TEBLİĞ Türkiye Muhasebe Standartları Kurulundan: TARIMSAL FAALİYETLERE
İLİŞKİN TÜRKİYE MUHASEBE
STANDARDI (TMS 41) HAKKINDA TEBLİĞ SIRA
NO: 22 Amaç MADDE 1- Bu Tebliğin amacı; tarımsal faaliyetlere ilişkin 41 nolu Türkiye Muhasebe Standardının yürürlüğe
konulmasıdır. Adı
geçen Türkiye Muhasebe Standardı bu Tebliğ ekinde yer almıştır. Kapsam MADDE 2- Tarımsal faaliyetlere
ilişkin Türkiye Muhasebe Standardının kapsamı ekli TMS 41 metninde yer
almaktadır. Hukuki Dayanak MADDE 3- Bu Tebliğ, 28/07/1981
tarih ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek-1 inci maddesi ile
24/02/2004 tarihli ve 2004/6924 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe
giren Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun Çalışmalarına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (b) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 4- Bu
Tebliğde geçen; TMSK
ve Kurul: Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunu, TMS:
Türkiye Muhasebe Standartlarını, TFRS:
Türkiye Finansal Raporlama Standartlarını, ifade
eder. Yürürlük MADDE 5- Bu Tebliğ
31/12/2005 tarihinden sonra başlayan hesap dönemleri için geçerli olmak
üzere yayımlandığı tarihte yürürlüğe
girer. Yürütme MADDE 6- Bu
Tebliğ hükümlerini Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu yürütür. EK Türkiye Muhasebe Standardı (TMS
41) Tarımsal
Faaliyetler Amaç Bu Standardın amacı; tarımsal faaliyetlere ilişkin
muhasebeleştirme yöntemlerini ve açıklamaları belirlemektir. Kapsam 1. Bu Standart,
aşağıda yer alan varlıkların tarımsal faaliyetle ilgili olmaları durumda, söz
konusu varlıkların muhasebeleştirilmesinde uygulanır: (a) Canlı varlıklar; (b) Hasat zamanındaki tarımsal ürünler; ve (c) Paragraf 34-35’de yer alan devlet
teşvikleri. 2. Bu Standart aşağıdakilere uygulanmaz: (a) Tarımsal faaliyetle ilgili arsa (bakınız: TMS 16 Maddi Duran
Varlıklar ve TMS 40 Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller);
ve (b) Tarımsal faaliyetle ilgili maddi olmayan duran varlıklar
(bakınız: TMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar). 3. Bu Standart, işletmenin hasadı yapılmış canlı varlıkları
olan tarımsal ürünlerine, sadece hasat noktasında uygulanır. Bunun
sonrasında, “TMS 2 Stoklar” Standardı veya diğer uygun olan bir Standart
uygulanır. Dolayısıyla bu Standart, hasat sonrası söz konusu ürünlerin
işlenmesini düzenlemez (örneğin üzümü yetiştiren bir şarap tüccarının, söz
konusu üzümü şaraba dönüştürmesi işlemi). Söz konusu işlemler tarımsal
faaliyetin mantıklı ve doğal bir uzantısı ve gerçekleştirilen faaliyetler
biyolojik dönüşüme benzerlik gösterir nitelikte dahi olsa, bu tür işleme
faaliyetleri bu Standartta yer alan tarımsal faaliyet kapsamına alınmamıştır.
4.
Aşağıdaki tabloda canlı varlıklar, tarımsal ürünler ve hasattan sonra
işlenen diğer ürünlere ilişkin örneklere yer verilmiştir:
Tarımla
ilişkili tanımlar 5. Bu
Standartta geçen terimlerin anlamları aşağıdaki gibidir: Tarımsal faaliyet: Satışa konu canlı varlıkların
tarımsal ürünlere veya farklı canlı varlıklara dönüştürülmesi işleminin bir
işletme tarafından yönetimidir. Tarımsal ürün: İşletmenin canlı varlıklarının
hasadı yapılmış ürünüdür. Canlı varlık: Yaşayan hayvan veya
bitkidir. Biyolojik dönüşüm: Canlı varlıklarda niteliksel ve
niceliksel değişime yol açan büyüme, bozulma, üretim ve döllenme sürecidir. Canlı varlık grubu: Yaşayan hayvan veya bitki topluluğudur.
