TEBLİĞ Türkiye Muhasebe Standartları
Kurulundan: EMEKLİLİK FAYDA PLANLARINDA MUHASEBELEŞTİRME VE RAPORLAMAYA İLİŞKİN TÜRKİYE MUHASEBE STANDARDI (TMS 26) HAKKINDA TEBLİĞ SIRA NO: 23 Amaç MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı; emeklilik
fayda planlarında muhasebeleştirme ve raporlamaya ilişkin 26 nolu Türkiye Muhasebe Standardının yürürlüğe
konulmasıdır. (2)
Adı geçen Türkiye Muhasebe Standardı bu Tebliğ ekinde yer almıştır. Kapsam MADDE 2 – (1) Emeklilik fayda planlarında
muhasebeleştirme ve raporlamaya ilişkin Türkiye Muhasebe Standardının kapsamı
ekli TMS 26 metninde yer almaktadır. Hukuki dayanak MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ, 28/7/1981 tarih
ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek-1 inci maddesi ile 24/2/2004
tarihli ve 2004/6924 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren
Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun Çalışmalarına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (b) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde geçen; (a)
TMSK ve Kurul: Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunu, (b)
TMS: Türkiye Muhasebe Standartlarını, (c)
TFRS: Türkiye Finansal Raporlama Standartlarını, ifade
eder. Yürürlük MADDE 5 – (1) Bu Tebliğ 31/12/2005
tarihinden sonra başlayan hesap dönemleri için geçerli olmak üzere yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 6 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini
Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu yürütür. Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu Emeklilik Fayda
Planlarında Muhasebeleştirme ve
Raporlamaya İlişkin Türkiye Muhasebe Standardı (TMS 26) Hakkında Tebliğ Gerekçesi 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek- 1 inci maddesi hükmü ile kurulan
Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun Bakanlar Kurulunun 24/02/2004 tarih
ve 2004/6924 sayılı Kararı ile yürürlüğe giren “Türkiye Muhasebe Standartları
Kurulunun Çalışmalarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği”nin 9
uncu maddesinin (b) bendi hükmüne göre finansal
tabloların gerçek, güvenilir, karşılaştırılabilir, ihtiyaca uygun, anlaşılabilir
ve tutarlı finansal bilgiler üretebilmesini
sağlayacak Türkiye Muhasebe Standartlarının oluşturulması öngörülmektedir. Ülkemizde;
Türk Ticaret Kanunu, vergi kanunları, Bankalar Kanunu ve Sermaye Piyasası
mevzuatında muhasebe ve finansal raporlamaya
ilişkin farklı hükümlerin yer alması işletmelerin aynı hesap dönemi için
değişik finansal tablolar düzenlemesine neden
olmakta, hangi bilançoya göre oluşan kârın dağıtılması gerekeceği konusunda
ciddi tereddütler yaşanmaktadır. Yayımlanacak
Türkiye Muhasebe Standartlarıyla, tek tip finansal
tablolar düzenlenmesi ve finansal tabloların
Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarıyla
uygunluğunun sağlanması amaçlanmaktadır. İlişikteki
Tebliğ; emeklilik fayda planlarında muhasebeleştirme ve raporlamaya ilişkin muhasebe standardının
yayımlanması için hazırlanmıştır. Bu
Tebliğde 31/12/2005 tarihinden sonra başlayan hesap dönemleri itibariyle
geçerli olmak üzere yürürlük öngörülmüştür. Bu sayede işletmelerin ve
kurumların bu yeni uygulamalara hazırlanmalarına imkan sağlanmış olmaktadır. EK Türkiye
Muhasebe Standardı (TMS 26) Emeklilik Fayda Planlarında
Muhasebeleştirme ve Raporlama Kapsam 1. Bu Standart; emeklilik
fayda planlarına ilişkin finansal tabloların
hazırlandığı durumlarda, söz konusu finansal tablolara uygulanır. 2. Emeklilik fayda planları,
bazen, “emeklilik planları”, “süper
emeklilik planları” ya da “emeklilik fayda
planları” gibi farklı isimlerle de adlandırılır. Bu Standart emeklilik fayda planını, katılımcıların
işverenlerinden ayrı olarak raporlama yapan bir işletme olarak ele alır. Bu
Standartta aksi öngörülmüş olmadıkça, diğer tüm Standartlar emeklilik fayda
planlarının finansal tablolarına uygulanır. 3. Bu Standart; planın, bir grup
olarak tüm katılımcılara yönelik muhasebeleştirilme ve raporlama konularını
düzenler. Katılımcıların emeklilik fayda haklarının kendilerine bireysel
olarak raporlanmasını düzenlemez. 4. “TMS 19 Çalışanlara Sağlanan
Faydalar” Standardı, ilgili işverenin finansal tablolarında
yer alan emeklilik faydalarının maliyetinin belirlenmesini düzenler.
