Anayasa Mahkemesi
Başkanlığından: Esas Sayısı : 2006/111 Karar Sayısı
: 2006/112 Karar Günü :
15.12.2006 İPTAL
DAVASINI AÇANLAR : 1 - Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet SEZER 2 - Türkiye
Büyük Millet Meclisi Üyesi Haluk KOÇ ve Kemal KILIÇDAROĞLU ile birlikte 116
milletvekili İPTAL DAVASININ
KONUSU : 31.5.2006
günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 1) 3. maddenin
(29) numaralı bendinin, 2) 18. maddesinin ikinci fıkrasında
yer alan “... genel sağlık sigortası
dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla...”
ibaresinin, 3) 19. maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkralarının, 4) 27. maddesinin birinci fıkrasının, 5) 28. maddesinin ikinci fıkrasının, 6) 29. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının tümüyle,
birinci ve beşinci fıkralarının ise Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden, 7) 30. maddesinin dördüncü fıkrasının, 8) 31. maddesinin birinci fıkrasının, 9) 40. maddesindeki Cetvelin 8., 12., 13. ve 14.
sıralarında yer alan düzenlemelerin, 10) 46. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkralarının, 11) 55. maddesinin ikinci fıkrasının, 12) 63. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki “…18 yaşını doldurmamış veya 45 yaşından
gün almış kişilerin diş protezlerinin 72 inci maddeye göre belirlenen
tutarının % 50’si.” İbaresinin ve ikinci fıkrasının, 13) 67. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin, 14) 68. maddesinin ikinci fıkrasının, tüm genel sağlık
sigortalıları yönünden, ikinci ve son tümcelerinin de emekli ve malûllük
aylığı alan, dul aylığı alan ve yetim aylığı alan sigortalılar yönünden, 15) 73. maddesinin dördüncü fıkrasının, 16) 80. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren
sigortalılar yönünden, 17) 81. maddesinin birinci fıkrasının (c) ve (e)
bentlerinin, 18) 106. maddesinin; a) (2) numaralı fıkrasındaki “...diğer maddeleri,” ibaresinin, Bağ-Kur kapsamındaki
sigortalılar yönünden, b) (8) numaralı fıkrasındaki “...30 ilâ 39 uncu maddeleri,...” ibaresinin, TC. Emekli Sandığı
iştirakçileri yönünden, 19) Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasının, 20) Geçici 2. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c)
ve (d) bentlerinin, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamına giren sigortalılar yönünden, 21) Geçici 4. maddesinin ikinci ve dokuzuncu
fıkralarının, 22) Geçici 6. maddesinin yedinci fıkrasının (a) bendinin, 23) Geçici 9. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü
fıkralarının, Anayasa’nın 2., 5.,
6., 7., 8., 10., 11., 13., 17., 49.,
56., 60., 73., 90., 123. ve 153.
maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve 1) 3. maddesinin (29) numaralı bendinin, 2) 18. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “... genel sağlık sigortası dahil prim ve
her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla...” ibaresinin, 3) 19. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarının, 4) 27. maddesinin birinci fıkrasının, 5) 28. maddesinin ikinci fıkrasının, 6) 29. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının, 7) 30. maddesinin dördüncü fıkrasının, 8) 40. maddesinde yer alan cetvelin 8., 12., 13. ve 14.
sıralarındaki düzenlemelerin, 9) 46. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarının, 10) 55. maddesinin ikinci fıkrasının, 11) 63. maddesinin, birinci fıkrasının (d) bendinde yer
alan “...18 yaşını doldurmamış veya 45
yaşından gün almış kişilerin” ibaresi ile “...nın %50’si.” ibaresinin ve ikinci fıkrasının, 12) 67. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin, 13) 68. maddesinin ikinci fıkrasının, tüm genel sağlık
sigortalıları yönünden, ikinci ve son tümcelerinin de emekli ve malûllük
aylığı alan, dul aylığı alan ve yetim aylığı alan sigortalılar yönünden, 14) 73. maddesinin dördüncü fıkrasının, 15) 80. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin “...ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki
her çeşit istihkaktan o ay için yapılan ödemelerin brüt toplamı...” bölümünün, TC. Emekli Sandığı iştirakçileri
yönünden, 16) 81. maddesinin birinci fıkrasının (c) ve (e)
bentlerinin, 17) 106. maddesinin; a) (2) numaralı fıkrasındaki “...diğer maddeleri,” ibaresinin, Bağ-Kur kapsamındaki
sigortalılar yönünden, b) (8) numaralı fıkrasındaki “...30 ilâ 39 uncu maddeleri,...” ibaresinin, TC. Emekli Sandığı
iştirakçileri yönünden, 18) Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasının, 19) Geçici 4. maddesinin dokuzuncu fıkrasının, 20) Geçici 9. maddesinin birinci fıkrasının TC. Emekli
Sandığı iştirakçisi sigortalılar ile Bağ-Kur kapsamındaki sigortalılar
yönünden, Yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi
istemidir. I - İPTAL
VE YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMLERİNİN GEREKÇESİ İptal
istemini içeren Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet SEZER tarafından verilen 16.6.2006
günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir: “III-
İPTAL İSTEMİNİN GEREKÇESİ 5510 sayılı “Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” ile, Devlet memurları ve diğer
kamu görevlileri, hizmet akdine dayalı ücretle çalışanlar, tarımsal işlerde
ücretle çalışanlar, kendi hesabına çalışanlar ve tarımsal alanda kendi
hesabına çalışanları kapsayan beş ayrı emeklilik rejiminin, aktüeryal olarak
hak ve yükümlülüklerin eşit olacağı tek emeklilik rejiminde buluşturulması
amaçlanmaktadır. Yasa, sosyal sigortalar ile
genel sağlık sigortasından yararlanacak kişileri, işverenleri, sağlık hizmeti
sunucularını, bu Yasa’nın uygulanması yönünden gerçek kişiler ile her türlü
kamu ve özel hukuk tüzelkişilerini ve tüzelkişiliği olmayan diğer kurum ve
kuruluşları kapsamaktadır. Yasa’da, sosyal sigortalar
ile genel sağlık sigortası yönünden kişileri güvenceye alacak düzenlemeler
yapılmakta; bu bağlamda, sigortalardan yararlanacak kişiler ve sağlanacak
haklar, bu haklardan yararlanma koşulları, finansman ve karşılanma yöntemleri
belirlenmekte; sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişine
ilişkin ilke ve yöntemlere yer verilmektedir. 1- 5510 sayılı Yasa’nın kimi
maddelerinin ya da bu maddelerin kimi kurallarının Anayasa’nın “sosyal
devlet” ve “eşitlik” ilkeleri ile “sosyal güvenlik hakkı” yönünden
incelenmesi gerekmektedir. Anayasa’nın sözkonusu
kuralları yukarıda anılan maddeler yönünden ortak gerekçe oluşturacağından,
öncelikle “sosyal devlet” ve “eşitlik” ilkeleri ile Anayasa’da herkes için
öngörülen “sosyal güvenlik hakkı” üzerinde durulması gerekmektedir. Anayasa’nın 2. maddesinde,
Türkiye Cumhuriyeti’nin, toplumun huzuru, ulusal dayanışma ve adalet anlayışı
içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta
belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk
devleti olduğu belirtilmiş; “sosyal devlet” niteliği, Türkiye Cumhuriyeti’nin
temel nitelikleri arasında sayılmıştır. Madde gerekçesinde
belirtildiği gibi, sosyal devlet, çalışan, ancak, çalışması karşılığı elde
ettiği ürün ile mutlu olabilmek için tasarladığı maddi ve manevi değerlere
ulaşamayan kişilere yardımcı olmayı ilke edinen devlettir. Sosyal devlet, bireyin huzur
ve gönencini gerçekleştiren ve güvenceye alan, kişi ve toplum arasında denge
kuran, emek ve sermaye ilişkilerini dengeli olarak düzenleyen, çalışanların
insanca yaşaması ve çalışma yaşamının kararlılık içinde gelişmesi için
sosyal, ekonomik ve mali önlemleri alarak çalışanları koruyan, işsizliği
önleyici ve ulusal gelirin adalete uygun biçimde dağılmasını sağlayıcı önlemleri
alan, adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu sürdürmeye kendini yükümlü
sayan, hukuka bağlı devlettir. Anayasa Mahkemesi’nin konuya
ilişkin tüm kararlarına egemen olan görüşe göre de, sosyal devletin görevi,
kişinin doğuştan sahip olduğu onurlu bir yaşam sürdürmesini, maddi ve manevi
varlığını bu yönde geliştirmesi için gerekli koşulları, güçsüzleri güçlüler
karşısında koruyarak gerçek eşitliği, yani sosyal adaleti, sosyal gönenci,
sosyal güvenliği ve toplumsal dengeyi sağlamaktır. Nitekim, Anayasa’nın 5.
maddesinde, kişilerin ve toplumun gönenç, huzur ve mutluluğunu sağlamak,
kişinin temel hak ve özgürlüklerini, sosyal hukuk devleti ve adalet
ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal
engelleri kaldırmak, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için
gerekli koşulları hazırlamak Devlet’in temel amaç ve görevleri arasında
sayılmıştır. Sosyal devlette sosyal
güvenlik sistemi, yalnızca aktüeryal dengeye dayalı bir düzenek olarak
oluşturulamaz. Sosyal güvenliği salt aktüeryal denge olgusu düşüncesiyle
oluşturmak, “sosyal devlet” ilkesini savsaklamak anlamına gelir ki, bunu,
Anayasa’nın 2. maddesiyle bağdaştırmak olanaksızdır. Devletin “sosyal” niteliği,
aktüeryal denge ile sosyal devlet ilkesi arasında uyum sağlanmasını; sosyal
güvenlik sisteminden kaynaklanan açıkların, başka bir deyişle sosyal güvenlik
yükünün gerektiğinde devletçe karşılanmasını zorunlu kılar. Ayrıca, hukuk devletinin
amaç edindiği kişinin korunması da, toplumda sosyal güvenliğin, sosyal
gönencin ve sosyal adaletin sağlanmasıyla gerçekleştirilebilmektedir. Cumhuriyet’in nitelikleri
arasında yer verilen sosyal hukuk devleti ilkesi uyarınca, toplumda yoksul ve
gereksinim duyan insanlara Devlet’çe yardım yapılarak, onlara insan onuruna
yaraşır asgari yaşam düzeyinin sağlanması, böylece, sosyal adaletin ve sosyal
devlet ilkesinin gerçekleşmesine elverişli ortam yaratılması gerekmektedir. Sosyal devletin görevleri
arasında yer alan insan onuruna yaraşır asgari yaşam düzeyinin sağlanması,
herkese çalışma olanağı yaratılması, çalışanlara adaletli ve dengeli ücret
verilmesi ve çalışamayacak durumda olanların sosyal güvenlik önlemleri ile
korunması anlamını taşımaktadır. Sosyal güvenliğin de içinde
bulunduğu sosyal hakların devletçe tanınmış olması yeterli değildir. Bu
hakların gerçekleşmesi için devletin olumlu edimde bulunması, sosyal güvenlik
alanında oluşturulacak kural ve kurumların da, Anayasa’nın sözüne ve özüne,
bu bağlamda sosyal hukuk devleti ilkesine uygun olması zorunludur. Uluslararası hukuk belgelerinde
ve çağdaş anayasalarda olduğu gibi, Anayasamızda da sosyal güvenlik hakkına,
“Temel Haklar ve Ödevler” bölümünde “sosyal ve ekonomik haklar “ arasında yer
verilmiştir. Anayasa’nın 60. maddesinde,
herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu; Devlet’in, bu güvenliği
sağlayacak gerekli önlemleri alıp örgütü kuracağı belirtilmiştir. Maddede, sosyal güvenlik,
bireyler yönünden “hak”, Devlet yönünden “ödev” olarak öngörülmüştür. Anayasa
koyucu, Devlet’i yalnızca sosyal güvenliği sağlayacak önlemleri almak ve
gerekli örgütü kurmakla görevlendirmemiş, aynı zamanda bunu Devlet’in
yükümlülüğü olarak görmüştür. Sosyal güvenlik hakkının,
yurttaşlarının sosyal durumu ve gönenciyle ilgilenen, onlara insanlık onuruna
yaraşır asgari yaşama düzeyi sağlayan “sosyal devlet”in gereği ve zorunlu
sonucu olduğu tartışmasızdır. Sosyal güvenlik, geliri ne
olursa olsun bireylere belirli sosyal riskler karşısında ekonomik güvence
sağlanmasını, onun kimi zararlara uğrama olasılığına karşı korunmasını,
sosyal zararların tehlikeleri karşısında bireyin ekonomik yönden güçlü
kılınmasını gerektirmektedir. Çağdaş toplumlarda bu
niteliği ile sosyal güvenliğin sağlanması, bireylerin geleceklerini güvence
altına almaya, mutluluğunu, huzurunu ve gönencini sağlamaya yönelik
etkinliklerin en önemlilerinden biri olarak kabul edilmektedir. Sosyal güvenliğin
işlevlerinin yerine getirilmesini amaçlayan kurallar ve kurumların tümü
sosyal güvenlik sistemini oluşturmaktadır. Toplumsal dayanışmanın kurumsal
duruma getirilmesini anlatan sosyal güvenlik sistemi, Devlet’in, Anayasa’nın
60. maddesi gereğince kurmakla görevli ve yükümlü olduğu sosyal güvenlik
örgütü ile yine Devlet’in sosyal güvenliği sağlamak için alacağı önlemlerin
tümünü kapsamaktadır. Anayasa’nın 65. maddesinde,
Devlet’in, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini,
bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek, mali kaynaklarının
yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği belirtilmiştir. Ancak, bu kural
Devlet’e, Anayasa Mahkemesi kararlarında da vurgulandığı gibi, yurttaşlar
için hak, kendisi için ödev olan sosyal güvenliği sağlama görevini yerine
getirirken, sosyal sigortacılığın teknik gereklerine uygun kimi sınırlamalar
yapma hakkı tanımakta, sosyal güvenlik hakkını kullanılamayacak duruma
getiren önlemler alma yetkisi vermemektedir. Nitekim, maddede, Devlet’e
sosyal hakları mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde gerçekleştirme
olanağı tanınırken, “bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözetme”
koşulu da konulmuştur. Yine Anayasa Mahkemesi’nin
23.02.2001 günlü, E.1999/42, K.2001/41 sayılı kararında belirtildiği gibi,
sosyal güvenlik sisteminde yapılan değişikliklerin, hukuk devletinde olması
gereken hukuk güvenliğini zedelemeyecek biçimde “adil, makul ve ölçülü”
olması zorunludur. Bu yaklaşım, emekli olabilmek
için öngörülen prim ödeme gün sayısı, prime esas aylık tutarı ve prim oranı,
emekliliğe hak kazanabilme ile emekli aylığına hak kazanmada yaş sınırları,
yaşlılık aylığı bağlama oranı, yaşlılık aylığı hesaplama yöntemi, aylıklarda
sağlanacak yıllık artış tutarı ve sağlık gibi konularda getirilen kuralların
adil, makul ve ölçülü olmasını gerektirmektedir. Öte yandan, Anayasa’nın 10.
maddesinde, herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi
inanç, din, mezhep ve benzeri nedenlerle ayırım gözetilmeksizin yasa önünde
eşit olduğu belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin birçok
kararında da açıklandığı gibi, yasa önünde eşitlik, hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Eşitlik ilkesi ile eylemli değil, hukuksal
eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik
ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık
tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,
aynı durumda bulunan kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin zedelenmesi
önlenmiştir. Durum
ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerektirebilir. Aynı hukuksal
durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmiş olmaz. Ancak, nitelikleri ve durumları özdeş olanlar
için değişik kurallar konulamaz. Anayasa
Mahkemesi’nin 06.01.2005 günlü, E.2001/479, K.2005/1 sayılı kararında
belirtildiği gibi, Anayasa’nın 2. ve 60. maddeleri uyarınca, Devlet’çe,
sosyal güvenliğin
ve sosyal adaletin sağlanmasına elverişli ortamın yaratılması ve bu anlamda sosyal güvenlik alanında
getirilecek bir haktan, aynı sosyal güvenlik kurumu içinde yer alan ve temelde birbirine yakın konumda bulunan tüm
sigortalıların “dengeli ve makûl”
ölçüler içinde yararlanmalarını öngören düzenlemelerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Yine bu
kararda, aynı sosyal güvenlik sistemi içinde bulunan, aynı sosyal risklere karşı asgari
ölçüde güvence altına alınan ve aynı kurallara bağlanan sigortalıların aynı hukuksal statü içinde
özdeş durumda bulunan kişiler olduğu, aynı durumdaki
kişilerin, yasanın öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmalarının
ise eşitlik ilkesinin gereği bulunduğu açıklanmıştır. Bu
açıklamalardan sonra, 5510 sayılı Yasa’nın kimi maddeleri ya da bu maddelerin kimi
kurallarının sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkeleri, sosyal güvenlik hakkı yönünden incelenmesi, bu kurallarda
“adil, makul ve ölçülü” olma ölçütünün gözetilip
gözetilmediğinin ortaya konulması gerekmektedir. a- 5510
sayılı Yasa’nın, - 28.
maddesinin ikinci fıkrasında, “İlk
defa bu Kanuna göre sigortalı sayılanlara; a)
Kadın
ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi
bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır. b) (a) bendinde belirtilen yaş şartı; 1) 1/1/2036 ilâ 31/12/2037 tarihleri arasında kadın için 59, erkek
için 61, 2) 1/1/2038 ilâ 31/12/2039 tarihleri arasında kadın için 60, erkek
için 62, 3) 1/1/2040 ilâ 31/12/2041 tarihleri arasında kadın için 61, erkek
için 63, 4) 1/1/2042 ilâ 31/12/2043 tarihleri arasında kadın için 62, erkek
için 64, 5) 1/1/2044 ilâ 31/12/2045 tarihleri arasında kadın için 63, erkek
için 65, 6) 1/1/2046 ilâ 31/12/2047 tarihleri arasında kadın için 64, erkek
için 65, 7) 1/1/2048 tarihinden itibaren ise kadın ve erkek için 65, olarak uygulanır.” - Geçici 6. maddesinin yedinci
fıkrasının (a) bendinde de, “Aylık bağlama şartları
bakımından bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamında sigortalı sayılarak aylık bağlanacaklar için; a) 28 inci maddenin ikinci
fıkrasının (a) bendinde belirtilen 9000 günlük süre ilk defa; 1) 1/1/2007 ilâ 31/12/2007 tarihleri arasında
sigortalı sayılanlar için 7100 gün olarak, 2) 1/1/2008 tarihinden itibaren sigortalı
sayılanlar için ise her takvim yılı başında 7100 güne 100 gün eklenmek
suretiyle 9000 günü geçmemek üzere, … uygulanır.” düzenlemesine yer
verilmiştir. Düzenlemelerde, - 01.01.2007’den sonra sigorta kapsamına
girenlere aylık bağlanmasının koşulları, kadın için 58, erkek için 60 yaşını
doldurmuş ve en az 9000 gün prim bildirilmiş olmak biçiminde belirlenmekte, - Yaş sınırı, 01.01.2036’dan başlayarak kadınlar için
01.01.2048’e, erkekler için 01.01.2044’e kadar artırılıp, 65’e
yükseltilmekte, - Hizmet akdi ile çalışanlar için prim ödeme
gün sayısı yönünden kademeli geçiş öngörülmekte; 2007 yılında sigortalı olanlar
için 7100 gün prim bildirme koşulu aranırken, izleyen yıllarda sigortalı
olanlar için bu sınırın 7100’e her yıl için 100 eklenerek bulunacağı
belirtilmektedir. Ülkemizde ortalama yaşama
süresinin 66 yıl olduğu, gelecek 50 yıl içinde bu Yasa ile koşulları
iyileştirilemeyecek çalışanlar yönünden bu sınırın çok fazla
yükseltilemeyeceği gözetildiğinde, Yasa ile tüm sigortalılar yönünden emekli
aylığı bağlama yaş sınırının zaman içinde de olsa 65’e yükseltilmesinin;
sürekli çalışma olanağı işverenin inisiyatifinde bulunan sigortalılar
yönünden de prim ödeme gün sayısının 9000’e çıkarılmasının, gelecek
kuşakların emeklilik hakkına kavuşmasını olanaksız kılacağı, bu niteliği ile
adil, makul ve ölçülü olmadığı açıktır. Ayrıca, hizmet akdi ile
çalışanlar yönünden prim ödeme gün sayısının 7000’den 9000’e çıkarılması,
Türkiye gerçekleriyle bağdaşmadığı gibi, esnek çalışmanın,
sendikasızlaştırmanın, kayıtdışı çalıştırmanın ve yoğun işsizliğin yaşandığı
ülkemizde gerçekçi de görünmemektedir. Üstelik, emekli olabilme
yaşı ile aylık bağlama yaşı arasındaki kimi durumlarda uzun yılları içeren
fark da ölçüsüzlüğün bir başka göstergesidir. Örneğin, 01.01.2007 gününde, 18
yaşında iken sosyal sigorta kapsamına giren, 43 yaşında emekli olma hakkı
kazanan bir sigortalı, ancak 22 yıl sonra, 65 yaşında aylığa hak
kazanabilecektir. Yukarıda da belirtildiği
gibi, Yasa’nın 28. maddesinde, emeklilik yaşının, 01.01.2007 gününden sonra
ilk kez sigortalı olacaklar yönünden kadın için 58, erkek için 60 olarak
belirlenmesine karşın, bu yaş koşulu 2036 yılından başlayarak kademeli olarak
artırılmakta ve emeklilik yaşı 65’e yükseltilmektedir. Bu düzenlemeye göre, kadın
için 58, erkek için 60 yaşını 01.01.2036 gününden önce dolduramayan
sigortalılar, emeklilik yaşını kademeli olarak yükselten kurala bağlı olacak
ve bunun sonucunda, kendisine emekli aylığı bağlanabilmesi için 65’e kadar
uzanan yaşları beklemek zorunda kalacaklardır. Ayrıca, yine bu durum
nedeniyle, aynı gün işe başlayan ve prim ödeme süreleri eşit olan farklı
yaşlardaki sigortalılar, yaşlılık aylığına aynı yılda hak
kazanamayacaklardır. Başka bir anlatımla,
Yasa’nın 28. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde, 01.01.2007’den sonra
ilk kez sigortalı olanlar için öngörülen kadın için 58, erkek için 60 yaş
sınırı, ancak sırasıyla 30 ve 32 yaşlarında göreve başlayanlar yönünden
geçerlidir. Yaş küçüldükçe, 2036 yılından sonra artırılan yaş sınırı
nedeniyle bekleme süresi artmaktadır. Örneğin, 01.01.2007’de sigorta
kapsamına giren bir kadın sigortalı 30 yaşında ise, 58 yaşına ulaştığı 2035
yılında; 18 yaşında ise, 65 yaşına ulaştığı 2054 yılında yaşlılık aylığına
hak kazanabilecektir. b- 5510 sayılı Yasa’nın, - 29. maddesinin birinci,
ikinci ve üçüncü fıkralarında, “Yaşlılık aylığına hak
kazanan sigortalıların aylığı, aşağıdaki hükümlere göre belirlenecek ortalama
aylık kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımı sonucunda bulunan tutardır. Ortalama aylık kazanç,
sigortalının her yıla ait prime esas kazancının, kazancın ait olduğu yıldan
itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen
güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının, itibarî
hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün
sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın otuz katıdır. Aylık bağlama oranı,
sigortalının malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi geçen toplam prim
ödeme gün sayısının her 360 günü için 2015 yılı sonuna kadar % 2,5;
2016 yılı başından itibaren ise % 2 olarak uygulanır. Bu hesaplamada 360
günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınır. Ancak aylık bağlama
oranı % 90’ı geçemez.”, -31. maddesinin birinci
fıkrasında, “Sigortalı olarak çalıştığı
işten ayrılan veya işyerini kapatan ve yaşlılık aylığı bağlanması için
gerekli yaş şartını doldurduğu halde malûllük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına
hak kazanamayan sigortalıya, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(a) ve (c) bendi kapsamında ise kendi adına bildirilen, (b) bendi kapsamında
ise ödediği malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait
tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen
yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek
toptan ödeme şeklinde verilir.”, - 3. maddesinin 29.
fıkrasında, “Güncelleme katsayısı: 4
üncü madde kapsamında sigortalı sayılanların, her yılın Kasım ayına ait
kanunî süresi içinde verilen belgelerindeki prim tahakkukları üzerinden
bulunacak ortalama prime esas günlük kazancın, bir önceki yılın aynı ayına
ait ortalama prime esas günlük kazanca göre değişim oranı ile her yılın
Aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel
yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranının toplamının
yarışma (1) tam sayısının ilave edilmesi sonucunda bulunan değeri, ifade eder.”, - Geçici 2. maddesinin birinci fıkrasının
(a), (b), (c) ve (d) bentlerinde, “Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten önce 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve
1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli
ve 2926 sayılı, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlara ve 17/7/1964
tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tâbi sandıklara tâbi
olanlara bağlanacak yaşlılık aylıkları aşağıdaki şekilde hesaplanır: a) Sigortalının veya
iştirakçinin bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen sürelerdeki prim
ödeme gün sayılarına veya fiilî hizmet süresine ait aylık; bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten önceki kanun hükümlerine göre, aylık talep
tarihindeki toplam prim ödeme gün sayısı veya fiilî hizmet süresi üzerinden,
bu Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla hesaplanacak aylığının bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihe kadarki prim ödeme gün sayısı veya fiilî hizmet
süresi ile orantılı bölümü, aylık başlangıç
tarihine kadar geçen yıllar
için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile
çarpılarak hesaplanır. b) Sigortalının veya iştirakçinin bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen sürelerdeki prim ödeme gün sayılarına
ait aylığı, aylık talep tarihindeki toplam
prim ödeme gün sayısı üzerinden
29 uncu madde
hükümlerine göre hesaplanacak
aylığının, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısına
orantılı bölümü kadardır. c) Aylık, (a) ve (b)
bentlerine göre hesaplanan kısmî aylıkların toplamından oluşur. Aylıklar
ayrıca 29 uncu maddenin son fıkrasına göre artırılarak belirlenir. d) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun ek
48 inci maddesi ile ek 68 inci, ek 73 üncü ve 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı
Kanunun ek 18 inci maddesi ve ilgili diğer maddeleri esas alınarak hak edilen
makam veya yüksek hâkimlik, temsil veya görev tazminatları ve ek göstergeler,
bu maddenin (a) bendinde belirtilen kısmî aylıkların hesabında dikkate
alınır. Ancak (a) bendine göre yapılacak hesaplama açısından bu hükmün
uygulanması sonucu daha yüksek ek göstergeye hak kazanılmış olması, 8/6/1949
tarihli ve 5434 sayılı Kanunun ek 70 inci maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinin uygulanmasında esas alınacak ek göstergelerin yükseltilerek
uygulanması hakkını doğurmaz.”, düzenlemelerine yer
verilmiştir. Görüldüğü gibi 29. maddenin, - Birinci fıkrasında, yaşlılık aylığının,
ilgilinin ortalama aylık kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımıyla
hesaplanacağı belirtilmiş, - İkinci fıkrasında da, “Ortalama aylık
kazanç”, sigortalının her yıla ilişkin prime esas kazancının, kazancın
ilişkin olduğu yıldan başlayarak aylık istem gününe kadar geçen yıllar için,
her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar
toplamının, itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı dışında,
toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle hesaplanan ortalama günlük
kazancın 30 katı olarak tanımlanmıştır. Yaşlılık aylığının
hesaplanmasında “ortalama aylık kazanç”ın esas alınması, bugün için Sosyal
Sigortalar Kurumu’na bağlı sigortalılar yönünden önemli yenilik
getirmemektedir. Sosyal Sigortalar Kurumu
sigortalıları yönünden eski ve yeni sistem arasındaki fark, ilkinde prime
esas kazanç, her takvim yılı itibariyle Türkiye İstatistik Kurumu’nca
açıklanan tüketici fiyatları indeksindeki artış oranı ve gayrisafi yurt içi
hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızı kadar ayrı ayrı arttırılarak, emekli
olunan güne kadar güncelleştirilmekte iken, bu kez güncelleşme işinin
“güncelleştirme katsayısı” esas alınarak yapılmasından ibarettir. Getirilen kural, Bağ-Kur
sigortalıları ve özellikle TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden önemli
yenilik içermektedir. Yasa’yla Bağ-Kur’a bağlı
sigortalılar yönünden basamak sistemi kaldırılarak, bunların prime esas
günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kendilerinin bildireceği
günlük kazancın prime esas alınması öngörülmüş; dolayısıyla bunların yaşlılık
aylıklarının hesaplanması yöntemi de değiştirilmiştir. Yaşlılık aylığının
hesaplanması yönteminde en köklü değişiklik TC Emekli Sandığı iştirakçileri
yönünden yapılmıştır. TC Emekli Sandığı
iştirakçilerinin emekli aylıklarının nasıl hesaplanacağı 5434 sayılı Yasa’nın
41 ve ek 70. maddelerinde gösterilmektedir. Bu maddelere göre, emekli aylığı
bağlanmasına esas aylık, memur aylık katsayısı ile emekli olunan günde
bulunulan emeklilik keseneğine esas derece ve kademe göstergesi ve çalışma
yaşamı boyunca elde edilen en yüksek ek gösterge çarpımından oluşmakta;
emeklilere ayrıca her ay kıdem aylığı, taban aylığı, zam ve tazminat ödemesi
karşılığında yasada gösterilen oranın, en yüksek Devlet memuru aylığının brüt
tutarına uygulanması suretiyle hesaplanan emeklilik tazminatı ödenmektedir. 5434 sayılı Yasa’nın ek 68.
maddesine göre de, makam tazminatı ile yüksek yargıçlık tazminatı ödenmesini
gerektiren görevlerde bulunduktan sonra emekliye ayrılanların, bulundukları
en üst görevin makam, yüksek yargıçlık, temsil ve görev tazminatları emekli
aylıklarına eklenmektedir. Özetle, TC Emekli Sandığı
iştirakçilerinin emekli aylıklarının hesaplanmasında, iştirakçinin bulunduğu
en son görevinin aylığı ve yapılan ödemelerin brüt tutarları gözönünde
buldurulmakta; böylece, çalışırken her ay ele geçen tutar ile emekli
olunduğunda alınacak tutar arasındaki fark çok azaltılmış bulunmaktadır. Oysa, 5510 sayılı Yasa’da,
TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden de yukarıda açıklanan yöntem
benimsenmiştir. Bu yöntem uyarınca, Devlet memurunun, göreve başladığı
yıllarda daha düşük olan aylık öğeleri üzerinden hesaplanan prime esas kazançları
yaşlılık aylığının belirlenmesinde de dikkate alınacak ve sonuca etkili
olacaktır. Bu durumun, yaşlılık aylığı
bağlama oranının da düşürüldüğü göz önünde bulundurulduğunda, kamu
görevlilerine bağlanacak yaşlılık aylıklarının bugüne göre daha düşük
olmasına yol açacağı ve çalışırken ele geçen toplam tutar ile emekli
olunduğunda alınacak toplam tutar arasındaki farkın yeniden artacağı
ortadadır. Günümüzde uygulanan emekli
aylıklarının, insan onuruna yaraşır asgari yaşama düzeyini sağlamaktan uzak
olduğu gözetildiğinde, bu tutarları daha da azaltan yeni kuralın adil, makul
ve ölçülü olmadığı; emeklilerin ulusal gelirden hak ettikleri payı almalarını
önleyeceği açıktır. Ayrıca, Yasa’nın geçici 2.
maddesinde, çalışanların 01.01.2007 gününe kadar sosyal güvenlik kurumlarına
bağlı geçen süreleri için yaşlılık aylıklarının eski kurallara, bu günden
sonraki sürelerine ilişkin yaşlılık aylıklarının Yasa kurallarına göre hesap
edilerek her iki tutarın toplamının yaşlılık aylığını oluşturacağı
belirtilmiştir ki, bu konunun, özellikle aynı görevde çalışmış ve çalışmakta
olanların emekli aylıkları ile ölenlerin dul ve yetimlerinin aylıkları
arasında fark oluşturacağı; bu farkın, eşitlik ilkesine aykırı olduğu ve
adaletsizlik yaratacağı ortadadır. Öte yandan, Yasa’nın 29.
maddesinin üçüncü fıkrasında, aylık bağlama oranının, toplam prim ödeme gün
sayısının her 360 günü, yani her yıl için 2015 yılı sonuna kadar % 2.5, 2016
yılından başlayarak % 2 olduğu belirtilmiştir. Yine maddede, aylık bağlama
oranının % 90’ı geçemeyeceği de kurala bağlanmıştır. Bugün için aylık bağlama
oranı, Sosyal Sigortalar Kurumu ile Bağ-Kur’a bağlı sigortalılar yönünden her
yıl için ortalama % 2.6, TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden ise 25 yıl
için yıllık % 3, sonraki yıllar için yıllık % 1’dir. Ayrıca, bugünkü sistemde TC
Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden aylık bağlama oranında üst sınır %
100’dür. Aylık bağlama oranının
düşürülmesinin daha az emekli aylığı anlamına geleceği, bu durumun,
çalışanların emeklilik statüsü yönünden olumsuz bir gelişme yaratacağı
açıktır. c- 5510 sayılı Yasa’nın, - 55. maddesinin ikinci
fıkrasında, “Bu Kanuna göre bağlanan
gelir ve aylıklar, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak
üzere, bir önceki altı aylık döneme göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından
açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim
oranı kadar artırılarak belirlenir.”, - 29. maddesinin son
fıkrasında, “Yukarıdaki şekilde
hesaplanan aylığın başlangıç tarihinin yılın ilk altı aylık dönemine
rastlaması halinde 55 inci maddenin ikinci fıkrasına göre Ocak ödeme dönemi
için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranı kadar artırılarak, yılın ikinci
altı aylık dönemine rastlaması halinde ise öncelikle Ocak ödeme dönemi, daha
sonra Temmuz ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranları
kadar artırılarak, sigortalının aylık başlangıç tarihindeki aylığı
hesaplanır.”, Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasında, - “Bağlanmış aylık ve gelirler,
55 inci maddenin ikinci fıkrasına göre artırılır.”, düzenlemelerine yer
verilmiştir. Yasa’nın 55. maddesinin
ikinci fıkrasında, bu Yasa’ya göre bağlanan gelir ve aylıkların, her yılın
Ocak ve Temmuz ödeme günlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık
döneme göre Türkiye İstatistik Kurumu’nca açıklanan en son temel yıllı
tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak
belirleneceği vurgulanmış; 29. maddesinin son fıkrasında, bağlanacak yaşlılık
aylığında 55. madde kuralının nasıl dikkate alınacağı belirtilmiş; geçici 1.
maddenin beşinci fıkrasında da, bu kuralın 5510 sayılı Yasa’nın yürürlüğe
girmesinden önce bağlanmış aylık ve gelirler için de uygulanması
öngörülmüştür. Oysa, 5434 sayılı Yasa’nın
ek 9. maddesinin birinci fıkrasında, yasalarla yapılacak değişiklikler
sonunda aylık tutarlarında oluşacak yükselmelerin, aynı rütbe, kadro unvanı
ve dereceden bağlanmış bulunan emekli, adî malûllük, vazife malûllüğü, dul ve
yetim aylıklarına da uygulanması esası getirilmiştir. Bu düzenleme, 25.08.1999
günlü, 4447 sayılı Yasa’nın 24. maddesiyle değiştirilerek, Yasa’nın yürürlüğe
girdiği 08.09.1999’dan önce emekli, adî malûllük, vazife malûllüğü ile dul ve
yetim aylığı alanların bu aylıklarının, Yasa’nın yürürlüğe girdiği günden; Yasa’nın
yürürlüğünden sonra bağlanacak emekli, adî malûllük, vazife malûllüğü ile dul
ve yetim aylıklarının ise, bağlandığı günden sonraki ilk memur aylık artış
gününden başlayarak her ay bir önceki aya ilişkin Türkiye İstatistik
Kurumu’nca açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları
indeksi değişim oranına göre belirlenmesi öngörülmüştür. Görüldüğü gibi, önceki ve
sonraki emekliler arasındaki gelir farkını giderecek düzenlemeye, 4447 sayılı
Yasa döneminde olduğu gibi 5510 sayılı Yasa’da da yer verilmemiştir. Bu
durum, bir yandan emeklilerin ulusal gelirden hak ettikleri payı almalarına
engel olacak, öte yandan da, aynı görevi yapmış önceki ve sonraki emekliler
arasında, hakkaniyete aykırı biçimde gelir farkı yaratacaktır. Anayasa Mahkemesi’nin 4447
sayılı Yasa’ya ilişkin 23.02.2001 günlü, E. 1999/42, K.2001/41 sayılı
kararında, “5434 sayılı Yasa’nın ek 9.
maddesinin birinci fıkrasının değişikliğinden önce, eski emeklilerle yeni
emekliler arasında herhangi bir eşitsizlik doğması engellenmiş iken, yeni
düzenlemeyle emekli aylıklarındaki artışın gösterge ve ek göstergelerdeki
artışa göre hesaplanması esasından vazgeçilerek, aylığın enflasyon oranındaki
artışa göre hesaplanması kabul edilmiş, böylece çalışan memurların maaş
artışı ile emekli memurların maaş artışı arasında olduğu gibi, daha önce aynı
görevlerde bulunan eski ve yeni emeklilerin maaşları arasında da büyük
farkların ortaya çıkmasına neden olacak bir sistem getirilmiştir. Bu durum, Anayasa’nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesini zedelemektedir. Eşitlik temeline dayanan
adil bir hukuk düzeni kurmak, hukuk devletinin en önemli işlevlerinden biri
olduğundan hukuksal eşitlik sağlanmadan hukuk devleti ilkesinin
gerçekleşmeyeceği açıktır.” gerekçesine yer verilerek,
4447 sayılı Yasa’nın, 5434 sayılı Yasa’nın ek 9. maddesini değiştiren kuralı,
Anayasa’nın 2 ve 10. maddelerine aykırı görülerek iptal edilmiştir. Bunun üzerine, 5434 sayılı
Yasa’nın ek 9. madde kuralının yeniden yasalaştırılması ya da benzer bir
yasal düzenleme yapılması gerekirken, 5510 sayılı Yasa’nın 55. maddesinde,
4447 sayılı Yasa benzeri bir kurala yer verilmiştir. Bu durum, 55. madde
kuralının, Anayasa’nın 2 ve 10. maddelerine açıkça aykırı olduğunu
göstermektedir. Yasa’nın geçici 1.
maddesinde, 55. madde kuralının bağlanmış aylık ve gelirlere de
uygulanmasının öngörülmesi sonuca etkili değildir. Çünkü, bu düzenleme,
yalnızca eski ve yeni emekli aylıklarının aynı esasa göre, enflasyon oranında
artırılmasına ilişkin olup, Anayasa Mahkemesi kararında belirtilen ve aynı
görevde çalışan memurlar ile bu görevlerden emekli olanların aylık artışları
arasındaki farkı giderecek, 5434 sayılı Yasa’nın ek 9. maddesine benzer bir
içerik taşımamaktadır. Yasa’da, emekli
aylıklarının, yasal kesin ölçütler yerine piyasa koşullarına dayanan yönetsel
keyfi ölçütlerle artırılmasının öngörülmesi de hukuk devleti ilkesine
aykırılık oluşturmaktadır. Ayrıca, emekli aylıklarının
yalnızca yıllık TÜFE oranı kadar artırılması, ulusal gelirdeki artış payının,
başka bir deyişle gönenç payının emekli aylıklarına yansıtılmaması,
emeklilerin ulusal gelirden aldıkları payın daha da gerilemesine neden
olacaktır ki, bu da, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır. d- 5510 sayılı Yasa’nın, - 80. maddesinin birinci ve
ikinci fıkralarında, “4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalıların prime esas
kazançlarının hesabında; a) Hak edilen ücretler ile prim, ikramiye ve
bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay için yapılan ödemelerin brüt
toplamı esas alınır. b) Ölüm, doğum ve evlenme
yardımları, görev yollukları, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem
tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa
tazminatları, emekli ikramiyesi ile Bakanlıkça tutarları yıllar itibarıyla
belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, özel sağlık sigortalarına ve
bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgarî ücretin % 30’unu
geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları
tutarları, görevin yerine getirilmesi için zorunlu olarak yapılan aynî
yardımlar ile Bakanlıkça belirlenecek diğer aynî yardımların asgarî ücretin %
30’unu geçmeyen kısmı, prime esas kazanca tâbi tutulmaz. c) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendine tâbi sigortalılara ödenen döner sermaye katkı payları
ve döner sermayelerden başka adla yapılan bu nitelikteki her türlü ödemeler
ile ikramiyeler ve benzeri ödemelerden en yüksek Devlet memuru aylığının %
200’ünü aşan kısmı prime esas kazanca tâbi tutulmaz. Yukarıdaki fıkranın (b) ve
(c) bentlerinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın
tüm ödemeler prime esas kazanca tâbi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tâbi
tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında
dikkate alınmaz.”, - 46. maddesinin dördüncü fıkrasının
birinci tümcesinde, “Kamu görevlilerinin kısa ve
uzun vadeli sigorta kollarının uygulaması bakımından prime esas kazançlarının
tespitinde 82 nci maddede belirtilen üst sınır aranmaz.”, düzenlemelerine yer
verilmiştir. Görüldüğü gibi, Yasa’nın 80.
maddesinde, prime esas kazançlar düzenlenmiş; tüm ödemeler keseneğe bağlı
tutulacağı için TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden önemli değişiklikler
getirilmiştir. 80. maddenin birinci ve
ikinci fıkralarında, TC Emekli Sandığı iştirakçisi olanların aylık prime esas
kazançlarının belirlenmesinde yapılan ödemelerin tümünün brüt tutarlarının
gözönünde bulundurulacağı öngörülmektedir. Oysa, bugünkü sistemde zam ve
tazminat ödemelerinin yasada hesap biçimi belirtilen sınırlı tutarı emeklilik
keseneğine bağlı tutulmaktadır. Ayrıca, Yasa’nın 82.
maddesinde, tüm sigortalılar yönünden, prime esas kazancın hesaplanmasında
alt ve üst sınır getirilmişken, 46. maddesinde, kamu görevlilerinin prime
esas kazançlarının saptanmasında 82. maddedeki üst sınırın aranmayacağı
belirtilmiştir. Böylece, kamu görevlilerinin tüm aylık gelirlerinden prim
kesintisi yapılması olanaklı kılınmıştır. Bu durumda, TC Emekli
Sandığı iştirakçileri yönünden, çalışanlar için prim oranı %14’e
düşürülmesine karşın, prime esas matrahın artması nedeniyle görev
aylıklarında azalma olması kaçınılmazdır. Bunun içindir ki, Yasa’nın
geçici 4. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, eski ve yeni matrahlar arasındaki
farka ilişkin sigorta priminin iki yıl süreyle kurumca karşılanması
öngörülmüştür. Böylece, görev aylıklarındaki azalma iki yıl ertelenmiş
olmaktadır. Sonuç olarak, yukarıda (a),
(b), (c) ve (d) bölümlerinde belirtilen gerekçelerle, 5510 sayılı Yasa’nın, - 3. maddesinin 29. fıkrası, - 28. maddesinin ikinci
fıkrası, - 29. maddesinin birinci,
ikinci, üçüncü ve son fıkraları, - 31. maddesinin birinci
fıkrası, - 46. maddesinin dördüncü
fıkrasının birinci tümcesi, - 55. maddesinin ikinci fıkrası, - 80. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, - Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrası, - Geçici 2. maddesinin birinci fıkrasının
(a), (b), (c) ve (d) bentleri, - Geçici 6. maddesinin yedinci fıkrasının (a)
bendi, Anayasa’nın sosyal hukuk
devleti ve eşitlik ilkeleri ile sosyal güvenlik hakkı kuralına aykırı
düşmektedir. 2- 5510 sayılı Yasa’nın 40.
maddesinde, kimi ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanlar için 506 ve 5434 sayılı
Yasalarda öngörülen fiilî hizmet süresi zammı, sosyal güvenlik kurumlarına
göre farklılıkları kaldırılarak yeniden düzenlenmiştir. Maddede, sigortalıların
hizmet sürelerine fiilî hizmet süresi zammı eklenmesini gerektiren işyerleri
ve/veya işler ile sigortalıların bu işyerlerinde ve/veya işlerde geçen
çalışma sürelerinin her 360 günü için fiilî hizmet zammı olarak eklenecek
süreler gösterilmiş; hesaplanan fiilî hizmet süresi zammının, yer altı
işlerinde sürekli ya da dönüşümlü olarak çalışanların maden işyerlerinde
geçen hizmetleri ayrık olmak üzere, en çok 8 yılının uzun vadeli sigorta
kolları uygulamasında prim ödeme gün sayısına eklenmesi ve bunun, üç yılı
geçmemek koşuluyla yarısının emeklilik yaş sınırlarından indirilmesi
öngörülmüştür. Bu düzenleme, fiilî hizmet
zammı eklenmesi gereken kimi ağır ve çalışanı yıpratıcı işleri yapanlar
arasında ayırıma yol açması nedeniyle eşitsizlik yaratmaktadır. Gerçekten, Yasa’nın 40.
maddesinde yer verilen ve fiilî hizmet süresi zammını gerektiren işyerleri ve
işler ile sigortalıları gösteren cetvel incelendiğinde, - 12. sırada, Türkiye Radyo-Televizyon
Kurumu’nda haber hizmeti yapan ve haber hizmetlerinde fiilen çalışanlardan
unvanları sayılanların TRT Kurumu haber hizmetlerinde, - 14.
sırada, Devlet Tiyatrosu
sanatçıları ile Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası şef ve üyelerinin, Devlet Tiyatroları ile Cumhurbaşkanlığı
Senfoni Orkestrası’nda, geçen çalışmaları nedeniyle fiilî
hizmet süresi zammından yararlanmalarına olanak tanındığı; ancak, aynı ya da
benzer etkinlikleri özel televizyon kuruluşları ve özel tiyatro ya da
orkestralarda yürütenlerin fiilî hizmet süresi zammından yararlandırılmadığı
görülmektedir. Anayasa’nın 10. maddesinde,
herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din,
mezhep ve benzeri nedenlerle ayırım gözetilmeksizin yasa önünde eşit olduğu
belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin birçok
kararında vurguladığı gibi, yasa önünde eşitlik, hukuksal durumları aynı
olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik
öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı,
aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını
sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık
tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda
bulunan kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında
eşitliğin zedelenmesi önlenmiştir. Durum ve konumlarındaki
özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli
kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara
bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmiş olmaz.
Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için değişik kurallar konulamaz. Öte yandan, Anayasa
Mahkemesi’nin 06.01.2005 günlü, E.2001/479, K.2005/1 sayılı kararında
belirtildiği gibi, Anayasa’nın 2. ve 60. maddeleri uyarınca, Devlet’çe,
sosyal güvenliğin ve sosyal adaletin sağlanmasına elverişli ortamın
yaratılması ve bu anlamda sosyal güvenlik alanında getirilecek bir haktan,
aynı sosyal güvenlik kurumu içinde yer alan ve temelde birbirine yakın
konumda bulunan tüm sigortalıların “dengeli ve makûl” ölçüler içinde
yararlanmalarını öngören düzenlemelerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Yine bu kararda, aynı sosyal
güvenlik sistemi içinde bulunan, aynı sosyal risklere karşı asgarî ölçüde
güvence altına alınan ve aynı kurallara bağlanan sigortalıların aynı hukuksal
statü içinde özdeş durumda bulunan kişiler olduğu, aynı durumdaki kişilerin, yasanın
öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmalarının ise eşitlik
ilkesinin gereği bulunduğu açıklanmıştır. Yasa’nın 40. maddesinde yer
verilen ve fiilî hizmet süresi zammı verilmesini gerektiren işyerleri ve
işler ile sigortalıları gösteren cetvel bu ilke ve kararlar çerçevesinde
değerlendirildiğinde, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu’nda haber hizmeti yapan
ve haber hizmetlerinde çalışanlar ile Devlet Tiyatrosu sanatçıları ve
Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasının şef ve üyelerinin fiilî hizmet süresi
zammından yararlanmalarına olanak tanındığı; ancak, aynı ya da benzer
etkinlikleri özel televizyon kuruluşları, özel tiyatrolar ve orkestralarda
yürütenlerin fiilî hizmet süresi zammından yararlandırılmadığı görülmektedir. Oysa, televizyon haber hizmetlerini
TRT Kurumu’nda yürütenler ile özel televizyon kuruluşlarında yürütenler
arasında, bu etkinliğin gerektirdiği teknik uygulamalar ile çalışanların
görev ve sorumlulukları arasında, çalışanların yıpranması yönünden bir fark
bulunmamaktadır. Aynı durum, Devlet Tiyatroları ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni
Orkestrası sanatçıları ile özel tiyatro ve orkestra sanatçıları yönünden de
geçerlidir. Yasa’nın temel yaklaşımı,
Devlet memurları, hizmet akdine göre ücretle çalışanlar, tarım işlerinde
ücretle çalışanlar, kendi hesabına çalışanlar ve tarımda kendi hesabına
çalışanları kapsayan beş ayrı emeklilik rejiminin, aktüeryal olarak hak ve
yükümlülüklerin eşit olacağı tek bir emeklilik statüsüne dönüştürülmesi
olduğuna göre, kurumlarının ve bağlı oldukları çalışma rejiminin, anılan
sigortalıların fiilî hizmet süresi zammından yararlanıp, yararlanmamasında
ayrım yapılmasına dayanak olamayacağı açıktır. Nitekim, aynı cetvelin, - 3. sırasında, Türkiye Denizcilik
İşletmeleri ya da Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğü
ile özel sektör denizcilik firmaları arasında bir ayrım yapılmadan gemi
adamları, gemi ateşçileri ve dalgıçlar denizde, - 6. sırasında, Türk Hava Yolları ile diğer özel
havayolu firmaları arasında ayrım yapılmadan, havayollarının uçucu personeli
uçakta, geçen çalışmaları için
fiilî hizmet süresi
zammından eşit biçimde yararlandırılmıştır. Bu nedenlerle, Yasa’nın 40.
maddesinde yer verilen cetvelin 12. ve 14. sıralarındaki düzenlemeler,
Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerinde yazılı hukuk devleti ve eşitlik
ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. 3- 5510 sayılı Yasa’nın 63.
maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, “Kişilerin hastalanmaları
halinde ayakta veya yatarak; ağız ve diş muayenesi, diş hekiminin göreceği
lüzum üzerine ağız ve diş hastalıklarının teşhisi için gereken klinik
muayeneler, laboratuar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri,
konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, diş
çekimi, konservatif diş tedavisi ve kanal tedavisi, hasta takibi, travmaya ve
onkolojik tedaviye bağlı protez uygulamaları, ağız ve diş hastalıkları ile
ilgili acil sağlık hizmetleri, 18 yaşını doldurmamış kişilerin ortodontik diş
tedavileri ile 18 yaşını doldurmamış veya 45 yaşından gün almış kişilerin diş
protezlerinin 72 nci maddeye göre belirlenen tutarının % 50’si.” denilerek, ağız ve diş
tedavisinde giderleri Kurum’ca ödenecek hizmetler sayılmıştır. Kurala göre, 18-45 yaş
arasındaki kişilerin diş protez giderleri Kurum’ca karşılanmayacak; 18 yaşını
doldurmayanlar ile 45 yaş ve üzerindeki kişilerin diş protez giderlerinin de
ancak yarısı Kurum’ca ödenecektir. Anayasa’nın 56. maddesinde,
sağlık hizmetlerinin yaygın biçimde yerine getirilmesi için yasayla genel
sağlık sigortası kurulabileceği belirtilmiştir. 5510 sayılı Yasa’yla, sosyal
güvenlik sistemi yeniden yapılandırılırken, Türkiye’de yaşayan herkese
sağlanacak sağlık hizmeti giderlerinin karşılanmasının eşit ve tek statüye
bağlanması öngörülmektedir. Böylece, yurttaşların sağlık giderleri yönünden
sosyal güvenlik kapsamına alınması sağlanmaktadır. Yasa’nın üçüncü kısmında,
“Genel Sağlık Sigortası”na ilişkin kurallara yer verilmiş; 61. maddesiyle de,
yalnız sosyal sigorta kapsamındaki sigortalılar değil, bunların yanında Türk
yurttaşı olan ya da Türkiye’de yerleşik herkes genel sağlık sigortası
kapsamına alınmıştır. Yasa’nın 63. maddesinde,
genel sağlık sigortalıları ile bakmakla yükümlü oldukları kişilerin,
giderleri Sosyal Güvenlik Kurumu’nca karşılanacak sağlık hizmetleri
düzenlenmiştir. Ne var ki, Yasa’nın 63.
maddesinin (d) bendinde yukarıdaki kurala yer verilerek, diş protez
giderlerinde yaşa bağlı sınırlama getirilmiş, birey yaşamının dönemleri
arasında farklı uygulama öngörülmüştür. Diş protez gereksinimi,
kişilerin biyolojik yapıları, yaşam koşulları ve beslenmelerine bağlı olarak
ortaya çıkacak bir sağlık hakkıdır. Bir başka deyişle diş protezine ne zaman
gereksinim duyulacağı, belirtilen etmenlere bağlı olarak kişiden kişiye
farklılık göstermektedir. Toplumumuzda diş protezinin,
yine aynı etmenlere bağlı olarak çok genç yaşlarda ortaya çıkan sağlık sorunu
olduğu da bir gerçektir. Bu durumda, diş protez
giderlerinin 18-45 yaş arasında ödenmemesi, 18 yaşını doldurmayanlar ile 45
yaş üzerindekiler için bu giderlerin yarısının ödenmesine ilişkin kural,
Anayasa’da yer verilen sosyal devlet ilkesiyle, sosyal güvenlik hakkıyla ve
Anayasa’nın 56. maddesindeki Devlet’in “herkesin yaşamını, beden ve ruh
sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak” yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır. Anayasa’nın 65. maddesinde,
Devlet’in, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini,
mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği belirtilmiş ise
de, bu kuralın, Anayasa Mahkemesi kararlarında da açıklandığı gibi, sosyal
güvenlik hakkını ortadan kaldıran ya da onu kullanılamayacak ölçüde
sınırlayan biçimde uygulanmaması gerekmektedir. 4- 5510 sayılı Yasa’nın
geçici 4. maddesinin ikinci fıkrasında, “Kamu görevlilerinin
emeklilik ikramiyeleri, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanun hükümlerince hesaplanarak
bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren bir yıl süreyle, 8/6/1949 tarihli ve
5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ve bu Kanunla mülga 24/5/1983 tarihli ve
2829 sayılı Kanun ile personel kanunlarına göre Kurumca ödenir ve ilgili
kurumlardan tahsilat, anılan maddedeki usûlle yapılır. Bir yıllık sürenin
dolmasından itibaren emekli ikramiyeleri 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı
Kanunun 89 uncu maddesi hükümlerine göre kamu görevlisinin son defa çalıştığı
kurumunca, çalıştığı son kurumun özelleştirilmesi halinde ise Hazinece
ödenir.” düzenlemesine yer
verilmiştir. Maddede, emekli ikramiyesine
ilişkin kural korunmakta, ancak, ödemeyi yapacak kurum değiştirilmektedir. 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Yasası’nın 89. maddesine göre, emekli ikramiyesi
Emekli Sandığı’nca ödenmekte ve ödenen tutar daha sonra görevlinin son
çalıştığı kurumdan geri alınmaktadır. Oysa, 5510 sayılı Yasa’nın
geçici 4. maddesinin ikinci fıkrasında, emekli ikramiyelerinin bir yıl daha
Sosyal Güvenlik Kurumu’nca ödenmesi, bir yıldan sonra ise ödemenin doğrudan
son çalışılan kurumca yapılması öngörülmektedir.Kimi kamu kurum ve
kuruluşlarının, özellikle yerel yönetimlerin mali zorluk nedeniyle hizmet
akdi ile çalışan işçilerin kıdem tazminatlarını ödemekte güçlük içinde bulundukları
bir gerçektir. Yapılan düzenleme ile,
memurlar ve diğer kamu görevlileri emekli ikramiyesini alabilmek yönünden
aynı güç koşullar içine itilmektedir. Normal işleyen bir düzenden,
riski Kurum yerine çalışanlar üzerine taşıyan bir sisteme geçmenin, görevi
çalışanı korumak olan sosyal devlet ilkesiyle bağdaşmayacağı açıktır. Ayrıca, emekli ikramiyesini
ödeyecek kurumu değiştiren kalıcı düzenlemenin geçici maddeyle yapılmasının
yasa yapma tekniğine uygun düşmediğini ve bunun hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığını
da vurgulamak gerekir. 5- 5510 sayılı Yasa’nın
geçici 9. maddesinin ilk üç fıkrasında, “4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamında olup da 8.9.1999 tarihinden bu Kanunun
yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise 58, erkek
ise 60 yaşını doldurmak ve 7000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları
primi ödemiş olmak şartıyla veya kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmak
ve 25 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 4500 gün malûllük, yaşlılık ve
ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla yaşlılık aylığından
yararlanırlar. 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamında olup da 8.9.1999 tarihinden bu Kanunun
yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise 60, erkek
ise 62 yaşını doldurmak ve en az onbeş tam yıl malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi ödemek şartıyla kısmî yaşlılık aylığından yararlanırlar. 17.10.1983 tarihli ve 2925
sayılı Kanun kapsamında sigortalı olup da 8.9.1999 tarihinden bu Kanunun
yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise 58, erkek
ise 60 yaşını doldurmak ve onbeş yıldan beri sigortalı olup 3600 gün
malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemek şartıyla yaşlılık
aylığından yararlanırlar.” düzenlemesine yer
verilmiştir. Böylece, 08.09.1999 ile
Yasa’nın yürürlüğe gireceği 01.01.2007 günleri arasında, 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Yasası ile 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Yasası
kapsamında ilk kez sigortalı olanların, sigortalı oldukları günde geçerli
koşullarla yaşlılık aylığına hak kazanma olanakları korunmuştur. Yine aynı günler arasında
ilk kez Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanların, kadın için 60, erkek için 62
yaşını doldurmak ve en az onbeş tam yıl malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi ödemek koşuluyla “kısmi yaşlılık aylığı”ndan yararlanma
olanakları da korunmuştur. Buna karşılık, Yasa’da aynı
günler arasında ilk kez Emekli Sandığı ile ilgilendirilmelerini gerektiren
görevlere atananların emekli aylığına, yine ilk kez Bağ-Kur’a tâbi olmayı
gerektiren etkinliklere başlayanların ise “tam yaşlılık aylığı”na hak
kazanabilmeleri için, iştirakçi ya da sigortalı oldukları gün geçerli olan
koşullara bağlı olduklarını belirten bir geçiş kuralına yer verilmemiştir.Öte
yandan, 5434 sayılı Emekli Sandığı Yasası’nın emekli aylığı bağlanacak
durumların belirlendiği 39. maddesi ile 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve
Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Yasası’nın yaşlılık aylığından
yararlanma koşullarının düzenlendiği 35. maddesi, Yasa’nın 106. maddesinin 2.
ve 8. fıkralarıyla yürürlükten kaldırılmaktadır. Dolayısıyla, bu durumda
olanların emeklilik ya da tam yaşlılık aylığına hak kazanmasında yaş sınırı,
fiilî hizmet süresi ve prim ödeme gün sayısı gibi koşulları belirleyen
herhangi bir düzenleme kalmamakta; başka bir anlatımla, 08.09.1999-01.01.2007
günleri arasında iştirakçi olanlar ile Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanların
nasıl ve hangi koşullarla emeklilik haklarına kavuşacakları konusu belirsiz
bırakılmaktadır. Bu kişilerin emeklilik
koşullarının Yasa’nın 28. maddesiyle düzenlendiğinden söz edilmesi de
olanaksızdır. Çünkü, Yasa’nın 28. maddesinde, Yasa’nın yürürlüğe girmesinden,
yani 01.01.2007 gününden sonra ilk kez sigortalı olacakların yaşlılık
aylığından yararlanma koşulları düzenlenmektedir. Yasa’nın geçici 9.
maddesinde, 08.09.1999-01.01.2007 günleri arasında Emekli Sandığı iştirakçisi
olanlar ile Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanların nasıl ve hangi koşullarla
emeklilik haklarına, bu bağlamda yaşlılık aylığına kavuşacakları belirsiz
bırakılarak, bu kişilerin sosyal güvenlik haklarının belki de en önemli öğesi
olan emeklilik hakkını kullanamaz duruma getirilmeleri Anayasa’nın 2, 5 ve
60. maddeleriyle bağdaşmamaktadır. IV-
SONUÇ: Yukarıda
açıklanan gerekçelerle, 31.05.2006
günlü, 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu”nun, a- - 28. maddesinin ikinci fıkrasının, -31. maddesinin
birinci fıkrasının, - 40. maddesindeki cetvelin 12. ve 14. sıralarındaki düzenlemelerin, - 46.
maddesinin dördüncü fıkrasının birinci tümcesinin, - 55. maddesinin ikinci fıkrasının, - 63. maddesinin birinci
fıkrasının (d) bendindeki “...