Hasat: Ürünün canlı varlıklardan ayrılması veya canlı
varlığın yaşam sürecinin sona ermesidir. 6. Tarımsal faaliyet, geniş kapsamlı bir faaliyet grubunu
kapsar; örneğin, hayvan yetiştiriciliği, ormancılık, yıllık veya daha uzun süreli
mahsul yetiştiriciliği, meyve bahçesi ve fidan ekiciliği, çiçekçilik, ve su
ürünleri yetiştiriciliği (balık çiftçiliği dahil). Bu çeşitlilik içerisinde
belirli bazı ortak özellikler bulunmaktadır: (a) Değişim kapasitesi: Yaşayan hayvanlar ve bitkiler biyolojik
dönüşüm geçirebilme özelliğine sahiptir. (b) Değişimin yönetilmesi: Yönetim, ilgili sürecin gerçekleşmesi
için gereken koşulları geliştirmek veya en azından korumak suretiyle söz
konusu dönüşümü kolaylaştırır (örneğin besin seviyeleri, nem, sıcaklık,
verimlilik, ve ışık). Böyle bir yönetim, tarımsal faaliyeti, diğer
faaliyetlerden ayırır. Örneğin, yönetilmeyen
kaynaklardan (okyanus balıkçılığı ve ormanların yok edilmesi gibi) ürün elde
edilmesi tarımsal faaliyet değildir. (c) Değişimin ölçülmesi: Biyolojik değişim sonucunda kalitede
(örneğin genetik özellikler, yoğunluk, olgunluk, yağ miktarı, protein
içeriği, ve fiber gücü) veya miktarda (örneğin soy, ağırlık, hacim, fiber
uzunluğu veya çapı, ve tomurcuk sayısı) meydana gelen değişiklik, rutin bir
yönetim işlevi olarak ölçülür ve izlenir. 7. Biyolojik dönüşüm aşağıdaki sonuçları meydana getirir: (a) (i) büyüme (bir hayvan veya bitkinin miktarında ya da kalitesindeki artış), (ii)
bozulma (bir hayvan veya bitkinin miktarında ya da
kalitesindeki düşüş), veya (iii) döllenme (ilave
hayvanların veya bitkilerin meydana getirilmesi); veya (b) Lateks, çay yaprağı, yün, ve süt gibi
tarımsal ürünlerin üretimi. Genel
tanımlar 8.
Asağıdaki terimler bu
Standart içinde şu anlamlarda kullanılmıştır: Aktif piyasa: Aşağıda yer alan koşulların
tamamının bulunduğu piyasadır: (a) Piyasada ticareti yapılan mallar
homojendir; (b) Normalde, bu malların her zaman için bir
alıcısı ve satıcısı mevcuttur. (c) Fiyatlar kamuoyu tarafından öğrenilebilir. Defter değeri: Varlığın bilançoda
muhasebeleştirilmiş olduğu değerdir. Gerçeğe uygun değer: Karşılıklı pazarlık ortamında, bilgili ve istekli
gruplar arasında bir varlığın el değiştirmesi ya da
bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutardır. Devlet teşvikleri: TMS 20 “Devlet Teşviklerinin
Muhasebeleştirilmesi ve Devlet Yardımlarının Açıklanması” Standardında
tanımlandığı gibidir. 9. Bir varlığın gerçeğe uygun değeri, o varlığın mevcut
durumundaki yeri ve durumuna bağlıdır. Dolayısıyla, örneğin, herhangi bir
çiftlikteki bir sığırın gerçeğe uygun değeri, söz konusu sığırın ilgili
olduğu piyasadaki fiyatından, nakliye masraflarının ve söz konusu piyasaya
getirilmesine ilişkin diğer masrafların çıkarılması ile bulunur. Muhasebeleştirme ve ölçüm 10. İşletme, sadece ve sadece aşağıdaki
koşulların gerçekleşmesi durumunda canlı bir varlığı veya tarımsal bir ürünü
