Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/61 KARAR NO: 2008/178 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN
REDDİ gerektiği hk. K A R A R Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesini İsteyen : A.P. Vekili : Av. M.Ö. Karşı Taraf : Büyükçekmece Belediye Başkanlığı O L A Y : I) Yakuplu Belediye Başkanlığı’nca
A.P. vekiline gönderilen 5.10.1995 gün ve 1074/986 sayılı yazıda; 20.9.1995
gün ve 1074 sayılı dilekçe ile, 775 sayılı Yasa’ya dayanarak gecekondu önleme
bölgesinden 198 ada, 3 parsel sayılı gayrimenkulün A.P.’e tahsis edildiği,
satış bedelinin de Büyükçekmece Belediyesi’nce tahsil edildiği belirtilerek
tahsis belgesinin verilmesinin talep edildiği, bahse konu arsanın bulunduğu
gecekondu önleme bölgesinin beldelerinin daha önce mücaviri olduğu dönemde
Büyükçekmece Belediyesi’nce ihdas edilerek arsa tahsis işlemleri yapılıp
bedellerinin tahsil edildiği, bölgeyle ilgili arsa devir işlemleri konusunda
Büyükçekmece Belediyesi ile Belediyeleri arasında protokol yapıldığı, ancak,
devir işleminin henüz tamamlanamadığı, Büyükçekmece Belediyesi’nden
Belediyelerine intikal eden belgelerin incelenmesi neticesinde, A.P.’e tahsis
edildiği belirtilen arsanın S.D., F.F., ile S.M. adına tahsis edildiği ve
tahsis belgesinin verildiğinin anlaşıldığı belirtilmiştir. A.P. vekili, bu işlemin iptali istemiyle Büyükçekmece Belediye
Başkanlığı’nı davalı göstermek suretiyle 16.11.1995 tarihinde idari yargı
yerinde dava açmıştır. Mahkemece, davalının Büyükçekmece Belediye Başkanlığı
ile Yakuplu Belediye Başkanlığı olarak düzeltilmesine karar verilmiş; dava bu
davalılar husumetiyle görülmüştür. İstanbul 5. İdare Mahkemesi; 28.1.1998 gün ve E:1995/1904, K:1998/37
sayı ile davanın reddine karar vermiş; bu kararın, A.P. vekili tarafından
temyizi üzerine, Danıştay 6. Dairesi’nin 18.11.1999 gün ve E:1998/5322,
K:1999/5871 sayılı kararı ile bozulmasına karar verilmiştir. İstanbul 5. İdare Mahkemesi; 13.2.2002 gün ve E:2000/507, K:2002/122
sayı ile, Danıştay bozma kararına uymak suretiyle yaptığı araştırma sonucu
davanın reddine karar vermiş; bu kararın A.P. vekili tarafından temyizi
üzerine Danıştay 6. Dairesi’nin 25.5.2004 gün ve E:2002/5962, K:2004/3281
sayılı kararı ile bozulmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine, İSTANBUL 5. İDARE MAHKEMESİ; 28.1.2005 gün ve
E:2004/2348, K:2005/78 sayı ile, Danıştay 6.
Dairesi’nin 25.5.2004 günlü ve E:2002/5962, K:2004/3281 sayılı bozma kararına
uyularak işin gereğinin görüşüldüğü, davanın,
775 sayılı Gecekondu Kanunu uyarınca davacıya tahsis edilmesi gereken
İstanbul, Büyükçekmece, 198 ada, 3 sayılı parselin 3. kişilere tahsisine
ilişkin 5.10.1995 günlü, 1076/985 sayılı işlemin iptali istemiyle açıldığı,
775 sayılı Gecekondu Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 14. maddesinde,
"Arsa tahsis edilen vatandaşların adı ve soyadı, arsanın ada ve parsel
numaraları ve Gecekondu Kanununun 26. maddesine göre tesbit edilen arsa
bedeli belediyelerce bir mektup ile Türkiye Emlak Kredi Bankasına da
bildirilir. Lehlerine arsa tahsis edilen şahıslar, tahsisin yapıldığına dair
ilan tarihinden itibaren 6 ay içinde arsa bedelinin 1/10'unu Türkiye Emlak
Kredi Bankasında belediyeler adına açılan fon hesabına yatırmak
mecburiyetindedirler. Bu mecburiyetleri müddeti içinde yerine getirmeyenlere
tescil işlemi yapılmaz ve yapılan tahsis de iptal olunur. Kamu kurum ve
kuruluşlarına, Bakanlıkça arsa tahsisi veya satışında Türkiye Emlak Kredi
Bankası nezdinde 2 nolu hesabına; Belediyesince arsa tahsisi veya satışında
ise aynı banka nezdindeki Belediye fon hesabına arsa bedelinin tamamının
yatırılması halinde arsaları teslim edilir" hükmünün getirildiği, anılan
Yönetmeliğin 15. maddesinde ise, "Kendilerine gecekondu ıslah ve önleme
bölgelerinde arsa tahsis edilenlerden 6 aylık süre içinde banka bedelinin 1/10'unu
bankadaki belediye fon hesabına yatırdığına dair banka makbuzu ibraz edenlere
belediyelerce arsa tahsis belgesi verilir. Tahsis sahipleri bu belgeleri alır
almaz derhal bankaya başvurarak bakiye arsa bedelini borçlanmak üzere
Bankanın tanzim edeceği sözleşmeyi imzalar. Tapu daireleri; lehine arsa
tahsis edilen şahıs ve Banka tarafından ibraz edilen sözleşme ve tahsis
belgesine istinaden belgeye sözleşmede ada ve parsel numaraları belirtilmiş
olan arsayı lehdar adına tescil ve aynı anda mezkur arsa üzerine sözleşmedeki
meblağ ve şartlar dairesinde birinci derece ve sırada olmak üzere Bankaya
verir" denildiği, dosyanın incelenmesinden, 16.6.1992 de Büyükçekmece
Belediyesi’nce tahsis edilen dava konusu parselin arsa bedelini ödeyerek,
6.7.1995 günlü arsa tahsis belgesi istemli dilekçesi ile Büyükçekmece
Belediyesi’ne başvuran davacıya taşınmazın yeni kurulan Yakuplu Belediyesi
sınırları içinde kaldığının bildirildiği, anılan Belediyeye yapılan başvuru
üzerine dava konusu işlemle, taşınmazın bulunduğu gecekondu önleme bölgesinin
Büyükçekmece Belediyesi’nce ihdas edilerek
arsa tahsis işlemlerinin yapıldığı, bölgeyle ilgili arsa devir işlemleri
konusunda Büyükçekmece Belediyesi’yle protokol yapıldığı, ancak devir
işleminin henüz tamamlanmadığı, arsanın S.D., F.F., S.M. adına tahsis
edilerek tahsis belgesinin verildiğinin anlaşıldığı, Yakuplu Belediyesi ile
Büyükçekmece Belediyesi arasında imzalanan protokolün 16. maddesinde,
Büyükçekmece Belediyesi’nce ferdi olarak tahsis edilen 193, 198, 199, 200
sayılı imar adalarına isabet eden şahısların 775 sayılı Kanun’a göre
haklarının Yakuplu Belediyesi’nce korunacağının belirtildiği, yukarıda
belirtilen Yönetmelik hükmünde arsa tahsis bedelinin ödenmemesi halinde
tahsisin iptal edileceğinin açıkça belirtildiği, davacının, 16.6.1992 günlü
yazı ile; arsa tahsisinin yapıldığı, arsa tahsis belgesi almak için 30 gün
içinde Belediyeye başvurması gerektiği, aksi halde tahsisin iptal
edileceğinin bildirilmesi üzerine Yönetmelikte öngörülen altı aylık süre
içinde 3.9.1992 günü arsa bedelini ödediği, Yakuplu Belediyesi’nin 1.12.1993
gün ve 21775 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İçişleri Bakanlığı kararı ile
kurulduğu, Büyükçekmece Belediyesi ile bu Belediye arasında yapılan protokol
sonucu devri gereken arsaların Yakuplu Belediyesi’ne devrinin yapılmadığı,
Yakuplu Belediyesi’nin kurulduğu tarihten önce 198 ada, 3 parsel için
1988-1992 yıllarında ödemenin 3.9.1992 günlü makbuzla yapıldığı, hak sahibi
olduğu sabit olup, Büyükçekmece Belediyesi’nce bu husus dikkate alınmayarak
3. kişilere yapılan tahsis yerinde olmadığı gibi, yeni kurulan Yakuplu Belediyesi’ne
yapılan başvuru üzerine idarece bir araştırılma yapılmaksızın tesis edilen
işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline
karar vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. II) S.S. Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi vekilince; davalı Büyükçekmece
Belediye Başkanlığı’nın, gecekondu önleme bölgesi ilan ettiği Yakuplu Köyü
hudutları içerisindeki çok sayıda taşınmazla birlikte, eski 7 ada 3 parsel, (ifraz
sonucu 7 ada 40-41-42-43-44-45 parsel) nolu taşınmazı da kamulaştırdığı ve
tapuların da Belediye adına intikal ettiği, davalı Belediyenin, kamulaştırma
veya devir yolu ile edindiği gecekondu önleme bölgesi içerisinde kalan
taşınmazları, ada ve parsellere ayırdığı ve ihtiyaç sahibi kişi veya
kooperatiflere tahsis ettiği, BÜYÜKÇEKMECE 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 15.4.2004 gün ve E:2001/306,
K:2004/197 sayı ile, davacı vekili, 20.2.2001
tarihli dava dilekçesini tekrar ile davalı Belediye Başkanlığı’nca gecekondu
önleme bölgesi olarak ilan edilen Yakuplu Beldesi eski 198 parsel yeni 661
parseldeki 1 ile 25, eski 199, yeni 662 parseldeki 1 ile 24 ve eski 200, yeni
663 parsel içerisindeki 1 ila 22 nolu parselleri özel bölmek sureti ile
müvekkili kooperatifin ortaklarına tahsis ettiğini, müvekkili kooperatif
ortaklarının kendilerine tahsis edilen taşınmazlarda amacına uygun olarak
inşaatlarını tamamladıklarını ve tahsis bedelini davalı Belediyeye ödemiş
olduklarını, Belediyeye yapılan başvuruya rağmen davalı Belediyenin tahsis
ettiği taşınmazları tapuda kooperatif ortaklarına bu güne kadar
devretmediğini, ayrıca kooperatifçe yapılan 30.6.2001 tarihli genel kurulda
oy çokluğu ile alınan karar ile Belediyece ortaklara tahsis edilen
taşınmazların müvekkili kooperatife devredildiğini; Genel Kurulun bu kararına
muhalif olan 2 üyenin de sonradan verdikleri 16.9.2002 tarihli muvafakatname
ile kendilerine tahsis edilen haklarını kooperatife devrettiklerini, böylece
başlangıçta kooperatif ortaklarına tahsis edilen taşınmazların tahsis
haklarının müvekkili kooperatife geçtiğini, inşaatların tamamlanması üzerine
gerekli devir ve işlemlerin yapılabilmesi için kooperatifin yetki aldığını,
ayrıca taşınmazların bulunduğu mevkide Belediyece yapılan imar uygulaması
nedeni ile 661 ada 1 ila 25, 662 ada 1 ile 24 ve 663 ada 1 ile 22 müstakil
parseller oluşturulduğunu belirterek buna göre taleplerini ıslah etmek sureti
ile kooperatife tahsis edilen Yakuplu 661 ada 1 ila 25, 662 ada 1 ile 24 ve
663 ada 1 ile 22 nolu parsellerin davalı Belediye adına olan tapu
kayıtlarının iptali ile müvekkili kooperatif adına tesciline karar
verilmesini dava ve talep ettiği, davalı vekilinin açılan davanın haksız ve
yersiz olduğunu belirterek davanın reddini istediği, davanın, davalı Belediye tarafından 775 sayılı Yasa
hükmüne göre gecekondu önleme bölgesi olarak ilan edilen ve bu amaçla
ooperatif üyelerine tahsis edilen taşınmazların halen Belediye adına olan
tapu kaydının iptali ile davacı kooperatif adına tescili talebi olduğu,
davaya konu edilen taşınmaza ait tapu kayıtlarının getirtildiği, ayrıca
davacı kooperatife ait üye kayıtları ile davacının dayanak yaptığı 30.6.2001
tarihli davacı kooperatif genel kurulu karar ve davacı kooperatifin
üyelerinin tahsis haklarının kooperatifi devrettiklerine dair kayıtlar
getirilip incelendiği, seçilen bilirkişiler yardımı ile mahallinde keşif
yapılarak bilirkişilerden uygulama ile ilgili mütalaa raporu ve kroki
alındığı, tüm bunlardan davacı kooperatif üyelerine tahsis edildiği
ihtilafsız olan taşınmazın üyeler tarafından tahsis bedellerinin davalı
Belediyeye ödendiği halde taşınmazların devrinin yapılmadığı ve taşınmazlar
üzerine tahsis amacına uygun konutlar yapılmış olduğu, yine kooperatif genel
kurulunca alınan karar ile ortaklarının tahsis haklarını kooperatife
devretmiş oldukları, bu karara muhalif kalan üyelerinde bilahare verilen
noterden düzenlenmiş muvafakatname ile söz konusu haklarını devrettikleri
anlaşılmış olduğundan buna göre sabit olan davanın kabulüne karar
verilmesinin icap ettiği gerekçesiyle davacı
vekili tarafından davalı Belediye Başkanlığı aleyhine açılan ve sabit olan
davanın kabulü ile Büyükçekmece Yakuplu Beldesi eski 198 nolu parsel, yeni
aynı yer 661 ada,
1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25, eski 199
nolu parsel, yeni aynı yer 662 ada, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12,
13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24 ve eski 200 nolu parsel yeni aynı
yer 663 ada, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18,
19, 20, 21 ve 22 parsellerin davalı adına olan tapusunun iptali ile davacı
S.S.Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi adına tapuya tesciline karar vermiş; bu
karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ’NDEN İSTEK: A.P. vekili, davalı
olarak Büyükçekmece Belediye Başkanlığı’nı göstermek suretiyle Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne hitaben verdiği dilekçesinde; yargılamanın duruşmalı olarak yapılarak, İstanbul 5. İdare Mahkemesi’nin
2004/2348 E - 2005/78 K sayılı kesinleşmiş kararı ile
Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2001/306 E - 2004/197 K sayılı
kesinleşmiş kararı arasındaki hüküm uyuşmazlığının ve müvekkilinin mağduriyetinin
giderilmesi gerektiği, müvekkiline 775
sayılı Yasa’ya dayanarak gecekondu önleme bölgesinden 198 ada, 3
parsel sayılı gayrimenkulün tahsisinin Büyükçekmece Belediyesi tarafından
yapıldığı, tahsis edilmiş olan arsa bedelinin Büyükçekmece Belediyesi’ne
ödendiği, arsa bedeli bir tamam ödendiği
halde 198 ada 3 parselin müvekkili adına
tescili ile ilgili işlemlerin başlatılmasının müvekkilince
Büyükçekmece Belediyesi’nden talep edildiğinde ise Belediyenin cevap yazısı
ile, ilgi taşınmazın başka 3. kişilere tahsis edildiğini müvekkilinin
öğrendiği, bunun üzerine müvekkilinin Büyükçekmece Belediye Başkanlığı
aleyhine 775 sayılı Gecekondu Kanunu gereğince müvekkiline tahsis edilmesi
gereken Büyükçekmece 198 ada 3 parsel sayılı taşınmazın 3. kişilere tahsisine
ilişkin 5.10.1995 günlü 1076/985 sayılı idari işlemin iptali için açtığı
davada, İstanbul 5. İdare Mahkemesi’nin 2004/2348
E - 2005/78 K sayılı kararı ile, dava konusu idarî işlemin iptaline ve söz konusu parselin müvekkili adına
tahsisine karar verildiği, bu kararın taraflarına tebliğini ve kesinleşmesini
müteakip Büyükçekmece Belediyesi’nden, Yakuplu Belediyesi’nden ve
Büyükçekmece Kaymakamlık Makamı’ndan ilgi karar da eklenmek üzere dava konusu
yerin taraflarına tahsisinin talep edildiği,
Büyükçekmece Kaymakamlığı tarafından dilekçelerine cevaben gönderilen 5.6.2006 tarihli, 1436
sayılı yazı ile, “Büyükçekmece Belediye Başkanlığından
alınan cevabi yazıda; S.S. Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi tarafından 1.
Asliye Hukuk Mahkemesinde 2001/306 Esas ve 2004/197 Karar sayı ile açılan
tapu iptali ve tescil davası neticesinde söz konusu parselin S.S. Ulukübra
Konut Yapı Kooperatifi adına 25.10.2005 tarihinde tescil edildiği bildirilmiş
ve yine konu ile ilgili olarak Yakuplu İlk Kademe Belediye Başkanlığından
alınan cevabi yazıda da; söz konusu taşınmazın Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk
Mahkemesinin 2001/306 Esas no'lu kararı ile S.S. Ulukübra Konut Yapı
Kooperatifi adına tapuda tescil edildiği bildirilmiş olup, yapılan inceleme
neticesinde konunun hukuki mahiyet taşıması bakımından müracaatın adli
makamlara yapılması gerektiği Kaymakamlığımızca yapılacak bir işlem bulunmadığı anlaşılmıştır” şeklinde
cevap verildiği, yazıyı müteakiben yapmış oldukları araştırma neticesinde
Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2001/306 E - 2004/197 K sayılı
kararı ile, daha önce taraflarına tahsis
edilmesi gereken ve bedeli yıllar
önce ödenmiş ve derdest bir davaları bulunan söz konusu taşınmazın
davacısı S.S. Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi adına tesciline karar verilmiş
olduğunu ve bu kararın da kesinleşmiş olduğunu öğrendikleri, bu durumda
İstanbul 5. İdare Mahkemesi’nin 2004/2348 E - 2005/78 K sayılı kararı ile
Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2001/306 E - 2004/197 K sayılı kararı arasında Uyuşmazlık
Mahkemesi Kanunu’nun 24. maddesi anlamında bir hüküm uyuşmazlığının mevcut
olduğu, müvekkilinin, Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararı sebebi ile yıllar önce bedelini ödemiş
olduğu ve yasal yollarla elde etmeye çalıştığı ve hak kazanmış olduğu hakkını alamadığı, müvekkilinin
söz konusu taşınmaz ile ilgili hak takibinin, S.S. Ulukübra Konut Yapı
Kooperatifi’nin Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi nezdindeki davasından
önce başladığı ve nihayetinde müvekkilinin kazanılmış hakkının İstanbul 5. İdare Mahkemesi’nin 2004/2348 E - 2005/78 K
sayılı kararı ile tasdiklendiği
belirtilerek yargılamanın duruşmalı olarak yapılarak, yapılacak
yargılama neticesinde İstanbul 5. İdare Mahkemesi’nin 2004/2348 E - 2005/78 K
sayılı kararı ile Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2001/306 E -
2004/197 K sayılı kararı arasındaki hüküm uyuşmazlığının giderilmesine, dava
konusu taşınmazın önceden hak sahibi olan müvekkili adına tahsisine karar
verilmesini istemiştir. Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 24. ve 16. maddelerine göre ilgili
Başsavcıların yazılı düşünceleri istenilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI: Abdullah Pişkin adına
775 sayılı Yasa uyarınca gecekondu önleme bölgesinden tahsis edilen 198 ada,
3 sayılı parselin 3. kişilere tahsisine ilişkin işlemin iptali istemiyle
Büyükçekmece Belediye Başkanlığı ile Yakuplu Belediye Başkanlığı aleyhine
açılan davada, Danıştay 6. Dairesi’nin bozma kararına uyularak dava konusu
işlemin iptali yolunda verilen ve temyiz edilmemek suretiyle kesinleşen
İstanbul 5. İdare Mahkemesi’nin 28.1.2005 günlü, E:2004/2348, K:2005/78
sayılı kararı ile S.S.Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi tarafından Büyükçekmece
Belediye Başkanlığı’na karşı açılan tapu iptali ve tescil davasında, eski 198
parsel, yeni 661 ada, 1-25 parselin Belediye adına olan tapu kayıtlarının
iptali ile davacı kooperatif adına tapuya tescili yolunda verilen ve temyiz
edilmemek suretiyle kesinleşen Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
15.4.2004 günlü, E:2001/306, K:2004/197 sayılı kararı arasında, A. P.
tarafından, oluştuğu ileri sürülen hüküm uyuşmazlığının giderilmesinin
istenilmesi üzerine, konu ile ilgili olarak Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığı’nca Başsavcılıklarından yazılı düşünce istenilmiş olmakla dosyanın
incelendiği, adli ve idari yargı kararları arasında oluştuğu ileri sürülen
hüküm uyuşmazlığının çözümü için öncelikle hüküm uyuşmazlığının oluşup
oluşmadığının belirlenmesi gerektiği, 2247
sayılı Yasa’nın 24. maddesine göre, hüküm uyuşmazlığının varlığı için, adli,
idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından görevle ilgili
olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe
ilişkin, taraflardan en az biri aynı olan iki ayrı kararın bulunması ve bu
kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesinin olanaksız
olması gerektiği, hüküm uyuşmazlığına konu
edilen kararlardan İstanbul 5. İdare Mahkemesi kararının, Abdullah Pişkin
tarafından 775 sayılı Yasa uyarınca gecekondu önleme bölgesinden tahsis
edilen ve bedeli ödenen 198 ada, 3 sayılı parselin 3. kişilere tahsisine
ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptaline
ilişkin olarak verilmiş bir karar olduğu, Büyükçekmece
1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararının ise, A. P. adına tahsisli iken
Büyükçekmece Belediyesi’nce aynı yerle ilgili olarak adlarına arsa tahsis belgesi
düzenlenen S. D., F. F. ve S. M.'in söz konusu taşınmazı devrettikleri
S.S.Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi tarafından, Belediye adına olan tapu
kaydının iptali ile kooperatif adına tescili istemiyle açılan davada, davanın
kabulü yönünde verilmiş bir karar olduğu, bu durumda, adli ve idari yargı
mercileri tarafından esasa ilişkin olarak verilip kesinleşen aynı konu ve
sebebe dayalı, taraflardan en az biri aynı olan söz konusu kararlar arasında
çelişki olduğu gibi, bu çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi de
olanaksız bulunduğundan, olayda 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen
anlamda hüküm uyuşmazlığının varlığının kabulü gerektiği, anılan uyuşmazlığın
ne yolda çözümleneceğine gelince; 775 sayılı
Gecekondu Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 14. maddesinde "Arsa tahsis
edilen vatandaşların adı ve soyadı, arsanın ada ve parsel numaraları ve
Gecekondu Kanununun 26. maddesine göre tesbit edilen arsa bedeli
belediyelerce bir mektup ile Türkiye Emlak Kredi Bankasına da bildirilir.