18 yaşını doldurmamış veya 45 yaşından gün almış kişilerin
diş protezlerinin 72 nci maddeye göre
belirlenen tutarının % 50’si.” ibaresinin, - Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasının, - Geçici 4. maddesinin ikinci fıkrasının, - Geçici 6. maddesinin yedinci fıkrasının (a) bendinin, - Geçici 9. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarının, Anayasa’nın 2., 5., 10., 56. ve 60. maddelerine aykırı olmaları
nedeniyle, b- 3.
maddesinin 29. fıkrasının, - 29. maddesinin birinci, ikinci, üçüncü ve son fıkralarının,- 80. maddesinin
birinci ve ikinci fıkralarının, - Geçici 2. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (d)
bentlerinin, ise, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına
giren sigortalılar yönünden,
yine Anayasa’nın aynı maddelerine aykırı olmaları nedeniyle, iptallerine
karar verilmesini arzederim.” İptal ve
yürürlüğün durdurulması istemlerini içeren, Türkiye Büyük Millet Meclisi
Üyeleri Haluk KOÇ ve Kemal KILIÇDAROĞLU ile birlikte 116 Milletvekili
tarafından verilen 14/7/2006 günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir
: “III.
GEREKÇE 1)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 3 üncü Maddesinin Yirmidokuzuncu Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510
sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin yirmidokuzuncu fıkrasında güncelleme
katsayısı; “4 üncü madde kapsamında sigortalı sayılanların, her yılın Kasım
ayına ait kanunî süresi içinde verilen belgelerindeki prim tahakkukları
üzerinden bulunacak ortalama prime esas günlük kazancın, bir önceki yılın
aynı ayına ait ortalama prime esas günlük kazanca göre değişim oranı ile her
yılın Aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son
temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranının toplamının
yarısına (1) tam sayısının ilave edilmesi sonucunda bulunan değeri ifade
eder”, şeklinde tanımlanmıştır. 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 8.9.1999 gün ve 4447 sayılı Kanunun 7 inci
maddesiyle değişik 61 inci maddesinin ikinci fıkrasında,
“Sigortalının her takvim yılına ait prime esas kazancı, kazancın ait olduğu
takvim yılından itibaren aylık talep tarihine kadar geçen takvim yılları
için, her yılın Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından
açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki
artış oranı ve gayrisafi yurt içi hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızı kadar
ayrı ayrı artırılarak bulunan yıllık kazançlar toplamının, toplam prim ödeme
gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama günlük kazancın 360 katı,
aylığın hesaplanmasına esas ortalama yıllık kazancı oluşturur.” denilmiştir. Bu hüküm
ile, Anayasa’nın 2 inci maddesinde yer verilen sosyal hukuk devletinin temel
görevlerinden olan ve Anayasa’nın 60 ıncı maddesinde ifadesini bulan sosyal
güvenlik hakkının, günün koşullarına uygun, adil ve hakkaniyet ilkelerine
göre sağlanarak emeklinin değişen ekonomik koşullar karşısında korunması ve
refahtan pay alması amaçlanmış olmasına karşın, yapılan söz konusu
düzenlemeyle emeklinin refahtan pay alması engellenerek sigortalıya
bağlanacak emekli aylığının düşürülmesi öngörülmüştür. Anayasa’nın
2 nci maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin sosyal bir hukuk devleti olduğu
belirtilmiştir. Bu maddede belirtilen sosyal hukuk devleti, temel hak ve
özgürlükleri en geniş ölçüde gerçekleştiren ve güvence altına alan, toplumsal
gerekleri ve toplum yararını gözeten, kişi ve toplum yararı arasında denge
kuran, toplumsal dayanışmayı en üst düzeyde gerçekleştiren, güçsüzleri
güçlüler karşısında koruyarak eşitliği, sosyal adaleti sağlayan, çalışma
hayatının gelişmesi için önlemler alarak çalışanları koruyan, sosyal güvenlik
sorunlarını çözmeyi yüklenmiş Devlettir. Bu
niteliği itibariyle sosyal hukuk devletinin temel görevi de, değişen ekonomik
koşullar karşısında sigortalıyı korumak, refah düzeyini artırmaktır. İptali
istenen düzenlemenin ise, refahtan pay almasını engelleyerek değişen ekonomik
koşullar karşısında sigortalıyı koruyup
refah düzeyini arttırmadığı için
Anayasa’nın 2 nci maddesine; sosyal devletin asli görevlerinden olan
vatandaşların sosyal güvenlik haklarını sağlama ödevini yerine getirmesine de
engel oluşturduğu için de Anayasa’nın 60 ıncı maddesine aykırı düştüğü
açıktır. Diğer
yandan Anayasa’nın 5 inci maddesinde de, “kişilerin ve toplumun refah, huzur
ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk
devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,
ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının
gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak”, devletin temel amaç ve
görevleri arasında sayılmıştır. Anayasa Mahkemesi de bir kararında 2 nci maddeyi 5
inci madde ile birlikte değerlendirmiş ve sosyal güvenliğe ilişkin çerçeveyi
şu şekilde tanımlamıştır: “…devletin temel amaç ve görevleri arasında insanın
maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlamaya
çalışmak, kişiyi mutlu kılmak, onların hayat mücadelesini kolaylaştırmak,
insan haysiyetine uygun bir ortam içinde yaşamalarını sağlamak gibi hususlar
da yer alırlar. Gerçekten yarattığı gelecek güvencesiyle bu mutluluğa hizmet
eden araçlardan biri de sosyal güvenliğin temin edilmiş olmasıdır”(
E.1986/16, K. 1986/25, k.t. 21.10.1986, AMKD, Sayı 22, s.290-291). İptali istenen ibarenin ise, sigortalıyı prim borcu
nedeniyle iş göremezlik ödeneğinden yoksun bırakarak gelecek güvencesini
mutluluk ve huzurunu tehlikeye düşürmek gibi sonuçlar yarattığı; sosyal
güvenlik hakkını, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak
surette sınırlayan engelleri kaldırmak yerine, engeller koyduğu ortadadır. Bu nedenle iptali istenen ibare, Anayasa’nın 5 inci
maddesine de aykırıdır. İptali istenen ibarenin Anayasa’nın 60 ncı maddesinde
ifade edilen sosyal güvenlik hakkını sosyal adalet ilkesiyle ve demokratik
toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmayacak biçimde, ölçüsüzce ve özünü
zedeleyerek sınırlandırdığı; bu nedenle Anayasa’nın 13 üncü maddesine de
aykırı düştüğü yadsınamaz. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa.24, shf. 225). Açıklanan
nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 3 üncü maddesinin yirmidokuzuncu fıkrası, Anayasa’nın 2
nci, 5 inci, 11 inci, 13 ünü ve 60 ıncı maddelerine aykırı olup, iptali
gerekmektedir. 2)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 18 inci Maddesinin İkinci Fıkrasında yer alan “genel sağlık sigortası
dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla” İbaresinin
Anayasa’ya Aykırılığı 31.5.2006
tarih ve 5510 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki
iptali istenen ibare ile; bu Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b)
bendine göre sigortalı sayılanların (Bir veya birden fazla işveren tarafından
çalıştırılan; film, tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları ile
müzik, resim, heykel, dekoratif ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün
güzel sanat kollarında çalışanlardan, düşünürlerden ve yazarlardan hizmet
akdi ile çalışanların) hastalıkları halinde geçici iş göremezlik ödeneğinden
yararlanmaları prim borçlarının bulunmaması koşuluna bağlanmıştır. Sosyal
fondan yararlanmak için fona katkıda bulunmak gereklidir. Sağlanacak yarar,
nimet ve külfet ortaklığı şeklindedir. Ancak iş göremez duruma gelenin
yardımdan yararlanması prim borcunun bulunmaması koşuluna bağlanamaz. Çünkü
sosyal dayanışmanın, tam bir alışveriş
gibi görülemeyeceği kuşkusuzdur. Gerek işyerini güçlükle ayakta tutan, uzun
süre işsiz kalarak güç koşullarda işyeri açan bir serbest meslek mensubunun,
gerekse hizmet akdi ile çalışan bir sigortalının prim borcu olduğu için iş
göremezlik ödeneğinden yoksun bırakılması, “sosyal güvenlik”
ve “sosyal dayanışma”
ilkelerine ters düşer. Gerçekten,
sigortalıya sağlanacak “sosyal güvenlik”in “sosyal dayanışma”dan
ayrı düşünülüp ayrı tutulması olanaksızdır. Anayasanın ikinci maddesiyle
öngördüğü demokratik, laik, milli ve insan haklarına dayalı sosyal bir hukuk
Devletinde bireyler, yalnız kendi çıkarlarının belirdiği yerlerde ve yalnız
kendi çıkarları ölçüsünde yer alan kişiler değillerdir. Herkesin sahip olduğu
sosyal güvenlik hakkını sağlamak için Devlet’e sosyal güvenliği sağlayacak
tedbirleri alma ve sosyal sigortalar ve sosyal yardım teşkilatı kurdurmak
ödevinin Anayasanın 60 ıncı maddesi ile verilmiş olmasının bir anlamı budur. Sosyal Hukuk Devleti ilkesi içinde yer alan sosyal
adalet, sosyal refah ve sosyal güvenlik kavramları tüm yurttaşları kapsar.
Toplum yararının birey yararına üstün tutulması, sosyal hukuk devletinin
temelini oluşturur. Ancak bunda güdülen amaç sonuçta yine bireylerin
mutluluğunun sağlanmasıdır. Anayasa’nın 2 nci maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin
sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Bu maddede belirtilen sosyal
hukuk devleti, temel hak ve özgürlükleri en geniş ölçüde gerçekleştiren ve
güvence altına alan, toplumsal gerekleri ve toplum yararını gözeten, kişi ve
toplum yararı arasında denge kuran, toplumsal dayanışmayı en üst düzeyde
gerçekleştiren, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak eşitliği, sosyal
adaleti sağlayan, çalışma hayatının gelişmesi için önlemler alarak
çalışanları koruyan, sosyal güvenlik sorunlarını çözmeyi yüklenmiş, ülkenin
kalkınmasıyla birlikte ulusal gelirin sosyal katmanlar arasında adaletli biçimde
sağlanmasını amaç edinmiş devlettir. Güçsüzleri güçlülere ezdirmemek ilkesi,
herkesi, bu arada çalışanları, emeklilerle yaşlıları, durumlarına uygun
düzenlemelerle, sağlıklı, mutlu ve güven içinde yaşatmayı gerektirir. Anayasa Mahkemesinin 17.10.1972 tarih ve E.1972/16,
K.1972/49 sayılı kararında da, “Anayasanın 2. maddesi uyarınca Türkiye
Cumhuriyeti, sosyal bir hukuk Devletidir. Sosyal hukuk devletidir, güçsüzleri
güçlüler karşısında koruyarak gerçek eşitliği yani sosyal adaleti ve böylece
toplumsal dengeyi sağlamakla yükümlü Devlet demektir Çağdaş uygar görüşü ve
Anayasa’nın temel yapı ve felsefesine göre gerçek hukuk devleti ancak
toplumsal Devlet anlayışı içinde ise bir anlam kazanır. Hukuk devletinin amaç
edindiği kişiliğin korunması, toplumda sosyal güvenliğin ve sosyal adaletin
sağlanması yoluyla gerçekleştirilebilir.” görüşüne yer verilmiştir. Bu nedenle , iptali istenen ibare Anayasa’nın 2 nci
ve 60 ıncı maddelerine aykırıdır. Öte
yandan, Anayasa Mahkemesinin 2 nci maddeyi 5 inci madde ile birlikte
değerlendirdiği ve sosyal güvenliğe ilişkin çerçeveyi belirlediği 21.10.1986
gün ve E.1986/16, K. 1986/25 sayılı kararı esas alındığında, yukarıda
gerekçede (1) numaralı başlık altında belirtilen nedenlerle, iptali istenen
düzenlemenin Anayasa’nın 5 inci maddesine de aykırı düştüğünü söylemek
gerekmektedir. İptali
istenen düzenlemenin Anayasa’nın 60 ıncı maddesinde ifade edilen sosyal
güvenlik hakkını, sosyal devlet ilkesi ve demokratik toplum düzeninin
gerekleriyle bağdaşmayacak biçimde, ölçüsüzce ve özünü zedeleyerek
sınırlandırdığı; bu nedenle Anayasa’nın 13 üncü maddesine de aykırı düştüğü
yadsınamaz. Anayasa’nın
90 ıncı maddesine göre, yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin
milletlerarası anlaşmalarla yasaların aynı konuda farklı hükümler içermesi
nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası anlaşma hükümlerinin
esas alınması kabul edilmiştir. Sosyal
güvenlik hakkını vurgulayan uluslararası sosyal politikanın en önemli
belgelerinden biri 1948 tarihli Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel
Bildirgesidir. Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında da Bildirgenin 22
nci maddesinde yer alan “Herkes, toplumun bir ferdi olarak sosyal güvenlik
hakkına sahiptir; sosyal güvenlik, bireyin onuru, kişiliğinin geliştirilmesi
için kaçınılmaz ekonomik, sosyal ve kültürel hakların tatmin edilmesine
dayanır.” ilkesine atıfta bulunulmuştur. Bildirgenin, tamamlayıcı olarak görülebilecek 25 inci
maddesinde ise her insanın yiyecek, giyecek, konut, tıbbi bakım ve gerekli
toplumsal hizmetler de dahil olmak üzere, kendisinin ve ailesinin sağlığını
ve refahını sağlayacak uzun bir yaşam düzeyine hakkı olduğu; işsizlik,
hastalık, sakatlık ya da geçim olanaklarından iradesi dışında yoksun kaldığı
diğer hallerde, güvenlik hakkına sahip olduğu vurgusuyla sosyal güvenlik
hakkı, temel insan hakları arasında sayılmaktadır. Bu
nedenle, iptali istenen ibare Anayasa’nın 90 ıncı maddesine de aykırıdır. Öte yandan, söz konusu ibarede yer verilen “her türlü
borç” kavramının hangi tür borçları kapsadığı, bir başka deyişle içeriği
belirsizdir. Anayasa’nın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk
devletinin unsurlarından biri de, vatandaşlarına hukuk güvenliği
sağlamasıdır. Hukuk güvenliği, kurallarda <<belirlilik>>
ve <<öngörülebilirlik>> gerektirir. Hukuk devletinde yargı
denetiminin sağlanabilmesi için yönetimin görev ve yetkilerinin sınırının
yasalarda açıkça gösterilmesi bir zorunluluktur. Bu durumda, iptali istenen kural belirlilik ve öngörülebilirlik özelliklerini
taşımaması nedeniyle de hukuk devleti ilkesi ile de bağdaşmamaktadır.Diğer taraftan, bir yasa kuralının Anayasanın herhangi
bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden Anayasanın 11 inci
maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa Mahkemesinin
03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD., sa.24, shf.
225). Açıklanan nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 18 inci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan “genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü
borçlarının ödenmiş olması şartıyla” ibaresi Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11
inci, 13 üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı olup, iptali
gerekmektedir. 3) 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar
ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 19 uncu Maddesinin Dördüncü Fıkrasının
Anayasa’ya Aykırılığı 31.5.2006
tarih ve 5510 sayılı Kanunun 19 uncu maddesinin dördüncü fıkrası ile; bu
Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı
sayılanlara (Bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan; film,
tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları ile müzik, resim, heykel,
dekoratif ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün güzel sanat kollarında
çalışanlardan, düşünürlerden ve yazarlardan hizmet akdi ile çalışanlara)
sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için, kendi sigortalılığından
dolayı, genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş
olması zorunluğu getirilmiştir. Bu Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b)
bendine göre sigortalı sayılanların prim ve her türlü borçları için sürekli
iş göremezlik geliri bağlanmasından yoksun bırakılması; “sosyal güvenlik”
,”sosyal dayanışma” ve “belirlilik” ilkelerine ters düştüğü ve 1948 tarihli
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile bağdaşmadığı için
yukarıda (1) ve (2) numaralı başlıklar altında etraflıca belirtilen
nedenlerle Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci,13 üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı
maddelerine aykırıdır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa. 24, shf. 225). Açıklanan nedenlerle 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 19 uncu maddesinin
dördüncü fıkrası Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci, 13 üncü, 60 ıncı ve 90
ıncı maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 4)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 19 uncu Maddesinin Beşinci Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 19 uncu maddesinin
iptali istenen beşinci fıkrasında; Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamında bulunan sigortalılardan, kurumlarınca sürekli
iş göremezlik nedeniyle görevlerine son verilenlerden; malûllük veya yaşlılık
aylığına hak kazanamayan sigortalılara sürekli tam iş göremezlik geliri
bağlanarak sürekli iş göremezlik derecesine göre hesaplanacak sürekli iş
göremezlik gelir tutarı ile sürekli tam iş göremezlik geliri arasındaki
farkın, sigortalının görevine son veren kurum tarafından, Sosyal Güvenlik
Kurumu’na ödenmesi öngörülerek aynı statüdeki ve hatta aynı kurumdaki
sigortalılar arasında, Anayasa’nın 10 uncu maddesindeki “kanun önünde
eşitlik” ilkesine aykırı olarak, farklı uygulamalara olanak sağlayan bir
düzenleme yapılmıştır. Böyle bir
düzenleme, aynı kurumda çalışan ve aynı iş kazasında aynı oranda sakat kalan
ve bu nedenle işten çıkartılan memur ile işçi arasında büyük ölçüde fark
yaratacak bir uygulama yapılması sonucunu doğurabilecektir. Örneğin, her
ikisinin aylık ücreti de 1000 YTL ise ve % 20 oranında sakat kalmışlarsa,
memura 700 YTL gelir bağlanırken işçiye 140 YTL gelir bağlanacaktır. Makul
bir nedene bağlanamayacak bu farkın, kanun önünde eşitlik ilkesi ve
dolayısıyla Anayasa’nın 10 uncu maddesi ile bağdaşmayacağı açıktır. Yine 19
uncu maddenin beşinci fıkrasının (b) bendine göre de, söz konusu kapsamdaki
sigortalılardan malûllük veya yaşlılık aylığına hak kazananlara diğer
sigortalılardan farklı olarak sürekli iş göremezlik derecesine göre gelir
bağlanacaktır. Bir sosyal güvenlik kuruluşu olan Sosyal Güvenlik
Kurumu kapsamı içinde bulunan, aynı sosyal risklere karşı asgari ölçülerde
güvence altına alınan ve aynı kurallara bağlı olan sigortalılar, aynı hukuki
statü içinde özdeş durumda bulunan kişilerdir. Aynı durumda bulunan kişilerin
yasanın öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmaları da
Anayasa’nın 10 uncu maddesinde ifade edilen eşitlik ilkesinin gereğidir. İptali istenen düzenleme ise aynı hukuki statüde
bulunan sigortalıların yasanın öngördüğü haklardan farklı esaslara göre
yararlandırılmaları sonucu doğuracağı için kanun önünde eşitlik ilkesine
aykırıdır.Diğer taraftan, Anayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti,
Anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla Anayasa’nın 2
ve 11 inci maddeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır. Açıklanan
nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 19 uncu maddesinin beşinci fıkrası, Anayasa’nın 2 nci, 10
inci ve 11 inci maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 5)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun “Malûllük aylığının hesaplanması, başlangıcı, kesilmesi ve yeniden
bağlanması” Başlıklı 27 inci Maddesinin Birinci Fıkrasının Anayasa’ya
Aykırılığı 31.5.2006
tarih ve 5510 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin iptali istenen birinci
fıkrasında “Malûllük aylığı; prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olan
sigortalılar için 9000 gün üzerinden, 9000 gün ve daha fazla olanlar için ise
toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden, 29 uncu madde hükümlerine göre
hesaplanır. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise tespit edilen
aylık bağlama oranı 10 puan artırılır” denilmiştir. Bu
düzenlemeye göre, 5510 sayılı Kanunun
yürürlük tarihi olan 1.1.2007 tarihinden itibaren sigortalı olacak
birisi için malullük aylığı bağlama oranı %55 ve başka birinin bakımına muhtaç
ise %65 olacaktır. 2015 tarihinden itibaren ise bu oranlar %50 ve %60
olacaktır. 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 55 inci maddesine göre; Ortalama yıllık
kazancın % 60 ının 1/12 si oranında malûllük aylığı bağlanır. Sigortalı başka
birinin bakımına muhtaç durumda ise bu oran %70’e çıkarılır. 1479
sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kurumu Kanunun 30 uncu maddesine göre malûllük aylığı, sigortalının
sigortalılık süresi içinde prim ödediği gelir basamaklarının, bu
basamaklardaki prim ödeme süreleri de dikkate alınarak, aylık başlangıç
tarihinde yürürlükte bulunan gelir tablosu üzerinden hesaplanacak ağırlıklı
ortalamasının %65’ idir. Başka birinin bakımına muhtaç durumda ise %75’idir.
2926 sayılı Yasanın 14 üncü maddesine göre ise bu oranlar %70 ve %80 olarak
belirlenmiştir. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun 53 üncü maddesine göre malûliyet aylığı 15 yıl üzerinden ve
maaşının %65’i oranında bağlanmaktadır. Ayrıca, vazife malûllüğünde; malûliyet
derecesine göre söz konusu maaşa zam yapılmaktadır. Örneğin 1. derece %60
zamlı uygulanmaktadır. 5510 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin iptali istenen
birinci fıkrasının öngördüğü düzenleme çerçevesinde malûliyet aylığı 9000 gün
üzerinden hesaplandığında, aylık bağlama oranı %55’e veya birinin bakımına
muhtaç durumda ise %65’e tekabül etmektedir. Dolayısıyla, 506, 1479, 2926 ve
5434 sayılı Kanunlara tabi sigortalılar açısından bugün mevcut olan koruma
düzeyinin gerisinde kalan bir sosyal güvenlik düzeyi getirilmektedir. Ayrıca,
yaşlılık aylığının hesaplanmasında aylık bağlama oranlarındaki düşüşler ile
güncelleme katsayısı nedeniyle ortaya çıkması muhtemel reel kayıpların da
gerilemeye ilave edilerek değerlendirileceği tabiidir. 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunun “Malûllük aylığının hesaplanması, başlangıcı,
kesilmesi ve yeniden bağlanması” Başlıklı 27 inci maddesinin birinci fıkrası,
sigortalıların malüliyet aylıklarını
düşürerek sigortalılar
açısından koruma düzeyini önemli ölçüde geriletip sosyal dışlayıcılığı
engelleyen asgari bir sınırın varlığını göz önünde tutmayarak Sosyal Devletin
asli görevlerinden olan vatandaşların sosyal güvenlik haklarını sağlama
ödevlini adil, makul ve ölçüsüzce sınırlandırdığından “sosyal devlet”,
demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ve “ölçülülük” ilkeleri ile
bağdaşmamakta ve aşağıda (6) ve (7) numaralı başlıklar altında etraflıca
belirtilen nedenlerle Anayasa’nın 2 nci ve 5 inci , 11 inci, 13 üncü , 60
ıncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 6)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 28 inci Maddesinin İkinci Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin iptali istenen
ikinci fıkrasının (a) bendinde , ilk defa bu Kanuna göre sigortalı
sayılacaklar yönünden yani 01.01.2007
gününden başlayarak emeklilik yaşının,
kadın için 58, erkek için 60 olarak belirlenmesine karşın, bu yaş
koşulu anılan fıkranın (b) bendinde, 2036 yılından başlayarak kademeli olarak
artırılmakta ve emeklilik yaşı 65’e yükseltilmektedir. Bu düzenlemeye göre, kadın için 58, erkek için 60
yaşını 01.01.2036 gününden önce dolduramayan sigortalılar, emeklilik yaşını
kademeli olarak yükselten kurala bağlı olacak ve bunun sonucunda, kendisine
emekli aylığı bağlanabilmesi için 65’e kadar uzanan yaşları beklemek zorunda
kalacaklardır. Ayrıca, yine bu durum nedeniyle, aynı gün işe başlayan ve prim
ödeme süreleri eşit olan farklı yaşlardaki sigortalılar, yaşlılık aylığına
aynı yılda hak kazanamayacaklardır. Diğer bir anlatımla, 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci
fıkrasının (a) bendinde, 01.01.2007’den sonra ilk defa sigortalı sayılanlar
için öngörülen kadın için 58, erkek için 60 yaş sınırı, ancak sırasıyla 30 ve
32 yaşlarında göreve başlayanlar yönünden geçerlidir. Yaş küçüldükçe, 2036
yılından sonra artırılan yaş sınırı nedeniyle bekleme süresi artmaktadır.
Örneğin, 01.01.2007’de sigorta kapsamına giren bir kadın sigortalı 30 yaşında
ise 58 yaşına ulaştığı 2035 yılında; 18 yaşında ise, 65 yaşına ulaştığı 2054
yılında yaşlılık aylığına hak kazanabilecektir. Böyle bir durumun,
Anayasa’nın 10 uncu maddesinde ifade edilen “kanun önünde eşitlik” ilkesi ile
bağdaşmayacağı açıktır. Ayrıca söz konusu fıkranın (a) bendinde, yaş artışı
yanında emekli olabilmek için 9000 gün prim ödenmesi koşulu
getirilmiştir.Normal koşullarda bugün bir SSK’lı kadın 58, erkek ise 60
yaşını doldurmak ve en az 7000 gün prim ödemek koşuluyla emekli olabilmektedir.
İptali istenen hüküm ile, 01.01.2007’den sonra ilk defa sigortalı sayılanlar
için prim ödeme gün sayısı 9000 güne çıkarılmaktadır. 22.5.2003 tarih ve 4853
sayılı İş Kanununun uygulandığı, esnek çalışma düzeninin ve kayıt dışı
istihdamın giderek yaygınlaşmakta olduğu, milyonlarca işçinin ancak mevsimlik
işçi olarak çalışabildiği koşullarda 9000 günlük prim ödeme gereğinin yerine
getirilmesinin (kamu ve sendikalı işyerleri dışında) hemen hemen olanaksız
olduğu çok açıktır. Ülkemizde ortalama yaşama süresinin 66 yıl olduğu
gözetildiğinde, Yasa ile tüm sigortalılar yönünden emekli aylığı bağlama yaş
sınırının zaman içinde de olsa 65’e yükseltilmesinin ve sürekli çalışma
olanağı işverenin inisiyatifinde olan sigortalılar yönünden de prim ödeme gün
sayısının 9000’e çıkarılmasının, gelecek kuşakların emeklilik hakkına
kavuşmasını olanaksız kılacağı, bu niteliği ile adil, makul ve ölçülü
olmadığı açıktır. İşçiler için prim ödeme gün sayısının 7000’den 9000
güne çıkarılması, Türkiye gerçekleriyle bağdaşmadığı gibi, esnek çalışmanın,
sendikasızlaştırmanın, kayıtdışı çalıştırmanın ve yoğun işsizliğin yaşandığı
ülkemizde 9000 prim ödeme günü gerçekçi de görünmemektedir. Böyle bir
düzenlemenin anlamı, sendikasız işçilere düşük prim ödeme gün sayısı
üzerinden emekli olmanın yolunu açmaktır. Bu da işçilerin yaşlılıklarında
düşük emekli aylığı almaları sonucunu doğuracaktır. Eğer bir sosyal sigorta
sistemi, kişilerin emekliliklerinde yoksulluk sınırının altında aylık
almalarını öngörüyorsa, o sisteme “sosyal güvenlik sistemi” denemez. Olsa
olsa o sistem, “yoksullara asgari ödenek sağlama sistemi” olur.. Üstelik, emekli olabilme yaşı ile aylık bağlama yaşı
arasındaki kimi durumlarda uzun yılları içeren fark da ölçüsüzlüğün bir başka
göstergesidir. Örneğin, 01.01.2007 gününde, 18 yaşında iken sosyal sigorta
kapsamına giren, 43 yaşında emekli olma hakkı kazanan bir sigortalı, ancak 22
yıl sonra, 65 yaşında aylığa hak kazanabilecektir. Anayasa’nın 5 nci maddesinde, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin
temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır. Anayasanın
60 ıncı maddesi ile de, herkesin sahip olduğu sosyal güvenlik hakkını
sağlamak için Devlet’e sosyal güvenliği sağlayacak tedbirleri alma ve sosyal
sigortalar ve sosyal yardım teşkilatı kurdurmak ödevi verilmiştir. Bu
maddede, sosyal güvenlik, bireyler yönünden “hak”, Devlet yönünden “ödev”
olarak öngörülmüştür. Anayasa koyucu, Devlet’i yalnızca sosyal güvenliği
sağlayacak önlemleri almak ve gerekli örgütü kurmakla görevlendirmemiş, aynı
zamanda bunu Devlet’in yükümlülüğü olarak görmüştür. Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette,
hukuk güvenliğinin sağlanması hukuk devleti ilkesinin olmazsa olmaz
koşuludur. Sosyal hukuk devleti, toplum ve çalışma yaşamında
adalete ve eşitliğe dayalı bir hukuk düzeni kurmak durumundadır. Böyle bir
hukuk düzeni ise, her alanda olduğu gibi, sosyal güvenliğe ilişkin
düzenlemelerde de, eşitlik, hukuk istikrarı, hukuk güvenliği ve kazanılmış
hakların korunması ilkelerinin gözetilmesini zorunlu kılmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre hukuk devleti,
“vatandaşlarına ve onların haklarına saygılı” devlet demektir. Yıllar önce, o
günkü düzenlemeler çerçevesinde çalışmaya başlayan ve hayatını buna göre
programlayan insanların, yolun yarısında haklarının elinden alınması hukuk
dışı bir muameledir. Çünkü, Anayasa Mahkemesi’ne göre sosyal hukuk devleti
“adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu sürdürmeye kendini yükümlü sayan
Devlet’tir. Devlet yönetimi ciddi bir iştir, devlet, yurttaşlarına karşı,
oyunun yarısında “ben oynamıyorum” diyemez. Bilindiği gibi sosyal sigortalar sözleşmesi bir
iltihakı sözleşme (katılma sözleşmesi)dir. Bu sözleşmenin kurallarını tek
taraflı olarak Devlet koymuştur. Bir kısım vatandaşlar da o kuralları
benimseyerek sözleşmeye katılmışlardır. Katılımcılar (sigortalılar) işe
başlayıp çalışmalarına devam ederken hatta bazıları yolun tam sonuna varmakta
iken, Devlet “Ben kuralları değiştiriyorum!” demektedir. Kişilerin koşulları kanunla belirlenmiş bir statüye,
devlete ve hukuki istikrara güvenerek girmelerinden ve kamu görevlisi
olmalarından sonra bu statüde kanunla makul nedeni olmayan ve ölçüsüz biçimde
hakları kısıtlayıcı ve özünden zedeleyici değişiklikler yapılması; hukuk
güvenliği, kazanılmış hakların korunması ve dolayısı ile hukuk devleti ilkesi
ile bağdaşmadığından, iptali istenen söz konusu düzenleme Anayasa’nın 2 nci
ve 13 üncü maddelerine aykırı düşmektedir. Genel gerekçede, Türkiye’de sistemin kurgusundan
kaynaklanan hatalar nedeni ile sosyal güvenlik reformu yapılması gerektiği
belirtilerek, sosyal güvenlikte gelir azaltıcı faktörler sayılmıştır. Buna
göre, erken emeklilik, prime esas kazancın düşük gösterilmesi, kayıt dışı
istihdamın yüksekliği, prim tahsilat oranının düşüklüğü, af ve ödeme
kolaylığı gibi uygulamalarla prim ödeme eğiliminin azalması, prime esas
kazanç sınırlarının düşüklüğü ve fon gelirlerinin yetersizliği ana unsurlar
olarak sayılmıştır. Yine genel gerekçede, son üç yıldır İMF ile yapılan
ekonomik istikrar paketi savunulmakta, mali disiplinin sağlanması için sosyal
güvenlikte reform yapılmasının gerekliliği ifade edilmektedir. Kamu
açıklarının önemli bir bölümü olarak gösterilen sosyal güvenlik kurumlarının
açıklarının bütçeden karşılanmasında zorluklar anlatılarak, bunların kontrol
altına alınması gerektiği ifade edilmiştir. Diğer bir anlatımla, bu Yasa ile
devletin katkısını sınırlandıracağı belirtilmektedir. Bunun anlamının ise,
Sosyal Devletin asli görevlerinden olan vatandaşların eğitim, sağlık ve
sosyal güvenlik haklarını sağlama ödevlerinin adil, makul ve ölçüsüzce
sınırlandırılması olduğu kuşkusuzdur. Öte yandan iptali istenen bu kural, 1948 tarihli
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile bağdaşmadığından
yukarıda (2) numaralı başlık altında bildirilen nedenlerle Anayasa’nın 90
ıncı maddesine de aykırıdır. Anayasa’nın 65 nci maddesinde, Devlet’in, sosyal ve
ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin
amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek, mali kaynaklarının yeterliliği
ölçüsünde yerine getireceği belirtilmiştir. Ancak, Anayasa Mahkemesi
kararlarında da belirtildiği gibi, Devlet, yurttaşlar için hak, kendisi için
ödev olan sosyal güvenliği sağlama görevini yerine getirirken, sosyal
sigortacılığın teknik gereklerine uygun kimi sınırlamalar yapabilirse de,
sosyal güvenlik hakkını kullanılamayacak duruma getiren önlemler alamaz. Özellikle enflasyon ve siyasi müdahaleler sosyal
güvenlik sistemlerinin finansal temellerini sarsmıştır. Devletin temel
niteliklerinden olan sosyal devlet ilkesini gerçekleştirmenin temel aracı ve
yöntemi olan sosyal güvenlik hakkını sağlamakla yükümlü bu kurumların
geliştirilmesi ve güçlendirilmesi, devletin yükümlülüğü altındayken, Anayasal
görevlerle donatılmış kurumların mali yapılarını zayıflatan tutarsız
politikalar süreklilik kazanmıştır. Ancak, bu durum, sosyal güvenlik kapsamında olanların
haklarının kısıtlanmasını gerektirmez. Çünkü, “sosyal sigorta kuruluşlarının
güçlü mali yapıda tutulmasından sorumlu olan devlet’tir (1990/28). Anayasa
Mahkemesi, daha önceki kararlarında, “siyasal iktidarların, sosyal sigorta
kuruluşlarının yönetiminde, sosyal sigortacılığın teknik gereklerine uyarak
hareket etmek zorunda olduklarını” belirtmiş ve “kuruluşların aktüeryal
dengesini bozacak davranışlardan ve düzenlemelerden kaçınması” için uyarmış
ve “tersi durumda kuruluşların mali gereksinimlerinin, aktüaryal dengeyi
bozan yasaları çıkaran devletçe karşılanması gerektiğini”de belirtmiştir
(Anayasa Mahkemesi’nin 27.02.2001 tarihli E.1999/43, K.2001/46 sayılı
kararı). Yukarıda etraflıca belirtilen nedenlerle dava konusu
kurallar, hukuk güvenliği ile sosyal ve ekonomik hakları yaşama geçirmekle
yükümlü sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığından ve ölçüsüz biçimde
hakları kısıtlayıcı değişiklikler getirdiğinden Anayasa’nın 2 nci ve 5. inci
,13 üncü ve 60 ıncı maddelerine aykırıdır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa. 24, shf. 225). Bu nedenle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrası, Anayasa’nın 2 nci ve 5. inci , 11 inci,
13 üncü , 60 ıncı ve 90 ıncı
maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 7)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 29 uncu Maddesinin İkinci ve
Üçüncü Fıkralarının Anayasa’ya Aykırılığı 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunun 29 uncu
maddesinin birinci fıkrasında, yaşlılık
aylığına hak kazanan sigortalıların aylığının; iptal istenen ikinci ve üçüncü
fıkralar hükümlerine göre belirlenecek ortalama aylık kazancı ile aylık
bağlama oranının çarpımıyla bulunan
tutar olduğu belirtilmiştir. 5510 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin
ikinci fıkrasında, “ortalama aylık
kazanç”, sigortalının her yıla ilişkin prime esas kazancının, kazancın
ilişkin olduğu yıldan başlayarak aylık istem gününe kadar geçen yıllar için,
her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar
toplamının, itibari hizmet süresi ile fiili hizmet süresi zammı dışında,
toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle hesaplanan ortalama günlük
kazancın 30 katı olarak öngörülmüştür. Güncelleme katsayısı bu Kanunun 3 üncü maddesinde, 4
üncü madde kapsamında sigortalı sayılanların, her yılın Kasım ayına ait
kanunî süresi içinde verilen belgelerindeki prim tahakkukları üzerinden
bulunacak ortalama prime esas günlük kazancın, bir önceki yılın aynı ayına
ait ortalama prime esas günlük kazanca göre değişim oranı ile her yılın
Aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel
yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranının toplamının
yarısına (1) tam sayısının ilave edilmesi sonucunda bulunan değer olarak
tanımlanmıştır. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 61 inci
maddesinde, “sigortalının her takvim yılına ait prime esas kazancı, kazancın
ait olduğu takvim yılından itibaren aylık talep tarihine kadar geçen takvim
yılları için, her yılın Aralık ayına göre açıklanan en son temel yıllı
kentsel yerler tüketici fiyatları endeksi artış oranı ve gayri safi yurt içi
hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızı kadar ayrı ayrı arttırılarak bulunan
yıllık kazançlar toplamının, toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesi
suretiyle bulunacak ortalama günlük kazancın 360 katı, aylığın hesaplanmasına
esas ortalama yıllık kazancı oluşturur.” hükmü yer almaktadır. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunun 36 ncı maddesine göre yaşlılık
aylığı, sigortalının, sigortalılık süresi içinde aylar itibariyle prim
ödediği gelir basamaklarının, bu basamaklardaki prim ödeme süreleri de
dikkate alınarak, aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir tablosu
üzerinden hesaplanacak ağırlıklı ortalamanın aylık bağlama oranı ile
çarpılması suretiyle hesaplanır. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunun 41 inci maddesinin (a) fıkrasında, 657 sayılı Yasanın 43 üncü
maddesinde yer alan gösterge tablosu ve personel yasalarındaki ek
göstergelerin esas alınacağı, (b) bendinde ise emekli adi malûllük ve vazife
malûllüğü aylıklarının (a) fıkrasına göre tespit edilen rakamların her yıl
Bütçe Yasasında tespit edilen katsayı ile çarpılması sonunda bulunacak
tutarın, fiili ve itibari hizmet toplamı 25 yıl olanlara %75’inin ödenmesi
öngörülmektedir. Bu tutara uygulanacak %75’lik oran, hizmeti 25 yıldan az
olanlara her tam yıl için %1 eksiltilmekte, fazla olanlara ise her tam yıl
için %1 artırılmaktadır. Ayrıca, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli
Sandığı Kanunun ek 68. maddesine göre de, makam tazminatı ile hakimlik
tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam 2 yıl bulunduktan sonra
emekliye ayrılanların, bulundukları en üst görevin makam, yüksek hakimlik,
temsil ve görev tazminatları emekli aylıklarına eklenmektedir. Öte yandan, 5510 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin
iptali istenen üçüncü fıkrasında, aylık bağlama oranının, sigortalının
malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi geçen toplam prim ödeme gün sayısının
her 360 günü, yani her yıl için 2015 yılı sonuna kadar % 2,5, 2016 yılından
başlayarak % 2 olarak uygulanacağı belirtilmiştir. Yine bu fıkrada, aylık bağlama oranının % 90’ı
geçemeyeceği de kurala bağlanmıştır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun öncesi aylık
bağlama oranına ilişkin yasal durum şöyledir: 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 61 inci
maddesinin üçüncü fıkrasında aylık bağlama oranı, sigortalının toplam prim
ödeme gün sayısının ilk 3.600 gününün her 360 günü için %3.5, sonraki 5.400 gününün
her 360 günü için % 2 ve daha sonraki her 360 gün için %1.5 oranlarının
toplamı olarak düzenlenmiştir. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunun 36 ncı maddesinin ikinci
fıkrasında aylık bağlama oranı sigortalının toplam sigortalılık süresinin ilk
on tam yılının her bir yılı için %3,5 takip eden onbeş tam yılın her bir yılı
için %2 ve yirmibeş yıldan fazla her bir tam yıl için %1,5 oranlarının
toplamıdır. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunun 41 inci maddesinin (a) fıkrasında 657 sayılı Kanunun 43 üncü
maddesinde yer alan gösterge tablosu ve personel yasalarındaki ek göstergeler
esas alınması ve (b) bendinde ise emekli adi malûllük ve vazife malûllüğü
aylıklarının (a) fıkrasına göre tespit edilen rakamların her yıl Bütçe
Yasasında tespit edilen katsayı ile çarpılması sonunda bulunacak tutarın
fiili ve itibari hizmet toplamı 25 yıl olanlara %75’i, az olanlara her tam
yıl için %1 eksiltilmekte fazla olanlara her yıl için %1 artırılmaktadır. Görüldüğü üzere iptali istenen kurallar ile yapılan
düzenleme sonucunda; 506, 1479 ve 5434
sayılı Kanunlara tabi sigortalılar açısından güncelleme katsayısı ve aylık
bağlama oranlarında düşüşler meydana gelmiş, diğer bir anlatımla daha az
emekli aylığı bağlanması ve dolayısıyla yaşlılık riski karşısında koruma
düzeyinde önemli ölçüde azalmalar olması gibi sonuçlar ortaya çıkmıştır. Aylıklardaki bu düşüşten mevcut sigortalılar da yeni
ve eski sistemde geçirdikleri süreye bağlı olarak çeşitli düzeylerde
etkilenmektedir. Günümüzde uygulanan emekli aylıklarının, insan
onuruna yaraşır asgari yaşama düzeyini ve emeklilerin ulusal gelirden hak
ettikleri payı almalarını sağlayamayacağı gözetildiğinde, bu tutarları daha
da azaltan iptali istenen kuralların adil, makul ve ölçülü olmadığı ve
dolayısıyla Anayasa’nın 13 üncü maddesine aykırı bir biçimde sosyal güvenlik
hakkını sınırlandırdığı açıktır. Anayasa Mahkemesinin bir kararında “ölçülülük
ilkesi”nin çerçevesi açık bir biçimde ortaya konulmaktadır. “… bir sınırlamanın demokratik toplum düzeninin
gereklerine uygun olduğundan söz edilebilmesi için hakkın özüne dokunmaması,
makul ve kabul edilebilir ölçüyü aşmaması gerekir. Başka bir anlatımla, temel
hak ve hürriyetler sınırlanırken sınırlama ile öngörülen amaç arasında makul
ve adaletli bir denge kurulmalıdır.”(E.1999/1, K.1999/33, k.t.20.7.1999, AMKD
Sayı:36, s.579) Öte yandan bir devletin “sosyal bir hukuk devleti”
olma düzeyi ekonomik ve sosyal hakların gerçekleştirilme derecesi ile
yakından ilişkili olmakla birlikte, sosyal dışlayıcılığı engelleyen asgari
bir sınırın varlığı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu çerçevede sosyal
devleti, herkes için, insan haysiyetine yaraşır asgari bir hayat düzeyini
gerçekleştirmekle yükümlü devlet olarak tanımlamak da olanaklıdır. Bireyin, devlete ve topluma karşı korunmasını
sağlayan kişi haklarından farklı olarak, ekonomik ve sosyal haklar “isteme
hakları” kategorisi içindedir. Zira bireyin toplum ve devletten, sosyal
güvenlik, sağlık, eğitim ve öğrenim, çevre, konut, ailenin korunması, kamu
yararının korunması gibi birçok toplumsal ihtiyacın yerine getirilmesini
istemesi, hak düzeyinde tanınmıştır. İptali istenen kurallar, sosyal dışlayıcılığı
engelleyen asgari bir sınırın varlığını göz önünde tutmadığından “sosyal devlet”
ilkesi ile de bağdaşmamakta, dolayısıyla
Anayasa’nın 2 nci maddesine aykırı düşmektedir. Diğer
yandan Anayasa’nın 5 inci maddesinde de, “kişilerin ve toplumun refah, huzur
ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti
ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve
sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi
için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak”, devletin temel amaç ve görevleri
arasında sayılmıştır. Anayasa Mahkemesi bir kararında da, 2 nci maddeyi 5
inci madde ile birlikte değerlendirmiş ve sosyal güvenliğe ilişkin çerçeveyi
şu şekilde tanımlamıştır: “…devletin temel amaç ve görevleri arasında insanın
maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlamaya
çalışmak, kişiyi mutlu kılmak, onların hayat mücadelesini kolaylaştırmak,
insan haysiyetine uygun bir ortam içinde yaşamalarını sağlamak gibi hususlar
da yer alırlar. Gerçekten yarattığı gelecek güvencesiyle bu mutluluğa hizmet
eden araçlardan biri de sosyal güvenliğin temin edilmiş olmasıdır”(
E.1986/16, K. 1986/25, k.t. 21.10.1986, AMKD, Sayı 22, s.290-291). İptali istenen fıkralardaki hükümlerin ise kişinin
temel hak ve hürriyetlerini sınırlayan engelleri ortadan kaldırmak yerine yeni
engeller yarattığı ortadadır. Bu nedenle, 5510 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin iptali istenen ikinci ve
üçüncü fıkraları Anayasa’nın 5 inci maddesine de aykırıdır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa. 24, shf. 225). Yine iptali istenen
bu kurallar, 1948 tarihli Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel
Bildirgesi ile bağdaşmadığından yukarıda (1) numaralı başlık altında
bildirilen nedenlerle Anayasa’nın 90 ıncı maddesine de aykırıdır. Açıklanan nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 29 uncu maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları
Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci, 13 üncü ve 90 ıncı maddelerine aykırı
olup, iptal edilmeleri gerekmektedir. 8)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 30 uncu Maddesinin Dördüncü
Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin iptali istenen
dördüncü fıkrasında, “Yaşlılık aylığı almakta iken sigortalı olarak yeniden
çalışmaya başlayanlardan veya kendi adına ve hesabına bağımsız çalışacağını
beyan edenlerden aylıklarının kesilmemesi için yazılı istekte bulunanların
yaşlılık aylıklarının ödenmesine devam edilir. Bunlardan 80 inci maddeye göre
tespit edilen prime esas kazançlar üzerinden 81 inci maddenin (e) bendi
gereğince sosyal güvenlik destek primi alınır.” hükmü yer almaktadır. 81. maddenin (e) bendine göre yaşlılık aylığı almakta
iken bu Yasaya tabi bir işte çalışanlara uygulanacak sosyal güvenlik destek
prim oranı, (a), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen prim oranlarının toplamı
kadardır. 81. maddenin (g) bendine göre de, kendi adına ve
hesabına çalışan sigortalılar, sosyal güvenlik destek priminin tamamını
kendileri ödeyecektir. Söz konusu (a), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen
prim oranları toplandığında, sosyal güvenlik destek primi, prime esas
kazancın %33,5 ila %39’u arasında değişmektedir. Bunun %14’ü sigortalı
hissesi geriye kalanı işveren hissesidir. Diğer bir deyişle, sigortalı olarak yeniden çalışmaya
başlayan emeklilerin prime esas kazançlarından %14, kendi adına ve hesabına
çalışanların prime esas kazançlarından ise %33,5 ila %39’u arasında sosyal
güvenlik destek primi kesilecektir. Ayrıca, emekli sigortalı çalıştıran
işveren de çalıştırdığı sigortalının prime esas kazancının %19,5 ila %25’u
arasında sosyal güvenlik destek primi ödeyecektir. Oysa, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 63 üncü
maddesinin (B) fıkrasına göre yaşlılık aylığı almakta iken sigortalı bir işte
çalışmaya başlayanların 78 inci maddeye göre tespit edilen prime esas
kazançları üzerinden 1/4 ü sigortalı, ¾ ü işveren hissesi olmak üzere % 24
oranında sosyal güvenlik destek primi kesilmektedir. Serbest avukat ve
noterler için sosyal yardım zammı dahil yaşlılık aylıklarının % 15 i oranında
sosyal güvenlik destek primi kesilmektedir. Görüldüğü üzere, sigortalı bir işte çalışmaya
başlayan emeklilerin prime esas kazançları üzerinden alınmakta olan %24
oranındaki sosyal güvenlik destek primi, 5510 sayılı Kanunla %33,5 ila %39’a
kadar, %7,5 olan çalışan hissesi de %14’e kadar yükseltilmektedir. Yine, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer
Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun ek 20 nci maddesinin
birinci fıkrasına göre, yaşlılık aylığı bağlananlardan, çalışmalarına devam
edenlerin veya daha sonra çalışmaya başlayanların, sosyal yardım zammı dahil
tahakkuk eden aylıklarından, aylığın bağlandığı veya tekrar çalışmaya
başlanıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren, çalışmalarının sona
erdiği ay dahil % 10 oranında sosyal güvenlik destek primi kesilmektedir. Söz
konusu ek 20 nci maddenin üçüncü fıkrasına göre diğer sosyal güvenlik
yasalarına göre yaşlılık ve malûllük aylığı bağlananlardan, çalışmaya
başlayanlar ise, çalışmaya başladıkları ayı takip eden ay başından itibaren,
çalışmalarının sona erdiği ay dahil, onikinci gelir basamağının %10’u
oranında sosyal güvenlik destek primi ödemektedirler. 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesine göre, kendi nam
ve hesabına çalışanların aylık prime esas kazançları, prime esas günlük
kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kalmak koşulu ile kendileri tarafından
beyan edilecek günlük kazancın otuz katıdır. Sosyal güvenlik primi de beyan
edilen bu kazanç üzerinden alınacaktır. Dolayısıyla, Bağ-Kur’dan emekli olup, emekli
aylıklarından % 10 oranında sosyal güvenlik destek primi ödeyerek
çalışmalarına devam edenler veya daha sonra çalışmaya başlayanlar ile diğer
sosyal güvenlik yasalarına göre yaşlılık ve malûllük aylığı bağlanan ve
onikinci gelir basamağının %10’u oranında sosyal güvenlik destek primi
ödeyerek çalışmaya başlayanlar, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte kendi
adına ve hesabına çalışmaları halinde beyan edecekleri prime esas kazancın
%33,5 ila %39’unu sosyal güvenlik destek primi olarak ödeyeceklerdir, Bu
primin tamamını kendileri ödeyeceklerdir. 5510 sayılı Kanun ile; Devlet memurları ve diğer kamu
görevlileri, hizmet akdine dayalı ücretle çalışanlar, tarımsal işlerde
ücretle çalışanlar, kendi hesabına çalışanlar ve tarımsal alanda kendi
hesabına çalışanları kapsayan beş ayrı emeklilik rejiminin, aktüeryal olarak
hak ve yükümlülüklerin eşit olacağı tek bir emeklilik rejimine dönüştürülmesi
öngörülmüş olduğundan sosyal güvenlik destek priminde yapılan bu artışlar
açısından çeşitli sosyal güvenlik kurumundan emekli olan sigortalılar
yönünden bir ayrım yapılması söz konusu olamaz. Sosyal güvenlik destek priminde yapılan bu artışlar
sistemin açık yükünün mevcut sigortalılara bindirilmesine yol açacak başlıca
düzenlemelerden biridir. Yurttaşlarımızın emeklilik dönemlerinde de çalışmaya
devam etmelerinin nedeni kazanma hırsı
veya servet edinme arzusu değil, insan onuruna yaraşmayan yaşlılık aylığı ile geçinmek
zorunda bırakılmalarıdır. Sosyal güvenlik destek primi oranlarındaki bu
artışlar, tüm emekli sigortalıların çalışma hayatı dışına itilmeleri sonucunu
doğuracaktır İptali istenen kural bu bakımdan, sosyal
dışlayıcılığı engelleyen asgari bir sınırın varlığını göz önünde
tutmadığından “sosyal devlet” ilkesi ile
bağdaşmamakta ve sosyal devletin asli görevlerinden olan vatandaşların
sosyal güvenlik haklarını sağlama ödevini gereğince yerine getirmesini
engelleyerek vatandaşların sosyal güvenlik haklarını adil ve makul olmayan
biçimde, ölçüsüzce sınırlandırdığından yukarıda (7) numaralı başlık altında
etraflıca belirtilen nedenlerle Anayasa’nın 2 nci , 5 inci, 13 üncü ve 60
ıncı maddelerine aykırı düşmektedir. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa. 24, shf. 225). Yine iptali istenen
bu kurallar, 1948 tarihli Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel
Bildirgesi’ne aykırı düştüğünden yukarıda (2) numaralı başlık altında
bildirilen nedenlerle Anayasa’nın 90 ıncı maddesi ile de bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 30 uncu maddesinin dördüncü fıkrası, Anayasa’nın 2
nci, 5 inci, 11 inci, 13 üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı olup,
iptali gerekmektedir. 9)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 40 ıncı Maddesinde yer verilen Cetvelin 8 inci,12 nci, 13 üncü ve 14
üncü sırasındaki Düzenlemelerin Anayasa’ya Aykırılığı 5510 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinde, 506 sayılı Yasa’nın ek 5 inci
maddesi ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunun 32 nci maddesine göre, kimi ağır ve yıpratıcı
işler için “itibari hizmet ya da fiili hizmet süresi zammı” adıyla farklı
esas ve sürelerde verilmekte olan fiili hizmet süreleri, sosyal güvenlik
kurumlarına göre farklılıkları kaldırılarak yeniden düzenlenmiştir. Bu maddede, sigortalıların hizmet sürelerine fiili
hizmet süresi zammı eklenmesini gerektiren işyerleri ve/veya işler ile
sigortalıların bu işyerlerinde ve/veya işlerde geçen çalışma sürelerinin her
360 günü için fiili hizmet zammı olarak eklenecek süreler gösterilmiş;
hesaplanan fiili hizmet süresi zammının, yer altı işlerinde sürekli ya da
dönüşümlü olarak çalışanların maden işyerlerinde geçen hizmetleri ayrık olmak
üzere, en çok 8 yılının uzun vadeli sigorta kolları uygulamasında prim ödeme
gün sayısına eklenmesi ve bunun, üç yılı geçmemek koşuluyla yarısının
emeklilik yaş sınırlarından indirilmesi öngörülmüştür. Ancak bu düzenleme ile, fiili hizmet zammı eklenmesi
gereken kimi ağır ve çalışanı yıpratıcı işleri yapanlar arasında ayırım
yapılmış olduğundan aynı hukuksal durumda bulunanlar arasında
eşitsizliğe yol açılmıştır. Şöyle ki; Söz konusu 40 ıncı maddede yer verilen ve fiili
hizmet süresi zammını gerektiren işyerleri ve işler ile sigortalıları
gösteren cetvel incelendiğinde, - 8. sırada, emniyet ve polis mesleğinde çalışanlar
ile Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarından unvanı sayılanların Emniyet ve
Milli İstihbarat Teşkilatında, - 12. sırada, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu’nda
haber hizmeti yapan ve haber hizmetlerinde fiilen çalışanlardan unvanları
sayılanların TRT Kurumu haber hizmetlerinde, - 13. sırada, Ziraî mücadele ve ziraî karantina teknik
ve idarî işleri ile salgın, bulaşıcı, paraziter hayvan hastalıkları ile
mücadele işlerinde vazife gören memur ve hizmetlilerin Tarım Bakanlığı Ziraî
Mücadele ve Karantina Teşkilatı ile
Veteriner Teşkilatında , 14. sırada, Devlet Tiyatrosu sanatçıları ile
Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası şef ve üyelerinin, Devlet Tiyatroları ile
Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nda, geçen çalışmaları nedeniyle fiili hizmet süresi
zammından yararlanmalarının mümkün kılındığı, buna karşın aynı ya da benzer
çalışmaları özel televizyon kuruluşları ve özel tiyatro ya da orkestralarda
yürütenlerin fiili hizmet süresi zammından yararlandırılmadıkları
görülmektedir. Anayasa’nın 10 uncu maddesinde, herkesin, dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri
nedenlerle ayırım gözetilmeksizin yasa önünde eşit olduğu belirtilmiştir. nayasa Mahkemesi’nin pek çok kararında vurgulandığı
gibi yasa önünde eşitlik ilkesi, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı
olacağı anlamına gelmemekle birlikte, yasaların uygulanmasında birbirinin
aynı durumda olanlar ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve
toplumların yaratılmasını engellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene
dayanılarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık
oluşturmamakta, hatta bunların durumu ve konumlarındaki özellikleri, kimi
kişi ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerekli
kılmakta, özelliklere ve aykırılıklara dayandığı için haklı olan nedenler,
ayrı düzenlemeyi aykırı değil, geçerli kılarsa da, aynı durumda olanlar için
ayrı düzenleme aykırılık oluşturur. Anayasa ile eylemli değil hukuki eşitlik
amaçlanmaktadır. Anayasa’nın öngördüğü eşitlik ilkesinin çiğnenmemesi için,
aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumların ayrı kurallara bağlı
tutulması gerekmektedir. Başka bir anlatımla, kişisel durumları ve
nitelikleri özdeş olanlar arasında, konulan kurallarla değişik uygulamaların
yapılmaması gerekmektedir. Ancak, durumlardaki değişikliğin doğurduğu
zorunlulukların kamu yararı ya da başka haklı nedenlere dayanılarak yasalarla
farklı uygulamalar getirilmesi durumunda Anayasa’nın eşitlik ilkesinin
çiğnendiği sonucu çıkarılamaz. (Anayasa Mahkemesinin 18.10.2005 tarihli, E.2003/7,
K.2005/71 sayılı kararı). Öte yandan, Anayasa Mahkemesi’nin 06.01.2005 günlü,
E.2001/479, K.2005/1 sayılı kararında belirtildiği gibi, Anayasa’nın 2 nci ve
60 ıncı maddeleri uyarınca, Devlet’çe, sosyal güvenliğin ve sosyal adaletin
sağlanmasına elverişli ortamın yaratılması ve bu anlamda sosyal güvenlik
alanında getirilecek bir haktan, aynı sosyal güvenlik kurumu içinde yer alan
ve temelde birbirine yakın konumda bulunan tüm sigortalıların “dengeli ve
makul” ölçüler içinde yararlanmalarını öngören düzenlemelerin
gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Yine bu kararda, aynı sosyal güvenlik sistemi içinde
bulunan, aynı sosyal risklere karşı asgari ölçüde güvence altına alınan ve
aynı kurallara bağlanan sigortalıların aynı hukuksal statü içinde özdeş
durumda bulunan kişiler olduğu, aynı durumdaki kişilerin, yasanın öngördüğü
haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmalarının ise eşitlik ilkesinin
gereği bulunduğu açıklanmıştır. 5510 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinde yer verilen ve
fiili hizmet süresi zammı verilmesini gerektiren işyerleri ve işler ile
sigortalıları gösteren cetvel
Anayasa’nın 10 uncu maddesinde ifade edilen “eşitlik ilkesi” ile
Anayasa Mahkemesi’nin yukarıda değinilen kararları çerçevesinde
değerlendirildiğinde, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu’nda haber hizmeti yapan
ve haber hizmetlerinde çalışanlar ile Devlet Tiyatrosu sanatçıları ve
Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasının şef ve üyelerinin fiili hizmet süresi
zammından yararlanmalarına olanak tanındığı; ancak, aynı ya da benzer
etkinlikleri özel televizyon kuruluşları, özel tiyatrolar ve orkestralarda
yürütenlerin fiili hizmet süresi zammından yararlandırılmadığı görülmektedir.