muhasebeleştirir: (a) İşletmenin, söz konusu varlığı geçmiş
olayların sonucu olarak kontrol etmekte olması; (b) Varlığa ilişkin gelecekteki ekonomik
faydaların işletmeye aktarılmasının muhtemel olması; ve (c) Varlığın gerçeğe uygun değerinin veya
maliyetinin güvenilir olarak ölçülebilmesi. 11. Tarımsal faaliyetler açısından örneğin, sığırın yasal
mülkiyeti ve edinim, doğum veya sütten kesilme sırasında damgalanması veya
işaretlenmesi, kontrolün bulunduğunun kanıtıdır. Gelecekte sağlayacağı
faydalar normal olarak, önemli fiziksel özellikleri ölçülmek suretiyle
değerlendirilir. 12. Canlı varlıklar ilk
muhasebeleştirildikleri tarihte ve her bilanço tarihinde, Paragraf 30’da yer
verilen gerçeğe uygun değerin güvenilir olarak ölçülemediği durumlar hariç,
gerçeğe uygun değerlerinden tahmini Pazar yeri maliyetleri düşülmek suretiyle
ölçülür. 13. Bir işletmenin canlı varlıklarından
elde edilen tarımsal ürünler, hasat noktasında, gerçeğe uygun değerlerinden
tahmini pazar yeri maliyetleri düşülmek suretiyle ölçülür. Söz konusu ölçüm,
“TMS 2 Stoklar” Standardının veya uygun başka Standardın uygulandığı
tarihteki maliyettir. 14. Pazar yerindeki maliyetler; aracılara ve simsarlara ödenen
komisyonlar, düzenleyici kuruluşlar ve mal borsaları tarafından tahsil edilen
vergiler, transfer ve gümrük vergilerini içerir. Nakliye maliyetleri ve
varlığın piyasaya getirilmesi için gerekli diğer maliyetler, pazar yerinde katlanılan
maliyetlere dahil değildir. 15. Canlı bir varlık veya tarımsal ürüne ilişkin gerçeğe uygun
değerin belirlenmesi işlemi, söz konusu canlı varlık veya tarımsal ürünlerin
önemli özelliklerine göre gruplandırılmaları suretiyle kolaylaştırılabilir;
yaşları veya kaliteleri gibi. İşletme söz konusu özellikleri, piyasada
fiyatlamaya esas teşkil eden özellikleri dikkate alarak belirler. 16. İşletmeler sıklıkla, sahibi oldukları canlı varlık veya
tarımsal ürünlerin gelecek bir tarihteki satışına ilişkin sözleşmelere taraf
olurlar. Gerçeğe uygun değerin belirlenmesinde sözleşme fiyatlarının esas
alınması gerekli değildir; çünkü, gerçeğe uygun değer, istekli bir alıcı ve
satıcının işlem yapacağı cari piyasayı yansıtır. Sonuç olarak, ilgili canlı
varlık veya tarımsal ürünün gerçeğe uygun değeri bir sözleşmenin mevcudiyeti
dolayısıyla düzeltilmez. Bazı durumlarda, canlı varlık veya tarımsal ürünün
satışına ilişkin sözleşme, “TMS 37 Karşılıklar,
Koşullu Borçlar ve Koşullu Varlıklar” Standardında tanımlanan ekonomik
açıdan dezavantajlı bir sözleşme olabilir. Ekonomik açıdan dezavantajlı
sözleşmelere TMS 37 hükümleri uygulanır. 17. Canlı varlık veya tarımsal ürüne ilişkin aktif bir piyasanın
bulunması durumunda, bu piyasada açıklanmış olan fiyat, gerçeğe uygun değerin
belirlenmesine uygun bir esas teşkil eder. İşletmenin farklı piyasalara
ulaşması söz konusu ise, ilgili işletme bunlardan en uygun olanını kullanır.