Lehlerine arsa tahsis edilen şahıslar, tahsisin
yapıldığına dair ilan tarihinden itibaren 6 ay içinde arsa bedelinin 1/10'unu
Türkiye Emlak Kredi Bankasında belediyeler adına açılan fon hesabına yatırmak
mecburiyetindedirler. Bu mecburiyetleri müddeti içinde yerine getirmeyenlere
tescil işlemi yapılmaz ve yapılan tahsis de iptal olunur. Kamu Kurum ve Kuruluşlarına, Bakanlıkça arsa tahsisi veya
satışında Türkiye Emlak Kredi Bankası nezdinde 2 nolu hesabına; Belediyesince
arsa tahsisi veya satışında ise aynı banka nezdindeki Belediye fon hesabına
arsa bedelinin tamamının yatırılması halinde arsaları teslim edilir"
hükmüne, 15. maddesinde de, "Kendilerine gecekondu ıslah ve önleme
bölgelerinde arsa tahsis edilenlerden 6 aylık süre içinde arsa bedelinin
1/10'unu bankadaki belediye fon hesabına yatırdığına dair banka makbuzu ibraz
edenlere belediyelerce arsa tahsis belgesi verilir. Tahsis sahipleri bu belgeleri alır almaz derhal bankaya
başvurarak bakiye arsa bedelini borçlanmak üzere Bankanın tanzim edeceği
sözleşmeyi imzalar. Tapu daireleri; lehine arsa tahsis edilen şahıs ve Banka
tarafından ibraz edilen sözleşme ve tahsis belgesine istinaden belge ve
sözleşmede ada ve parsel numaraları belirtilmiş olan arsayı lehdar adına
tescil ve aynı anda mezkur arsa üzerine sözleşmedeki meblağ ve şartlar
dairesinde birinci derece ve sırada olmak üzere Bankaya verir" hükmüne
yer verildiği, anılan Yönetmelik hükümleri
uyarınca, adlarına tahsis edilen arsa bedellerini ödeyenlere belediyece arsa
tahsis belgesi, tapu dairelerinin de, bu tahsis belgelerine dayanarak
arsaları ilgililer adına tescil ederek tapu senetlerini vermesi gerektiği,
olayda, Büyükçekmece gecekondu önleme bölgesinden tarafına tahsis edilen
arsanın bedelini ödeyen Abdullah Pişkin'in hak sahibi olduğunda kuşku
bulunmadığına göre, davanın İdare Mahkemesinde karara bağlandığı biçimde
çözümü isabetli olup, bu kararla çelişen adli yargı kararının kaldırılmasının
icap ettiği, bu nedenlerle, Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
kesinleşen 15.4.2004 tarih ve E:2001/306, K:2004/197 sayılı kararının
kaldırılması ve İstanbul 5. İdare Mahkemesi kararı doğrultusunda karar
verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: İstanbul 5. İdare
Mahkemesi’nin 28.1.2005 gün, 2004/2348 Esas ve 2005/78 sayılı kararı ile
Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.4.2004 gün, 2001/306 Esas ve
2004/197 sayılı kararı nedeniyle oluşan hüküm uyuşmazlığının giderilmesi için
davacı A. P. vekili tarafından 2247 sayılı Kanun’un 24. maddesi gereğince
yapılan başvuru ile ilgili Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün 2007/61 Esas
sayılı dosyasının incelendiği, davacı A. P. adına 775 sayılı Yasa uyarınca
gecekondu önleme bölgesinden tahsis edilen 198 ada, 3 sayılı parselin 3.
kişilere tahsisine ilişkin 5.10.1995 gün ve 1074/986 sayılı işlemin iptali
istemiyle Büyükçekmece Belediye Başkanlığı ile Yakuplu Belediye Başkanlığı
aleyhine idari yargı yerinde açılan dava sonucunda, İstanbul 5. İdare Mahkemesi’nin
28.1.2005 gün, 2004/2348 Esas ve 2005/78 sayılı kararıyla, dava konusu
işlemin iptaline dair verilen kararın temyiz edilmeyerek kesinleştiği, S.S. Ulukübra Konut Yapı
Kooperatifi vekili tarafından Büyükçekmece Belediye Başkanlığı aleyhine
açılan tapu iptal ve tescil davasında, eski 198 parsel, yeni 661 ada, 1-25
sayılı parsellerin davalı Belediye adına olan tapu kayıtlarının iptali ile
davacı kooperatif adına tapuya tesciline dair Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
15.4.2004 günlü, E:2001/306, K:2004/197 sayılı kararının taraflarca temyiz
edilmeyerek kesin hüküm halini aldığı, kesinleşen
hükümler arasında, Abdullah Pişkin vekili tarafından, oluştuğu ileri sürülen
hüküm uyuşmazlığının giderilmesinin istenilmesi üzerine, konu ile ilgili
olarak Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’nca Başsavcılıklarından yazılı düşünce
istenilmiş olmakla dosyanın incelendiği, adli
ve idari yargı kararları arasında oluştuğu ileri sürülen hüküm uyuşmazlığının
çözümü için öncelikle hüküm uyuşmazlığının oluşup oluşmadığının belirlenmesi
gerektiği, 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesine göre, hüküm uyuşmazlığının
varlığı için, adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından
görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya
ve sebebe ilişkin, taraflardan en az biri aynı olan iki ayrı kararın
bulunması ve bu kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine
getirilmesinin olanaksız olması gerektiği, İstanbul
5. İdare Mahkemesi kararının, davacı A. P. vekili tarafından 775 sayılı Yasa
uyarınca gecekondu önleme bölgesinden tahsis edilen ve bedeli ödenen 198 ada,
3 sayılı parselin 3. kişilere tahsisine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açılan davada, dava konusu işlemin iptaline ilişkin olarak verilmiş bir karar
olduğu, Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararının ise, A. P. adına
tahsisli iken Büyükçekmece Belediyesi'nce aynı yerle ilgili olarak adlarına
arsa tahsis belgesi düzenlenen S.D.,F. F. ve S. M’in söz konusu taşınmazı
devrettikleri S.S. Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi tarafından, belediye adına
olan tapu kaydının iptali ile kooperatif adına tescili istemiyle açılan
davada, davanın kabulü yönünde verilmiş bir karar olduğu, adli ve idari yargı mercileri tarafından esasa ilişkin
olarak verilip kesinleşen aynı konu ve sebebe dayalı, taraflardan en az biri
aynı olan söz konusu kararlar arasında çelişki olduğu gibi, bu çelişki
yüzünden hakkın yerine getirilmesi de olanaksız bulunduğundan, olayda 2247
sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen anlamda hüküm uyuşmazlığının
varlığının kabulü gerektiği, anılan uyuşmazlığın ne yolda çözümleneceğine
gelince; 775 sayılı Gecekondu Kanunu
Uygulama Yönetmeliği’nin 14. maddesinde "Arsa tahsis edilen
vatandaşların adı ve soyadı, arsanın ada ve parsel numaraları ve Gecekondu
Kanununun 26. maddesine göre tesbit edilen arsa bedeli belediyelerce bir
mektup İle Türkiye Emlak Kredi Bankasına da bildirilir. Lehlerine arsa tahsis edilen şahıslar, tahsisin
yapıldığına dair ilan tarihinden itibaren 6 ay içinde arsa bedelinin 1/10'unu
Türkiye Emlak Kredi Bankasında belediyeler adına açılan fon hesabına yatırmak
mecburiyetindedirler. Bu mecburiyetleri müddeti içinde yerine getirmeyenlere
tescil işlemi yapılmaz ve yapılan tahsis de iptal olunur. Kamu Kurum ve Kuruluşlarına, Bakanlıkça arsa tahsisi veya
satışında Türkiye Emlak Kredi Bankası nezdinde 2 nolu hesabına; Belediyesince
arsa tahsisi veya satışında ise aynı banka nezdindeki Belediye fon hesabına
arsa bedelinin tamamının yatırılması halinde arsaları teslim edilir” hükmüne,
15. maddesinde de, "Kendilerine gecekondu ıslah ve önleme bölgelerinde
arsa tahsis edilenlerden 6 aylık süre içinde arsa bedelinin 1/10'unu bankadaki
belediye fon hesabına yatırdığına dair banka makbuzu ibraz edenlere
belediyelerce arsa tahsis belgesi verilir. Tahsis
sahipleri bu belgeleri alır almaz derhal bankaya başvurarak bakiye arsa
bedelini borçlanmak üzere Bankanın tanzim edeceği sözleşmeyi imzalar. Tapu
daireleri; lehine arsa tahsis edilen şahıs ve Banka tarafından ibraz edilen
sözleşme ve tahsis belgesine istinaden belge ve sözleşmede ada ve parsel
numaraları belirtilmiş olan arsayı lehdar adına tescil ve aynı anda mezkur
arsa üzerine sözleşmedeki meblağ ve şartlar dairesinde birinci derece ve
sırada olmak üzere Bankaya verir" hükmüne yer verildiği, anılan
Yönetmelik hükümleri uyarınca, adlarına tahsis edilen arsa bedellerini
ödeyenlere Belediyece arsa tahsis belgesi, tapu dairelerinin de, bu tahsis
belgelerine dayanarak arsaları ilgililer adına tescil ederek tapu senetlerini
vermesi gerektiği, olayda, Büyükçekmece gecekondu önleme bölgesinden tarafına
tahsis edilen arsanın bedelini ödeyen A. P.'in hak sahibi olduğunda kuşku
bulunmadığına göre, davanın İdare Mahkemesince karara bağlandığı biçimde
çözümü isabetli olup, bu kararla çelişen adli yargı kararının kaldırılmasının
icap ettiği gerekçesiyle Büyükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.4.2004
gün, 2001/306 Esas ve 2004/197 sayılı kararının kaldırılması ve İstanbul 5.
İdare Mahkemesi kararı doğrultusunda karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı
düşünce vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin
KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen
koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi
gerektiği yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 24.
maddesinde(Değişik birinci fıkra: 21.1.1982-2592/7 md.), “1 inci maddede
gösterilen yargı mercilerinden en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın
kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,
taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden
hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan hallerde hüküm uyuşmazlığının
varlığı kabul edilir. Ceza
kararlarında; sanığın, fiilin ve maddi olayların aynı olması halinde hüküm
uyuşmazlığı var sayılır. İlgili
kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine başvurarak hüküm uyuşmazlığının
giderilmesini isteyebilir. Bu halde olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılması
ile ilgili 15 ve 16 ncı maddelerdeki usul kuralları uygulanır” denilmiştir. Buna göre,
hüküm uyuşmazlığının varlığı için: a)
Uyuşmazlık yaratan hükümlerin, adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en
az ikisi tarafından verilmesi, b) Konu,
dava sebebi ve taraflardan en az birinin aynı olması, c) Her iki
kararın da kesinleşmiş olması, d)
Kararlarda davanın esasının hükme bağlanması, e)Kararlar
arasındaki çelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksız bulunması
koşullarının birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır. Hüküm
uyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülen adli ve idari yargı kararlarının
incelenmesinden: ortada adli ve idari yargı yerlerince verilmiş ve
kesinleşmiş kararlar bulunduğu; her iki kararda da işin esasının hükme
bağlandığı; taraflardan en az birinin (Büyükçekmece Belediye Başkanlığı
yönünden) aynı olduğu anlaşılmaktadır. Konu ve
dava sebebinin aynı olup olmadığına gelince: İdare Mahkemesindeki dava; A. P. vekili tarafından, 775 sayılı Yasa’ya
dayanarak gecekondu önleme bölgesinde olan 198 ada, 3 parsel sayılı gayrimenkulün
A. P.’e tahsis edildiği, satış bedelinin Büyükçekmece Belediyesi’ne ödendiği
belirtilerek tahsis belgesinin verilmesinin talep edilmesi üzerine A.P.’e tahsis edildiği belirtilen
arsanın S. D., F. F. ile S. M. adına tahsis edildiği ve tahsis belgesinin
verildiğinin anlaşıldığı yolunda Yakuplu Belediye Başkanlığı’nca tesis edilen
işlemin iptali istemiyle açılmış; Mahkemece, dava
konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesindeki dava ise; S.S. Ulukübra Konut Yapı
Kooperatifi vekilince, kooperatife tahsis edilen, toplam 23.291.50 m2
miktarlı eski 198-199 ve 200 parselin (yeni 661-662 ve 663 parsel) 7 ada, 45
parsel içerisinde kalan yaklaşık 23.291.50 m2 lik bölümünün 7 ada 45
parselden ifraz edilerek, davalı Büyükçekmece Belediye Başkanlığı’na ait olan
tapu kaydının iptali ile, oluşacak parselin kooperatif adına tapuya tesciline
karar verilmesi istemiyle açılmış ve Mahkemece, davanın
kabulü ile söz konusu parsellerin davalı adına olan tapusunun iptali ile
davacı S.S.Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi adına tapuya tesciline karar
verilmiştir. Bu duruma göre, İdare Mahkemesindeki davanın, Yakuplu Belediye
Başkanlığı’nca tesis edilen işlemin iptaline; Asliye Hukuk Mahkemesindeki
davanın ise, tapu iptali ve tescile ilişkin olduğu anlaşıldığından, İdare
Mahkemesi ile Asliye Hukuk Mahkemesinin verdiği kararlar arasında hüküm
uyuşmazlığının oluşmasında aranan koşullardan olan “konu ve dava sebebinin
aynı olması” koşulunun gerçekleşmediği sonucuna varılmıştır. Olayda, davacıları farklı olan kimseler hakkında
verilen kararlar arasındaki çelişki nedeniyle ”hakkın yerine getirilmesinin
olanaksız bulunması” koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediğine gelince: 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesi ile, iki ayrı yargı
merciinden verilen çelişik kararlar nedeniyle bir kimsenin hakkının yerine
getirilmesinin olanaksız bulunması halinde Uyuşmazlık Mahkemesi’nce bu
çelişkinin giderilmesi yoluyla, o kimse hakkında bir çözüme ulaşılması
amaçlanmakta olup, bu suretle verilecek kararın uyuşmazlıkla ilgisi bulunmayan
özel ve tüzel kişileri etkilememesi gerekmektedir. Diğer bir anlatımla “hakkın yerine getirilmesinin
olanaksız bulunması” durumu; davacı yönünden sübjektif bir nitelik taşımakta
ve yargı kararı ile kendisine tanınmış bir hakkın yerine getirilmemesi söz konusu
iken davalı idare yönünden, ilamı yerine getirmekle yükümlü olması bakımından
objektif bir nitelik taşımakta ve davacıya yargı kararı ile tanınmış olan bir
hakkın idarece yerine getirilmesinin olanaksızlığını ifade etmektedir. Bilindiği üzere, mahkeme kararı, kural olarak,
davanın taraflarını bağlar ve bunlar için kesin hüküm sonucunu doğurur.
Ancak, verilen karar üçüncü kişileri bağlamaz. Olayda, her iki yargı yerinde açılan davada davacılar(idari
yargıda A. P., adli yargıda S.S. Ulukübra Konut Yapı
Kooperatifi) istemlerinde haklı bulunarak davanın kabulüne karar verilmiştir.
Her iki davada da 198/3 sayılı parselden kaynaklı (İdare Mahkemesinde,
Yakuplu Belediye Başkanlığı’nca tesis edilen işlemin iptaline; Asliye Hukuk
Mahkemesinde, tapu iptali ve tesciline ilişkin) uyuşmazlık
karara bağlanmıştır. A. P., Asliye Hukuk Mahkemesinde açılıp
görülen davada davanın tarafı olmayıp 3. kişi durumunda bulunduğu ve davalı
Belediyelerce bu kişi lehine İdare Mahkemesince verilen iptal kararının
uygulanmaması durumunda adı geçenin adli ve idari yargı yerlerinde dava açma
hakkına sahip olduğu gözetildiğinde, verilen bu karar nedeniyle anılan kişi
yönünden hakkın yerine getirilmesinin imkansızlığından söz edilmesi mümkün
değildir. Belirtilen
duruma göre ve olayda, konu ve dava sebeplerinin aynı olması ve hakkın yerine
getirilmesinin olanaksız bulunması koşullarının da gerçekleşmemesi
karşısında, 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesine uygun olmayan başvurunun reddi
gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 7.7.2008 gününde Üye Habibe ÜNAL’ın KARŞI OYU ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN
OLARAK karar verildi. KARŞI OY 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 24.
maddesinde(Değişik birinci fıkra:
21/1/1982 - 2592/7 md.), “1 nci maddede gösterilen yargı mercilerinden
en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya
kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin, taraflarından en az biri aynı
olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi
olanaksız bulunan hallerde hüküm uyuşmazlığının varlığı kabul edilir. Ceza
kararlarında; sanığın, fiilin ve maddi olayların aynı olması halinde hüküm
uyuşmazlığı var sayılır. İlgili
kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine başvurarak hüküm uyuşmazlığının
giderilmesini istiyebilir. Bu halde olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılması
ile ilgili 15 ve 16 ncı maddelerdeki usul kuralları uygulanır” denilmiştir. Hüküm uyuşmazlığına konu edilen kararlardan İstanbul 5.
İdare Mahkemesi kararı, Abdullah Pişkin tarafından 775 sayılı Yasa uyarınca
gecekondu önleme bölgesinden tahsis edilen ve bedeli ödenen 198 ada, 3 sayılı
parselin 3. kişilere tahsisine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan
davada, dava konusu işlemin iptaline ilişkin olarak verilmiş bir karardır. Büyükçekmece 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararı ise,A.P.
adına tahsisli iken Büyükçekmece Belediyesi’nce aynı yerle ilgili olarak
adlarına arsa tahsis belgesi düzenlenen S. D., F. F. ve S. M.'in söz konusu
taşınmazı devrettikleri S.S. Ulukübra Konut Yapı Kooperatifi tarafından,
Belediye adına olan tapu kaydının iptali ile kooperatif adına tescili
istemiyle açılan davada, davanın kabulü yönünde verilmiş bir karardır. Bu durumda, adli ve idari yargı mercileri tarafından esasa ilişkin
olarak verilip kesinleşen aynı konu ve sebebe dayalı, taraflardan en az biri
aynı olan söz konusu kararlar arasında çelişki olduğu gibi, bu çelişki
yüzünden hakkın yerine getirilmesi de olanaksız bulunduğundan, olayda 2247
sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen anlamda hüküm uyuşmazlığının
varlığının kabulü gerektiği düşüncesiyle
çoğunluk görüşüne katılmıyorum. Üye Habibe
ÜNAL —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/165 KARAR NO: 2008/181 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 54. maddesinin
birinci fıkrasına aykırılık nedeniyle verilen para cezasına karşı yapılan
itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : R.Ö. Vekili : Av.
A.Ö. Davalı : Gazipaşa
Kaymakamlığı, İlçe Emniyet Müdürlüğü, Trafik Tescil Denetleme İstasyon Büro
Amirliği O L A Y :
Davacı vekili, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 54. maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendine aykırılık(geçme kurallarına riayet etmemek)
nedeniyle, trafik zabıtasınca düzenlenen ve para cezası içeren 20.1.2007 tarihli, EE
seri- 550601 sayılı Trafik Ceza Tutanağının iptali istemiyle, sulh
ceza mahkemesinde itirazda bulunmuştur. GAZİPAŞA SULH CEZA MAHKEMESİ 14.2.2007 gün ve 2007/21 D.İş
sayı ile, 5326 Sayılı Kabahatler Kanununun 3. maddesinin "Bu Kanunun genel
hükümleri diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanır." hükmünün
Anayasa Mahkemesinin 1.3.2006 Gün ve 2005/108-2006/35 sayılı kararı ile iptal
edildiği ve bu bağlamda kanun koyucu tarafından anılan kanun hükmünün, "
Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, uygulanır"
şeklinde değiştirildiği, dolayısıyla idari para cezalarına karşı yasa yolu
denetiminde yetkili ve görevli merciin tayininde, mutlak surette Sulh Ceza
Mahkemesinin görevli olduğundan bahsedilemeyeceği, bu açıdan itiraz konusu
olay ele alındığında; 2918 sayılı kanunun 116. maddesi uyarınca, ancak tescil
plakalarına göre araç sahibinin gıyabında düzenlenen ceza tutanaklarına karşı
Sulh Ceza Mahkemesinde itirazın mümkün olduğu, bu kapsamda bulunmayan
sürücünün yüzüne karşı tanzim olunduğu anlaşılan ancak muterizin imzadan imtina ettiği
idari para cezası tutanağına dayanan itirazın, Uyuşmazlık Mahkemesinin
6.12.1999 gün ve 44/45 sayılı ilamı ile kabul edildiği üzere, göreve ilişkin
genel kurala göre, idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği, bu hususun
benzer olaylar nedeniyle Yargıtay 7.Ceza Dairesinin 26.12.2001 gün ve
2001-18821-20184, 3.7.2002 gün ve 2002/13273-10592, 06.02.2003 gün ve
2003/10-83 sayılı ilamları ile de kabul edildiği gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir. Davacı
vekili, aynı istekle idari yargı yerinde dava açmıştır. ANTALYA 2. İDARE MAHKEMESİ; 29.3.2007 gün ve E:2007/520
sayı ile, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinde, 5560 sayılı Kanunla yapılan
değişiklik ile idari para cezalarına karşı açılacak davalarda görevli mahkemenin,
kural olarak, idari para cezasının verilmesine dayanak alınan kanunda açıkça
görevli mahkeme olarak idare mahkemesi gösterilmiş ise idare mahkemesi,
kanunda bu konuda bir hüküm yoksa "genel kanun" olan Kabahatler
Kanunu'nun 27'inci maddesi uyarınca sulh ceza mahkemesi olduğu; bakılan
davada, davacıya dava konusu idari para cezasının 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu uyarınca verildiği, bu Kanunda da bu cezaya karşı açılacak
davalarda görevli mahkemenin belirlenmediği ve yine 5326 sayılı Kanunun
27/8'inci maddesi dikkate alındığında idari para cezasının verildiği işlem
kapsamında, idari yargının görev alanına giren bir kararın da verilmediği
görülmekle, dava konusu idari para cezasının iptali istemiyle açılan bu
davanın adli yargı yerince görüm ve çözümünün gerektiği; ancak, daha önce
Gazipaşa Sulh Ceza Mahkemesince görevsizlik kararı verildiğinden, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunu'nun 19'uncu
maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine, bu konuda verilecek karara değin davanın
incelenmesinin ertelenmesine, karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da
şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine
ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği….”açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur. İdare
Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde
başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın Çelik’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 54. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine aykırılık
nedeniyle trafik zabıtasınca düzenlenen para cezasına ilişkin ceza
tutanağının iptali istemiyle açılmıştır. 13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Amaç”
başlıklı 1. maddesinde,”Bu kanunun amacı, karayollarında, can ve mal
güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini
ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir” denilmiş; 54.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, sürücülerin geçme sırasında uymak
zorunda oldukları kural ve yasakların neler olduğu belirtilmiş, aynı maddelerin son bendinde ise, bu madde hükümlerine
uymayan sürücülerin para cezası ile cezalandırılacağı hükme bağlanmıştır. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Antalya 2. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ
İLE Gazipaşa Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen
14.02.2007 gün ve 2007/21 D.İş sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 07.07.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/175 KARAR NO: 2008/182 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Malatya Valiliği Merkez İlçe ve
Köylere Hizmet Götürme Birliği Başkanlığı Davalı : Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı
(Malatya Sigorta İl Müdürlüğü) O L A Y : Aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal
süre içersinde Kuruma verilmemesi nedeniyle davacı adına 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanunu’nun 140. maddesine göre idari para cezası verilmiş, yapılan
itiraz komisyon kararı ile reddedilmiştir. Davacı,
söz konusu para cezasının iptali istemiyle adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur. MALATYA
2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 24.1.2007 gün ve
2006/2492 Müt. sayı ile, 506 sayılı Yasa’nın 140. maddesinde
yapılmış olan değişikliğin Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edildiği, bu
nedenle davanın görüm ve çözüm görevinin idari yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Davacı bu
kez, aynı istemle 20.3.2007 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır. MALATYA İDARE MAHKEMESİ ; 12.4.2007 gün ve E: 2007/461 sayı ile, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinin Anayasa Mahkemesince iptal
edilmesiyle yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar Sulh Ceza Mahkemelerinin
görevli olmaya devam edecekleri gerekçesiyle 2247
sayılı Kanun'un 19'uncu maddesi uyarınca, bakılan davada görevli yargı
yerinin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına, Uyuşmazlık
Mahkemesi karar verinceye değin bakılan davanın incelenmesinin ertelenmesine
ve dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O. Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 07.07.2008 günlü toplantısında; Hâkim-Raportör G. Fatma BÜYÜKEREN’in
2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı
Gülen AYDINOĞLU’nun, başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosya üzerinde 2 247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri
ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri
sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin
tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri
ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir”
hükmü yer almış, 19. maddesinde, “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen
bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler. (Değişik:21.1.1982-2592/6
md.)Mahkemenin gerekçeli kararı, dava dosyası ile birlikte Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilir” denilmiştir. Aynı Yasanın 27. maddesinde ise,
Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine
uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına
yer verilmektedir. Malatya 2.
Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının temyiz edildiği ve dava
dosyasının temyiz incelemesi yapılmak üzere Yargıtay’a gönderildiği, dosyanın
halen Yargıtay’da olduğunun bildirildiği, Mahkememiz ile adli yargı yeri
arasında yapılan yazışmalar sonucu anlaşılmıştır. Bu
durumda, olayda, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen koşullar oluşmamıştır.
Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca reddine karar verilmesi
gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasanın 19. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 07.07.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/304 KARAR NO: 2008/184 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : İdari usul ve esaslara göre idarece değerlendirilmesi gereken
bir konuda açılan tespit davasına bakılıp bakılamayacağının takdirinde İDARİ
YARGI YERİNİN görevli olduğu hk. K A R A R
Davacılar : 1- J.D.K.V.
(Ö.K.) 2- Ö.A.K.V. Vekilleri
: Av. M.L.- Av. M.K.Ö. Davalılar :
1-Alaçatı Belediye Başkanlığı Vekili : Av.
N.A. 2-Çeşme Belediye Başkanlığı Vekili : Av.
E.Ş. O L A Y : Çakmak Yolu,
Kızılkaya Villa Kunt Ilıca/Çeşme” adresinde ve tapuda “Çeşme, Ilıca Mah.
Kızılkaya mevkii, 28 ada, 10 parsel, 10 pafta’daki taşınmaz J. D. K. V. (Ö.
K.) adına kayıtlı bulunmaktadır. İzmir, Çeşme Alaçatı Belediye Başkanlığı'nca, bina vasfındaki
gayrimenkul için 1999 ila 2002 takvim yıllarına ilişkin olarak Ö.A.K.V. adına
tanzim edilen 4 adet vergi ceza ihbarnamesi ile emlak (bina) vergisi ve
eğitime katkı payı salınmıştır.(Bu vergilerin terkini istemiyle açılan ve
İzmir 3. Vergi Mahkemesinin 1.10.2004 gün ve E:2002/1453, K:2004/878 sayılı
kararı ile sonuçlanan davada Mahkeme, davanın kabulüne, bina vergilerinin
terkinine hükmetmiştir.) Davacılar
vekili tarafından; gayrimenkulün Çeşme Belediye sınırları içersinde olduğu,
tüm yıllara ilişkin emlak vergilerinin anılan belediyeye ödendiği, Çeşme
Kadastro Müdürlüğü ve Çeşme Belediye Başkanlığı'nın yazılarında gayrimenkulün
Çeşme Belediye sınırları içersinde kaldığının belirtildiği, buna göre Alaçatı
Belediye Başkanlığı'nın bu gayrimenkule ilişkin olarak emlak vergisi tahsil
etme yetkisinin bulunmadığı, tapuda D. K. V. (Ö. K.) adına kayıtlı olan gayrimenkule
ilişkin olarak oğlu Ö. A. K. V. adına ihbarname düzenlenip tebligat yapılarak
usulsüz işlemler tesis edildiği, bu işlemlerin devam etmemesi ve müvekkilinin
mağdur olmaması iddialarıyla; “taşınmazın hangi belediye sınırları içersinde
kaldığının tespitine karar verilmesi”
istemiyle, 23.9.2003 gününde adli yargı yerinde dava açılmıştır. Çeşme Asliye Hukuk Mahkemesi, 1.7.2004 gün ve E:2003/332, K:2004/340
sayı ile, uyuşmazlığın esası hakkında karar vermiş; bu karar, YARGITAY
4.HUKUK DAİRESİ'nin 10.4.2006 gün ve E:2005/5183, K.2006/4036 sayılı kararı
ile, davacının isteğinin idari bir işleme dayandığı, İdari makamların kamu
hukuku kuralları içinde gerçekleştirdikleri işlemlere karşı ise adli yargı
yerinde dava açılamayacağı, bu nitelikteki davaların 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari yargı yerinde (Vergi
mahkemesinde) açılmasının gerektiği, gerekçesiyle bozulmuştur. ÇEŞME ASLİYE HUKUK
MAHKEMESİ; 21.09.2006 gün ve E:2006/198, K:2006/214 sayı ile, Mahkemelerince yapılan
yargılamada davanın kabulüne yönelik hüküm kurulduğu, kararın tarafların temyizi üzerine Yargıtay 4. Hukuk Dairesince
bozularak iadesi üzerine, dava dilekçesinin görev yönünden reddi gerektiği
kanaatine varılmış olduğu, bu nedenle, Davacının dava dilekçesinin görev
yönünden reddine, karar kesinleştiğinde dosyanın istek halinde İzmir Vergi
mahkemesine gönderilmesine karar vermiş; bu karar, Yargıtay 4. Hukuk
Dairesi’nin 8.2.2007 gün ve E:2007/762, K:2007/1234 sayılı kararıyla onanarak
kesinleşmiştir. Davacı
vekillerinin talebi üzerine, Çeşme Asliye Hukuk Mahkemesinin
E:2006/198, K:2006/214 sayılı dosyası İzmir Nöbetçi Vergi Mahkemesine
gönderilmiş ve 10.5.2007 tarihinde 3. Vergi Mahkemesinin E:2007/623 dosya
numarasına kayıtlanmıştır. Davacı vekillerinin, İzmir 3. Vergi
Mahkemesine verdiği 24.05.2007 günlü davanın esasına ilişkin
beyanlarını içeren dilekçede; Davalarının evveliyatından Çeşme Asliye Hukuk
Mahkemesinde açılırken, mevcut bir ihbar mektubu ya da ödeme emrine karşı
açılmış ve bunun iptalini talep eden bir dava olmadığı; zira, daha önce aynı
durumla karşılaşıldığı ve bunun için İzmir 3. Vergi Mahkemesinde 2002/1543 E.