Öte yandan, özel güvenlik hizmetinde çalışanlar da
fiili hizmet süresi zammından yararlandırılmamaktadır. 10.6.2004 tarih ve
5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun 1 inci maddesinde, “Bu
Kanunun amacı, kamu güvenliğini tamamlayıcı mahiyetteki özel güvenlik
hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemektir”
denilmiş ve şirketlerin özel güvenlik alanında faaliyette bulunmasının
İçişleri Bakanlığının iznine tâbi olduğu belirtilmiş ve özel güvenlik
görevlilerinin silah taşıma dahil bütün yetkileri bu Kanun ile
belirlenmiştir. Bu nedenle, özel güvenlik hizmetlerinin gerektirdiği teknik
uygulamalar ile emniyet ve polis mesleğinde çalışanların görev ve
sorumlulukları arasında, çalışanların yıpranması yönünden bir fark
bulunmadığından özel güvenlik görevlilerinin fiili hizmet süresi zammından
yararlandırılmamaları da, Anayasa’nın 10 uncu maddesinde ifade edilen eşitlik
ilkesi ile bağdaşmamaktadır. Yine, Ziraî mücadele ve ziraî karantina teknik ve
idarî işleri ile salgın, bulaşıcı, paraziter hayvan hastalıkları ile mücadele
işlerinde Tarım Bakanlığı Ziraî Mücadele ve Karantina Teşkilatı ile Veteriner Teşkilatında vazife gören
memur ve hizmetliler fiili hizmet süresi zammından yararlandırıldıkları
halde, aynı ya da benzer işleri gören özel sektörde çalışan veterinerlerin bu
zamdan yararlandırılmamaları da eşitlik ilkesine aykırıdır. Diğer taraftan hayvan hastalıkları ile mücadele işlerinde
çalışan veteriner, vazife gören memur ve hizmetliler fiili hizmet süresi
zammından yararlandırılmalarına karşın insan sağlığı konusunda çalışan doktor
ve diğer sağlık personelinin de bu zamdan yararlandırılmamasının da eşitlik
ilkesi ile bağdaşmayacağı açıktır. Çünkü, doktor ve diğer sağlık personeli de
benzer tehlikelerle yüz yüze bir çalışma yaşamı sürdürmektedirler. 5510 sayılı Kanunun temel amacının, Devlet memurları
ve diğer kamu görevlileri, hizmet akdine dayalı ücretle çalışanlar, tarımsal işlerde
ücretle çalışanlar, kendi hesabına çalışanlar ve tarımsal alanda kendi
hesabına çalışanları kapsayan beş ayrı emeklilik rejiminin, aktüeryal olarak
hak ve yükümlülüklerin eşit olacağı tek bir emeklilik rejimine dönüştürülmesi
olduğundan, kurumlarının ve bağlı oldukları çalışma rejiminin, anılan
sigortalıların fiili hizmet süresi zammından yararlanıp, yararlanmamasında
ayrım yapılmasına dayanak, diğer bir anlatımla değişik kurallara bağlı
tutulmaları için haklı bir neden olamayacağı açıktır. Nitekim, aynı cetvelin, - 3 üncü sırasında, Türkiye Denizcilik İşletmeleri ya
da Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile özel sektör
denizcilik firmaları arasında bir ayrım yapılmadan gemi adamları, gemi
ateşçileri ve dalgıçlar denizde, - 6 ncı sırasında, Türk Hava Yolları ile diğer özel
havayolu firmaları arasında ayrım yapılmadan, havayollarının uçucu personeli
uçakta, geçen çalışmaları için fiili hizmet süresi zammından
eşit biçimde yararlandırılmıştır. Oysa, televizyon haber hizmetlerini TRT Kurumu’nda
yürütenler ile özel televizyon kuruluşlarında yürütenler arasında, bu
etkinliğin gerektirdiği teknik uygulamalar ile çalışanların görev ve
sorumlulukları arasında, çalışanların yıpranması yönünden bir fark
bulunmamaktadır. Aynı durum, Devlet Tiyatroları ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni
Orkestrası sanatçıları ile özel tiyatro ve orkestra sanatçıları yönünden de
geçerlidir. Bu durumda, haber hizmetlerini özel televizyon
kuruluşlarında yürütenler ile özel tiyatro ve orkestra sanatçılarının; haber
hizmetlerini TRT Kurumu’nda yürütenler ile özel tiyatro ve orkestra
sanatçılarının hukuksal durumları, diğer bir anlatımla kişisel durumları ve
nitelikleri özdeş olduğundan ayrı kurallara bağlı tutulmaları, Anayasa’nın 10
uncu maddesinde ifade edilen eşitlik ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Anayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti, Anayasanın
üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla Anayasa’nın 2 ve 11 inci
maddeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır. Açıklanan nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 40 ıncı maddesinde yer
verilen Cetvelin 8 inci,12 nci, 13 üncü ve 14 üncü sırasındaki düzenlemeler
Anayasa’nın 2 nci, 10 uncu ve 11 inci maddelerine aykırı olup, iptalleri
gerekmektedir. 0)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 46 ncı Maddesinin Dördüncü Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesinin birinci
fıkrasında, “Bu Kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin
hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı, asgarî ücretin otuzda biri,
üst sınırı ise günlük kazanç alt sınırının 6,5 katıdır. “ denilmek suretiyle
tüm sigortalılar yönünden, prime esas kazancın hesaplanmasında alt ve üst
sınır getirilmişken, 5510 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinin iptali istenen
dördüncü fıkrasının ilk cümlesinde “Kamu görevlilerinin kısa ve uzun vadeli
sigorta kollarının uygulaması bakımından prime esas kazançlarının tespitinde
82 nci maddede belirtilen üst sınır aranmaz.” hükmü getirilerek kamu görevlilerinin prime esas
kazançlarının saptanmasında bu maddedeki üst sınırın aranmayacağı
belirtilmiştir. Bu düzenlemenin, kamu görevlilerinin tüm aylık gelirlerinden
prim kesintisi yapılmasının olanaklı kılındığı anlamını taşıdığı açıktır. Bu durumda, TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden,
çalışanlar için prim oranı % 14’e düşürülmesine karşın, prime esas matrahın
artması nedeniyle görev aylıklarında azalma olması kaçınılmazdır. Bu nedenledir ki, bu Kanunun geçici 4 üncü maddesinin
dokuzuncu fıkrasında, eski ve yeni matrahlar arasındaki farka ilişkin sigorta
priminin iki yıl süreyle kurumca karşılanması öngörülmüştür. Bu suretle,
görev aylıklarındaki azalma iki yıl
ertelenmiş ve memurların matrah farkına tekabül eden ilave primin iki yıl
çalıştıkları kurumlar tarafından ödenmesi öngörülmüştür. Memurlarda prime esas ücret tavanı olmayacağı için,
asgari ücretin 6.5 katını aşan aylık ücret alan yüksek gelirli kamu
çalışanlarının ödeyeceği prim miktarı daha da artacak; diğer sigortalıların
prime esas kazanç matrahı asgari ücretin 6.5 katı olan 3 bin 451.5 YTL ile
sınırlanacak iken, prim, tazminat ve diğer gelirleriyle birlikte toplam
geliri bu rakamı aşan memurların tüm kazançları prime esas kazanç olarak
kabul edilecektir. Böyle bir düzenlemenin ise, Anayasa’nın sosyal hukuk
devleti ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığı açıktır. Sosyal hukuk devleti, toplum ve çalışma yaşamında
adalete ve eşitliğe dayalı bir hukuk düzeni kurmak durumundadır. Böyle bir
hukuk düzeni ise, her alanda olduğu gibi, sosyal güvenliğe ilişkin
düzenlemelerde de, eşitlik, hukuk istikrarı, hukuk güvenliği ve kazanılmış
hakların korunması ilkelerinin gözetilmesini zorunlu kılmaktadır. Bir sosyal güvenlik kuruluşu olan
Sosyal Güvenlik Kurumu kapsamı içinde bulunan, aynı sosyal risklere karşı
asgari ölçülerde güvence altına alınan ve aynı kurallara bağlı olan
sigortalılar, aynı hukuki statü içinde özdeş durumda bulunan kişilerdir. Aynı
durumda bulunan kişilerin yasanın öngördüğü haklardan aynı esaslara göre
yararlandırılmaları da eşitlik ilkesinin gereğidir. Öte yandan, Anayasa Mahkemesi’nin 06.01.2005 günlü,
E.2001/479, K.2005/1 sayılı kararında belirtildiği gibi, Anayasa’nın 2 nci ve
60 ıncı maddeleri uyarınca, Devlet’çe, sosyal güvenliğin ve sosyal adaletin
sağlanmasına elverişli ortamın yaratılması ve bu anlamda sosyal güvenlik
alanında getirilecek bir haktan, aynı sosyal güvenlik kurumu içinde yer alan
ve temelde birbirine yakın konumda bulunan tüm sigortalıların “dengeli ve
makul” ölçüler içinde yararlanmalarını öngören düzenlemelerin
gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle.
5510 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinin iptali istenen dördüncü
fıkrasının ilk cümlesi Anayasa’nın 2 nci ,10 uncu ve 60 ıncı maddelerine aykırıdır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa. 24, shf. 225). Yine iptali istenen
bu kurallar, 1948 tarihli Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel
Bildirgesi ile bağdaşmadığından yukarıda (2) numaralı başlık altında
bildirilen nedenlerle Anayasa’nın 90 ıncı maddesine de aykırıdır. Yine (1) numaralı başlık altında etraflıca
açıklandığı üzere Anayasa Mahkemesi’nin sosyal güvenliğe ilişkin
çerçeveyi tanımlayan ve Anayasa’nın 2
nci maddesini 5 inci maddesi ile birlikte değerlendirdiği 21.10.1986 tarih ve
E.1986/16, K. 1986/25 sayılı kararı
esas alındığında, iptali istenen söz konusu kuralın Anayasa’nın 5 inci
maddesine de aykırı düştüğü görülmektedir. 5510 sayılı Kanunun dördüncü fıkrasının iptali
istenen birinci cümlesi ile ikinci cümlesi uygulama bakımından ayrılamaz
nitelikte yakın ilişki içindedir. Bu ilişkiden dolayı, ikinci cümle de,
birici cümle için söz konusu olan gerekçelerle Anayasaya aykırı düşmektedir. Açıklanan nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 46 ncı maddesinin
dördüncü fıkrası Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 10 uncu, 11 inci, 60 ıncı ve 90
ıncı maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 11)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 46 ncı Maddesinin Beşinci Fıkrası 5510
Kanunun 46 ncı maddesinin iptali istenen beşinci fıkrasında, “4 üncü maddenin
birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında bulunanlara geçici iş göremezlik
ödeneği verildiği sürece, bunların uzun vadeli sigorta kolları primleri ile
genel sağlık sigortası primleri işverenlerince ödenmeye devam edilir.” denilmiştir. Böyle bir
düzenleme nedeniyle, aynı tarihte ve aynı kurumda işe başlayıp çalıştıkları
sürece hastalık nedeniyle 2 yıl istirahatlı kalan memur ve işçiden, memur 25
yılda emeklilik hakkını elde ederken, işçi 27 yıl çalıştıktan9 sonra
emeklilik hakkını kazanabilecektir. Bir sosyal güvenlik kuruluşu olan Sosyal Güvenlik
Kurumu kapsamı içinde bulunan, aynı sosyal risklere karşı asgari ölçülerde
güvence altına alınan ve aynı kurallara bağlı olan sigortalılar, aynı hukuki
statü içinde özdeş durumda bulunan kişilerdir. Aynı durumda bulunan kişilerin
yasanın öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmaları da
Anayasa’nın 10 uncu maddesinde ifade edilen eşitlik ilkesinin gereğidir. 5510 sayılı Kanunun temel amacı, Devlet memurları ve
diğer kamu görevlileri, hizmet akdine dayalı ücretle çalışanlar, tarımsal
işlerde ücretle çalışanlar, kendi hesabına çalışanlar ve tarımsal alanda
kendi hesabına çalışanları kapsayan beş ayrı emeklilik rejiminin, aktüeryal
olarak hak ve yükümlülüklerin eşit olacağı tek bir emeklilik rejimine
dönüştürülmesi olduğundan, bu Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c)
bendi kapsamında bulunan sigortalıların değişik kurallara bağlı tutulmaları
için haklı bir neden olamayacağı açıktır. Bu durumda, iptali istenen kuralın
Anayasa’nın 10 uncu maddesindeki “eşitlik ilkesi” ile bağdaşmadığı açıktır. Diğer taraftan, Anayasaya aykırı bir hükmün hukuk
devleti, Anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla
Anayasa’nın 2 ve 11 inci maddeleriyle bağdaşmayacağı da kuşkusuzdur. Açıklanan
nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 46 ncı maddesinin beşinci fıkrası, Anayasa’nın 2 nci, 10
uncu ve 11 inci maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 12)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 55 inci Maddesinin İkinci
Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510 sayılı Kanunun 55 inci maddesinin iptali istenen
ikinci fıkrasında “Bu Kanuna göre bağlanan gelir ve aylıklar, her yılın Ocak
ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık
döneme göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı
tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak
belirlenir.” denilmiş; geçici 1 inci maddesinin yine iptali istenen ikinci
fıkrasında da “Bağlanmış aylık ve gelirler, 55 inci maddenin ikinci fıkrasına
göre artırılır.” hükmüne yer verilmiştir. 5434 sayılı Yasa’nın ek 9. maddesinin birinci fıkrası
25.08.1999 tarih ve 4447 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle değiştirilerek,
Kanunun yürürlüğe girdiği 08.09.1999’dan önce emekli, adi malullük, vazife
malullüğü ile dul ve yetim aylığı alanların bu aylıklarının, Kanunun
yürürlüğe girdiği günden; Kanunun yürürlüğünden sonra bağlanacak emekli, adi
malullük, vazife malullüğü ile dul ve yetim aylıklarının ise, bağlandığı
günden sonraki ilk memur aylık artış gününden başlayarak her ay bir önceki
aya ilişkin Türkiye İstatistik Kurumu’nca açıklanan en son temel yıllı
kentsel yerler tüketici fiyatları indeksi değişim oranına göre belirlenmesi
öngörülmüştür. İptali istenen düzenlemeden de anlaşılacağı üzere,
önceki ve sonraki emekliler arasındaki gelir farkını giderecek düzenlemeye,
4447 sayılı Kanun döneminde olduğu gibi 5510 sayılı Kanunda da yer
verilmemiştir. Yapılan bu düzenleme, 4447 sayılı Kanunun söz konusu
24 üncü maddesiyle değiştirilen 5434 sayılı Kanun’un Ek 9. maddesinin birinci
fıkrasının Anayasa Mahkemesi tarafından Anayasa’ya aykırı görülerek iptal
edilmiş olmasına rağmen, Anayasa’nın 153 üncü maddesi dikkate alınmaksızın,
çalışan memurların maaş artışı ile emekli memurların maaş artışı arasında
olduğu gibi, daha önce aynı görevlerde bulunan eski ve yeni emeklilerin
maaşları arasında da büyük farkların ortaya çıkmasına neden olacak bir sistem
getirilmiş ve 5510 sayılı Kanunun 55 inci maddesine iptali istenen kural
olarak konulmuştur. Anayasa Mahkemesi’nin söz konusu 23.2 2001 tarih ve E.1999/42, K.2001/ 41
sayılı kararında aynen şöyle denilmiştir: “4447 sayılı Yasa’nın 24. maddesi ile 5434 sayılı Yasa’nın
Ek 9. maddesinin birinci fıkrası değiştirilmiştir. Buna göre, Yasa’nın
yürürlüğe girdiği tarihten önce emekli, adi malüllük, vazife malüllüğü ile
dul ve yetim aylığı alanların bu aylıkları Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren; Kanunun yürürlüğünden sonra bağlanacak emekli, adi malüllük, vazife
malüllüğü ile dul ve yetim aylıkları ise bağlandığı tarihten sonraki ilk
memur maaş artış tarihinden itibaren her ay bir önceki aya ilişkin Devlet
İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler
tüketici fiyatları indeksi değişim oranına göre belirlenecektir. Bu değişiklikle yasal kesin ölçüler yerine, piyasa
şartlarına dayanan yönetsel keyfi ölçüler getirilerek hukuk devleti ilkesine
aykırılık oluşturulmuştur. Anayasa’nın 128. maddesinde, Devletin kamu
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri memurlar ve diğer kamu
görevlileri eliyle göreceği, memurların ve diğer kamu görevlilerinin
nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ile
aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği
öngörülmüştür. Devlet memurlarının çalıştıkları ve emekli oldukları
döneme ilişkin hak ve yükümlülükleri yasalarla düzenlenmiştir. Emekli Sandığı Kanunu’nun “Emekli Aylığı” başlıklı
41. maddesinin (a) fıkrasında; emekli, adi malüllük ve vazife malüllüğü
aylıklarının hesaplanmasında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 43.
maddesinde yer alan gösterge tablosu ve personel kanunlarındaki ek
göstergelerin esas alınacağı belirtilmiştir. Buna göre, çalışmakta olan
devlet memuru ile emekli olan memurun aylıklarının hesaplanması, yasadaki
belirli oranlar gözönünde bulundurularak aynı esasa dayanılarak yapılacaktır. Anayasa Mahkemesi 4447 sayılı Kanuna ilişkin
23.02.2001 tarih ve E.1999/42, K.2001/141 sayılı kararında, 5434 sayılı Yasa’nın Ek 9. maddesinin birinci
fıkrasının değişikliğinden önce, eski emeklilerle yeni emekliler arasında
herhangi bir eşitsizlik doğması engellenmiş iken, yeni düzenlemeyle emekli
aylıklarındaki artışın gösterge ve ek göstergelerdeki artışa göre
hesaplanması esasından vazgeçilerek, aylığın enflasyon oranındaki artışa göre
hesaplanması kabul edilmiş, böylece çalışan memurların maaş artışı ile emekli
memurların maaş artışı arasında olduğu gibi daha önce aynı görevlerde bulunan
eski ve yeni emeklilerin maaşları arasında da büyük farkların ortaya
çıkmasına neden olacak bir sistem getirilmiştir. Bu durum Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik
ilkesini zedelemektedir. Eşitlik temeline dayanan adil bir hukuk düzeni
kurmak, hukuk devletinin en önemli işlevlerinden biri olduğundan hukuksal
eşitlik sağlanmadan hukuk devleti ilkesinin gerçekleşmeyeceği açıktır. Bu nedenlerle, dava konusu kural Anayasa’nın 2. ve
10. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.” gerekçesi ile 4447 sayılı Kanun’un 5434 sayılı
Kanun’un ek 9 uncu maddesini değiştiren kuralını, Anayasa’nın 2 nci ve 10
uncu maddelerine aykırı bulup iptal etmiştir. Bu durum, Anayasa Mahkemesi’nin yukarıdaki gerekçe
ile iptal ettiği kuralla yapılan düzenleme açısından tümüyle benzer olan
iptali istenen kuralın da, Anayasa’nın 2 nci ve 10 uncu maddelerine aykırı
olduğunu göstermektedir. Bu düzenleme ile
emekli aylıklarının, yasal kesin ölçütler yerine piyasa koşullarına dayanan
yönetsel keyfi ölçütlerle artırılmasının öngörülmesi de hukuk devleti
ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Ayrıca, emekli
aylıklarının yalnızca yıllık TÜFE oranı kadar artırılması, ulusal gelirdeki
artış payının, başka bir deyişle gönenç payının emekli aylıklarına
yansıtılmaması, emeklilerin ulusal gelirden aldıkları payın daha da
gerilemesine neden olacaktır ki, bu da,
Anayasa’nın 2 nci maddesinde ifade edilen “sosyal hukuk devleti”
ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Öte yandan
Anayasa’nın 153 üncü maddesinin son fıkrası Anayasa Mahkemesi kararlarının
yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel
kişileri bağlar hükmü ile Anayasa Mahkemesi kararlarına karşı yasama
organının da yasa çıkaramayacağını ifade etmiş olmaktadır. Anayasa’nın bu hükmü gereğince, yasama organı
Anayasa Mahkemesi’nin Anayasaya aykırı görerek iptal ettiği bir kuralın
aynını ya da değişik ifadelerle benzerini yasalaştırmaması gerekir. Yasama
organı, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarından sonra aynı konuda yeni bir
yasa yaparken Anayasa Mahkemesi’nin kararının gerekçesinde gösterilen iptal
nedenlerini dikkate almalıdır. Anayasa Mahkemesi’nin kararlarıyla bağlılık,
özellikle yasama organı yönünden, Anayasa Mahkemesi kararlarındaki iptal
gerekçesiyle de bağlılığı içerir. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa. 24, shf. 225). Açıklanan nedenlerle 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 55 inci maddesinin ikinci fıkrası, Anayasa’nın
2 nci, 10 uncu, 11 inci ve 153 üncü maddelerine aykırı olup, iptali
gerekmektedir. 13)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 63 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (d) bendindeki “18 yaşını
doldurmamış veya 45 yaşından gün almış kişilerin” İbaresi ile “nın % 50’si.”
İbaresinin Anayasa’ya Aykırılığı 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde,
genel sağlık sigortalıları ile bakmakla yükümlü oldukları kişilerin,
giderleri Sosyal Güvenlik Kurumu’nca karşılanacak sağlık hizmetleri
düzenlenmiştir. 63 üncü maddenin birinci fıkrasının iptali istenen (d)
bendinde, “Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta
veya yatarak; ağız ve diş muayenesi, diş hekiminin göreceği lüzum üzerine
ağız ve diş hastalıklarının teşhisi için gereken klinik muayeneler,
laboratuar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise
dayalı olarak yapılacak tıbbi müdahale ve tedaviler, diş çekimi, konservatif
diş tedavisi ve kanal tedavisi, hasta takibi, travmaya ve onkolojik tedaviye
bağlı protez uygulamaları, ağız ve diş hastalıkları ile ilgili acil sağlık
hizmetleri, 18 yaşını doldurmamış kişilerin ortodontik diş tedavileri ile 18
yaşını doldurmamış veya 45 yaşından gün almış kişilerin diş protezlerinin 72
nci maddeye göre belirlenen tutarının % 50’si.” denilerek, ağız ve diş tedavisinde
giderleri Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödenecek sağlık hizmetleri
sayılmıştır. Söz konusu (d) bendine göre, 18-45 yaş
arasındaki (18 yaşını doldurmuş veya 45 yaşından gün almamış) kişilerin diş
protez giderleri Kurum’ca karşılanmayacak; 45 yaş ve üzerindeki kişilerin diş
protez giderlerinin de ancak yarısı Kurum’ca ödenecektir. Böyle bir düzenleme, Anayasa’da yer
verilen sosyal devlet ilkesiyle, bağdaşmamaktadır. Anayasa’nın 2 nci maddesinde belirtilen sosyal hukuk
devleti, temel hak ve özgürlükleri en geniş ölçüde gerçekleştiren ve güvence
altına alan, toplumsal gerekleri ve toplum yararını gözeten, kişi ve toplum
yararı arasında denge kuran, toplumsal dayanışmayı en üst düzeyde
gerçekleştiren ve sosyal dışlayıcılığı engelleyen asgari bir sınırın
varlığını göz önünde tutan devlettir. Bu nedenle diş protez giderlerinin 18-45
yaş arasında olanlara Kurum’ca ödenmeyeceği, 18 yaşını doldurmamış olanlar
ile 45 ve yukarı yaşlarda ise yalnızca % 50’sinin ödeneceğine ilişkin iptali
istenen ibareler, toplumsal dayanışmanın
en üst düzeyde gerçekleştirilmesini ve sosyal dışlayıcılığı engelleyen asgari
bir sınırın varlığını göz önünde tutmadığından “sosyal devlet” ilkesi ile ve
sosyal güvenlik hakkı ile bağdaşmamakta, dolayısıyla Anayasa’nın 2 nci
maddesine aykırı düşmektedir. Yine yukarıda (1) numaralı başlık altında etraflıca
açıklandığı üzere, Anayasa Mahkemesi’nin sosyal güvenliğe ilişkin çerçeveyi
Anayasa’nın 2 nci maddesini 5 inci maddesiyle birlikte değerlendirerek
tanımlayan 21.10.1986 tarih ve E.1986/16, K. 1986/25 sayılı kararı esas
alındığında, iptali istenen söz konusu ibareler Anayasa’nın 5 inci maddesine
de aykırı düşmektedir. Öte yandan bir sosyal güvenlik kuruluşu olan Sosyal
Güvenlik Kurumu kapsamı içinde bulunan, aynı sosyal risklere karşı asgari
ölçülerde güvence altına alınan ve aynı kurallara bağlı olan sigortalılar,
aynı hukuki statü içinde özdeş durumda bulunan kişilerdir. Aynı durumda bulunan
kişilerin yasanın öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmaları
da eşitlik ilkesinin gereğidir. 18-45 yaş
arasındaki kişiler ile 45 yaş ve
üzerindeki kişiler, diş protez giderlerinin ödenmesi açısından diğer
sigortalılarla aynı hukuki statü içinde özdeş durumda bulunan kişiler
olup, bunlara söz konusu giderlerin hiç ya da belirlenen
tutarının % 50’sinin ödenmesi için hiçbir haklı neden bulunmamaktadır. Bu
durumda iptali istenen ibareler, Anayasa’nın 10 uncu maddesinde ifade
edilen eşitlik ilkesine de aykırı
düşmektedir. İptali istenen ibareler, Anayasa’nın 56
ncı maddesindeki Devlet’in “herkesin yaşamını, beden ve ruh sağlığı içinde
sürdürmesini sağlamak” yükümlülüğüyle de bağdaşmamaktadır. Bu maddenin gerekçesinde “Maddenin
getirdiği yenilik “Genel Sağlık Sigortası” dır. Bu sigortanın kuruluş ve
işleyişi ile ilgili Anayasada belirtilen ilke şudur: Vatandaşlar katılma payı
ödeyecekler, yoksul ve dar gelirli vatandaşlara ise Devlet yardım temin
edecektir.” denilmiştir. Bir insanın, insan onuruna yaraşan asgari bir yaşam
düzeyi içinde yaşayabilmesi için gerekli diğer bir koşul da, hastalandığında
tedavi olabilmesidir. (Gözler K., Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Bursa 2002,
s.145). Bu nedenle söz konusu ibareler,
Anayasa’nın 56 ncı maddesine de aykırıdır: Öte yandan iptali istenen ibareler, 1948 tarihli
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile bağdaşmadığından
yukarıda (2) numaralı başlık altında bildirilen nedenlerle Anayasa’nın 90
ıncı maddesine de aykırıdır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa. 24, shf. 225). Açıklanan nedenlerle 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunun 63 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendindeki “18 yaşını doldurmamış veya 45 yaşından gün almış kişilerin”
ibaresi ile “nın % 50’si.” ibaresi Anayasa’nın 2
nci, 5 inci, 10 uncu, 11 inci, 56 ncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı olup,
iptali gerekmektedir. 14)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 63 üncü Maddesinin İkinci Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510
sayılı Kanunun 63 üncü maddesinin iptali istenen ikinci fıkrasının birinci
cümlesinde, Sosyal Güvenlik Kurumuna; finansmanı sağlanacak sağlık
hizmetlerinin teşhis ve tedavi yöntemleri ile bu maddenin (f) bendinde
belirtilen sağlık hizmetlerinin türlerini, miktarlarını ve kullanım
sürelerini Sağlık Bakanlığının görüşünü alarak belirleme yetkisi verilmiş ve
Kurumun bu amaçla bilimsel komisyonlar kuracağı, ulusal ve uluslararası tüzel
kişilerle işbirliği yapabileceği belirtilmiştir. Böyle bir
düzenleme sonucu, sigortalılara verilecek sağlık hizmetlerinin yöntemini,
verilecek ilaçlar ile tıbbi malzemelerin miktar ve süresini belirleme yetkisi
ile donatılan Kurum, hastaya verilecek kan ve kan ürünleri ile ilaçların,
kişisel tıbbi malzemelerin miktar ve süresini belirleyecek, bunlarda
kısıntıya gittiğinde de sigortalı hastanın tam olarak sağlık hakkını
kullanmasını önleyebilecektir. Hastaya
tedavisinin gerektirdiği kadar değil Kurumun belirlediği kadar ilaç vermenin,
hastanın iyileşmesinin önünde bir engel oluşturacağı açıktır. Nitekim,
Anayasa Mahkemesi 17.7. 1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun
sağlık yardımlarını 18 ayla sınırlayan 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrasındaki
“18 aya kadar “ sözcüklerini
Anayasa’nın 17 nci, 56 ıncı ve 60 ıncı maddelerine aykırı bularak
iptal etmiştir (17.1.1991 gün ve E.90/17, 91/2 sayılı kararı). Anayasa
Mahkemesi’nin bu kararında, şu görüşlere yer verilmiştir: “Kişinin
yaşama hakkı, maddî ve manevî varlığını koruma hakkı;birbirleriyle sıkı bağlantıları
olan, devredilmez, vazgeçilmez temel haklardandır.Bu haklara karşı olan her
türlü engelin ortadan kaldırılması da devlete ödev olarak verilmiştir.
Güçsüzleri güçlüler karşısında koruyacak olan devlet, gerçek eşitliği
sağlayacak, toplumsal dengeyi koruyacak, böylece gerçek hukuk devleti
niteliğine ulaşacaktır. Hukuk devletinin amaç edindiği yaşama hakkının
korunması, sosyal güvenliğin sağlanmasıyla gerçekleşecektir. Sosyal güvenliği
sağlayacak olan kuruluşların yasal düzenlemelerinin, “yaşama hakkı ile maddi
ve manevî varlığı koruma haklarını” zedeleyecek veya ortadan kaldıracak
hükümler içermemesi gerekir. Bu konuda düzenlenen uluslararası kurallar da
aynı amaca yönelik hükümler taşımaktadır. 16.6.1989 günlü, 3581 sayılı
Yasa’yla onaylanan Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesi’nin 13. maddesi de
hastalık durumunda gerekli olan tüm bakımların sağlanmasını öngörmektedir. 506
sayılı Yasa’nın 34. maddesinde öngörülen “18 aya kadar “ sınırlaması, sağlık
yardımı sonunda henüz iyileşmemiş ve tedavisi sürmekte olan kişinin gerek
yaşama hakkını gerekse maddî ve manevî varlığını koruma hakkını özünden
zedeler bir nitelik taşıdığından Anayasa’nın 17. maddesine aykırı
görülmüştür. Anayasa’nın
56. maddesinin 3., 4. ve 5. fıkraları yine devlete, kişilerin hayatını beden
ve ruh sağlığı içinde sürdürmelerini sağlamak için sağlık kuruluşlarının
hizmetlerini, düzenleme, denetleme ve organize etme gibi görevler
yüklemiştir. Anlaşılmaktadır ki, devlet, kişilerin yaşamlarını sağlıklı
biçimde sürdürmeyi sağlamak amacını çeşitli sosyal güvenlik kuruluşları ile
gerçekleştirecektir. Devlet için bir görev, kişiler için de bir hak olan bu
amaç gerçekleştirilirken bu hakkı sınırlayıcı, bu haktan yararlanmayı
zayıflatıcı düzenlemeler Anayasa’nın 56. maddesine de aykırıdır. Anayasa’nın
65. maddesindeki bu sınırlama ile 506 sayılı Yasa’nın 34. maddesindeki itiraz
konusu “18 aya kadar “ deyimi arasında bir ilişki kurulamaz. Anayasa’nın 60.
maddesi kişilere “sosyal güvenlik hakkını” vermekle birlikte ikinci
fıkrasında bunun için alınacak tedbirleri devlete görev olarak verirken 65.
madde ile de bu göreve bazı sınırlamalar getirmiştir. Ancak, 60. maddede
belirtilen bu sosyal hak, yine Anayasa’nın 17. maddesinde düzenlenen “yaşama,
maddi ve manevi ve varlığını koruma hakkı” ile çok sıkı bağlantı içindedir.
Dolayısıyla devlet ekonomik ve sosyal alandaki görevlerini yerine getirirken
uygulayacağı sınırlamalarda “yaşama hakkını” ortadan kaldıran düzenlemeler
yapamayacaktır. Bu nedenle Anayasa’nın 65. maddesindeki sınırlamaları, 506
sayılı Yasa’nın 34. maddesindeki itiraz konusu “18 aya kadar” sözcüklerine
uygulama olanağı yoktur. İtiraz
konusu “18 aya kadar” sözcükleri Anayasa’nın 60. maddesine aykırı olduğundan
iptali gerekir.” Bu
kararlar esas alındığında, sağlık hakkını sınırlayan söz konusu düzenlemenin,
Anayasa’nın 17 nci, 56 ncı ve 60 ıncı maddelerine aykırı düştüğünden kuşku
duyulamaz. Anayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti, Anayasanın üstünlüğü ve
bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla Anayasa’nın 2 ve 11 inci maddeleriyle
bağdaşmayacağı da açıktır. Öte
yandan finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin kapsamını belirleme
konusunda 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinin iptali istenen ikinci
fıkrası ile Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen yetki, Anayasa’nın 6, 7 ve 8
inci maddelerine ve 123 üncü maddesine aykırıdır. Anayasa’nın
123 üncü maddesi idarenin görevlerinin kanunla düzenleneceği ilkesini ifade
etmekte; Anayasa’nın 8 inci maddesinde de yürütme yetki ve görevinin
Anayasaya ve kanunlara uygun olarak yerine getirileceği ilkesi yer almaktadır.
Anayasa’nın
8 inci maddesinden anlaşılacağı gibi, yürütmenin-idarenin Anayasada
gösterilen ayrık haller dışında asli düzenleme yetkisi yoktur. Bu yetki
Anayasanın 7 nci maddesinde yasamaya verilmiştir ve devredilemez.
Devredildiği taktirde kökenini Anayasadan almayacağı için, Anayasa’nın 6 ncı
maddesine aykırı bir yetki niteliğini alır. Anayasa’nın
123 üncü maddesine göre idarenin yetkilerinin kanunla gösterilmesi gerekir.
İdareye kendi yetki ve görevlerini kendi işlemleri ile belirleme yetkisi
bırakılması, asli düzenleme yetkisi verilmesi anlamına gelir ve bu tür bir
yetkilendirme Anayasa’nın 6,7 ve 8 inci maddelerine aykırı bir yetki devri
anlamını taşır. Bu
nedenle söz konusu ikinci fıkranın birinci cümlesinde Sosyal Güvenlik
Kurumuna tanınan belirleme yetkisi Anayasa’nın 6,7,8 ve 123 üncü maddelerine
aykırıdır. Ayrıca
bir hukuk devletinde idarenin yetkilerinin ve görevlerinin, kişi hak ve
özgürlüklerinin kapsam ve sınırlarının açık ve seçik biçimde hukuk
kurallarıyla gösterilmesi, hukuk devletinin gerçekleştirmek durumunda olduğu
hukuki güvenlik ve onun temelini oluşturan, hukuki belirliliğin temel
gereklerindendir. İdareye; görevlerini ve sağlık hakkına ilişkin
yükümlülüklerinin sınırlarını belirleme konusunda, kanunda düzenleme
yapılmaksızın verilecek bir asli düzenleme yetkisi, keyfiliğe, belirsizliğe
yol açar ve hukuki güvenliği ortadan kaldırır. Böyle bir durumun, Anayasa’nın
2 nci maddesi ile çelişeceği de açıktır. Bu nedenle söz konusu cümle,
Anayasa’nın 2 nci maddesine de aykırı düşmektedir. 5510
sayılı Kanunun 63 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi ile
ikinci cümlesi arasında uygulama bakımından ayrılamaz nitelikte bir yakın
ilişki vardır. Bu nedenle ikinci cümlenin de, birinci cümle için söz konusu
olan gerekçelerle Anayasaya aykırı düştüğünü söylemek gerekmektedir. Açıklanan
nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 63 üncü maddesinin ikinci fıkrası Anayasa’nın 2 nci, 6 ncı,
7 nci, 8 inci,11 inci, 17 nci, 56 ncı ,60 ıncı ve 123 üncü maddelerine aykırı olup, iptali
gerekmektedir. 15)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 67 nci Maddesinin Birinci Fıkrasının (b) Bendinin Anayasa’ya
Aykırılığı 5510
sayılı Kanunun 67 nci maddesinin
birinci fıkrasının iptali istenen (b)
bendinde; 60 ıncı maddenin birinci
fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendi ile (b), (d) ve (g) bentlerine
tâbi olan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin
sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlanabilmeleri için; sağlık hizmeti sunucusuna
başvurdukları tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık
sigortası prim ödeme gün sayısının olması
şartıyla birlikte sağlık hizmeti sunucusuna başvurdukları tarihte kısa
ve uzun vadeli sigorta primleri dahil genel sağlık sigortası prim borçlarının
da bulunmaması öngörülmüştür. Söz
konusu (b) bendinde belirtilen genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü
olduğu kişilerin sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlanabilmeleri için, diğer sigortalılardan farklı olarak
ayrıca sağlık hizmeti sunucusuna başvurdukları tarihte kısa ve uzun vadeli
sigorta primleri dahil genel sağlık sigortası prim borçlarının da bulunmaması
şartının aranması, yukarıda (2) numaralı başlık altında etraflıca açıklanan
nedenlerle “sosyal hukuk devleti”, “sosyal güvenlik” ve “sosyal dayanışma” ilkelerine ters
düşer. Bu durumda
iptali istenen (b) bendinin Anayasa’nın 2 nci ve 60 ıncı maddelerine
aykırı düştüğü açıktır. Öte
yandan, Anayasa Mahkemesinin 2 nci maddeyi 5 inci madde ile birlikte
değerlendirdiği ve sosyal güvenliğe ilişkin çerçeveyi belirlediği 21.10.1986
gün ve E.1986/16, K. 1986/25 sayılı kararı esas alındığında, yukarıda
gerekçede (1) numaralı başlık altında belirtilen nedenlerle, iptali istenen
düzenlemenin Anayasa’nın 5 inci maddesine de aykırı düştüğünü söylemek
gerekmektedir. İptali
istenen düzenlemenin Anayasa’nın 60 ıncı maddesinde ifade edilen sosyal
güvenlik hakkını, sosyal devlet ilkesi ve demokratik toplum düzeninin gerekleriyle
bağdaşmayacak biçimde, ölçüsüzce ve özünü zedeleyerek sınırlandırdığı; bu
nedenle Anayasa’nın 13 üncü maddesine de aykırı düştüğü yadsınamaz. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa.24, shf. 225). Öte yandan iptali istenen bu kural, 1948 tarihli
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile bağdaşmadığından
yukarıda (2) numaralı başlık altında bildirilen nedenlerle Anayasa’nın 90
ıncı maddesine de aykırıdır. Açıklanan nedenlerle 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 67 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 1948 tarihli
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile bağdaşmadığı gibi,
Sosyal Devletin asli görevlerinden olan vatandaşların sosyal güvenlik
haklarını sağlama ödevlini adil, makul ve ölçüsüzce sınırlandırdığından
“sosyal devlet”, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ve
“ölçülülük” ilkeleri ile de bağdaşmamakta Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci,
13 üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 16) 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar
ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 68
inci Maddesinin İkinci
Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin birinci
fıkrasında, katılım payı alınacak sağlık hizmetleri; iptali istenen ikinci fıkrasında
da katılım payı tutarı ve oranları belirtilmiştir. İkinci fıkrada birinci cümlesinde katılım payının,
birinci fıkranın (a) bendindeki sağlık hizmetleri (Ayakta tedavide hekim ve
diş hekimi muayenesi) için 2 Yeni Türk Lirası olarak uygulanacağı belirtildikten
sonra ikinci cümlesinde, (b) ve (c) bendindeki sağlık hizmetleri için
gereksiz kullanımı azaltma, sağlık hizmetlerinin niteliği itibarıyla hayati
öneme sahip olup olmaması, kişilerin prime esas kazançlarının, gelir ve
aylıklarının tutarı ve benzeri ölçütler dikkate alınarak % 10 ilâ % 20
oranları arasında olmak üzere Kurum tarafından belirleneceği; son cümlesinde ise; birinci fıkranın (a)
bendindeki sağlık hizmetleri için belirlenen katılım payını, birinci basamak
sağlık hizmet sunucularında yapılan muayenelerde almamaya ya da daha düşük
tutarlarda belirlemeye Sosyal Güvenlik Kurumunun yetkili kılındığı ifade
edilmiştir. Diğer bir anlatımla bu fıkranın ikinci ve son cümlelerinde
yapılan düzenlemeler ile Kurum, katılım paylarının belirtilen sınırlar
altında belirlenmesi veya bu payı hiç almama yetkisi ile donatılmıştır. İptali istenen düzenlemeyle Kurum’a verilen yetkinin,
Anayasanın Bakanlar Kurulunca kullanılmasına imkan tanıdığı yetki alanı içinde
kaldığı açıktır. Çünkü Katılım paylarının da, Anayasa’nın anılan hükmünde yer
verilen vergi, resim, harç “benzeri mali yükümlülükler” niteliğinde olduğu
kuşkusuzdur. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin
ortak özellikleri, yasayla konulmaları ve kamu gücüne dayanılarak
gerektiğinde zorla alınmalarıdır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali
yükümlülükler, devletin “devlet” olmaktan kaynaklanan iradesi sonucu ortaya
çıkarlar. Bir mali yüküm, sorumlusunun isteğine bağlı ise, onun iradesi
uyarınca zorunluluk taşıyorsa tümüyle yasadan gelen zorunluluk niteliğinde
olmadığından, vergi benzeri mali yüküm sayılması olanaksızdır. Katılım
payları ise, sorumlusunun isteğine bağlı olmayıp tümüyle yasadan gelen
zorunluluk niteliğindedir. Bu nedenle, iptali istenen ikinci fıkranın söz konusu cümleleri Anayasa’nın 73 üncü
maddesine aykırıdır. İptali istenen fıkranın ikinci cümlesinde Kuruma
tanınan katılım payını belirleme ve son cümlesinde yine Kuruma tanınan
katılım payını almama ya da daha düşük tutarda belirleme yetkilerinin asli
düzenleme yetkisi niteliğini taşıdığı
da açıktır. Çünkü, ikinci cümlede katılım payının belirlenmesine ilişkin
esaslar gösterilirken “benzeri ölçütler dikkate alınacağı” ifade edilerek,
benzeri ölçütlerin ne olacağı hususu tamamen Kurumun takdirine bırakılmıştır.