Dolayısıyla, bu Standart TMS 19’u tamamlar. 5. Emeklilik fayda planları;
tanımlanmış katkı planları veya tanımlanmış fayda planları şeklinde olabilir.
Bu planların büyük bir bölümü, katkı paylarının yatırıldığı ve emeklilik
faydalarının ödendiği, ayrı bir yasal kişilikleri olan ya
da olmayan veya birtakım mütevellileri bulunan ya
da bulunmayan ayrı bazı fonlar oluşturulmasını gerektirir. Bu Standart, bu tür
fonların oluşturulup oluşturulmadığı ve mütevellileri bulunup bulunmadığına
bakılmaksızın uygulanır. 6. Sigorta şirketleri aracılığıyla
yapılan varlık yatırımlarını içeren emeklilik fayda planları da, özel yatırım
anlaşmalarının aynı muhasebe ve fonlama
yöntemlerini gerektirir. Dolayısıyla, söz konusu emeklilik fayda planları;
ilgili sigorta şirketi ile yapılan anlaşmanın belirli bir katılımcı veya
katılımcılar grubu adına yapılmış olduğu ve sağlanan faydalara ilişkin
yükümlülüklerin sadece sigorta şirketinin sorumluluğunda bulunduğu haller
dışında yine bu Standardın kapsamındadır. 7. Bu Standart; kıdem tazminatları,
ertelenmiş ücret/kazanç düzenlemeleri, uzun süreli çalışanlara sağlanan
faydalar, özel erken emeklilik veya işten çıkarılma planları, sağlık ve refah
planları veya ikramiye planları gibi çalışanlara sağlanan diğer faydaları
kapsamaz. Ayrıca, devlet sosyal güvenlik uygulamaları şeklindeki sözleşmeler
de bu Standart kapsamı dışındadır. Tanımlar 8. Bu Standartta geçen
terimlerin anlamları aşağıdaki gibidir: Emeklilik fayda planları: Bir İşletmenin çalışanlarına, hizmetlerinin bitiminde
veya bitimi sonrasında (yıllık gelir veya defaten ödeme şeklinde) sağlayacağı
faydaların veya bu faydalara ilişkin katkıların; bir belgede yer alan koşullara
veya işletmenin uygulamalarına dayanılarak emeklilik öncesinde
belirlenebildiği veya tahmin edilebildiği anlaşmalardır. Tanımlanmış katkı planları: Emeklilik faydası olarak ödenecek tutarların, fona yapılan
katkılar ve bu katkılar üzerinden elde edilen yatırım kazançları aracılığıyla
belirlendiği emeklilik fayda planlarıdır. Tanımlanmış fayda planları: Emeklilik faydası olarak ödenecek tutarların,
genellikle, çalışanların kazançları ve
/veya hizmet sürelerine
bağlı bir formül çerçevesinde belirlendiği emeklilik fayda
planlarıdır. Fonlama: Gelecekte emeklilik faydalarına
ilişkin olarak yapılacak ödemelerle ilgili yükümlülüklerin karşılanması
amacıyla, işveren işletmenin dışındaki bir işletmeye (ilgili fona) varlık
devri işlemidir. Aşağıdaki terimler de bu
Standart kapsamında kullanılmıştır: Katılımcılar: Emeklilik fayda planının üyeleri ve plan tarafından sağlanan faydalardan
yararlanma hakkı olan diğer kişilerdir. Sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar: Planın varlıklarından, taahhüt
edilen emeklilik haklarının bugünkü aktüeryal
değerleri dışındaki yükümlülükler düşüldükten sonra kalan varlıklardır. Taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü aktüeryal
değeri: Mevcut
ve geçmişteki çalışanlara, vermiş oldukları hizmete dayanılarak emeklilik
fayda planı çerçevesinde ödeneceği tahmin edilen tutarların bugünkü
değeridir. Kazanılmış haklar: Elde edilmeleri, ilgili emeklilik fayda planına göre hizmetin
devamlılığı şartına bağlı olmayan faydalardır. 9. Bazı emeklilik fayda planlarına
işverenler dışındakiler katkı sağlar; bu Standart anılan tür planların finansal tablolarına da uygulanır. 10. Emeklilik fayda planlarının çoğu
resmi anlaşmalara dayanır. Bazı planlar gayri resmidir; fakat işverenlerin
süregelen uygulamaları çerçevesinde belirli düzeyde bir yükümlülükleri
bulunmaktadır. Bazı planlar işverenlere yükümlülüklerini plan çerçevesinde
sınırlama imkanı sunarken, personelin işe devam edecek olması durumunda,
herhangi bir planın işveren tarafından iptal edilmesi genellikle zordur.