(Örneğin işletme, iki aktif piyasaya ulaşmakta ise, kullanılması beklenen
piyasada geçerli olan fiyat dikkate alınır.) 18. Aktif bir piyasanın bulunmaması durumunda işletme, elde
edilebildiği takdirde aşağıdaki bilgilerden biri veya daha fazlasını gerçeğe
uygun değerin belirlenmesinde kullanır: a) İşlem tarihi ile bilanço tarihi arasında ekonomik koşullarda
önemli bir değişiklik olmaması kaydıyla, en son piyasa işlem fiyatı; b) Farklılıkları yansıtan düzeltmelerin yapıldığı, benzer
varlıkların piyasa fiyatları; c) Bir
meyve bahçesinin sandık, kile veya hektar başı değeri ile bir sığırın et kilosu
cinsinden değeri gibi sektör emsalleri. 19. Bazı durumlarda, 18 inci Paragrafta yer alan bilgi
kaynakları, canlı bir varlığın veya tarımsal bir ürünün gerçeğe uygun
değerine ilişkin farklı sonuçlar verebilir. İşletme, az sayıdaki makul tahmin
arasından en güvenilir gerçeğe uygun değer tahminine ulaşmak amacıyla bu
farklılıkların nedenlerini göz önünde bulundurur. 20. Bazı durumlarda canlı bir varlığın mevcut durumu açısından
piyasada oluşmuş bir fiyat veya değer bulunmayabilir. Bu durumda işletme, gerçeğe
uygun değerin tespitinde, ilgili varlıktan elde edilmesi beklenen net nakit
akışlarının piyasada oluşan cari vergi öncesi iskonto
oranı ile iskonto edilmeleri sonucunda bulunacak
bugünkü değerlerini kullanır. 21. Tahmin edilen net nakit akışlarının bugünkü değerinin
hesaplanmasının amacı, canlı varlığın mevcut konumu ve yeri itibariyle
gerçeğe uygun değerinin belirlenmesidir. İşletme, kullanılması gereken uygun iskonto oranının tespiti ve beklenen net nakit
akımlarının tahmin edilmesi sırasında bu durumu göz önünde bulundurur. Canlı
bir varlığın mevcut durumu; ek biyolojik dönüşümler ile işletmenin biyolojik
dönüşümü, hasat ve satışları artırmak amacıyla gelecekte yapacağı faaliyetler
nedeniyle değerinde meydana gelecek artışları içermez. 22. İşletme, ilgili varlıkların finansmanına,
vergilendirilmesine veya canlı varlıkların hasat sonrası yeniden
yetiştirilmelerine ilişkin nakit akımlarını dikkate almaz (örneğin orman
korusunun hasat sonrası yeniden ağaçlandırılması maliyeti). 23. Piyasa koşullarında muvazaasız olarak gerçekleştirilen bir
işlemde fiyat kararlaştırırken, bilgili, istekli alıcı ve satıcılar, nakit
akımlarında gerçekleşmesi olası değişimleri göz önünde bulundurur. Bu
nedenle, gerçeğe uygun değer, söz konusu olası değişimleri yansıtır. Dolayısıyla,
işletmeler, nakit akımlarında gerçekleşmesi olası değişimlere ilişkin
beklentilerini; beklenen nakit akımları, iskonto
oranı veya bunların bir bileşimiyle birlikte dikkate alır. İşletme, iskonto oranının belirlenmesinde, bazı varsayımların mükerrer
olarak dikkate alınmasını veya ihmal edilmesini önlemek amacıyla, beklenen
nakit akımları tahmin edilirken kullanılanlarla uyumlu varsayımlar
kullanılır. 24. Maliyet, özellikle aşağıdaki durumlarda gerçeğe uygun değere
yaklaşır: (a) İlk maliyetin yüklenilmesinden
bu yana çok az bir biyolojik dönüşüm gerçekleşmiş olması (örneğin bilanço
tarihinden hemen önce ekilen meyve ağacı fideleri); veya (b) Biyolojik dönüşümün fiyatlar
üzerinde önemli bir etkisi olmasının beklenmemesi (örneğin 30 yıllık bir çam
korusu üretim sürecindeki ilk büyüme) 25.
Canlı varlıklar genellikle fiziksel olarak araziye bağlı bir konumdadır.