2003/878 K. sayılı kararı ile Alaçatı Belediyesinin ödeme emrinin iptal
edilmiş olduğu ve bu kararın kesinleştiği; davaları, sadece tespit davası
olup, bu durumla bir daha karşılaşmamak için, müvekkilin yasal zorunluluğu
olan Emlak vergisini ödeyeceği makamı belirleme amacını taşıdığı, davalarının
başka bir amacının bulunmadığını ifade ettikleri görülmüştür. İZMİR 3. VERGİ MAHKEMESİ; 28.5.2007 gün ve E:2007/623
sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2.maddesindeki
düzenlemede "Tespit Davaları"na yer verilmediği, idari davaya konu
edilebilecek idari işlemlerin, yetkili makamlarca sonuçlandırılmış kesin ve
uygulanabilir nitelikte ve bu haliyle kişilerin menfaatlerini etkileyebilecek
güçte işlemler olduğu; vergi, resim ve harçlarla bunlara bağlı kamu
alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda kesin ve idari davaya konu olabilecek
işlemlerin ise; vergi ve ceza ihbarnamesi, tahakkuk fişi ve ödeme emri
düzenlenerek tebliğ edilmesi ve haciz tutanağının düzenlenmesi, tahakkuku
tahsile bağlı vergi, resim ve harçlarla bunların tahsil edilmesi ve düzeltme
ve şikayet başvurularının reddolunması şeklinde oluştuğu; uyuşmazlığa konu
olayda; Tapunun Çeşme- Ilıca Mah.-Kızılkaya Mevkii 28 Ada, 10 Parsel 10 Pafta
no'da J. D. K. V. (Ö. K.) adına kayıtlı bina vasfındaki gayrimenkul için
Alaçatı Belediye Başkanlığınca 1999 ila 2002 takvim yıllarına ilişkin olarak
131 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 3.maddesi hilafına binanın maliki olmadığı
için emlak(bina) vergisi mükellefiyetinden de bahsedilemeyecek olan (oğlu) Ö.
A. K. V. adına tanzim ve tebliğ edilen 4 adet vergi ceza ihbarnamesiyle emlak
(bina) vergisi ile eğitime katkı payının salınması üzerine bina maliki J. D.
K. V. (Ö. K.) ve adına ihbarname tanzim edilerek tarhiyata muhatap tutulan
(oğlu) Ö.A.K.V. tarafından Tapunun Çeşme- Ilıca Mah. Kızılkaya Mevkii 28 Ada
10 Parsel 10 Pafta no da kayıtlı gayrimenkulun Hangi Belediye Sınırlar
İçersinde Kaldığının Tespiti istemiyle Çeşme ve Alaçatı Belediye Başkanlıkları
aleyhine dava açıldığının tartışmasız olduğu; zira, 2577 sayılı İ.Y.U.K.nun
3.maddesinin d) ve e) bentlerinde: Vergi, resim, harç, benzeri yükümlerin ve
bunların zam ve cezalarının uyuşmazlık konusu edilen tutarlarının, davanın
ilgili bulunduğu vergi ve/veya cezanın nev’i - yılı, tebliğ edilen
ihbarnamenin tarihi-numarasının dava dilekçesinde gösterileceği kurala
bağlandığı halde, Çeşme Asliye Hukuk Mahkemesine sunulan dilekçenin dava
konusu bölümünde bu verilere yer verilmemiş olduğu; davanın "gayrimenkulün
Çeşme Belediye sınırları içersinde olduğu, tüm yıllara ilişkin emlak
vergilerinin anılan belediyeye ödendiği, Çeşme Kadastro Müdürlüğü ve Çeşme
Belediye Başkanlığı’nın ilgi yazılarında gayrimenkulün çeşme belediye
sınırları içersinde kaldığının belirtildiği; buna göre Alaçatı Belediye
Başkanlığı'nın bu gayrimenkule ilişkin olarak emlak vergisi tahsil etme
yetkisinin bulunmadığı, tapuda D. K. V. (Ö. K.) adına kayıtlı olan
gayrimenkule ilişkin olarak oğlu Ö. A. K. V.adına ihbarname düzenlenip tebligat
yapılarak usulsüz işlemler tesis edildiği, bu işlemlerin devam etmemesi ve
müvekkilinin mağdur olmaması" iddialarıyla taşınmazın hangi belediye
sınırları içerisinde kaldığının tespiti amacıyla açıldığı belirtilerek; dava
açma iradesinin, taşınmazın hangi belediye sınırları içerisinde kaldığının
tespitine yöneltildiğinin vurgulanmış olduğu; hal böyle olunca; J. D. K. V.
(Ö. K.) adına kayıtlı bina vasfındaki gayrimenkul için oğlu Ö. A. K. V. adına
emlak (bina) vergisi ve eğitime katkı payı içerikli vergi ceza
ihbarnamelerinin tanzim ve tebliği üzerine, 2577 Sayılı İ.Y.U.K.nun
2.maddesinde sayılan iptal davasına konu edilecek idari işlem niteliğindeki
vergi ceza ihbarnameleri ile içeriği emlak vergisi ve eğitime katkı payına
karşı değil, emlak vergisine konu edilen gayrimenkulün "Hangi Belediye
Sınırları İçersinde Kaldığının Tespiti" amacıyla "Tespit
Davası" açıldığının tartışmasız olduğu, 2577 Sayılı İ.Y.U.K.nun
2.maddesinde, idari dava türleri arasında "Tespit Davalarına" yer
verilmediği cihetle, Tapunun Çeşme- Ilıca Mah.-Kızılkaya Mevkii 28 Ada 10
Parsel 10 Pafta no da kayıtlı gayrimenkulun hangi Belediye Sınırları
İçersinde Kaldığının Tespiti istemiyle Çeşme ve Alaçatı Belediye
Başkanlıkları aleyhine açılan davanın görüm ve çözümünün görevsizlik kararı veren
adli yargı yerinin görevine girdiği; açıklanan nedenlerle 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dava dosyasının Uyuşmazlık
Mahkemesi'ne gönderilmesine, bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar
verilinceye kadar yargılamanın ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Habibe ÜNAL,
O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
7.7.2008 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre; Hukuk uyuşmazlıklarında, görevli veya yetkili olmayan mahkemeye
açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli
veya yetkili mahkemeye gönderilmesi ancak aynı yargı düzeni içinde yer alan
mahkemeler arasında olanaklı olup; bu hususa ilişkin H.M.U.K’nun 27.
maddesiyle, İ.Y.U.K.’nun 15. maddesinin 1. fıkrası (a) bendinin ikinci
cümlesinde yer alan “görev” kuralları, aynı yargı düzeni içindeki
mahkemelerin işbölümü esasına ilişkin düzenlemelerdir. Oysa yargı yolunu
değiştiren görevsizlik kararı verilmesi durumunda, görevli olduğundan bahisle
farklı bir yargı düzeninde yer alan mahkemeye dava dosyasının
gönderilebilmesine olanak tanıyan bir düzenleme bulunmamaktadır. Göreve
ilişkin kararın, işbölümü esasına göre veya yargı yolu bakımından verilmiş
olması farklı sonuçlar doğurmaktadır. Şöyle ki; işbölümü esasına göre verilen
görevsizlik kararı sonucu dava dosyasının görevli mahkemeye gönderilmesi
durumunda; dava başvuru tarihi itibariyle görevli mahkemede açılmış
sayılmaktadır. Yargı yolunu değiştiren görevsizlik kararı verilmesi durumunda
ise; görevli olduğu işaret edilen yargı yerinde, bu yargı yerinin uyguladığı
usul kurallarına uygun olarak yeniden dava açılması zorunlu bulunmaktadır. Olayda, adli yargı yerince, davanın görev
yönünden reddine, karar kesinleştiğinde dosyanın istek halinde İzmir Vergi
mahkemesine gönderilmesine karar verildiği, davacı vekillerinin talebi
üzerine de, dava dosyasının İzmir Nöbetçi Vergi
Mahkemesine gönderildiği ve Vergi Mahkemesinin esas kaydına alındığı
anlaşılmıştır. Bu haliyle, her ne kadar Yasa’da öngörülen yönteme
uymamakta ise de, Vergi Mahkemesince bu husus
gözardı edilerek davaya bakıldığı ve 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu, sonuçta Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava
ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun
olacağından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın Çelik’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ayla SONGÖR’ün, davada idari yargının; Danıştay Savcısı Gülen
AYDINOĞLU’nun, davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
davacı adına kayıtlı bina vasfındaki gayrimenkulün,
hangi belediyenin sınırları içersinde kaldığının tespitine karar
verilmesi istemiyle açılmıştır. Görev
uyuşmazlığının çözümü için öncelikle, tespit davasının hukukumuzdaki yerinin
incelenmesi gerekli bulunmaktadır. Hukuk
Usulü Muhakemeleri Kanunu’nda tespit davasını düzenleyen açık ve genel bir
hükme yer verilmemekteyse de, doktrinde ve yerleşik yargısal içtihatlarla,
bir hukuki ilişkinin var olup olmadığının saptanması için tespit davası açılabileceği
kabul edilmiş bulunmakta; tespit davasının esasının incelenebilmesi için de,
genel dava koşullarının yanı sıra, dava konusunun bir hukuki ilişki olması ve
bu hukuki ilişkinin var olup olmadığının öncelikle saptanmasında hukuki yarar
bulunması koşulları aranmaktadır. Buna göre, özel hukuk alanını ilgilendiren
bir hukuki ilişkinin saptanması için adli yargı yerinde müstakil olarak bir
tespit davası açılabilmesi olanaklı bulunmaktadır. Buna
karşılık, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “ İdari Dava Türleri
ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında, idari
dava türleri: iptal, tam yargı ve genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için
yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara
ilişkin davalar olarak sayılmış olup, tespit davası şeklinde bir dava türüne
idari yargıda yer verilmemiştir. Anılan Yasanın “ İdari Davalarda Delillerin
Tespiti” başlıklı 58/1. maddesi “Taraflar, idari dava açtıktan sonra bu
davalara ilişkin delillerin tespitini ancak davaya bakan Danıştay, idare ve vergi
mahkemelerinden isteyebilir.” hükmünü taşımakta olup, idari yargıda, ancak
açılmış bir idari dava ile ilgili bulunan “ delillerin tespiti” nin
istenilmesine olanak bulunmaktadır. Buna göre, idari dava türleri arasında
sayılmayan tespit davasının, yorum yoluyla idari yargının görevine müstakil
bir dava olarak dahil edilmesine hukuken olanak bulunmadığından, idari yargı
yerinde, idare hukuku alanını ilgilendiren bir hukuki ilişkinin varlığının
ancak açılmış bulunan bir idari davaya bağlı olarak delil tespiti kapsamında
saptanabileceği açıktır. Belirtilen
yasal durum karşısında, tespit davasına konu olabilecek hukuki ilişkinin özel
hukuk alanını ilgilendirmesi gerektiği ve bir eda davasının öncüsü durumunda
olan tespit davasının adli yargı yerinin görevine girdiği ortaya çıkmaktadır.
Ancak, adli yargıda açılacak bir eda davasında hiçbir zaman
kullanılmayacağının, buna karşılık idari bir işlem tesisi istemiyle bir idari
makama veya idari yargıda açılacak bir davada idare mahkemesine ibraz edilmek
ve bu makam veya mahkemeyi hukuken bağlayacak nitelikte belge elde etmek
amacıyla açıldığının anlaşılması halinde tespit davası adli yargıda
görülemeyecek ve görev yönünden reddi gerekecektir. Bu durumdaki tespit
davasının idare hukuku kurallarına göre çözümlenmesi gerekmekteyse de,
müstakil bir dava olarak açılması halinde idari yargı yerince, idari yargıda
böyle bir dava türü olmadığı ve ancak bir idari dava açıldıktan sonra bu
davaya ilişkin delil tespiti kapsamında incelenebileceği noktasından
reddedilmesi uygun olacaktır. Bu
açıklamalara göre tespit isteminin konusu incelendiğinde: 5393
sayılı Belediye Kanunu’nun İkinci Bölümünde,
Belediyenin Kuruluşu Ve Sınırları hususu düzenlenmiş, “Kuruluş” başlıklı 4.
Maddesinde, “Nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde
belediye kurulabilir. İl ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunludur. İçme ve
kullanma suyu havzaları ile sit ve diğer koruma alanlarında ve meskûn sahası
kurulu bir belediyenin sınırlarına 5.000 metreden daha yakın olan yerleşim
yerlerinde belediye kurulamaz. Köylerin
veya muhtelif köy kısımlarının birleşerek belediye kurabilmeleri için meskûn
sahalarının, merkez kabul edilecek yerleşim yerinin meskûn sahasına azami Bir veya
birden fazla köyün köy ihtiyar meclisinin kararı veya seçmenlerinin en az
yarısından bir fazlasının mahallin en büyük mülkî idare amirine yazılı
başvurusu ya da valinin kendiliğinden buna gerek görmesi durumunda, valinin
bildirimi üzerine, mahallî seçim kurulları, onbeş gün içinde köyde veya köy
kısımlarında kayıtlı seçmenlerin oylarını alır ve sonucu bir tutanakla
valiliğe bildirir. İşlem
dosyası valinin görüşüyle birlikte İçişleri Bakanlığına gönderilir.
Danıştay’ın görüşü alınarak müşterek kararname ile o yerde belediye kurulur. Yeni iskân
nedeniyle oluşturulan ve nüfusu 5.000 ve üzerinde olan herhangi bir yerleşim
yerinde, İçişleri Bakanlığının önerisi üzerine müşterek kararnameyle belediye
kurulabilir.”; “Sınırların Tespiti” başlıklı 5.Maddesinde,
“Yeni kurulan bir belediyenin sınırları, kuruluşu izleyen altı ay
içinde aşağıdaki şekilde tespit edilir: a) Eskiden
beri o yerleşim yerine ait sayılan tarla, bağ, bahçe, çayır, mera, otlak,
yaylak, zeytinlik, palamutluk, fundalık gibi yerler ile kumsal ve plajlar
belediye sınırı içine alınır. b)
Belediye sınırlarını dere, tepe, yol gibi belirli ve sabit noktalardan
geçirmek esastır. Bunun mümkün olmaması durumunda, sınır düz olarak çizilir
ve işaretlerle belirtilir. c)
Belediyenin sınırları içinde kalan ve eskiden beri komşu belde veya köy halkı
tarafından yararlanılan yayla, çayır, mera, koru, kaynak ve mesirelik gibi
yerlerden geleneksel yararlanma hakları devam eder. Bu haklar için sınır
kâğıdına şerh konulur. d) Çizilen
sınırların geçtiği yerlerin bilinen adları sınır kâğıdına yazılır. Ayrıca
yetkili fen elemanı tarafından düzenlenen kroki sınır tespit tutanağına
eklenir.”; “Sınırların Kesinleşmesi” başlıklı
6.Maddesinde, “Belediye sınırları, belediye meclisinin kararı ve
kaymakamın görüşü üzerine valinin onayı ile kesinleşir. Kesinleşen
sınırlar, valilikçe yerinde uygulanmak suretiyle taraflara gösterilir ve
durum bir tutanakla belirlenir. Kesinleşen sınır kararları ile dayanağı olan
belgelerin birer örneği; belediyesine, mahallî tapu dairesine, il özel
idaresine ve o yerin mülkî idare amirine gönderilir. Kesinleşen
sınırlar zorunlu nedenler olmadıkça beş yıl süre ile değiştirilemez.”; “Sınır Uyuşmazlıklarının Çözümü” başlıklı
7.Maddesinde “ Bir il dâhilindeki beldeler veya köyler arasında sınır
uyuşmazlığı çıkması hâlinde ilgili belediye meclisi ve köy ihtiyar meclisi
ile kaymakamın görüşleri otuz gün süre verilerek istenir. Vali, bu görüşleri
değerlendirerek sınır uyuşmazlığını karara bağlar. Büyükşehir belediyesi
sınırları içinde kalan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin sınır
değişikliklerinde büyükşehir belediye meclisinin de görüşü alınır. İl ve ilçe
sınırlarının değiştirilmesini gerektirecek sınır uyuşmazlıklarında 5442
sayılı İl İdaresi Kanunu hükümleri uygulanır.” hükümlerine yer verilmiş; Yasanın, “Hemşehri Hukuku” başlıklı 13. Maddesinin
üçüncü fıkrasında; Belediye sınırları içinde oturan, bulunan veya
ilişiği olan her şahsın, belediyenin kanunlara dayanan kararlarına,
emirlerine ve duyurularına uymakla ve belediye vergi, resim, harç, katkı ve
katılma paylarını ödemekle yükümlü olduğu; “Belediyenin Görev Ve Sorumlulukları” başlıklı 14.Maddesin yedinci
fıkrasında; Belediyenin görevi, sorumluluk ve yetki alanının belediye
sınırlarını kapsayacağı belirtilmiştir. Anılan
yasal düzenlemelerden, belediyeler arasındaki sınırların saptanması ve mevcut
sınırlardan kaynaklanan anlaşmazlıkların doğması halinde, bu anlaşmazlığın
idari usul ve esaslara göre idarece çözümleneceği anlaşılmaktadır. Olayda,
davacılar tarafından mağduriyetlerine neden olan konu
hakkında yönteme uygun şekilde idareye bir başvuruda bulunulmadığı ve
idarece inceleme yapılmasına ve anlaşmazlığın çözümüne ilişkin bir tutum
belirlenmesine olanak tanınmayıp, yasa ile idareye verilmiş bulunan bir yetki
hakkında doğrudan doğruya yargı merciine başvurularak, gayrimenkulün hangi belediye sınırları içersinde kaldığının tespiti
istenilmiştir. Belirtilen
durum karşısında, açılan davanın ileride açılacak eda davasının öncüsü
niteliğinde özel hukuk ilişkisinin tespitine ilişkin bulunmadığı; yukarıda
açıklandığı gibi, belirtilen idari usuller çerçevesinde idarece
değerlendirilmesi gereken bir tespitin yapılması istemiyle müstakil açılan
tespit davasına bakılıp bakılamayacağı hususunun, idari yargının görev alanı
içinde olduğu açıktır. Bu
nedenle, Vergi Mahkemesince yapılan başvurunun
reddi gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İzmir 3.Vergi Mahkemesi’nce; 28.5.2007 gün ve E:2007/623 sayı
ile yapılan BAŞVURUNUN REDDİNE, 7.7.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/356 KARAR NO: 2008/185 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4046 sayılı Yasanın 22. maddesine göre
diğer kamu kurum ve kuruluşlarından birinin memur kadrosuna naklen atanan
davacının, özelleştirme kapsamında bulunan Turban Turizm A.Ş. ve Sümer
Holding A.Ş’nde kapsam dışı personel olarak çalıştığı döneme ilişkin kıdem
tazminatı ile yıllık izin ücretinin ödenmesi istemiyle açtığı davanın İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.Ç.A. Vekili : Av.
F.A. Davalı :
Sümer Holding A.Ş. Genel Müdürlüğü Vekili : Av. E.B.T. O L A Y : Turban Turizm A.Ş.’nde kapsam dışı
personel statüsünde çalışmakta iken; Turban Turizm A.Ş.’nin 01.03.2002
tarihinde Sümer Holding A.Ş. ile birleşmesi üzerine anılan kuruma devredilen,
08.07.2003 tarihinde kendisine bildirilen işlemle 4046 Sayılı Yasanın 22.
maddesi uyarınca Gazi Üniversitesi Rektörlüğü
emrine şef kadrosu ile atanan davacı, daha
önce çalıştığı kurumda işçi statüsünde geçen hizmetine tekabül eden kıdem
tazminatının ve 90 günlük yıllık izin ücretinin ödenmesi istemiyle
Sümer Holding A.Ş. Genel Müdürlüğüne karşı idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 4.
İDARE MAHKEMESİ; 09.01.2004 günlü, E:2004/1, K:2004/8 sayılı kararıyla, 1475 sayılı İş Kanunu kapsamında bazı idari para cezası
uygulamalarının dışında, ilgilinin çalışma hayatı ve özlük hakları ile ilgili
konularda çıkabilecek uyuşmazlıklarda adli yargı yerlerinin görevli
bulunduğu; uyuşmazlıkta ise; 4046 sayılı Kanunun 22. maddesi kapsamında Gazi
Üniversitesi'ne naklen atanan davacının, eski kurumunda işçi statüsünde geçen
hizmetlerinin karşılığı 1475 sayılı Kanunun 14. maddesi uyarınca oluşan kıdem
tazminatı ve 90 günlük yıllık izin ücretinin ödenmesinin istenildiğinin
görüldüğü; bu durumda, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde, uyuşmazlığın 1475
sayılı Kanuna tabi olarak çalışılan döneme ait olması nedeniyle adli yargı
yerlerinin görevli bulunduğu gerekçesiyle davayı görev yönünden
reddetmiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı,
önceki istemine ek olarak, 250,00YTL kıdem tazminatının ve 250,00YTL izin
ücretinin 9.7.2003 tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle birlikte
ödenmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. Ankara
7. İş Mahkemesi’nin, işin esasını inceleyerek verdiği 18.10.2006 gün ve E.2005/719,
K.2006/519 sayılı kararı; Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 8.3.2007 gün ve
E.2007/787, K.2007/6130 sayılı ilamı ile bozulmuştur. ANKARA
7. İŞ MAHKEMESİ; 22.5.2007 gün ve E:2007/299, K:2007/231 sayı ile Mahkemeleri
kararının, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin ilamı ile bozulduğu, bozma ilamında;
"Dosyadaki bilgi ve belgelerden davacının 10.6.1993 tarihinden itibaren
Turban A.Ş.'de kapsam dışı personel olarak çalışmaya başladığı, Turban
A.Ş.'nin varlık satışı yoluyla kısmen özelleştirildikten sonra özelleştirme
kapsamındaki Sümer Holding A.Ş. ile birleştirilmiş olduğu, davacının 7.2.2003
tarihinden itibaren Sümer Holding bünyesinde çalıştığı, davanın da adı geçen
kuruluşa karşı açıldığı anlaşılmaktadır. Sümer Holding A.Ş. özelleştirme
kapsamında olup, henüz özelleştirme işlemi tamamlanmamıştır. Buna göre davacının
hizmet akdinin sona erdiği tarihte kamu hisselerinin %51'nin
özelleştirilmediği anlaşıldığından, Uyuşmazlık Mahkemesinin 21.1.1996 gün,
1995/1 Esas-1996/1 Karar sayılı ilke kararı uyarınca dava konusu uyuşmazlığın
çözüm yeri İdari Yargıdır. Mahkemece bu husus gözetilerek görevsizlik kararı
verilmesi gerekirken işin esasına girilerek hüküm kurulması hatalıdır."
denildiği gerekçesiyle; bozma ilamına uyularak, bozma ilamı doğrultusunda
görevsizlik kararı vermiş; bu karar
temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili 29.05.2007 tarihli dilekçe ile görevli yargı yerinin belirlenmesi için
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesi isteminde bulunmuştur. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece; idari yargı
kararının kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Başkanlık yazısı
üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın Çelik’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
davacının önce Turban Turizm A.Ş., daha sonra Sümer Holding A.Ş.’nde kapsam
dışı personel statüsünde çalıştığı, döneme ilişkin 10 yıl 28 günlük çalışma
süresi karşılığı tahakkuk edecek kıdem tazminatı ile 90 günlük yıllık izin
ücretinin ödenmesi isteminden ibarettir. 233 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi bir kuruluş olan Turban Turizm
A.Ş.’nin Özelleştirme İdaresi Başkanlığının 01.03.1988 günlü işlemi ile Sümer
Holding A.Ş.’ne tüm hak ve yükümlülükleri ile devredilerek tüzelkişiliğinin
sona erdirilmesine karar verilmiş, bu karar üzerine Sümer Holding A.Ş.’ne
aynı statü ile devredilen davacı, Gazi Üniversitesi Rektörlüğüne 657 sayılı
Yasaya tabi bir göreve atandığı tarihe kadar anılan kurumda görev yapmıştır.