Gayri resmi bir plana da, resmi planla aynı muhasebe ve raporlama kuralları
uygulanır. 11. Emeklilik fayda planlarının çoğu,
kendilerine katılım paylarının yatırıldığı ve üzerlerinden faydaların ödendiği
ayrı birtakım fonlar kurulmasını sağlar. Söz konusu fonlar, ilgili fon
varlıklarının yönetiminden bağımsız hareket eden taraflarca idare
edilebilirler. Anılan taraflar, bazı ülkelerde mütevelli heyeti olarak
adlandırılır. Bu Standart kapsamında mütevelli terimi, bir vakfın kurulup
kurulmadığına bakılmaksızın, söz konusu tarafları ifade etmek için
kullanılmıştır. 12. Emeklilik fayda planları normalde;
her birinin kendine özgü ayırt edici özellikleri bulunan, tanımlanmış katkı planları
veya tanımlanmış fayda planları olarak tanımlanır. Bazen, her iki planın
birden özelliklerini taşıyan planlar da olabilir. Söz konusu karma planlar bu
Standart açısından, tanımlanmış fayda planları olarak kabul edilir. Tanımlanmış katkı planları 13. Tanımlanmış katkı planlarına
ilişkin finansal tablolarda, sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar tablosu ve fonlama
politikasına ilişkin açıklamalar yer alır. 14. Tanımlanmış katkı planları
çerçevesinde katılımcının gelecekte elde edeceği fayda tutarları; ilgili
işverenin, katılımcının veya her ikisinin birden ödediği katkı payları ile
fonun faaliyet verimliliği ve yatırım kazançları çerçevesinde saptanır.
İşverenin yükümlülüğü, genellikle, fona
aktarılan katkı payları ile yerine getirilmiş olur. Bazen, cari katkı payları
ile gelecek katkı payları ve yatırım gelirlerine ilişkin değişiklikler
sonucunda ileride elde edilmesi beklenen faydalara ilişkin olarak aktüeryal bir değerlemeye başvurulabilmesine rağmen,
normal şartlarda böyle bir değerlemeye gerek bulunmaz. 15. Katılımcılar, gelecekte elde
edecekleri fayda düzeyini doğrudan etkilediğinden, planın işleyişi ile
yakından ilgilenirler. Katılımcılar, katkı paylarının fona yatırılıp
yatırılmadığı ve fayda sahiplerinin haklarının korunmasına ilişkin yeterli
bir kontrolün bulunup bulunmadığını bilmek ister. İşveren ise, planın verimli
ve adil bir biçimde işlemesiyle ilgilenir. 16. Tanımlanmış katkı planına ilişkin
raporlamanın amacı; plan hakkında ve planda yer alan yatırımların performansı
hakkında periyodik bir şekilde bilgi
verilmesidir. Söz konusu amaç, genellikle aşağıdaki hususları içeren finansal tabloların hazırlanmasıyla gerçekleştirilir: a) Dönem içerisinde gerçekleşen önemli faaliyetlere
ilişkin açıklamalar ve plana, planın üyeliği ile koşul ve içeriğine ilişkin
herhangi bir değişikliğin etkisi; b) Döneme ilişkin işlemleri ve yatırım
performansı ile planın dönem sonundaki finansal
durumunu gösteren tablolar; ve c) Yatırım politikalarına ilişkin
açıklama. Tanımlanmış fayda planları 17. Tanımlanmış fayda planlarına
ilişkin finansal tablolar, aşağıda yer alanlardan
herhangi birini içerir: a) Aşağıdaki hususları gösteren bir
tabloyu: (i) Sağlanacak faydalarda kullanılabilecek
net varlıkları; (ii) Taahhüt edilen emeklilik fayda haklarının,
kazanılmış ve kazanılmamış haklar olarak ayrım yapılmak suretiyle
gösterildiği bugünkü aktüeryal değerlerini; ve (iii)
Ortaya çıkan fazla ya da açığı; veya b) Aşağıdakilerden herhangi birini
içeren, sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar tablosunu: (i) Taahhüt edilen emeklilik fayda haklarının,
kazanılmış ve kazanılmamış haklar olarak ayrım yapılmak suretiyle
gösterildiği bugünkü aktüeryal değerlerini gösterir
bir ifade içeren; veya (ii) Ekinde
bulunan aktüeryal rapordaki buna ilişkin bilgiye