Son cümlede de katılım payının hangi hal ve koşullarda alınmayacağının veya
düşük tutulacağının belirtilmemesi nedeniyle, bu hususlar da tamamen Kurumun
takdirine bırakılmıştır. Bu durum, söz konusu yetkilerin asli düzenleme
yetkisi niteliğini taşıdığında kuşku bırakmamaktadır. Anayasa’nın 8 inci maddesinden yürütmenin idarenin
Anayasada gösterilen ayrık haller dışında asli düzenleme yetkisi olmadığı
anlaşılmaktadır. Asli düzenleme yetkisi, Anayasa’nın 7 nci maddesine göre yasamanındır
ve devredilemez. Bu durumda, söz konusu ikinci fıkranın 2 nci cümlesi
ile son cümlesinde Kuruma tanınan yetkiler Anayasa’nın 7 ve 8 inci
maddelerine aykırıdır. Anayasadan kökenlenmeyen bir yetki ise, Anayasa’nın 6
ncı maddesi ile de çelişecektir. Diğer taraftan iptali istenen “katılım payı alınması”
başlıklı ikinci fıkrada, bu fıkrada belirtilen sağlık hizmetleri için;
çalışan veya emekli - malüllük aylığı alanlar, dul aylığı alanlar ve yetim
aylığı alanlar ayrımı yapılmaksızın tüm “genel sağlık sigortalıları”ndan
(veya bakmakla yükümlü olduğu kişilerden) katılım payı alınması
öngörülmüştür. Çünkü; 5510 sayılı Kanunun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü
maddesinin 9 uncu fıkrasında genel
sağlık sigortalısının; bu Kanunun 60 ıncı maddesindeki kişileri ifade edeceği
belirtildikten sonra anılan maddenin 26 ncı fıkrasında da katılım payı,
“Sağlık hizmetlerinden yararlanabilmek için, genel sağlık sigortalısı veya
bakmakla yükümlü olduğu kişiler tarafından ödenecek tutarı” şeklinde
tanımlanmıştır. Yapılan bu düzenlemeyle emekli ve malüllük aylığı
alan, dul aylığı alan ve yetim aylığı alan sigortalılardan katılım payı
alınmasının öngörülmüş olması, Anayasa’nın 2 nci, 5 inci ve 60 ıncı
maddelerine aykırı düşmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi’nin 8.10.2003 gün ve
E.2003/31, K.2003/87 sayılı kararı ile; 4839 sayılı Kanunun (çerçeve) 6 ncı
maddesiyle 5434 sayılı Kanunun geçici 139 uncu maddesine eklenen ve emekli ve
malüllük aylığı alanlar, dul aylığı alanlar ve yetim aylığı alanlar için
“sağlık katkı payı” adı altında yeni bir yükümlülük getiren ilk fıkrası,
Anayasa’nın 2 nci, 5 inci ve 60 ıncı maddelerine aykırı bulunarak iptal
edilmiştir (AMKD. 40/1, shf.152, R.G. T. 24.2.2004, S.25383). Anayasa Mahkemesinin bu kararında şu görüşlere yer
verilmiştir: “Anayasa’nın 2.
maddesi ile öngörülen hukuk devleti ilkesi ile devletin tüm faaliyetlerinde
hukukun egemen olması amaçlanmaktadır. Kuşkusuz bu amacın gerçekleşmesi için,
konulacak kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçülerinin gözönünde tutulması
gerekir. Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin
sağlanması hukuk devleti ilkesinin olmazsa olmaz koşuludur. Anayasa’nın 5. maddesinde de, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, insanın maddî ve manevî
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak devletin
temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır. Herkesin sosyal güvenlik
hakkına sahip olduğunu öngören Anayasa’nın 60. maddesinin gerekçesinde de,
sosyal güvenlik hakkının, çalışanların yarını ve güvencesi olduğu
belirtilmiştir. Sosyal devlet, sosyal adaletin, refahın ve güvenliğin
gerçekleşmesini sağlayan devlettir. Sosyal güvenlik kuruluşları, çalışanların
geleceğine ilişkin güvenliğini sağlamak durumundadır. Sosyal güvenlik
sisteminin sağlıklı olarak çalışması için de aktüeryal dengelerin korunması
zorunludur. Bu bağlamda sosyal güvenlik, ilgililerin katkısının sağlandığı
primli ve karşılıksız yardıma dayanan primsiz rejim olarak ifade edilen
sosyal yardım ve hizmetlerden oluşmaktadır. Herkesin sosyal güvenliğini sağlamakla görevli olan
Devlet, bu işlevini Sosyal Sigortalar Kurumu, Emekli Sandığı ve Bağ-Kur gibi
ilke olarak primli rejime dayanan kuruluşları aracılığıyla yerine
getirmektedir. Sosyal güvenlik kurumlarında iştirakçi olan kişiler
aktif çalışma yaşamları boyunca miktarı ve süresi yasa tarafından belli edilmiş
primleri ödemekte ve belli yaşa geldikten sonra da emekli statüsüne geçerek
bu statünün sağladığı, başta yaşlılık aylığı olmak üzere çeşitli sosyal
haklardan yararlanmaktadırlar. Primli rejime dayalı sosyal güvenlik
sisteminin esası, önceden alınan payın (primin) yeniden dağıtımına
dayanmaktadır. Bu sistem içinde belli aktüeryal hesaplara dayalı
olarak belirlenmiş olan emeklilik keseneklerini aktif çalışma hayatı boyunca
ödemiş olan ve bu ödemelere bağlı olarak belli süre sonunda yaşlılık aylığı
almayı hakeden iştirakçilerin, bir de emekli olduktan sonra sağlık yardımları
için prim benzeri sürekli bir ödemeyle (kesintiyle) yükümlü tutulmaları,
sosyal güvenlik hakkını zedeleyici nitelik taşıdığı gibi hukuk devletinin
gerektirdiği hukuki güvenlik, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesine
aykırılık oluşturmakta, aynı zamanda Devletin, kişilerin huzur ve mutluluğunu
sağlama amaç ve göreviyle de bağdaşmamaktadır. Belirtilen nedenlerle kural, Anayasanın 2., 5. ve 60.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.” Bu nedenle, 68 inci maddenin iptali istenen ikinci
fıkrası, emekli ve malüllük aylığı alan, dul aylığı alan ve yetim aylığı alan
sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2 nci, 5 inci ve 60 ıncı maddelerine de
aykırıdır. İkinci
fıkranın birinci ve üçüncü cümleleri ile ikinci ve son cümleleri arasında
uygulama açısından ayrılmaz bir beraberlik olduğu için, söz konusu birinci ve
üçüncü cümlelerin de ikinci ve son cümleler için geçerli olan gerekçelerle
Anayasaya aykırı düştüğünü söylemek gerekmektedir. Açıklanan
nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 68 inci maddesinin
ikinci fıkrası tüm genel sağlık sigortalıları yönünden Anayasa’nın 2 nci, 5
inci,11 inci ve 60 ıncı maddelerine; ikinci ve son cümleleri de, Anayasa’nın
6,7 ve 8 inci maddelerinin yanı sıra
emekli ve malüllük aylığı alan, dul aylığı alan ve yetim aylığı alan
sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2 nci, 11 inci ve 73 üncü maddelerine
aykırı olup, iptali gerekmektedir. 17)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 73 üncü Maddesinin Dördüncü
Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 73 üncü maddesinin iptali istenen dördüncü fıkrasında,
“Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla
yükümlü olduğu kişilerden sözleşmeli olduğu sağlık hizmetleri için otelcilik
hizmetleri ile öğretim üyesi tarafından sağlanan sağlık hizmetleri dışında,
herhangi bir fark ödemesi talep edemez. Otelcilik hizmeti ile öğretim üyesi
tarafından sağlanan sağlık hizmetleri için genel sağlık sigortalısı ve
bakmakla yükümlü olduğu kişilerden alınabilecek fark ödemesi, 72 nci maddeye
göre belirlenen tutarın iki katını geçemez. Bu farkın alınabilmesi için, kişilerin
fark ödemeyi kabul ettiğinin yazılı olarak belgelenmesi zorunludur. Otelcilik
hizmeti ile öğretim üyesi tarafından sağlanan sağlık hizmetleri dışında veya
belirlenen tavanın üzerinde fark alınması halinde, sözleşmeli sağlık hizmeti
sunucularının sözleşmeleri bir yıl süreyle feshedilir. “ hükmüne yer
verilmiştir. Bu
hükümde sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularının, genel sağlık sigortalısı
veya bakmakla yükümlü oldukları kişilerden sözleşmeli olduğu sağlık
hizmetleri için, otelcilik hizmetleri ile öğretim üyesi tarafından sağlanan
sağlık hizmetleri dışında, herhangi bir fark talep edemeyeceği belirtilmek
suretiyle hasta sigortalının istismarına olanak sağlanmış olmaktadır. Sosyal
hukuk devletinde, devletin yurttaşlarının sağlık hakkının istismar edilmemesi
için onu koruyacak önlemleri alması temel görevidir. Sistemin öngördüğü
koşulları yerine getirmiş olan sigortalı hastadan başkaca hiçbir ücret
alınmadan sağlık yardımının yapılması
gerekirken “otelcilik hizmeti” adı altında fark ücretinin ve “öğretim üyesi
muayene ücreti”nin alınması hastaların istismarına olanak sağlayacak,
muhtemelen fark ücreti ödemek istemeyen sigortalı hastalar tedavi
edilmeyeceklerdir. Bu
durumda, söz konusu düzenlemenin sağlık hakkını ölçüsüzce ve özünden
zedeleyerek Anayasa’nın 13 üncü maddesine aykırı biçimde sınırlandırdığı
kabul edilmelidir. Bu
nedenle iptali istenen kural, yukarıda (14) numaralı başlık altında etraflıca
belirtilen nedenlerle Anayasa’nın 17 nci, 56 ncı ve 60 ıncı maddelerine de
aykırıdır. Anayasaya aykırı bir hükmün de hukuk devleti, Anayasanın üstünlüğü
ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla Anayasa’nın 2 ve 11 inci
maddeleriyle bağdaşmayacağı açıktır. Öte
yandan, 73 üncü maddenin dördüncü fıkrasının sağlık hakkını kısıtlayan
birinci cümlesi ile bu fıkranın diğer cümleleri arasında uygulama bakımından
ayrılmaz bir ilişki vardır. Bu nedenle fıkranın birinci cümlesi için söz
konusu olan Anayasaya aykırılık gerekçelerinin diğer cümleleri için de
geçerli olacağı söylenmelidir. Açıklanan
nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 73 üncü maddesinin
dördüncü fıkrası Anayasa’nın 2 nci, 11 inci, 17 nci, 56 ncı ve 60 ıncı
maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 18)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 80 inci Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) Bendinde yer alan “ile
prim,ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay için yapılan
ödemelerin brüt toplamı” İbaresinin TC Emekli Sandığı İştirakçisi
Sigortalılar yönünden Anayasa’ya Aykırılığı 5510 sayılı Kanunun
“Prime esas kazançlar” madde başlıklı 80 inci maddesinin birinci
fıkrasına göre 506 sayılı ve 5434 sayılı Yasaya göre sigortalıların prime
esas kazançlarının hesabında (a) bendi çerçevesinde hak edilen ücretler ile
iptali istenen ibare uyarınca prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit
istihkaktan o ay için yapılan ödemelerin brüt toplamı esas alınmaktadır. Aynı
fıkranın (b) ve ( c) bendinde prime esas kazanca tabi tutulmayacak ödemeler
sayılmıştır. 5434 sayılı Kanunun “Emekli keseneğine esas tutulacak
aylık, ücret ve ödenekler” madde başlıklı 15 inci maddesi ile
karşılaştırıldığında kamu çalışanlarının prim matrahlarında önemli bir
artışın gerçekleşmesinin öngörüldüğü ve gelirlerinde bir yılın ardından ciddi
oranlarda azalmaların yaşanması sonucu doğabilir. Çünkü, Geçici 4 üncü
maddenin dokuzuncu fıkrası uyarınca bu Kanuna göre belirlenen prime esas
kazanç matrahı ile 5434 sayılı Kanuna göre keseneğe tabi kazançları
arasındaki matrah farkına ait sigorta primi sadece iki yıl süre ile
kurumlarınca karşılanacaktır. Bu durumda, TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden,
çalışanlar için prim oranı % 14’e düşürülmesine karşın, prime esas matrahın
artması nedeniyle görev aylıklarında azalma olması kaçınılmazdır. Memurlarda prime esas ücret tavanı olmayacağı için,
asgari ücretin 6.5 katını aşan aylık ücret alan yüksek gelirli kamu
çalışanlarının ödeyeceği prim miktarı daha da artacaktır. Diğer
sigortalıların prime esas kazanç matrahı asgari ücretin 6.5 katı olan 3 bin 451.5
YTL ile sınırlanacak iken, prim, tazminat ve diğer gelirleriyle birlikte
toplam geliri bu rakamı aşan memurların tüm kazançları prime esas kazanç
olarak kabul edilecektir. Böyle bir düzenlemenin ise, Anayasa’nın sosyal hukuk
devleti ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığı açıktır. Sosyal hukuk devleti, toplum ve çalışma yaşamında
adalete ve eşitliğe dayalı bir hukuk düzeni kurmak durumundadır. Böyle bir
hukuk düzeni ise, her alanda olduğu gibi, sosyal güvenliğe ilişkin
düzenlemelerde de, eşitlik, hukuk istikrarı, hukuk güvenliği ve kazanılmış
hakların korunması ilkelerinin gözetilmesini zorunlu kılmaktadır. Bir sosyal güvenlik kuruluşu olan Sosyal Güvenlik
Kurumu kapsamı içinde bulunan, aynı sosyal risklere karşı asgari ölçülerde
güvence altına alınan ve aynı kurallara bağlı olan sigortalılar, aynı hukuki
statü içinde özdeş durumda bulunan kişilerdir. Aynı durumda bulunan kişilerin
yasanın öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmaları da
Anayasa’nın 10 uncu maddesinde ifade edilen eşitlik ilkesinin gereğidir. Öte yandan, Anayasa Mahkemesi’nin 06.01.2005 günlü,
E.2001/479, K.2005/1 sayılı kararında belirtildiği gibi, Anayasa’nın 2 nci ve
60 ıncı maddeleri uyarınca, Devlet’çe, sosyal güvenliğin ve sosyal adaletin
sağlanmasına elverişli ortamın yaratılması ve bu anlamda sosyal güvenlik
alanında getirilecek bir haktan, aynı sosyal güvenlik kurumu içinde yer alan
ve temelde birbirine yakın konumda bulunan tüm sigortalıların “dengeli ve
makul” ölçüler içinde yararlanmalarını öngören düzenlemelerin gerçekleştirilmesi
gerekmektedir. Yukarıda belirtilen nedenlerle iptali istenen ibare,
TC Emekli Sandığı iştirakçisi sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2 nci, 10
uncu ve 60 ıncı maddelerine aykırı düşmektedir. Diğer taraftan, bir yasa kuralının Anayasanın
herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden Anayasanın 11
inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa Mahkemesinin
03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD., sa. 24, shf.
225). Yine (1) numaralı başlık altında etraflıca
açıklandığı üzere Anayasa Mahkemesi’nin sosyal güvenliğe ilişkin çerçeveyi 2
nci maddeyi 5 inci madde ile birlikte değerlendirerek çizmiş oduğu,
21.10.1986 tarih ve E.1986/16, K. 1986/25 sayılı kararı göz önünde tutulduğunda, iptali
istenen söz konusu kural Anayasa’nın 5 inci maddesine de aykırı düşmektedir. Açıklanan nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 80 inci maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “ile prim,ikramiye ve bu nitelikteki
her çeşit istihkaktan o ay için yapılan ödemelerin brüt toplamı” ibaresi, TC
Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 10 uncu, 11
inci ve 60 ıncı maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir. 19) 31.5.2006
tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 81
inci Maddesinin Birinci Fıkrasının (c) Bendinin Anayasa’ya Aykırılığı 31.5.2006
tarih ve 5510 Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının iptali istenen
(c) bendinde, “Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı, yapılan işin iş kazası
ve meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre % 1 ilâ
% 6,5 oranları arasında olmak üzere, 83 üncü maddeye göre Kurumca belirlenir.
Bu primin tamamını işveren öder.” hükmüne yer verilmiştir. Görüldüğü üzere bu düzenleme ile, Sosyal Güvenlik
Kurumu kısa vadeli sigorta kolları prim oranını, yapılan işin iş kazası ve
meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre alt ve üst sınırlar altında belirlenme yetkisi ile
donatılmıştır. Primin, Anayasa’nın 73 üncü maddesinde belirtilen
türden bir mali yükümlülük olduğu kuşkusuzdur. Anayasa’nın 73 üncü maddesinin son fıkrasında “Vergi,
resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve
indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve
aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna
verilebilir.” hükmüne yer verilmiştir. İptali istenen düzenlemeyle Kurum’a verilen bu
yetkinin de; kısa vadeli sigorta kolları priminin, yasayla konulması ve kamu
gücüne dayanılarak gerektiğinde zorla alınması nedeniyle Anayasa’nın anılan
hükmünde yer verilen vergi, resim, harç “benzeri mali yükümlülükler”
niteliğinde olması nedeniyle Anayasa ile Bakanlar Kurulu’na verilen yetki
içinde kaldığı açıktır. Bu
nedenle 5510 Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının iptali istenen (c)
bendi de, yukarıda (15) numaralı başlık altında etraflıca açıklandığı üzere
Anayasa’nın 2 nci, 6 ncı, 11 inci ve 73 üncü maddelerine aykırı düşmektedir. Diğer
yandan, (c) bendinin birinci cümlesi ile ikinci cümlesi arasında uygulama
bakımından ayrılamaz nitelikte bir ilişki vardır. Bu nedenle birinci cümle
için söz konusu olan Anayasaya aykırılık gerekçeleri, ikinci cümle için de
geçerlidir. Açıklanan
nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi Anayasa’nın
2 nci, 6 ncı , 11 inci ve 73 üncü maddelerine aykırı olup, iptali
gerekmektedir. 20)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 81 inci Maddesinin Birinci Fıkrasının (e) Bendinin Anayasa’ya
Aykırılığı 31.5.2006
tarih ve 5510 Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının iptali istenen
(e) bendinde, “Yaşlılık aylığı almakta iken bu Kanuna tâbi bir işte
çalışanlara uygulanacak sosyal güvenlik destek primi oranı (a), (c) ve (f)
bentlerinde belirtilen prim oranlarının toplamı kadardır. Sigortalı ve
işveren hissesi bu bentlerde belirtilen oranlardadır.” hükmüne yer verilmiştir. Bu
düzenlemeye göre, yaşlılık aylığı almakta iken bu Kanuna tabi bir işte
çalışanlara uygulanacak sosyal güvenlik destek primi oranı 81 inci maddenin
(a), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen prim oranlarının toplamı kadar olup
sigortalı ve işveren hisseleri de bu bentlerde belirtilen oranlardadır. Bu
durumda emekli olup, basit ve gerçek usulde vergi mükellefi olarak işyeri
çalıştıranlardan 81 inci maddenin; - (a)
bendine göre…………………………………………………….. % 20, -
(c) bendine
göre……………………………………..….. %1 veya % 6,5, -
(f) bendine
göre………….................................................................%
12,5 oranlarında
olmak üzere sosyal güvenlik primi kesintisi toplamı: % 33,5 ve % 39’dur. Emekli
olup, basit ve gerçek usulde vergi mükellefi olarak işyeri çalıştıranların bu
derece yüksek oranda sosyal güvenlik destek primi ödemekle yükümlü
tutulmaları; çalışma hak ve özgürlüğünü zedelemesinin yanı sıra sigortalılar
açısından koruma düzeyini önemli ölçüde geriletip sosyal dışlayıcılığı
engelleyen asgari bir sınırın varlığını göz önünde tutmayarak vatandaşların
sosyal güvenlik haklarını adil ve makul olmayan bir biçimde, ölçüsüzce ve
özünden zedeleyerek sınırlandırmaktadır. Bu durum “sosyal devlet” ve “ölçülülük” ilkeleri ile bağdaşmamakta;
Anayasanın 49 uncu maddesinde belirtilen çalışma hakkına, 60 ıncı maddesinde
belirtilen sosyal güvenlik hakkına ve yine Anayasanın 13 üncü maddesinde
belirtilen ilkelere aykırı düşmektedir. Anayasa Mahkemesinin 20.7.1999 tarih ve E.1999/1,
K.1999/33 sayılı kararında “ölçülülük ilkesi”nin çerçevesi açık bir biçimde
ortaya konulmaktadır. “… bir
sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğundan söz
edilebilmesi için hakkın özüne dokunmaması, makul ve kabul edilebilir ölçüyü
aşmaması gerekir. Başka bir anlatımla, temel hak ve hürriyetler sınırlanırken
sınırlama ile öngörülen amaç arasında makul ve adaletli bir denge
kurulmalıdır.”(AMKD Sayı:36, s.579). Öte yandan bir devletin “sosyal bir hukuk devleti” olma
düzeyi ekonomik ve sosyal hakların gerçekleştirilme derecesi ile yakından
ilişkili olmakla birlikte, sosyal dışlayıcılığı engelleyen asgari bir sınırın
varlığı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu çerçevede sosyal devleti, herkes
için, insan haysiyetine yaraşır asgari bir hayat düzeyini gerçekleştirmekle
yükümlü devlet olarak tanımlamak da olanaklıdır. Anayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti, Anayasanın
üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla Anayasanın 2 ve 11 inci
maddeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır. 31.5.2006
tarih ve 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 81
inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi Anayasa’nın 2 nci , 11 inci, 13
üncü, 49 uncu ve 60 ıncı maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. 21) 31.5.2006
tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 106
ncı Maddesinin İkinci Fıkrasındaki “diğer maddeleri,” İbaresinin Bağ-Kur
kapsamındaki sigortalılar yönünden Anayasa’ya Aykırılığı 5510
sayılı Kanunun “Yürürlükten kaldırılan hükümler” başlıklı 106 ncı maddesinin
iptali istenen ibareyi de içeren ikinci fıkrasında, “2/9/1971 tarihli ve 1479
sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kurumu Kanununun, 1 ilâ 23 üncü, geçici 10 uncu ve geçici 11 inci maddeleri
hariç diğer maddeleri,” hükmüne yer verilmiştir. İptali
istenen “diğer maddeleri” ibaresi ile, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve
Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu’nun yaşlılık
aylığından yararlanma koşullarının düzenlendiği 35 inci maddesi yürürlükten
kaldırılmıştır. Buna karşın 5510 sayılı Kanun’da 08.09.1999-01.01.2007
günleri arasında ilk kez Bağ-Kur’a
tabi olmayı gerektiren etkinliklere başlayanların ise “tam yaşlılık aylığı”na
hak kazanabilmeleri için, sigortalı oldukları gün geçerli olan koşullara
bağlı olduklarını belirten bir geçiş kuralına yer verilmemiştir. Bu
durumda olanların tam yaşlılık aylığına hak kazanmasında yaş sınırı, fiili
hizmet süresi ve prim ödeme gün sayısı gibi koşulları belirleyen herhangi bir
düzenleme kalmamakta; diger bir anlatımla, 08.09.1999-01.01.2007 günleri
arasında Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanların nasıl ve hangi koşullarla
emeklilik haklarına kavuşacakları konusu belirsiz bırakılmaktadır. Anayasa’nın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk
devletinin unsurlarından biri de, vatandaşlarına hukuk güvenliği
sağlamasıdır. Hukuk güvenliği, kurallarda <<belirlilik>>
ve <<öngörülebilirlik>> gerektirir. Hukuk devletinde yargı
denetiminin sağlanabilmesi için yönetimin görev ve yetkilerinin sınırının yasalarda
açıkça gösterilmesi bir zorunluluktur. Bu durumda, iptali istenen kural belirlilik ve
öngörülebilirlik özelliklerini taşımaması nedeniyle de hukuk devleti ilkesi
ile de bağdaşmamaktadır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa.24, shf. 225). Bu
durumda 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 106 ncı Maddesinin İkinci Fıkrasındaki “diğer maddeleri,”
ibaresi, Bağ-Kur kapsamındaki sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2 nci ve 11
inci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir. 22)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun 106 ncı Maddesinin Sekizinci Fıkrasındaki “30 ila 39 uncu maddeleri,”
İbaresinin TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden Anayasa’ya Aykırılığı 5510
sayılı Kanunun “Yürürlükten kaldırılan hükümler” başlıklı 106 ncı
maddesinin sekizinci fıkrasındaki
iptali istenen ibare ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Yasası’nın emekli aylığı bağlanacak durumların belirlendiği 39 uncu maddesi
yürürlükten kaldırılmaktadır. Buna
karşın 5510 sayılı Kanun’da 08.09.1999-01.01.2007 günleri arasında ilk kez iştirakçi olanların “emeklilik
aylığı”na hak kazanabilmeleri için, sigortalı oldukları gün geçerli olan
koşullara bağlı olduklarını belirten bir geçiş kuralına yer verilmemiştir. Bu
durumda, 08.09.1999-01.01.2007 günleri arasında iştirakçi olanların emeklilik
ya da tam yaşlılık aylığına hak kazanmasında yaş sınırı, fiili hizmet süresi
ve prim ödeme gün sayısı gibi koşulları belirleyen herhangi bir düzenleme
kalmamakta; başka bir anlatımla, söz
konusu TC Emekli Sandığı iştirakçilerinin nasıl ve hangi koşullarla emeklilik
haklarına kavuşacakları konusu belirsiz bırakılmaktadır. Bu
durumda, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun 106 ncı maddesinin sekizinci fıkrasındaki “30 ila 39 uncu
maddeleri,” ibaresi, yukarıda (20) numaralı başlık altında belirtilen
nedenlerle TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden Anayasa’nın 2 nci ve 11
inci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir. 23)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun Geçici Madde 1’inin Beşinci
Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 31.5.2006
tarih ve 5510 sayılı Kanunun geçici madde 1’inin beşinci fıkrasında “Bağlanmış aylık ve gelirler, 55 inci
maddenin ikinci fıkrasına göre artırılır.” hükmüne yer verilmiştir. Bu hüküm, yalnızca eski ve yeni emekli aylıklarının
aynı esasa göre, yani 55 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca enflasyon oranında artırılmasını
öngörmektedir. 5510
sayılı Kanunun 55 inci maddesinin
ikinci fıkrasının, Anayasa’nın 2 nci, 10 uncu, 11 inci ve 153 üncü
maddelerine aykırı olduğuna ve iptali gerektiğine ilişkin gerekçemiz, yukarıda (12) numaralı başlık altında etraflıca
belirtilmiştir. İptali istenen geçici madde 1’in beşinci fıkrasında, sadece
iptali istenen 55 inci maddenin ikinci fıkrasına atıfta bulunulmuş olduğundan
bu kural da (12) numaralı başlık
altında belirtilen aynı nedenlerle Anayasaya aykırı düşmektedir. Bu nedenle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun geçici madde 1’inin beşinci
fıkrası Anayasa’nın 2 nci, 10 uncu, 11 inci ve 153 üncü maddelerine aykırı
olup, iptali gerekmektedir. 24)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun Geçici Madde 4’ünün Dokuzuncu Fıkrasının Anayasa’ya Aykırılığı 5510
sayılı Kanunun 46 ncı maddesinin yukarıda (8) nolu başlık altında iptali
istenmiş olan dördüncü fıkrası ile arasında uygulama bakımından yakın ilişki
bulunan, 5510 sayılı Kanunun geçici madde 4’ünün dokuzuncu fıkrasında, “Bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı
Kanuna tâbi olan iştirakçilerin, bu Kanuna göre belirlenen prime esas kazanç
matrahı ile 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanuna göre keseneğe tâbi
kazançları arasındaki matrah farkına ait sigorta primi iki yıl süre ile
kurumlarınca karşılanır.” hükmüne yer verilmiştir. TC Emekli Sandığı iştirakçilerinin prime esas
kazançlarının 5434 sayılı Kanuna göre belirlenmesi onlar için kazanılmış bir
hak oluşturmaktadır Cumhuriyetin nitelikleri arasında yer alan hukuk
devleti, bütün işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına uygunluğunu başlıca
geçerlik koşulu sayan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı amaçlayan
ve bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan,
Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, insan haklarına saygı duyarak
bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, Anayasa ve hukuk kurallarına
bağlılığa özen gösteren, yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasa
koyucunun da uymak zorunda olduğu temel hukuk ilkeleri ile Anayasa’nın
bulunduğu bilinci olan devlettir. Anayasa’da yer alan hukuk devleti ilkesi, Anayasa’nın
temel ilkelerinden biridir. Hukuk devleti; yönetilenlere hukuk güvenliği
sağlayan, adaletli bir hukuk sistemine dayanan devlet düzeninin adıdır.
Hukuka güvenin, kamu düzeninin ve istikrarın korunması da kazanılmış hakların
korunması ilkesine bağlılık ile mümkündür. Kazanılmış haklar, hukuk devleti kavramının temelini
oluşturan en önemli unsurdur. Kazanılmış hakları ortadan kaldırıcı nitelikte
sonuçlara yol açan uygulamalar Anayasa’nın 2 nci maddesinde açıklanan
“Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir hukuk devletidir.” hükmüne aykırılık
oluşturacağı gibi, toplumsal kararlılığı ve hukuksal güvenceyi ortadan
kaldırır, belirsizlik ortamına neden olur ve kabul edilemez. Her şeyden önce yasa ile yapılan düzenlemelerde,
Anayasa’nın kanun önünde eşitlik ilkesine, hukuk devleti ilkesine uygun
hareket edilmesi ve ilgililerin kazanılmış haklarına dokunulmaması gerekir.
Kazanılmış hakların korunması, hukuk devleti ilkesinin gereğidir. Hukuk
devletinde bütün devlet faaliyetlerinin hukuk kurallarına uygun olması önemli
ve temel bir ilkedir. İptali istenen söz konusu kural uyarınca TC Emekli
Sandığı iştirakçilerinin bu Kanuna göre belirlenen prime esas kazanç matrahı
ile 5434 sayılı Kanuna göre keseneğe tabi kazançları arasındaki matrah
farkına ait sigorta primi sadece iki yıl süre ile sınırlı olarak kurumlarınca
karşılanacaktır. Diğer bir anlatımla yapılan bu düzenleme kazanılmış hakların
korunmasına süre sınırlaması getirdiğinden, Anayasa’nın 2 nci maddesindeki
hukuk devleti ilkesine aykırıdır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının Anayasanın
herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden Anayasanın 11
inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa Mahkemesinin
03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD., sa.24, shf.
225). Açıklanan nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun geçici madde 4’ünün
dokuzuncu fıkrası Anayasa’nın 2 nci ve 11 inci maddelerine aykırı olup,
iptali gerekmektedir. 24)
31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunun Geçici Madde 5510
sayılı Kanunun geçici madde “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında olup da 8/9/1999 tarihinden bu Kanunun yürürlük tarihine
kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını
doldurmak ve 7000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş
olmak şartıyla veya kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmak ve 25 yıldan
beri sigortalı bulunmak ve en az 4500 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla yaşlılık aylığından yararlanırlar. 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında olup da 8/9/1999 tarihinden
bu Kanunun yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise
60, erkek ise 62 yaşını doldurmak ve en az onbeş tam yıl malûllük, yaşlılık
ve ölüm sigortaları primi ödemek şartıyla kısmî yaşlılık aylığından
yararlanırlar. 17/10/1983
tarihli ve 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olup da 8/9/1999 tarihinden
bu Kanunun yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise
58, erkek ise 60 yaşını doldurmak ve onbeş yıldan beri sigortalı olup 3600
gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemek şartıyla yaşlılık
aylığından yararlanırlar.” hükmüne
yer verilmiştir. Bu
düzeleme ile, 08.09.1999 ile 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe gireceği
01.01.2007 günleri arasında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 2925
sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamında ilk kez sigortalı
olanların, sigortalı oldukları günde geçerli koşullarla yaşlılık aylığına hak
kazanma olanakları korunmuştur. Yine aynı
günler arasında ilk kez Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanların, kadın için
60, erkek için 62 yaşını doldurmak ve en az onbeş tam yıl malullük, yaşlılık
ve ölüm sigortaları primi ödemek koşuluyla “kısmi yaşlılık aylığı”ndan
yararlanma olanakları da korunmuştur. Buna
karşılık, 5510 sayılı Kanun’da aynı günler arasında ilk kez Emekli Sandığı
ile ilgilendirilmelerini gerektiren görevlere atananların emekli aylığına,
yine ilk kez Bağ-Kur’a tabi olmayı gerektiren etkinliklere başlayanların ise
“tam yaşlılık aylığı”na hak kazanabilmeleri için, iştirakçi ya da sigortalı
oldukları gün geçerli olan koşullara bağlı olduklarını belirten bir geçiş
kuralına yer verilmemiştir. Öte
yandan, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun emekli aylığı bağlanacak
durumların belirlendiği 39 uncu maddesi ile 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar
ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu’nun yaşlılık aylığından
yararlanma koşullarının düzenlendiği 35 inci maddesi, 5510 sayılı Kanunun 106
ncı maddesinin 2 inci ve 8 inci fıkralarıyla yürürlükten kaldırılmıştır. Bu
durumda olanların emeklilik ya da tam yaşlılık aylığına hak kazanmasında yaş
sınırı, fiili hizmet süresi ve prim ödeme gün sayısı gibi koşulları
belirleyen herhangi bir düzenleme kalmamakta; diger bir anlatımla,
08.09.1999-01.01.2007 günleri arasında TC Emekli Sandığı iştirakçisi olanlar
ile Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanların nasıl ve hangi koşullarla emeklilik
haklarına kavuşacakları konusu belirsiz bırakılmaktadır. Söz
konusu kişilerin emeklilik koşullarının 5510 sayılı Kanun’un 28 inci
maddesiyle düzenlendiğinden söz edilmesi de olanaksızdır. Çünkü, anılan 28
inci maddesinde, bu Kanun’un yürürlüğe girmesinden, yani 01.01.2007 gününden
sonra ilk kez sigortalı olacakların yaşlılık aylığından yararlanma koşulları
düzenlenmektedir. Sonuç
olarak, 08.09.1999-01.01.2007 günleri arasında TC Emekli Sandığı iştirakçisi
olanlar ile Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanların nasıl ve hangi koşullarla
emeklilik haklarına, bu bağlamda yaşlılık aylığına kavuşacakları belirsiz
bırakılmıştır. Anayasa’nın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk
devletinin unsurlarından biri de, vatandaşlarına hukuk güvenliği
sağlamasıdır. Hukuk güvenliği, kurallarda <<belirlilik>>
ve <<öngörülebilirlik>> gerektirir. Hukuk devletinde yargı
denetiminin sağlanabilmesi için yönetimin görev ve yetkilerinin sınırının
yasalarda açıkça gösterilmesi bir zorunluluktur. Bu durumda, iptali istenen kural belirlilik ve öngörülebilirlik
özelliklerini taşımaması nedeniyle de hukuk devleti ilkesi ile de
bağdaşmamaktadır. Yapılan söz konusu düzenlemelerle, iptali istenen
kuralın belirlilik ve öngörülebilirlik özelliklerini taşımaması ve dolayısıyla
hukuk güvenliğini sağlayamaması sonucunda, TC Emekli Sandığı iştirakçisi
olanlar ile Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanlar sosyal güvenlik haklarının
belki de en önemli öğesi olan emeklilik hakkını kullanamaz duruma
getirilmişlerdir. Bu nedenle iptali istenen kural, sosyal dışlayıcılığı
engelleyen asgari bir sınırın varlığını göz önünde tutmadığı için “sosyal
devlet” ilkesi ile de bağdaşmadığından ve vatandaşların sosyal güvenlik
haklarının gerçekleştirilmesine engel oluşturduğundan, yukarıda (1) ve (2)
numaralı başlıklar altında etraflıca belirtilen nedenlerle Anayasa’nın 2 nci
, 5 inci, 13 üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı düşmektedir. Diğer taraftan, bir yasa kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden
Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa
Mahkemesinin 03.06.1988 tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD.,
sa.24, shf. 225). Açıklanan
nedenlerle, 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun geçici madde V.
YÜRÜRLÜĞÜ DURDURMA İSTEMİNİN GEREKÇESİ 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunundaki Anayasa’ya açıkça aykırı olan ve iptali
istenen düzenlemelerle çalışanların Cumhuriyetin sosyal devlet olma
niteliğinin gereği ve demokrasi mücadelelerinin sonucu olarak, sınırlı da
olsa, elde ettikleri sosyal güvenliğe yönelik birikimli kazanımları geri
alınmaktadır. Bu Kanun ile; 1964 tarihli 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanunu, 1971 tarihli 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer
Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun, 1983 tarihli 2926
sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kanununun,1949 tarihli 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun ve çeşitli kanunların birçok hükmü yürürlükten kaldırılmaktadır.
Yapılan söz konusu düzenlemeler, ülkemizde çağımıza uygun standartların
esasen gerisinde sunulmakta olan sosyal güvenliği, temel insan hakkı olmaktan
çıkararak yalnızca çalışma hakkını kullanabilenlerden belirli bir geliri
aşanların, ödedikleri primler ölçüsünde yararlanabilecekleri bir çerçeveye
sıkıştırmıştır. Bu Kanunun temel amacının, sosyal güvenlik sistemine
girişleri olabildiğince engellemek, geçmiş açıkların yükünü mevcut
sigortalılara bindirmek olduğu çok açıktır. İptali istenen kurallar ile sosyal güvenlik
sisteminde yapılan değişiklikler; hukuk devletinde olması gereken hukuk
güvenliğini, sosyal güvenlik ve çalışma haklarını özünden zedelediği gibi
adil, makul ve ölçülü olmadıklarından, sosyal güvenliği temel insan hakkı
olmaktan çıkaran düzenlemeler niteliği taşımakta ve uygulanmaları halinde
giderilmesi olanaksız durum ve zararlara yol açacağında duraksama
bulunmamaktadır. Bu nedenle yukarıda iptali istenilen kuralların
yürürlüklerinin de durdurulması gerekli
görülmüştür. V. SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, 31.5.2006 tarih ve
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; 1) 3 üncü maddesinin yirmidokuzuncu fıkrasının,
Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci, 13 üncü ve 60 ıncı maddelerine aykırı
olduğundan, 2) 18 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
“genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması
şartıyla” ibaresinin, Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci, 13 üncü, 60 ıncı ve
90 ıncı maddelerine aykırı olduğundan, 3) 19 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının,
Anayasa’nın 2 nçi, 5 inci, 11 inci, 13 üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı maddelerine
aykırı olduğundan, 4) 19 uncu maddesinin beşinci fıkrasının, Anayasa’nın
2 nci, 10 inci ve 11 inci maddelerine aykırı olduğundan, 5) 27 inci maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa’nın
2 nci ve 5. inci , 11 inci, 13 üncü , 60 ıncı
ve 90 ıncı maddelerine aykırı
olduğundan, 6) 28 inci maddesinin ikinci
fıkrasının, Anayasa’nın 2 nci ve 5. inci , 11 inci, 13 üncü , 60
ıncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı olduğundan, 7) 29 uncu
maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının, Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci,
13 üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı olduğundan, 8) 30 uncu
maddesinin dördüncü fıkrasının, Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci, 13
üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı olduğundan, 9) 40 ıncı maddesinde yer verilen Cetvelin, 8 inci,12
nci, 13 üncü ve 14 üncü sırasındaki düzenlemelerin, Anayasa’nın 2 nci, 10
uncu ve 11 inci maddelerine aykırı olduğundan, 10) Kanunun 46 ncı maddesinin dördüncü fıkrasının,
Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 10 uncu, 11 inci, 60 ıncı ve 90 ıncı maddelerine
aykırı olduğundan, 11) 46 ncı maddesinin beşinci fıkrasının, Anayasa’nın
2 nci, 10 uncu ve 11 inci maddelerine aykırı olduğundan, 12) 55 inci
maddesinin ikinci fıkrasının, Anayasa’nın 2 nci, 10 uncu, 11 inci ve 153 üncü
maddelerine aykırı olduğundan, 13) 63 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendindeki “18 yaşını doldurmamış veya 45 yaşından gün almış kişilerin”
ibaresi ile “nın % 50’si.” İbaresinin, Anayasa’nın
2 nci, 5 inci, 10 uncu, 11 inci, 56 ncı ve 90 ıncı maddelerine aykırı
olduğundan, 14) 63 üncü maddesinin ikinci fıkrasının, Anayasa’nın
2 nci, 6 ncı, 7 nci, 8 inci,11 inci, 17 nci, 56 ncı, 60 ıncı ve 123 üncü maddelerine aykırı olduğundan, 15) 67 nci
maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinin,Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 11 inci, 13 üncü, 60 ıncı ve 90 ıncı
maddelerine aykırı olduğundan, 16) 68 inci maddesinin ikinci fıkrasının, tüm genel
sağlık sigortalıları yönünden Anayasa’nın 2 nci, 5 inci,11 inci ve 60 ıncı
maddelerine; ikinci ve son cümlelerinin de, Anayasa’nın 6,7 ve 8 inci
maddeleri yanı sıra emekli ve malüllük aylığı alan, dul aylığı alan ve yetim
aylığı alan sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2 nci, 11 inci ve 73 üncü
maddelerine aykırı olduğundan, 17) 73 üncü
maddesinin dördüncü fıkrasının, Anayasa’nın 2 nci, 11 inci, 17 nci, 56 ncı ve
60 ıncı maddelerine aykırı olduğundan, 18) 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde yer alan “ile prim,ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan
o ay için yapılan ödemelerin brüt toplamı” ibaresi, TC Emekli Sandığı
iştirakçileri yönünden Anayasa’nın 2 nci, 5 inci, 10 uncu, 11 inci ve 60 ıncı
maddelerine aykırı olduğundan, 19) 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendinin, Anayasa’nın 2 nci, 6 ncı , 11 inci ve 73 üncü maddelerine aykırı
olduğundan, 20) 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (e)
bendinin, Anayasa’nın 2 nci , 11 inci, 13 üncü, 49 uncu ve 60 ıncı
maddelerine aykırı olduğundan, 21) 106 ncı Maddesinin İkinci Fıkrasındaki “diğer
maddeleri,” ibaresinin, Bağ-Kur kapsamındaki sigortalılar yönünden
Anayasa’nın 2 nci ve 11 maddelerine aykırı olduğundan, 22) 106 ncı maddesinin sekizinci fıkrasındaki “30 ila
39 uncu maddeleri,” ibaresinin, TC Emekli Sandığı iştirakçileri yönünden
Anayasa’nın 2 nci ve 11 inci
maddelerine aykırı olduğundan, 23) geçici madde 1’inin beşinci fıkrasının, Anayasa’nın 2 nci, 10
uncu, 11 inci ve 153 üncü maddelerine aykırı olduğundan, 24)
geçici madde 4’ünün dokuzuncu fıkrasının, Anayasa’nın 2 nci ve 11 inci
maddelerine aykırı olduğundan, 25)
geçici madde iptallerine ve uygulanmaları halinde sonradan giderilmesi güç yada olanaksız
zarar ve durumlar doğacağı için, iptal davası sonuçlanıncaya kadar
yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesine ilişkin istemimizi saygı ile
arz ederiz.” II- YASA
METİNLERİ A - İptali
İstenilen Yasa Kuralları 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 3. maddesinin (29) numaraları bendi ile
iptali istenilen diğer fıkra, bent, düzenleme ve bölümlerini içeren 18., 19.,
27., 28., 29., 30., 31., 40., 46., 55., 63., 67., 68., 73., 80., 81. 106.,
geçici 1., geçici 2., geçici 4., geçici 6. ve geçici 9. maddeleri şöyledir: 1- “MADDE 3-
Bu Kanunun uygulanmasında;…29)
Güncelleme katsayısı: 4 üncü madde kapsamında sigortalı sayılanların, her
yılın Kasım ayına ait kanunî süresi içinde verilen belgelerindeki prim
tahakkukları üzerinden bulunacak ortalama prime esas günlük kazancın, bir
önceki yılın aynı ayına ait ortalama prime esas günlük kazanca göre değişim
oranı ile her yılın Aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından
açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim
oranının toplamının yarısına (1) tam sayısının ilave edilmesi sonucunda
bulunan değeri, ifade eder.” 2- “MADDE 18- Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık
kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla; a) İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş
göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için, b) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri
ile 5 inci madde kapsamındaki sigortalıların hastalık sebebiyle iş
göremezliğe uğraması halinde, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir
yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması
şartıyla geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere her gün için, c) Sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki
bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması
şartıyla, doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede, çoğul gebelik
halinde ise doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki haftalık süre ilave
edilerek çalışmadığı her gün için, d) Sigortalı kadının isteği ve hekimin onayı ile
doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışılması halinde, doğum sonrası istirahat
süresine eklenen süreler için, geçici iş göremezlik ödeneği verilir. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre
sigortalı sayılanlara hastalıkları halinde geçici iş göremezlik ödeneği, genel sağlık sigortası dahil prim ve her
türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla yatarak tedavi süresince veya
yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları
sürede ödenir. İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı
kadının analığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, 17 nci
maddeye göre hesaplanacak günlük kazancının üçte ikisidir. Ancak geçici iş
göremezlik ödeneğinin güncellenmemiş tutarı, sigortalının ödenek hesabına
esas alınan döneme ilişkin kazanç üzerinden vergi, sosyal sigorta, genel
sağlık sigortası ve işsizlik sigortası primleri kesintileri sonrası
hesaplanan günlük net kazancını geçemez. Sigorta prim ve ödeneklerinin hesabına esas tutulacak
günlük kazançların alt sınırında meydana gelecek değişikliklerde, yeniden
tespit edilen alt sınırın altında bir günlük kazanç üzerinden ödenek almakta
bulunanların veya almaya hak kazanmış veya kazanacak olanların bu ödenekleri,
günlük kazançlarının alt sınırındaki değişikliklerin yürürlüğe girdiği
tarihten başlayarak değiştirilmiş günlük kazançların alt sınırına göre
ödenir. Bir sigortalıda iş kazası, meslek hastalığı, hastalık
ve analık hallerinden birkaçı birleşirse, geçici iş göremezlik ödeneklerinden
en yükseği verilir. Geçici iş göremezlik ödenekleri, toplu iş sözleşmesi
yapılan işyerleri ile kamu idarelerinin işverenleri tarafından Kurumca
belirlenen usûl ve esaslara göre Kurum adına sigortalılara ödenerek, daha
sonra Kurum ile mahsuplaşmak suretiyle tahsil edilebilir. Geçici iş göremezlik ödeneklerinin ödeme zamanı ile
bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 3- “MADDE 19- İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan
hastalık ve özürler nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti
sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlarda meslekte kazanma
gücü en az % 10 oranında azalmış bulunduğu belirtilen ve Kurum Sağlık
Kurulunca bu durumu onaylanan sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak
kazanır. Sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış olan
sigortalının yeniden tedavi ettirilmesi halinde meslekte kazanma gücünü ne
oranda yitirdiği, birinci fıkrada belirtilen sağlık kurullarından alınacak
raporlara göre yeniden tespit olunur. Sürekli iş göremezlik geliri, sigortalının mesleğinde
kazanma gücünün kaybı oranına göre hesaplanır. Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya,
17 nci maddeye göre hesaplanan aylık kazancının % 70’i oranında gelir
bağlanır. Sürekli kısmî iş göremezlikte sigortalıya bağlanacak gelir, tam iş
göremezlik geliri gibi hesaplanarak bunun iş göremezlik derecesi oranındaki
tutarı kendisine ödenir. Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise
gelir bağlama oranı % 100 olarak uygulanır. 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlara, sürekli
iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için, kendi sigortalılığından dolayı,
genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması
zorunludur. Bu Kanunun
4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında bulunan
sigortalılardan, kurumlarınca sürekli iş göremezlik nedeniyle görevlerine son
verilenlerden; a) Malûllük veya yaşlılık aylığına hak kazanamayan
sigortalılara sürekli tam iş göremezlik geliri bağlanarak sürekli iş
göremezlik derecesine göre hesaplanacak sürekli iş göremezlik gelir tutarı ile
sürekli tam iş göremezlik geliri arasındaki fark, sigortalının görevine son
veren kurum tarafından, Kuruma ödenir. Bunların bu Kanun kapsamında tekrar
çalışması halinde, sürekli işgöremezlik geliri, sürekli iş göremezlik
derecesine göre ödenmeye devam edilir. b) Malûllük
veya yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalılara ise sürekli iş göremezlik
derecesine göre gelir bağlanır. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç olanlar hariç,
sürekli iş göremezlik gelirinin güncellenmemiş aylık tutarı; sigortalının sürekli
iş göremezlik geliri hesabına esas alınan döneme ilişkin kazancı üzerinden
vergi, sosyal sigorta, genel sağlık sigortası ve işsizlik sigortası primleri
kesintileri sonrası hesaplanan aylık net kazancını geçemez. Yukarıdaki fıkralara göre hesaplanan gelir, günlük
kazanç hesabına giren son ay ile gelir başlangıç tarihi arasında 55 inci maddenin ikinci fıkrası hükmüne göre
artırılarak belirlenir. Sigortalının sürekli iş göremezlik geliri; a) Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği
tarihi, b) Geçici iş göremezlik tespit edilemeden sürekli iş
göremezlik durumuna girilmişse, buna ait sağlık kurulu raporu tarihini, takip eden ay başından başlar. Sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış sigortalılardan,
aynı özürlülük veya meslek hastalığı nedeniyle istirahat raporu alanlara,
yazılı istek tarihinden itibaren 18 inci maddeye göre hesaplanacak bir günlük
geçici iş göremezlik ödeneği ile aylık sürekli iş göremezlik gelirinin otuzda
biri arasındaki fark, her gün için geçici iş göremezlik ödeneği olarak
verilir. Sigortalının yeniden bir iş kazasına uğraması veya
yeni bir meslek hastalığına tutulması halinde, meydana gelen özürlerin bütünü
göz önüne alınarak kendisine, sürekli iş göremezliğini doğuran son iş kazası
veya meslek hastalığı sırasındaki kazancı üzerinden gelir hesaplanır. Ancak,
sigortalının son iş kazası veya meslek hastalığı sırasındaki günlük kazancına
göre bulunacak geliri, hesaplanan ilk gelirinden az ise sigortalının sürekli
iş göremezlik geliri ilk kazanç üzerinden ödenir. İş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş
göremezlik hallerinde meslekte kazanma gücündeki kayıp oranının
belirlenmesine ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar,
Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 4- “MADDE 27- Malûllük
aylığı; prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olan sigortalılar için 9000 gün
üzerinden, 9000 gün ve daha fazla olanlar için ise toplam prim ödeme gün
sayısı üzerinden, 29 uncu madde hükümlerine göre hesaplanır. Sigortalı başka
birinin sürekli bakımına muhtaç ise tespit edilen aylık bağlama oranı 10 puan
artırılır. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c)
bentleri kapsamındaki sigortalılar için ayrı ayrı olmak üzere, malûllük
sigortasından dosya bazında her yıl bağlanan aylıkların aylık başlangıç
tarihinin ait olduğu yılın Ocak ayı itibarıyla yıl içine ait artışlar
uygulanmaksızın hesaplanacak tutarları, yaşlılık sigortasından bir önceki
yılın son ödeme ayında söz konusu sigortalılar için ayrı ayrı dosya bazında
ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olamaz. Malûllük aylığı, sigortalının; a) Malûl sayılmasına esas tutulan rapor tarihi yazılı
istek tarihinden önce ise yazılı istek tarihini, b) Malûl sayılmasına esas tutulan rapor tarihi yazılı
istek tarihinden sonra ise rapor tarihini, c) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamında bulunanların çalıştıkları işyerine müracaatları halinde,
görevlerinden ayrıldıkları tarihi, takip eden ay başından itibaren başlar. Sigortalı, aylığın başlangıç tarihinde geçici iş
göremezlik ödeneği almakta ise malûllük aylığı geçici iş göremezlik ödeneği
verilme süresinin sona erdiği tarihten sonraki ay başından başlar. Ancak,
bağlanacak malûllük aylığı, sigortalının almakta olduğu geçici iş göremezlik ödeneğinin
aylık tutarından fazla ise aradaki fark, bu maddenin üçüncü fıkrasına göre
tespit edilecek tarihten başlanarak verilir. Malûllük aylığı almakta iken sigortalı olarak yeniden
çalışmaya başlayanların veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya
veya ikamete dayalı sosyal yardım almaya başlayanların malûllük aylıkları,
çalışmaya başladıkları veya ikamete dayalı sosyal yardım almaya başladıkları
tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir. Bu Kanuna göre sigortalı olmayı gerektiren bir işte çalışması
nedeniyle malûllük aylıkları kesilenlerden çalışması sona erip, malûllük
aylığı bağlanması için yazılı istekte bulunanlara, kontrol muayenesine tâbi
tutulmak ve malûllüğünün devam ettiği anlaşılmak şartıyla eski malûllük
aylığı, yazılı istekte bulunduğu tarihten sonraki ay başından itibaren
ödenmeye başlanır. Ancak, bu durumdaki sigortalılar için yazılı istek
tarihlerine göre yeniden malûllük aylığı hesaplanır ve bu aylık önceden
bağlanan malûllük aylığından fazla ise hesaplanan yeni aylık üzerinden ödeme
yapılır.” 5- “MADDE 28-
Yaşlılık sigortasından sigortalıya sağlanan haklar şunlardır: a) Yaşlılık aylığı bağlanması. b) Toptan ödeme yapılması. İlk defa bu
Kanuna göre sigortalı sayılanlara; a) Kadın
ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malûllük,
yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık
aylığı bağlanır. b) (a)
bendinde belirtilen yaş şartı; 1) 1/1/2036
ilâ 31/12/2037 tarihleri arasında kadın için 59, erkek için 61, 2) 1/1/2038
ilâ 31/12/2039 tarihleri arasında kadın için 60, erkek için 62, 3) 1/1/2040
ilâ 31/12/2041 tarihleri arasında kadın için 61, erkek için 63, 4) 1/1/2042
ilâ 31/12/2043 tarihleri arasında kadın için 62, erkek için 64, 5) 1/1/2044
ilâ 31/12/2045 tarihleri arasında kadın için 63, erkek için 65, 6) 1/1/2046
ilâ 31/12/2047 tarihleri arasında kadın için 64, erkek için 65, 7) 1/1/2048
tarihinden itibaren ise kadın ve erkek için 65, olarak
uygulanır. Sigortalılar, ikinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer
alan yaş hadlerine üç yıl eklenmek ve adlarına en az 5400 gün malûllük,
yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla da yaşlılık
aylığından yararlanabilirler. Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı
tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malûl sayılmayı
gerektirecek derecede hastalık veya özürü bulunan ve bu nedenle malûllük
aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az onbeş yıldan beri sigortalı
bulunmak ve en az 3960 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi
bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır. Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının
sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî
belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki kayıp
oranının; a) % 50 ilâ % 59 arasında olduğu anlaşılan
sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün, b) % 40 ilâ % 49 arasında olduğu anlaşılan
sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi
bildirilmiş olmak şartıyla ikinci fıkranın (a) bendindeki yaş şartları
aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanırlar. Bunlar 94 üncü madde
hükümlerine göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilirler. Bakanlıkça tespit edilen maden işyerlerinin yeraltı
işlerinde sürekli veya münavebeli olarak en az 20 yıldan beri çalışan
sigortalılar için ikinci fıkrada belirtilen yaş şartı 55 olarak uygulanır. 50 yaşını dolduran ve erken yaşlanmış olduğu tespit
edilen sigortalılar, yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık
aylığından yararlanırlar. Yukarıdaki fıkralarda belirtilen yaşlılık
aylıklarından yararlanabilmek için, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten ayrıldıktan, (b) bendinde belirtilen
sigortalının sigortalılığa esas faaliyete son verip vermeyeceğini beyan
ettikten, (c) bendinde belirtilen sigortalıların ise Kurumun aylık bağlanma
hakkı olduğuna dair yazısı üzerine yetkili makamdan emekliye sevk onayı
aldıktan ve ilişiği kesildikten sonra yazılı istekte bulunması şarttır. 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı
bağlanabilmesi için ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel
sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve her türlü
borcunun olmaması zorunludur. Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar,
Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. 6- “MADDE 29- Yaşlılık aylığına hak kazanan
sigortalıların aylığı, aşağıdaki hükümlere göre belirlenecek ortalama aylık
kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımı sonucunda bulunan tutardır. Ortalama
aylık kazanç, sigortalının her yıla ait prime esas kazancının, kazancın ait
olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl
gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar
toplamının, itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam
prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan ortalama günlük
kazancın otuz katıdır. Aylık bağlama
oranı, sigortalının malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi geçen
toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için 2015 yılı sonuna kadar %
2,5; 2016 yılı başından itibaren ise % 2 olarak uygulanır. Bu hesaplamada 360
günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınır. Ancak aylık bağlama
oranı % 90’ı geçemez. 28 inci maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına göre
aylığa hak kazanan sigortalılar için hesaplanacak aylık bağlama oranı, prim
ödeme gün sayısı 9000 günden az olanlar için çalışma gücü kayıp oranının 9000
gün prim ödeme gün sayısı ile çarpımı sonucu bulunan rakamın % 60’a bölünmesi
suretiyle hesaplanan gün sayısına göre, üçüncü fıkra uyarınca tespit edilen
orandır. Prim ödeme gün sayısı 9000 günden fazla olanlar için ise toplam prim
ödeme gün sayısına göre aylık bağlama oranı belirlenir. Yukarıdaki
şekilde hesaplanan aylığın başlangıç tarihinin yılın ilk altı aylık dönemine
rastlaması halinde 55 inci maddenin ikinci fıkrasına göre Ocak ödeme dönemi
için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranı kadar artırılarak, yılın ikinci
altı aylık dönemine rastlaması halinde ise öncelikle Ocak ödeme dönemi, daha
sonra Temmuz ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranları
kadar artırılarak, sigortalının aylık başlangıç tarihindeki aylığı
hesaplanır.” 7- “MADDE 30-
4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan
yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki, b) (c) bendinde belirtilen sigortalılardan yetkili
makamdan emekliye sevk onayı aldıktan ve görevleriyle ilişiği kesildikten
sonra Kuruma başvuranlara, ilişiğinin kesildiği tarihi takip eden, c) (c) bendinde belirtilen sigortalılardan her ne
şekilde olursa olsun sigortalı olmayı gerektiren görevinden ayrılmış olanlara
ise istek tarihini takip eden, ay başından itibaren aylık bağlanır. Aylığın ödenmesine başlanacağı tarihte hastalık
sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği almakta olan sigortalının yaşlılık
aylığı, geçici iş göremezlik ödeneği verilme süresinin sona erdiği tarihi
takip eden ay başından başlar. Ancak, bağlanacak yaşlılık aylığı geçici iş
göremezlik ödeneğinin aylık tutarından fazla ise, aradaki fark birinci
fıkraya göre tespit edilecek tarihten başlanarak verilir. Yaşlılık aylığı almakta iken
sigortalı olarak yeniden çalışmaya başlayanların veya yabancı bir ülke
mevzuatı kapsamında çalışmaya veya ikamete dayalı sosyal yardım almaya
başlayanların yaşlılık aylıkları, çalışmaya başladıkları veya ikamete dayalı
sosyal yardım almaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında
kesilir. Yaşlılık aylıkları kesilenlerden, bu Kanuna tâbi olarak yeniden
çalışmaya başlayanlardan çalıştıkları süre zarfında 80 inci maddeye göre belirlenen prime esas kazançları üzerinden 81 inci
madde gereğince kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına ait prim alınır.