Araziye bağlı söz konusu canlı varlıkların ayrı bir piyasası bulunmayabilir;
ancak, canlı varlıklar, işlenmemiş arazi ve arazi geliştirmelerinin bir paket
halinde var olduğu birleşik varlıkların aktif bir piyasası olabilir. Bir
işletme, birleşik varlıklara ilişkin bilgiyi canlı varlığın gerçeğe uygun
değerinin belirlenmesinde kullanabilir. Örneğin; işlenmemiş arazi ve arazi
geliştirmelerinin gerçeğe uygun değeri, canlı varlıkların gerçeğe uygun
değerinin tespit edilmesini teminen, birleşik
varlıkların gerçeğe uygun değerinden düşülebilir. Kazanç ve zararlar 26. Canlı bir varlığın gerçeğe uygun değerinden
tahmini pazar yeri maliyetlerinin düşülerek ilk muhasebeleştirilmesi
sırasında doğan kazanç veya zarar ile, ilgili varlığın gerçeğe uygun
değerindeki değişiklikten doğan kazanç veya zarar oluştuğu dönem kâr veya
zararında dikkate alınır. 27. Canlı varlığın ilk muhasebeleştirilmesi sırasında bir zarar
doğabilir; çünkü, tahmini Pazar yeri maliyeti, bir canlı varlığın gerçeğe
uygun değerinden tahmini pazar yeri maliyetleri düşülmek suretiyle yapılan
hesaplamada düşülür. Bir buzağının doğmasında olduğu gibi, bir canlı varlığın
ilk muhasebeleştirilmesinde kazanç da doğabilir. 28. Tarımsal ürünlerin gerçeğe uygun
değerinden tahmini pazar yeri maliyetleri düşülerek ilk muhasebeleştirilmesi sırasında
doğan kazanç veya zararlar, oluştukları dönemde kâr veya zararın
hesaplanmasında dikkate alınır. 29. Hasat sonucunda, tarımsal ürünlerin ilk muhasebeleştirilmesi
sırasında kazanç veya zarar oluşabilir. Gerçeğe
uygun değerin güvenilir biçimde ölçülememesi 30. Canlı varlıkların gerçeğe uygun
değerinin güvenilir bir biçimde ölçülebileceği varsayılır. Ancak, bu varsayım
yalnızca, piyasa fiyatı veya değeri bulunmayan ve gerçeğe uygun değere
ilişkin alternatif tahminlerin güvenilir olmayacağının açık olarak
anlaşıldığı canlı varlıkların ilk muhasebeleştirilmesi esnasında yok
edilebilir. Böyle bir durumda söz konusu canlı varlık, maliyetinden buna
ilişkin her türlü birikmiş amortisman ve birikmiş değer düşüklüğü
karşılıklarının düşülmesi suretiyle ölçülür. Söz konusu varlığın gerçeğe
uygun değerinin güvenilir olarak belirlenebilir hale gelmesi durumunda
işletme, anılan varlığı gerçeğe uygun değerinden tahmini pazar yeri
maliyetlerini düşmek suretiyle ölçer. Duran varlık niteliğindeki bir canlı
varlık “TFRS 5 Satış Amaçlı Elde Tutulan Maddi Duran Varlıklar ve Durdurulan
Faaliyetler” Standardına göre satış
amaçlı olarak sınıflandırılabilecek kriterlere sahip olması durumunda (veya
satış amaçlı elde tutulan bir gruba dahil edilmesi durumunda), gerçeğe uygun değerin
güvenilir bir biçimde ölçülebileceği varsayılır. 31. Paragraf 30’da belirtilen varsayım yalnızca ilk
muhasebeleştirme sırasında yok edilebilir. Canlı varlıklarını daha önce
gerçeğe uygun değerden tahmini pazar yeri maliyetlerinin düşülmesi suretiyle
ölçmüş bir işletme, söz konusu varlıkları elden çıkarana kadar gerçeğe uygun
değerlerinden tahmini pazar yeri maliyetlerinin düşülmesi suretiyle ölçmeye
devam eder. 32. İşletme bir tarımsal ürünü her zaman, hasat noktasında,
gerçeğe uygun değerinden tahmini pazar yeri maliyetini düşmek suretiyle
ölçer. Bu Standart, tarımsal ürünlerin, hasat noktasında, gerçeğe uygun
değerinin her zaman güvenilir bir biçimde ölçülebildiği bakış açısını
yansıtır. 33. İşletme; maliyet, birikmiş amortisman ve birikmiş değer düşüklüğü
zararlarının tespit edilmesinde, “TMS 2 Stoklar”, “TMS 16 Maddi Duran
Varlıklar” ve “TMS 36 Varlıklarda Değer Düşüklüğü” Standartlarını dikkate
alır. Devlet teşvikleri 34. Gerçeğe uygun değerinden tahmini pazar
yeri maliyeti düşülmek suretiyle ölçülen canlı varlıklara ilişkin koşulsuz
olarak yapılan devlet teşvikleri, söz konusu teşviklerin ancak ve ancak
alacak haline gelmeleri durumunda gelir olarak muhasebeleştirilir. 35. Gerçeğe uygun değerden tahmini pazar
yeri maliyeti düşülmek suretiyle ölçülen canlı varlıklara ilişkin devlet
teşvikleri; ilgili işletmenin belirli tarımsal faaliyetlerde bulunulmaması da
dahil olmak üzere, şartlı olarak verilmiş olmaları durumunda, sadece ve
sadece ilgili devlet teşviğine ilişkin koşullar
karşılandığında gelir olarak muhasebeleştirilir. 36. Devlet teşviklerinin koşul ve şartları farklılık arz eder.