Sümer Holding A.Ş.’nin tüm hisselerinin 4046 sayılı Özelleştirme
Uygulamalarının Düzenlenmesine Ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 3/a. maddesi ile verilen yetkiye
dayanılarak özelleştirme kapsam ve programına alınmasına Özelleştirme Yüksek
Kurulunca karar verilmiş olup; aynı Yasanın 4. maddesi ile, Başbakana bağlı
kamu tüzel kişiliğine sahip ve özel bütçeli olarak kurulan Özelleştirme
İdaresi Başkanlığının, özelleştirme programına alınan kuruluşlardan, anonim
şirket statüsünde olan ve anonim şirket haline dönüştürülen kuruluşların
sermayelerindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye, diğerlerinde ise
özelleştirme uygulamaları sonucu devredildikleri tarihe kadar bunların
sermaye miktarını belirlemek, kuruluş, birleşme ya da bölünmelerinde gerekli
düzenlemeleri yapmak, mal varlıkları ile hak ve yükümlülüklerine ilişkin
esasları saptamak, hesapları ve faaliyetleri ile ilgili her türlü düzenlemeyi
yapmak, bu işlemleri kolaylaştırıcı önlemleri almak, yasal sınırlamalar saklı
kalmak kaydıyla, kuruluşların mali, yönetsel ve hukuksal yapıları ile ilgili
olarak düzenlemeler yapmak ve belirtilen diğer hususlarla görevli ve yetkili
olduğuna işaret edilmiştir. 4046 sayılı
Yasanın 22. maddesinde, özelleştirme programına alınan, özelleştirilen,
faaliyeti durdurulan, küçültülen, kapatılan ya da tasfiye edilen kuruluşlarda
çalışan 657 sayılı Yasaya tabi personel ile kapsam dışı personel dahil, sözleşmeli
personelin “kamu personeli” olduğu ifade edilmiş ve bunların diğer kamu kurum
ve kuruluşlarına nasıl nakledilecekleri ile özlük ve diğer haklarına ilişkin
düzenlemelere yer verilmiştir. Yukarıdan
beri açıklandığı üzere, Sümer Holding A.Ş. özelleştirme sürecine girmiş
olmakla birlikte dava tarihi bakımından satışı henüz tamamlanmadığından kamu
kuruluşu niteliğini sürdürmekte olup, davacının da gerek bu kuruluşta,
gerekse bu kuruluşa devredilmeden önce görev yaptığı Turban Turizm A.Ş.’nde
çalıştığı dönemdeki statüsü bakımından 4046 sayılı Yasada açıkta belirtilmiş
olan “kamu personeli” olduğu kuşkusuzdur. Bu
durumda, çalıştığı dönemdeki statüsü bakımından kamu personeli olan davacı
ile bir kamu kuruluşu olduğu çekişmesiz bulunan Sümer Holding A.Ş. arasındaki
ilişkinin, yönetim hukuku ilkelerine dayanan ve yönetim hukuku kurallarıyla
düzenlenen bir kamu hukuku ilişkisi olduğu açıktır. Her ne kadar davacı
tarafından kıdem tazminatının ve yıllık izin
ücretinin ödenmesine hükmedilmesi istemiyle dava açılmış ise de, bu
durum, kamu personeli olan davacı ile yönetim arasında kamu hukukuna ilişkin
bulunan hukuksal ilişkinin niteliğini değiştirmemektedir. Belirtilen
tüm bu hususlar ile 1.3.1996 tarih ve 22567 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanmış bulunan Uyuşmazlık Mahkemesinin 22.1.1996 gün ve E:1995/1,
K:1996/1 sayılı kararıyla, özelleştirme kapsamında bulunan kuruluşlarda kapsam
dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden doğan
anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğuna ve konunun 2247 sayılı
Yasanın 30. maddesi uyarınca bu doğrultuda ilke kararına bağlanmasına karar
verilmiş olması karşısında, davacıya kapsam dışı personel olarak çalıştığı
döneme ilişkin kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti ödenip ödenemeyeceğinden
doğan uyuşmazlık konusu davanın, idari yargı yerinde çözümlenmesi gerekeceği
açıktır. Açıklanan
nedenlerle, Ankara 4. İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 4.İdare Mahkemesi’nce verilen 09.01.2004 gün ve
E:2004/1 ve K:2004/8 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
07.07.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/402 KARAR NO: 2008/187 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Uyuşmazlık Mahkemesi’nce; 2918 sayılı
Yasa’nın 116. maddesinde öngörülen biçimde araç tescil plakasına göre verilen
para cezasına karşı açılan
davaların, adli yargının görev alanında görüldüğü ve Sulh Ceza Mahkemesince,
uyuşmazlığın özü olan ceza tutanağının içeriğine ilişkin olarak yargılama
yapılarak işin esası hakkında karar verildiği dikkate alındığında; asıl para
cezasının zamanında ödenmemiş olmasından dolayı arttırılan para cezasına
karşı yapılan itirazın da ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : S.A. Davalı : Hatay
Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü O L A Y : Davacının araç
tescil plakasına, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 51.maddesine
aykırılık (hız sınırını aşma) nedeniyle trafik zabıtasınca 29.4.2004 tarih, DD-244296 seri no.lu trafik ceza tutanağı
ile 169.400.000 TL. para cezası kesilmiştir. Davacı,
hakkında trafik ceza tutanağı düzenlendiğini vergi dairesine gittiğinde
öğrendiğini, bu nedenle itiraz da edemediğini, haberi olmadığı için cezanın 3
katına çıkarak 508.00 YTL olduğunu iddia ederek, para
cezasının kaldırılması istemiyle 11.8.2006 gününde adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. HATAY
2.SULH CEZA MAHKEMESİ; 20.11.2006 gün ve SAYI: 2006/630 Müt. sayı ile, itiraz edenin yokluğunda düzenlenen tutanağın,
05.07.2004 tarihinde Cumhuriyet Mah. Cemal Gürsel Cad. Süslü Apt. No: 1
Samandağ adresine tebliğe çıkarıldığı ancak adreste tanınmadığından bahisle
tebliğ edilemediği, ceza tutanağının Hatay Vergi Dairesi Müdürlüğünde
16.09.2004 tarihinde askı ilanın yapıldığı, bu suretle tutanağın
kesinleştiğinin belirlenmiş olduğu, itiraz edenin Mahkemelerine müracaat
tarihi, ceza tutanağını öğrenme tarihi kabul edilmekle 5326 sayılı Kabahatler
Kanunun 27. ve 28/1-c bendi gereği itirazın yasal süre içersinde yapıldığının
kabul edildiği; evrak ve idarenin cevap dilekçesi birlikte
değerlendirildiğinde; itiraz eden hakkında, radarlı hız kontrolünde hız
sınırını %30’dan fazla aştığı tespit edilmekle, 2918 sayılı yasanın
51/2-b.fıkrası gereği trafik ceza tutanağı düzenlendiğinin belirlendiği;
itiraz edenin radarla hız kontrolünde hız sınırını aştığı için düzenlenen
trafik ceza tutanağının, hukuka uygun olarak düzenlendiği; tutanağın
kesinleşme şekli ve belirlenen cezaya faiz işlemesi nedeni ile cezanın artmış
olmasının mahkemelerinin görev alanına girmeyip, idari yargıda
halledilebilecek bir sorun olduğu sonucuna varılarak, itirazın reddine dair
aşağıdaki gibi hüküm kurulmuş olduğu; açıklanan gerekçe sonucunda; İtirazın
REDDİNE, İdari para cezasının miktarı itibarı ile 5326 sayılı yasanın 28/9.
maddesi gereğince kesin olmak üzere, karar vermiştir. Davacı bu kez; adına kayıtlı bulunan aracı için 1.11.2004 tarihinde
davalı idare tarafından 169.40 YTL ceza yazıldığını, ancak kendisine tebliğ
edilmemesi nedeniyle itiraz edemediğini ve cezanın 3 katına çıkarak 508,00
YTL olduğunu, cezanın kaldırılması söz konusu olmasa dahi yasal faiz
dışındaki ana parayı ödemeye hazır olduğunu iddia ederek, tebligat usulsüz
olduğundan para cezasının faizinin kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır. HATAY
İDARE MAHKEMESİ; 8.12.2006 gün ve E:2006/445, K:2006/25 sayı ile, 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun yürürlüğe girdiği 01.06.2005 tarihinden itibaren idari
para cezalarına karşı açılan davaların, Kabahatler Kanunun kapsamında olduğu
ve idari yaptırım olarak para cezası öngören kanunlarda itiraz yeri olarak
idare mahkemeleri gösterilmiş olsa dahi görüm ve çözümün adli yargı
yerlerinin görev alanına girdiği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu para
cezasına karşı açılan davada görevli yargı yerinin adli yargı olduğu; dava
konusu olayda da, davacının adına kayıtlı bulunan aracı için 1.11.2004
tarihinde davalı idare tarafından 169.400.000 TL para cezası tahakkuk
ettirildiği, ancak davacının kendi iddiasına göre bu ceza tutanağının
kendisine tebliğ edilmemesi nedeniyle bu cezanın ödenmediği, bunun üzerine
cezanın 3 katına çıkarılarak 508,00 YTL olarak tahakkuk ettirilmesi
sonucunda, davacının ana para dışındaki fazlaya ilişkin (3 katına
çıkarılmasına) kısmının kaldırılması için bakılan davayı açtığının anlaşılmış
olduğu, uyuşmazlığın özünün trafik para cezasından kaynaklanmış olması ve
ceza miktarının asıl para cezasının zamanında ödenmemiş olmasından dolayı
arttırılarak uygulanması karşısında, asıl para cezasının devamı niteliğinde
olan bu para cezasına karşı açılan davada da görevli yargı yerinin adli yargı
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş;
bu karar kesinleşmiştir. Davacı bu
kez; tarafına tebligat yapılmadığını, tutanağın kesinleşme şekli ve
belirlenen cezaya faiz işlemesi nedeni ile cezanın artmış olmasının
mağduriyetine neden olduğunu, bu nedenle hakkında verilen cezanın yasal faizi
ile birlikte kaldırılması istemiyle, yeniden
adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. HATAY 2.SULH CEZA MAHKEMESİ; 28.2.2007 gün ve SAYI:
2007/54 Müt. sayı ile, Mahkemelerinin
20.11.2006 tarih 2006/630 Müt sayılı kesin kararı ile; aynı itiraz eden
tarafından yapılan talep sonucunda; itiraz edenin radarla hız kontrolünde hız
sınırını aştığı için düzenlenen trafik ceza tutanağının hukuka uygun olarak
düzenlendiği sonucuna varıldığından, itirazın reddine karar verilmiş olduğu;
itiraz edenin, tutanağın kesinleşme ve belirlenen cezaya faiz yürütülmesine
dair itirazında ise idari yargıda halledilecek bir sorun olduğuna dair karar
gerekçesinde değinildiği; itiraz edenin, para cezasına uygulanan faizin
kaldırılmasına karar verilmesi istemi ile Hatay İdare Mahkemesine başvurduğu,
Mahkemenin 08.12.2006 tarih 2006/445-25 EK sayılı kararı ile Kabahatler
Kanunun 27.maddesi gereği talep konusunda görevli yargı yerinin adli yargı
olduğundan bahisle görev yönünden red kararı verildiği, kararın 28.01.2007
tarihinde kesinleştiğinin belirlendiği; Mahkemelerinin 20.11.2006 tarih
2006/630 Müt sayılı kararı ile, itiraz başvurusu üzerine, sürücüsü
belirlenemediği için tescil plakasına yazılan ceza tutanağı içeriğinin hukuka
uygun olduğu kabul edilmekle itirazın reddine dair karar verilmiş olduğu,
itiraz konusu yapılan tutanağın tebliğ işleminin usulsüzlüğü ile cezaya
yürütülen faiz konusunda karar gerekçesinde idari yargıda halledilmesi
gereken bir sorun olduğundan bahsedilmiş bulunulduğu; bu konuda her hangi bir
hüküm kurulmamış olduğu; bu itibarla; Trafik Ceza Tutanağının tebliği ve
cezaya faiz yürütülmesi işlemleri birer idari işlem olup, adli yargının görev
alanına girmediği; idari yargıda halledilmesi gerektiği sonucuna
varıldığından; ancak İdare Mahkemesince de aynı konu ile ilişkin adli
yargının görevli olduğundan bahisle görevsizlik kararı verildiği belirlendiğinden,
görev konusunda çıkan uyuşmazlığın çözümü için 2247 sayılı Yasanın 19.
maddesi gereğince dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiş, bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2’nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da
şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine
ya da beraatına hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, Trafik Ceza Tutanağının tebliği ve cezanın üç
katına çıkarılması yönünden tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği
karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir.” hükmüne göre,
idari yargı yerinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu uyuşmazlığın
giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri sürülebilecektir. 2- 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma
görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu
belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasa
koyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması
halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma
iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa
zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile daha önce görevsizlik
kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de; Hatay 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen
yapılan başvurunun, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü
ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan ve Trafik Ceza Tutanağının
tebliği ve cezanın üç katına çıkarılması yönünden doğmuş bulunan olumsuz
görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. . II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın Çelik’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 51 maddesine aykırılık nedeniyle, trafik zabıtasınca araç
tescil plakasına göre düzenlenen trafik ceza
tutanağı ile kesilen para cezasının; Trafik
Ceza Tutanağının tebliğinin yapılmadığı ve cezanın üç katına çıkarılmasının
usulsüz olduğu iddialarıyla, iptali istemiyle açılmıştır. Ancak Hatay 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce, işlem ayrılarak, sürücüsü
belirlenemediği için tescil plakasına yazılan ceza tutanağı içeriğinin hukuka
uygun olduğu kabul edilerek itirazın reddine; ancak Trafik Ceza Tutanağının
tebliği ve cezaya faiz yürütülmesi işlemlerinin birer idari işlem olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiş; Hatay İdare Mahkemesi’nce de;
uyuşmazlığın özünün trafik para cezasından kaynaklanmış olması ve ceza
miktarının asıl para cezasının zamanında ödenmemiş olmasından dolayı
arttırılarak uygulanması karşısında, asıl para cezasının devamı niteliğinde
olan bu para cezasına karşı açılan davada da görevli yargı yerinin adli yargı
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmesi
nedeniyle; olumsuz görev uyuşmazlığının Trafik Ceza Tutanağının
tebliği ve para cezasının üç katına çıkarılması yönünden sınırlandırılması
gerekmektedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun
“Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu kanunun amacı, karayollarında, can ve mal
güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini
ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir” denilmiş; 51
maddesinin ilk iki fıkrasında; sürücülerin, aksine bir karar alınıp
işaretlenmemişse yönetmelikte belirtilen hız sınırlarını aşmamak zorunda
oldukları, hız ölçen teknik cihaz veya çeşitli teknik usullerle yapılan
tespit sonucu hız aşan sürücülere para cezası uygulanacağı hususu
düzenlenmiştir. Anılan
Yasanın İkinci Bölümünde yer alan 121. maddede, “ Para cezalarının tahsilinde ve takibinde uygulanacak esas ve
usuller ile kullanılacak makbuzun, suç ve ceza tutanağının şekli ve kullanma
esasları ile Bayındırlık Bakanlığı mensuplarından hangi niteliklere sahip
kişilerin, hangi şartlarda, suç ve ceza tutanağı düzenleyeceği, genel
zabıtaya mensup kişilerin bu Kanuna göre düzenleyecekleri tutanaklar hakkında
yapılacak işlemler, yetki sınırları, koordinasyon ve işbirliği esasları
İçişleri,Maliye ve Bayındırlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak
yönetmelikte gösterilir. Makbuz ve
tutanaklar Maliye Bakanlığınca bastırılır ve trafik kuruluşlarına dağıtım
sağlanır.” Hükmüne yer verilmiştir. Bu madde
dayanak alınarak çıkarılan “Trafik Para Cezalarının Tahsilinde ve Takibinde
Uygulanacak Esas ve Usuller İle Kullanılacak Belgeler Hakkında Yönetmelik”
in; “Tescil Plakasına Göre Düzenlenen Tutanaklar İçin Yapılacak İşlemler”
başlıklı 10. maddesinde”, “(Değişik:22.04.2003-25087) Karayolları Trafik Kanunu'nun 116.
maddesi hükümleri gereğince, görevlilerce yetki sınırları içerisinde tescil plakasına
göre düzenlenen tutanaklar; a) Aracın
kayıtlı olduğu kuruluştan arşiv kayıtlarına göre araç sahibi veya işleteni
tespit edilerek (birden fazla ise ilk sıradaki) Tutanağın boş kalan yerleri
doldurularak ilgiliye 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uyarınca tebliğ
edilir ve Tutanağın bir nüshası takip ve tahsil için ilgili mal sandığına
gönderilir. Tebligat işlemine yedi iş günü içinde başlanır. Yapılan
tebligatta bu şekilde uygulanan cezalar için, tebliğ tarihinden itibaren yedi
gün içinde yetkili mahkemeye itiraz edebilecekleri belirtilir. İtiraz,
ödemeyi ve ödeme ile ilgili süreyi durdurur. Ancak itiraz üzerine verilen
kararlar kesindir. b) Tescil
plakasına göre tutanak düzenlenen araçlar, Tutanağın düzenlendiği yerin
dışında başka bir tescil kuruluşuna kayıtlı olup bilgisayar sorgulamasında
adresi tespit edilemiyorsa, adres tespiti için Tutanağın iki nüshası ilgili
tescil kuruluşuna yedi iş günü içerisinde gönderilir. Tescil kaydına göre
araç sahibi veya işleteninin adresleri arşiv kayıtlarından tespit edilir ve
7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uyarınca 7 iş günü içerisinde tebliğ
işlemlerine başlanarak tebligat yapılır, Tutanağın bir sureti de takip ve
tahsili için ilgili mal sandığına gönderilir. (…) Karayolları
Trafik Kanunu'nca tescil plakasına göre düzenlenen ve Tebligat Kanunu
hükümleri uyarınca tebliğ edilemeyen ceza tutanakları, ilgili mal
sandıklarına takip ve tahsili için gönderilir.”; “Para Cezalarının Ödenmesinde Takip Edilecek Esas ve Usuller Para
Cezalarının Ödenebileceği Yerler ve İşlemler” başlıklı 11. maddesinde, “ Para cezalarının alındı karşılığı derhal ödemeyenler için
yetkili kılınmış görevlilerce “Trafik Ceza Tutanağı” düzenlenir. Bu ceza tutanaklarında
yazılı trafik para cezaları Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nın Sayman Mutemetlerine,
Mal Sandıklarına veya bu Yönetmeliğin altıncı maddesine göre yetkili kılınmış
görevlilere ödenebileceği gibi PTT idaresine veya bu Bakanlığın yetkili
kıldığı bankalara ödenebilir. Para
cezalarını tahsil eden banka veya PTT idaresi, Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nca
tespit edilen süre içinde, ceza tutanaklarında belirtilen mal sandıklarına
bilgi vermek zorundadırlar. Banka veya
PTT ile yapılan ödemelerde paranın bankaya veya PTT’ye veriliş tarihi
ödeme tarihi sayılır. PTT veya bankalara
ödenecek para cezalarının tahsil ve takibinde uygulanacak esas ve usuller ile
koordinasyon ve işbirliği Maliye ve Gümrük Bakanlığı ile bu kuruluşlar
arasında yapılacak protokolle belirlenerek, ilan edilir.”; “Para Cezalarının Ödeme Süresi” başlıklı 12.
maddesinde ise, “Alındı karşılığı tahsilat derhal yapılamadığı takdirde
düzenlenen ceza tutanağının bir örneğinin ilgiliye verildiği veya tebliğ
edildiği tarihten itibaren para cezalarının on gün içinde ödenmesi gerekir. On gün içinde
ödenmeyen para cezaları iki katına çıkar ve ödeme süresi on gün daha uzar, bu
süre içinde de ödenmeyen para cezaları üç katına çıkar. PTT veya
banka idareleri bu süreleri dikkat ederek tahsilat yapmak zorundadır.”
denilmiştir. Anayasa’nın
125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmış olup, buna göre idare, hukuka
aykırılığı saptanan işlem ve eylemlerinden doğan hak ihlâlini tam olarak
gidermek; diğer bir ifadeyle hakları ihlâl edilenlerin uğradığı gerçek
zararları tazmin etmekle yükümlü bulunmaktadır. Nitekim,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 12. maddesine göre, ilgililerin
haklarını ihlâl eden bir idari işlem dolayısıyla idari yargı yerlerinde
doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte
açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması
üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde
verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan
dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası
açabilmeleri olanaklıdır. 2577
sayılı Yasa’nın 12. maddesine göre ilgililerin haklarını ihlâl eden bir idari
işlem dolayısıyla bu işleme karşı açtıkları iptal davasının sonuçlanması
üzerine açacakları tam yargı (ve benzeri) davasının görüm ve çözümünde, iptal
davasına bakan yargı merciinin görevli olduğu kuşkusuzdur. Olayda,
araç tescil plakasına kesilen trafik para cezasının tebliğ edilmediği ve bu
nedenle cezanın arttığı iddiasıyla cezaya itiraz eden davacının isteminin;
Sulh Ceza Mahkemesi tarafından cezanın aslı yönünden reddedildiği, Trafik
Ceza Tutanağının tebliği ve cezaya faiz yürütülmesi işlemleri yönünden ise
ayrıma tabi tutularak görevsizlik kararı verildiği görülmüştür. Ancak,
yukarıda ayrıntılı olarak yazılan 2918 sayılı Yasa ve ilgili Yönetmelik
hükümlerinin incelenmesinden; Yasanın 51. maddesi uyarınca kesilen 169.40,YTL
trafik para cezasının, süresinde ödenmemesi üzerine, Yönetmeliğin 12.
maddesinin uygulanması suretiyle, üç katına çıkarak 508.20 YTL olduğu ve bu
miktarın yargı organları nezdinde uyuşmazlık konusu edildiği anlaşılmaktadır.
Yargı organlarınca yapılan yargılama faaliyeti esnasında ise, davacı
tarafından ileri sürülen iddiaların ve sunulan kanıtların, dava konusu edilen
işleme etkilerinin değerlendirileceği ve işlemin iptaline/itirazın kabulüne
ya da davanın/itirazın reddine gerekçe oluşturacağı açıktır. Bu durumda, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce;
2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesinde öngörülen biçimde sürücüsü belirlenemediği
için araç tescil plakasına göre verilen para
cezasına karşı açılan davaların, adli yargının görev alanında
görülmesi ve Sulh Ceza Mahkemesince de uyuşmazlığın özü olan ceza tutanağının
içeriğine ilişkin olarak yargılama yapılarak işin esası hakkında karar verildiği
dikkate alındığında; asıl para cezasının zamanında ödenmemiş olmasından
dolayı arttırılan bu para cezasına karşı açılan davada da görevli yargı yeri,
adli yargı olacaktır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
reddi gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Hatay 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında görülen 28.02.2007 gün ve SAYI:2007/54 Müt. sayı ile
yapılan BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 07.07.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/437 KARAR NO: 2008/188 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol
Altında Tutulan Yakıt ve Atıklara İlişkin Tebliğ (Dış Ticarette
Standardizasyon: 2005/3) uyarınca, 30.000 Mton antrasit ithalatı için alınan
Kontrol Belgesi kapsamında; davacı şirket tarafından verilen Taahhütnamenin
15. ve 16. maddelerine aykırı olarak evrakların geç gönderilmesi nedeniyle,
aynı Taahhütnamenin 21/b maddesinde yazılı bedelin (cezai şart) ödenmesi ve
cezai şartın zamanında ödenmemesi durumunda yine aynı taahhütname uyarınca
6183 sayılı Kanuna göre işlem yapılacağının bildirilmesi yolunda tesis edilen
işlemin iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : İÇDAŞ
Çelik Enerji Tersane Ve Ulaşım San. A.Ş. Vekili : Av.
Y.S. Davalı : Çevre ve
Orman Bakanlığı (Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü ) O L A Y : Davacı
Şirkete, 31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan
"Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Yakıt ve Atıklara
İlişkin Tebliğ (Dış Ticarette Standardizasyon: 2005/3)" sayılı Tebliğ
uyarınca, 28.02.2005 tarihinde "2005.ÇYG.02.78" numaralı Kontrol
Belgesi verilmiştir. 2005/3 sayılı Tebliğin "Ek I ve Ek II/A-B sayılı
listelerde yer alan yakıt, atık ve metal hurdaların ithalatında Kontrol
Belgesi alınabilmesi için; (...) ile Çevre ve Orman Bakanlığı'nca istenecek
taahhütname ve diğer bilgi ve belgelerle birlikte malların ihracatçı ülkede
çıkış işlemleri tamamlanmadan önce anılan Bakanlığa başvurulur"
şeklindeki 2. maddesi uyarınca Davacı Şirketten 02.02.2005 tarihinde bir
“Taahhütname” alınmıştır. Davalı Çevre ve Orman Bakanlığı (Çevre Yönetimi Genel
Müdürlüğü)nün 23.11.2005 günlü ve 65773 sayılı yazısıyla; a) Kontrol Belgesi'nin, geçerlik süresi olan 08.08.2005
tarihini izleyen 30 günlük sürenin sonu olan 07.09.2005 tarihinde değil de,
08.09.2005 tarihinde kapatılmış olması gerekçesiyle, Verilen Taahhütnamenin
15. maddesinin (a) bendine binaen ve 21. maddesinin (b) bendi uyarınca, CIF
değerinin % 5'i olan 80.637,205 ABD Doları; b) 1. parti olan 4.551,520 Mton yakıtın analiz raporunun
geç gönderilmesi nedeniyle, verilen Taahhütnamenin 16. maddesinin (a) bendine
binaen ve 21. maddesinin (b) bendi uyarınca, CIF değerinin % 5'i olan
20.595,628 ABD Doları; c) 2. parti olan 9.277,603 Mton yakıtın analiz raporunun
geç gönderilmesi nedeniyle, verilen Taahhütnamenin 16. maddesinin (a) bendine
binaen ve 21. maddesinin (b) bendi uyarınca, CIF değerinin % 5'i olan
45.840,704 ABD Doları; d) 3. parti olan 3.864,182 Mton yakıtın analiz raporunun
geç gönderilmesi nedeniyle, verilen Taahhütnamenin 16. maddesinin (a) bendine
binaen ve 21. maddesinin (b) bendi uyarınca, CİF değerinin % 5'i olan
14.200,869 ABD Doları olmak üzere toplam 161.274,41 ABD Doları bedelin (cezai
şart) Çevre ve Orman Bakanlığı hesabına yatırılması,
aksi halde 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre tahsili cihetine gidileceği
yolundaki işlemi tesis etmiştir. Davacı Şirket vekili, “Davalı İdarenin 23.11.2005 tarihli
ve 65773 sayılı, idari para cezası verilmesine ilişkin işleminin iptali”
istemiyle 6.12.2005 tarihinde adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur. BAĞCILAR 1 .SULH CEZA MAHKEMESİ; 29.09.2006 gün ve E:
2005/1063 Müt., K: 2005/1063 Müt.sayı ile, dosyanın incelenmesinden, itiraza
konu idari para cezasının, Çevre Ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel
Müdürlüğünün 23.11.2005 tarih, 65773 sayılı yazısı ile verilmiş olduğu, söz
konusu yazıda özetle; muteriz tarafından Bakanlığa verilen 02.02.2005 tarihli
taahhütnamenin 15 ve 16.madde kapsamında evrakların geç gönderilmesi
nedeniyle 21(b) maddesinde yazılı bedelin (cezai şart) ödenmesinin gerektiği
ve toplam 161.274.41 $’ın yazının tebliğ edildiği tarihteki T.C Merkez
Bankası Döviz Satış Kuru üzerinden hesaplanarak TL. karşılığının Çevre Ve
Orman Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü hesabına yatırılması gerektiğinin
bildirildiğinin görüldüğü; 5326 sayılı Yasanın 27.maddesinde, idari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde
sulh ceza mahkemesine başvurulabilir denildiği, itiraza konu para cezasının,
taraflar arasında yapılmış olan ve yukarıda bahsi geçen 23.11.2005 tarihli
65773 sayılı yazı içeriğinde belirtilen 02.02.2005 tarihli taahhütnameden
doğan cezai şarta ilişkin olduğu, dolayısıyla idari para cezası niteliğinde
olmadığı ve bu nedenle de söz konusu idari işlemin, Mahkemelerince incelenebilecek
idari para cezalarına itiraz niteliğinden olmaması nedeniyle, muterizin
itirazının 5326 sayılı yasanın 28/1-b maddesi gereğince görev yönünden
reddine karar vermek ve tüm bu nedenlerle aşağıdaki şekilde hüküm kurmanın
gerekmiş olduğu; yukarıda açıklanan nedenlerle; 5326 sayılı yasanın 27/1
maddesinde idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırımlara karşı sulh ceza mahkemesine başvurulabileceğinin belirtilmesi
karşısında, itiraza konu idari işlemin taraflar arasındaki taahhütten doğan
cezayı şarta ilişkin olması ve dolayısıyla idari para cezası niteliğinde
olmaması nedeniyle, 5326 Sayılı yasanın 28/1 -b maddesi gereğince başvuru konusu
idari işlemin sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek işlerlerden olmaması
nedeniyle başvurunun görev yönünden REDDİNE karar vermiş; yapılan itiraz, Bakırköy
7. Ağır Ceza Mahkemesinin
26.01.2007 gün ve 2007/261 D. iş no.lu kararı ile kesin olarak reddedilmiş ve
bu karar kesinleşmiştir. Davacı
vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 6.İDARE MAHKEMESİ; 24.5.2007 gün ve E:2007/115 sayı ile, uyuşmazlık
konusu işlemin, davacı şirket tarafından Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol
Altında Tutulan Yakıt ve Atıklara İlişkin Dış Ticarette Standardizasyon
Tebliği uyarınca davalı idareye verilen taahhütnameden doğan cezai şarta
ilişkin olduğu açık olup, uyuşmazlığa bakmaya görevli olan yargı yerinin
belirlenebilmesi bakımından, cezai şartın bir idari yaptırım olup olmadığının
ve 5326 sayılı Kanun kapsamında kabahat olarak değerlendirilip
değerlendirilemeyeceği hususunun açıklığa kavuşturulmasının gerektiği; 5326
sayılı Yasanın 3. maddesi hükmünden; Kabahatler Kanununun idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı, diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterilmesi halinde ise söz konusu hükümlerin uygulanmayacağının
anlaşıldığı; bu durumda, 5326 sayılı Kanunun 16. maddesinin; idari
yaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerden ibaret olduğu yolundaki
hükmü göz önünde bulundurulduğunda, taahhütnameden kaynaklanan cezai şartın
ödenmesine ilişkin işlemin idari para cezası niteliğinde olmadığı, ancak
idari bir yaptırım olduğu ve buna ilişkin uyuşmazlığın Kabahatler Kanunu
Kapsamında çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmakla, bu konuda idare
mahkemelerinin görevli olduğu yolunda bir kanun hükmü de mevcut olmadığından,
5326 sayılı Kanunun 3. maddesi uyarınca Sulh Ceza Mahkemesince çözümlenmesi
gereken uyuşmazlığa ilişkin davanın, idari yargı yerinde görülüp
çözümlenmesine hukuken olanak bulunmadığı; açıklanan nedenlerle, Mahkemelerinin
görevsizliğine, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyiş
Hakkında Kanunun 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu
konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine, karar
vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın Çelik’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Yakıt ve
Atıklara İlişkin Tebliğ (Dış Ticarette Standardizasyon: 2005/3) uyarınca,
ısınma amaçlı kullanılmak üzere 30.000 Mton antrasit ithalatı için alınan
Kontrol Belgesi kapsamında; davacı şirket tarafından verilen Taahhütnamenin
15. ve 16. maddelerine aykırı olarak evrakların geç gönderilmesi nedeniyle,
aynı Taahhütnamenin 21/b maddesinde yazılı bedelin (cezai şart) ödenmesi ve
cezai şartın zamanında ödenmemesi durumunda yine aynı taahhütname uyarınca
6183 sayılı Kanuna göre işlem yapılacağının bildirilmesi yolunda tesis edilen
23.11.2005 tarih ve 65773 sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır. 2709 sayılı 1982 Anayasasının 56.