atıf yapılan. Finansal tabloların düzenlendiği
tarihte, herhangi bir aktüeryal değerlemenin
yapılmamış olması durumunda; yapılmış olan en son değerleme esas alınır ve
değerleme tarihiyle birlikte açıklanır. 18. 17 nci
Paragraf çerçevesinde, taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü aktüeryal değerlerinin hesaplanmasında; hangi yöntemin
kullanıldığı açıklanmak suretiyle, bugünkü maaş düzeyleri veya gelecekteki
tahmini maaş düzeyleri dikkate alınmak suretiyle, planda yer alan koşullar
çerçevesinde şimdiye kadar verilen hizmetlere ilişkin olarak taahhüt edilen
faydalar esas alınır. Taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü aktüeryal değeri üzerinde önemli etkisi olan aktüeryal varsayımlardaki değişikliklerin etkisi de
açıklanır. 19. Finansal
tablolar, taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü aktüeryal
değerleri ile sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar
arasındaki ilişkiyi ve taahhüt edilen
emeklilik faydalarına ilişkin fonlama politikasını
açıklar. 20. Tanımlanmış fayda planlarında
taahhüt edilen emeklilik faydalarına ilişkin ödemeler, ilgili planın yatırım
performansı ve uygulama verimliliği ile birlikte finansal
durumuna ve katılımcıların gelecekteki katkı payı yatırma gücüne de bağlıdır.
21. Tanımlanmış fayda planlarında, bir aktüer tarafından periyodik olarak planın finansal durumunun değerlendirilmesine, varsayımlarının
gözden geçirilmesine ve gelecek dönemlerin katkı payı tutarlarına ilişkin
öneriler yapılmasına ihtiyaç vardır. 22. Tanımlanmış fayda planlarına ilişkin
raporlamanın amacı; biriken kaynaklar ve plan tarafından sağlanan faydalar
arasında zaman içindeki ilişkinin değerlendirilmesinde yararlı olan, planın
işleyişi ve mali kaynakları hakkında periyodik bilgi sağlamaktır. Anılan
amaç, genellikle, aşağıdaki hususları içeren finansal
tablolar hazırlanmak suretiyle gerçekleştirilir: a) Dönem içerisinde gerçekleşen önemli
faaliyetlere ilişkin açıklamalar ve plana, planın üyeliği ile koşul ve
içeriğine ilişkin herhangi bir değişikliğin etkisini; b) Döneme ilişkin işlemleri ve yatırım
performansı ile planın dönem sonundaki finansal
durumunu gösteren tabloları; c) İlgili tabloların bir bölümünde veya
ayrı bir rapor aracılığıyla aktüeryal bilgi; ve d) Yatırım politikalarına ilişkin
açıklama. Taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değeri 23. Emeklilik faydalarından beklenen ödemelerin
bugünkü değeri, katılımcıların ilgili dönem maaş düzeyleri veya emekli
olacakları tarihe kadar olan sürede öngörülen maaş düzeyleri kullanılarak
hesaplanabilir ve raporlanabilir. 24. Cari maaş düzeyi yaklaşımının
benimsenmesinin nedenleri aşağıdaki gibidir: a) Planda yer alan her bir
katılımcıya ait tutarın toplamı olan taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değeri böylece daha objektif olarak
hesaplanabilir, çünkü bu yaklaşım, öngörülen maaş düzeyinin kullanılmasına
oranla daha az varsayım içerir; b) Maaş artışıyla bağlantılı olarak
meydana gelecek emeklilik faydalarındaki artışlar, maaş artışının
gerçekleştiği tarihte planın yükümlülüğü haline gelir, ve; c) Cari maaş düzeyi kullanılarak hesaplanan
taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değeri, planın kesintiye uğraması veya sona erdirilmesi durumunda
ödenecek olan tutarla daha yakından ilgilidir. 25. Öngörülen maaş düzeyi yaklaşımının benimsenmesinin
nedenleri aşağıdaki gibidir: a) Finansal
bilgiler, yapılan varsayım ve tahminlere bakılmaksızın, işletmenin
sürekliliği ilkesine göre hazırlanmalıdır, b) Nihai ödeme planlarında, emeklilik