Çalışmaya başlaması nedeniyle yaşlılık aylıkları kesilenlerden, işten
ayrılarak veya işyerini kapatarak yeniden yaşlılık aylığı bağlanması için
yazılı istekte bulunan sigortalıya, yazılı istek tarihini takip eden ay
başından itibaren yeniden yaşlılık aylığı hesaplanarak bağlanır. Bu durumda
olanların yeniden hesaplanan yaşlılık aylığı, 55 inci maddenin ikinci
fıkrasına göre yeni talep tarihine kadar yükseltilen eski aylıklarının
altında olamaz. Yaşlılık
aylığı almakta iken bu Kanuna tâbi sigortalı olarak yeniden çalışmaya
başlayanlardan veya 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine tâbi
faaliyete devam edeceğini beyan edenlerden aylıklarının kesilmemesi için
yazılı istekte bulunanların yaşlılık aylıklarının ödenmesine devam edilir.
Bunlardan 80 inci maddeye göre tespit edilen prime esas kazançlar üzerinden
81 inci maddenin (e) bendi gereğince sosyal güvenlik destek primi alınır.
Sosyal güvenlik destek primi ödenmiş veya bildirilmiş süreler bu Kanuna göre
malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim ödeme gün sayısına ilave edilmez,
31 inci ve 36 ncı madde hükümlerine göre toptan ödeme yapılmaz. Üçüncü fıkraya göre yaşlılık aylığı kesilenler, bu
Kanuna tâbi olarak yeniden çalıştıkları süre içinde dördüncü fıkra hükümlerinin
uygulanmasını; dördüncü fıkraya göre yaşlılık aylığı kesilmeden çalışanlar
ise çalıştıkları süre içinde haklarında üçüncü fıkra hükümlerinin
uygulanmasını isteyebilirler.” 8- “MADDE 31- Sigortalı olarak çalıştığı işten
ayrılan veya işyerini kapatan ve yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş
şartını doldurduğu halde malûllük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak
kazanamayan sigortalıya, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
ve (c) bendi kapsamında ise kendi adına bildirilen, (b) bendi kapsamında ise
ödediği malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait
tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen
yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek
toptan ödeme şeklinde verilir. Bu Kanun veya bu Kanundan önce yürürlükte bulunan
sosyal güvenlik kanunlarına göre toptan ödeme yapılarak hizmetleri tasfiye
edilmiş bulunanlardan, yeniden bu Kanuna tâbi olarak yahut bu Kanunla
yürürlükten kaldırılmış kanunlara göre malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları
primi bildirilmiş olanlar, yazılı olarak müracaat etmeleri halinde, aldıkları
toptan ödemenin ödeme tarihi ile yazılı istek tarihi arasında geçen yıllar
için her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan
tutarını talep tarihini takip eden ayın sonuna kadar ödemeleri halinde, bu
hizmetler ihya edilerek bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınır.” 9- “MADDE 40- Aşağıda belirtilen işyerlerinde ve/veya işlerde
çalışan sigortalıların, hizmet sürelerine, bu işyerlerinde ve/veya işlerde
geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için karşılarında gösterilen prim gün
sayıları, fiilî hizmet süresi zammı olarak eklenir. 360 günden eksik sürelere
ait fiilî hizmet süresi zammı, 360 gün için eklenen fiilî hizmet süresi ile
orantılı olarak belirlenir. Aşağıdaki bentlerden birden fazlasına dahil olanlar
için, en yüksek olan bentten fiilî hizmet süresi zammı uygulanır.
Yukarıdaki
hükümlere göre hesaplanan fiilî hizmet süresi zammı sekiz yılı geçmemek üzere
uzun vadeli sigorta kolları uygulamasında prim ödeme gün sayısına eklenir ve
emeklilik yaş hadlerinden üç yılı geçmemek üzere yarısı indirilir. Yukarıda
yer verilen tablonun (4) numaralı sırasında yer alan ve 180 gün fiilî hizmet
zammı süresi verilen sigortalılar için sekiz yıllık süre sınırı uygulanmaz. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar
Kurumun önerisi üzerine Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile düzenlenir.” 10- “MADDE 46- Harp okulları ile fakülte ve yüksek okullarda
silâhlı kuvvetler hesabına okuyanların ve astsubay meslek yüksek okulu
öğrencilerinin öğrenci harçlıkları ile ilgisine göre en az aylık alan teğmen
veya astsubay çavuşun prime esas kazançları arasındaki farkın primi; polis
akademisi ile fakülte ve yüksek okullarda Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına
okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına
okumaya devam eden öğrencilerin öğrenci harçlıkları ile komiser yardımcısı
veya polis memuru prime esas kazançları arasındaki farkın primi, öğrenciler adına
kurumlarınca ödenir. Fakülte veya yüksek okullarda kendi hesabına
okuduktan sonra subay naspedilen veya yedek subaylık hizmetini takiben
subaylığa geçirilenler ile fakülte ve yüksekokullarda kendi hesabına
okuduktan sonra, komiser yardımcısı veya polis memuru olarak atananların
yüksek öğrenim süresinin fiilî hizmetten sayılması nedeni ile doğacak
borçlanma bedeli, ilgisine göre talep tarihindeki en az aylık alan teğmenin
veya komiser yardımcısının prime esas kazancı üzerinden, sigortalı prim
hissesi kendilerince, işveren prim hissesi de kurumlarınca verilmek suretiyle
borcun tebliğ tarihinden itibaren iki yıl içinde eşit taksitler halinde
ödenir. Talim ve manevra için rütbe ile silâh altına alınan 4
üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olan sigortalılardan
rütbelerinin prime esas kazançları, vazifelerinin prime esas kazancından
fazla olanların prime esas kazanç farklarına ait primleri vazife gördükleri
kurumlarınca ve seferberlik ve harp için silâh altına alınanlardan
vazifelerinin prime esas kazançları, rütbelerinin prime esas kazancından
fazla olanların prime esas kazançları arasındaki farkın primleri de,
rütbelerinin prime esas kazancını ödeyen kamu idaresince kesilerek Kuruma
ödenir. Kamu
görevlilerinin kısa ve uzun vadeli sigorta kollarının uygulaması bakımından
prime esas kazançlarının tespitinde 82 nci maddede belirtilen üst sınır
aranmaz. Ancak yurt dışında geçici ya da sürekli göreve gönderilen kamu
görevlilerinin prime esas kazancı olarak,
Türkiye’deki emsali kadrodaki sigortalının prime esas kazancı ile yurt
dışında görevlendirme öncesindeki görevlerinin prime esas kazancından yüksek
olanı esas alınır. 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında bulunanlara geçici iş göremezlik
ödeneği verildiği sürece, bunların uzun vadeli sigorta kolları primleri ile
genel sağlık sigortası primleri işverenlerince ödenmeye devam edilir.” 11- “MADDE 55- Bu Kanuna göre gelir veya aylık bağlanan sigortalı
ile hak sahibi kişilerin durumlarının, kendilerine veya başka hak sahiplerine
bağlanmış bulunan gelir veya aylık tutarının düzeltilmesini gerektirir bir
şekilde değişmesi halinde gelir veya aylık tutarları, değişikliğin meydana
geldiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından başlanarak yeni duruma göre
düzeltilir. Bu Kanuna
göre bağlanan gelir ve aylıklar, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden
geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık döneme göre Türkiye İstatistik
Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel
indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak belirlenir. Sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanan gelir veya
aylıklar, her ay peşin olarak ödenir. Gelir ve aylıkların ödeme dönemleri,
ödeme tarihleri, ödeme şekli ve ödeme merkezleri Kurumca belirlenir. Gelir ve aylık alma şartlarının devam edip etmediğine
yönelik yoklama işlemlerine ilişkin usûl ve esaslar ile bu maddenin
uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak
yönetmelik ile düzenlenir.” 12- “MADDE 63- Genel sağlık sigortalısının ve bakmakla yükümlü
olduğu kişilerin sağlıklı kalmalarını; hastalanmaları halinde sağlıklarını
kazanmalarını; iş kazası ile meslek hastalığı, hastalık ve analık sonucu
tıbben gerekli görülen sağlık hizmetlerinin karşılanmasını, iş göremezlik hallerinin
ortadan kaldırılmasını veya azaltılmasını temin etmek amacıyla Kurumca
finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri şunlardır: a) Kişilerin hastalanmalarına bakılmaksızın kişiye
yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile insan sağlığına zararlı madde bağımlılığını
önlemeye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri. b) Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta veya
yatarak; hekim tarafından yapılacak muayene, hekimin göreceği lüzum üzerine
teşhis için gereken klinik muayeneler, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer
tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve
tedaviler, hasta takibi ve rehabilitasyon hizmetleri, organ, doku ve kök
hücre nakline ve hücre tedavilerine yönelik sağlık hizmetleri, acil sağlık
hizmetleri, ilgili kanunları gereğince sağlık meslek mensubu sayılanların
hekimlerin kararı üzerine yapacakları tıbbî bakım ve tedaviler. c) Analık sebebiyle ayakta veya yatarak; hekim
tarafından yapılacak muayene, hekimin göreceği lüzum üzerine teşhis için
gereken klinik muayeneler, doğum, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer
tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve
tedaviler, hasta takibi, rahim tahliyesi, tıbbî sterilizasyon ve acil sağlık
hizmetleri, ilgili kanunları gereğince sağlık meslek mensubu sayılanların
hekimlerin kararı üzerine yapacakları tıbbî bakım ve tedaviler. d) Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta veya
yatarak; ağız ve diş muayenesi, diş hekiminin göreceği lüzum üzerine ağız ve
diş hastalıklarının teşhisi için gereken klinik muayeneler, laboratuvar
tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak
yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, diş çekimi, konservatif diş tedavisi
ve kanal tedavisi, hasta takibi, travmaya ve onkolojik tedaviye bağlı protez
uygulamaları, ağız ve diş hastalıkları ile ilgili acil sağlık hizmetleri, 18
yaşını doldurmamış kişilerin ortodontik diş tedavileri ile 18 yaşını doldurmamış veya 45 yaşından
gün almış kişilerin diş protezlerinin 72 nci maddeye göre belirlenen
tutarının % 50’si. e) Evli olmakla birlikte çocuk sahibi olmayan genel
sağlık sigortalısı kadın ise kendisinin, erkek ise karısının; 1) Yapılan tıbbî tedavileri sonrasında normal tıbbî
yöntemlerle çocuk sahibi olamadığının ve ancak yardımcı üreme yöntemi ile
çocuk sahibi olabileceğinin Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları
sağlık kurulları tarafından tıbben mümkün görülmesi, 2) 23 yaşından büyük, 39 yaşından küçük olması, 3) Son üç yıl içinde diğer tedavi yöntemlerinden
sonuç alınamamış olduğunun Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları
sağlık kurulları tarafından belgelenmesi,4) Uygulamanın yapıldığı tıbbî
merkezin Kurum ile sözleşme yapmış olması, 5) En az beş yıldır genel sağlık sigortalısı veya
bakmakla yükümlü olunan kişi olup, 900 gün genel sağlık sigortası prim gün
sayısının olması, şartlarının birlikte gerçekleşmesi halinde en fazla
iki deneme ile sınırlı olmak üzere yardımcı üreme yöntemi tedavileri ile bir
hastalığın tedavisinin başka tıbbî bir yöntemle mümkün olmaması ve Kurumca
yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları sağlık kurulları tarafından tıbben
zorunlu görülmesi halinde yardımcı üreme yöntemi tedavileri. f) Yukarıdaki bentler gereğince sağlanacak sağlık
hizmetleriyle ilgili teşhis ve tedavileri için gerekli olabilecek kan ve kan ürünleri,
kemik iliği, aşı, ilaç, ortez, protez, tıbbî araç ve gereç, kişi kullanımına
mahsus tıbbî cihaz, tıbbî sarf, iyileştirici nitelikteki tıbbî sarf
malzemelerinin sağlanması, takılması, garanti süresi sonrası bakımı,
onarılması ve yenilenmesi hizmetleri. Kurum,
finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin teşhis ve tedavi yöntemleri ile
(f) bendinde belirtilen sağlık hizmetlerinin türlerini, miktarlarını ve
kullanım sürelerini Sağlık Bakanlığının görüşünü alarak belirlemeye
yetkilidir. Kurum, bu amaçla bilimsel komisyonlar kurar, ulusal ve
uluslararası tüzel kişilerle işbirliği yapabilir. 60 ıncı maddede sayılan genel sağlık sigortalısı
sayılma şartlarının yitirilmesi halinde, devam etmekte olan tedavi nedeniyle
sağlanacak sağlık hizmetleri kişinin iyileşmesine kadar sürer. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar,
Sağlık Bakanlığının görüşü üzerine Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir.” 13- MADDE 67- 18 yaşını doldurmamış olan kişiler, tıbben
başkasının bakımına muhtaç olan kişiler, acil haller, iş kazası ile meslek
hastalığı halleri, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar, 63 üncü maddenin
birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri gereğince sağlanan sağlık hizmetleri,
75 inci maddede sayılan afet ve savaş ile grev ve lokavt hali hariç olmak
üzere sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlanabilmek için; a) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (f) bendi
hariç diğer bentleri gereği genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü
olduğu kişilerin, sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu tarihten önceki son
bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası prim ödeme gün sayısının
olması, b) 60 ıncı maddenin birinci
fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendi ile (b), (d) ve (g) bentlerine
tâbi olan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin
yukarıdaki bentte sayılan şartla birlikte, sağlık hizmeti sunucusuna
başvurduğu tarihte kısa ve uzun vadeli sigorta primleri dahil genel sağlık
sigortası prim borcunun bulunmaması,şarttır.Ayrıca genel sağlık
sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetlerinden ve
diğer haklardan yararlanabilmeleri için sağlık hizmet sunucularına
başvurduklarında acil haller hariç olmak üzere (acil hallerde ise acil halin
sona ermesinden sonra); nüfus cüzdanı, sürücü belgesi, evlenme cüzdanı,
pasaport veya Kurum tarafından verilen resimli sağlık kartı belgelerinden
birinin gösterilmesi zorunludur.Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve
esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. 14- “MADDE 68-
63 üncü maddede sayılan sağlık hizmetlerinden katılım payı alınacak olanlar
şunlardır:a) Ayakta tedavide hekim ve diş hekimi muayenesi. b) Ortez, protez, iyileştirme araç ve gereçleri. c) Ayakta tedavide sağlanan ilaçlar. Katılım
payı, birinci fıkranın (a) bendindeki sağlık hizmetleri için 2 Yeni Türk
Lirası olarak uygulanır. Katılım payı, (b) ve (c) bendindeki sağlık
hizmetleri için gereksiz kullanımı azaltma, sağlık hizmetlerinin niteliği
itibarıyla hayati öneme sahip olup olmaması, kişilerin prime esas
kazançlarının, gelir ve aylıklarının tutarı ve benzeri ölçütler dikkate
alınarak % 10 ilâ % 20 oranları arasında olmak üzere Kurumca belirlenir.
Birinci fıkranın (a) bendindeki sağlık hizmetleri için belirlenen katılım
payı tutarı, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca
belirlenen yeniden değerleme oranı kadar her yıl artırılır. Birinci fıkranın
(a) bendi gereği belirlenen katılım payını, birinci basamak sağlık hizmet
sunucularında yapılan muayenelerde almamaya ya da daha düşük tutarlarda
belirlemeye Kurum yetkilidir. İkinci fıkrada belirtilen katılım payı tutarı ve
oranları, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sevk
zincirine uymadan, diğer basamaktaki sağlık hizmet sunucularına doğrudan
müracaatları halinde % 50 oranında artırılarak uygulanır. Genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu
kişilerin birinci fıkranın (b) bendi gereği ödeyecekleri katılım payının
tutarı, sağlık hizmetinin alındığı tarihteki asgarî ücretin % 75’ini geçemez.
63 üncü maddenin birinci fıkrasının (e) bendi
gereğince sağlanan ve bir hastalığın tedavisinin başka tıbbî bir yöntemle
mümkün olmaması nedeniyle yapılacak yardımcı üreme yöntemi tedavisi
dışındaki, yardımcı üreme yöntemi tedavisinde katılım payı ilk denemede % 30,
ikinci denemede % 25 oranında uygulanır. Ancak katılım payında dördüncü fıkra
gereği uygulanan üst limit dikkate alınmaz.60 ıncı maddenin birinci
fıkrasının (c) bendinin (1), (2) ve (3) numaralı alt bentleri gereği genel
sağlık sigortalısı sayılanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilerin
ödemiş oldukları katılım payları, talepleri halinde, 29/5/1986 tarihli ve
3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu hükümlerine göre
kendilerine geri ödenir. Katılım paylarını, gelir veya aylık alan kişilerin
gelir veya aylıklarından, çalışanların ücret veya maaşlarından mahsup edilmek
suretiyle tahsile ve katılım paylarının ödenme usûlünü belirlemeye Kurum
yetkilidir. Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularına, tahsil ettikleri katılım
payı düşüldükten sonra kalan tutar ödenir.Katılım paylarının hesaplanmasında
72 nci maddeye göre tespit edilen sağlık hizmeti tutarları esas alınır.
Kurumca belirlenen katılım paylarını tahsil etmeyen sağlık hizmet
sunucularına 102 nci maddenin (j) bendi gereğince idarî para cezası
uygulanır. Katılım paylarının ödenme usûlleri ile bu maddenin
uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak
yönetmelikle düzenlenir.” 15- “MADDE 73-
Bu Kanuna göre sağlık hizmetleri, Kurum ile yurt içindeki veya yurt dışındaki
sağlık hizmeti sunucuları arasında yapılan sözleşmeler yoluyla ve/veya bu
Kanun hükümlerine uygun olarak genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü
olduğu kişilerin sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucularından satın aldıkları
sağlık hizmeti giderlerinin ödenmesi suretiyle sağlanır. Kurum, sağlık hizmet sunucularının sözleşme
başvurularının değerlendirilmesinde, sonuçlandırılmasında ve uygulanmasında
sağlık hizmeti sunucuları arasında; sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucularından
satın aldıkları sağlık hizmeti giderlerinin ödenmesi aşamasında ise genel
sağlık sigortalıları ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler arasında tarafsızlık,
hakkaniyet ve açıklık ilkelerine uymak ve bunun uygulandığının izlenebileceği
bir sistem kurmak ve tıbbî etik ve deontoloji kurallarına uygunluğu aramak
zorundadır. Kurum, provizyon işlemlerini yürütmek üzere sağlık
hizmeti sunucularının mahallinde provizyon merkezi açabilir ve personel
çalıştırabilir. Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, bu amaçla Kuruma uygun
bağımsız mekân tahsis etmek zorundadır. Sözleşmeli
sağlık hizmeti sunucuları, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü
olduğu kişilerden sözleşmeli olduğu sağlık hizmetleri için otelcilik
hizmetleri ile öğretim üyesi tarafından sağlanan sağlık hizmetleri dışında,
herhangi bir fark ödemesi talep edemez. Otelcilik hizmeti ile öğretim üyesi
tarafından sağlanan sağlık hizmetleri için genel sağlık sigortalısı ve
bakmakla yükümlü olduğu kişilerden alınabilecek fark ödemesi, 72 nci maddeye
göre belirlenen tutarın iki katını geçemez. Bu farkın alınabilmesi için,
kişilerin fark ödemeyi kabul ettiğinin yazılı olarak belgelenmesi zorunludur.
Otelcilik hizmeti ile öğretim üyesi tarafından sağlanan sağlık hizmetleri
dışında veya belirlenen tavanın üzerinde fark alınması halinde, sözleşmeli
sağlık hizmeti sunucularının sözleşmeleri bir yıl süreyle feshedilir. Sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucularından acil
hallerde alınan sağlık hizmeti bedeli, 72 nci madde gereği sözleşmeli sağlık
hizmeti sunucuları için belirlenen bedeller esas alınarak genel sağlık
sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilere fatura karşılığı ödenir.
Sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucuları, acil hallerde genel sağlık sigortalısı
ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerden veya Kurumdan herhangi bir fark talep
edemez. 70 inci maddedeki hükümlere uyulmak şartıyla,
sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucularından sağlık hizmeti almayı tercih eden
genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilere, 72 nci madde
gereği sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları için belirlenen bedellerin % 70’i
fatura karşılığı ödenir. 70 inci madde hükümlerine uymaksızın sözleşmesiz
sağlık hizmeti sunucularından sağlık hizmeti almayı tercih eden genel sağlık
sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilere, 72 nci madde gereği sözleşmeli
sağlık hizmeti sunucuları için belirlenen bedellerin % 50’si fatura karşılığı
ödenir. Sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucularından satın
alınan sağlık hizmeti bedelinin bu maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına
göre Kurumca ödenebilmesi için; Sağlık Bakanlığı veya ilgili kamu idareleri
tarafından ödenecek sağlık hizmetine ilişkin sağlık hizmeti sunucularına
ruhsat veya izin verme uygulamasının olması halinde ruhsat veya izin alınmış
olması, ayrıca Kurumca sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucusunun şartlarının
sözleşmeli sağlık hizmeti sunucusunda aranan şartlara uygun olduğunun kabul
edilmesi şarttır. Sağlık hizmeti sunucuları, genel sağlık sigortalısı
ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmaya
müstahak olup olmadığını, Kurumun elektronik veya diğer ortamlarda
sağlayacağı yöntemlere uygun olarak kontrol etmek ve belgelemek zorundadır. Sağlık hizmeti satın alma sözleşmelerinin
hazırlanması ve akdedilmesi, sağlık hizmeti giderlerinin ödenmesi ve bu
maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 16- “MADDE 80-
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının
hesabında; a) Hak edilen ücretler ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki her
çeşit istihkaktan o ay için yapılan
ödemelerin brüt toplamı esas alınır. b) Ölüm,
doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, kıdem tazminatı, iş sonu
tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar
ve kasa tazminatları, emekli ikramiyesi ile Bakanlıkça tutarları yıllar
itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, özel sağlık
sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgarî
ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik
katkı payları tutarları, görevin yerine getirilmesi için zorunlu olarak
yapılan aynî yardımlar ile Bakanlıkça belirlenecek diğer aynî yardımların
asgarî ücretin % 30’unu geçmeyen kısmı, prime esas kazanca tâbi tutulmaz. c) Bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tâbi sigortalılara
ödenen döner sermaye katkı payları ve döner sermayelerden başka adla yapılan
bu nitelikteki her türlü ödemeler ile ikramiyeler ve benzeri ödemelerden en
yüksek Devlet memuru aylığının % 200’ünü aşan kısmı prime esas kazanca tâbi
tutulmaz. Yukarıdaki
fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla
yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime esas kazanca tâbi tutulur. Diğer
kanunlardaki prime tâbi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar
bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz. Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle
prime tâbi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına
dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin üst sınırı aşan kısmı, ödemenin
yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak oniki ayı geçmemek üzere üst
sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilave edilir.
Toplu iş sözleşmelerine tâbi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri
veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret
dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir
tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle
prime esas kazancın tâbi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir. Bu
durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının
kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme
cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz. Saatlik, günlük, haftalık veya aylık olarak belirli
bir ücrete dayanmış olmayıp da komisyon ücreti ve kâra katılma gibi belirsiz
zaman ve tutar üzerinden ücret alan sigortalıların prim ve ödeneklerinin
hesabında esas tutulacak günlük kazançları, 82 nci madde hükmüne göre
belirlenen alt sınırdır.Bir işverene tâbi olarak çalışan sigortalının belirli
ücretinin dışında ayrıca yukarıdaki fıkra kapsamında ücret alması halinde,
prime esas günlük kazancı bunların toplamından oluşur. Bu Kanun gereğince primlerin hesabına esas tutulacak
günlük kazanç, sigortalının, bir ay için prime esas tutulan kazancının otuzda
biridir. Ancak günlük kazancın hesabına esas tutulan ay içindeki bazı
günlerde çalışmamış ve çalışmadığı günler için ücret almamış sigortalının
günlük kazancı, o ay için prime esas tutulan kazancının ücret aldığı gün
sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır. Sigortalıların günlük kazançlarının hesabında esas
tutulan gün sayıları, aynı zamanda, bunların prim ödeme gün sayılarını
gösterir. Ancak, işveren ve sigortalı arasında kısmî süreli hizmet akdinin
yazılı olarak yapılmış olması kaydıyla, ay içerisinde günün bazı saatlerinde
çalışan ve çalıştığı saat karşılığında ücret alan sigortalının ay içindeki
prim ödeme gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saati süresinin 4857 sayılı
İş Kanununa göre belirlenen haftalık çalışma süresine göre hesaplanan günlük
çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunur. Bu şekildeki hesaplamada gün
kesirleri bir gün kabul edilir. İşveren ve sigortalı arasında çağrı üzerine çalışmaya
dayalı yazılı iş sözleşmesinde taraflar arasında çalışma süresi gün, hafta ve
ay olarak belirlenmemiş ise, sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı
yukarıdaki fıkra hükmüne göre hesaplanır.4 üncü maddenin birinci fıkrasının
(b) bendi kapsamındaki sigortalıların aylık prime esas kazançları, 82 nci
maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı
arasında kalmak şartı ile kendileri tarafından beyan edilecek günlük kazancın
otuz katıdır. Bu sigortalılar tarafından Kurumca belirlenen sürelerde aylık
prime esas kazanç beyan edilir. Ancak beyan edilen kazançta bir değişiklik
olması durumunda, sigortalının yeniden beyan ettiği kazanç üzerinden
hesaplanan prim tahsil edilir. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi
kapsamında sigortalı sayılan kişi, aynı zamanda işveren ise beyan edeceği
aylık kazancı, çalıştırdığı sigortalıların kazancının en yükseğinden az
olamaz. Beyanda bulunmayan sigortalının primleri, prime esas asgarî aylık
kazanç üzerinden hesap ve tahsil edilir. Beyanda bulunmayan veya beyan ettiği
kazancın düşük olduğu tespit edilen sigortalıların prime esas kazançları,
tespit edilen kazanç düzeyine çıkartılarak beyan edilen kazançla arasındaki
farkın primi 89 uncu madde hükümlerine göre gecikme cezası ve gecikme zammı
uygulanmak suretiyle tahsil edilir. Sigortalı olmayı gerektiren şekilde birden fazla işte
çalışılması halinde, bu Kanun gereğince alınacak primlerine esas tutulacak
aylık ve günlük kazancının tespitinde, yalnızca bu Kanunun 53 üncü maddesine
göre belirlenen 4 üncü maddenin ilgili bendi kapsamındaki işlerden elde
ettiği aylık ve günlük kazanç tutarı ayrı ayrı dikkate alınır ve primler buna
göre hesaplanır. Yalnızca genel sağlık sigortasına tâbi olanlar bakımından
prime esas aylık kazancın tespitinde; 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (d)
ve (g) bentlerinde sayılan kişiler için 82 nci maddeye göre belirlenen prime
esas günlük kazanç alt sınırının iki katının otuz günlük tutarı, 60 ıncı
maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen kişiler için asgarî
ücret, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (e) bendi ile 5 inci maddenin (f)
bendinde belirtilen kişiler için ise prime esas asgarî kazanç tutarı esas
alınır. Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar,
Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 17- “MADDE 81-
Bu Kanun gereğince alınacak sigorta prim oranları aşağıdaki şekildedir: a) Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı,
sigortalının prime esas kazancının % 20’sidir. Bunun % 9’u sigortalı hissesi,
% 11’i işveren hissesidir. b) Bu Kanunda belirtilen fiilî hizmet zammı uygulanan
işlerde çalışan sigortalılar için uygulanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları prim oranı, (a) bendinde belirtilen % 20 oranının, her yıl için
40 ıncı maddeye göre eklenen fiilî hizmet gün sayısının 360’a bölümü sonucu
bulunacak oranda artırılması suretiyle belirlenir. Bu şekilde bulunan oran
ile (a) bendinde belirtilen % 20 oranı arasındaki farka ait primin tamamı
işveren tarafından ödenir. c) Kısa
vadeli sigorta kolları prim oranı, yapılan işin iş kazası ve meslek hastalığı
bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre % 1 ilâ % 6,5 oranları
arasında olmak üzere, 83 üncü maddeye göre Kurumca belirlenir. Bu primin
tamamını işveren öder. d) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde
belirtilen öğrenciler ile (e) bendinde belirtilen kursiyerler için prim oranı
prime esas kazançlarının % 1’idir. Kursiyerlerin prime esas günlük
kazançlarının hesaplanmasında prime esas günlük kazanç alt sınırı dikkate
alınır. Aday çırak, çırak ve meslekî eğitim gören öğrencilerin prime esas
kazancı ilgili kanunlarında belirtilen şekilde uygulanır. e) Yaşlılık
aylığı almakta iken bu Kanuna tâbi bir işte çalışanlara uygulanacak sosyal
güvenlik destek primi oranı (a), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen prim
oranlarının toplamı kadardır. Sigortalı ve işveren hissesi bu bentlerde
belirtilen oranlardadır. f) Genel sağlık sigortası primi, kısa ve uzun vadeli
sigorta kollarına tâbi olanlar için 82 nci maddenin birinci fıkrasına göre
hesaplanan prime esas kazancın % 12,5’idir. Bu primin % 5’i sigortalı, %
7,5’i ise işveren hissesidir. Yalnızca genel sağlık sigortasına tâbi
olanların genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın % 12’sidir.g) 4
üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar (a), (c)
ve (f) bentlerindeki prim oranlarının toplamı üzerinden, şayet sosyal
güvenlik destek primi ödemek suretiyle çalışıyorlar ise (e) bendinde
belirtilen prim oranlarının toplamı üzerinden primlerini öderler. Devlet,
sigortalının prime esas kazancı esas alınarak; malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları için % 5 oranında; genel sağlık sigortası için ise % 3 oranında
katkı yapar. Devlet katkısı, Kurumun ay itibarıyla tahsil ettiği malûllük,
yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası priminin dörtte biri
olarak hesaplanır. Devlet katkısının ödenmesine ilişkin usûl ve esaslar,
Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenir.” 18- “MADDE 106- 1) 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanununun, geçici 20 inci, geçici 81 inci, geçici 82 nci ve geçici 87 nci ve
geçici 89 uncu maddeleri hariç diğer maddeleri, 2) 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf ve
Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun,
1 ilâ 23 üncü, geçici 10 uncu ve geçici 11 inci maddeleri hariç diğer maddeleri, 3) 29/8/1977 tarihli ve 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve
Sosyal Güvenlik Yasasının 4 üncü ve 5 inci maddeleri, 4) 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı Tarımda Kendi
Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu, 5) 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun, 6) 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı Tarım İşçileri
Sosyal Sigortalar Kanununun 1 ilâ 5 inci, 13 ilâ 17 nci maddeleri, 7) 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
107 nci, 188 inci, 209 uncu ve ek 22 nci maddeleri, 8) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun, 12 ilâ 19 uncu maddeleri, 23 üncü
maddesi, 30 ilâ 39 uncu maddeleri,
41 ilâ 55 inci maddeleri, 57 ilâ 59 uncu maddeleri, 61 ilâ 64 üncü maddeleri,
66 ilâ 71 inci maddeleri, 72 nci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü
fıkraları, 73 ilâ 77 nci maddeleri, 80 inci maddesi, 82 inci maddesinin (a),
(b), (c) ve (ç) bentleri, 83 ilâ 88 inci maddeleri, 90 ıncı ve 91 inci maddeleri,
93 ilâ 100 üncü maddeleri, 102 nci maddesi, 105 ilâ 107 nci maddeleri, 112
ilâ 124 üncü maddeleri, 127 ilâ 129 uncu maddeleri, 131 ilâ 135 inci
maddeleri, ek 2 ilâ ek 4 üncü maddeleri, ek 8 ve ek 9 uncu maddeleri, ek 11
inci maddesi, ek 13 ilâ ek 18 inci maddeleri, ek 21 ilâ ek 23 üncü maddeleri,
ek 25 ilâ ek 27 nci maddeleri, ek 29 ve ek 30 uncu maddeleri, ek 31 inci
maddesinin (a) ve (b) bentleri, ek 32 ilâ 34 üncü maddeleri, ek 37 nci
maddesi, ek 39 uncu maddesi, ek 41 ilâ ek 47 nci maddeleri, ek 48 inci
maddesinin son fıkrası hariç diğer fıkraları, ek 49 uncu maddesi, ek 56 ve ek
57 nci maddeleri, ek 59 uncu maddesi, ek 69 uncu maddesi, ek 72 nci maddesi,
ek 74 ve ek 75 inci maddeleri, ek 80 inci maddesi, geçici 8 inci maddesi,
geçici 15 inci maddesi, geçici 16 ncı maddesi, geçici 54 üncü, geçici 65
inci, geçici 85 inci, geçici 86 ncı, geçici 88 inci, geçici 96 ilâ geçici 98
inci, geçici 103, geçici 104, geçici 109 ilâ geçici 113 üncü, geçici 115 ilâ
geçici 118 inci, geçici 120 nci, geçici 121 inci, geçici 139 ilâ geçici 141
inci, geçici 146 ncı, geçici 147 nci, geçici 150 ilâ geçici 151 nci, geçici
153 üncü, geçici 157 nci, geçici 159 uncu, geçici 161 ilâ geçici 166 ncı,
geçici 170 inci, geçici 171 inci, geçici 173 üncü, geçici 176 ncı, geçici 180
inci, geçici 182 ilâ geçici 186 ncı, geçici 190 ilâ geçici 192, geçici 195
ilâ geçici 200 üncü, geçici 203 üncü, geçici 204 üncü, geçici 207 nci ve
geçici 208 inci, geçici 210 ilâ geçici 212 nci, geçici 218 ilâ geçici 220
nci, ek geçici 1 inci, ek geçici 2 nci, ek geçici 7 nci, ek geçici 8 inci, ek
geçici 11 inci, ek geçici 19 uncu, ek geçici 20 nci, ek geçici 22 nci ve ek
geçici 23 üncü maddeleri, 9) 1/10/1992 tarihli ve 3841 sayılı Kanunun geçici 1
inci maddesi, 24/11/1994 tarihli ve 4049 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi
ve 13/6/2001 tarihli ve 4677 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi, 10) 14/1/1988 tarihli ve 311 sayılı Memurlar ve Diğer
Kamu Görevlileri ile İlgili Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
Hükmünde Kararnamenin geçici 3 üncü maddesi, 11) 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanununun 56 ncı maddesinin (C) fıkrası, 12) 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık
Kanununun 186 ilâ 188 inci ve 191 inci maddeleri, 13) 18/1/1972 tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanununun
201 ilâ 203 üncü maddeleri, 14) 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri
Temel Kanununun 3 üncü maddesinin (d) bendi ile geçici 3 üncü maddesi, 15) 22/1/1990 tarihli ve 399 sayılı Kamu İktisadi
Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin 32 nci maddesindeki “resmî ve özel sağlık kuruluşlarında ayakta
ve yatarak tedavileri ile” ibaresi, 16) 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı
Kanununun 89 uncu maddesi, 17) 4/2/1924 tarihli ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon
Kanununun ek 23 üncü maddesi, 18) 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet
İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununun 18 inci
maddesi, 19) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ile (g) bendinde
yer alan “ve tedavileri yaptırılır” ibaresi, 20) 23/4/1981 tarihli ve 2453 sayılı Yurt Dışında
Görevli Personele Nakdi Tazminat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkında
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “ile yaralanan veya
sakat kalanların tedavi giderleri” ibaresi, 21) 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata
Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair
Kanunun 10 uncu maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları, 22) 1/7/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını
Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması
Hakkında Kanunun 7 nci maddesi, 23) 24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal
Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı
Bağlanması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin ikinci fıkrası, 24) 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah
Kanununun 18 inci maddesinin (c) bendi ile 20 nci maddesi, 25) 8/5/1985 tarihli ve 3201 sayılı Kanunun 7 nci ,
11 inci, geçici 1 ilâ geçici 4 üncü maddeleri ile aynı kanunda geçen “döviz”
ibareleri, 26) 18/6/1992 tarihli ve 3816 sayılı Kanunun birinci
maddesinde yer alan “Genel Sağlık Sigortası uygulamasına geçilinceye kadar”
ibaresi, yürürlükten kaldırılmıştır.” 19- “GEÇİCİ MADDE 1- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal
Sigortalar Kanununa tâbi olanlar her türlü hak ve yükümlülükleri ile bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında, 1479
sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kanunu ve bu Kanunla mülga 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kanununa tâbi olanlar her türlü hak ve yükümlülükleri ile
bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında, 5434
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa tâbi olanlar her türlü hak
ve yükümlülükleri ile bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendi kapsamında kabul edilir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce çalışmaya
başlayıp bu tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, birinci fıkrada
belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tâbi olanlara yaşlılık
aylığına hak kazanma şartlarından hangisinin uygulanacağı, en son sigortalı
sayıldığı tarihten geriye doğru son yedi yıllık fiilî hizmet süresi içinde en
fazla hizmetin geçtiği sigortalılık hali, hizmet sürelerinin eşit olması
halinde ise son sigortalılık durumu esas alınarak belirlenir. 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve
1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983
tarihli ve 2926 sayılı ve 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlara göre
bağlanan veya talepte bulunulan; aylık, gelir, tazminat, harp malûllüğü zammı
ve diğer ödenekler ile 8/2/2006 tarihli ve 5454 sayılı Kanunun 1 inci
maddesine göre ödenmekte olan ek ödemenin verilmesine devam edilir. Bu gelir
ve aylıkların durum değişikliği nedeniyle artırılması, azaltılması, kesilmesi
veya yeniden bağlanmasında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun
hükümleri uygulanır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla
17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı ve 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı kanunlara
göre ödenmekte olan sosyal yardım zammı ile telafi edici ödeme tutarları,
8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu
gereğince emekli aylığı almakta olanlara ödenmekte olan makam ve yüksek
hâkimlik tazminatı, görev ve temsil tazminatı ile ek ödemeler ve yardımlar,
bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte ödenen tutarlar esas alınarak,
ilgililerin gelir ve aylıklarına ilave edilerek ödenir. Bağlanmış
aylık ve gelirler, 55 inci maddenin ikinci fıkrasına göre artırılır. Sosyal yardım zammının ilavesinde tamamı dağıtılacak
şekilde, hak sahiplerinin gelir ve aylıklardaki hisseleri esas alınır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce ölen,
ancak bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili Kanun hükümlerine göre ölüm
aylığının bağlanabilmesi için yeterli prim ödeme gün sayısı olmayan
sigortalının hak sahiplerinin, bu Kanun hükümlerine göre ölüm aylığına hak
kazanması halinde ölüm aylığına bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren hak kazanılmış sayılır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434
sayılı Kanuna tâbi olanlardan 44 üncü maddenin ikinci fıkrası kapsamında
emekliye sevk edilenler hakkında yaş haddi, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı
Kanunun geçici 205 inci maddesi esas alınarak uygulanır. 3 üncü maddenin (29) uncu bendinde belirtilen
güncelleme katsayısında yer verilen ortalama günlük prime esas kazançtaki
değişim oranı, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki ilk yıl için, o yıl
gerçekleşen asgarî ücretteki artış oranı olarak kabul edilir.” 20- “GEÇİCİ MADDE 2- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 17/7/1964
tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve
2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 8/6/1949
tarihli ve 5434 sayılı kanunlara ve 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun
geçici 20 nci maddesine tâbi sandıklara tâbi olanlara bağlanacak yaşlılık
aylıkları aşağıdaki şekilde hesaplanır: a)
Sigortalının veya iştirakçinin bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar
geçen sürelerdeki prim ödeme gün sayılarına veya fiilî hizmet süresine ait
aylık; bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki kanun hükümlerine göre,
aylık talep tarihindeki toplam prim ödeme gün sayısı veya fiilî hizmet süresi
üzerinden, bu Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla hesaplanacak aylığının bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadarki prim ödeme gün sayısı veya fiilî
hizmet süresi ile orantılı bölümü, aylık başlangıç tarihine kadar geçen
yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile çarpılarak
hesaplanır. b) Sigortalının
veya iştirakçinin bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen
sürelerdeki prim ödeme gün sayılarına ait aylığı, aylık talep tarihindeki
toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden 29 uncu madde hükümlerine göre
hesaplanacak aylığının, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki prim ödeme gün
sayısına orantılı bölümü kadardır. c) Aylık,
(a) ve (b) bentlerine göre hesaplanan kısmî aylıkların toplamından oluşur.
Aylıklar ayrıca 29 uncu maddenin son fıkrasına göre artırılarak belirlenir. d) 8/6/1949
tarihli ve 5434 sayılı Kanunun ek 48 inci maddesi ile ek 68 inci, ek 73 üncü
ve 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Kanunun ek 18 inci maddesi ve ilgili diğer
maddeleri esas alınarak hak edilen makam veya yüksek hâkimlik, temsil veya
görev tazminatları ve ek göstergeler, bu maddenin (a) bendinde belirtilen
kısmî aylıkların hesabında dikkate alınır. Ancak (a) bendine göre yapılacak
hesaplama açısından bu hükmün uygulanması sonucu daha yüksek ek göstergeye
hak kazanılmış olması, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun ek 70 inci
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin uygulanmasında esas alınacak ek
göstergelerin yükseltilerek uygulanması hakkını doğurmaz. e) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla
17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 82 nci maddesinin (a) bendine
göre gösterge sistemi içinde hesaplanacak kısmî aylıklara esas gösterge,
sigortalıların ortalama yıllık kazanç hesabına giren takvim yılı sayısı esas
alınmak suretiyle hazırlanacak olan gösterge ve üst gösterge tespit tabloları
esas alınarak belirlenir. Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra 8/5/1985
tarihli ve 3201 sayılı Kanuna göre yurt dışı hizmet borçlanması yapan
sigortalıların bu sürelerinin, bu Kanuna göre hangi sigortalılık haline göre
geçmiş sayılacağının belirlenmesinde; şayet borçlanma yapılan sürelerden önce
sigortalılıkları varsa en son sigortalılık haline göre, şayet
sigortalılıkları yoksa, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edilir. Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar geçen sürelere
ilişkin aylığın hesabında esas alınan asgarî aylık tutarı ile 17/7/1964
tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 82 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre
belirlenen eski tam aylık tutarı, toplam prim ödeme gün sayısı içinde bu
Kanunun yürürlük tarihine kadar geçen prim ödeme gün sayısının oranına
tekabül eden tutar üzerinden esas alınır. Yurt dışı hizmet borçlanması yapanların aylıkları da
yukarıda belirtilen fıkralara göre hesaplanır. Malûllük ve ölüm aylıkları, yukarıdaki fıkralarda
belirtilen hükümler esas alınarak, 27 nci veya 33 üncü madde hükümlerine göre
hesaplanır.” 21- “GEÇİCİ MADDE 4- Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce sakatlık
kontenjanından göreve başlayan ve T.C. Emekli Sandığına tâbi bir göreve devam
edip bu Kanunun malûlen emeklilik şartlarını taşımayanlardan onbeş yıl
hizmeti bulunanlara, istekleri halinde yaşlılık aylığı bağlanır. Kamu
görevlilerinin emeklilik ikramiyeleri, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanun
hükümlerince hesaplanarak bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren bir yıl
süreyle, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ve bu
Kanunla mülga 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Kanun ile personel kanunlarına
göre Kurumca ödenir ve ilgili kurumlardan tahsilât, anılan maddedeki usûlle
yapılır. Bir yıllık sürenin dolmasından itibaren emekli ikramiyeleri 8/6/1949
tarihli ve 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi hükümlerine göre kamu
görevlisinin son defa çalıştığı kurumunca, çalıştığı son kurumun
özelleştirilmesi halinde ise Hazinece ödenir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar 8/6/1949
tarihli ve 5434 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi uyarınca isteğe bağlı
iştirakçi olarak T.C. Emekli Sandığı ile ilişkilendirilenler ile aynı tarihe
kadar isteğe bağlı iştirakçi olmak üzere başvuruda bulunanlardan gerekli
koşulları sağladıkları anlaşılanların bu Kanuna göre isteğe bağlı sigortalı
olmaya devam etmeleri durumunda emekli ikramiyeleri hakkında anılan madde
hükümlerinin uygulanmasına devam olunur. 49 uncu maddede düzenlenen itibarî hizmet süreleri,
emeklilik ikramiyelerinin hesabında dikkate alınmaz. 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanuna göre aylığa
hak kazanamayıp bu Kanunda yapılan düzenlemelere göre aylığa hak kazananların
prime esas kazancı olarak, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki emsali
sigortalının prime esas kazancı kabul edilir. Bu durumdakilerin aylık veya gelirleri, yukarıdaki
fıkraya göre hesap edilecek prime esas kazanca, bu Kanuna göre hak edilen
aylık ve kazancın hesap edilmesine ilişkin maddelerinin uygulanması suretiyle
bulunur. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kamu
idarelerinde hizmet akdi ile veya sözleşmeli olarak çalışanlardan; ilgili
kanunları gereği 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanun ile ilgilendirilenler
aynı statüde çalışmaya devam ettikleri sürece bu Kanunun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendine göre sigortalı sayılırlar. Ancak, bunların
prime esas kazançları ile emekli ikramiyeleri, bu Kanunun yürürlük tarihinden
önce uygulanan hükümlere göre tespit olunmaya devam olunur. 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun mülga geçici
191 inci ve mülga geçici 192 nci maddeleri uyarınca, istekleri üzerine 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi kurumlarda sözleşmeli olarak
çalışmakta iken anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin 12 nci ve geçici 1 inci
maddelerine göre zorunlu olarak, özelleştirilen kurumlarda sözleşmeli olarak
çalıştırılmakta iken 28/5/1986 tarihli ve 3291 sayılı Kanunun Anayasa
Mahkemesi tarafından iptal edilen 16 ncı ve 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı
Kanunun ek 71 inci maddeleri uyarınca ve sözleşmeli olarak çalıştıkları
kurumun özel kanunundaki hükümler nedeniyle T.C. Emekli Sandığı ile
ilgilendirilmiş olanların söz konusu hizmetleri, bu Kanuna tâbi olarak geçmiş
sayılır. Bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten önce 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanuna tâbi
olan iştirakçilerin, bu Kanuna göre belirlenen prime esas kazanç matrahı ile
8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanuna göre keseneğe tâbi kazançları
arasındaki matrah farkına ait sigorta primi iki yıl süre ile kurumlarınca
karşılanır. 8/9/1999 tarihi ile bu Kanunun yürürlük tarihi
arasında T.C. Emekli Sandığı iştirakçisi olanlardan, 8/6/1949 tarihli ve 5434
sayılı Kanunun 32 nci maddesine göre fiilî hizmet sürelerine zam yapılanların
yaş hadlerinden, eklenilen sürenin, üç yıldan çok olmamak üzere, yarısı
indirilir. Kamu görevlilerinden personel kanunlarına göre
aylıksız izinli sayılanlardan, aylıksız izinli olarak geçen süreleri
esnasında isteğe bağlı sigortalılık primi ödemeyenlerin, istekleri halinde
başvuru tarihindeki prime esas kazanç tutarı üzerinden % 32 oranında hesap
edilecek primleri defaten ödemeleri halinde, aylıksız geçen izin süreleri
hizmet sürelerine eklenir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce ek
göstergeli veya daha yüksek ek göstergeli görevlere atanan T.C. Emekli
Sandığı iştirakçilerinin bu Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra bu görevlerde
geçen süreleri, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun ek 68 inci maddesi
ile ek 73 üncü maddesinde belirtilen sürelerin doldurulmasında dikkate
alınır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, Emniyet
Hizmetleri sınıfında çalışmakta olanlarla daha önce bu sınıflarda çalışmış
bulunan personelden halen 4 üncü madde kapsamında çalışmaya devam edenlerin
istekleri halinde; 4 üncü maddenin üçüncü fıkrasının (e) bendinde belirtilen
okullarda geçen başarılı eğitim süreleri, ilgilinin talep tarihindeki en az
aylık alan komiser yardımcısının prime
esas kazancı üzerinden
sigortalı prim hissesi
kendilerince, işveren prim
hissesi de kurumlarınca verilmek suretiyle borcun tebliğ edildiği tarihten
itibaren dört yıl içinde eşit taksitler halinde ödenir. Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce, seçimler
neticesinde belediye başkanı olarak görev yapmış olup, bu Kanunun yürürlük
tarihinden önce 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu
haricindeki diğer sosyal güvenlik kanunlarına göre malûllük veya yaşlılık
aylığı almakta olanlardan; 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun mülga 39 uncu maddesine göre aylık bağlanması şartlarını haiz
olanlara, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren, bu kişilerden bu Kanunun
yürürlük tarihi itibarıyla 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun mülga 39 uncu maddesine göre aylık bağlanması şartlarını haiz
olmayanlara ise bu şartları haiz oldukları tarihten itibaren 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 68 inci maddesinde belirtilen
şartlar da dikkate alınarak, emsali belediye başkanının almakta olduğu makam
tazminatı ve buna bağlı olarak temsil veya görev tazminatı tutarı, bu Kanunun
geçici 1 inci maddesi çerçevesinde almakta oldukları malûllük veya yaşlılık
aylıklarına ilave edilmek suretiyle ödenir. Bu Kanunun yürürlük tarihinden
önce seçimler neticesinde belediye başkanı olarak görev yapmış olup, bu
Kanuna göre sigortalı iken malûllük veya yaşlılık aylığı bağlananlardan; 5434
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 39 uncu maddesine
göre aylık bağlanması şartlarını haiz olanlara bu Kanunun geçici 2 nci
maddesi hükümleri de dikkate alınarak bu fıkrada belirtilen şartlar dahilinde
söz konusu tazminatlar aylıklarına ilave edilmek suretiyle ödenir. Bu Kanunun
yürürlük tarihinden önce seçimler neticesinde belediye başkanı olarak görev
yapmış olanlardan ölenlerin bu Kanunun 32 nci maddesinde belirtilen şartlara
sahip olmaları halinde, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun ek 68 inci maddesinde belirtilen şartlar da dikkate alınarak, hak
sahiplerine bu Kanunun 34 üncü, geçici 1 inci ve geçici 2 nci maddeleri
hükümlerine göre söz konusu tazminatlar bu Kanunun yürürlük tarihinden
önce ölenler için bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren, bu Kanunun
yürürlük tarihinden sonra ölenler için ise ölüm tarihinden itibaren ölüm
aylıklarına eklenmek suretiyle ödenir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
önce seçimler neticesinde belediye başkanı olarak görev yapmış olanlardan;
malûllük aylığı almakta olanlar ile malûllük aylığına hak kazanacaklar 5434
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 39 uncu maddesinde
belirtilen aylık bağlamaya ilişkin şartlar dikkate alınmaksızın yukarıda belirtilen
tazminat haklarından yararlandırılır.” 22- “GEÇİCİ MADDE 6- 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanuna göre 1/4/1981
tarihinden önce malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş
olanlar hakkında, bu Kanunun 38 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki
sigortalılık süresinin 18 yaşın doldurulduğu tarihten başlayacağına ilişkin
hükmü uygulanmaz. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mülga ek 24
üncü maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlarca, Kuruma ödenmeyen sosyal yardım
zamları, Hazine tarafından ilgili kurum ve kuruluşlardan tahsil edilmek üzere
Kuruma ödenir. 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun hükümlerine
göre yapılmış olan işyeri tescilleri, bu Kanun hükümlerine göre yapılmış
sayılır. Kamu idarelerinden bu şekilde işyeri tescili bulunmayanlar, 11 inci
maddede belirtilen işyeri bildirgesini bu Kanunun yürürlük tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma vermek zorundadır. İşyeri bildirgesinin bu
süre içinde Kuruma verilmemesi durumunda, 102 nci maddenin (b) bendi
gereğince idarî para cezası uygulanır. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mülga 86 ncı
maddesi hükmüne göre topluluk sigortasına tâbi olanların ödedikleri iş
kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primleri genel sağlık sigortası dahil bu Kanuna göre ödenmiş
sayılır. Bu süreler yatırıldıkları sigorta kolları bakımından başlangıç
süresi ve prim ödeme gün sayısı olarak kabul edilir. Bu Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun mülga 86 ncı maddesine göre malûllük, yaşlılık ve
ölüm sigortaları bakımından topluluk sigortasına devam edenler, bu Kanunun 4
üncü maddesi kapsamında durumları değerlendirilerek, durumlarına uyan bent
kapsamında sigortalı sayılırlar. Bunların kendileri veya işverenleri
tarafından verilmesi gereken belgeler en geç üç ay içinde Kuruma verilmek
zorundadır. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mülga 96 ncı
maddesinin ikinci fıkrasına göre Sosyal Sigortalar Kurumuna devir olan
sandıklardan 23/1/1968 tarihli ve 991 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesine
göre bağlanmış emekli, adi malûllük veya vazife malûllüğü aylıkları ile
23/1/1968 tarihli ve 991 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci
fıkrasına göre Kurumca bağlanan aylıklarla dul ve yetim aylıkları (aylık alan
tek kişi de olsa) toplamı, net asgarî ücretin % 70’inden aşağı olamaz. Aylık bağlama şartları bakımından bu Kanunun 4 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılarak aylık
bağlanacaklar için; a) 28 inci
maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen 9000 günlük süre ilk defa; 1) 1/1/2007
ilâ 31/12/2007 tarihleri arasında sigortalı sayılanlar için 7100 gün olarak, 2) 1/1/2008
tarihinden itibaren sigortalı sayılanlar için ise her takvim yılı başında
7100 güne 100 gün eklenmek suretiyle 9000 günü geçmemek üzere, b) 28 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen 5400
günlük süre ilk defa; 1) 1/1/2007 ilâ 31/12/2007 tarihleri arasında
sigortalı sayılanlar için 4600 gün olarak, 2) 1/1/2008 tarihinden itibaren sigortalı sayılanlar
için ise her takvim yılı başında 4600 güne 100 gün eklenmek suretiyle 5400
günü geçmemek üzere, c) 28 inci maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen
3960 günlük süre ilk defa; 1) 1/1/2007 ilâ 31/12/2007 tarihleri arasında
sigortalı sayılanlar için 3700 gün olarak, 2) 1/1/2008 tarihinden itibaren sigortalı sayılanlar
için ise her takvim yılı başında 3700 güne 100 gün eklenmek suretiyle 3960
günü geçmemek üzere,d) 28 inci maddenin beşinci fıkrasının (a) bendinde
belirtilen 4320 günlük süre ilk defa; 1) 1/1/2007 ilâ 31/12/2007 tarihleri arasında
sigortalı sayılanlar için 3700 gün olarak, 2) 1/1/2008 tarihinden itibaren sigortalı sayılanlar
için ise her takvim yılı başında 3700 güne 100 gün eklenmek suretiyle 4320
günü geçmemek üzere, e) 28 inci maddenin beşinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen
4680 günlük süre ilk defa; 1) 1/1/2007 ilâ 31/12/2007 tarihleri arasında
sigortalı sayılanlar için 4100 gün olarak, 2) 1/1/2008 tarihinden itibaren sigortalı sayılanlar
için ise her takvim yılı başında 4100 güne 100 gün eklenmek suretiyle 4680 günü
geçmemek üzere, uygulanır.” 23- “GEÇİCİ MADDE 9- 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olup da 8/9/1999 tarihinden
bu Kanunun yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise
58, erkek ise 60 yaşını doldurmak ve 7000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla veya kadın ise 58, erkek ise 60
yaşını doldurmak ve 25 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 4500 gün
malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla yaşlılık
aylığından yararlanırlar. 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında olup da 8/9/1999 tarihinden
bu Kanunun yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise
60, erkek ise 62 yaşını doldurmak ve en az onbeş tam yıl malûllük, yaşlılık
ve ölüm sigortaları primi ödemek şartıyla kısmî yaşlılık aylığından
yararlanırlar. 17/10/1983
tarihli ve 2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olup da 8/9/1999 tarihinden bu Kanunun yürürlük
tarihine kadar ilk defa sigortalı sayılanlar; kadın ise 58, erkek ise 60
yaşını doldurmak ve onbeş yıldan beri sigortalı olup 3600 gün malûllük,
yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemek şartıyla yaşlılık aylığından
yararlanırlar. Bu
Kanunun yürürlük tarihinden önce bazı hükümleri yürürlükten kaldırılan 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre sigortalı sayılanlardan; a) En az 20 yıldan beri Bakanlıkça tespit edilen
maden işyerlerinin yeraltı işyerlerinde sürekli çalışan ve bu işlerde en az
5000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödeyen sigortalılara yazılı
talepleri halinde 28 inci maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindeki yaş
şartları aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanır. b) En az 25 yıldan beri Bakanlıkça tespit edilen
maden işyerlerinin yeraltı işyerlerinde yeraltı münavebeli işlerinde çalışan
ve bu işlerde en az 4000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi
ödeyen sigortalılara da 28 inci maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindeki yaş
şartları aranmaksızın 8100 gün prim ödemiş sigortalılar gibi yaşlılık aylığı
bağlanır.c) 50 yaşını dolduran ve malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına
tâbi çalışmalarının en az 1800 gününü Bakanlıkça tespit edilen maden
işyerlerinin yeraltı işlerinde geçirmiş olan sigortalılara da birinci fıkrada
belirtilen diğer şartlarla yaşlılık aylığı bağlanır.Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten önce sigortalı olanların, bu Kanunun yürürlük tarihinden
sonra dördüncü fıkrada belirtilen şekilde geçen prim ödeme gün sayılarına,
her bir yıl için 90 gün fiilî hizmet süresi zammı eklenir.” B-
Dayanılan Anayasa Kuralları Dava dilekçelerinde, Anayasa’nın 2., 5., 6., 7., 8.,
10., 11., 13., 17., 49., 56., 60., 73.,
90., 123. ve 153. maddelerine dayanılmıştır. III- İLK
İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi uyarınca,
29.6.2006 ve 20.7.2006 tarihlerinde yapılan ilk inceleme toplantılarında,
dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü
durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara
bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. IV-
BİRLEŞTİRME KARARI 20.7.2006 günlü ilk inceleme toplantısında, 31.5.2006
günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’un
yukarıda belirtilen maddelerinin iptali istemiyle açılan 2006/100 Esas sayılı
davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle, 2006/111 Esas sayılı dava ile
BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2006/111 Esas
sayılı dosya üzerinden yürütülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- ESASIN
İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor,
iptali istenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten ve 2949 sayılı
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 30.