Örneğin; bir devlet teşviğinde, işletmenin belirli
bir yerde 5 yıl süreyle tarımsal faaliyette bulunması gerekli kılınmış ve bu
faaliyetin 5 yıldan daha az bir süre yapılması durumunda tüm teşviğin iade edilmesi gerekecek olabilir. Bu durumda,
söz konusu yardım 5 yıllık süre dolmadıkça işletme tarafından gelir olarak
muhasebeleştirilmez. Diğer taraftan, ilgili devlet teşviğinde,
zaman içerisinde bunun belli bir kısmının işletmece alıkonulmasına izin
verilmesi durumunda, söz konusu teşvik işletme tarafından zamanla orantılı
bir şekilde gelir olarak muhasebeleştirilir. 37. Herhangi bir devlet teşviğinin, maliyetinden
birikmiş amortisman ve birikmiş değer düşüklüğü karşılıklarının düşülmesi
suretiyle ölçülmüş canlı bir varlığa ilişkin olması durumunda (bakınız:
Paragraf 30); “TMS 20 Devlet Teşviklerinin Muhasebeleştirilmesi ve Devlet
Yardımlarının Açıklanması” Standardı uygulanır. 38. Bu Standart, herhangi bir devlet teşviğinin,
gerçeğe uygun değerinden tahmini pazar yeri maliyeti düşülmek suretiyle
ölçülmüş canlı bir varlığa ilişkin olması veya söz konusu devlet teşviğinde işletmenin belirli tür bir tarımsal faaliyette
bulunmamasının öngörülmüş olması durumunda, TMS 20’den farklı bir uygulamayı
gerekli kılar. TMS 20, sadece, maliyetinden birikmiş amortisman ve birikmiş
değer düşüklüğü karşılıkları düşülmek suretiyle ölçülen canlı varlıklara
ilişkin devlet teşviklerine uygulanır. Açıklama 39. “-“ Genel 40. İşletme cari dönem boyunca, canlı
varlık ve tarımsal ürünlerin ilk muhasebeleştirilmelerinden ve canlı
varlıkların gerçeğe uygun değeri ile tahmini pazar yeri maliyetleri
arasındaki farkta meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan kazanç veya
zararlar toplamını açıklar. 41. İşletme, her bir canlı varlık grubunu
tanımlar. 42. Paragraf 41’de belirtilen açıklamanın sayısal veya yazılı
metin olarak yapılması mümkündür. 43. İşletmeler her bir canlı varlık grubu için, uygun
oldukça, tüketilen ve taşıyıcı canlı
varlıklar veya olgunlaşmış ve olgunlaşmamış canlı varlıklar arasında ayrım
yapmak suretiyle sayısal açıklamada bulunması konusunda teşvik edilir.