faydaları, emeklilik tarihinde veya buna yakın bir tarihteki maaşlar dikkate
alınmak suretiyle belirlenir; bu nedenle maaşlar, katkı payları ve yatırım
getiri oranları öngörülmek zorundadır; c) Fonlamanın
büyük bir bölümünün öngörülen maaşlara dayanması halinde, öngörülen maaşların
dikkate alınmaması durumunda, plan aşırı fonlanmamış
iken aşırı fonlanmış ya
da olması gerekenden eksik fonlanmış iken yeterli
düzeyde fonlanmış gibi raporlanması sonucunu
doğurabilir. 26. Cari ücretler esas alınarak tespit
edilmiş taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değeri, finansal tablo tarihleri itibariyle
sahip olunan fayda yükümlülüklerini belirtmek amacıyla plana ilişkin finansal tablolarda açıklanır. Öngörülen ücretler esas
alınarak tespit edilmiş taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değeri ise, genelde fonlamanın
temelini teşkil eden işletmenin sürekliliği ilkesi çerçevesinde potansiyel
yükümlülüğün boyutunu belirtmek amacıyla açıklanır. Taahhüt edilen emeklilik
faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin
açıklanmasına ek olarak, söz konusu taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin yorumlanmasına ilişkin
çerçeveyi açık bir şekilde belirleyen gerekli açıklamalara da yer verilmesi
gerekebilir. Bu tür açıklamalar, gelecek için planlanan fonlamanın
ve öngörülen ücretlere dayanan fonlama
politikasının yeterliliği hakkında bilgi veren yapıda olabilir. Anılan
hususlar, finansal tablolar veya aktüer raporunun içinde yer alabilir. Aktüeryal değerlemenin sıklığı 27. Birçok ülkede aktüeryal
değerleme, üç yılda birden daha sık bir sürede yapılmaz. Finansal
tabloların düzenlendiği tarihte, herhangi bir aktüeryal
değerlemenin yapılmamış olması durumunda, en yakın tarihli değerleme işlemi
esas alınır ve söz konusu değerlemenin tarihi açıklanır. Finansal tabloların içeriği 28. Tanımlanmış fayda planlarında bilgi,
aşağıda yer alan ve her biri aktüeryal bilgiye
ilişkin farklı sunum ve açıklama yöntemlerini yansıtan gösterim şekillerinden
biri kullanılmak suretiyle gösterilir: a) Finansal
tablolarda; sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıkları, taahhüt
edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü
değerini ve bunların sonucunda ortaya çıkan fazlalık veya açığı gösteren bir
tablo yer alır. İlgili plana ilişkin finansal
tablolar, sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklardaki ve taahhüt
edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü
değerindeki değişimi gösteren tablolar da içerir. Söz konusu finansal
tablolarla birlikte, taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerini destekleyen ayrı bir aktüer raporu da bulunabilir; b) Sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar tablosunu ve sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar değişim tablosunu içeren finansal
tablolar. Taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değeri, ilgili tabloların dipnotlarında açıklanır. Söz konusu finansal tablolarla birlikte, taahhüt edilen emeklilik
faydalarının aktüeryal bugünkü değerini destekleyen
bir aktüer raporu da bulunabilir; c) Sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar tablosu ve sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar değişim tablosu ile birlikte, ayrı bir aktüer raporunda yer alan taahhüt edilen emeklilik
faydalarının bugünkü değerini içeren finansal
tablolar. Yukarıda belirtilen tüm gösterim
şekillerinde, yönetimin veya yöneticilerin raporu niteliğinde bir
mütevelliler raporu ve bir yatırım raporu da mali tabloların birer eki olarak