maddesinin birinci fıkrası gereğince Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Murat
Başeskioğlu, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkan Vekili Birol Aydemir, Başkan
Yardımcısı Tahsin Güney, Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Özyer, Danışman Hüseyin
Çelik, Emekli Sandığı Tahsisler Daire Başkanı Veysel Uyar ve Maliye Bakanlığı
Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü Daire Başkanı Önder İnce’nin 5.12.2006
günlü sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- GENEL OLARAK 5510 sayılı Yasa ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal
Sigortalar Kurumu Kanunu, 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar
Kanunu, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal
Sigortalar Kanunu ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu
kapsamında bulunanlar sosyal güvenlik ve sağlık hizmetleri yönünden aynı
sisteme bağlı tutulmuşlardır. Yasa’nın genel gerekçesinde konuyla ilgili olarak, “yeni
emeklilik sigortası rejimi ile halen devlet memurları, hizmet akdine göre
ücretle çalışanlar, tarım işlerinde ücretle çalışanlar, kendi hesabına
çalışanlar ve tarımda kendi hesabına çalışanları kapsayan beş farklı
emeklilik rejiminin, aktüeryal olarak hak ve yükümlülüklerin eşit olacağı tek
bir emeklilik rejimine dönüştürülmesi planlanmaktadır.” denilmektedir. Anayasa’nın 2. maddesine göre, Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına
saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel
ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir. Bu maddede
nitelikleri belirtilen sosyal hukuk devleti, insan haklarına dayanan,
kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını güvence altına alan,
kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen,
çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomik önlemler alarak çalışanlarını
koruyan, onların insan onuruna uygun hayat sürdürmelerini sağlayan, milli
gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken önlemleri alan, sosyal
güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak
sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir. Çağdaş devlet
anlayışı sosyal hukuk devletinin tüm kurum ve kurallarıyla Anayasa’nın özüne
ve ruhuna uygun biçimde kurularak işletilmesini, bu yolla bireylerin refah,
huzur ve mutluluğunun sağlanmasını gerekli kılar. Sosyal hukuk devletinin somut göstergelerinden biri
olan sosyal güvenlik hakkının yer
aldığı, Anayasa’nın 60. maddesinde, “Herkes, sosyal güvenlik hakkına
sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve
teşkilatı kurar” denilmektedir. Sosyal güvenlik, bireylerin istek ve iradeleri
dışında oluşan sosyal risklerin, kendilerinin ve geçindirmekle yükümlü
oldukları kişilerin üzerlerindeki gelir azaltıcı ve harcama artırıcı
etkilerini en aza indirmek, ayrıca sağlıklı ve asgari hayat standardını
güvence altına alabilmektir. Bu güvencenin gerçekleştirilebilmesi için sosyal
güvenlik kuruluşları oluşturularak, kişilerin yaşlılık, hastalık, malûllük,
kaza ve ölüm gibi sosyal risklere karşı asgari yaşam düzeylerinin korunması
amaçlanmaktadır. Anayasa’nın 5. maddesinde, “İnsanın maddi ve manevi
varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlamaya çalışmak” devletin
temel amaç ve görevleri arasında sayılmış olup, bu kapsam içinde kişileri
mutlu kılmak, onların hayat mücadelesini kolaylaştırmak, insan haysiyetine
yaraşır onurlu bir hayat sürdürmelerini sağlamak gibi hususların da yer
aldığı kuşkusuzdur. Kişilere sağlanan bu anayasal güvencelerin yaşama
geçirilebilmesi için Devlet tüm çalışanlara sosyal güvenlik hakkını sağlamak
ve bunun için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Ancak, bu doğrultuda
düzenlemeler yapılırken, sosyal güvenlik hakkından yararlanacak olanların
hukuksal konumları gözetilerek aynı statüde bulunmayanların bu statülerinin
gerekli kıldığı kurallara bağlı tutulmaları Anayasa’nın 10. maddesinde
belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesinin doğal bir sonucudur. Bu ilke,
hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Eşitlik ilkesinin amacı,
aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı
tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını
önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.
Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı
anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar
için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar
aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da
öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Çalışma yaşamında kimilerinin hukuksal konumlarından
kaynaklanan değişik kurallara bağlı tutulmaları, diğer çalışanlardan
ayrıcalıklı duruma getirilmeleri anlamına gelmez. Yaptıkları işin özelliği nedeniyle
aynı kurallara bağlı tutulamayanlar için de koşut düzenlemeler getirilerek
ekonomik ve mali haklar yönünden eşitlik sağlanabilir. Bu durumda, 5510 sayılı Yasa kapsamında bulunan
memurlar ve diğer kamu görevlileri ile diğer sigortalıların aynı hukuksal
konumda bulunup bulunmadıklarının saptanması Anayasal denetim yönünden önem
taşımaktadır. Anayasa’nın 128. maddesinde Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin
genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri
eliyle görüleceği, memurların
ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri,
hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin
kanunla düzenleneceği belirtilerek, memurlar ve diğer kamu görevlileri
maddede sayılan özlük hakları bakımından yasal güvenceye kavuşturulmuştur. Anayasa Mahkemesi’nin
önceki kararlarında da belirtildiği gibi, memur statüsü ile emekli statüsü
arasında organik bir bağ bulunduğundan memur statüsünde yapılan değişiklikler
doğal olarak emekli statüsünde de etkisini göstermektedir. Bu nedenle memurun
sosyal güvenlik haklarından biri olarak emeklilik de Anayasa’nın 128.
maddesinde belirtilen memurların ve diğer kamu görevlilerinin “diğer özlük
işleri” kapsamında aynı yasal güvence içindedir. Kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevleri yürüten Devlet memurlarının hukuki rejimi çağdaş personel hukukuna
uygun olarak sınıflandırma, kariyer ve liyakat esaslarına dayanmaktadır.
Devlet memurları, görevlerinin gerektirdiği niteliklere ve mesleklerine göre
sınıflara ayrılmakta, kariyerlerine, yürüttükleri hizmet için gerekli
bilgilerine ve yetişme şartlarına uygun biçimde, sınıflarında en yüksek derecelere
kadar ilerleme imkanı sağlamaktadır. Kamu hizmetlerine alınmada ve görevde
yükselmede ise kamu personelinin nitelikleri, başarıları, işe bağlılıkları
gibi liyakat ölçütleri dikkate alınmaktadır. Ayrıca, memurlar ve diğer kamu
görevlileri atama işlemiyle idarenin tek taraflı olarak idare hukuku
esaslarına göre önceden nesnel kurallarla belirlediği statü içine girmekte ve
kamu gücünü kullanma yetkisine sahip bulunmaktadırlar. Bunlara üstlendikleri
kamu hizmetinin karşılığı olarak Devlet bütçesinden maaş, ücret, ödenek gibi
isimler altında ödeme yapılmaktadır. Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin
hukuksal konumlarından kaynaklanan özellikleri, Anayasa kurallarına da
yansımış, Anayasa’nın 51. maddesinde işçi niteliği taşımayan kamu
görevlilerinin bu alandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırlarının
düzenlenmesinin gördükleri hizmetin niteliğine uygun olarak kanunla yapılması
öngörülmüş, 53. maddesinde kamu görevlilerine ilişkin toplu görüşmelerle
ilgili son karar Bakanlar Kurulu’nun takdirine bırakılmış, 54. maddesinde
grev hakkı yalnız işçilere tanınmış; 68. maddede sayılan kamu görevlileri
için siyasi partilere üye olma yasağı getirilmiş, 70. maddede kamu
hizmetlerine girme hakkına yer verilmiş, 76. maddede belirlenen kamu
çalışanlarının görevlerinden çekilmedikçe aday olmalarına ve milletvekili
seçilmelerine izin verilmemiş, 129. maddede memurların ve diğer kamu
görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat
davalarının kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak idareye karşı
açılabileceği, ceza kovuşturmasının ise kanunla belirlenen istisnalar dışında
kanunun göstereceği merciin iznine bağlı olduğu belirtilmiştir. Anayasa’da
ayrıca Cumhurbaşkanı, yasama organı üyeleri, bakanlar, yükseköğretim
kurumları üyeleri, hakim ve savcılar, yüksek mahkeme üyeleriyle ilgili özel
düzenlemeler öngörülmüştür. Kamu kesimi için özlük
hakları olarak değerlendirilen sosyal güvenlik kapsamındaki haklar da
Anayasa’nın 128. maddesinde belirtilen diğer haklar gibi kamu hukuku
kurallarına bağlı olmasına karşın, işçi ile işveren arasındaki hak ve
yükümlülükler tarafların özgür iradesi ile belirlenen iş hukuku alanına giren
sözleşmelere dayanır. Bu bağlamda, bir hizmet sözleşmesine dayanarak bir veya
birkaç işveren tarafından çalıştırılan işçiler ile bağımsız çalışanların
zorunlu ve isteğe bağlı olarak sosyal güvenlikleri de öteden beri memur ve
diğer kamu görevlilerinden farklı olarak prim esasına dayalı sigorta
sistemiyle sağlanmaktadır. Prim ise, yasanın kendilerine karşı güvence
sağladığı sosyal risklerden birinin gerçekleşmesi halinde yapılacak sigorta
yardımlarıyla kurum yönetim giderlerinin karşılığı olarak sigortalı ve
işverenden, sigortalının kazancının veya basamak göstergesinin belli bir
yüzdesi üzerinden alınan parayı ifade etmektedir. İşçi statüsündeki
sigortalılar çalışmalarında İş Kanunu’na, kendi nam ve hesabına çalışanlar
ise 1479 sayılı Yasa’ya tabi oldukları için, bunların sosyal güvenlik
haklarındaki prime dayalı sigorta esası, özel sigortaya benzer bir nitelik de
taşımaktadır. Tarihi süreç içinde geçmişi “sosyal sigorta”dan çok
daha eskilere dayanan ve memurların sosyal güvenlik hakkının en önemli
güvencesi olan emekli maaşı, önceki hizmetler de gözetilerek verildiğinden,
devletin mali olanaklarının yeterliliği ve adil ölçüler içinde görevlerinin
niteliğine uygun olmalıdır. Hukuk sistemimizde de bugüne kadar emekli
maaşının hesaplanmasında, belirtilen özellikler dikkate alınarak hizmet
süresi, yaş, görevin önemi, alınan ve alınmakta olan maaşlar ve kesenekler
gibi unsurların etkili olduğu görülmektedir. Yasa koyucunun Anayasa’nın
7. maddesi uyarınca sahip olduğu genel düzenleme yetkisi kapsamında bulunan
konuların, 128. maddede özel olarak vurgulanarak yasa ile yapılmasının
Anayasa buyruğu haline getirilmesi, Devletin en temel işlevlerinden olan kamu
hizmetinin görülmesindeki yeri tartışmasız olan kamu görevlileri için
statülerine, yaptıkları görevin gereklerine uygun, emeklileri için de önceki
statüleri ile uyumlu ayrı yasal düzenleme yapılmasını gerekli kılmaktadır.
Ancak, düzenlemenin aynı hukuksal konumda bulunmayanların bu özelliklerini ve
farklılıklarını yansıtmak koşuluyla aynı veya başka bir yasa içinde yapılması
hususu kuşkusuz yasa koyucunun takdiri içindedir.Bu durumda, sosyal güvenlik hakkının yansımalarından
biri olan emekli maaşının, sigorta esasına göre ödenen yaşlılık aylığı ile
benzerlikleri bulunsa da amacı ve özellikleri bakımından önemli farklılıklar
gösterdiği bir gerçektir. Bu farklılıklarına karşın emekli maaşının
hesaplanmasında da yaş, hizmet süresi ve emeklilik kesenekleri gibi
hususların belirleyici olması doğaldır. Yasa koyucunun, memurlara ödenecek emekli maaşı ile
diğer çalışanlara ödenecek yaşlılık aylığının hesaplanmasında, bunların
benzerliklerini ve farklılıklarını dikkate alarak, aktüeryal dengeleri bozmadan
düzenlemeler yapması olanağı bulunduğu ve bu konudaki takdirin ise kendisine
ait olduğu açıktır. Belirtilen nedenlerle, 5510 sayılı Yasa’da, aynı
hukuksal konumda bulunmayan memurlar ve diğer kamu görevlileri ile bunlar
dışında kalan sigortalıların yukarıda belirtilen özellikleri gözetilmeksizin
aynı sisteme bağlı tutulması, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine
aykırıdır. Dava konusu düzenlemelerin memurlar ve diğer kamu görevlileri
yönünden iptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ve Serruh KALELİ bu
görüşlere katılmamışlardır. Anayasa’nın 56. maddesinin üçüncü fıkrasında,
“Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini
sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini
gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet
vermesini düzenler. Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve
sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir. Sağlık
hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık
sigortası kurulabilir.” denilmektedir. Buna göre Devlet, sağlık hizmetlerini
yürütürken herkesin bu hizmetten yararlanması amacıyla eşgüdüm sağlayacak
genel esasları belirleyecektir. Maddede yer alan Devletin bu görevini kamu ve
özel kesimdeki sağlık ve sosyal kurumlardan yararlanarak onları denetleyerek
yerine getireceğine ilişkin kural da bu görüşü doğrulamakta, tüm sağlık
hizmetlerinin sadece Devlet tarafından değil, fakat onun gözetim ve denetimi
altında aynı alanda hizmet veren kurum ve kuruluşlarca da görülebileceğini
ortaya koymaktadır. 5510 sayılı Yasa ile sağlık hizmetlerinin yaygın bir
şekilde görülebilmesini sağlamak amacıyla genel sağlık sigortası kurulması
öngörülmüştür. Yasa’nın genel gerekçesinde beş farklı emeklilik rejiminin aktüeryal
olarak hak ve yükümlülüklerin eşit olacağı tek bir emeklilik rejimine
dönüştürülmesinin planlandığı, buna koşut olarak sağlık hizmetlerinin
düzenlenmesinde de aynı anlayışın esas alındığı anlaşılmaktadır. Oysa,
yukarıda da belirtildiği gibi memurlar ve diğer kamu görevlilerinin
yürüttükleri kamu hizmetine bağlı olarak hukuksal konumları, diğer
çalışanlardan bir çok bakımdan farklılıklar göstermektedir. Çalışmakta olanları ve emeklileri kapsayan genel
sağlık sigortasından yararlanma hakkı da, Anayasa’nın 128. maddesinde
memurlar ve diğer kamu görevlileri için yasayla düzenlenmesi öngörülen haklar
arasında bulunduğundan, üstlendikleri kamu hizmetinin aksamadan yürütülmesi
ve hizmet alanlar yönünden de olumsuzluklar yaşanmaması için bu hususların da
memurların diğer hakları gibi onlara ilişkin düzenleme içinde ayrıca yer
alması Anayasal bir gerekliliktir. Açıklanan nedenlerle genel sağlık sigortası
kapsamındaki dava konusu kurallar belirtilen özellikleri taşımaması nedeniyle
memurlar ve diğer kamu görevlileri yönünden Anayasa’nın 2., 10. ve 128.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, A.
Necmi ÖZLER ve Serruh KALELİ bu görüşlere katılmamışlardır. B- İPTALİ
İSTENİLEN KURALLARIN İNCELENMESİ 1- 3.
Maddenin (29) Numaralı Bendinin İncelenmesi Dava dilekçelerinde, Yasa’nın 3.
maddesinin (29) numaralı bendinin, kamu görevlilerine bağlanacak yaşlılık
aylıklarının bugüne göre daha düşük olmasına yol açacağı gibi çalışırken ele geçen
ile emekli olunduğunda alınacak tutar arasındaki farkı artıracağı, 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 4447 sayılı Yasa’nın 7. maddesiyle değişik 61.
maddesinin ikinci fıkrasına göre emekli aylıklarının en son temel yıllı
kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki artış oranı ve gayrisafi yurt
içi hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızı kadar ayrı ayrı arttırılmasının
öngörülmesine rağmen, iptali istenilen kuralla emekli aylıklarına refah
payının yansıtılmadığı, bu nedenlerle kuralın Anayasa’nın 2., 5., 11., 13. ve
60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yasa’nın 3. maddesinin (29) numaralı bendi ile
güncelleme katsayısı, 4. madde kapsamında sigortalı
sayılanların, her yılın Kasım ayına ait kanunî süresi içinde verilen
belgelerindeki prim tahakkukları üzerinden bulunacak ortalama prime esas
günlük kazancın, bir önceki yılın aynı ayına ait ortalama prime esas günlük
kazanca göre değişim oranı ile her yılın Aralık ayına göre Türkiye İstatistik
Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel
indeksindeki değişim oranının toplamının yarısına (1) tam sayısının ilave
edilmesi sonucunda bulunan değer olarak tanımlanmıştır. Buna göre,
güncelleme katsayısı formülünde iki temel unsur bulunmaktadır. Birincisi, her yılın Kasım ayına ait Türkiye’deki bütün
sigortalıların kanunî süresi içinde verilen
belgelerindeki prim tahakkukları üzerinden bulunacak ortalama prime esas
günlük kazançtaki bir önceki yılın aynı ayına ait ortalama prime esas günlük
kazanca göre değişim oranı, ikincisi ise, her yılın Aralık ayına göre Türkiye
İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları
genel indeksindeki değişim oranıdır. Belirtilen her iki sonucun
toplanıp ikiye bölünmesiyle, güncelleme katsayısı bulunmaktadır. Yukarıda genel açıklama bölümünde
belirtildiği gibi, memurlar ve diğer kamu görevlileri dışındaki sigortalılar
aynı hukuksal konumda bulunmadıklarından, Kural memurlar ve diğer kamu
görevlileri yönünden Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır, iptali
gerekir. Kural, memurlar ve diğer kamu görevlileri dışında
kalan sigortalılar yönünden incelendiğinde ise; güncelleme katsayısı TÜFE
değişim oranının yarısı ile kuralda belirtilen şekilde Türkiye’deki bütün
sigortalıların prim tahakkuklarına göre hesaplanacak ortalama prime esas
günlük kazancın yarısından oluşmaktadır. Formülde, sadece enflasyon
karşısındaki değer kayıplarını önleyen TÜFE değişim oranının esas alınması,
büyüyen ekonomiden bireye düşecek refah payının gözetilmemesi ve formüldeki
katsayının eksi çıkması olasılığına karşı asgari bir sınırın da öngörülmemesi
sosyal hukuk devleti ve sosyal güvenlik ilkeleri ile bağdaşmamaktadır. Bu nedenlerle Kural, Anayasa’nın 2. ve 60.
maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Haşim KILIÇ ve Serruh KALELİ bu görüşlere farklı
gerekçe ile katılmışlardır. Sacit ADALI ise bu görüşlere
katılmamıştır. Kuralın Anayasa’nın 5. ve 13. maddeleriyle ilgisi
görülmemiştir. 2- 18.
Maddenin İkinci Fıkrasının İncelenmesi Dava
dilekçesinde, Yasa’nın 18. maddesinin ikinci fıkrasındaki “genel sağlık sigortası dahil prim ve her
türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla” bölümüyle, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine
göre sigortalı sayılanların hastalıkları halinde geçici iş göremezlik
ödeneğinden yararlanmalarının prim borçlarının bulunmaması koşuluna
bağlandığı, sosyal dayanışmanın alışveriş gibi görülemeyeceği, serbest meslek mensubunun prim
borcu olduğu için iş göremezlik ödeneğinden yoksun bırakılmasının, sosyal güvenlik ve sosyal dayanışma ilkelerine uymadığı,
sigortalıya sağlanacak sosyal güvenliğin sosyal dayanışmadan ayrı
düşünülmesinin, 1948 tarihli
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 22. ve 25.
maddelerine dolayısıyla Anayasa’nın 90. maddesine de aykırı olduğu, ayrıca
ibaredeki “her türlü borç” kavramının
hangi tür borçları kapsadığının ve içeriğinin belirsiz olması nedeniyle hukuk
güvenliğini zedelediği, bu nedenlerle bölümün Anayasa’nın 2., 5., 11., 13.,
60. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İptali istenilen bölümün de yer aldığı
Yasa’nın 18. maddesinin ikinci fıkrasında “4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlara hastalıkları halinde geçici
iş göremezlik ödeneği, genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü
borçlarının ödenmiş olması şartıyla yatarak tedavi süresince veya yatarak
tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede
ödenir.” denilmektedir. Geçici iş
göremezlik ödeneği,
sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerine bağlı
olarak iş yerinde veya işinde çalışamaması nedeniyle, gelir kaybını
karşılamak amacıyla Kurum tarafından yapılan para yardımıdır. Anayasa’nın 60. maddesinde, Devlete herkesin sosyal
güvenlik hakkını sağlayacak gerekli tedbirleri alma ve teşkilat kurma
görevinin yanında bu görevleri yerine getirmek için gelir elde etmek, bu
gelirleri finansman yöntemlerine göre değerlendirmek ve sonuçta risklere
maruz kalanlara dağıtmak yükümlülüğü de verilmiştir. 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki
sigortalılarda, işçi ve işveren sıfatı birleştiğinden, diğer sigortalılardan
farklı olarak primler kendilerince ödenecektir. Bir işverene bağlı olarak
çalışanların primlerinin Kuruma ödenmesi ise işverenin sorumluluğundadır.
Dava konusu bölümle prim ve her türlü borçların ödenmiş olması koşulunun
getirilmesi 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki
sigortalıların farklı konumlarından kaynaklanmaktadır. Yasa koyucu primlerin tahsilindeki
güçlükleri de gözeterek, bunların iradi olarak ödenip ödenmemesine göre
toplanmalarında farklı yöntemler öngörebilir. Bu yöntemlerin belirlenmesi
Anayasa’nın 60. maddesinde Devlete verilen yükümlülüğün de gereğidir. Diğer taraftan, kuraldaki “her türlü borç” kavramının, anılan sigortalıların ödemekle
yükümlü oldukları prim ve buna bağlı gecikme zammı ve faiz gibi ödemeleri
kapsadığında kuşku bulunmamaktadır. Bu açıdan kavramın belirsiz olduğu
söylenemez. Yukarıda açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve
60. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT bu görüşlere katılmamıştır. Kuralın Anayasa’nın 5., 13. ve 90.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 3- 19.
Maddenin Dördüncü ve Beşinci Fıkralarının İncelenmesi a- Dördüncü
Fıkranın İncelenmesi Dava dilekçesinde, Yasa’nın
4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlara,
sürekli iş göremezlik geliri verilmesinin 19. maddenin dördüncü fıkrasında “genel
sağlık sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması”
koşuluna bağlanmasının Anayasa’nın 2., 5., 11., 13., 60. ve 90. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yasa’nın 4. maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar için ilk defa
öngörülen sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığı
sonucu oluşan hastalık ve özürler nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık
hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlarda meslekte
kazanma gücünün en az % 10 oranında azalmasıyla bağlanmaktadır. Yasa’nın 18. maddesinin ikinci
fıkrasındaki iptali istenilen kural ile 19. maddesinin dördüncü fıkrasındaki
kural, öngörülen koşul itibarıyla birbirine paralel niteliktedir. Bu nedenle, Yasa’nın 18. maddesinin
ikinci fıkrasındaki ret gerekçesi 19. maddenin dördüncü fırkası için de
geçerli olduğundan iptal isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Osman Alifeyyaz
PAKSÜT bu sonuca farklı gerekçelerle katılmışlardır. Şevket APALAK bu görüşlere katılmamıştır. Kuralın Anayasa’nın 5., 13. ve 90.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. b-
Beşinci Fıkranın İncelenmesi Dava dilekçesinde, 19. maddenin iptali
istenen beşinci fıkrasında, aynı statüdeki ve hatta aynı kurumdaki
sigortalılar arasında farklı uygulamalara olanak sağlayan bir düzenleme
yapılmasının, aynı kurumda çalışan ve aynı iş kazasında aynı oranda sakat
kalan ve bu nedenle işten çıkartılan memur ile işçi arasında farklı bir
uygulama yapılması sonucunu doğurabileceği, bu nedenle kuralın Anayasa’nın
2., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kuralla, malûllük veya yaşlılık
aylığına hak kazanamayan Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamındaki sigortalıya ödenen sürekli iş göremezlik derecesine göre
hesaplanacak sürekli iş göremezlik gelir tutarı ile sürekli tam iş göremezlik
geliri arasındaki farkın, sigortalının görevine son veren kamu kurumu
tarafından Kurum’a ödenmesi, sigortalının tekrar çalışması veya malûllük ya
da yaşlılık aylığına hak kazanması hallerinde ise, sürekli iş göremezlik
gelirinin, sürekli iş göremezlik derecesine göre ödenmeye devam edilmesi
öngörülmektedir. Kuralda sözü edilen “sürekli tam iş göremezlik”, sigortalının, iş kazası veya meslek
hastalığı sonucu oluşan hastalık ve özürler nedeniyle meslekte kazanma
gücünün % 100 oranında azalmış olduğunun Kurumca
tespit edilmesidir. “Sürekli kısmi iş
göremezlik” ise, % 10’dan az olmamak üzere % 100’e varmayan (yani %
99,99’a kadar) beden gücü ve ruh arızası halidir. Kural, yukarıda genel açıklama bölümünde
belirtilen gerekçelerle, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır,
iptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ve Serruh KALELİ
bu görüşlere katılmamıştır. 4- 27. Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçesinde, Yasa’nın 27.
maddesinin birinci fıkrasında, malûliyet aylığının 9000 gün üzerinden
hesaplandığında, aylık bağlama oranının % 55’e veya birinin bakımına muhtaç
durumda ise % 65’e karşılık geldiği, dolayısıyla, 506, 1479, 2926 ve 5434
sayılı kanunlara tabi sigortalıların sosyal güvenliklerinin bugün mevcut olan
koruma düzeyinin gerisinde kalmasına yol açtığı, ayrıca yaşlılık aylığının
hesaplanmasında aylık bağlama oranlarındaki düşüşler ile güncelleme katsayısı
nedeniyle ortaya çıkması muhtemel reel kayıpların da bu gerilemeyi
artıracağı, sigortalıların malûliyet aylıklarını düşürecek kuralın, bu
nedenle Anayasa’nın 2., 5., 11., 13., 60. ve 90. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Kuralla, asgari malûllük aylığı alma
koşullarını taşıyan sigortalılardan, prim ödeme gün sayısı 9000 günün altında
olanlar için, sigortalıların lehine 9000 gün üzerinden; 9000 gün ve üzerinde
olanlar için ise, toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden 29. madde
hükümlerine göre malûllük aylığının
hesaplanması öngörülmektedir. Kural, yukarıda genel açıklama bölümünde belirtildiği
üzere, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren
sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır,
iptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ve Serruh KALELİ
bu görüşlere katılmamıştır. Kuralda malûllük aylığının
hesaplanmasında, Yasa’nın 29. maddesi hükümlerine yapılan yollama nedeniyle,
29. maddenin ikinci fıkrasında belirtilen hesaplamadaki güncelleme katsayısı
uygulanacaktır. Yasa’nın Anayasa’ya aykırılığı belirlenen 3.
maddesinin (29) numaralı bendindeki güncelleme katsayısının malûllük
aylığının hesabında kullanılması, aynı gerekçelerle kuraldaki buna ilişkin
bölümün de Anayasa’ya aykırılığı sonucunu doğurur. Bu nedenle, Kuralın “…29 uncu madde hükümlerine göre
hesaplanır…” bölümü, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamı dışındaki sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine
aykırıdır, iptali gerekir. Sacit ADALI bu görüşe katılmamıştır. Kuralın “…29 uncu madde hükümlerine göre
hesaplanır…” dışındaki bölümü uyarınca,
prim ödeme gün sayısı 9000 günün altında kalanlar için 9000 gün prim ödenmiş gibi sayılarak bu rakam
üzerinden yapılacak aylık bağlama hesabının malul sigortalı lehine olacağı
kuşkusuzdur. Sigortalı için kazandırıcı nitelikteki bu hakkın sosyal hukuk
devletinin birey lehine bir yansıması olduğunda duraksanamaz. Bu nedenlerle,
anılan bölüm, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamı
dışındaki sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırı
değildir, iptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 5., 13.
ve 90. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 5- 28.
Maddenin İkinci Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçelerinde, Ülkemizde ortalama
yaşam süresinin 66 yıl olduğu, tüm sigortalılar yönünden emekli aylığı bağlama
yaş sınırının zaman içinde de olsa 65’e yükseltilmesinin, gelecek kuşakların
emeklilik hakkına kavuşmasını olanaksız kılacağı, bu niteliği ile adil, makul
ve ölçülü olmadığı, kadın için 58, erkek için 60 yaşını 01.01.2036 gününden
önce dolduramayan sigortalıların, emeklilik yaşını kademeli olarak yükselten
kurala bağlı olacakları ve bunun sonucunda, kendisine emekli aylığı
bağlanabilmesi için 65’e kadar uzanan yaşları beklemek zorunda kalacakları,
kişilerin koşulları kanunla belirlenmiş bir statüye, devlete ve hukuki
istikrara güvenerek girmelerinden ve kamu görevlisi olmalarından sonra bu
statüde kanunla makul nedeni olmayan ve ölçüsüz biçimde hakları kısıtlayıcı
ve özünü zedeleyici değişiklikler yapılmasının hukuk güvenliği, kazanılmış
hakların korunması ve dolayısı ile hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığı,
kuralın Anayasa’nın 2., 5., 13., 60. ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Kural, yukarıda genel açıklama bölümünde
belirtildiği üzere, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamına giren sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128.
maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ve Serruh KALELİ
bu görüşlere katılmamıştır. Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendi kapsamı dışında kalan diğer sigortalılar yönünden ise: İkinci fıkranın (a) bendinde, ilk defa
5510 sayılı Yasa’ya tabi olarak sigortalı olacakların yaşlılık aylığından
yararlanabilmeleri için kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaşını doldurmak ve en
az 9000 gün prim ödeme koşulu birlikte aranmaktadır. Geçici 6. maddenin yedinci fıkrasının (a)
bendinde Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki
sigortalılar yönünden, 28. maddenin ikinci fıkrasında yaşlılık aylığı
bağlanmasında öngörülen 9000 gün prim ödeme koşulunun, 1.1.2007 ilâ
31.12.2007 tarihleri arasında sigortalı sayılanlar için 7100 gün olarak,
1.1.2008 tarihinden itibaren sigortalı sayılanlar için ise her takvim yılı
başında 7100 güne 100 gün eklenmek suretiyle 9000 günü geçmemek üzere 2026
yılına kadar artırılması öngörülmektedir. Böylece kurala tabi sigortalıların
9000 gün prim koşuluna kademeli şekilde geçişlerinin sağlanmasının
amaçlandığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, 1479 sayılı Yasa’nın 35.
maddesinde de Bağ-Kur sigortalıları için 9000 gün prim gününe karşılık gelen
25 tam yıl prim ödeme koşulu öngörülmesi nedeniyle norm ve standart
birliğinin sağlanması amacına uygun olarak Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamına giren çalışanlar için de aynı gün sayısındaki
prim ödeme koşulunun getirildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda sosyal güvenlik sistemindeki
olumsuzlukların ortadan kaldırılması amacı ile çalışanların emekli yaş haddi
ve prim ödeme gün sayılarının belirli bir ölçü ve denge gözetilerek
yükseltilmesi sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıran veya onu
kullanılamayacak ölçüde sınırlayan bir düzenleme olarak nitelendirilemez. Açıklanan nedenlerle, 28. maddenin ikinci
fıkrasının (a) bendi Anayasa’nın 2. ve
60. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. Fıkranın (b) bendinde ise, (a) bendinde
belirtilen kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş koşulu 1.1.2036 tarihinden
itibaren, iki yılda bir artırılarak yükseltilmekte, 2048 yılında kadın ve
erkek için 65 olarak öngörülmektedir. Kuralla ilgili olarak Yasa’nın genel gerekçesinde,
mevcut sosyal güvenlik kurumlarının finansman konusunda çözülmesi gereken önemli sorunların bulunduğu, Türkiye’nin nüfus
yapısında orta ve uzun dönemde meydana gelmesi beklenen değişimin de
gözetilerek zorunlu prim ödeme süresinin ve emeklilik yaşının düzenlendiği,
dünya standartlarının altında kalan bu koşulların düzeltilmediği takdirde
sorunların daha da büyüyeceği belirtilmiştir. Türkiye’nin demografik yapısı konusunda
veri olarak kabul edilen resmi belgelerde ortalama yaşam süresinin
yükseldiği, çalışabilir nüfusun yaşlı nüfusa oranının azaldığı ve nüfusun
hızla yaşlandığı belirtilmektedir. Buna karşın, sosyal güvenlik kurumlarına
bağlı olarak çalışanların emeklilikleri için öngörülen yaş haddinin aynen
korunması durumunda Kurumun finansman sorununun daha da büyüyeceği
gözetildiğinde bu sınırın aktüeryal dengelere göre zaman içinde
yükseltilmesinin yasa koyucunun takdirinde olduğu açıktır. Kaldı ki, Uluslararası Çalışma Örgütü
(ILO) “Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Hakkında 102 Sayılı Çalışma Sözleşmesi”nin
25. maddesinde, yaşlılık yardımının yapılabilmesi için mevzuatla belirlenecek
yaş haddinin 65 yaşından yukarı olmaması gerektiği belirtilmiştir. Öte yandan, kuralın 1.1.2007’den itibaren
ilk defa sigortalı olacaklar için uygulanacak olması, ne zaman emekli
olunacağının öngörülebilmesi ve 1.1.2036 yılından başlayarak
kademelendirilmesi, bazı iş kollarında çalışanlar ile sigortalıların özel
durumları gözetilerek Kurala 28. maddede istisnalar getirilmesi karşısında
düzenlemenin adil ve makul olmadığından söz edilemez. Bu durumda 28. maddenin ikinci fıkrasının
(b) bendi Anayasa’nın 2. ve 60.
maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh
KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşlere katılmamıştır. Kuralın Anayasa’nın 5., 13. ve 90.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 6- 29.
Maddenin Birinci, İkinci, Üçüncü ve Beşinci Fıkralarının İncelenmesi Dava dilekçelerinde, Yasa’nın 29.
maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında, Emekli Sandığı iştirakçileri
yönünden göreve başladıkları yıllarda daha düşük olan aylık öğeleri üzerinden
hesaplanan prime esas kazançlarının yaşlılık aylığının belirlenmesinde
dikkate alınması nedeniyle sonuca etkili olacağı, yaşlılık aylığı bağlama
oranının düşürüldüğü de gözetildiğinde, kamu görevlilerine bağlanacak
yaşlılık aylıklarının bugüne göre daha düşük olmasına yol açacağı ve
çalışırken ele geçen toplam tutar ile emekli olunduğunda alınacak toplam
tutar arasındaki farkın yeniden artacağı, 506, 1479 ve 5434 sayılı yasalara
tabi sigortalılar açısından güncelleme katsayısı ve aylık bağlama oranlarında
düşüşler olacağı, diğer bir anlatımla daha az emekli aylığı bağlanması ve
dolayısıyla yaşlılık riski karşısında koruma düzeyinde önemli ölçüde
azalmalar olması gibi sonuçlar doğuracağından Yasa’nın 29. maddesinin;
birinci ve beşinci fıkralarının 4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamına giren sigortalılar yönünden, ikinci ve üçüncü fıkralarının ise tüm
sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2., 5., 10., 11., 13. ve 90. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yaşlılık aylığının hesaplanması yöntemine
ilişkin olarak, 29. maddenin birinci fıkrasında yaşlılık aylığının nasıl
hesaplanacağı, ikinci fıkrasında bu hesapta geçen ortalama aylık kazancın nasıl
bulunacağı, üçüncü fıkrasında, birinci fıkradaki hesapta geçen aylık bağlama
oranlarının 1.1.2007 ilâ 31.12.2015 tarihleri için % 2.5; 1.1.2016 tarihinden itibaren ise % 2
olacağı ve aylık bağlama oranının % 90’ı geçmeyeceği, beşinci fıkrasında ise yukarıdaki
şekilde hesaplanan aylığın başlangıç tarihine göre nasıl artırılacağı
öngörülmektedir. 29. maddenin birinci, ikinci, üçüncü ve
beşinci fıkraları, yukarıda genel açıklama bölümünde belirtildiği üzere,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren
sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır,
iptali gerekir. Haşim KILIÇ ve Serruh KALELİ maddenin,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılar
yönünden birinci, ikinci ve beşinci fıkralarının iptaline farklı gerekçelerle
katılmışlardır. Anayasa’nın 65. maddesine göre Devletin
sosyal ve ekonomik alanlardaki görevlerini mali kaynaklarının yeterliliği
ölçüsünde yerine getireceği gözetildiğinde, 29. maddenin üçüncü fıkrasındaki
kural, 4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına girenler dışındaki
sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı değildir,
iptal isteminin reddi gerekir. Öte yandan, ikinci fıkradaki ortalama
aylık kazancın hesaplanmasında Yasa’nın 3. maddesinin (29) numaralı
bendindeki güncelleme katsayısı uygulanacaktır. Yasa’nın 4. maddesinin (a) ve
(b) bendi kapsamındakiler yönünden Yasa’nın
3. maddesinin Anayasa’ya aykırılığı belirlenen (29) numaralı bendindeki
güncelleme katsayısının bu kuralda da uygulanacağının öngörülmesi nedeniyle
ikinci fıkradaki kural Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Birinci, ikinci, üçüncü ve beşinci fıkralardaki
kuralların iptali yönünden Sacit ADALI bu görüşlere katılmamıştır. Haşim KILIÇ ve Serruh KALELİ, maddenin üçüncü
fıkrasının Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına
giren sigortalılar yönünden iptaline ilişkin görüşlere katılmamıştır. Kuralların Anayasa’nın 5., 13. ve 90.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 7-
30. Maddenin Dördüncü Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçesinde, sosyal güvenlik destek
priminde yapılan artışların, sistemin açık yükünün mevcut sigortalılara
yükletilmesine yol açacağı, yurttaşların emeklilik dönemlerinde de çalışmaya
devam etmelerinin nedeninin, kazanma hırsı veya servet edinme arzusu değil,
insan onuruna yaraşmayan yaşlılık aylığı ile geçinmek zorunda
bırakılmalarının olduğu, sosyal güvenlik destek primi oranlarındaki bu
artışların, tüm emekli sigortalıların çalışma hayatı dışına itilmeleri
sonucunu doğuracağı, kuralın, sosyal dışlayıcılığı engelleyen asgari bir
sınırın varlığını göz önünde tutmadığından “sosyal devlet” ilkesi ile
bağdaşmadığı ve sosyal devletin asli görevlerinden olan vatandaşların sosyal
güvenlik haklarını sağlama ödevini gereğince yerine getirmesini engelleyerek
sosyal güvenlik haklarını adil ve makul olmayan biçimde, ölçüsüzce
sınırlandırdığı, bu nedenlerle Anayasa’nın 2., 5., 11., 13., 60. ve 90.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 30. maddenin üçüncü fıkrasına göre,
yaşlılık aylığı almakta iken sigortalı olarak yeniden çalışmaya başlayanların
veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya veya ikamete dayalı
sosyal yardım almaya başlayanların yaşlılık aylıkları, çalışmaya başladıkları
veya ikamete dayalı sosyal yardım almaya başladıkları tarihi takip eden ödeme
dönemi başında kendiliğinden kesilecektir.
Yasa’nın 30. maddesinin dördüncü
fıkrasıyla, yaşlılık aylığı almakta iken 5510 sayılı Yasa’ya tabi olarak
yeniden çalışmaya başlayanlar veya 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi
kapsamında faaliyete devam edeceğini beyan edenlerin, aylıklarının
kesilmemesi için yazılı istekte bulunmaları halinde, 80. maddeye göre tespit
edilen prime esas kazançları üzerinden 81. maddenin (e) bendi gereğince
sosyal güvenlik destek primi alınması öngörülmektedir. Bu durumda kural, yaşlılık aylığı almakta
iken Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) veya (b) bendi kapsamında
yeniden çalışmaya başlayanlar için uygulanacaktır. Yasa’nın 81. maddesinin (e) bendi uyarınca,
sosyal güvenlik destek primi oranı, maddenin (a), (c) ve (f) bentlerinde
belirtilen prim oranlarının toplamı kadardır. Sigortalı ve işveren hissesi bu
bentlerde belirtilen oranlardadır. Buna göre, Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamına giren sigortalılar için %14’ü sigortalı tarafından, %19,5 ilâ %25 arası işvereni tarafından;
birinci fıkranın (b) bendi kapsamına giren sigortalılarda ise, işçi ve işveren
sıfatı sigortalıda birleştiğinden bunlar için %33,5 ilâ %39 oranındaki sosyal
güvenlik destek primi kendileri tarafından ödenecektir. Kuralla, yaşlılık aylığı almakta iken
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında yeniden
çalışmaya başlayan sigortalılar için, önceden % 7,5 olan sosyal güvenlik
destek primi % 14’e yükseltilirken; Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının
(b) bendi kapsamında yeniden çalışmaya başlayan sigortalılar için % 10 olan
oran, % 33,5 ilâ % 39’a yükseltilmektedir. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen
sosyal hukuk devletinde, sosyal güvenliğin sağlanabilmesi için sigortalıların
katkısı zorunlu bulunmakta ise de, bu katkının adil ve ölçülü olmasının da
gözetilmesi gerekir. Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının
(a) ve (b) bentlerindeki sigortalılar için öngörülen sosyal güvenlik destek
primi oranları, anılan (b) bendi kapsamındaki sigortalılar yönünden sigorta
primlerinin tamamının kendileri tarafından ödeneceği de gözetildiğinde, % 10
olan prim oranının % 33,5 ilâ % 39’a
yükseltilmesi makul ve ölçülü olarak kabul edilemez. Kuralın “… 81 inci maddenin (e) bendi gereğince sosyal güvenlik destek primi
alınır.” bölümü Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi
kapsamındaki sigortalılar yönünden Anayasa’nın 2., 5. ve 60. maddelerine
aykırıdır, iptali gerekir. Kuralın Anayasa’nın 13. ve 90.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. Diğer sigortalılara uygulanan prim
oranları yönünden bir ölçüsüzlük bulunmadığı sonucuna varıldığından bölüm,
Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi
gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ bu
görüşe katılmamıştır. Sosyal devlet ilkesinin
gerçekleştirilebilmesi için sosyal sigortacılık faaliyetinin
sürdürülebilmesine yönelik bir uygulama olduğu anlaşılan, kuralın iptal
edilen bölüm dışında kalan kısmı, Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırı
değildir, iptal isteminin reddi gerekir. 8-
31. Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçesinde, 5510 sayılı Yasa’nın
31. maddesinin birinci fıkrasının, 3. maddenin (29) numaralı bendi de
gözetildiğinde, Anayasa’nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Kuralla, 28. maddenin birinci fıkrasındaki, yaşlılık
sigortasından sigortalıya sağlanan haklardan “toptan ödeme” konusu hükme
bağlanmakta, Yasa’nın 3. maddesinin (29) numaralı bendindeki güncelleme
katsayısı ile hesaplama öngörülmektedir. Kural, yukarıda genel açıklama bölümünde belirtildiği üzere,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren
sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır,
iptali gerekir. Haşim KILIÇ ve Serruh KALELİ kuralın
iptaline farklı gerekçelerle katılmışlardır. Yasa’nın 3. maddesinin Anayasa’ya aykırılığı
belirlenen (29) numaralı bendindeki güncelleme katsayısının, bu kuralda da
uygulanacağının öngörülmesi nedeniyle birinci fıkradaki kural, Yasa’nın 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamı dışındaki sigortalılar
yönünden Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırıdır,
iptali gerekir. Sacit ADALI bu görüşlere katılmamıştır. 9-
40. Maddedeki Cetvelin 8., 12., 13. ve 14. Sıralarındaki Düzenlemelerin
İncelenmesi Dava dilekçelerinde, 40.
maddedeki düzenleme ile fiili hizmet zammı eklenmesi gereken kimi ağır ve
çalışanı yıpratıcı işleri yapanlar arasında ayırım yapılmış olduğundan aynı
hukuksal durumda bulunanlar arasında eşitsizliğe yol açıldığı, Cetvelin, 8.,
12., 13. ve 14. sıralarındaki kişilere çalışmaları nedeniyle fiili hizmet
süresi zammından yararlanmaları mümkün kılındığı halde, kamu dışında benzer
çalışmaları yürütenlerin fiili hizmet süresi zammından yararlandırılmadıkları
için Cetvelin 8., 12., 13. ve 14. sıralarındaki düzenlemelerin Anayasa’nın
2., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yasa’nın 40. maddesinde,
cetvelde gösterilen sigortalılar için, her 360 gün (1 yıl) için karşılarında
gösterilen prim gün sayılarının fiili hizmet zammı olarak eklenmesi
öngörülmüştür. Cetvelin; (8) numaralı sırasında,
“Asaleti onaylanmış olmak şartıyla adaylıkta geçirilen süreler dahil polis,
komiser yardımcısı, komiser, baş komiser, emniyet amiri, emniyet müdürleri
ile bu ve daha yukarı maaş ve derecelerdeki emniyet mensupları, Milli
İstihbarat Teşkilatı mensupları”, (12) numaralı sırasında,
“Türkiye Radyo - Televizyon Kurumunda haber hizmetini yapan ve haber
hizmetlerinde fiilen çalışan; Daire Başkanı, Başkan Yardımcısı, Müdür, Müdür
Yardımcısı, Şef, Muhabir, Stajyer Muhabir, Başspiker, Redaktör Spiker,
Spiker, Stajyer Spiker, Masa Şefi, Başkameraman, Şef Kameraman, Kameraman,
Kamera Asistanı, Başmontajcı, Şef Montajcı, Montajcı, Stajyer Montajcı,
Redaktör, Mütercim, Fotoğrafçı, Işıkçı, Sesçi, Başteknisyen, Şef Teknisyen,
Teknisyen, Başteleksçi, Şef Teleksçi, Teleks Operatörü” (13) numaralı sırasında,
“Tarım Bakanlığı Ziraî Mücadele ve Karantina Teşkilatı ile Veteriner Teşkilatında vazife gören
memur ve hizmetliler”, (14) numaralı sırasında,
“Devlet Tiyatrosu sanatkârları, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasının şef ve
üyeleri” yer almaktadır. Maddeyle, fiili hizmet zammı
süresinin sigortalılık süresine ilave edilmesine ilişkin uygulamaya son
verilerek, bu sürelerin prim ödeme gün sayısına ilave edilmesi uygulaması
getirilmiştir. 40. maddede yer alan Cetvelin 8., 12.,
13. ve 14. sıralarındaki düzenlemeler, yukarıda genel açıklama bölümünde
belirtildiği üzere, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamına giren sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128.
maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Serruh KALELİ, Cetvelin 12. ve 14.
sıralarındaki düzenlemelerin iptaline farklı gerekçeyle katılmıştır. Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşlere tümüyle katılmamış, Serruh KALELİ ise Cetvelin
8. ve 13. sıralarındaki düzenleme yönünden bu görüşlere katılmamıştır. 10-
46. Maddenin Dördüncü ve Beşinci Fıkralarının İncelenmesi Dava dilekçelerinde, 46. maddenin dördüncü
fıkrasının, TC. Emekli Sandığı iştirakçisi olanlar hakkında 82. maddedeki üst
sınırın aranmayacağını belirtilerek, aylık gelirlerinin tümünden prim
kesintisinin yapılmasının olanaklı kılındığı, bu durumun görev aylıklarının
azalmasına neden olacağı, ayrıca aynı hukuki statü içinde diğer
sigortalılarla karşılaştırıldığında eşitlik ilkesine aykırı davranılması
nedeniyle Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 60.; beşinci
fıkrasının ise, aynı tarihte ve aynı kurumda işe başlayıp çalıştıkları sürece
hastalık nedeniyle istirahatlı kalan memur ve işçinin, farklı zamanlarda emeklilik
hakkını kazanmasına yol açabileceğinden Anayasa’nın 2., 10. ve 11.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kuralın dördüncü ve beşinci fıkraları, yukarıda genel açıklama
bölümünde belirtildiği üzere, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128.
maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile
Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır. 11- 55. Maddenin İkinci Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçelerinde kuralda,
yalnızca yıllık TÜFE oranı kadar artırma öngörülmesinin, ulusal gelirdeki
artış payının emekli aylıklarına yansıtılmamasının, emeklilerin ulusal
gelirden aldıkları payın daha da gerilemesine neden olacağı, 55. maddenin
ikinci fıkrasının, 4447 sayılı Yasa’nın 24. maddesiyle değiştirilen 5434
sayılı Yasa’nın Ek 9. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa Mahkemesi
tarafından Anayasa’ya aykırı görülerek iptal edilmesine rağmen, Anayasa’nın
153. maddesi dikkate alınmaksızın, çalışan memurların maaş artışı ile emekli
memurların maaş artışı arasında olduğu gibi, daha önce aynı görevlerde
bulunan eski ve yeni emeklilerin maaşları arasında da büyük farkların ortaya
çıkmasına neden olacak bir sistem getirilmesi nedeniyle kuralın Anayasa’nın 2.,
5., 10., 11., 60. ve 153. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 55. maddenin ikinci
fıkrasında, 5510 sayılı Yasa’ya göre bağlanacak gelir ve aylıkların, her
yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı
aylık döneme göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel
yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak
belirleneceği öngörülmüştür. Kural, yukarıda genel
açıklama bölümünde belirtildiği üzere, Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2.,
10. ve 128. maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Haşim KILIÇ ve Serruh KALELİ
kuralın iptaline farklı gerekçelerle katılmışlardır. 55. maddenin ikinci
fıkrasındaki “Bu Kanuna göre bağlanan gelir ve aylıklar…” bölümü, 29. maddeye
göre yapılacak aylık hesaplamasında, Yasa’nın 3. maddesinin Anayasa’ya
aykırılığı belirlenen (29) numaralı bendindeki güncelleme katsayısının
uygulanacak olması nedeniyle Yasa’nın 4. maddesinin (a) ve (b) bendi
kapsamındakiler yönünden Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırıdır, iptali
gerekir. Kural, Anayasa’ya aykırı
bulunarak iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 153. maddesi yönünden
incelenmesine gerek görülmemiştir. Sacit ADALI bu görüşlere
katılmamıştır. Öte yandan, 55. maddenin
ikinci fıkrasının kalan bölümü ise, Anayasa’nın 65. maddesine göre Devletin
sosyal ve ekonomik alanlardaki görevlerini mali kaynaklarının yeterliliği
ölçüsünde yerine getireceği gözetildiğinde, Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına girenler dışındaki sigortalılar yönünden
Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi
gerekir. 12- 63.
