması ve yeterli
sayıda söz konusu belgeye sahip radyografcının
olmadığının tespit edilmesi durumunda lisans iptal edilir. Yürürlük Madde
50 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 51 — Bu Yönetmelik
hükümlerini Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun bağlı bulunduğu Bakan yürütür. |