maddesinde; herkesin, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu,
çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemenin
Devletin ve vatandaşların ödevi olduğu belirtilmiş; Devlete yüklenilen,
çevrenin korunması ve kirlenmesinin önlenmesi ödevi, 8/5/2003 tarih 25102
sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4856 sayılı Çevre ve Orman
Bakanlığı Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun ile anılan Bakanlığa
verilmiştir. Dış ticarette teknik düzenleme, standardizasyon, uygunluk
değerlendirmesi ve belgelendirme faaliyetleri çerçevesinde, ithalatta insan
sağlığının ve emniyetinin, hayvan veya bitki varlığının veya çevrenin
korunmasını sağlamak amacıyla, hazırlanan ve 96/7794 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile kabul edilen “Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler ve Standardizasyon
Rejim Kararı”, 01.02.1996 tarih ve 22541 (mükerrer) sayılı Resmî Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur. Söz konusu Rejim Kararı'nın 4. maddesinde, "Çevre
kirliliğine yol açtığı veya bu yönden risk taşıdığı tespit edilen her türlü
atık, artık, kimyevi madde ve ürünü ithal edenlere, kusur şartı aranmaksızın,
genel hükümler dışında ayrıca bu Kararın 5 inci maddesindeki müeyyideler
uygulanır." hükmü; 5. maddesinde, "Bu Karar ve bu Karara istinaden
yayımlanacak yönetmelik, tebliğ, talimat ve taahhütnamelere aykırı
davrananlar ... hakkında ilgili kanun hükümleri saklı kalmak üzere, ayrıca
aşağıdaki müeyyidelerden biri veya birkaçı uygulanır." hükmü getirilmiş;
aynı maddenin (f) bendinde de, Taahhütname alınan durumlarda,taahhütnamede
belirtilen meblağın, 6183 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde ithalatçının bağlı
bulunduğu vergi dairesince tahsil edileceği, öngörülmüştür. Yukarıda sözü edilen Rejim
Kararı'na dayanılarak, Dış Ticaret Müsteşarlığı'nca hazırlanan ve 31 Aralık
2004 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan "Çevrenin Korunması Yönünden
Kontrol Altında Tutulan Yakıt ve Atıklara İlişkin Tebliğ (Dış Ticarette
Standardizasyon: 2005/3) ile Tebliğ eklerinde yer alan madde ve yakıtların
ithalden önce ve fiili ithal sırasında çevrenin korunması yönünden uygunluğunun
onay yetkisi Çevre ve Orman Bakanlığına verilmiştir. Söz konusu Tebliğin 1. maddesine göre, ithal edilecek
yakıtlarda çevrenin korunması yönünden uygunluğun, Bakanlıkça verilecek
Kontrol Belgesi ile belgeleneceği; bu kontrol belgesinin alınabilmesi için,
ithalatçı firmanın, Tebliğin 2. maddesinde sayılmış olan, proforma fatura,
analiz sertifikası, kontrol belgesi ile birlikte sanayici taahhütnamesi ve
ithalatçı firmadan alınan Taahhütnamenin Bakanlığa verilmesinin gerektiği, Kontrol
Belgesinin süresinin, Tebliğin 8. maddesine göre altı ay olduğu belirtilmiş;
11. maddesinde de, sanayicilerin ve sanayici adına ithalat yapan firmaların,
bu Tebliğ hükümlerine ve bu Tebliğ gereğince alınan taahhütnamelere aykırı
fiillerinden müteselsilen sorumlu oldukları hükme bağlanmıştır. Dava dosyasının incelenmesinden; davalı idarenin
08.02.2005 tarih ve 1093 sayılı yazısı ile 2005/3 sayılı Tebliğ kapsamında
yapılan inceleme sonucu, Davacı Şirkete sanayi amaçlı kullanılmak üzere
30.000 (otuz bin) Mton antrasit ithalatı için 08.02.2005 tarih ve
2005.ÇYG.02.78 no.lu Kontrol Belgesinin verilmiş olduğu; bu Tebliğ uyarınca;
İdarece Kontrol Belgesi verilirken ithalatçı firmadan ithalat öncesi ve
sonrasında uyulması gerekli olan hususları ihtiva eden 2.2.2005 tarihli bir
Taahhütname alındığı; söz konusu Taahhütnamenin 15. Maddesinde "Kontrol
Belgesi dosyalarının kapatılması için; a) Kontrol Belgesi kapsamı yakıtın tamamının ya da bir
bölümünün ithalatından vazgeçilmesi veya Kontrol Belgesi'nin geçerlilik
süresinin bitimi halinde, Bakanlığınız uygunluk yazısı, Kontrol Belgesi,
Yakıt Kalite Belgesi ve onaylı proforma faturanın asıllarını kontrol belgesi
geçerlilik süresi bitiminden itibaren en geç 30 gün içerisinde, b)Kontrol Belgesi kapsamı yakıtın
tamamının ithalatının gerçekleşmesi halinde, gümrük giriş beyannamesi ile ihracatçı
tarafından verilen faturanın ve Bakanlığınızca düzenlenen Kontrol Belgesinin
ilgili gümrük idaresince onaylanmış bir nüshasını, kontrol belgesi geçerlilik
süresi bitiminden itibaren en geç 30 gün içerisinde , (…)"Bakanlığa
gönderileceği; Taahhütnamenin 16.Maddesinin (a) bendinde
"İthal edilen yakıtın gümrükten çekilmesi aşamasında 5. 6. ve 7.
maddeler çerçevesinde alınan numunelerin 11.maddede belirtilen şekilde
yaptırılan analizlerin sonuçlarını belirten belgeyi, yakıtın millileşmesi
tarihinden itibaren en geç 30 gün içerisinde Bakanlığınıza ve ithalatın
gerçekleştirildiği limanın bağlı olduğu ilin Valiliğine (İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne)
gönderileceği (…)"; Taahhütnamenin, Ceza Hükümleri başlıklı
21. maddesinde; maddelerde belirtilen hususlara aykırı davranılması halinde,
ithale konu yakıtın CIF değerine göre saptanan oranını bağlı bulunduğu vergi
dairesince taraflarına tebliğ edildiği tarihteki T.C.Merkez Bankası döviz
satış kuru üzerinden hesaplanacak TL(YTL) karşılığını Bütçeye gelir
kaydedilmek üzere Çevre ve Orman Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü
hesabına yatıracağı; 23. maddesinde ise, taahhütname hükümlerinin yerine
getirilmemesinden doğan alacakların, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip
ve tahsili kabul ve taahhüt edilmiştir. Olayda, Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre
Yönetimi Genel Müdürlüğünce tesis edilen 23.11.2005 tarih, 65773 sayılı işlem
ile, davacı şirketten, Taahhütnamenin 15. ve 16. maddesi kapsamındaki evrakı
geç göndermesi nedeniyle 21(b) Maddesinde yazılı bedeli (cezai şart)
ödemesinin talep edildiği; işlemin sonuç kısmında, toplam 161.274,41 USD'nın,
bu yazının tebliğ edildiği tarihteki TC Merkez Bankası döviz satış kuru
üzerinden hesaplanarak TL karşılığının (...)15 gün içerisinde yatırılarak,
dekontun Bakanlıklarına iletilmesi gerektiği; aksi takdirde 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanun hükümlerine göre işlem
yapılacağının bildirildiği anlaşılmıştır. Buna göre,
davacı şirketin; Çevrenin Korunması Yönünden
Kontrol Altında Tutulan Yakıt ve Atıklara İlişkin Tebliğ(Dış Ticarette
Standardizasyon: 2005/3 sayılı) uyarınca; ithalat yapmak amacıyla Kontrol
Belgesi alabilmesi için davalı idareye Taahhütname vermesinin zorunlu şart olarak öngörüldüğü ve taahhütname hükümlerinin yerine getirilmemesi nedeniyle
cezai şarttan doğan alacakların, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve
tahsil edileceği hususları göz önüne alındığında, kamu alacağı
niteliği kazanan bedelin ödenmesinin bildirimi niteliğindeki dava konusu
işlemin, idarece kamu gücüne dayalı ve tek taraflı irade ile tesis edilmiş
idari işlem olarak kabulü gerekmektedir. Bu
durumda, uyuşmazlığa konu edilen davanın, 2577 sayılı İ.Y.U.K.’nun 2/1-a.
maddesinde sayılan iptal davası kapsamında görüm ve çözümünde idari yargı
yeri görevli bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun reddi gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 6.İdare
Mahkemesi’nce 24.5.2007 gün ve E:2007/115 sayı ile yapılan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 07.07.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/487 KARAR NO: 2008/190 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen
koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca REDDİ
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : İ. K. Vekili : Av. S.P. Davalı : Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı
(İzmir Sigorta İl Müdürlüğü) O L A Y : İşyeri bildirgesi, sigortalı işe giriş
bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgelerinin, aylık sigorta prim bildirgelerinin,
dört aylık sigorta primleri bordrolarının yasal süre içersinde Kuruma
verilmemesi nedeniyle davacı adına 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun
140. maddesine göre idari para cezası verilmiş, yapılan itiraz komisyon
kararı ile reddedilmiştir. Davacı
vekili, söz konusu para cezasının iptali istemiyle adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. İZMİR
2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 23.1.2007 gün ve
D. İş E:2006/130, D.İş K:2007/87 sayı ile, 5560
sayılı Yasa ile değişik 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’na göre, 506 sayılı
Kanun’un 140. maddesinde görevli yargı yeri belirtilmediğinden davanın görüm
ve çözüm görevinin idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görev yönünden
başvurunun reddine karar vermiştir. Davacı
vekili bu kez, aynı istemle 8.3.2007 tarihinde idari yargı yerinde dava
açmıştır. İZMİR 3.
İDARE MAHKEMESİ; 23.3.2007 gün ve E: 2007/415, K:2007/377 sayı ile, 506
sayılı Kanunun 140. maddesi ile 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümlerine
göre idari para cezalarına karşı Sulh Ceza Mahkemelerinin görevli olduğu
gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleştikten sonra davacı vekilinin
talebi üzerine dava dosyası, 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 15. maddesi uyarınca
ortaya çıkan görev uyuşmazlığının çözümü için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmiştir İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O. Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 07.07.2008 günlü toplantısında; Hâkim-Raportör G. Fatma BÜYÜKEREN’in
2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı
Gülen AYDINOĞLU’nun, başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1
sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından,
bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Her ne
kadar adli yargı yerince verilen kararın hüküm fıkrasında “ mahkemenin görevsizliğine”,
“davanın görev yönünden reddine” şeklinde bir ibare yer almamakta ise de,
karar gerekçesinde davanın idare mahkemesinde görülmesi gerektiğinin açıkça
belirtilmiş olması karşısında verilen kararın görevsizlik kararı olarak kabul
edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. İzmir 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen görevsizlik
kararının temyiz edildiği ve dava dosyasının temyiz incelemesi yapılmak üzere
Yargıtay’a gönderildiği, dosyanın halen Yargıtay’da olduğunun bildirildiği,
Mahkememiz ile adli yargı yeri arasında yapılan yazışmalar sonucu
anlaşılmıştır. 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun
ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az
ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz
görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekir. Bu uyuşmazlığın
giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca
ilgili makamlarca ileri sürülebilir.”, 27. maddesinde ise, “Uyuşmazlık
Mahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri
önce şekil ve süre açısından inceler; yöntemine uymayan veya süresi içinde
ileri sürülmemiş istemleri reddeder.” denilmektedir. Açıklanan
nedenlerle, adli yargı yerince verilen görevsizlik kararının kesinleşmediği,
bu nedenle, 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen biçimde olumsuz
görev uyuşmazlığı oluşmadığı anlaşıldığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilmesi
gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasanın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 07.07.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/518 KARAR NO: 2008/191 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Görevli bulunduğu askeri aracın uğradığı trafik kazası sonucunda ölen
J.Kd.Binbaşının eşi tarafından, idare aleyhine açılan tazminat davasının,
ASKERİ İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : İ. Ş. K. Vekili : Av. S.A. Davalı : İçişleri
Bakanlığı O L A Y :Davacının eşi J.
Kd. Bnb. Serdar Köksoy, Batman İl Jandarma Komutanlığı, İstihbarat Şube
Müdürlüğünde çalışmakta iken, Diyarbakır E Tipi Cezaevinde bulunan
tutuklularla görüşme yapmak üzere görevlendirilmesi üzerine; adı geçenin emir
ve komutasında bir heyet oluşturulmuş, 27 Aralık 1997 günü saat 06.00
sularında Batman İli Jandarma Komutanlığına ait 772220 plakalı Peugeot
minibüs ve 772207 plakalı Beyaz Renault ile yola çıkılmış; Bismil İlçesi
Salat Köprüsüne gelindiğinde, trafik kazası olduğu görülmüş ve diğer
araçlarla birlikte jandarma konvoyu da durmuş; bu esnada, Batman
istikametinden gelen ham petrol yüklü bir tanker duramayıp yayalara ve
araçlara çapmış; davacının eşi, yaralı olarak olay yerinden alınarak
hastaneye kaldırılmış, ancak kurtarılamayarak hastanede vefat etmiştir. Davacı
vekili, olay sebebiyle, müvekkilinin tazminat davası açma zorunluluğu
doğduğundan bahisle; fazlaya ilişkin haklarının saklı kalması kaydı ile
şimdilik 100.00, YTL. maddi, 10.000.00 YTL. manevi olmak üzere toplam, 10.100.00
YTL. tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
davalıdan tahsili istemiyle 31.1.2007
gününde adli yargı yerinde dava açılmıştır. Davalı
idare vekilince, birinci savunma dilekçesinde, davada idari yargının görevli
olduğu öne sürülerek görev itirazında bulunulmuştur. ANKARA 2.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 25.4.2007 günlü celsesinde E:2007/35 sayı ile, davanın sonuç olarak trafik kazası sebebiyle açılan bir
tazminat davası olduğu ve bu tür davalara adli mahkemelerde bakılması gerektiğinden
bahisle, davalı idarenin görev itirazının reddine karar vermiştir. Davalı
idare vekilince, süresinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe ve ekleri AYİM
Başsavcılığına gönderilmiştir. ASKERİ
YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; Anayasanın
125’nci maddesinin son fıkrasında idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğunun düzenlendiği, idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları ihlal edilenler tarafından açılacak tam yargı
davalarının görüm ve çözümünün idari yargı yerlerinin görevine girdiğinin
tartışmasız olduğu; ancak dava konusunu oluşturan zararın davalı idareye ait
aracın trafik kazası yapması sonucu meydana gelmiş olması nedeniyle görevli
yargı yeri açısından Karayolları Trafik Kanunu hükümlerinin irdelenmesinin
gerektiği; 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanununun, trafik kazalarına ilişkin yedinci kısmını
izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının,
'İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu Teşebbüs Sahibinin Hukuki
Sorumluluğu" başlıklı birinci
bölümünde aynı başlıkla yer alan
85’nci maddesi, değişik birinci fıkrasında
"Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına
yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün
unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle
işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün
sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.” ve değişik beşinci fıkrasında "İşleten
ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın
kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi
sorumludur. " hükümlerini taşıdığı; aynı kısmın "Özel
Durumlar" başlıklı üçüncü
bölümünde Devlete ve kamu kuruluşlarına ait araçların durumunu düzenleyen değişik 106’ncı maddesinde ise; "Genel bütçeye dahil dairelerle
katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi
teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları
zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin
hükümleri uygulanır. " hükmüne yer verildiği; anılan 85nci maddeden,
işleten ve teşebbüs sahibinin, bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada
aracın sürücüsünün ve işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından
dolayı üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına
bakılmaksızın "tehlike esası"na göre sorumlu tutuldukları; 106ncı
madde ile de, maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı
hukuki sorumluluğa tabi kılındığının anlaşıldığı; sözü edilen Yasa
hükümlerinde, açıkça göreve ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi,
esasen 85nci maddedeki işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler
bakımından ele alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile
hizmet ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin
uğradıkları zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi
olmasının doğal olduğu; nitekim Karayolları Trafik Kanununun hukuki
sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde, 85nci madde kapsamı dışında kalan
hallerde genel hükümlerin uygulanacağına işaret edilmiş bulunduğu; belirtilen
duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi
amacıyla işletilmesi sırasında, bir kamu görevlisinin yaralanması ya da
ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da
objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir
tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılacağı açık olduğu,
(Bkz.:Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü 20.11.2000 tarih ve E.:2000/20,
K.:2000/47 sayılı kararı) Anayasa'nın 157nci maddesinde, Askeri Yüksek idare
Mahkemesinin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker
kişi olması şartı aranmayacağının belirtildiği; 20.7.1972 günlü ve 1602
Sayılı Yasanın 25.12.1981 günlü ve 2568 Sayılı Yasa ile değişik 20nci maddesinde
de aynı hükmün yer aldığı, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davaya
bakabilmesi için dava konusu idari işlemin “asker kişiyi ilgilendirmesi “ ve
“askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesinin
gerektiği; 1602 Sayılı Yasa'nın değişik 20nci maddesinde, Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan, subay, askeri
memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve
erler ile sivil memurların asker kişi sayıldığı; idari eylemin "askeri
hizmete ilişkin bulunması" eylemin kanun ve nizamlarının Türk Silahlı
Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik
olması anlamını taşıdığı, askeri nitelikte idari eylemi de, askeri kural ve
gerekler çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum
veya meydana gelen ya da getirilen bir olay
olarak tanımlamanın olanaklı
olduğu; idari eylemin ''asker kişiyi ilgilendirmesi" için, eylemin bir
asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker kişinin beden
bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olmasının gerektiği;
olayda, davalı idareye ait aracın tahsis
edildiği görevin veya hizmetin yürütülmesi sırasında araçta yolcu olarak
bulunan Jandarma Binbaşının yapılan trafik kazası sonucu ölümü dolayısıyla,
uğranılan zararların idare tarafından tazmin edilmesi istenildiği
anlaşılmakla, zararın askeri bir görevin/hizmetin yürütülmesi sırasında
doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması karşısında, davada idari eylemin
"askeri hizmete ilişkin bulunması" ve "asker kişiyi ilgilendirmesi"
koşullarının birlikte gerçekleştiği ve dolayısıyla AYİM'in görevli olduğunun
değerlendirildiği; gerekçesiyle, askeri idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarmış ve 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine göre görev
konusunun incelenmesini uyuşmazlık Mahkemesinden istemiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesinin üçüncü fıkrasına göre Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısından yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümlerinde
açıkça göreve ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85.
maddedeki işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler
bakımından ele alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile
hizmet ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin
uğradıkları zarardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi
olmasının doğal bulunduğu, nitekim anılan Yasa’da 85. madde dışında kalan
hallerde genel hükümlerin uygulanacağına işaret edildiği, belirtilen duruma
göre kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla
işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi
nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı idarenin hizmet kusuru ya da objektif
sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, açılacak tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince
yapılacağı, olayda askeri aracın tahsis edildiği hizmetin yürütülmesi
sırasında araç içinde görevli bulunan subayın ölümü dolayısıyla uğranılan
zararın idarenin hizmet kusuru esasına göre görüm ve çözümünde, Anayasanın
157. ve 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddeleri hükümlerine göre AYİM’in görevli
bulunduğu, bu nedenle AYİM Başsavcılığının başvurusunun kabulü gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, davalı Bakanlık vekilince anılan Yasa’nın 10. maddesinde
öngörülen yönteme uygun şekilde ve 12. maddede belirlenen süre içinde
başvurulması üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı tarafından
uyuşmazlık çıkarıldığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın Çelik’in, davanın
çözümünde AYİM’in görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada AYİM’in görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, görevli
bulunduğu askeri aracın uğradığı trafik kazası sonucunda ölen J.Kd.Binbaşının
eşi tarafından, olayın meydana gelmesindeki kusuruna karşılık, maddi ve
manevi tazminatın davalı idarece ödenmesine hükmedilmesi istemiyle
açılmıştır. Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında, idarenin
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala
bağlanmış olup, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlâl
edilenler tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve çözümünün idari
yargı yerlerinin görevine girdiği tartışmasızdır. Ancak, tazminatın konusunu oluşturan zararın kamu
idaresine ait bir motorlu aracın karayolu üzerinde işletilmesi sırasında
meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi için
konuya ilişkin özel düzenleme içeren Karayolları Trafik Kanunu hükümlerinin
gözden geçirilmesi gerekmektedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun, trafik
kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının, “ İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu
Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu” başlıklı birinci bölümünde aynı
başlıkla yer alan 85. maddesi, değişik birinci fıkrasında “ Bir motorlu
aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin
zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme
adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde,
motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan
müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.” ve değişik beşinci fıkrasında
“İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın
kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.”
hükümlerini taşımakta; aynı kısmın “Özel Durumlar” başlıklı üçüncü bölümünde
Devlete ve kamu kuruluşlarına ait araçların durumunu düzenleyen değişik 106.
maddesinde ise, “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel
idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu
kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu
Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır.”hükmüne
yer verilmektedir. Anılan 85.
maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin, bir motorlu aracın işletilmesinden
ve bu arada aracın sürücüsünün ve işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından
dolayı üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına
bakılmaksızın“tehlike esası”na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de,
maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki
sorumluluğa tabi kılındığı anlaşılmaktadır. Sözü
edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki işletenin hukuki sorumluluğunun zarar
gören üçüncü kişiler bakımından ele alınmış olması karşısında, işleten veya
teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer
görevlilerin uğradıkları zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel
hükümlere tabi olması doğaldır. Nitekim,
Karayolları Trafik Kanunu’nun hukuki sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde,
85. madde kapsamı dışında kalan hallerde genel hükümlerin uygulanacağına
işaret edilmiştir. Belirtilen
duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi
amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi
nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif
sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir
tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılacağı açıktır. Davada,
idari yargı yerlerinden hangisinin görevli olduğuna gelince: Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini
yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağı
belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve 1602 sayılı Yasa’nın 25.12.1981 tarih ve 2568
sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinde de aynı hüküm yer almıştır. Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari
işlem ya da eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi“ ve “askeri hizmete ilişkin
bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. 1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar
asker kişi sayılmaktadır. İdari
eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması”, eylemin kanun ve nizamların Türk
Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi amacına
yönelik olması anlamını taşımaktadır. Askeri nitelikteki idari eylemi de,
askeri kural ve gerekler çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir
hareket, tutum veya meydana gelen ya da getirilen bir olay olarak tanımlamak
olanaklıdır. İdari
eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” için, eylemin bir asker kişiye
yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker kişinin beden bütünlüğü veya
malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması gerekir. Olayda,
askeri aracın tahsis edildiği hizmetin yürütülmesi sırasında araçta görevli
bulunan binbaşının ölümü dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin
edilmesi istenildiğine göre, zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde
yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması
karşısında, davada idari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması” ve “asker
kişiyi ilgilendirmesi” koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi görevli bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, AYİM Başsavcılığınca yapılan başvurunun kabulü ile Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin davalı idarenin görev itirazının reddine ilişkin kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın
çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Başsavcılığının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 25.4.2007 gün
ve E:2007/35 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.07.2008 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/538 KARAR NO: 2008/193 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5.8.2006 tarihinde
meydana gelen kaza nedeniyle sigortalı aracın uğradığı hasarı ödeyen sigorta
şirketi tarafından, zararın, kusur ve sorumluluk oranına göre Çoruh Elektrik
Dağıtım A.Ş. tarafından giderilmesi istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Güneş Sigorta A.Ş. Vekili : Av. F.K. Davalı : Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. Vekili : Av. M. M. G. O L A Y : 5.8.2006 tarihinde davacı sigorta
şirketi tarafından sigorta poliçesi ile sigortalanan aracın da karıştığı
maddi hasarlı trafik kazası meydana gelmiştir. Maddi hasarlı trafik kazası
tespit tutanağında, çalışma alanında gerekli tedbir ve önlemleri almayan,
işaretlemeleri eksik yapan (çalışma, sola mecburi yön, sağdan daralan yol
gibi) levhaları kullanmayan Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (Ş. Şefi Gökhan
Bulut) bu kazada yetersiz ve eksik levha kullandığından % 40 oranında kusurlu
olduğu belirtilmiştir. Davacı
vekili, trafik kazası sonucu sigortalı araçta 1.695,00 YTL’lık hasar meydana
geldiğini, tespit edilen hasar bedelinin sigortalı araç sahibine 5.9.2006
tarihinde ödendiğini belirterek, olayın meydana gelişinde % 40 kusurlu
bulunan davalı idareden(şirketlerinin TTK 1301. maddesine göre sigortalısının
haklarına halef olarak kusur nispetine göre) 678,00 YTL’ nın 5.9.2006
tarihinden itibaren faizi ile birlikte tahsili istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır. Davalı
vekili, birinci savunma dilekçesinde, davanın
görevsiz mahkemede açıldığını, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın 27.6.2005
tarih ve 8559 sayılı yazısına istinaden, Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun
2.4.2004 tarih, 2004/22 sayılı kararı ile TEDAŞ’ın özelleştirme kapsam ve
programına alındığını, 4046 sayılı Yasa’nın 20 nci maddesinde, Özelleştirme
İdaresine devredilen KİT'lerin anonim şirkete dönüştürülmesine ilişkin
hükümlerin bulunduğunu, buna istinaden, davalı TEDAŞ Trabzon Elektrik Dağıtım
Müessesesi’nin Çoruh Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi adını aldığını, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın kararıyla TEDAŞ'ın 20
ayrı dağıtım şirketine ayrılmasına karar verildiğini, Çoruh Elektrik Dağıtım
A.Ş.’nin de bunlardan biri olduğunu, Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin, ayrı
tüzel kişiliği ve sermayesi olan tamamen özel hukuk hükümlerine tabi bir
ticaret şirketi olduğunu ve ana sözleşmesine göre, bu şirketin karlılık ve
verimlilik esaslarına göre faaliyet gösterdiğini, bu nedenle davanın idare mahkemesinde
açılmasının isabetli olmadığını ileri sürmüştür. TRABZON İDARE MAHKEMESİ; 15.5.2007 gün ve
E:2006/2587 sayı ile, davacı Güneş Sigorta A.Ş vekili tarafından; davalı
idarenin hizmet kusuruna dayalı olarak 600,00 YTL’nin faizi ile birlikte
tazmini istemiyle Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.'ne karşı açılan davada, davalı
idarece görev itirazında bulunulduğundan dosyanın incelendiği, 2577 sayılı
Yasa’nın 2. maddesinde; idari dava türlerinin, idari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
dolayı açılan iptal davaları; idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları; kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden
dolayı açılan davalar olarak sayıldığı; idari yargının idari eylem ve
işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimini yapmakla görevli olduğunun kurala
bağlandığı, dava dosyasının incelenmesinden, davacı şirkete 42174647 sayılı
poliçe ile kasko sigortalı 61 EK 409 plakalı aracın 5.8.2006 tarihinde
Trabzon İlinde maddi hasarlı kaza yaptığı, kazanın oluşumunda davalı idarenin
yol güzergahı üzerinde yaptığı çalışma alanında gerekli ve tedbir ve
önlemleri almaması nedeniyle %40 oranında kusurlu olduğunun kaza tespit
tutanağından belirlenmiş olması nedeniyle, söz konusu olay nedeniyle oluşan
ve sigortalıya ödenen toplam hasar tutarının davalı idarenin kusurundan
kaynaklanan hasar bedeli kısmı olan 600,00 YTL’nin yasal faizi ile birlikte
tazmini istemiyle iş bu davanın açıldığının anlaşıldığı, Anayasa’nın 125 inci
maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, olayda, TEDAŞ'ın özelleştirme kapsam
ve programına alınması nedeniyle Özelleştirme İdaresi Başkanlığı kararı ile
20 ayrı dağıtım şirketine ayrılmasına karar verildiği, bu şirketlerden
birinin de davacı Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. olduğu, ayrı tüzel kişiliği ve
sermayesi olan, özel hukuk hükümlerine tabi bir ticari şirketin verdiği zararlara
karşı açılacak davaların idari yargıda görülmemesi gerektiği iddia edilmiş
ise de; şirketin henüz özelleştirme sürecini tamamlamadığı, şirket halen kamu
personeli tarafından kamu hukuku kurallarına göre yönetildiğinden; kamu
hizmeti faaliyeti esnasında verilen zararlara karşı açılacak davaların idari
yargı yerlerinde görülmesi gerektiği, bu nedenlerle, davalı idarenin görev
itirazının reddine, uyuşmazlığı çözümlemeye Mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir. Davalı
vekilince, süresi içinde verilen dilekçe ile, şirketlerinin kamu tüzel kişisi
olmadığı, şirketin özelleştirme çalışmaları kapsamında kurulmuş olan,
karlılık ve verimlilik esasına göre işletilen bir özel hukuk tüzel kişisi
olduğu(KİT), yaptığı tüm işlemlerin özel hukuk hükümlerine tabii bulunduğu
ileri sürülerek adli yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması
isteminde bulunulması üzerine dilekçe ve dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’na gönderilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Müvekkilinin trafik
kazasında meydana gelen hasar nedeniyle ödediği tazminatın davalının kusuru
oranında rücuen tahsili istemiyle davacı vekili tarafından davalı idare
aleyhine açılan davada, davalı idarenin görev itirazında bulunduğu, bu
itirazın reddedilmesi üzerine davalı idare tarafından olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulması nedeniyle dosyanın
Başsavcılıklarına gönderildiğinin anlaşıldığı, davalı idarenin 233 sayılı
Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında
bulunduğu, anılan KHK’nin, Kamu İktisadi Teşebbüslerini İktisadi Devlet
Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları olmak üzere iki gruba ayırdığı, bu
yasal düzenlemeye göre, bunlardan İktisadi Devlet Teşekküllerinin,
sermayesinin tamamı Devlete ait olmak, iktisadi alanda ticari esaslara göre
faaliyet göstermek ve hususi hukuk hükümlerine tabi bulunmak üzere; Kamu
İktisadi Kuruluşlarının ise, yine sermayesinin tamamı Devlete ait olmak ve
tekel niteliğindeki mallar ile temel mallar ve hizmetler üretmek, pazarlamak
üzere kurulduğunun anlaşıldığı, 233 sayılı KHK'nin 1. maddesinde, İktisadi
Devlet Teşekküllerinin ticaret şirketleri gibi verimlilik ve karlılık
ilkeleri doğrultusunda çalışacaklarının vurgulandığı, sonraki hükümlerde, Teşebbüslerin,
kuruluş ve müesseseler biçiminde teşkilatlanacaklarının açıklandığı, 16.
maddede, kurulacak müesseselerin statülerini ve unvanlarını ticaret siciline
tescil ve ilan ettirecekleri, bunların özel hukuk hükümlerine tabi
olacakları, sorumluluklarının sermayeleri ile sınırlı bulunduğu, Genel
Muhasebe Kanunu ile İhale Kanunu hükümlerinin bunlara uygulanmayacağı,
Sayıştay denetimine tabi olmadıklarının hükme bağlandığı, Kanun koyucunun
özel hukuk hükümlerine tabi tutmak suretiyle, bunların birer ticaret şirketi
veya tacir olduklarını benimsediğinin anlaşıldığı, teşebbüslerin taşınır ve
taşınmaz her türlü mallarının haczedilemeyeceğine dair hükmün, 4011/1 sayılı
Kanun ile iptal edilerek, bu teşebbüslerin mallarının haczedilebileceği
hükmünün getirildiği, öte yandan, Vergi Usul Kanunu'nda da, müesseselerin tacirler
gibi defter tutacakları ve gelirlerinin kurumlar vergisine tabi bulunduğunun
kabul edildiği, Kamu İktisadı Teşebbüsünün tacir sıfatını kazanmasının
Ticaret Kanunu’nun 18/1. maddesinde belirlenen iki koşuldan birini taşımasını
gerektirdiği, kuruluş yasaları uyarınca özel hukuk hükümlerine göre idare
edilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere kurulması gerektiği, 233 sayılı
KHK hakkındaki bu kısa açıklamadan sonra, davalı TEDAŞ'ın ana statüsü bakımından
incelenmesinde yarar görüldüğü, Türkiye Elektrik Kurumu’nun, 233 sayılı
KHK'nin verdiği yetki ile Resmi Gazetenin 9 Kasım 1984 sayısında yayımlanan
Ana Statü ile kurulduğu, Statünün 3. maddesinde, Kurumun tüzel kişiliğe
sahip, faaliyetlerinde özerk, hususi hukuk hükümlerine tabi ve sorumluluğu
sermayesi ile sınırlı bir Kamu İktisadi Kuruluşu olduğunun açıklandığı,
12.8.1993 gün ve 93/4789 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Türkiye Elektrik
Üretim İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) unvanı ile
İktisadi Devlet Teşekkülleri ile aralarında hizmet bağıtı bulunduğuna göre
mevcut münasebetin hususi hukuk icaplarına ve aradaki bağıt hükümlerine göre
çözümlenmesi gerektiği bu kuruluşların sermayesinin Devlet tarafından konulsa
bile özel hukuk tüzel kişisi oldukları ve doğan uyuşmazlığın özel hukuk
hükümlerine göre genel adli yargı yerinde çözümlenebileceğinin düşünüldüğü,
kamu idare ve kurumlarının kamu gücünü kullanarak yaptığı eylemlerinde hizmet
kusuru aranabileceği, olaya bakıldığında, idari bir eylem ya da işlemden
doğmuş zararın söz konusu olmadığı, kasko sigorta sözleşmesinden kaynaklanan
rücu davası olduğu, sigorta şirketinin, zarara neden olan davalı şirketin
haksız eylemi nedeniyle zarar gören sigortalısına ödediği tazminatı
sigortalısının ardılı sıfatıyla rücuen zarar veren davalıdan istediği, ödenen
tazminatın rücuen davalılardan tahsilinin istenmesine, tazmin yükümlülüğünün
saptanmasına ilişkin bulunan davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve
çözümünde adli yargı görevli olduğundan, İdare Mahkemesinin görevlilik
kararının kaldırılması gerektiğinin düşünüldüğü belirtilerek, bu nedenlerle,
2247 sayılı Kanun’un 10 ve 13. maddeleri gereğince olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar
vermiştir. Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre,
Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Davacı şirket tarafından kasko
sigorta poliçesi ile sigortalanan aracın, 5.8.2006 tarihinde şehir şebekesi
tesisi çalışması yapılan yolda bir başka araca çarpması sonucu meydana gelen
zarar için 5.9.2006 tarihinde ödenen miktarın %40'ına düşen kısmının faiziyle
birlikte tahsili istemiyle Trabzon İdare Mahkemesi’nde açılan davada,
davalının görev itirazının reddi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış olmakla dosyanın incelendiği, Anayasa’nın 125 inci
maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
2 nci maddesinde, idari dava türlerinin sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde
de, idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından
açılacak tam yargı davalarının, görüm ve çözümünün idari yargının görev
alanına giren idari dava türleri arasında gösterildiği, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu
kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine
ilişkin davada, kamu hizmetinin yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak
yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip işletilmediği,
sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup
olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı yerlerine ait olduğu, Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.'nin, ayrı bir tüzel
kişiliğinin, sermayesinin ve özel hukuk hükümlerine tabi olmasının ve
özelleştirme kapsam ve programında bulunmasının, kamu kurumu olma niteliğini
değiştirmeyeceğinin açık bulunduğu, uyuşmazlığın,
sigortalı aracın 5.8.2006 tarihinde uğradığı hasarı ödeyen sigorta şirketi
tarafından açılan davada hizmet kusuru esasına dayanılarak zararın kusur
oranına göre idarece giderilmesi istemine ilişkin olduğu, bu durumda, Çoruh Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi’nin
hizmet kusuru nedeniyle oluştuğu ileri sürülen zararın tazmini istemiyle
açılan davanın, idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli olan idari yargı yerinde
çözümlenmesinin icap ettiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un 10 uncu ve
izleyen maddeleri uyarınca, yapılan başvurunun kabulüne hukuki olanak
bulunmadığı yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, davalı vekilinin anılan Yasanın
10. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi
ve 12. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine, Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nca 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
5.8.2006 tarihinde meydana gelen trafik kazası sonucu sigortalı aracın
uğradığı hasarı ödeyen sigorta şirketinin, zararın kusur ve sorumluluk
oranına göre davalı tarafından giderilmesi isteminden ibaret bulunan bir
rücuen tazminat davasıdır. Elektrik
sektöründeki dağınık yapıyı ortadan kaldırmak ve işletme bütünlüğünü sağlamak
amacıyla 1970 yılında çıkarılan 1312 sayılı Kanun ile Türkiye Elektrik Kurumu
(TEK) kurulmuş, imtiyazlı şirketlerin görev bölgeleri ve belediye sınırları
dışında tüm yurtta elektriğin üretim, iletim, dağıtım ve satış hizmetleri TEK
bünyesinde toplanmıştır. Hizmetlerin daha etkin, daha verimli ve çağdaş bir
şekilde sürdürülebilmesi amacıyla ve özelleştirme politikaları çerçevesinde
TEK, Bakanlar Kurulunun 12.8.1993 tarih ve 93/4789 sayılı Kararı ile, Türkiye
Elektrik Üretim-İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ)
adı altında iki ayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yeniden
yapılandırılmıştır. 1994 yılında TEAŞ ve TEDAŞ tüzel kişiliklerine
kavuşmuşlardır. Elektrik
dağıtım ve perakende satış sektöründe rekabete dayalı bir ortamın
oluşturulması ve gerekli reformların yapılmasını teminen dağıtım bölgeleri
baz alınarak Kamu mülkiyetindeki elektrik işletmelerinin yeniden
yapılandırılması suretiyle elektrik enerjisi dağıtım hizmetlerinin
özelleştirilmesine karar verilmiş ve TEDAŞ 2.4.2004 tarih ve 2004/22 sayılı
Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile özelleştirme kapsam ve programına
alınmıştır. Dağıtım bölgeleri yeniden belirlenerek, Türkiye 21 dağıtım
bölgesine ayrılmıştır. Özelleştirme
Yüksek Kurulu Kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan TEDAŞ;
özelleştirme sürecinde bulunan ve sermayesinin tamamı T.C. Başbakanlık
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na ait bir kuruluştur. Amacı,
elektrik enerjisinin dağıtımı, perakende satışı ve perakende satış hizmeti
faaliyetlerini karlılık ve verimlilik ilkesi çerçevesinde, ticari, ekonomik
ve sosyal gereklere uygun biçimde yürütmek olan TEDAŞ’ın ve buna bağlı olarak
bölgesel dağıtım şirketlerinden biri olan Çoruh Elektrik Dağıtım Anonim
Şirketi’nin yaptığı hizmetin kamu hizmeti niteliğinde olduğu açıktır. Bu
nedenle, TEDAŞ’a ait bölgesel dağıtım şirketlerinden biri olan Çoruh Elektrik
Dağıtım A.Ş.’ne karşı hizmet kusuruna dayanılarak açılan davanın idari yargı
yerinde görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Öte
yandan, davacı Sigorta Şirketi, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1301.
maddesinde yer alan, “Sigortacı sigorta bedelini ödedikten sonra hukuken
sigorta ettiren kimse yerine geçer. Sigorta ettiren kimsenin vâkı zarardan
dolayı üçüncü şahıslara karşı dava hakkı varsa, bu hak, tazmin ettiği bedel
nispetinde sigortacıya intikal eder” hükmü uyarınca zarar görenin kanuni
halefi olduğundan, incelenen uyuşmazlığın konusunu oluşturan dava tipik bir
tam yargı davasıdır. Bu
nedenle, uyuşmazlığın, adli yargı yerinde aleyhine açılan tazminat davasını
kaybedenler tarafından, hissesinden fazla ödediği miktardan sorumlu bulunan
idare aleyhine açılan ve bir borçlar hukuku müessesesi olan “rücuen alacak”
davası kapsamında olmadığı açıktır. Açıklanan
nedenlerle, sigortalı aracın uğradığı hasarı ödeyen sigorta şirketi
tarafından, zararın, kusur ve sorumluluk oranına göre davalı tarafından
giderilmesi istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde idari yargı yerleri
görevli olduğundan, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusunun reddi gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN REDDİNE,
7.7.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/542 KARAR NO: 2008/194 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : İş bitirme belgesi
ve müteahhit kıymetlendirme raporunun verilmemesinden kaynaklanan uyuşmazlığın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Gümüşdere İnş. Tic. ve San. A.Ş. Davalı : Karayolları Genel Müdürlüğü Vekilleri : Av. B.S. - Av. Ü.E. O L A Y : Karayolları Genel
Müdürlüğü ile Gümüşdere İnş. Tic. ve San. A.Ş. arasında 9.8.1982 tarihinde Kahramanmaraş-Göksun
ayrımı Süleymanlı yolunun tesviye, sanat, üstyapı vs. inşaat işine ait
istisna akdi yapılarak 15.10.1982 tarihinde işyeri teslimi yapılmış ve işin
bitim tarihi 31.8.1984 olarak tespit edilmiştir. Karayolları Genel Müdürlüğü’nce
işin toplam süresi 475 gün iken, 815 gün daha ek süre verilmesine ve 1988 yılının
son aylarına gelinmesine rağmen taahhüdünü yerine getirmediğinden ve işi
sürüncemede bıraktığından bahisle şirketle yapılan sözleşme 12.12.1988
tarihli “Olur” la feshedilmiştir. Davacı vekili, müvekkilinin davalı İdare ile yaptığı sözleşmenin eki sayılan
1982 tarihli Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 31. maddesinin açık ve
amir hükmünde “mukavelenin feshinden sonra idarece tayin olunacak bir günde
müteahhidin huzuru ile (hesap kesme sitüasyonu) yapılır” dendiği halde
müvekkilinin çeşitli kez yapmış bulunduğu başvurular karşısında yerine
getirilmediği, son olarak İdarenin 4.8.1998 tarih ve 6254 gelen evrak
numarasında kayıtlı talebinin de yanıtsız kaldığı, kamu adına iş yapan
müvekkili müteahhit firmanın, kesin hesap işlemi yapılmamasından ve buna
bağlı olarak sair işlemlerin yapılmamasından zarar gördüğü, öncelikle, davalı
Kurumun müvekkilinin “iş bitirme belgesini” tanzim etmesi gerektiği, % 113
seviyesindeki ihtilafsız kısım için iş bitirme belgesinin tanzimini talep
ettiklerini, Kamuya iş yapan müvekkili için, gecikmesi ciddi mali zararlara
yol açan bu belgenin tanziminin, aynı zamanda yasanın İdareye yüklediği bir
iş olduğu, iş bitirme belgesine bağlı olarak tanzim edilen müteahhitlik
değerlendirme raporunun da ne şekilde tanzim edildiği dahası tanzim edilip
edilmediğinin bilinmediği, müvekkilinin imal etmiş bulunduğu işin seviyesinin
etken olacağı bu rapor için, kesin hesap işleminin yapılarak iş seviyesinin
tespitinin gerektiği, bunların yanında kesin hak ediş raporunun da bağlı
olarak tanzim edilemediği ve müvekkilinin ne sözleşme birim fiyatları ile
olan alacağını, ne de 88/13181 sayılı Kararnamede belirtili fiyat farklarını
alamadığı, yani davalı İdare kamusal gücünü tek taraflı olarak kullanarak tek
taraflı bir tasarrufta bulunurken, bu tasarrufun devamı nitelikteki
görevlerini yerine getirmeyerek müvekkilinin ciddi olarak zararlanmasına
neden olduğunu ileri sürerek öncelikle ihtilafsız olan ve Kurumca tespit ve
kabul görmüş bulunan işin %113 seviyesinde tespit edildiği üzere bu oran üzerinden
iş bitirme belgesinin tanzim edilmesine, BİGŞ’nin amir hükümlerinden olan
tasfiye kesin hesabının yapılarak kesin hak ediş raporunun tanzim edilmesine
ve müvekkilinin alacağının ödenmesine, müteahhitlik değerlendirme raporunun
olumsuz tanzim edilmiş ya da hiç tanzim edilmemiş olması durumunda,
müvekkilinin sözleşme şartlarını yerine getirmiş olmasına paralel olarak
tanzim edilmesine, adli yargıda doğabilecek sair dava haklarının saklı
tutulmasına karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 1. İDARE MAHKEMESİ; 17.2.1999 gün ve E:1998/1187, K:1999/92
sayı ile, 2576 sayılı Yasa’nın 2. maddesi, idari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olmaları nedeniyle iptalleri için kişisel hakları ihlal
edilenler tarafından açılacak davaların idari yargıda çözümleneceğini hükme
bağladığı, genel bütçeye dahil dairelerle,
katma bütçeli idareler, özel idareler ve belediye hizmetlerinin ihale
suretiyle karşılanması yoluna gidilmesi durumunda, ihaleye katılma
koşullarının ve işin muammen bedelinin belirlenmesi, şartnamenin hazırlanması,
ilanın yapılması, tekliflerin değerlendirilmesi ve uygun bedelin tesbiti ile
ihalenin ita amirince onaylanmasına ilişkin işlemlerin 2886 sayılı Devlet
İhale Kanunu hükümleri çerçevesinde tesis edileceği ve bu işlemlerin
yapılması sırasında doğabilecek olan uyuşmazlıkların da 2886 sayılı Yasa bir
kamu yasası olduğundan idari yargı yerince çözümleneceğinin açık olduğu,
ancak ihale safhası tamamlanıp, taraflar arasında sözleşme imzalandıktan
sonra, bu sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünün
ise adli yargı yerine ait olduğunun tartışmasız bulunduğu, dosyanın incelenmesinden, 2886 sayılı Yasa’ya göre
yapılan ihale sonrasında davalı idare ile davacı şirket arasında 9.8.1982
tarihinde Kahramanmaraş-Göksun ayrımı Süleymanlı yolunun tesviye, sanat, üst
yapı inşaası işine ilişkin istisna sözleşmesi yapılarak 15.10.1982 tarihinde
işyeri teslimi yapıldığı, işin bitim tarihinin 31.8.1984 olarak
kararlaştırıldığı, ancak, 1988 yılına gelinmesine rağmen taahhüdün yerine
getirilmemesi üzerine İdarece sözleşmenin 12.12.1988 günlü olurla
feshedildiği, bakılan uyuşmazlığın ise davacının işin bitirildiği ihtilafsız
olan kısımları için tasfiye kesin hesabının çıkarılarak alacağının ödenmediği
ve bağlı işlemlerin yerine getirilmediği iddiasından doğduğunun anlaşıldığı,
bu durumda, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanmasından
kaynaklanan uyuşmazlığın özel hukuk hükümleri çerçevesinde adli yargı yerince
çözümlenmesi gerekeceğinden, Mahkemelerince uyuşmazlığın esasını inceleme
olanağının bulunmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar,
Danıştay 6. Dairesi’nin 17.10.2000 gün ve E:1999/3341, K: 2000/5143 sayılı
kararıyla onanmak suretiyle kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez,
Kahramanmaraş-Göksun ayrımı Süleymanlı
yolu inşaatı işinin 88/13181 sayılı Kararname çerçevesinde kesin hesabının çıkarılarak kesin alacağın tespitine,
tespit edilecek alacak miktarının fiyat farkları için itibar edilecek rayiç yılı başından itibaren en yüksek reeskont
faiz oranları ile hesaplanacak
faizleri ile birlikte davalıdan tahsiline, kesin
hesap sonucuna bağlı olarak müvekkilinin kusuru olmaksızın iş bitirme
belgesi ile müteahhit kıymetlendirme raporunun davalı İdareye tanzim
ettirilmesine yada yerine geçecek bir kararın ittihazına karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 7. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 20.4.2004 gün ve
E:2001/907, K:2004/238 sayı ile, davacı vekilinin
isteminin, davacı alacağının tesbiti yönünde ve işin bitirildiğinden bahisle
iş bitirme belgesi ile müteahhitlik kıymetlendirme raporunun tanzimine dair
olduğundan, iş bitirme belgesi ve müteahhitlik kıymetlendirme raporu yönünden
bu işlemlerin idari işlem bulunması nedeniyle idari yargı görevli
bulunduğundan, davanın bu yönü ile reddine, hükmün kesinleşmesi halinde
sorunun Uyuşmazlık Mahkemesi’nde çözümlenmesine ve davacının alacağının
miktarının tesbiti yönünden de davacının yaptığı işe göre alacak miktarı ile
ilgili olarak dava açabileceği halde bunun miktarının tesbiti ile ilgili
tesbit davası açması, eda davasının açılmasının mümkün bulunduğu hallerde
tesbit davası açılamayacağından, alacağın tesbiti yönündeki talebinin de
reddine karar vermek gerektiği, davacının
açtığı kesin alacağın tesbiti yönündeki talebin reddine, davacının iş bitirme
belgesi ile müteahhit kıymetlendirme raporunun davalı idareye tanzim
ettirilmesi yönündeki talebinin yargı yolu bakımından reddine karar vermiş; bu karar, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin
21.7.2005 gün ve E:2004/5319, K:2005/4431 sayılı kararıyla onanmak suretiyle
kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri
arasında anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde iş bitirme belgesi ve müteahhit kıymetlendirme raporu
yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının idari yargı
dosyası ile birlikte 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Karayolları Genel Müdürlüğü ile Gümüşdere İnş.