Maddenin Birinci Fıkrasının (d) Bendi İle İkinci Fıkrasının İncelenmesi a- Birinci Fıkranın (d) Bendinin İncelenmesi Dava dilekçelerinde, 5510
sayılı Yasa’nın 63. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki, 18 yaşını
doldurmayanlar ile 45 yaş ve üzerindeki kişilerin diş protez giderlerinin
yarısının Kurumca ödeneceğine ilişkin düzenlemeyle diş protez giderlerinde
yaşa bağlı sınırlama getirildiği ve 18-45 yaş arasındaki kişilerin diş protez
giderlerinin de Kurumca karşılanmayacağı, Sosyal Güvenlik Kurumu kapsamı
içinde, aynı sosyal risklere karşı asgari ölçülerde güvence altında bulunan
ve aynı kurallara bağlı olan sigortalıların, aynı hukuki statü içinde özdeş
halde bulunan kişiler olduğu, aynı durumda bulunan kişilerin yasanın
öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmalarının eşitlik
ilkesinin gereği olduğu, bireyin yaşamının dönemleri arasında farklı uygulama
öngören kuralın Anayasa’nın 2., 5., 10., 56. ve 60. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Yasa’nın 63. maddesinde,
genel sağlık sigortalıları ile bakmakla yükümlü oldukları kişilerin,
giderleri Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanacak sağlık hizmetleri
düzenlenmektedir. Maddenin (d) bendinin iptali istenilen bölümünde ise, 18
yaşını doldurmayanlar ile 45 yaş ve üzerindeki kişilerin diş protez
giderlerinin 72. maddeye göre belirlenen tutarının % 50’sinin Kurum tarafından
karşılanacağı belirtilerek diş protez giderlerinde yaşa bağlı sınırlama
getirilmiştir. Kural, yukarıda genel açıklama bölümünde belirtildiği üzere,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren
sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır,
iptali gerekir. Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, A. Necmi ÖZLER ve Serruh KALELİ bu görüşlere katılmamışlardır. Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamı dışında kalan genel sağlık
sigortası kapsamındakiler yönünden ise: Anayasa’nın 56. maddesinin üçüncü fıkrasında
Devletin herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini
sağlamakla yükümlü olduğu, son fıkrasında da sağlık hizmetlerinin yaygın bir
şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurulabileceği
öngörülmektedir. Ancak bu maddede Devlete verilen görevin Anayasa’nın 65.
maddesinde belirtilen mali kaynakların yeterliliği ölçüsü ile
sınırlı olduğu kuşkusuzdur. 5510 sayılı Yasa ile kurulan
genel sağlık sigortası, sosyal
sigortacılık ilkelerine dayalı olarak, alınan primler ile sağlık hizmetleri
finanse edilen kişilerin sayısı ve bunlara sağlanan sağlık hizmetlerinin
kapsamı ve süresi arasında bir denge kurulmasını ve sistemin hakkın özünü
zedelemeyecek şekilde kimi sınırlamalar getirilerek finansal açıdan
sürdürülebilir olmasını gerekli kılmaktadır. Yasa’yla herkes için genel sağlık sigortası
getirilerek, ilk defa ağız ve diş sağlığı koruyucu sağlık hizmetleri
kapsamına alınmakla birlikte 18 yaşını doldurmamış veya 45 yaşından gün almış
kişilerin diş protezlerinin 72. maddeye göre belirlenen tutarının % 50’sinin
Kurumca finansmanın sağlanacağı belirtilmektedir. Ayrıca travmaya ve
onkolojik tedaviye bağlı protez uygulamalarında böyle bir sınırlama öngörülmemektedir.
Genel sağlık sigortasının tüm nüfusu kapsaması
nedeniyle diş protez giderlerinin karşılanmasında belirli yaş gruplarına
ödeme yapılmaması ya da bazılarına belli oranda ödeme yapılması Devletin mali
kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yasa koyucunun takdirindedir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına girenler
dışındaki genel sağlık sigortası sigortalıları yönünden Anayasa’nın 2., 5. ve
56. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. Şevket APALAK bu
görüşlere katılmamıştır. Kuralın Anayasa’nın 10.
ve 60. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. b- İkinci Fıkranın İncelenmesi Dava dilekçesinde, 63.
maddenin ikinci fıkrasının, finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin teşhis
ve tedavi yöntemleri ile bu maddenin (f) bendinde belirtilen sağlık
hizmetlerinin türlerini, miktarlarını ve kullanım sürelerini belirleme
konusunda Sosyal Güvenlik Kurumuna yetki verdiği, bu yetkinin hastaya
verilecek kan ve kan ürünleri ile harçları, kişisel tıbbi malzemelerin miktar
ve süresini belirlemeyi de içermesi, dolayısıyla sağlık hakkını sınırlaması
nedeniyle, Anayasa’nın 2., 11., 17., 56. ve 60. maddelerine, ayrıca
finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin kapsamını belirlemeyi de içermesi
nedeniyle Anayasa’nın 6., 7., 8. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Yasa’nın 63. maddesinin ikinci fıkrasında, “Kurum,
finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin teşhis ve tedavi yöntemleri ile
(f) bendinde belirtilen sağlık hizmetlerinin türlerini, miktarlarını ve
kullanım sürelerini Sağlık Bakanlığının görüşünü alarak belirlemeye
yetkilidir. Kurum, bu amaçla bilimsel komisyonlar kurar, ulusal ve
uluslararası tüzel kişilerle işbirliği yapabilir.” denilmektedir. Yasayla düzenleme, konunun tüm ayrıntılarının yasayla
belirlenmesini değil, temel ilkelerin, ölçü ve sınırların yasada gösterilip
uzmanlık ve teknik konulara yönelik ayrıntıların düzenlenmesinin yürütme
organına bırakılmasını ifade eder. Yasa’nın 63. maddesinde finansmanı sağlanan sağlık
hizmetleri ve süresi belirtildikten sonra, 64. maddesinde Kurumca
sağlanmayacak sağlık hizmetleri açıkça gösterilmiştir. 63. maddenin ikinci fıkrası ile Kuruma verilen yetki,
bir sağlık hizmetinin kapsama alınması ya da alınmamasını saptama değil,
sağlık hizmetinin teşhis ve tedavi yöntemleri ile (f) bendinde sayılan sağlık
hizmetlerinin türlerini, miktarlarını ve kullanım sürelerini, Sağlık
Bakanlığının görüşünü alarak belirlemektir. Sağlık hizmetlerinin çeşitliliği, teşhis ve tedavi
yöntemlerindeki bilimsel gelişmeler karşısında bu yöntemlerin yasada
belirlenmesinin işin niteliğine uygun olmadığı, ayrıca Kurumun bu belirlemeyi
bilimsel komisyonlar kurarak ulusal ve uluslar arası tüzel kişilerle iş birliği
içinde gerçekleştirebileceği gözetildiğinde kuralın, Anayasa’nın 7.
maddesinde belirtilen yetki devrini içermediği sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 7. ve 8. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin
reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 6.
ve 123. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 13-
67. Maddenin Birinci Fıkrasının (b) Bendinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde, 5510 sayılı Yasa’nın
67. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen genel sağlık
sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetlerinden ve
diğer haklardan yararlanabilmeleri için sağlık hizmeti sunucusuna
başvurdukları tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık
sigortası prim ödeme gün sayısının olması şartının yanı sıra sağlık hizmeti
sunucusuna başvurdukları tarihte kısa ve uzun vadeli sigorta primleri dahil
genel sağlık sigortası prim borçlarının da bulunmaması koşulunun
öngörülmesinin, sosyal devletin asli görevlerinden olan vatandaşların sosyal
güvenlik haklarını sağlama ödevini adil, makul ve ölçüsüzce
sınırlandırdığından sosyal devlet, demokratik toplum düzeninin gereklerine
uygunluk ve ölçülülük ilkeleri ile de bağdaşmadığı belirtilerek, kuralın
Anayasa’nın 2., 5., 11., 13., 60. ve 90.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Yasa’ya göre, sağlık hizmetlerinden yararlanma “hizmet almak için başvurulan tarihten
önceki bir yıl içinde, toplam 30 gün genel sağlık sigortası primi ödemiş
olmak” koşuluna bağlanmıştır. Ayrıca, köy ve mahalle muhtarları, bağımsız
çalışanlar, isteğe bağlı sigortalılar, Türkiye’de oturmayan Türk
vatandaşları, oturma izni almış olan yabancılar ve herhangi bir şekilde genel
sağlık sigortası kapsamına alınmamış olanlardan kısa ve uzun vadeli sigorta
dalları ve genel sağlık sigortası prim borcu olmaması koşulu da aranmaktadır.
Kısa ve uzun vadeli sigorta dalları ve genel sağlık
sigortası prim borcu bulunmaması koşulunun arandığı kişilerin ortak özelliği
prim sorumluluk ve yükümlülüğünün kendilerinde olmasıdır. Ayrıca Yasa’nın geçici
12. maddesinin son fıkrası gereğince prim borcu olmama koşulunun, 5510 sayılı
Yasa’nın yürürlüğe girmesinden sonra tahakkuk edecek prim borçları için
uygulanacağı anlaşılmaktadır. Sosyal Güvenlik Kurumunun amacına uygun olarak hizmet
verebilmesi sahip olduğu parasal kaynaklara bağlı olduğundan, temel kaynağı
prim olan bu Kurumda sigortalıların kuralda belirtilen süre kadar prim ödemek
suretiyle Kurum ile ilişkilerini devam ettirmelerini ve Kurumun sağlayacağı
haklardan bu suretle yararlanmalarını öngören böyle bir düzenleme sistemin
doğal bir sonucudur. Açıklanan nedenlerle,
dava konusu kural, Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırı değildir, iptal
isteminin reddi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket
APALAK ile Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşlere katılmamışlardır. Kuralın Anayasa’nın 5.,
13. ve 90. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. 14- 68. Maddenin İkinci Fıkrasının İncelenmesi
Dava dilekçesinde, 68. maddede düzenlenen katılım paylarının, Anayasa’nın 73. maddesinde belirtilen
vergi, resim, harç benzeri mali yükümlülüklerden olduğu, Anayasa’nın Bakanlar
Kurulunca kullanılmasına imkan tanıdığı bu yetkinin Kuruma verildiği, bu
nedenlerle kuralın Anayasa’nın 2., 5., 11., 60. ve 73. maddelerine; ayrıca
emekli ve malûllük, dul ve yetim aylığı alan sigortalılardan katılım payı
alınmasının öngörmesi nedeniyle de Anayasa’nın 2., 5. ve 60. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kural, yukarıda genel açıklama bölümünde belirtildiği üzere,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar
yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI, A. Necmi ÖZLER ve Serruh KALELİ bu görüşlere katılmamışlardır. Yasa’nın 68. maddesinde katılım payı, hekim ve diş
hekimi muayenesi için % 2, ortez,
protez ve ayakta kullanılan ilaçlar için ise % 10 ilâ % 20 arasında Kurumca
belirlenecek miktar olarak belirtilmiştir. Yasa’nın 3. maddesinin (26)
numaralı bendinde; “Katılım payı:
Sağlık hizmetlerinden yararlanabilmek için, genel sağlık sigortalısı veya
bakmakla yükümlü olduğu kişiler tarafından ödenecek tutarı ifade eder” şeklinde
tanımlanmıştır. Buna göre, katılım payı, kişinin,
ilaç, ayakta tedavi gibi sağlık yardımları için belli oranda giderlere
katılmasıdır. Ücret, aidat, kesenek, harç, katılma
payı, fon payı, katkı payı gibi adları ne olursa olsun parasal yükümlülük ya
da ödemelerin Anayasa’nın 73. maddesi kapsamında mali yükümlülük
sayılabilmesi için ödemenin kamu gideri niteliğinde ve kamu hizmeti karşılığı
olması, tek taraflı irade ile alınması, kamu gücüne dayanması, zorunlu
olması, ödenmemesi halinde hukuki yolla tahsili, devlet tüzel kişiliği, kamu
tüzel kişiliği ya da kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları tarafından
tahsil edilmesi ve yasa ile konulması
gerekir. Kuraldaki tutarın normalde kişilerin kendilerinin
karşılaması gereken sağlık giderlerinin Devletçe karşılanması nedeniyle
kendilerinden istenilen katkı payı olduğu ve bu yönüyle Anayasa’nın 73.
maddesindeki vergi, resim ve harç benzeri mali yükümlülük niteliğinde
olmadığı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan, sağlık yardımları için
sigortalıdan katkı payı alınabileceği uluslararası sözleşmelerde de
öngörülmüştür. “Sosyal Güvenliğin
Asgari Normlarına İlişkin” Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 102 sayılı Sözleşmesi’nin
10. maddesinde, sağlık yardımından faydalananlar veya bunların aile
reislerinin, hastalık halinde yapılacak sağlık yardımı masraflarına iştirak
ettirilebileceği belirtilmekte, bunun ilgiliye ağır bir yük getirmeyecek
şekilde tespit edilmesi öngörülmektedir. Avrupa Konseyi çerçevesinde oluşturulan
Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesine göre de, korunan kimselerin doğrudan
katkıda bulunmaları olanaklıdır. Türkiye, belirtilen iki sözleşmeye de
katılarak onaylamıştır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural,
genel sağlık sigortası kapsamındaki diğer sigortalılar yönünden Anayasa’nın
2., 5. ve 60. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. 15- 73. Maddenin Dördüncü Fıkrasının İncelenmesi
Dava dilekçesinde, sosyal hukuk devletinde devletin
yurttaşlarının sağlık hakkının istismar edilmemesi için onu koruyacak
önlemleri almasının temel görevi olduğu, sistemin öngördüğü koşulları yerine
getirmiş olan sigortalı hastadan başkaca hiçbir ücret alınmadan sağlık
yardımının yapılması gerekirken otelcilik hizmeti adı altında fark ücretinin
ve öğretim üyesi muayene ücretinin alınmasının hastaların istismarına yol
açacak nitelikte olduğu, sağlık hakkını ölçüsüzce ve özünden zedeleyerek
Anayasa’nın 13. maddesine aykırı biçimde sınırlandırdığı, bu nedenlerle
kuralın Anayasa’nın 2., 11., 17., 56. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Yasa’nın 73. maddesinde, sağlık
hizmetlerinin görülme yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesine ilişkin
hükümler düzenlenmiştir. Buna göre sağlık hizmetleri, Kurum ile yurt içindeki
veya yurt dışındaki sağlık hizmeti sunucuları arasında yapılan sözleşmeler
yoluyla ve/veya bu Kanun hükümlerine uygun olarak genel sağlık sigortalısı ve
bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucularından satın
aldıkları sağlık hizmeti giderlerinin ödenmesi suretiyle sağlanacaktır. 73. maddenin iptali istenilen dördüncü fıkrasındaki
kurala göre, sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, genel sağlık sigortalısı
ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerden otelcilik hizmetleri ile öğretim üyesi
tarafından sağlanan sağlık hizmetleri dışında, sözleşmeli olduğu sağlık
hizmetleri için fark ödemesi alamaz. Bu farkın alınabilmesi için, kişilerin
fark ödemeyi kabul ettiğinin yazılı olarak belgelenmesi zorunluluğu yanında
bu farkın, Yasa’nın 72. maddesine göre belirlenen tutarın iki katını
geçemeyeceği kurala bağlanarak, fark ödemesinde üst sınır getirilmiştir.
Ayrıca otelcilik hizmeti ile öğretim üyesi tarafından sağlanan sağlık
hizmetleri dışında veya belirlenen tavanın üzerinde fark alınması halinde,
sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularının sözleşmeleri bir yıl süreyle
feshedilecektir. Yasa’nın 72. maddesinde sağlık hizmetlerinin
fiyatlarını Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu belirleyecektir.
Dolayısıyla 73. maddedeki sağlık hizmetlerinin talep edebilecek fark ödemesi
de bu Komisyon tarafından belirlenen fiyatın iki katından fazla
olamayacaktır. Anayasa’nın 17. maddesine göre, herkes, yaşama, maddi
ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Anayasa’nın 56.
maddesinde de Devlete, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde
sürdürmesini sağlama ve sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine
getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurma ödev ve yetkisi
verilmektedir. 5510 sayılı Yasa’yla Genel Sağlık Sigortası
kapsamındaki kişilerin ödedikleri primler karşılığında, Kurumun belirlediği
fiyat ve sözleşme koşullarına uymayı
kabul eden sağlık hizmeti sunucuları ile genel sağlık sigortası
kapsamındaki kişilerden herhangi bir fark almaya izin vermeksizin hizmet
satın alması esastır. Ancak, öğretim üyelerinin sağlık hizmetinden ve özel
odalardan yararlanılmak istenilmesi halinde hastaların fark ücreti ödemeyi
kabul etmesi kuralı getirilmiştir. Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularının
isteyebileceği fark ücreti açısından getirilen üst sınır ile bu sınırlamaya
uyulmaması halinde sözleşmenin feshedileceğine ilişkin yaptırım hükmü de
dikkate alındığında getirilen düzenlemenin yaşam hakkını ortadan kaldırmadığı
gibi, sağlık hizmetinden faydalanmayı engellemediği ve sosyal devlet
ilkesinin gereklerine de aykırı olmadığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa’nın 2., 17. ve 56. maddelerine aykırı değildir, iptal
isteminin reddi gerekir. Kuralın
Anayasa’nın 60. maddeyle ilgisi görülmemiştir. 16- 80. Maddenin Birinci ve İkinci Fıkralarının İncelenmesi
Dava dilekçelerinde, Yasa’nın 80.
maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının, TC.
Emekli Sandığı iştirakçisi olanların aylık prime esas kazançlarının belirlenmesinde
yapılan ödemelerin tümünün brüt tutarlarının göz önünde bulundurulacağının
öngörülmesi nedeniyle 5434 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile
karşılaştırıldığında kamu çalışanlarının prim matrahlarında önemli bir
artışın gerçekleşmesinin söz konusu olacağı bu nedenle, Yasa’nın 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 5., 10., 11. ve 60.
maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Birinci ve ikinci fıkralarda, Yasa’nın 4. maddesinin
birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerindeki sigortalıların prime esas
kazançlarının hesabında esas alınacak ücret, ödemeler ve yardımlar ile
bunlara ilişkin istisnaların kapsamı
düzenlenmiştir.
Kurallar, yukarıda genel açıklama bölümünde belirtildiği üzere,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren
sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır,
iptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile
Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır. 17- 81. Maddenin Birinci Fıkrasının (c) ve (e) Bentlerinin
İncelenmesi
a- (c) Bendinin İncelenmesi Dava dilekçesinde 81. maddenin birinci fıkrasının iptali istenen
(c) bendindeki düzenlemeyle, Sosyal Güvenlik Kurumunun kısa vadeli sigorta
kolları prim oranını, yapılan işin iş kazası ve meslek hastalığı bakımından
gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre alt ve üst sınırlar arasında belirleme
yetkisi ile donatıldığı, bu primin, Bakanlar Kurulu’nun yetkisi dahilinde,
Anayasa’nın 73. maddesinde belirtilen türden bir mali yükümlülük olduğu, aynı
maddenin, (c) bendinin birinci cümlesi ile ikinci cümlesi arasında uygulama
bakımından ayrılamaz nitelikte ilişki olması nedeniyle birinci cümle için söz
konusu olan Anayasaya aykırılık gerekçelerinin, ikinci cümle için de geçerli
olduğu, bu nedenle kuralın Anayasa’nın 2., 6., 11. ve 73. maddelerine aykırı
olduğu ileri sürülmüştür. 81. maddenin birinci fıkrasının (c) bendindeki kural, yukarıda
genel açıklama bölümünde belirtildiği üzere, Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2.,
10. ve 128. maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile Serruh KALELİ bu görüşe
katılmamıştır. 81. maddenin birinci fıkrasının (c)
bendine göre, kısa vadeli sigorta prim oranı, yapılan işin, iş kazası ve
meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre % 1 ilâ %
6,5 oranları arasında Kurumca belirlenecektir. Bu primin tamamını işveren
ödeyecektir. Kurum bu belirlemeyi, kısa vadeli sigorta kolları prim tarifesi
ve işkollarının ve işlerin tehlike sınıf ve derecelerinin belirlenmesi
usullerinin düzenlendiği 83. maddedeki esaslara göre yapacaktır. 83. maddeye göre ise, hangi iş kollarının
hangi tehlike sınıfına girdiği, tehlike sınıf ve derecesine ait prim
oranlarının ve tehlike derecelerinin belirlenmesinde uygulanacak esaslar,
ilgili bakanlıkların görüşleri de alınarak Bakanlığın teklifi üzerine
Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe konulacak bir tarife ile tespit edilecek,
prim tarifesi gerekli görülürse aynı usûlle değiştirilebilecektir. Yasa’nın 81. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendindeki kısa vadeli sigorta priminin Yasa’nın 68.
maddesinin incelenmesinde belirtildiği gibi Anayasa’nın 73. maddesi anlamında
mali yükümlülük olmadığı, buradaki yükümlülüğün sigorta hukukundan
kaynaklandığı açıktır. Ayrıca Kuruma verilen kısa vadeli sigorta kollarının %
1 ilâ % 6,5 arasında prim oranını belirleme yetkisinin işin niteliğine de
uygun olduğu anlaşılmaktadır. Yukarıdaki açıklanan nedenlerle, 81.
maddenin birinci fıkrasının (c) bendi, diğer sigortalılar yönünden
Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 6. ve 73.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. b- (e) Bendinin İncelenmesi Dava dilekçesinde emekli olup, basit ve gerçek usulde vergi
mükellefi olarak işyeri çalıştıranların bu derece yüksek oranda sosyal
güvenlik destek primi ödemekle yükümlü tutulmalarının, çalışma hak ve
özgürlüğünü zedelemesinin yanı sıra sigortalılar açısından koruma düzeyini
önemli ölçüde gerilettiği, vatandaşların sosyal güvenlik haklarını adil ve
makul olmayan bir biçimde, ölçüsüzce ve özünden zedeleyerek sınırlandırdığı,
bu durumun sosyal devlet ve ölçülülük ilkeleri ile bağdaşmadığı, bu nedenle
kuralın Anayasa’nın 2., 11., 13., 49. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür. Kuralla, yaşlılık aylığı almakta iken 5510 sayılı Yasa’ya tâbi
bir işte çalışanlara uygulanacak sosyal güvenlik destek primi oranının ölçütünün, 81. maddenin
(a), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen prim oranlarının toplamı kadar olduğu,
sigortalı ve işveren hisselerinin bu bentlerde belirtilen oranlardan oluştuğu
öngörülmektedir. Kural, 30. maddenin dördüncü fıkrasına ilişkin gerekçelerle,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar
yönünden Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Anayasa’nın 49. maddesine göre, çalışma herkesin hakkı ve
ödevidir. Devlet olanakları ölçüsünde, yeterli örgütler kurarak iş bulmayı
sağlamak için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Emeklilerin yeniden
çalışmaya başladıklarında sosyal güvenlik destek primi alınmasına ilişkin
kurallarla bu hakkın bir ölçüde sınırlandırılmasının, özellikle öğrenimlerini
tamamlayıp iş arayan gençlere iş bulma amacı dikkate alındığında daha büyük
sorunların çözümüne yönelik anayasal gereklere uygun olduğu anlaşılmaktadır. Sosyal devlet anlayışına uygun olarak getirilen bu düzenlemenin
makul ve ölçüsüz olduğu da söylenemeyeceğinden kural, Yasa’nın 4. maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden
Anayasa’nın 2., 49. ve 60. maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi
gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır. 18- 106. Maddenin (2)
ve (8) Numaralı Bentlerindeki İbarelerin İncelenmesi Dava dilekçesinde, 106. maddenin (2)
numaralı bendindeki “diğer maddeleri,” ibaresinin, 5510 sayılı Yasa’da
08.09.1999-01.01.2007 günleri arasında ilk kez Bağ-Kur’a tabi olanların “tam
yaşlılık aylığı”na hak kazanabilmeleri için bir geçiş kuralına yer
verilmemesine rağmen 1479 sayılı Yasa’nın yaşlılık aylığından yararlanma
koşullarının düzenlendiği 35. maddesinin yürürlükten kaldırıldığı, (8)
numaralı bendindeki, “30 ilâ 39 uncu maddeleri,” ibaresiyle de,
08.09.1999-01.01.2007 günleri arasında ilk kez Emekli Sandığına tabi
olanların “emeklilik aylığı”na hak kazanabilmeleri için bir geçiş kuralına
yer verilmemesine rağmen, 5434 sayılı Yasa’nın emekli aylığı bağlanacak
hallerin düzenlendiği 39. maddesinin yürürlükten kaldırıldığı bu nedenle
hukuki boşluk doğuran ibarelerin belirtilen yönlerden Anayasa’nın 2. ve 11.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. 106. maddenin (2) numaralı bendindeki “diğer maddeleri,” ibaresiyle, 1479
sayılı Yasa’nın 4447 sayılı Yasa’yla değiştirilen ve 8.9.1999 tarihinden 5510
sayılı Yasa’nın yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı olanların yaşlılık
aylığından yararlanma koşullarının düzenlendiği 35. maddesinin de yürürlükten
kaldırılması; (8) numaralı bendindeki “30
ilâ 39 uncu maddeleri,” ibaresiyle de, 5434 sayılı Yasa’nın 4447 sayılı
Yasa’yla değiştirilen ve 8.9.1999 tarihinden 5510 sayılı Yasa’nın yürürlük
tarihine kadar ilk defa iştirakçi olanların emekli aylığı bağlanacak hallerin
düzenlendiği 39. maddesinin de yürürlükten kaldırılması öngörülmektedir. Geçici 9. maddenin birinci ve üçüncü
fıkralarında 506 ve 2925 sayılı yasalara göre, 8.9.1999 tarihinden 5510
sayılı Yasa’nın yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı olanlar için
yaşlılık aylığından yararlanma koşulları düzenlenmiştir. Geçici 9. maddenin ikinci fıkrasında ise,
1479 sayılı Yasa’ya göre, 8.9.1999 tarihinden 5510 sayılı Yasa’nın yürürlük
tarihine kadar ilk defa sigortalı olanların, 1479 sayılı Yasa’nın 35.
maddesinin ikinci fıkrasındaki kısmî yaşlılık aylığından yararlanma koşulları
düzenlendiği halde, 5510 sayılı Yasa’nın geçici 9. maddesinde 1479 sayılı
Yasa’nın 35. maddesinin birinci fıkrasındaki tam yaşlılık aylığından
yararlanma koşullarına ve 5434 sayılı Yasa’nın 39. maddesindeki emekli aylığı
bağlanacak hallere ilişkin düzenlemelere yer verilmemiştir. 28. maddenin ikinci fıkrasındaki yaşlılık aylığı
bağlanması kuralı, ilk defa 5510 sayılı Yasa’ya göre sigortalı olanlara
uygulanacağından, 8.9.1999 tarihinden 5510 sayılı Yasa’nın yürürlük tarihine
kadar ilk defa sigortalı olanlar için, 5434 sayılı Yasa’ya göre emeklilik
aylığından, 1479 sayılı Yasa’ya göre ise tam yaşlılık aylığından yararlanma
koşullarının yasal dayanağı kalmamıştır. Bu durumun hukuki boşluk doğurarak
hukuk güvenliğini zedelemesi nedeniyle 106.
maddenin (2) numaralı bendindeki “...
diğer maddeleri,” ibaresi, 1479 sayılı Yasa’nın 35. maddesinin birinci
fıkrası yönünden, (8) numaralı bendindeki “...30
ilâ 39 uncu maddeleri,...” ibaresi de, 5434 sayılı Yasa’nın 39. maddesi
yönünden Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır, iptalleri gerekir. 19-
Geçici 1. Maddenin Beşinci Fıkrasının İncelenmesi Dava dilekçelerinde, geçici 1. maddenin
beşinci fıkrasında, Yasa’nın yürürlüğe girmesinden önce bağlanmış aylık ve
gelirlerin 55. maddenin ikinci fıkrası gereğince enflasyon oranında
artırılmasının öngörüldüğü, ulusal gelirdeki artış payının emekli aylıklarına
yansıtılmamasının, emeklilerin ulusal gelirden aldıkları payın daha da
gerilemesine neden olacağından Kuralın Anayasa’nın 2., 5., 10., 11., 60. ve
153. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kuralda, 5510 sayılı Yasa’nın
yürürlüğünden önce soysal güvenlik kurumlarından alınan aylıkların 5510
sayılı Yasa’ya göre ödenmesine devam edilmesi ve 55. maddenin ikinci fıkrası
hükümleri doğrultusunda artırılması öngörülmüştür. Geçici 1. maddenin beşinci fıkrası,
yukarıda genel açıklama bölümünde belirtildiği üzere, Yasa’nın 4. maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden,
Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile Serruh
KALELİ bu görüşe katılmamıştır. Kural, 55. maddenin ikinci fıkrasındaki
ret gerekçesindeki nedenlerle Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendi kapsamına girenler dışındaki sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
değildir, iptal isteminin reddi gerekir. 20-
Geçici 2. Maddenin Birinci Fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) Bentlerinin
İncelenmesi Dava dilekçesinde, geçici 2.
maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde, çalışanların
5510 sayılı Yasa’nın yürürlüğe gireceği güne kadar sosyal güvenlik
kurumlarına bağlı geçen süreleri için yaşlılık aylıklarının eski kurallara,
bu günden sonraki sürelerine ilişkin yaşlılık aylıklarının Yasa kurallarına
göre orantılı olarak hesap edilerek her iki tutarın toplamının yaşlılık
aylığını oluşturacağının belirtilmesinin, özellikle aynı görevde çalışmış ve
çalışmakta olanların emekli aylıkları ile ölenlerin dul ve yetimlerinin
aylıkları arasında fark oluşturacağı, bu farkın, eşitlik ilkesine aykırı
olduğu ve adaletsizlik yaratacağı ve Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2.,
5., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Kuralda, 5510 sayılı Yasa’nın yürürlük tarihinden
önce sigortalı veya iştirakçi olan ve Yasa’ya göre sigortalılığı devam eden
kişilerin yaşlılık aylıklarının hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar
düzenlenmektedir. Kural, yukarıda genel açıklama bölümünde
belirtildiği üzere, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamına giren sigortalılar yönünden, Anayasa’nın 2., 10. ve 128.
maddelerine aykırıdır, iptali gerekir. Haşim KILIÇ ve Serruh KALELİ iptal
görüşüne farklı gerekçelerle katılmıştır. Sacit ADALI bu görüşlere katılmamıştır. 21-
Geçici 4. Maddenin İkinci ve Dokuzuncu Fıkralarının İncelenmesi Dava dilekçesinde, geçici 4. maddesinin
ikinci fıkrasındaki düzenlemeyle, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin
emekli ikramiyesini alabilmek yönünden güç koşullar içine itildiği, bu durumun
sosyal devlet ilkesiyle bağdaşmadığı, emekli ikramiyesini ödeyecek kurumu
değiştiren kalıcı düzenlemenin geçici maddeyle yapılmasının yasa yapma
tekniğine uygun düşmediği gibi hukuk devleti ilkesiyle de bağdaşmadığı,
kuralın bu nedenle, Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu;
geçici 4. maddenin dokuzuncu fıkrasıyla TC. Emekli Sandığı iştirakçilerinin
bu Yasa’ya göre belirlenen prime esas kazanç matrahı ile 5434 sayılı Yasa’ya
göre keseneğe tabi kazançları arasındaki matrah farkına ait sigorta priminin
sadece iki yıl süre ile sınırlı olarak kurumlarınca karşılanacağı,
düzenlemenin kazanılmış hakların korunmasına süre sınırlaması getirmesi
nedeniyle Anayasa’nın 2. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Geçici 4. maddenin ikinci fıkrasında,
emekli ikramiyelerinin, 5510 sayılı Yasa’nın yürürlük tarihinden itibaren 1
yıl süreyle Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödenmesi, sürenin dolmasından
itibaren ise, 5434 sayılı Yasa’nın 89. maddesi hükümlerine göre kamu
görevlisinin son defa çalıştığı kurumunca, çalıştığı son kurumun
özelleştirilmesi halinde ise Hazinece ödenmesi; dokuzuncu fıkrasında ise, 5510 sayılı Yasa’ya göre belirlenen prime esas kazanç matrahı ile 5434 sayılı
Yasa’ya göre keseneğe tabi kazançlar arasında farkın, iki yıl süreyle
iştirakçinin çalıştığı kurumunca karşılanması öngörülmektedir. Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendi kapsamına girenlere ilişkin bu kurallar, yukarıda genel açıklama
bölümünde belirtildiği üzere, Anayasa’nın 2., 10. ve 128. maddelerine
aykırıdır, iptali gerekir. Serruh KALELİ iptal görüşüne farklı
gerekçelerle katılmıştır. Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşe
katılmamıştır. 22-
Geçici 6. Maddenin Yedinci Fıkrasının (a) Bendinin İncelenmesi Dava dilekçesinde, geçici 6. maddenin yedinci
fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile çalışanlarda prim ödeme gün
sayısı yönünden öngörülen kademeli geçişte, 2007 yılında sigortalı olanlar
için 7100 gün prim bildirme koşulu aranırken, izleyen yıllarda sigortalı
olanlar için bu sınırın 7100’e her yıl için 100 gün eklenerek bulunacağının
belirtilmesinin Anayasa’nın 2., 5., 10., 11. ve 60. maddelerine aykırı olduğu
ileri sürülmüştür. Kuralla, Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılar yönünden, 28. maddenin ikinci
fıkrasında yaşlılık aylığı bağlanmasında öngörülen 9000 gün prim ödeme
koşulunun, 1.1.2007 ilâ 31.12.2007 tarihleri arasında sigortalı sayılanlarda
7100 gün olarak, 1.1.2008 tarihinden itibaren sigortalı sayılanlar da ise her
takvim yılı başında 7100 güne 100 gün eklenmek suretiyle 9000 günü geçmemek
üzere 2026 yılına kadar artırılması öngörülmektedir. Böylece kurala tabi
sigortalıların 9000 gün prim koşuluna kademeli şekilde geçiş sağlanmasının
amaçlandığı sonucuna varılmaktadır. Kural, 28. maddenin ikinci fıkrasının (a)
bendine ilişkin ret gerekçesindeki nedenlerle Anayasa’ya aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir. 23- Geçici
9. Maddesinin Birinci, İkinci ve Üçüncü Fıkralarının İncelenmesi Dava dilekçelerinde, 5510 sayılı Yasa’nın
geçici 9. maddesinin ilk üç fıkrasında, 08.09.1999 ile Yasa’nın yürürlüğe
gireceği tarih arasında,
506 sayılı Yasa ile 2925 sayılı Yasa kapsamında ilk kez sigortalı olanların,
sigortalı oldukları günde geçerli koşullarla yaşlılık aylığına, 1479 sayılı
Yasa kapsamındakilerin de kısmi yaşlılık aylığına hak kazanma olanakları
korunduğu halde, aynı konumdaki 5434 sayılı Yasa kapsamındakilerin yaşlılık
aylığı ile 1479 sayılı Yasa kapsamındakilerin tam yaşlılık aylığına ilişkin
düzenlemelere yer verilmemiş olmasının Anayasa’nın 2., 5., 11. ve 60.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Geçici 9. maddenin birinci ve üçüncü
fıkralarında 506 ve 2925 sayılı yasalara göre, 8.9.1999 tarihinden 5510
sayılı Yasa’nın yürürlük tarihine kadar ilk defa sigortalı olanlar için
yaşlılık aylığından yararlanma koşulları düzenlenmiştir. Geçici 9. maddenin ikinci fıkrasında ise,
1479 sayılı Yasa’ya göre, 8.9.1999 tarihinden 5510 sayılı Yasa’nın yürürlük
tarihine kadar ilk defa sigortalı olanların, 1479 sayılı Yasa’nın 35.
maddesinin ikinci fıkrasındaki kısmî yaşlılık aylığından yararlanma koşulları
düzenlendiği halde, 5510 sayılı Yasa’nın geçici 9. maddesinde 1479 sayılı
Yasa’nın 35. maddesinin birinci fıkrasındaki tam yaşlılık aylığından
yararlanma koşullarına ve 5434 sayılı Yasa’nın 39. maddesindeki emekli aylığı
bağlanacak hallere ilişkin düzenlemelere yer verilmemiş, böylece hukuksal
boşluk doğmuştur. 106. maddenin (2) ve (8) numaralı
bentlerine ilişkin iptal kararları sonucunda hukuksal boşluk kalmayacağından,
geçici 9. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarının Anayasa’nın 2.
maddesine aykırılığından söz edilemez, iptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 5. ve 60.
maddeleriyle ilgisi görülmemiştir. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 29. maddesinin ikinci fıkrasında,
Yasa’nın belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün
uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi’nce
iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir. 5510 sayılı Yasa’nın iptal edilen fıkra, bent,
düzenleme ve bölümler nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan, 4. maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendinin, 60. maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinin (1) numaralı alt bendinin “…ve
(c)…” bölümünün, 105. maddesinin (a) bendinin (1), (2), (3), (4), (5) ve
(6) numaralı alt bentlerinin, 106. maddesinin (5), (7), (8), (9), (10), (15)
(16), (18), (19), (20) ve (24)
numaralı bentlerinin de iptali gerekir. VII- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu”nun: A) 1- 3.
maddesinin (29) numaralı bendinin, 2- 19. maddesinin beşinci fıkrasının, 3- 30. maddesinin dördüncü fıkrasının “ … 81 inci
maddenin (e) bendi gereğince sosyal güvenlik destek primi alınır.” bölümünün,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar yönünden, 4- 63. maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendinin “... 18 yaşını doldurmamış
veya 45 yaşından gün almış kişilerin …” bölümü ile “…nın % 50’si.” bölümünün, Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden, 5- 68. maddesinin ikinci fıkrasının, Yasa’nın 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar
yönünden, 6- 80.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin “ … ile prim, ikramiye ve bu
nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay için yapılan ödemelerin brüt toplamı
…” bölümünün, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına
giren sigortalılar yönünden, 7- 81. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin,
Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren
sigortalılar yönünden, 8- 106. maddesinin; a- (2) numaralı bendindeki “… diğer maddeleri,”
ibaresinin, 1479 sayılı Yasa’nın 35. maddesinin birinci fıkrası yönünden, b- (8) numaralı bendindeki “… 30 ilâ 39 uncu
maddeleri, …” ibaresinin, 5434 sayılı Yasa’nın 39. maddesi yönünden, 9- Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasının, Yasa’nın
4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar
yönünden, 15.12.2006 günlü, E. 2006/111, K. 2006/112 sayılı
kararla iptal edilmesi nedeniyle, bu fıkra, bent, ve bölümlerin
uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç veya olanaksız durum ve
zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için Yasa’nın
yürürlüğe gireceği 1.1.2007 gününden kararın Resmî Gazete’de yayımlanacağı
güne kadar YÜRÜRLÜKLERİNİN DURDURULMASINA, B) Bunlar
dışındaki yürürlüğün durdurulması istemlerinin REDDİNE, 15.12.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VIII- SONUÇ 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı
“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu”nun: A- 3. maddesinin (29) numaralı
bendinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Sacit ADALI’nın karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, B- 18. maddesinin ikinci fıkrasının
“... genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş
olması şartıyla...” bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ile Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, C- 19. maddesinin; 1- Dördüncü fıkrasının Anayasa’ya
aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Şevket APALAK’ın karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, 2-
Beşinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim
KILIÇ, Sacit ADALI ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, D- 27. maddesinin; 1- Birinci fıkrasının, Yasa’nın 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile Serruh
KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-
a- Birinci fıkrasının “…29 uncu madde hükümlerine göre hesaplanır…” bölümünün
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Sacit ADALI’nın karşı oyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, b- Kalan bölümünün, Yasa’nın 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına girenler dışındaki
sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,E- 28. maddesinin ikinci fıkrasının; 1- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile Serruh KALELİ’nin
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına girenler dışındaki sigortalılar yönünden; a- (a) bendinin Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- (b) bendinin Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh
KALELİ ile Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, F- 29. maddesinin; 1- Birinci fıkrasının, Yasa’nın 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Sacit ADALI’nın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- İkinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Sacit ADALI’nın
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
3- Üçüncü fıkrasının; a- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b- Diğer sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 4- Beşinci fıkrasının Yasa’nın 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Sacit ADALI’nın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, G- 30. maddesinin dördüncü
fıkrasının “ … 81 inci maddenin (e) bendi gereğince sosyal güvenlik destek
primi alınır.” bölümünün; 1- Yasa’nın 4. maddenin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar yönünden İPTALİNE,
OYBİRLİĞİYLE, 2- Diğer sigortalılar yönünden
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile
Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 3- Dördüncü fıkrasının iptal edilen
bölümü dışında kalan bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal
isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, H- 31. maddesinin birinci
fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Sacit ADALI’nın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, I- 40. maddesinde yer alan
cetvelin 8., 12., 13. ve 14. sıralarındaki düzenlemelerin, Yasa’nın 4.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
Haşim KILIÇ ile Sacit ADALI’nın karşıoyları, cetvelin 8 ve 13.
sıralarındaki düzenlemeler bakımından Serruh KALELİ’nin karşıoyu ve
OYÇOKLUĞUYLA, J- 46. maddesinin dördüncü ve
beşinci fıkralarının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile Serruh
KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, K- 55. maddesinin ikinci
fıkrasının; 1- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Sacit ADALI’nın
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına girenler dışındaki sigortalılar yönünden; a- “Bu Kanuna göre bağlanan gelir ve
aylıklar…” bölümünün Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Sacit ADALI’nın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, b- Kalan bölümünün Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, L- 63. maddesinin; 1- Birinci fıkrasının (d) bendinin “...
18 yaşını doldurmamış veya 45 yaşından gün almış kişilerin diş protezlerinin
72 nci maddeye göre belirlenen tutarının % 50’si.” bölümünün; a- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, A. Necmi ÖZLER ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, b- Diğer sigortalılar yönünden
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Şevket APALAK’ın
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- İkinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, M- 67. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin,
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR,
Şevket APALAK ile Osman Alifeyyaz
PAKSÜT’ün karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
N- 68. maddesinin ikinci fıkrasının; 1- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Tülay TUĞCU,
Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, A. Necmi ÖZLER ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve
OYÇOKLUĞUYLA, 2- Genel sağlık sigortası kapsamındaki
diğer sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, O- 73. maddesinin dördüncü fıkrasının,
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, P- 80. maddesinin birinci ve
ikinci fıkralarının, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile
Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, R- 81. maddesinin birinci
fıkrasının; 1-
(c) bendinin, a- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ,
Sacit ADALI ile Serruh KALELİ’nin
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, b- Diğer sigortalılar yönünden
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2-
(e) bendinin; a- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, b- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ’nin
karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, S- 106. maddesinin; 1- (2) numaralı bendindeki “... diğer
maddeleri,” ibaresinin, 1479 sayılı Yasa’nın 35. maddesinin birinci fıkrası
yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, 2- (8) numaralı bendindeki “...30 ilâ 39
uncu maddeleri,...” ibaresinin, 5434 sayılı Yasa’nın 39. maddesi yönünden
Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, Ş- Geçici 1. maddesinin beşinci
fıkrasının; 1- Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve
İPTALİNE, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI ile
Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2- Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına girenler dışındaki sigortalılar yönünden
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, T- Geçici 2. maddesinin birinci
fıkrasının (a), (b), (c), ve (d) bentlerinin, Yasa’nın 4. maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE, Sacit ADALI’nın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, U- Geçici 4. maddesinin ikinci ve
dokuzuncu fıkralarının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Haşim KILIÇ
ile Sacit ADALI’nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, V- Geçici 6. maddesinin yedinci
fıkrasının (a) bendinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin
REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, Y- Geçici 9. maddesinin birinci, ikinci ve
üçüncü fıkralarının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE, Z- 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 29. maddesinin
ikinci fıkrası gereğince; 1-
4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin, 2- 60. maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinin (1) numaralı alt bendinin “…ve (c)…” bölümünün,3- 105. maddesinin
(a) bendinin (1), (2), (3), (4), (5) ve (6) numaralı alt bentlerinin, 4- 106. maddesinin (5), (7), (8), (9),
(10), (15), (16), (18), (19), (20) ve (24)
numaralı bentlerinin, iptal edilen
fıkra, bent, düzenleme ve bölüm nedeniyle uygulanma olanağı kalmadığından
İPTALLERİNE, OYBİRLİĞİYLE, 15.12.2006 gününde karar verildi.
KARŞIOY YAZISI Anayasa’nın 60.
maddesinde herkesin, sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu ve Devletin, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri
alıp teşkilatı kuracağı düzenlendikten sonra, 56. maddesinin üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarında: “Devlet, herkesin hayatını,
beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde
tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık
kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler. Devlet, bu görevini kamu ve
özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak,
onları denetleyerek yerine getirir. Sağlık hizmetlerinin yaygın bir
şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası
kurulabilir.” denilmiştir. Anayasa’nın 128.
maddesinin ikinci fıkrasında, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri,
atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve
ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği öngörülmüştür. Bu
çerçevede memurların ve diğer kamu görevlilerinin hakları arasında, sağlıklı
yaşam hakkının gereği olan sağlık hizmetlerinden yararlanmanın da yer alacağı
kuşkusuzdur. Bu duruma göre;
memurlar ve diğer kamu görevlileri yönünden sağlık hizmetleri, bu konunun özel olarak yer aldığı 56. madde baz
alınarak yasa ile düzenlenebileceği gibi, genel olarak memurların statülerinin, hak ve
yükümlülüklerinin yer aldığı 128. madde uyarınca yürürlüğe konulan yasalarda
da düzenlenebilir. Ancak, muayene ve tedavi sonrası kullanılması gereken hastalık izni, tekrar göreve başlanılması gibi
hususların statü kanunlarının kapsamında olması gerektiği açıktır. Nitekim, 5510 sayılı Yasa’da
da bu konulara yer verilmediği ve statü kanunlarındaki ilgili hükümlerin
yürürlükten kaldırılmadığı görülmektedir. 5510 sayılı
Yasa’nın genel gerekçesinde, genel sağlık sigortasının hayata geçirilmesinin,
Sağlık
Bakanlığının koordinasyonunda yürütülen “Sağlıkta dönüşüm” programı ile
paralellik gösterdiği, bu sistemle uluslararası sistemlere uygun, hizmet ve mali
normları, standartları bütünleşik, fon ve hizmet yönetimi tek elden
yürütülen, tüm nüfusu kapsama alan güçlü, etkili, daha kolay denetlenebilir
bir sağlık sigortası ve buna bağlı olarak yürüyen hizmet modelinin yaratılmış
olacağı ifade edilmiştir. Yasa’nın gerekçesi
ve genel sağlık sigortasına ilişkin hükümlerinin incelenmesinden yasa
koyucunun, sağlık hizmetlerinin özelliği ile memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin durumlarını gözetip değerlendirerek gerekçede belirtilen
nedenlerle bunların sağlık hizmetlerinden yararlanmalarına Anayasa’nın 56. maddesi
uyarınca oluşturduğu genel sağlık sigortası kapsamında yer verdiği, takdir
yetkisini bu yönde kullandığı anlaşılmaktadır. Memurlar ve diğer
kamu görevlilerinin genel sağlık sigortası kapsamına alınamayacakları, Anayasa’nın 128.
maddesinin, bunların sağlık hizmetlerinden yararlanmalarının farklı düzenlenmesini
gerektirdiği şeklindeki bir kabul yerindelik denetimi anlamına gelecektir. Yukarıda açıklanan
nedenlerle, Yasa’nın 63. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki “...18 yaşını doldurmamış
veya 45 yaşından gün almış kişilerin diş protezlerinin 72 nci maddeye göre
belirlenen tutarının % 50si” bölümünün ve 68. maddesinin ikinci fıkrasının,
memurlar ve diğer kamu görevlileri yönünden iptaline katılmıyoruz.
KARŞIOY GEREKÇESİ 1- Sosyal Güvenlik
Sisteminin makro ekonomik değerler üzerindeki olumsuz etkileri, tüm nüfusun
koruma altına alınamaması, kurumların finansman, örgütlenme, yönetim ve
altyapı ile ilgili sorunları bu konuda köklü değişiklikler yapılması
ihtiyacını doğurmuştur. Bu bağlamda, 5502 sayılı Yasa ile mevcut sosyal
güvenlik kuruluşları tek çatı altında birleştirilerek örgütlenmeden
kaynaklanan sorunlar aşılmaya çalışılmıştır. Kuruluşların birleştirilmesinden
sonra bunların sunduğu emeklilik (yaşlılık), malullük, hastalık, analık, ölüm
gibi risklerin karşılanmasına ilişkin imkanların oldukça çeşitli ve farklı
olması, bunlar arasında da norm birliği sağlanması ihtiyacını doğurmuştur. Bu
amaçlarla çıkarıldığı anlaşılan dava konusu 5510 sayılı Yasa’nın bazı
bölümleri özellikle memurlar ve diğer kamu görevlileri ile bunlar dışında kalan
sigortalılar arasındaki durum ve konumlarındaki farklılıklar nedeniyle farklı
düzenlemeler yapılması gerekçe gösterilerek iptal edilmiştir. Çoğunluk
görüşünde bu yönden ileri sürülen görüşlere aşağıda belirtilen nedenlerle
katılmadık. Yasa’yı iki bölüm halinde
genel olarak değerlendirmek gerekirse, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarında
norm birliğine yönelik bazı değişiklikler öngörüldükten sonra ikinci bölümde
ülkemizde ilk kez uygulanmaya geçirilen “Genel Sağlık Sigortası”na ilişkin
düzenlemeler yapılmıştır. Birinci bölümde kısa vadeli
sigorta kollarındaki norm birliği dışında özellikle sigortalıların -Emeklilik aylığında, -Emeklilik yaşında, -Prim ödeme gün sayısında, -Malullük
ve yaşlılık konularında
birliktelik sağlanmaya çalışılmıştır. Hemen belirtmek gerekirse,
emeklilik yaşı konusunda 4447 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikle memur,
işçi ve diğer kamu görevlileri arasında bir ayrım yapılmaksızın hepsi için
geçerli olan (Kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş) birliktelik sağlanmıştır. Herkes
için geçerli olan bu ortak kural, daha önce Anayasa Mahkemesi’nce Anayasa’ya
aykırı görülmemiş, “birliktelik” konusunda da aykırı bir görüş
belirlenmemiştir. 5510 sayılı Yasa’yla da emeklilik yaşı konusunda halen
çalışanların haklarına dokunulmadan 1.1.2007’den sonra ilk defa sigortalı
olanlar için 2036 yılından başlamak üzere kademeli olarak artırılmak
suretiyle 65 yaşına kadar uzanan emeklilik yaşı öngörülmüştür. Emeklilik yaşında belirlenen
bu birliktelik dışında emeklilik aylığı hesaplanmasında da ortak bir formül
benimsenmiştir. Emeklilik aylığı saptanmasında 31.12.2006 yılına kadar geçen
hizmetler 5434 sayılı Yasa hükümlerine göre değerlendirmekte, 1.1.2007’den
sonra geçen hizmetler için de 5510 sayılı Yasa’nın 3. maddesinin 29. bendinde
belirtilen “güncelleme katsayısı” ile değerlendirmek suretiyle emekli
aylığına ulaşılmaktadır. Yaşlılık, aylığı bağlanırken
tüm sigortalıların geçmişteki hizmet süreleri ve aylıklarındaki
farklılıkların yaşlılık aylığına etkilerinin devam edeceği tartışmasızdır.
Yasa’nın 3. maddesinin 29. bendi için özel gerekçemizde belirttiğimiz şekilde
adil bir güncelleme katsayısı uygulanarak tüm sigortalılarda norm ve standart
birliği sağlanmasında anayasal bir sakınca yoktur. Öte yandan, 5510 sayılı Yasa
ile yaşlılık aylığı bağlanmasında prim ödeme gün sayısı yönünden (memur,
işçi, bağımsız çalışanlar için) ortak bir gün sayısı belirtilmek suretiyle de
(9000 gün) norm birliğinin sağlanmaya çalışıldığı anlaşılmaktadır. Görüldüğü gibi, ayrıntılarda
öngörülen farklılıklar dışında sigortalıların aylık, yaş, hizmet süresi gibi
emeklilik sisteminin ana unsurlarında ortak norm uygulamasına geçilmektedir. İptal gerekçesindeki çoğunluk
görüşünde, “Sosyal güvenlik hakkından yararlanacak olanların hukuksal
konumlarının gözetilerek farklı statü de bulunanların bu statülerinin gerekli
kıldığı kurallara bağlı tutulmalarının” zorunluluğu belirtilmiştir. Bu
düşünceden hareketle memurlar ve diğer kamu görevlileri ile bunlar dışında
kalan sigortalıların aynı konumda olmadıkları (emeklilerinin de aynı durumda
olamayacakları) farklı durumları nedeniyle de aynı kurallara tabi
tutulamayacakları düşüncesini ileri sürmüşlerdir. Buna dayanak olarak da
Anayasa’nın özellikle 128. maddesi başta olmak üzere memurlar ve diğer kamu
görevlilerine ilişkin 51, 52, 68, 70 ve 76. maddelerindeki düzenlemeler örnek
gösterilerek memur ve diğer kamu görevlilerinin “farklılıkları” vurgulanmaya
çalışılmıştır. Temel de, Anayasa’nın memur ve diğer kamu görevlilerine bakışı
ile bunlar dışında kalan sigortalılara bakışının farklı olduğu gibi bir görüş
öne sürülmüştür. Ayrıca, Yasa’nın 4. maddesinin
(a) ve (b) kapsamına giren (kamu görevlileri dışındakiler) işçi ve kendi
adına çalışan sigortalıların emeklilik ve diğer haklarının “prime dayalı
sigorta esasına” göre tespit edildiği, buna karşın, memur ve diğer kamu
görevlilerinin ise prime dayalı sigorta esasına göre değil, Anayasa’nın 128.
maddesinden kaynaklanan yasalarla belirlenmiş “diğer özlük haklarından” doğan
esaslara göre saptandığı da çoğunluk görüşünde belirtilmiştir. Başka bir
anlatımla “prime dayalı sigorta” anlayışı ile “özlük haklarına” dayalı bir
emeklilik anlayışının farklı olduğu, buna göre yapılacak düzenlemelerinde
farklı olması gerektiği anlayışı vurgulanmıştır. Farklı düzenleme isteği
farklı yasalarla düzenlemeyi içermemekte, farklılıklar aynı yasa içinde
düzenlenebilecektir. Çoğunluk görüşünde
belirtildiği gibi, Anayasa’nın 128. maddesinden memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin ne aktif dönemlerinde, ne de pasif (emeklilik) dönemlerinde
yaptıkları işten dolayı farklı düzenlemelere tabi tutulmayı gerektirecek bir
anlam çıkarmak mümkün değildir. 128. madde de devlet ve diğer kamu
idarelerinde görülecek kamu hizmetlerinin memurlar ve diğer kamu görevlileri
tarafından yürütüleceği ve bu görevi yapanların nitelikleri, atanmaları,
görev ve yetkileri, hak ve yükümlülükleri ile özlük haklarının yasayla
düzenleneceği belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin bugüne kadar verdiği
kararlarda da 128. madde yönünden yapılan değerlendirmeler, belirtilen
konuların Yasa ile yapılıp yapılmadığını tespit etmekle sınırlı tutulmuştur.