sunulabilir. 29. Paragraf 28 (a) ve 28 (b)’de belirtilen
gösterim şekillerini savunan görüşe göre; taahhüt edilen emeklilik
faydalarının ve bu raporlama şekillerinde sağlanan diğer bilgilerin
miktarlarının belirtilmesinin, finansal tablo
kullanıcılarının planın cari durumunu ve yükümlülüklerini yerine getirebilme
olasılığını değerlendirmelerine yardımcı olduğu ileri sürülmektedir. Bu
görüşe göre aynı zamanda, finansal tabloların kendi
başlarına tam olmaları gerektiği ve ek tablolara dayanılmasının uygun
olmayacağı ileri sürülür. Diğer bir görüşe göre ise; Paragraf 28 (a)’da yer
alan gösterim şeklinin, taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin borca ilişkin tüm özellikleri
taşımamasına rağmen, bir borç bulunduğu izlenimi verebileceği ileri
sürülmektedir. 30. Paragraf 28 (c)’de belirtilen
gösterim şeklini savunan görüşe göre, paragraf 28 (a) da belirtildiği şekilde
taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değerinin sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar
tablosuna dahil edilmemesi ve dahası, paragraf 28 (b) de belirtildiği şekilde
dipnotlarda açıklanmaması gerektiği ileri sürülür. Bu yaklaşım, aktüerlerin taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerini her zaman için yatırımların
piyasa değeri ile karşılaştırmadıklarını, bunun yerine yatırımlardan elde
edilmesi beklenen nakit akışlarının bugünkü değerini dikkate alabildiklerini
iddia eder. Bu nedenle, bu gösterim şeklini savunan yaklaşım, bu tür bir
karşılaştırmanın ilgili aktüerin nihai
değerlendirmesini yansıtmayacağını ve bunun yanlış anlaşılabileceğini ileri
sürer. Bir başka yaklaşım da; taahhüt edilen emeklilik faydaları hakkındaki
bilgilerin, bunların miktarının belirlenip belirlenmediğine bakılmaksızın,
sadece, yeterli derecede açıklamaların yapılabileceği ayrı bir aktüer raporunda yer alması gerektiğine inanır. 31. Bu Standart, taahhüt edilen
emeklilik faydalarıyla ilgili bilgilerin ayrı bir aktüeryal
raporda açıklanmasını savunan yaklaşımı benimser. Taahhüt edilen emeklilik
faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin
miktarlarının belirlenmesine yönelik eleştirileri reddeder. Dolayısıyla,
Paragraf 28 (a) ve 28 (b)’de yer alan
gösterim şekilleri ile, taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerini gösteren bir aktüer rapora finansal
tablolarda atıfta bulunulması ya da ilgili finansal tabloların söz konusu raporla birlikte
sunulmaları durumunda, Paragraf 28 (c)’de yer alan gösterim şekli de bu
Standart kapsamında kabul edilir. Tüm planlar Plan varlıklarının değerlemesi 32. Emeklilik
fayda planına ilişkin yatırımlar gerçeğe uygun değerleri ile gösterilir.
Pazarlanabilir menkul kıymetler açısından gerçeğe uygun değer piyasa
değeridir. Gerçeğe uygun değerin tespit edilmesinin mümkün olmadığı plan
yatırımlarında, gerçeğe uygun değerin neden tespit edilemediği açıklanır. 33. Pazarlanabilir menkul kıymetlerin
gerçeğe uygun değeri, menkul kıymetlerin rapor tarihindeki değerinin ve
döneme ilişkin yatırım performansının en kullanışlı ölçüm yöntemi olması
nedeni ile piyasa değeridir. Sabit itfa değeri olan ve ilgili planın
yükümlülüklerinin tamamını veya belli bir kısmını karşılamak üzere satın
alınmış menkul kıymetler, itfasına kadar sabit getirisi olduğu varsayımına
dayanarak en son itfa değeri ile gösterilebilir. Plana ilişkin yatırımların gerçeğe
uygun değerinin tespit edilmesinin mümkün olmadığı durumlarda; bir işletmenin
toplam sahipliği gibi, gerçeğe uygun değerin neden kullanılmadığı açıklanır.