Tic. ve San. A.Ş. arasında 9.8.1982 tarihinde Kahramanmaraş-Göksun ayrımı
Süleymanlı yolunun tesviye, sanat, üstyapı vs. inşaat işine ait istisna akdi
yapılmış ise de; Karayolları Genel Müdürlüğü’nce, şirketle yapılan
sözleşmenin feshedilmesi üzerine iş bitirme belgesi
ile müteahhit kıymetlendirme raporunun tanzim edilmesi istemiyle yapılan
başvurunun idarece cevap verilmeyerek reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açılmıştır. 13.12.1983 gün ve 180 sayılı Bayındırlık ve İskan
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin “Amaç” başlığını taşıyan 1.
maddesinde (Değişik 19.11.1986 -
3322/4 md.), “Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı, ülkenin alt yapı
ihtiyacını karşılamak üzere, kamu yapılarının inşaatı ile esaslı
onarımlarının yapılması veya yaptırılması, yapı malzemesi, deprem araştırma,
afet uygulaması hizmetleri ile inşaatlarının ve bağlı ve ilgili kuruluşlara
kendi kuruluş kanunları ile verilmiş iş ve hizmetlerin yürütülebilmesi için Bayındırlık ve İskan Bakanlığının kurulmasına,
teşkilat ve görevlerine ait esasları düzenlemektir” denilmiş; “Görev”
başlığını taşıyan 2. maddesinde (Değişik:
8.6.1984 - KHK - 209/2 md.), “Bayındırlık
ve İskan Bakanlığının görevleri; Milli Savunma Bakanlığının inşaat milli ve
Nato alt yapı hizmetleri ile Ulaştırma Bakanlığına bağlı genel müdürlüklere
kanunlarla yapım yetkisi verilmiş olan özel ihtisas işleri hariç şunlardır”
denildikten sonra, (i) bendinde, gerçek ve
tüzel kişilere yapılan işler dışında yurt içinde kamu kurum ve kuruluşlarına
iş yapan ve belirlenecek gerekli nitelikleri taşıyan müteahhitlere belge
vermek ve gizli sicillerini tutmak, (j)
bendinde, yurt dışında iş yapmak isteyen müteahhitlerle ilgili olarak
mevzuatın gerektirdiği işlemleri yapmak, sicillerini tutmak, (n) bendinde, bu işlerle ilgili tüzük,
yönetmelik, tip sözleşme, şartname, rayiç, fiyat analizleri ve birim
fiyatları hazırlamak ve yayınlamak sayılmış; 32. maddesinde ise, (180 sayılı KHK'nin 41 inci maddesi hükmü
olup, 8.6.1984 tarih ve 209 sayılı KHK'nin 15 inci maddesiyle madde numarası
32 olarak değiştirilmiştir; Değişik: 8.6.1984 - 209 KHK - 15 md.), Kamu kurum ve kuruluşları; katma bütçeli
daireler, il özel idareleri, belediyelerin; 2 nci maddenin (n) bendinde
belirtilen tüzük, yönetmelik, tip sözleşme, şartname, rayiç, fiyat analizleri
ve birim fiyatlarına uymak ve uygulamakla yükümlü oldukları belirtilmiştir. 28.3.1981 gün ve 17293 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yapı, Tesis
ve Onarım İşleri İhalelerine Katılma Yönetmeliği’nin “Yönetmeliğin kapsamı”
başlığını taşıyan 1. maddesinde (Değişik - R.G.: 2.3.1995 - 22218), “Bu
yönetmelik 13.12.1983 tarihli ve 180 sayılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi
hükmü uyarınca hazırlanmış olup, aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 32 nci
maddesi kapsamına giren Devlet daire ve kuruluşları, Katma Bütçeli Daireler,
İl özel idareleri ve belediyelerce yaptırılacak her çeşit yapı, tesis ve
onarım işleri ihalelerinde ve müteahhitlik karnesi ile ilgili işlemlerde
uygulanır” denilmiş, çeşitli maddelerinde iş bitirme belgesi ve müteahhit
kıymetlendirme raporundan söz edildikten sonra “Kıymetlendirme raporu”
başlığını taşıyan 16. maddesinde (Değişik - R.G.: 2.3.1995 - 22218),
“Mütteahhidin yaptığı işe ait ve örnek Bu düzenlemelerden, iş bitirme belgesi ve müteahhit kıymetlendirme
raporunun, müteahhidin yaptığı iş nedeniyle işi yaptıran idarece
düzenleneceği ve bu belgelerin, Devlet daire ve kuruluşları, Katma Bütçeli
Daireler, İl özel idareleri ve belediyelerce yaptırılacak ihalelerde ve
müteahhitlik karnesi ile ilgili işlemlerde önem taşıdığı anlaşılmaktadır. Olayda, uyuşmazlığın taraflar arasında
düzenlenen sözleşmeden doğmayıp, sözleşme uyarınca müteahhit tarafından
yapılan işin İdarece değerlendirilmek suretiyle iş bitirme belgesi ve
müteahhit kıymetlendirme raporunun verilmemesinden kaynaklandığı açıktır. Bu durumda, söz konusu belgelerin verilmemesinden kaynaklanan
uyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının iş
bitirme belgesi ve müteahhit kıymetlendirme raporu yönünden kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna,bu nedenle Ankara 1.İdare
Mahkemesi’nin 17.2.1999 gün ve E:1998/1187, K:1999/92 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ iş bitirme belgesi ve
müteahhit kıymetlendirme raporu yönünden KALDIRILMASINA,
7.7.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/574 KARAR NO: 2008/195 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Kurum alacaklarının tahsili için 6183
sayılı Yasa hükümlerine göre emekli aylığına konulan haczin iptali isteminden
doğan davanın, 506 sayılı Yasa’nın 80. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Ş.Ö. Vekili : Av. R.B. Davalı : Sosyal
Sigortalar Kurumu Başkanlığı Bolu Sigorta İl Müdürlüğü O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin S.S.K. emeklisi olup, maaşını Oyakbank Bolu Şube
Müdürlüğü'nden aldığını ve aynı zamanda Bol-Et Bolu Entegre Et Gıda San. Ltd.
Şti.’nin müdürü ve yöneticisi olduğunu; Davalı tarafından, anılan şirketin
borcundan dolayı davacının Oyakbank Bolu Şube Müdürlüğü'ndeki emeklilik
maaşına da haciz konulduğunu; bu nedenle emeklilik maaşını alamadığını;
S.S.K. emekli maaşının haczinin mümkün olmadığını, kaldı ki davacının başka
gelirinin de bulunmadığını belirterek; emekli maaşına vaki haczin
kaldırılması istemiyle, 20.7.2007 gününde adli yargı yerinde dava
açmıştır. BOLU 1.
İCRA HUKUK MAHKEMESİ; 20.07.2007 gün ve E:2007/171, K:2007/161 sayı ile, müşteki vekilinin dilekçesinde özetle, müvekkilinin SSK
emeklisi olup, Bolu Oyakbank Şubesinden maaş aldığını, aynı zamanda Bol-Et
Bolu Entegre Et Gıda Sanayi Ltd. Şti. yöneticisi olduğunu, aldığı maaş hesabı
üzerine haciz konulduğunu, vaki haczin kaldırılmasını talep ettiğini, dilekçe
eki belgelerden haczin müştekinin yöneticisi olduğu şirketin borcundan
dolayı, 6183 sayılı Yasaya bağlı olarak konulduğunun anlaşıldığı; 6183 sayılı
Kanun uyarınca yapılan takip sonucunda konulan haczin kaldırılmasının, icra
mahkemelerinden değil, İdari yargı yerinden istenilmesinin gerektiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez S.S.K emeklilik maaşının haczine dair işlemin iptali ile
haczin kaldırılmasına, karar verilmesi istemiyle 31.07.2007 gününde idari yargı yerinde(vergi
mahkemesinde) dava açmıştır. Sakarya
Vergi Mahkemesi; 11.9.2007 gün ve E:2007/559, K:2007/644 sayı ile, haciz
işleminin dayanağı olan borcun vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümden
kaynaklanmaması karşısında, uyuşmazlığın çözümünün 2576 sayılı yasa uyarınca
Vergi Mahkemesi'nin görev alanına girmeyip İdare Mahkemesi'nin görev alanına
girdiği gerekçesiyle, davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
14/ ve 15/1-a maddesi uyarınca görev yönünden reddedilerek dava dosyasının
Sakarya İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiş ve dava dosyası
Sakarya İdare Mahkemesi'ne gönderilmiştir. SAKARYA
2. İDARE MAHKEMESİ; 14.11.2007 gün E: 2007/1158 sayı ile, SSK'ya olan prim
borçları ile ilgili olarak davacının maaşına 6183 sayılı Yasa gereğince haciz
konulması ve Kurum alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Kanunun
uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta
Müdürlüğünün bulunduğu yer İş Mahkemesinin yetkili olduğu göz önüne
alındığında, uyuşmazlığın görüm ve çözümünün Adli Yargının görevine girdiği
sonucuna ulaşıldığı; açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi
Yasasının 19.maddesi uyarınca görevli yargı merciinin belirlenmesi için dava
dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında; l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, İdare Mahkemesince anılan Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen
biçimde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. lI-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın Çelik’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
Kurumun alacaklarının tahsili için 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre emekli
aylığına konulan haczin iptali isteminden ibarettir. 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu’nun “Primlerin ödenmesi” başlıklı 80. maddesinin
değişik beşinci fıkrasında, Kurumun, süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer
alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanunun 51 ve 102. maddeleri hariç diğer maddelerinin uygulanacağına işaret
edilmiş; 6183 sayılı Yasa’nın 71. maddesinde, kısmen haczedilebilecek
gelirler arasında “sigorta ve emeklilik sandıkları tarafından bağlanan
gelirler” gösterilmiş ve en çok üçte birinin haczedilebileceği belirtilmiş;
506 sayılı Yasa’nın 80. maddesinin yedinci fıkrasında “Kurum alacaklarının
tahsilinde 21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğacak
uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu yer
İş Mahkemesi yetkilidir.” hükmü yer almıştır. Olayda,
Kurumun alacağının tahsili için 6183 sayılı Yasa hükümleri uygulanarak
davacının emekli aylığına haciz konulmuştur. Bu duruma
göre, Kurum alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Yasa’nın uygulanmasından
doğan davada, 506 sayılı Yasa’nın 80. maddesinin yedinci fıkrasının açık
hükmü karşısında, İş Mahkemeleri görevli bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile İcra Hukuk
Mahkemesince yargı yolu yönünden verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna,bu nedenle Sakarya 2.İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN
KABULÜ İLE Bolu 1. İcra Hukuk Mahkemesi’nce verilen
20.07.2007 gün ve E:2007/171, K:2007/161 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 07.07.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/75 KARAR NO: 2008/196 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : İdari yargı yerinin göreve ilişkin
olmayan kararı üzerine adli yargı yerince re’sen yapılan BAŞVURUNUN, 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımadığı ve yöntemine
uygun bulunmadığı nedeniyle, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği
hk. K A R A R Davacı :
Nihat Uyar Demir Çelik San. ve Tic. Ltd. Şti. Vekili :
Av. S.B. Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü Vekili :
Av. G.K. O L A Y :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü’nün 17.3.2006
gün ve 10607 sayılı işlemi ile, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 77. maddesine
muhalefet edildiğinden bahisle 108. maddesine dayanılarak 105. maddesine göre
davacı adına para cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur. Fatih 1. Sulh Ceza Mahkemesi; 28.12.2006 gün ve Müteferrik No:2006/1357 sayı ile, muterizin
itirazının reddine karar vermiş; bu karara yapılan itiraz üzerine İSTANBUL 1.
AĞIR CEZA MAHKEMESİ; 11.4.2007 gün ve Müt. No: 2007/205 sayı ile, Fatih 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 28.12.2006 tarihli,
2006/1357 Müt. sayılı dosyasında verilen idari para cezasına itirazın reddine
dair karara itirazda bulunan Nihat Uyar Demir Çelik San. Tic. Ltd. Şti.
vekili tarafından itiraz edilmiş olmakla dosya ve eklerinin incelendiği,
Nihat Uyar Demir Çelik San. Tic. Ltd. Şti.
hakkında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü’nce
4857 sayılı İş Kanunu’nun 108. maddesi gereğince idari para cezası
düzenlendiği, buna yönelik itirazın 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3-27.
maddesi gereğince Fatih Sulh Ceza Mahkemesi’nce değerlendirilerek
reddine karar verildiğinin anlaşıldığı, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’na dayanak 3. maddenin Anayasa Mahkemesi’nce
1.3.2006 gün ve 2005/108 E ve 2006/35 K sayı ile iptal edilmiş ve iptal
kararı da öngörülen 6 aylık sürenin sonu olan 22.1.2007 tarihinde yürürlüğe
girmiş olduğundan, Sulh Ceza Mahkemesinin olaya ilişkin görev ve yetkisinin de ortadan kalktığı, anılan İş
Kanunu’nun 108. maddesinde itirazın idare mahkemesince değerlendirileceği
anlaşılmakla, itirazın kabulüne ve Fatih 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 28.12.2006 gün ve
2006/1357 Müt. sayılı kararın kaldırılmasına, Mahkemenin görevsizliğine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu gereğince dava dosyasının
görevli ve yetkili İstanbul Vergi Mahkemesine gönderilmesine, kararın taraflara tebliğ ve dosyanın görevli
mahkemeye gönderilmesi için dava dosyasının Fatih 1. Sulh Ceza Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir. Bu kez, dosyanın gönderildiği
İSTANBUL 8. VERGİ MAHKEMESİ; 13.7.2007 gün ve E:2007/1689, K:2007/1850 sayı
ile, Nihat Uyar Demir Çelik
Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi vekili tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü’ne karşı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77. maddesine
göre verilen 714.00.-YTL para cezasına ilişkin 17.3.2006 tarih ve 10607
sayılı işlemin iptali istemiyle Fatih 1. Sulh Ceza Mahkemesi nezdinde açılan
ve ilgili Mahkemece 28.12.2006 tarih ve 2000/1357 müteferrik sayılı kararına
vaki itiraz sonucu İstanbul 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nce 11.04.2007 tarih ve
2007/205 sayılı müteferrik kararıyla Mahkemenin görevsizliğine, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu gereğince dava açmaya görevli ve yetkili
İstanbul Vergi Mahkemesine gönderilmesine, dosyanın görevli mahkemeye
gönderilmesi için Fatih 1. Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmesine karar verilmesi
üzerine Fatih 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 15.6.2007 tarihli yazısıyla
gönderilen dosyanın incelenip gereğinin düşünüldüğü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
"Görevli Olmayan Yerlere Başvurma'' başlıklı 9. maddesinin 3622 sayılı Kanun’un
2. maddesiyle değişik 1. bendinde, çözümlenmesi Danıştay’ın, idare ve vergi
mahkemesinin görevlerine girdiği halde, adli ve askeri yargı yerlerine
açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde bu husustaki
kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli
mahkemede dava açılabileceğinin belirtildiği, aynı Kanunun 3. maddesinin 1.
bendinde, idari davaların Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesinin
başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılacağının öngörüldüğü,
2577 sayılı Kanun’un "Dilekçelerin Verileceği
Yerler" başlıklı 4. maddesinde de, dilekçeler ve savunmalar ile davalara
ilişkin her türlü evrakın, Danıştay veya ait olduğu mahkeme başkanlıklarına
ve bunlara gönderilmek üzere idare ve vergi mahkemesi başkanlıklarına, idare
veya vergi mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk hakimliklerine veya
yabancı memleketlerde Türk konsolosluklarına verileceğinin hükme bağlandığı,
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda idare veya vergi
mahkemelerinde açılacak davalara ilişkin dilekçelerin verilebileceği yerler
sayıldığından adli yargı yerlerinde görevsizlik kararı verilmesi üzerine, 3.
madde uyarınca idare ve vergi mahkemelerine hitaben yazılmış usulüne uygun
bir dilekçenin anılan 9. maddede öngörülen sürede 4. maddede sayılan yerlere
verilmesi suretiyle davanın açılmasının gerektiği, bunun dışında görevsizlik kararı veren adli mahkeme
tarafından usul yönünden görevli vergi mahkemesine dosyanın gönderilmesi
şeklinde bir dava açma usulüne mevzuatta rastlanmadığı, dolayısıyla, adli
yargı yerince görevsizlik kararı verildikten sonra dava dosyasının
gönderilmesiyle idari yargı yerinde davanın açılmış sayılamayacağı
gerekçesiyle 2577 sayılı Kanun’un 9. maddesine göre Mahkemelerinde açılan bir
dava ve 3. maddesine göre idari yargı mercilerine hitaben yazılmış bir dilekçe
olmadığından ve bu haliyle uyuşmazlığı inceleme olanağı bulunmadığından,
dosyanın İstanbul 1. Ağır Ceza Mahkemesi’ne iade edilmek üzere Fatih 1.Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmesine
karar vermiştir. Bunun üzerine, İstanbul 1. Ağır
Ceza Mahkemesi’nce, İstanbul 8. Vergi
Mahkemesi’nin 2007/1689 Esas sayılı dosyasında verilen karar ile Fatih 1.
Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2006/1357 Müt. sayılı dosyasında verilen karar
arasında uyuşmazlık doğduğundan bahisle dosya Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin
KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 7.7.2008 günlü toplantısında;
Hâkim-Raportör Nurdane TOPUZ’un 2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları
taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, başvurunun reddi
gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesine göre; olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi
için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları,
konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararın kesin veya kesinleşmiş olması gerekmekte; bu uyuşmazlığın
giderilmesi istemi ise, hukuk uyuşmazlıklarında ancak davanın taraflarınca
ileri sürülebilmektedir. Aynı Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık
Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin
istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya
süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına yer
verilmektedir. Olayda, Fatih 1. Sulh Ceza Mahkemesi'nce davacının itirazının
reddedilmesi nedeniyle bu karara yapılan itiraz üzerine İstanbul 1. Ağır Ceza
Mahkemesi’nce, Mahkemenin görevsizliği yolunda karar verilmiş ise de;
İstanbul 8. Vergi Mahkemesi’nin kararı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 3 ve 9. maddelerinde öngörülen usul ve yönteme uygun şekilde dava
açılmadığı nedeniyle dosyanın Mahkemesine iadesi yolunda olup, ortada olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmasına neden olacak şekilde, idari yargı yerince göreve
ilişkin olarak verilmiş bir karar bulunmamaktadır. Diğer
taraftan, olumsuz görev uyuşmazlığının bulunması halinde, 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesine göre, bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi, hukuk
uyuşmazlıklarında ancak davanın taraflarınca ileri sürülebileceğinden, yargı
yerlerince anılan 14. madde kapsamında olumsuz görev uyuşmazlığının
giderilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulabilmesine olanak
bulunmadığını da belirtmek gerekir. Belirtilen
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
ve yöntemine uygun bulunmayan başvurunun anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca
reddi gerekmiştir. SONUÇ :2247 sayılı Yasa’nın 14.maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 7.7.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/89 KARAR NO: 2008/197 KARAR TR : 7.7.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : İdari yargı yerinin göreve ilişkin
olmayan kararı üzerine adli yargı yerince re’sen yapılan başvurunun, 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımadığı ve yöntemine
uygun bulunmadığı nedeniyle, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği
hk. K A R A R
Davacı : DHMİ Genel Müdürlüğü Vekili : Av. G.G.A. Davalı : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İstanbul Bölge
Müdürlüğü O L A Y : Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İstanbul Bölge
Müdürlüğü’nün 6.4.2006 gün ve 14648 sayılı
işlemi ile, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 92. maddesine muhalefet edildiğinden(istenilen evrak ve belgeleri ibraz etmeyip teftişin
sonuçlanmasını engellemek) bahisle aynı Kanunun 108. maddesine
dayanılarak 107. maddesine göre davacı Genel
Müdürlük adına idari para cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. Fatih 1.Sulh Ceza Mahkemesi; 19.12.2006 gün
ve MÜT. No: 2006/1866 sayı ile, uyuşmazlığın esası hakkında karar
vermiş; davacı vekili bu karara itiraz etmiştir. İSTANBUL
1. AĞIR CEZA MAHKEMESİ; 3.4.2007 gün ve Müt. No: 2007/438 sayı ile, davacı
hakkında 4857 sayılı Kanunun 108. maddesi gereğince idari para cezası
düzenlendiği, buna yönelik itirazın, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3-27.
maddeleri gereğince Fatih Sulh Ceza Mahkemesince değerlendirilerek reddine
karar verildiğinin anlaşıldığı; 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3
maddesinin Anayasa Mahkemesi'nce 1.3.2006 gün ve 2005/108 E. ve
2006/35 K sayı ile iptal edilmiş ve iptal kararı da öngörülen 6 aylık sürenin
sonu olan 22.1.2007 tarihinde yürürlüğe girmiş olduğundan; Sulh Ceza
Mahkemesinin olaya ilişkin görev ve yetkisinin de ortadan kalktığı, itirazın
İdare Mahkemesince değerlendirileceği anlaşılmakla; İtirazın KABULÜNE; Fatih
1. Sulh Ceza Mahkemesinin 19.12.2006 gün ve 2006/1866 Müt. sayılı KARARIN
KALDIRILMASINA, Mahkemenin görevsizliğine; 2577 sayılı İdari Yargılama Usul
Kanunu gereğince dava dosyasının görevli ve yetkili İstanbul Vergi
Mahkemesine gönderilmesine; kararın taraflara tebliğ ve dosyanın
görevli mahkemeye gönderilmesi için dava dosyasının Fatih 1. Sulh Ceza
Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir. Bunun üzerine, İstanbul 1. Sulh Ceza Mahkemesi'nin
29.5.2007 tarihli ve Muh. No:2006/1866 sayılı yazısı ile dava dosyası
İstanbul Vergi Mahkemesine gönderilmiştir. İSTANBUL
7. VERGİ MAHKEMESİ; 12.7.2007 gün ve E: 2007/1744, K: 2007/1721 sayı ile,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda İdare veya Vergi Mahkemelerinde
açılacak davalara ilişkin dilekçelerin verilebileceği yerler sayıldığından,
adli yargı yerlerinde görevsizlik kararı verilmesi üzerine 3. madde uyarınca
idare ve vergi mahkemelerine hitaben yazılmış usulüne uygun bir dilekçenin,
anılan Kanunun 9. maddede öngörülen sürede 4. maddede sayılan yerlere
verilmesi suretiyle davanın açılmasının gerektiği; bunun dışında, görevsizlik
kararı veren adli mahkeme tarafından, dosyanın görevli idare veya vergi
mahkemesine gönderilmesi şeklinde bir dava açma usulünün mevzuatta yer
almadığı; dolayısıyla adli yargı yerince görevsizlik kararı verildikten sonra
dava dosyası gönderilmekle idari yargı yerinde dava açılmış sayılayacağı;
açıklanan nedenlerle, dosya esas kaydının kapatılıp, dava dosyasının İstanbul
1. Ağır Ceza Mahkemesi'ne gönderilmesine, kararın davacıya tebliğine,
dosyanın İstanbul 1. Ağır Ceza Mahkemesi'ne gönderilmesi için Fatih 1. Sulh
Ceza Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir. Sonuçta,
dava dosyası İstanbul 1. Ağır Ceza Mahkemesince;
13.2.2008 gün ve 2007/438 Müt. sayı ile yazı ekinde ve “doğan
uyuşmazlığın halli için” Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin
KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 07.07.2008 günlü toplantısında;
Hâkim-Raportör Taşkın ÇELİK’in 2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları
taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ayla SONGÖR ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, başvurunun reddi
gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulunun 13.10.1988 tarih ve 19958 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı “ Ceza uygulamasına
ilişkin idari kararlar nedeniyle açılan davalarla ilgili görev uyuşmazlıklarının
Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde görüşülüp çözümlenmesi gerektiği
hakkında” ilke kararında da ifade olunduğu üzere, kanunun öngördüğü bir ceza
idarenin bir organı eliyle uygulanabiliyorsa bu genel ceza hukukunun değil,
idare hukukunun bir müeyyidesidir. Bu tür cezalar, uygulama alanı itibariyle,
idarenin kamu düzeninin sağlanması ve korunması görev ve yükümlülüğünün
yerine getirilmesi amacına yönelik bir hukuki müeyyide niteliğini taşımakta
olup; idari ceza uygulaması, konusu olan suçun niteliği, uygulayan merci ve
uygulanan usul ile hukuki sonuçları itibariyle adli ceza uygulamasından
farklılık göstermekte ve hukuki müeyyideler, esasen gerçek anlamda bir ceza
sayılmamaktadırlar. Hukuk
uyuşmazlıklarında, görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın
görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili
mahkemeye gönderilmesi ancak aynı yargı düzeni içinde yer alan mahkemeler
arasında olanaklı olup; bu hususa ilişkin H.M.U.K’nun 27. maddesiyle,
İ.Y.U.K.’nun 15. maddesinin 1. fıkrası (a) bendinin ikinci cümlesinde yer
alan “görev” kuralları, aynı yargı düzeni içindeki mahkemelerin işbölümü
esasına ilişkin düzenlemelerdir. Oysa yargı yolunu değiştiren görevsizlik
kararı verilmesi durumunda, görevli olduğundan bahisle farklı bir yargı
düzeninde yer alan mahkemeye dava dosyasının gönderilebilmesine olanak
tanıyan bir düzenleme bulunmamaktadır. Göreve
ilişkin kararın, işbölümü esasına göre veya yargı yolu bakımından verilmiş
olması farklı sonuçlar doğurmaktadır. Şöyle ki; işbölümü esasına göre verilen
görevsizlik kararı sonucu dava dosyasının görevli mahkemeye gönderilmesi
durumunda; dava başvuru tarihi itibariyle görevli mahkemede açılmış
sayılmaktadır. Yargı yolunu değiştiren görevsizlik kararı verilmesi durumunda
ise; görevli olduğu işaret edilen yargı yerinde, bu yargı yerinin uyguladığı
usul kurallarına uygun olarak yeniden dava açılması zorunlu bulunmaktadır. Bu
bağlamda, adli yargı yerince yargı yolu bakımından görevsizlik kararı
verilerek dava dosyasının görevli olduğu işaret edilen idari yargı yerine
gönderilmesi üzerine, bu yargı yerince, İ.Y.U.K.’nun 3 ve 9. maddelerinde
öngörülen usule uygun şekilde Mahkemelerinde açılmış bir dava bulunmadığı
nedeniyle adli yargı yerine ait dava dosyasının Mahkemesine iade edilmiş
olması, yukarıda yapılan tespite uygun düşmektedir. 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanunun 14.
maddesine göre; olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi
için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları,
konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararın kesin veya kesinleşmiş olması gerekmekte; bu uyuşmazlığın
giderilmesi istemi ise, hukuk uyuşmazlıklarında ancak davanın taraflarınca
ileri sürülebilmektedir. Aynı Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesinin,
uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil
ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri
sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına yer verilmektedir. Olayda, İstanbul 1.Sulh Ceza Mahkemesi'nce davacının itirazının
reddedildiği ve itiraz mercii olarak gösterilen İstanbul 1. Ağır Ceza
Mahkemesince, Mahkemenin görevsizliği yolunda karar verilmiş ise de;
İstanbul 7. Vergi Mahkemesinin kararı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 3 ve 9. maddelerinde öngörülen usul ve yönteme uygun şekilde dava
açılmadığı nedeniyle dosyanın Mahkemesine iadesi yolunda olup, ortada olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmasına neden olacak şekilde, idari yargı yerince göreve
ilişkin olarak verilmiş bir karar bulunmamaktadır. Diğer
taraftan, olumsuz görev uyuşmazlığının bulunması halinde, 2247 sayılı Yasanın
14. maddesine göre bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi, hukuk
uyuşmazlıklarında ancak davanın taraflarınca ileri sürülebileceğinden, yargı
yerlerince anılan 14. madde kapsamında olumsuz görev uyuşmazlığının
giderilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulabilmesine olanak
bulunmadığını da belirtmek gerekir. Belirtilen
nedenlerle, 2247 sayılı Yasanın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan ve
yöntemine uygun bulunmayan başvurunun anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca
reddi gerekmiştir. SONUÇ : 2247 sayılı Yasanın 14.maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 07.07.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/78 KARAR NO: 2008/211 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Tüsan
Taş Ürünleri A.Ş. Vekili : Av.Doç.Dr.