Örneğin; işletme, tüketilebilir canlı varlıklar ile taşıyıcı canlı
varlıkların defter değerlerini grup olarak açıklayabilir. Dahası, söz konusu
kayıtlı değerleri, olgunlaşmış ve olgunlaşmamış canlı varlıklar arasında
ayrıştırabilir. Yapılan ayrıştırma işlemi, gelecekteki nakit akışlarının
zamanlaması konusunda faydalı bilgiler sağlayabilir. İşletme, bu tür her bir
ayrıştırma işleminin dayanağı açıklar. 44. Tüketilebilir canlı varlıklar, hasat edilen veya canlı
varlık olarak satışa konu olan varlıklardır. Et üretimi veya satış için elde
bulundurulan canlı hayvan, çiftliklerde yetiştirilen balıklar, mısır ve
buğday gibi mahsuller ve kereste olarak kullanılmak üzere yetiştirilen
ağaçlar, tüketilebilir canlı varlıklara örnek teşkil eder. Taşıyıcı canlı
varlıklar ise, tüketilebilir canlı varlıklar dışındakilerdir; örneğin,
kendisinden süt üretilen hayvan, üzüm asmaları, meyve ağaçları ve yakacak
odun elde etmek üzere kesilen ancak gövdesi korunan ağaçlar örnek olarak
verilebilir. Taşıyıcı canlı varlıklar,
tarımsal ürün değillerdir, bunlar daha ziyade kendiliğinden yeniden teşekkül
eden varlıklardır. 45. Canlı varlıklar, olgunlaşmış veya olgunlaşmamış varlıklar
olarak da sınıflandırılabilir. Olgunlaşmış canlı varlıklar; hasat edilebilir
özellikler kazanmış (tüketilebilir canlı varlıklar) veya düzenli aralıklarla
hasat edilebilmeleri mümkün olan varlıklardır (taşıyıcı canlı varlıklar). 46. İşletme, finansal
tablolarla birlikte sunulan başka bir bilgide yer almadıkça, aşağıdaki
bilgileri de açıklar: (a) İşletmenin her bir canlı varlık grubunu
içeren faaliyetlerinin niteliği; ve (b) Aşağıdakilerin finansal
olmayan ölçüm veya tahminleri: (i) İşletmenin dönem sonundaki her bir canlı
varlık grubunun; ve (ii) Dönem boyunca
elde edilen tarımsal ürünlerin. 47. İşletme, her bir canlı varlık ve hasat
noktasındaki her bir tarımsal ürün grubunun gerçeğe uygun değerinin
belirlenmesinde kullanılan yöntem ve varsayımları açıklar. 48. İşletme, hasat noktasında belirlenen
dönem boyunca hasat edilen tarımsal ürünlerin gerçeğe uygun değerleri ile
tahmini pazar yeri maliyeti arasındaki farkı açıklar. 49. İşletme, aşağıdakileri açıklar: (a) Tasarruf hakkı sınırlanmış ve defter
değerleri borçlar için ipotek edilmiş canlı varlıkların mevcudiyeti ve defter
değerleri; (b) Canlı varlıkların geliştirilmesi veya
iktisap edilmesine ilişkin taahhüt tutarları; ve (c) Tarımsal faaliyetle ilgili finansal risk yönetim stratejileri. 50. İşletme, canlı varlıkların kayıtlı
değerlerinde dönem başı ve dönem sonu arasında meydana gelen değişimlerin
mutabakatını gösterir. Söz konusu mutabakat, aşağıdaki maddeleri kapsar: (a) Gerçeğe uygun değer ile tahmini pazar yeri
maliyeti arasındaki farkta ortaya çıkan değişimden kaynaklanan kazanç ve
zarar; (b) Satın almalardan kaynaklanan artış; (c) TFRS 5 kapsamında satışlar ve satış amaçlı
elde tutulan olarak sınıflanan (veya satış amaçlı elde tutulan bir gruba
dahil edilen) canlı varlıklar ile ilişkilendirilebilen azalmalar; (d) Hasattan kaynaklanan azalış; (e) İşletme birleşmelerinden kaynaklanan artış; (f) Finansal
tabloların farklı bir para birimine veya, yurtdışındaki bir işletmenin finansal tablolarının raporlayan işletmenin finansal tablolarında kullandığı para birimine çevrilmesi
durumunda oluşan net kur farkları; ve (g) Diğer değişiklikler. 51. Bir canlı varlığın, gerçeğe uygun değerinden tahmini pazar
yeri maliyetleri düşülmek suretiyle elde edilen değeri, ilgili varlığın
fiziksel özelliklerinde ve piyasa fiyatlarında oluşan farklılıklar nedeniyle
değişebilir. Fiziksel özelliklerde ve fiyatlardaki değişimin ayrı ayrı açıklanması, özellikle üretim döngüsünün bir yıldan
fazla olması durumunda, cari dönem performansının ve geleceğe yönelik
beklentilerin değerlendirilmesinde fayda sağlar. Böyle durumlarda, fiziksel
özelliklerde ve fiyatlarda meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan ve kâr veya zararın hesaplanmasında dikkate
alınan gerçeğe uygun değerdeki değişikliğin açıklanmasında fayda bulunur.