Özellikle Yasa ile belirleme yerine yetki devri suretiyle daha alt
düzenlemelere (tüzük, yönetmelik, genelge gibi) bırakıldığı durumlarda
Anayasa Mahkemesi yetki devrini öngören yasa kurallarını iptal etmiştir.
Böylece, memur ve diğer kamu görevlilerinin görev, yetki, hak ve
yükümlülükleriyle özlük hakları için Anayasa’nın öngördüğü “yasa ile
düzenleme” güvencesi sağlanarak keyfi ve subjektif uygulamaların engellenmesi
amaçlanmıştır. 128. madde kapsamında bulanan
söz konusu kamu çalışanları
statülerine ilişkin işlevsel hak ve yükümlülüklerini memuriyet görevinin sona
erdiği ana kadar taşırlar. Görevleri süresince yaptıkları işlem ve
eylemlerinden doğan sorumlulukları ile objektif hukuktan kaynaklanan güç ve
yetkileri memurluğun sona ermesiyle birlikte son bulur. Kamu görevlisinin çalışırken
taşıdığı hukuksal statüsünün emekli olduktan sonra da devam etmesini ya da
etkilenmesini istemek emeklilik statüsü ile bağdaşır bir düşünce olamaz. 128.
madde de belirtilen devletin asli ve sürekli görevlerinin kamu görevlilerince
yürütülüyor olması emeklilik statüsünde ki farklılığın kaynağı ve dayanağı
olarak gösterilemez. Kaldı ki aktif olarak bu görevler yürütülürken olması
gereken farklılıklarda bu görevle birlikte devam ediyor. Nitekim, hem 5434
sayılı Emeklilik Yasası’nda hem de 5510 sayılı Yasa’da eşitliği ve sosyal
adalet ilkelerini zedelemeyen kimi farklılıkların olduğu da açıktır. Memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin emeklilikte de farklı kurallara tabi tutulması gerektiği ve
diğer sigortalılardan ayrı olması görüşüne dayanak olarak Anayasa’nın 51, 52,
68, 70 ve 76. maddeleri de gösterilmiştir. Belirtilen maddeler incelendiğinde
memurlara, toplu sözleşme, grev, siyasi partilere üye olma yasağı,
görevlerinden çekilmedikçe milletvekili adayı olamayacakları, kusurlarından
doğan tazminat davalarının ancak idareye karşı açılabileceğine ilişkin özel
düzenlemelerin kamu da çalışanların emekli olduklarında da farklı kurallara
tabi tutulmasının Anayasal dayanağı olarak gösterilmesi zorlama bir yorumun
ötesinde, Anayasa’da bu konuda bir dayanağın olmadığının açık bir
göstergesidir. Devlet memurlarının
sınıflandırma, kariyer ve liyakat ölçülerine tabi tutulması da emeklilik
döneminin farklı kurallara bağlanmasına haklı bir dayanak olamaz. Belirtilen
ölçülerin uygulanması sonunda elde edilen maddi ya da manevi kazanımların
etkisi, aktif çalışma döneminde hemen görülen ve karşılığı da bu dönemde
alınan değerlerdir. Bu nedenlerle, kariyer, sınıflandırma ya da liyakat,
emeklilik döneminde ortak norm uygulamasını engelleyen farklılıklar olarak
nitelendirilemez. Genel Sağlık Sigortası
kapsamına dahil edilen çalışan-çalışmayan tüm yurttaşlara sunulan sağlık
hizmetlerinin verilmesi sırasında farklı statüden doğan farklı uygulamaların
olması gerektiği düşüncesi Anayasa’nın 10. maddesinde öngörülen insan
onurunun eşitliği karşısında, kabul görmesi olanaklı değildir. İnsan olma
onurunu taşıyan herkesin sağlıklı yaşama hakkı en temel ve öncelikli
hakkıdır. Bu hakkın önüne hangi statü farklılığı olursa olsun geçirilmesi
düşünülemez. Devletin mali imkanları ölçüsünde sunduğu asgari sağlık
hizmetlerinin üstünde istenen hizmetlerin bedelinin bu hizmetten
yararlananlar tarafından ödenmesi de tabi karşılanmalıdır. Erken emeklilik uygulaması,
prime esas kazancın düşük gösterilmesi, prim tahsilat oranının düşüklüğü,
prim alınmadan yapılan ödemeler, uzayan ortalama ömür süreci, prim gelirleri
ile aylıklar arasındaki ilişkinin zayıflaması gibi bünyesel sorunlar ile
örgütlenmeden kaynaklanan olumsuzluklar yanında beş farklı emeklilik rejimi
sonunda nimet-külfet dengesinde meydana gelen bozulmalar sosyal güvenlik
sisteminde norm ve standart birliği sağlanmasını zorunlu kıldığı anlaşıldığından
5510 sayılı Yasa’nın 19/5, 27/1, 28/2, 29/3, 31/1, 46/4-5, 68/2, 80/1-2,
81/1-c, Geçici 1/5, Geçici 2/1-a,b,c,d ve Geçici 4/2,9 maddelerine ilişkin
fıkralar ve alt bentlerinin iptaline yukarıda belirttiğimiz gerekçelerle
karşıyız. 2- İptal edilen diğer
maddelere ilişkin karşıoy, değişik ve ek gerekçelerimiz aşağıda
belirtilmiştir. a- 3. maddenin (29) bendi: Sigortalının tahsis talep tarihinden önceki
kazançlarının bu güne getirilmesi için kullanılması öngörülen bu hesap yönteminde,
formül değerlerini anlatan ve dayanılan kriterlere esas alınan veya ihtiyaç duyulduğu anlaşılan
kayıtlardan, prime esas asgari kazanç ve
toplam prim gün sayısının beyana tabi olması ve konu ile ilgili iştirakçi
sayısı yönünden yeterli ve güvenilir
kayıtlara sahip olunmaması, 5434 sayılı Yasa kapsamındakiler yönünden 2007 yılı öncesi prim tahakkuk verilerinin
bulunmaması karşısında, bu katsayı değerinin (formül nedeni ile) TÜFE
ya da mutlak “bir” değerinden düşük
çıkabileceği, tüm çalışanları kapsadığı söylense de, kayıt dışı çalışanların
sayısal olarak çok yüksek olması, sisteme katılmaları halinde de mutlak
surette formül değerlerinde sapma
yaratabileceği, böylece kayıtlı kişilerin kayıtsızların yükünü çeker olmasının adil olamayacağı,
ekonomik kriz dönemlerinde beyana tabi değerlerde ciddi sapmaların kaçınılmaz olacağı, bu durumda güncelleme
katsayısının kayıp değerleri sağlıklı bir şekilde karşılayamayacağı nedeniyle
belirlilik ilkesi ile bağdaştığı söylenemeyecektir. Bu nedenlerle, kuralda yer alan güncelleme
katsayısı, kapsamı dahilindeki sigortalı sayılanlar yönünden güvenilir ve
yeterli verilere sahip olmadığı, katsayının, ülkede açıklanan TÜFE oranının altına
düşme ihtimali karşısında paranın reel satın alma gücünde kaybın yaşanacağı, ancak
bunun karşıtı belirlemenin ve de ülke ekonomisindeki büyümeyi veri alıp, bireyin refah payına
yapılacak bir katkıdan bahsedilmemesi, kamu görevlileri yönünden eldeki doğru
veriler ile, beyana tabii oluşu nedeni ile doğruluğu her zaman tartışmalı
diğer iştirakçi verilerinin bir arada hamur edilemeyeceği, belirlilik ve belirsizliklerin
bir havuza atılamayacağı, bu formül’ün benimsenmesinin gerekçesi olarak ileri
sürülen nimet-külfet sigortacılık ilkesinin sosyal devletin ödev ve görevlerinin
önüne bir sınırlama olarak çekilmesinin kabul edilemeyeceği nedenleri ile, güncelleme
katsayısına ilişkin düzenleme, Yasa’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının
a, b, c bendi kapsamındaki tüm sigortalı sayılanlar yönünden, Anayasa’nın 2, 5 ve 60.
maddelerine aykırıdır. Çoğunluğun iptal görüşüne bu farklı
gerekçe ile katılınmıştır. b- Yasa’nın 31. maddesinin birinci fıkrası ve 55. maddesinin
ikinci fıkralarının, 3. maddenin 29. bendindeki gerekçelerle iptalinin
gerektiği düşüncesindeyiz. c- 19. maddenin beşinci
fıkrası: Kuralla, bu Kanun’un 4 maddesinin (c) bendi
kapsamındaki kamu görevlisi ya da kamu görevlisi sayılanların malullük ve yaşlılık
aylığına hak kazanamayanlara, iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle meslekte kazanma gücünün
en az %10 ve üstü kaybına göre, sigortalılıkta geçen süre ya da prim bildirim
şartına bağlı olmadan, işe ilk girdiği
günden itibaren karşılaşabileceği risklere karşı aylık niteliği dışında
verilen bir ödenek olması karşısında; daha önce bu konuda 5434 sayılı Yasa’da
bir düzenlemenin bulunmamış olması,
sigortalıya sürekli tam iş görmezlik geliri bağlanması, bunun iş göremezlik derecesi oranındaki
tutarının kendisine ödenmesi, ancak görevine son verilmiş olması halinde sürekli tam iş
görmezlik geliri arasındaki farkın sigortalının görevine son veren kurum tarafından sosyal güvenlik
kurumuna ödenmesi, malullük veya yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalılara ise sürekli iş göremezliğine göre
ayrıca gelir bağlanması şeklindeki
uygulama, Sosyal Hukuk devleti yansıması olup, kişi lehine Yasa’nın 4/c kapsamında
saydığı sigortalılar yönünden, kazandırıcı bir hak olduğu görülmüştür. Kamu görevlisi ya da diğer
sigortalılar yönünden Kurumca farklı bir ödeme nedeni bulunmayıp, kamu
görevlisi için fark gibi gözüken ödeme tutarı kamu işvereni tarafından karşılanmakta ve
Kurum bütçesine de ayrı bir yük getirmemektedir. Diğer sigortalılar yönünden farkın işverence
Kuruma ödenmesi yönünde olaşacak bir uygulamanın, Kuruma bir yarar getirmeyeceği
gibi, üretimde maliyet unsurunu yükselten bir neden olabileceği, farklı
konumdaki sigorta kapsamındakilere farklı uygulama getirmenin eşitsizlik
sayılamayacağı nedenleri ile kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı kanaati oluşmuştur. d- 27. maddenin
birinci fıkrası: Kural ile, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle
çalışma gücünün en az %60’ını kaybedenlere
bağlanacak malullük aylığının, 29. maddede belirlenen yaşlılık aylığı hesaplanma ve 55/2 de belirtilen artış oranları
yöntemi ile prim ödeme gün sayısı 9000 den az olanlar için 9000 gün
üzerinden, 9000 gün ve fazlası olanlar için toplam prim ödeme gün sayısı
üzerinden hesaplanıp ödeme yapılacağı belirtilmektedir. Daha önce malullük aylığının
hesaplanmasında 506, 5434 ve
1479 sayılı Yasa kapsamındakilerin kiminde 1800 gün prim, 5 yıl sigortalılık,
kiminde 10 yıl fiili hizmet gibi farklı
ölçülere tabi tutulması nedeniyle 5510
sayılı Yasa ile farklı sosyal güvenlik kurumuna tabi sigortalılar için tek
norm ve standart birliği getirilmek istenmiştir. Aylığın hesaplanmasında, sistemden
yararlanan sigortalının sisteme giriş tarihi esas alındığında, önceki
yasa kapsamındakilerin bir kısmında kısmi gelir düşüşleri olabileceği, bu
kişiler yönünden öncelikle farklı bir statüde bulunduklarının kabulü, kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş bir
haktan ve kaybından bahsedilemeyeceği,
kuralda, prim
ödeme gün sayısının 9000’in altında olanların, malullük aylığında 9000 gün prim ödenmiş gibi sayılacağı
öngörüldüğünden, yapılacak aylık bağlama hesabının malul sigortalı lehine
olacağı kuşkusuzdur. Sigortalı lehine kazandırıcı bu hakkın, birey
lehine bir sosyal hukuk devleti yansıması olduğunda duraksanamaz. Kural, maddenin ikinci fıkrasındaki sigortalılar için malullük aylığının en düşük yaşlılık aylığından
az olmaması şeklindeki düzenleme ile birlikte değerlendirildiğinde asgari bir gelir düzeyi amaçlandığından
Anayasa’ya aykırılık görülmemiştir e-
29. maddenin birinci,
ikinci ve beşinci fıkraları yönünden Yaşlılık aylığının hesaplanması
başlıklı 29. maddenin birinci fıkrasında, yaşlılık aylığına hak kazanan
sigortalının ortalama aylık kazancının hesap şekli, ikinci fıkrasında bu
hesapta geçen
ortalama aylık kazancın nasıl bulunacağı, beşinci fıkrasında ise, diğer
fıkralara dayalı olarak hesaplanan aylığın arttırılmasına ilişkin kriterlerin
getirildiği görülmektedir. 29. maddenin belirtilen fıkraları bir
bütün olarak değerlendirildiğinde,
yaşlılık aylığının
tespiti aşamalarına yönelik olduğu ancak,
aylık belirlemede kullanılacak
kriterlerden birinin, sigortalının talep tarihine kadar geçen yıllar
hesabında ele alınacak “güncelleme
katsayısı” formülü olduğu görülmektedir. Güncelleme katsayısının da bu kuralda yer
alan aylık hesabında uygulanacağının öngörülmesi karşısında; 29. maddenin, birinci, ikinci ve beşinci
fıkralarının Yasa’nın 4/c maddesi
kapsamındakiler yönünden iptaline, Yasa’nın 3. maddesinin 29. bendinin Anayasa’ya
aykırılığı nedeniyle katıldık. f- Geçici 2. madde Kural, 5510 sayılı Yasa’nın yürürlüğe
girmesinden önce 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı Yasa’nın geçici 20.
maddesinde belirtilen sandıklara tabi olanlara bağlanacak yaşlılık aylığının hesap şeklini
göstermektedir. Kuralın (a) bendinde kullanılacağı
belirtilen güncelleme katsayısının, (b) bendinde atıfta bulunduğu 29. maddesinde de aynı
güncelleme katsayısının kullanılması gerektiği, ancak Yasa’nın 3. maddesinin 29.
bendinde yer alan güncelleme katsayısına ilişkin düzenlemenin, Anayasa’ya
aykırı bulunarak
iptal edilmesi karşısında, geçici 2. maddenin (a) ve (b) bentlerinin de
Anayasa’ya aykırı olduğu farklı
gerekçesi ile ayrıca aşağıda belirtilen ek gerekçe yazılmıştır. Kuralın birinci fıkrasının (b) bendi
ile 29. madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığın belirlenmesinde bu
kanundan önce sistemde olup bu kanun ile birlikte devam edecekler hakkında bir
orantılı bölüm kıstası getirmiş olduğu görülmektedir. Yasa’nın kabul ettiği sistem 1.1.2007’den
geçerli olup, öncesine göre farklı bir düzenleme içermektedir. Bu düzenleme kendi
içindeki güncelleme katsayısı gibi bilinmeyenler hariç yaşlılık aylığı
bağlanmasında kendine özgü kurallar koymakta, nimet-külfet dengesini
baz almaktadır. Bu sistem öncesinde işe giren
sigortalı yönünden bu dengenin kurulma ölçüsü bellidir. Birey, varlığını ve
sonucunu bilerek kabul ettiği, hukuk güvenliği ve belirlilik sağlayan yönteme itaat
etmekte, onun sonuçlarını beklemektedir. Halbuki bu hizmet süresi ve süreye etki eden kazanca
bağlı beklenti, yerini öncekinden farklı bir hesap sistemine bırakmaktadır. Bu yöntem ile elde
edilecek gelir, işe başlangıç anında var olan ve kazanılmış hakların varlığını
sürdürebilmesi yönünden kabul edilebilir ve öngörülü değildir. Sistemin getirdiği yeni kriter ile sigortalının
leh ya da aleyhine olacağı noktasında belirsizlik içermekte bu hali ile de
Hukuk Devleti ilkesi ile bağdaşmamaktadır.
KARŞIOY A- DEĞERLENDİRME 1- Genel Olarak ve Kanun’un 3.
Maddesinin (29) Numaralı Bendi Yönünden 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, sosyal sigortalar ile
genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına alma, bu
sigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, bu haklardan
yararlanma şartları ile finansman ve karşılanma yöntemlerini belirleme,
sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişi ile ilgili usul ve
esasları düzenleme amacıyla getirilmiş ve kapsamına da sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortasından
yararlanacak kişileri, işverenleri,
sağlık hizmeti sunucularının, bu Kanunun uygulanması bakımından gerçek
kişiler ile her türlü kamu ve özel hukuk tüzelkişilerini ve tüzelkişiliği
olmayan diğer kurum ve kuruluşları
almıştır. Çalışma hayatı, kuruluşu,
yönetimi, işleyişi, ilkeleri, dayandığı kuralları bakımından çok karmaşık bir
yapı, buna karşılık hakkaniyetli ve adaletli bir ortam kurulması halinde
insanı gerçekten mutlu kılabilecek temel bir araçtır. Çalışan insan kendisinin ve
ailesinin hayatını yalnızca asgarî seviyede garanti ve idame ettirmekle
yetinmez, onu mümkün olduğunca müreffeh hâle getirmeye, hoş ve enteresan hâle
sokmaya da çalışır. Elde edilen gelir
ile gıda, mesken, giyim, ulaşım, eğlence, sağlık ihtiyaçları, diğer iktisadi
ve sosyal faaliyetler görülür. Böylece çalışanın ve çalışma dışına çıkmış
kişinin kendisi ve ailesinin bütün hayâtı teminat altına alınır. Diğer
yandan, ücret bir itibar, bir gurur, bir izzetinefis meseledir, refah içinde
yaşama vâsıtasıdır, şahsî olduğu kadar kesin bir mesleki tatmin faktörüdür.
Bu yüzdendir ki memur olsun işçi olsun bütün çalışanların dikkati ücret-maaş
üzerinde toplanmaktadır. Konu aynı ölçüde emeklilik
için geçerlidir. Mâdemki çalışanlar belli bir
gelir karşılığı mümkün olan en kısa sürede şartlar oluştuğunda faaliyetlerini
kesmek, buna karşılık, gerek bütçe güçlüklerini, gerekse tecrübe sahibi
elemanlardan daha fazla istifadeyi düşünen idare de emeklilik yaşını mümkün
olduğu kadar uzatmak istemekte, o halde meseleyi çözmede tek geçerli,
objektif ve genel kriter olarak nüfusun ortalama yaş seviyesinin tespiti
kalmaktadır. Öyle bir optimal emekli yaşı
belirlensin ki, hem mal ve hizmet üretiminde âzamî verimlilik olsun, hem de
faal çalışma ortamı dışına çıkanların emekliye ayrılışları ile ölüm yaşları
arasında sağlıklı, keyifli, medeni bir yaşayış için makûl, kabûl edilebilir,
yeterli bir süre bulunsun. Bunun için her ülke sosyal
güvenlik konusuna büyük önem vermekte, bununla ilgili düzenlemeleri ve kendi
bünyesine uyan en iyi yapıyı anayasal boyutta ele alıp gerçekleştirmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti de
aynı yolu izlemekte, Anayasa’nın birçok maddesiyle, sosyal devlet, eşitlik,
sosyal güvenlik hakkı konuları düzenlenmektedir. Anayasa’nın sosyal güvenlik
hakkıyla ilgili 60. maddesinde herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu,
devletin bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alıp teşkilatı da kuracağı
belirtilmekte, kamu hizmeti görevlileriyle ilgili genel ilkelerin yer aldığı
128. maddesinde devletin kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görüleceği ifade edildikten sonra, ikinci fıkrasında
da memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve
yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük
işlemlerinin kanunla düzenleneceği hükme bağlanmaktadır. Anayasa’nın 51., 52., 68.,
70., 76., 129. maddelerinde görüldüğü gibi, memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin farklı konumda olduklarına dâir bir kısım düzenlemeler
bulunmakla beraber, emekli olunca organik bağın devam edeceğine ilişkin açık
bir hüküm yer almamaktadır. 128. maddenin hiç bir yerinde açık olarak
“emeklilik” sözü geçmemekte, sâdece çalışan personelin çerçevesi çizilmekte
ve onlarla ilgili her türlü işlemin kanunla yapılacağı öngörülmektedir. Başka
bir deyişle, bu ifadelerden “memurlar ve diğer kamu görevlileri”nin faal
durumdayken farklı bir statü teşkil ettiği anlamının çıktığı ölçüde bunların
emeklilerinin de aynı statü içinde yer alacakları mânâsı çıkmamaktadır.
Kanunkoyucu açık bir buyruk bulunmaması karşısında kendi takdir yetkisini
kullanmış, memurlar ve diğer kamu görevlilerini çalışmalarının fiilen
kesilmesinden itibaren işçi ve Bağ-Kur’lulardan çalışmalarını fiilen
kesenlerle aynı kategoriye almış, bütüncül bir anlayışla, norm birliği ilkesi
uyarınca, hepsini “emeklilik” kavramı kapsamında, başka bir statü içinde
mütâlaa etmiş, onlarla ilgili düzenlemeyi tek bir çatıda, 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yapmış, memuru işçiden, işçiyi esnaftan farklı ve
ayrıcalıklı görmediğini ilan etmiştir. Tersine açık ve net bir
Anayasa hükmü bulunmaması karşısında bahsi geçen bu düzenlemenin hukukî
gereklerden çok iktisadî gereklerden kaynaklandığı ve siyasî irâdenin tercihini
yansıttığı anlaşılmaktadır. Sosyal güvenlik kurumları,
tabiatları icâbı, ticarî amaçlı kuruluşlar değildir. Devlet her zaman
sistemin açıklarını kapatmak için katkıda bulunacaktır. Gaye, bu katkı
payının nisbeten düşürmekdir. Ne var ki, yıllardan beri üç ayrı teşkilatla
yürütülen emeklilik ve sosyal sigorta faaliyetleri aktüeryal dengenin bir türlü
kurulamaması yüzünden iflâs eder noktaya gelmiş, üç ayrı genel müdürlüğün
açıkları genel bütçeden 24 katrilyon civarında para ayrılarak kapatılmaya
çalışılmıştır. Bu, sosyal güvenlik
değil sosyal adâletsizliktir, iktisadî sarsıntıların, yıllardır görülen
enflasyonun da temel sebeplerinden biridir. Sosyal sigortalılarda ve
Bağ-Kurlularda görülen aşırı nisbetteki kayıt dışılık ve prim ödemedeki
gevşeklik Emekli Sandığı’nda bulunmamasına rağmen o da diğerleri gibi büyük
ölçüde açıklar vermiştir. Artık kendine yeterli bir
sisteme geçmek zaruret hâline gelmiş, yaşanan ekonomik gerçekler bunu açıkça
hissettirmeye başlamıştır. Bu durum karşısında
kanunkoyucu çeşitli sosyal güvenlik modellerinden birini, ülke şartlarına en
uygun olduğuna inandığı 5510 sayılı Kanun’daki sistemi tercih etmiş, kamu
görevlileri, hizmet akdine dayalı ücretle çalışanlar, tarım işleri görenler
gibi farklı statüde bulunanlar bakımından “emeklilik” kurumundaki karmaşayı
çözmek için yeni bir iktisadi boyut getirmiş, sosyal hukuk devletinin asıl bu
yolla kurulacağına inanmıştır. Zirâ, Devlet de olsa, iktisâden kendi kendini
döndüremeyen bir organizasyonun yalnızca hukuki müeyyidelere dayanarak ayakta
kalacağı düşünülemez. İktisâdi gereklerden uzaklaşmış, günlük hayata
yabancılaşmış, esnekliğini kaybedip hantallaşmış, sâdece kendini referans
almış bir hukuk mantığının, bunun değişmesine mâni olabilecek açık ve net bir
Anayasa kuralının da bulunmaması karşısında, artık sosyo-politik,
tekno-politik ve bilhassa ekonomik boyutlarla desteklenmesi ve hattâ
değiştirilmesi kaçınılmaz olmuştur. Sosyal devleti belirleme
sâdece sosyal güvenlik tedbirleriyle sınırlı değildir. Bunu vergi politikası,
çeşitli türdeki teşvik tedbirleri, sübvansiyonlar ile de geliştirmek
mümkündür. Vergi, nasıl çok kazanandan az kazananın da aynı hizmeti görmesi
için aktarma yapma enstrümanıysa, sosyal güvenlik primleri de benzer
fonksiyonu icra etmektedir. 2007den itibaren işlemeye başlayacak yeni düzen,
çalışandan kesilen prime orantılı emekli maaşı verme maksadı gütmekte, emekli
olma yaşının 2048’de 65’e ulaşacağını söylemekte, kademeli geçiş getirmekte,
eski sistemdeki uzun yaşama süresince verilen emekli aylığını daha kısa
süreye indirmeyi ve eskiden uzun süre çalışanın aleyhine olan durumu tersine
çevirmeyi planlamakta, böylece bir finansman açığı kapatma yolu değil, gerçek
bir sosyal dayanışma sistemi getirdiğini anlatmaktadır. Böylece, 5510 sayılı Kanun’la
devletin sosyal güvenliği sağlama görevine iki ölçüt getirilmiş olmaktadır.
Bunlardan biri, devletin kişilere malî kaynakların yeterliliği ölçüsünde
sosyal güvenlik sağlaması, diğeri, devletin sosyal güvenliğe malî
kaynaklarını tahsis ederken ekonomik istikrarın bozulmamasına dikkat etmesi
ve sosyal güvenlik alanına ancak bu istikrarı bozmayacak derecede malî kaynak
aktarılmasıdır. Emeklilik, fiilen çalışmadan
farklı, yeni ve başka bir statüdür. “Emekli” oluşları itibâriyle memur, işçi,
Bağ-Kur’lu tek ve standart bir yapı içindedir. Yeni düzenlemeyle gerçekten bu
üç grup ortak bir paydada buluşturulmuş, aralarında organik bir bağ
kurulmuş, emek, para, zaman, mekan,
teknoloji, teçhizat tasarrufu da dâhil, yönetimde birlik, kolaylık,
yeknesaklık sağlanmış, bundan böyle, verimlilik ilkelerine riayet edilir
olmuştur. Ayrı ayrı Kanun ve yapılanmalarla her üç grubun özlük haklarının
sistemleştirilmesinden vazgeçilerek, her hangi bir hak kaybına yol
açmaksızın, makûl, âdil ve Anayasa’ya aykırı olmayan siyasi bir tercihle,
ekonomik zarûretlere öncelik verilerek yeni bir düzenleme yapılmıştır.
Prodüktivite anlayışı ve diğer zorunluluklar çoğu zaman diğer faktörlerin
önüne geçmektedir. Yeni düzenlemenin temeli
olarak güncelleştirme katsayısı (GK) denen bir formül geliştirilmiştir. Emekli maaşı işçiler ve
Bağ-Kur’lularda ortalama günlük kazançtan, memurlarda ise en son alınan
aylığın göstergeleri üzerinden hesaplanırken, yeni kanunu yapanlar bunun
gerçekçi olmadığını görerek GK’yı getirmişler, bundan sonra Devletin genel
bütçeden %5’ler nisbetinde yaptığı katkının %2’lere indirilmesini
hedeflemişlerdir. Formül değişim oranı (DO) ve TÜFE’den yararlanılarak
hazırlanmış teknik bir teşvik görünümünde olup, emekli aylıklarının hesabında
geçmiş kazançlar dikkate alındığında kullanılan bir metotdur. Güncellenen
husus kazanç olduğu için kazancı etkileyen unsurlar dikkate alınarak
düzenleme yapılmaktadır. Sosyal güvenlik sisteminin ana
gelir kalemini topladığı primler oluşturmaktadır. Emekli aylıklarının
finansmanı pratikte dağıtım esasına göre yapılmakta, çalışan sigortalılardan
alınan primler emekli aylıklarının ödenmesinde kullanılmaktadır. Sosyal
güvenlik sistemi gelirlerinin artırılması ancak ücretlerde ve çalışan kişi
sayısında meydana gelecek artışla mümkün olabilecektir. Bu itibarla emekli
aylığı sosyal güvenlik sisteminde ücretin fonksiyonu olarak kabul edilmiştir.
Bu
sûretle GK, açık, adil, makûl bir tanımlama olarak görülmekte, sosyal devlet
ilkesiyle bağdaşmayan bir yönü görülmemektedir. Refah payını ve hukuk
güvenliğini nazarî dikkate almadığı iddiasıyla Anayasa’ya aykırılığı da söz
konusu değildir. TÜFE’yi kullanmakla emekliyi en azından enflasyonun altında
ezdirmemekte, alıştığı sosyal düzeni devam ettirmesini sağlamaktadır. Kaldı
ki, halkın oylarıyla iktidar olmuş hiçbir siyasî otorite, GSYİH’da meydana
gelecek artışları ücretlere yansıtmamazlık edemeyecektir. Bu, genel seçimlere
dayanan parlamenter sistemin tabiatına aykırıdır. Serbest ekonomi kurallarına
göre işleyen bir piyasada, ister istemez refah payı ücretlere yansıtılacak,
hukuk güvenliği kurulacaktır. 2-
Kanun’un 3. Maddesinin (29) Numaralı Bendi Dışında Kalan Maddeler Yönünden -19. maddesinin beşinci fıkrasının iptali isteminin,
bu Kanunun 4/c kapsamındaki sigortalılarının da 4/a ve (b) kapsamındakilerle
aynı kategoride mütâlaa edilmesi gerektiğinden, reddi, -27. maddesinin birinci fıkrasının iptali isteminin,
aynı Kanun’un 4/c maddesi yönünden, 4/a ve (b) için de prim ödeme gün
sayısının ve aktüeryal dengenin tutturulma yollarından birinin yasama
organının takdiri dahilinde ve siyasî bir tercih sonunda belirlenmesinde Anayasa’ya
aykırılık görülmediğinden, reddi, -28. maddesinin ikinci fıkrasının iptali isteminin,
kural ilk defa bu Kanun’a göre sigortalı olacaklar, bir başka ifadeyle, 30
yıl sonraki bir durum için getirildiğinden, böyle bir kademelendirmenin
4/a-b-c kapsamındaki sigortalıların tamamı bakımından ölçülü, mantıklı, âdil
görüldüğünden, bu tür bir düzenleme yapmasının kanunkoyucunun siyasî
tercihinin kaçınılmaz bir sonucu olacağından, reddi, -29. maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, beşinci
fıkralarının iptali isteminin, önceki maddeler gibi, sistemin içinde mantıklı
bir silsilenin devamı mahiyetinde olduklarından, ortalama aylık kazancı ve
aylık bağlama oranı tanımlarında ve formülasyonunda bir tutarsızlık bulunmadığından,
4/c kapsamındakilerinin de 4/a ve (b) kapsamındakilerle aynı konumda
görülmesi gerektiğinden, reddi, -31. maddesinin birinci fıkrasının; 40. maddesindeki
Cetvelin 8., 12., 13. ve 14. sıralarının; 46. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkralarının; 55. maddesinin ikinci fıkrasının iptali istemlerinin, getirilen
yeni sistemin mantığı içinde doğru bir düzenleme olduklarından, reddi, -63. maddesinin ikinci fıkrası ile birinci fıkrasının
(d) bendindeki bölümünün iptali isteminin 4/c kapsamındaki sigortalılar
yönünden, burada aktüeryal denge arayışı bulunması, bunun da bir siyasî
tercih konusu olduğunun kabul edilmesi lazım geldiği, ayrıca ağız sağlığını
özendirme anlayışı yattığı anlaşıldığından, reddi, -68. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin; 80.
maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının; 81. maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendinin iptali istemlerinin, 4/c kapsamındakilerinin de 4/a ve
(b)’dekilerle aynı konumda ve prime esas kazançlardaki istisnalar ile prim
oranları ve Devlet katkısının makûl ve ölçülü görülmeleri gerektiğinden,
reddi, -Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasının; Geçici 2.
maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (d) bentlerinin iptali
istemlerinin, 4/c kapsamındakilerin de 4/a ve (b)’dekilerle aynı konumda
görülmesi gerektiğinden ve getirilen yeni sistemin mantığı içinde doğru bir
düzenleme olduğundan, reddi, -Geçici 4. maddesinin ikinci ve dokuzuncu fıkralarının
iptali isteminin, 5434 sayılı Kanun’a ilişkin geçiş hükümleri bakımından
getirilen yeni sistemin mantığı içinde doğru bir düzenleme olduğundan, reddi,
görüşündeyim. Özetlemek
gerekirse, faal çalışma dışında bulunanlara âit sosyal sigortalar ve genel
sağlık sigortası kurumları tek çatı altında birleştirilmekte, Kanun, birkaç
maddesi hâriç, genelde bütünüyle, özelde 3. maddesinin (29) numaralı bendiyle
Anayasa’ya aykırılık oluşturmamaktadır. Kısaca,
5510 sayılı Kanun, ekonominin gerekleri, hayâtın gerçekleri ve zorlamaları
karşısında üç ayrı gruptan oluşan mevcut emeklilik düzenini yeniden
yapılandıran bütüncül bir sistem meydana getirmiş, kanunkoyucunun anayasal
takdir yetkisi içinde kalan siyasî tercihi olmuştur. Bütün
bu gerekçelerle, Kanun’un çeşitli maddelerini iptal eden çoğunluk görüşüne
katılmamaktayım. B-
KATILDIĞIM ÇOKLUK VE AZLIK GÖRÜŞLERİ 1-
Redde İlişkin Çokluk Görüşleri 5510
sayılı Kanun’un; -18. maddesinin ikinci fıkrasındaki iptali istenilen
bölümün, -19. maddesinin dördüncü fıkrasının, -27. maddesinin birinci fıkrasının iptal edilen
bölümünden geriye kalan kısmının, -28. maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b)
bentlerinin, -29. maddesinin üçüncü fıkrasının 4/a ve (b)
kapsamındaki sigortalılar yönünden, -30. maddesinin dördüncü fıkrasının bahsi geçen
bölümünün 4/a ve (c) kapsamındaki sigortalılar yönünden, -55. maddesinin ikinci fıkrasının 4/a ve (b) yönünden
iptal edilen bölümden arta kalan bölümün, -63. maddesinin ikinci fıkrası ile birinci fıkrasının
(d) bendindeki bölümün 4/a ve (b) kapsamındaki sigortalılar yönünden, -67. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin, -68. maddesinin ikinci fıkrasının genel sağlık
sigortası kapsamındaki diğer sigortalılar yönünden, -73. maddesinin dördüncü fıkrasının, -81. maddesinin birinci fıkrasının, :
(c) bendinin 4/a ve (b) kapsamındaki sigortalılar, :
(e) bendinin 4/a ve (c) kapsamındaki sigortalılar yönünden, -Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasının 4/a ve (b) kapsamındaki
sigortalılar yönünden, -Geçici 6. maddesinin yedinci fıkrasının (a) bendinin, -Geçici 9. maddesinin birinci, ikinci, üçüncü
fıkralarının, İptali
istemlerinin REDDİNE dair ÇOKLUK görüşünün gerekçelerine, katılmaktayım. 2-
Redde İlişkin Azlık Görüşleri 5510 sayılı Kanun’un; -19. maddesinin beşinci fıkrasının, -27. maddesinin birinci fıkrasının, -28. maddesinin ikinci fıkrasının 4/c kapsamındakiler
yönünden, -29. maddesinin üçüncü fıkrasının 4/c kapsamındaki
sigortalılar yönünden, -40. maddesinde yer alan Cetvel’in 8., 12., 13. ve 14.
sıralarındaki düzenlemenin, -46. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarının, -63. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki
bölümünün 4/c kapsamındaki sigortalılar yönünden, -68. maddesinin ikinci fıkrasının 4/c kapsamındaki
sigortalılar yönünden, -80. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının 4/c
kapsamındaki sigortalılar yönünden, -81. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin 4/c
kapsamındaki sigortalılar yönünden, -Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasının 4/c
kapsamındaki sigortalılar yönünden, -Geçici 4. maddesinin ikinci ve dokuzuncu
fıkralarının, İptali
istemlerinin REDDİNE dair diğer AZLIK görüşünün gerekçelerine, 3-
İptale İlişkin Çokluk Görüşleri -30. maddesinin dördüncü fıkrasındaki bahsi geçen
bölümün 4/b kapsamındaki sigortalılar yönünden, -81. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 4/b
kapsamındaki sigortalılar yönünden, -106. maddesinin 2 ve 8 numaralı bentlerindeki
ibarelerin, İPTALİNE
dair ÇOKLUK görüşünün gerekçelerine, Katılmaktayım.
KARŞIOY
GEREKÇESİ 5510
sayılı Kanun’un 81. maddesinin (e) bendinde öngörülen sosyal güvenlik destek
primi oranları sayın çoğunlukça, bu Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının
(b) bendi kapsamına giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı görülerek
iptal edilmiş; ancak kural 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamına
giren sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı görülmeyerek iptal isteminin
reddine karar verilmiştir. Oysa, bu grup sigortalılar yönünden öngörülen
düzenleme de ölçülü olmayıp, prim oranları makûl kabul edilebilecek düzeyin
üzerindedir. Bu nedenle kuralın bu grup sigortalılar yönünden de Anayasa’nın
2. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği; benzer şekilde, 5510
sayılı Kanun’un 30. maddesinin dördüncü fıkrasının “…81 nci maddenin (e)
bendi gereğince sosyal güvenlik destek primi alınır.” Bölümü de doğrudan
anılan maddeye atıfta bulunduğundan, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamındaki sigortalılar yönünden Anayasa’ya aykırı düştüğünden iptali
gerektiği kanısına vardığımızdan, her iki kural yönünden aksi yöndeki
çoğunluk kararına katılamıyoruz.
KARŞIOY GEREKÇESİ 5510 sayılı
Kanun’un 67. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, bentte sayılan sigortalıların
(ki bunlar aynı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince
sigortalı sayılan kişiler ile isteğe bağlı sigortalılar, oturma izni almış yabancı
ülke vatandaşlarından yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olmayan
kişiler ve hiçbir gruba dahil olmayıp, başka bir ülkede sağlık sigortasından
yararlanma hakkı bulunmayan kişilerin) ve bunların bakmakla yükümlü oldukları
kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmalarını, kısa ve uzun vadeli sigorta
primleri dahil genel sağlık sigortası primi borcunun bulunmaması koşuluna
bağlamaktadır. Anılan bent kapsamına girenlerin, her ne sebeple olursa olsun,
birkez dahi anılan primleri yatırmamış olmaları halinde, kendileri ile
bakmakla yükümlü oldukları kişilere sağlık hizmeti sunulmayacaktır. Bu
yönüyle kuralın ölçülü ve makûl olduğundan söz edilemez. Ayrıca, 67. maddenin
birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılar (ki bunlar arasında aynı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince sigortalı
sayılanlar da bulunmaktadır) için böylesine ağır bir koşul öngörülmemiş,
bilakis bu bent kapsamındakilerin sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu
tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası prim
ödeme gün sayısının olması, sağlık hizmetlerinden yararlanma için yeterli
kabul edilmiştir. Bu ayırım dahi kuralın adil almadığının ve sosyal devlet
ilkesiyle bağdaşmadığının diğer bir göstergesidir. Belirtilen nedenlerle,
kuralın Anayasa’nın 2., 60. ve 173. maddelerine aykırı olduğu ve iptali
gerektiği kanısında olduğumuzdan, aksi yöndeki çoğunluk kararına
katılmıyoruz.
DEĞİŞİK GEREKÇE 5510 sayılı
Kanun’un 19. maddesinin dördüncü fıkrası, 4. maddenin birinci fıkrasının (b)
bendine göre sigortalı sayılanlara sürekli iş göremezlik geliri
bağlanabilmesi için, kendi sigortalılığından dolayı, genel sağlık sigortası
dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olmasını zorunlu kılmaktadır.
Sürekli iş göremezlik geliri, geçici iş göremezlik ödeneğinden mahiyet itibariyle
tamamen farklı olup; burada sigortalıya uzun süreli (devamlı) bir gelir
bağlanması sözkonusudur. Böylesine devamlı ve miktar olarak da geçici iş
göremezlik ödeneğine nazaran yüksek bir gelir bağlanması sözkonusu
olduğundan, anılan sigortalıların prim borçlarının ödenmiş olmasının
öngörülmesi makûl ve ölçülü bir kural mesabesindedir. Bu bakımdan 5510 sayılı
Kanun’un 18. maddesinin ikinci fıkrasındaki kuralla, bu kural aynı mahiyette
hukuki sonuçlar doğurmadığından; o kural yönünden serdettiğimiz düşüncelere
burada katılamıyoruz. Açıklanan nedenle,
sonuç karara bu gerekçe ile iştirak ediyoruz.
KARŞIOY GEREKÇESİ 4 ncü maddenin
birinci (b) bendine göre sigortalı sayılanlara hastalık halinde geçici iş
göremezlik ödeneği verilmesini, genel sağlık sigortası dahil prim ve her
türlü borçlarının ödenmiş olması şartına bağlayan 5510 sayılı Kanun’un 18.
maddesinin ikinci fıkrasındaki kuralın ölçülü ve makûl olduğundan söz etmeye
imkân yoktur. Çünkü kural, her ne sebeple olursa olsun, belirtilen
sigortalıların bir kez olsa dahi prim yatırmamış olmaları halinde,
kendilerine geçici iş göremezlik ödeneği ödenemeyeceğini hükme bağlamaktadır.
Ayrıca 4. madenin (a) ve (c)
bentlerine tâbi sigortalılar yönünden bu şekilde bir kural öngörülmeyip,
önceki bir yıl içinde en az doksan gün sigorta primi ödenmiş olmasının
yeterli görülmesi de, kuralın adil olmadığının ve sosyal devleti ilkesiyle
bağdaşmadığının diğer bir göstergesidir. Belirtilen
nedenlerle, kuralın Anayasa’nın 2., 60. ve 173. maddelerine aykırı olduğu ve
iptali gerektiği kanısında olduğumuzdan, aksi yöndeki çoğunluk kararına
katılamıyoruz.
KARŞIOY
GEREKÇESİ 5510
sayılı Kanun’un 28. maddesinin (b) bendi ile kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını
doldurmuş olan ve en az 9000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi
bildirilmiş olan sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanmasında esas alınan yaş
hadleri 1.1.2036- 1.1.2048 tarihleri arasında kademeli olarak yükseltilmekte
ve sonuçta kadın-erkek tüm sigortalılar 1.1.2048 tarihinde eşit olarak 65
yaşa tâbi tutulmaktadır. Sosyal
güvenlik ve emeklilik sisteminin esaslı unsurlarından biri olan “emeklilik
yaşları”, ülkenin demografik yapısı, ortalama ömür, ekonomik durum, kayıtlı
sigortalı sayısı, sosyal güvenlik sisteminin mali gücü ve aktüeryal denge
gibi birçok etmenin değerlendirilmesi sonucu yasa koyucu tarafından bir
tercih olarak saptanabilir. Ne var ki, çok hassas bir belirleme olan bu
saptama yapılırken, bir yandan da Anayasa’nın Başlangıcı’nın altıncı
fıkrasındaki, her Türk vatandaşının “…sosyal adalet gereklerince… onurlu bir
hayat sürdürme ve maddi ve manevi varlığını bu yönde geliştirme …” hak ve
yetkisine sahip olduğu kuralı ile yine Anayasa’nın 2., 5., 13., 41., 49.,
60., 65., 173. ve 176. maddelerinin dikkate alınması da şarttır. Yine,
sosyal devlet ilkesinin doğal gereği olarak, sigortalının emeklilik yaş sınırına
ulaşmasından sonra huzur içinde geçirebileceği makûl bir emeklilik döneminin
bulunması gereklidir. İptale
konu kural, ülkenin demografik yapısı ve ortalama ömür gerçeği yeterince
dikkate alınmadan, ileriye yönelik olarak çok yüksek yaş hadlerini öngörmesi
itibariyle, işaret edilen Anayasa kurallarıyla uyumlu olmadığı gibi;
özellikle kadın sigortalılar yönünden uzun vadede erkek sigortalılarla aynı
yaş sınırının (65 yaş) öngörülmesi esasının getirilmesi, bugüne dek
kadın-erkek sigortalılar arasında uzun yıllardır kabul edilen pozitif
ayrımcılık düşüncesinden ayrılınmasını ve Anayasa’nın 41. maddesinin doğal
bir gereği olan bu olgunun kadın sigortalılar aleyhine düzenlenmesini haklı
kılmayan mahiyeti itibariyle de, özellikle Anayasa’nın 2. ve 41. maddelerine
aykırı düşmektedir. Açıklanan
nedenlerle, kuralın Anayasa’ya aykırı düştüğü ve iptali gerektiği kanısına
vardığımızdan; çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılamıyoruz.
AZLIK OYU 5510
sayılı Yasa’nın; 1-19.
maddesinin dördüncü fıkrası yönünden: Yasa’nın
4/a ve 4/c bendi kapsamına girenler yönünden prim borcuna değinilmezken
iptali istenen 19. maddenin dördüncü fıkrasında sürekli iş göremezlik geliri
nedeniyle 4/b kapsamına girenler için prim ve her türlü borçların ödenmiş
olmasının aranmasında Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine, 60.
maddesindeki Sosyal Güvenlik hakkına uyarlık yoktur. Prim borçlarının
tahsiline ilişkin hukuki yöntemlerin varlığı yanında, primlerin tahsili
sağlıkla ilgili konuların önüne geçmemeli, gelirlerden prim borçlarının
düşülmesi yolunda çözümler düzenlenmelidir. Açıklanan
nedenle, Yasa’nın 19. maddesinin dördüncü fıkrasındaki bölümün iptali
gerekeceği oyuyla kararın bu kısmına karşıyım. 2-
63. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptali istenen bölümü
yönünden: Diş
protezinin maddenin diğer fıkralarında belirtilen rahatsızlıklar dışında,
sağlık nedeniyle 18 ile 45 yaş arasında olanlar içinde zorunlu olabileceği
kuşkusuzdur. Belirtilen yaş dilimindekilerin diş protezlerini salt estetik
nedeniyle yaptıracakları da söylenemez. Böyle bir durum söz konusu olsa da önemli
olan diş hekimlerinin bunu gerekli görmeleridir. Kaldı ki, ağız ve diş
sağlığı 18 ile 45 yaş arasında olanlar için daha da zorunluluk içerebilir. Bu
bakımdan kuralın bu kısmı, gerek hakça bir yaklaşımı ve gerekse eşitliği gözetmemesi
nedenleriyle sosyal hukuk devletine, eşitlik ve sosyal güvenlik ilkelerine
aykırıdır. İptali gerekeceği oyuyla kararın bu kısmına karşıyım.
KARŞIOY, DEĞİŞİK VE EK GEREKÇELER A- 28. maddenin ikinci fıkrası 5510 sayılı Yasa’nın 28. maddenin
ikinci fıkrasında, ilk defa bu Kanuna göre sigortalı sayılanlara (a)
bendi ile kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş ve en az 9000 gün Malullük, Yaşlılık, Ölüm sigorta primi
bildirmiş olmak, (b) bendi ile de 2036 yılından kadın erkek yaşının
eşitlendiği 2048 yılına kadar aradaki yıllarda kadın ve erkek için öngörülmüş
farklı yaş sınırlarına ulaşılmış olması
halinde YAŞLILIK AYLIĞININ bağlanacağı düzenlenmiş bulunmaktadır. Ülkenin demografik yapısı, ülkede halen ortalama yaşama
umudunun kadınlarda 71 erkeklerde 66.5,
ancak emekli aylığı almakta iken ölenlerin yaş ortalamasının ise 65 olduğu
bildirilmektedir. Sosyal sigorta sisteminde yaşlılık aylığı yaşlanmayla
ortaya çıkan gelir kaybı riskini karşıladığına göre yaşlılık aylığının en
önemli parametresi emeklilik yaşıdır. Halen ülkede kadında 58, erkek de 60
olan emeklilik yaşını kural, inandırıcı bir ölçü göstermeden bundan
40 yıl sonra asgari erkek de 5, kadında 7 yıl ileriye atmaktadır. Bunun Türkiye’de ortalama
yaşam yılı sayısının da bu süreç de asgari bu kadar artacağını, ülke koşullarının
ortalama yaşamı bu denli iyileştirerek kadında 78 erkek de 71.5 yaş
ortalamasına taşıyacağını kabul etmek demektir. Kaldı ki, emekli aylığı almakta
iken ülkemizde ortalama ölüm yaşının halen 65 olduğu, bu ortalamanın 40 yıl
sonrasında, bugüne göre 5 yıl ileriye taşınan emekli yaşı kadar, hayat
standartındaki gelişmeler nedeniyle aynı yıl sayısı kadar ileri taşındığı
düşünüldüğünde bile, emeklinin, 25-40 yıllar civarı faal çalışma hayatı
sonrasında hak ettiği, yaşlılık aylığından yararlanma yıl sayısı ortalamasının da ancak 5 yıl kadar
olacağı düşünülebilir. 5510 sayılı Yasa’nın uygulayıcısı olacak Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığının Sosyal Güvenlik
reformu projeksiyonu incelendiğinde, bu Yasa uygulaması sırasında emeklilik sonrası
yaşam süresi beklentisinin kadın erkek emekli yaşının eşitlendiği yıl itibarı
ile 65 yaşından sonra erkeklerde 15,
kadınlarda ise 20 yıl kadar olduğu, bir anlamda yaşam umut yılı sayı
ortalamasının erkek de 80’e kadında ise 83 yıla çıktığı bir hesap üzerine
inşa edildiği görülmektedir. Yaşlılık aylığından öngörülen bu kadar
yıl süresince yararlanılacağına ilişkin kısaca bu Yasa kapsamındaki sigortalılar
yönünden yaş sınırının, sosyal hukuk devletinde ölçü sayılabilecek,
ortalama yaşam kalitesinin ve buna bağlı ortalama yaşam umut yıl sayısının arttığı
konusundaki gerçekleri yakalamadan, varsayım olarak yıllar itibarı ile basamaklı bile olsa
mevcut emeklilik yaşının hak edildiği yıldan ileriye taşımak suretiyle düzenlenmiş kural,
Anayasa’nın Başlangıç hükümlerindeki her Türk vatandaşının sosyal adalet
gereklerince ... onurlu bir hayat sürdürme ve maddi ve manevi varlığını bu
yönde geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu
kuralı ile Anayasa’nın 2 ve 60. maddelerine aykırı olup, çoğunluğun görüşüne, 5510 sayılı Yasa’nın 4/a, b, c bentlerinde
sayılan tüm sigortalılar yönünden katılmıyorum. B- 40. maddedeki tablonun 12. ve 14. sıra
düzenlemeleri için değişik gerekçe ve karşıoy: 5510
sayılı Yasa’nın 40. maddesinde cetvelde gösterilen sigortalıların hizmet
sürelerine, fiili hizmet zammı süresi eklenmesini gerektiren
işyeri veya iş ile sigortalının bu işyeri ya da iş de geçen çalışma
sürelerinin her 360 günü için karşılarında gösterilen prim gün sayılarının fiili hizmet zam süresi olarak ekleneceğini
bildirdiği görülmektedir. Fiili hizmet süresi zammı
gerektiren işyerleri ve işler ile ilgili cetvel incelendiğinde, 12. sırada
yer alan Türkiye Radyo-Televizyon kurumunda haber hizmetlerinde çalışanlardan
unvanları sayılanlar ve 14. sırada Devlet Tiyatrosu sanatçıları ve
Cumhurbaşkanlığı senfoni orkestrası şef ve üyelerinin geçen çalışmaları hakkında
işyeri ve iş yönünden fiili hizmet zammı verilmesi niteliğinde
değerlendirildiği, ancak, benzeri nitelikte hizmet veren özel radyo televizyon, tiyatro ya da orkestra
çalışanları için ise, böyle bir hakdan yararlanmasının düşünülmediği, kaldı ki, cetvelin diğer bazı
maddelerinde, denizcilik ve hava ulaşım sektöründe çalışanlar yönünden kamu, özel ayrımının yapılmadığı,
fıili hizmet zammından eşit biçimde yararlandırıldığı görülmektedir. Cetvelin 12 ve 14 sırasında
adlandırılanlar ile, aynı işi görenler arasında farklı statüden bahsedilemeyeceği,
benzeri meslekler ve işkolu ve çalışanları arasında kesin çizgi ile bir ayrım yapılmasının
da olanaklı bulunmadığı, ancak buna rağmen fiili hizmet zammı hakkı tanınarak
haklı bir nedene dayanmayan ayrıcalık oluşturulması Anayasa’nın 10.
maddesindeki eşitlik ilkesine aykırıdır. Mahkeme çoğunluk görüşü, genel
gerekçesi ile Yasa’nın bu kuralını 4/c maddesi kapsamına girenler yönünden iptali
yönünde olmuş, ancak katılınmayan bu iptal görüşüne, 40. maddedeki 12. ve
14. sıralardaki düzenlemelerin Anayasa’nın eşitlik kuralına aykırılığı nedeniyle değişik
gerekçe ile katılınmıştır. Ayrıca, kuralın 8. ve 13. sıralarında
yer alan cetvellerde sayılan işyerleri ve işyeri çalışanları karşılığı
özdeşleştirilebilecek benzeri iş kolu ve işyerinde çalışanların hukuksal statüleri, yapmakla yükümlü oldukları görev
sınırları yetki ve sorumlulukları düşünüldüğünde,
yasa koyucunun cetvelin bu faslında yer alanları farklı hukuki statüleri nedeniyle fiili hizmet zammından
yararlandırmaları konusundaki taktir hakkında Anayasa’ya aykırılık görülmemiştir. C-
Ek
Gerekçe Geçici 4. maddenin ikinci fıkrasında,
bir yıllık süre sonunda kamu görevlilerinin emekli ikramiyelerinin
kuramlarınca ödenmesinde bütçeden aktarma yapılması konusunda yeterli bir
açıklık bulunmaması, özelleştirilen kurumlarda çalışanlar bakımından ise,
emekli ikramiyesinin kim tarafından nasıl hesaplanacağı konusunda hukuki
boşluk bulunması nedeniyle kural Anayasa’nın 2. ve 60. maddelerine aykırıdır. Geçici 4. maddenin dokuzuncu
fıkrasındaki 5510 sayılı Yasa’dan kaynaklanacak matrah farkına ait sigorta
priminin kamu kurumlarınca iki yol süreyle karşılanacağına ilişkin kural,
yeterli ve uygun olmadığı gibi, çalışanların maaşlarındaki azalmanın iki
yılın sonunda karşılanıp karşılanmayacağı konusunda belirsizlik olması
nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır.
|