Yatırımların piyasa değerinin veya gerçeğe uygun değerinin dışında bir
değerle gösterildiği durumlarda ise genellikle gerçeğe uygun değer de
açıklanır. Fonun faaliyetlerinde kullanılan varlıklar, buna ilişkin olarak
uygulanabilen Standart hükümlerine göre muhasebeleştirilir. Açıklamalar 34. Tanımlanmış fayda planı veya
tanımlanmış katkı planı olup olmadığına bakılmaksızın, emeklilik fayda
planına ilişkin finansal tablolarda aşağıdaki
hususlara da yer verilir: a) Sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar değişim tablosu; b) Uygulanan önemli muhasebe
politikalarının özeti; ve c) İlgili planın tarifi ve dönem
içerisinde plana ilişkin değişikliklerin etkisi. 35. Emeklilik fayda planları
aracılığıyla hazırlanan raporlar, uygulanabilmelerinin mümkün olması
durumunda, aşağıdaki hususları içerir: (a) Aşağıdakileri açıklayan, sağlanacak
faydalarda kullanılabilecek net varlıklar tablosu; (i) Uygun olarak sınıflandırılmış
dönem sonu varlıklar; (ii) Varlıkların
değerleme esasları; (iii) Sağlanacak
faydalarda kullanılabilecek net varlıkların %5’ini veya herhangi bir sınıf
veya türdeki menkul kıymetin %5’ini aşan bir yatırıma ilişkin ayrıntılar; (iv) İşveren nezdinde
yapılan yatırımların ayrıntısı; (v) Taahhüt edilen
emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü
değeri dışındaki yükümlülükler; (b) Aşağıdakileri gösteren, sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar değişim tablosu; (i) İşveren katkıları; (ii) Çalışan katkıları; (iii) Faiz
veya kâr payı gibi yatırım gelirleri; (iv) Diğer gelirler; (v) Fayda ödemeleri veya borçları (örneğin
emeklilik, ölüm ve sakatlık yardımları ile defaten ödenen tutarları içerecek
detayda); (vi) Yönetim
giderleri; (vii) Diğer
giderler; (viii) Gelir
üzerindeki vergiler; (ix) Yatırımların
elden çıkarılmasından kaynaklanan kâr ve zararlar ile yatırımların
değerindeki değişmeler; (x) Diğer planlardan ve diğer planlara
yapılan transferler; (c) Fonlama
politikasına ilişkin açıklama; (d) Tanımlanmış fayda planları
açısından, ilgili plan şartlarında taahhüt edilen faydalar esas alınarak
şimdiye kadar verilen hizmetler için cari veya öngörülen maaş düzeyleri
dikkate alınarak hesaplanan taahhüt edilen emeklilik faydalarının (kazanılmış
ve kazanılmamış haklar arasındaki ayrımı içerebilen) aktüeryal
bugünkü değeri; bu bilgiler, finansal tablolarla
bir arada yorumlanacak, bunlara eşlik eden bir aktüeryal
raporda da yer alabilir; ve (e) Tanımlanmış fayda planları
açısından, yapılan önemli aktüeryal varsayımlar ile
taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değerinin hesaplanmasında kullanılan yönteme ilişkin açıklama. 36. Emeklilik faydasına ilişkin planla
ilgili bir rapor, finansal tabloların bir parçası
veya ayrı bir rapor şeklinde söz konusu planın bir tanımını içerir. Anılan
tanım aşağıdakileri içerebilir: (a) İşverenlerin ve kapsanan çalışan
gruplarının isimleri; (b) Emeklilik faydalarından yararlanan
katılımcıların ve yararlanması uygun bulunan diğer katılımcıların sayısı; (c) Planın türü (tanımlanmış katkı
planı veya tanımlanmış fayda planı); (d) Katılımcıların plana katkıda bulunup
bulunmadığını açıklayan bir not; (e) Katılımcılara taahhüt edilen
emeklilik faydalarının tarifi; (f) Planın
her türlü sona erme koşullarının belirtilmesi; (g) Raporun kapsadığı dönem boyunca (a)
dan (f) ye kadar sayılan hususlarda oluşan değişiklikler. Kullanıcıların kolayca
edinebileceği, ilgili planın tanımlandığı diğer belgelere atıfta bulunulması
ve sadece sonradan ortaya çıkan değişikliklere ilişkin bilgi verilmesi de
mümkündür. Yürürlük tarihi 37. “-” |