Diğer taraftan, üretim döngüsünün bir yıldan az olduğu durumlarda (örneğin
tavuk veya tahıl ürünü yetiştiriciliği) bu bilginin faydası daha düşüktür. 52. Biyolojik dönüşüm, her biri gözlemlenebilen ve ölçülebilen,
büyüme, bozulma, üretim ve döllenme gibi çeşitli fiziksel değişimlerle
sonuçlanır. Söz konusu fiziksel değişikliklerin her biri, beklenen ekonomik
fayda ile doğrudan ilişkilidir. Hasat nedeniyle canlı varlığın gerçeğe uygun
değerinde meydana gelen değişim de, fiziksel bir değişimdir. 53. Tarımsal faaliyet, sıklıkla, iklimsel riskler, hastalık veya
diğer doğal risklere maruz kalır. İşletmenin gelir ve giderinde önemli bir
kalem oluşturan bir olayın gerçekleşmesi durumunda, söz konusu kalemin
niteliği ve tutarı “TMS 1 Finansal Tabloların
Sunuluşu” Standardı uyarınca açıklanır. Virütik bir
hastalığın yayılması, sel, aşırı bir kuraklık veya don ve böcek istilası
bunlara örnek olarak verilebilir. Gerçeğe
uygun değerin güvenilir bir biçimde belirlenemediği durumlarda, canlı
varlıklara ilişkin olarak yapılması gereken ek açıklamalar 54. Canlı varlıkların, dönem sonundaki
maliyetinden birikmiş amortisman ve birikmiş değer düşüklüğü karşılıklarının
düşülmesi esasına göre (bakınız: Paragraf 30) ölçülmesi durumunda, işletme,
canlı varlıklara ilişkin aşağıdaki açıklamaları yapar: (a) Canlı varlığın türü; (b) Gerçeğe uygun değerin güvenilir olarak
ölçülememesinin nedenleri; (c) Eğer mümkünse, gerçeğe uygun değere ilişkin
muhtemel tahmini değer aralıkları; (d) Amortisman yöntemi; (e) Faydalı ömürleri veya kullanılan amortisman
oranları; ve (f) Dönem başı ve dönem sonu itibariyle brüt
defter değerleri ve birikmiş amortismanları (birikmiş değer düşüklüğü
karşılıklarıyla toplanmak suretiyle). 55 Cari dönem boyunca canlı varlıkların,
maliyetlerinden birikmiş amortisman ve birikmiş değer düşüklüğü
karşılıklarının düşülmesi esasına göre (bakınız: Paragraf 30) ölçülmeleri durumunda,
işletme, söz konusu canlı varlıkların elden çıkarılmasına ilişkin olarak
oluşan kazanç ve zararları muhasebeleştirir, ve Paragraf 50 çerçevesinde
yapmış olduğu mutabakatta ise, söz konusu canlı varlık tutarlarını ayrıca
açıklar. Buna ek olarak, canlı varlıklara ilişkin kâr veya zararın
hesaplanmasında dikkate alınan aşağıda belirtilen tutarlar da ilgili
mutabakatta açıklanır: (a) Değer düşüklüğü tutarları; (b) Değer düşüklüğü iptalleri; ve (c) Amortisman. 56. Daha önceden, maliyet değerleriyle
ölçülmüş bulunan canlı varlıkların, gerçeğe uygun değerlerinin güvenilir bir
biçimde ölçülebilir hale gelmesi durumunda, işletme, canlı varlıklara ilişkin
olarak aşağıdaki açıklamaları yapar: (a) İlgili canlı varlığın tarifi; (b) Gerçeğe uygun değerin güvenilir bir biçimde
ölçülebilir hale gelmesinin nedenleri; ve (c) Değişimin
etkileri. Devlet
teşvikleri 57. İşletme, bu Standart kapsamındaki
tarımsal faaliyetle ilgili olarak aşağıdaki açıklamaları yapar: (a) Finansal
tablolara yansıtılan devlet teşviklerinin niteliği ve kapsamı; (b) Devlet teşviklerine ilişkin yerine
getirilmemiş koşullar ve diğer ihtimaller; ve (c) Devlet teşviklerinde meydana gelmesi
beklenen önemli düşüşler. Yürürlük tarihi ve
geçiş 58. “-“ 59. Bu Standart, belirli herhangi bir geçiş
koşulu belirlemez. Bu Standardın uygulamaya başlanması işlemi, “TMS 8
Muhasebe Politikaları, Muhasebe Tahminlerinde Değişiklikler ve Hatalar”
Standardına uygun olarak muhasebeleştirilir. |