M. T. Davalı : Sosyal
Sigortalar Kurumu (Genel Müdürlüğü) Başkanlığı O L A Y : Eskişehir Sigorta Müdürlüğüne 4.4009.0110.287 40.26.01.91
sicil numarası ile kayıtlı bulunan davacı şirkete ait işyerine, 2000/12
dönemine ait, aylık sigorta prim bildirgesi vermediği gerekçesiyle, 5.02.2004
gün ve 7945 sayılı işlemle idarece re’sen 743.000.000TL. prim borcu tahakkuk
ettirilmiş, yapılan itiraz 19.4.2004 gün ve 49 sayılı Ünite İtiraz Komisyonu
Kararı ile reddedilmiştir. Davacı vekili, söz konusu
miktarın idari para cezası olduğundan bahisle iptali istemiyle, adli
yargı yerinde dava açmıştır. ESKİŞEHİR İŞ MAHKEMESİ; 22.12.2004 gün ve E:2004/540,
K:2004/716 sayı ile, Davacı vekilinin 14.6.2004 yünlü dilekçesi ile
Mahkemelerine başvurarak, özetle; Müvekkilinin Eskişehir Sigorta Müdürlüğüne
4.4009.0110.287 40.26.01.91 sicil numarası ile kayıtlı bulunduğunu; 2000 / 12
dönemine ait aylık sigorta prim bildirgesinin verilmediği gerekçesiyle
kurumun 18.02.2004 gün ve 7945 sayılı kararı ile müvekkili aleyhinde idari
para cezası kesildiğini; Karara karşı itiraz ettikleri, ancak komisyonun
19.4.2004 gün ve 49 sayılı kararı ile bunu reddettiğini; bu ret kararının
yersiz olduğunu; 2000 yılı içerisinde Odunpazarı Belediye Başkanlığınca ihale
edilen "Muhtelif mahaller ve muhtelif sokakların A tipi mıcır ile tek
katı sathi kaplama işini" alan müvekkilinin bunu süresi içerisinde
tamamladığını; İhaleye konu olan ve iş piyasasından fatura karşılığı temin
edilen malzemenin taşeron firmaya taşıttırılması serme ve sıkıştırma
işlerinin müvekkil şirketin personeli tarafından yapıldığını ve bu iş için
ayrıca işçi çalıştırılmadığını; bu durumun ihale makamınca Eskişehir Sigorta
Müdürlüğüne gönderilen 9.4.2002 yün ve 242645 sayılı yazı ile de teyit
edildiğini; bu yüzden ayrıca işçi çalıştırılması söz konusu olmadığından 506
sayılı yasanın 79. maddesine dayanarak, aylık sigorta primleri bildirgesi
verilmemesi nedeniyle, resen idari para cezası tahakkuk ettirilmesinde hukuka
aykırılık olduğunu belirterek, bunun iptaline karar verilmesini istemiş
olduğu; Davalı vekilinin 23.8.2004 günlü yanıt dilekçesinde özetle; öncelikle
İdari para cezalarının iptaline yönelik davaların İdare Mahkemesinde açılması
gerektiğini belirterek dosyanın görev yönünden reddine; Esas açısından ise ,
tebligata rağmen işverenin 2000/Aralık ayına ait sigorta prim bildirgelerini
vermediğini belirterek, yersiz davanın reddine karar verilmesini istemiş
olduğu; 4854 sayılı yasa ile yapılan değişiklik sonucu bu tür davalara
bakmanın İdari Yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, kesinleşmiştir. Bu defa, Eskişehir Sigorta Müdürlüğüne
4.4009.01.10.28739.026.01.90 sicil numarası ile kayıtlı bulunan davacı şirkete
ait işyerine; 15 sigortalı ile ilgili olarak, 2000 yılı 9 ve 10. aylara
ilişkin, aylık sigorta prim bildirgesini vermediği gerekçesiyle,
682.500.000.-lira prim, 97.500.000.-lira işsizlik primi ve
2.409.796.526.-lira gecikme zammı olmak üzere toplam 3.189.796.526.-lira prim
borcunun tahsili amacıyla re’sen düzenlenen 26.3.2004 gün ve 021530 sayılı
işlem tesis edilmiştir. Davacı vekili, söz konusu miktarı idari para
cezası olarak niteleyerek; iptali istemiyle bu kez, idari yargı
yerinde dava açmıştır. Eskişehir İdare Mahkemesi;10.6.2005 gün ve E:2005/983,
K:2005/708 sayı ile, Mahkemelerinde açılan bu davanın kesinleşme tarihinden
itibaren 30 gün geçtikten sonra 22.4.2005 tarihinde açıldığının anlaşıldığı,
bu nedenle de davanın esasının süre aşımı nedeniyle incelenme olanağı
bulunmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımından reddine karar vermiş; bu
kararın Eskişehir Bölge İdare Mahkemesinin 27.12.2005 gün ve E.2005/575,
K.2005/578 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına uyularak dava
dosyası yeniden incelenmiştir. ESKİŞEHİR İDARE MAHKEMESİ; 12.4.2006 gün ve E: 2006/918,
K: 2006/787 sayı ile, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 80. maddesinin
5. fıkrasında; Kurumun süresi içerisinde ödenmeyen alacaklarının tahsilinde,
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51. maddesi
hariç diğer maddelerinin uygulanacağı belirtilmiş, 7. fıkrasında ise, kurum
alacaklarının tahsilinde 21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı kanunun
uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta
Müdürlüğünün bulunduğu yerdeki iş mahkemesinin yetkili olduğu hükme
bağlanmış, Kanunun 81. maddesinde ise, bu kanuna göre alınacak sigorta
primleri ve para cezalarının ödenmesi için işverene yapılacak bildirim
üzerine prim borçları ve para cezaları ödenmezse kurumca düzenlenen prim
borcunu ve para cezasını gösteren belgelerin resmi dairelerinin usulüne göre
verdikleri belgeler hükmünde olup, icra ve iflas dairelerince bunların tabi
oldukları hükümlere göre işlem yapılacağının öngörülmüş olduğu; aynı Kanunun
134. maddesinde de; bu Kanunun uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların
yetkili iş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerinde
görüleceği hükmüne yer verildiği; 506 sayılı Kanunun 140. maddesinin sondan
ikinci paragrafında ise; tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde kuruma
ödenmeyen idari para cezalarının, bu Kanunun 80. maddesi hükmü gereğince
hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte tahsil edileceği hükmünün
öngörüldüğü; dava dosyasının incelenmesinden; davacı şirket tarafından 2000
yılı 9 ve 10. aylara ilişkin sigorta prim bildirgesinin verilmediğinden
bahisle dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmakta olup, niteliği
itibariyle Yasanın 80. maddesinin 7. fıkrası ve 134. maddesinde yer alan
hükümlere göre alacaklı sigorta müdürlüğünün bulunduğu yerdeki iş mahkemesi
veya bu davaya bakmakla görevli mahkemelerin yetkili olması nedeniyle bakılan
davanın görüm ve çözümünde Mahkemelerinin görevli bulunmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; yapılan itirazın Eskişehir Bölge İdare Mahkemesince reddedilmesi üzerine,
bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekilinin talebi üzerine, dosya Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK’in 2247 sayılı
Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki
raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen
AYDINOĞLU’nun, başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesine göre; olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi
için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları,
konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekmekte; bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, hukuk uyuşmazlıklarında ancak davanın
taraflarınca ileri sürülebilmektedir. Aynı Yasanın 27. maddesinde ise,
Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan
veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına yer
verilmektedir. Olayda, İş
Mahkemesi kararında, …..91 sicil numarası ile
kayıtlı bulunan davacı şirkete ait işyerinin, 2000/12 dönemine ait, aylık
sigorta prim bildirgesi vermediği gerekçesiyle, 5.02.2004 gün ve 7945 sayılı
işlemle idarece re’sen tahakkuk ettirilen 743.000.000TL. prim borcuna yapılan
itirazın, 19.4.2004 gün ve 49 sayılı Ünite İtiraz Komisyonu Kararı ile
reddedilmesine ilişkin işlemin, İdare Mahkemesi kararında ise, ……90 sicil numarası ile kayıtlı bulunan davacı şirkete
ait işyerinin, 15 sigortalı ile ilgili olarak, 2000 yılı 9 ve 10. aylara
ilişkin, aylık sigorta prim bildirgesini vermediği gerekçesiyle,
682.500.000.-lira prim, 97.500.000.-lira işsizlik primi ve 2.409.796.526.-lira
gecikme zammı olmak üzere toplam 3.189.796.526.-lira prim borcunun tahsili
amacıyla re’sen düzenlenen 26.3.2004 gün ve 021530 sayılı işlemin dava
konusu edildiğinin kabulü suretiyle görevsizlik kararı verilmiştir. Bu
durumda, görev uyuşmazlığına konu edilen İş Mahkemesinin kararı ile İdare
Mahkemesinin kararı aynı konuya ve sebebe ilişkin olmadığından, 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmemiştir. Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir. SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 14.maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/9 KARAR NO: 2008/215 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 48/5. maddesine aykırılık nedeniyle verilen para cezasına karşı yapılan
itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : O.S. Vekili : Av. İ.Ş. Davalı : İstanbul Çevre Yolları Trafik Müdürlüğü O L A Y : Davacı adına, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 48/5. maddesine aykırılık nedeniyle
trafik zabıtasınca 15.2.2003 tarih ve 148625 seri
no.lu trafik ceza tutanağı ile 265.300.000TL. tutarında para cezası
kesilmiştir. Davacı, para cezasının kaldırılması istemiyle 15.5.2007
gününde adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. BAKIRKÖY 3.SULH CEZA MAHKEMESİ;17.09.2007
gün ve E:2007/931, K:2007/1015 sayı ile, idari
para cezası karar tutanağının incelenmesinde söz konusu idari para cezasının
muterizin yüzüne karşı uygulandığının anlaşıldığı; Yargıtay 7. Ceza
Dairesinin 27.03.2007 tarih 2005/3487 Esas ve 2007/2048 Karar sayılı
ilamında, idari para cezasının yüze karşı uygulanmış olması halinde idari
para cezasına itirazın idari yargı mahkemesinde görülmesi gerektiğinin belirtilmiş
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar temyiz
edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı, aynı istemle 5.10.2007 gününde idari yargı yerinde dava
açmıştır. İSTANBUL 9. İDARE MAHKEMESİ; 24.10.2007 gün ve E:2007/1927, K:
2007/375 sayı ile, dava konusu uyuşmazlıkla ilgili olarak, öngörülen trafik
para cezasının 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 16. maddesinde belirtilen
idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Kanunda da bu para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkeme gösterilmediğinden, Kabahatler
Kanunu'nun 5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere,
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı kanun hükümleri dikkate alınacağından,
uyuşmazlığın görüm ve çözümünde anılan Kanunun 27/1. bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli bulunduğu; nitekim, aynı olaya ilişkin olarak
Uyuşmazlık Mahkemesinin 02.04.2007 gün, E:2007/313, K:2007/43 sayılı
kararının da bu yönde olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da
şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine
ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…”açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu
görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918 sayılı Yasa’nın 48/5. maddesine aykırılık
nedeniyle trafik zabıtasınca düzenlenen para cezasının iptali istemiyle
açılmıştır. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, sulh ceza mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna,bu nedenle Bakırköy 3.Sulh Ceza Mahkemesi’nin 17.9.2007 gün ve
E:2007/931, K:2007/1015 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/10 KARAR NO: 2008/216 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Yasa’nın 65/1-f md.
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : H.k. Davalı : Keşan Bölge
Trafik Denetleme İstasyon Amirliği O L A Y :
Edirne Valiliği, Keşan Bölge Trafik Denetleme İstasyon Amirliğinin 26.07.2007
gün ve 199529 sayılı Trafik Ceza Tutanağı ile, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 65/1-f maddesi(Gabari dışı yük yüklenmesi, yük üzerine veya araç
dışına yolcu bindirilmesi) uyarınca davacı adına idari para cezası
verilmiştir. Davacı, para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. KEŞAN SULH CEZA MAHKEMESİ; 24.09.2007gün ve DEĞ. İŞ
NO : 2007/591, K.NO:2007/591 sayı ile, hakkında düzenlenen idari para cezası
karar tutanağının, itiraz edenin yüzüne karşı verildiği, Uyuşmazlık
Mahkemesinin 06.03.2006 tarih 2006/7 Esas, 2006/27 Karar sayılı kararı ve
Yargıtay Davacı, bu kez, söz konusu tutanak ile kesilen cezanın iptali
istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. EDİRNE İDARE MAHKEMESİ; 08.01.2007 gün ve E: 2007/1270 sayı ile, dava
konusu edilen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun'un 16.maddesinde
belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu'nda bu para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediğinin anlaşıldığı; bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağından, dava konusu idari para cezasının görüm ve çözümü 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27.'nci maddesinin 1.'nci bendi uyarınca Sulh
Ceza Mahkemesinin görev alanına girmekte olduğu; açıklanan nedenlerle,
Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı Kanun'un 19'ncu maddesi uyarınca görevli
yargı merciinin tayin ve tespiti için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına ve
dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine ve davanın incelenmesinin
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararına kadar ertelenmesine, karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde
öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 65. maddesine aykırılık nedeniyle, trafik zabıtasınca
düzenlenen para cezasına ilişkin ceza tutanağının iptali istemiyle
açılmıştır. 13.10.1983
tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde,
“Bu kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik
düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak
önlemleri belirlemektir” denilmiş; 65. maddesinde, araçların yüklenmesi ile
ilgili kurallar ile bu kurallara uymamanın müeyyidesi düzenlenmiştir. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanunun diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı
halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Edirne İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Keşan
Sulh Ceza Mahkemesi’nin 24.9.2007 gün ve D.İş No 2007/591, K:2007/591 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/12 KARAR NO: 2008/217 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 3194 sayılı Kanunun 42. md uyarınca
verilen idari para cezasına karşı açılan davanın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A.K. Davalı : Adana İl Özel İdare İl Encümeni O L A Y : Adana İl Özel
İdaresi İl Encümeninin 15.03.2007 gün, 117 sayılı işlemi ile, Tufanbeyli
İlçesi Şar Köyü, Comana Antik Kenti 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı
içerisindeki Tiyatronun sahne bölümünde A. K. tarafından yapı ruhsatı almadan
yapılan ve İl Özel İdaresi teknik elemanlarınca tespiti yapılarak, yapı tatil
zaptı tutulan 7.25x5 mt ebatlarında 5 basamakla çıkılan beton tabla
şeklindeki kaçak yapıdan dolayı, yapı sahibine; 3194 sayılı İmar Kanununun
42’nci maddesi, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3’ncü maddesi, 5302 Sayılı
İl Özel İdaresi Kanununun 26/e maddeleri gereğince 846,00 YTL para cezası
uygulanmasına karar verilmiştir. Davacı, söz
konusu Encümen Kararının iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. ADANA 2.
İDARE MAHKEMESİ; 23.05.2007 gün ve E:2007/688, K:2007/633 sayı ile, 3194
sayılı İmar Kanununun “Ceza Hükümleri” başlıklı 42. maddesi ile 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 2, 3, 16, 27. maddelerinden söz ederek; 3194 sayılı İmar
Kanunu'nda, bu Kanun gereğince uygulanan para cezasına karşı açılacak
davaların idare mahkemelerinde görüleceğine ilişkin özel bir hüküm
bulunmadığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3. maddesinin gereği olarak
idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünün Mahkemelerinin
görev alanına girmeyip Adli Yargı Yerlerinin görev alanına girdiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu defa aynı istemle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. TUFANBEYLİ
SULH CEZA MAHKEMESİ; 16.11.2007 gün ve 2007/29 Müt. sayı ile, her ne kadar
başvurucu Adana İl Özel İdaresi İl Encümeni tarafından 3194 sayılı yasanın
42. maddesi gereğince verilen idari yaptırım kararının iptali mahkemelerinden
talep etmiş ise de Anayasa Mahkemesinin 2007/35 Esas, 2007/36 Karar sayılı
hükmü gereğince başvuru hakkında karar verme görevinin idari yargıya ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; itiraz üzerine, Kozan Ağır
Ceza Mahkemesi; 18.12.2007 gün ve Değişik İş No :2007/307 sayı ile;
Tufanbeyli Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen kararın usul ve yasaya uygun
görüldüğü belirtilerek; itirazın Mahkemelerinin yetkisizliği nedeniyle
reddine, Ortaya çıkan Adli ve İdari yargı yerleri arasındaki olumsuz yetki
uyuşmazlığının çözümü için, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmek üzere
Tufanbeyli Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vererek dosya iade
edilmiş; Mahkemece bir üst yazıyla dosya Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği
karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir. 2- 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma
görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu
belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmesine karşın, Ağır
Ceza Mahkemesinin kararı üzerine görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmuştur. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, yapılan başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi
kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan
görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3194
sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre İl Özel İdaresi İl Encümeni
tarafından verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 3.5.1985
tarih ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde “Bu Kanun,
yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre
şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlenmiştir” denilmiş; 42.
maddesinin birinci fıkrasında, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine
veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine, fenni mesule
ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse karşılığı
belirli bir yer satan ve alana para cezası verileceği kurala bağlanmış;
anılan Yasa maddesinin itiraz merci olarak sulh ceza mahkemesini belirleyen
beşinci fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 tarihli ve E:1996/72,
K:1997/51 sayılı kararıyla; bir idari işlemin bir bölümünün idari yargının,
diğer bir bölümünün ise adli yargının denetimine bırakılmasında, kamu yararı
bulunmadığı, zira bu işlemlerin, kamu gücünün kullanılmasıyla ilgili bir
idari işlemin devamı ve idari bir yasağa aykırı davranan kişiye idari bir
yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğu, çıkacak uyuşmazlıkların çözümünde
de idari yargının yetkili olacağı, idarenin aynı yapı için aldığı kararın bir
bölümünün idari yargıda bir bölümünün adli yargıda görülmesinin yargılamanın
bütünlüğünü bozacağı, idari bir işlemin bölünerek bir bölümünün idari
yargının bir bölümünün de adli yargının denetimine bırakılmasında isabet
bulunmadığı belirtilmek suretiyle iptal edilmiş olup, yasama organınca bu
konuda düzenleme yapılmamıştır. Anayasa
Mahkemesinin iptal kararını gözeten Uyuşmazlık Mahkemesi, 3194 sayılı
Yasa’nın 42. maddesine göre verilen idari para cezalarına karşı açılan
davaları, göreve ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında
görmüştür. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanunun diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş; gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme
yapılmadığı süreçte, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle,
aynı doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından,
Anayasa Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda
yasal düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır."
denilmiştir. Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560
sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi
ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş
olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler
Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı
bağlantı sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari
yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idari
yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı
merciinde görüleceği anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
3194 sayılı İmar Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari
para cezasına konu yapı ile ilgili
olarak idari yargının görev alanına giren kararın(yapı tatil zaptı) da verildiği anlaşıldığından; idari para
cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü
bir arada değerlendirildiğinde, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
açılacak davanın çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Tufanbeyli Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2247 sayılı
Yasa’nın 19. maddesi kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Adana 2. İdare
Mahkemesi’nin 23.5.2007 gün ve E:2007/688, K:2007/633 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/40 KARAR NO: 2008/219 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5149 sayılı Yasa’nın 23. md. uyarınca
verilen idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.G. Davalı : Ankara Valiliği Gençlik ve Spor İl
Müdürlüğü O L A Y : Ankara Valiliği Gençlik ve Spor İl
Müdürlüğü’nün 14.6.2006 gün ve 6497 sayılı yazısı ile, 20.5.2006 tarihinde
saat 20.00’de, 19 Mayıs Stadyumunda, Altay Spor – Ordu Spor takımları
arasında oynanan Turkcell Süper Ligi Futbol Müsabakasında 5149 sayılı Kanun’a
muhalefet ettiğinin tespit edildiğinden bahisle davacıya, Kanunun 23. maddesinin
2. fıkrası gereğince İl Spor Güvenlik Kurulunca karar alınarak, Valilik
Makamının 2005-2006/09 sayı ve 27.4.2006 tarihli Olur’ları ile 1.221 YTL
tutarında idari para cezası verilmesinin uygun görüldüğü bildirilmiştir. Davacı, para
cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 7. İDARE MAHKEMESİ;24.7.2006 gün ve E: 2006/1698, K: 2006/1963
sayı ile, 1.6.2005 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5326
sayılı Kabahatler Kanunu bazı maddelerinden bahisle; Kanunun uygulanabilmesi
için idari yaptırımın dayanağı olan Yasanın amacı dikkate alınarak,
Kabahatler Kanununun 1. maddesinde belirtilen alanların korunmasına yönelik
bulunması, 2. maddesinde yapılan kabahat tanımına ve 16. maddesinde
belirtilen yaptırım türlerine uyması, 19. maddesinde sayılan geçici
istisnalardan olmaması, 27. maddesinin (I) numaralı bendinde itiraz yolu
öngörülen idari yaptırımlardan olmasının gerektiği; bu durumda, yukarıda
belirtilen koşulları taşıdığı anlaşılan 5149 sayılı Spor Müsabakalarında
Şiddet Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun'un 23/2. maddesine dayanılarak
kesilen idari para cezasına karşı Mahkemelerinin esasına kayden açılan davaya
bakma görevinin Sulh Ceza Mahkemesine ait bulunduğu; her ne kadar 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun "Genel Kanun Niteliği" başlıklı 3. maddesi,
Anayasa Mahkemesinin 1 3.2006 gün ve E:20055/108 K:2006/35 sayılı kararıyla
iptal edilmiş ise de gerekçe kararın henüz Resmi Gazetede yayımlanmadığı;
diğer taraftan, Anayasa Mahkemesi Kararından sonra verilen Uyuşmazlık
Mahkemesinin 6.3 2006 gün E:2006 /13, K: 2006/28 sayılı, kararıyla da 5326
sayılı Kabahatler Kanunu kapsamına giren idari para cezasına karşı yapılan
itirazların Adli Yargıda çözümlenmesi gerektiğine hükmedilmiş olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu kez, aynı
istemle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ANKARA 9. SULH CEZA MAHKEMESİ; 14.3.2007 gün ve Müt.:2006/1282 sayı
ile, İtiraz eden hakkında 5149 Sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve
Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanunun 23/2. maddesine göre idari para cezası verildiği ve aynı Kanununun 28/2 maddesine göre itiraza bakma
görevi Ankara İdare Mahkemesine ait olduğundan, mahkemelerinin
görevsizliğine, ancak aynı konuda Ankara 7. İdare Mahkemesinin 2006/1698 esas 2006/1963 karar sayılı görevsizlik kararı da
bulunduğu; yukarıda açıklanan gerekçeye göre; itiraza bakma görevi Ankara İdare Mahkemesine ait olduğundan
mahkemelerinin görevsizliğine, aynı
konuda Ankara 7. İdare Mahkemesinin 2006/1698 E., 2006/1963 K. sayılı görevsizlik kararı bulunduğundan olumsuz
görev uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın hüküm kesinleştiğinde Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği
karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir. 2- 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma
görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu
belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi
hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasa
koyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması
halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma
iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa
zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik
kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Ankara 9.Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde
adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5149
sayılı Kanun’un 23. maddesine göre verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır. 28.4.2004
tarih ve 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine
Dair Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; spor
müsabakalarının yapıldığı alanlar ile bunların eklenti ve çevresinde müsabaka
öncesinde, müsabaka esnasında veya sonrasında şiddetli rekabet ve bunun
doğurduğu fanatizm sonucu patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı, kesici veya
delici maddelerin kullanılmasının, şiddet ve düzensizliğin, kişilik
haklarına, ailevî veya manevî değerlere yönelik hakaret, sövme ve aşağılayıcı
slogan ve davranışların yer aldığı sporun ruhuna, ilke ve kurallarına uymayan
kötü tezahüratın önlenmesi suretiyle huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığı
ve kamu düzeninin sağlanmasına yönelik olarak alınacak önlemler ve
uygulanacak yaptırımlarla ilgili usul ve esasları düzenlemektir” denilmiş;
23. maddesinde, yasaklara uymama halinde verilecek idari para cezaları
düzenlenmiş; 28. maddesinde, bu Kanuna aykırı eylemlerde bulunanlar hakkında
spor güvenlik kurulunun re’sen veya kendisine gelen şikâyet ve ihbarlar
üzerine yapacağı inceleme sonucunda mahallin en büyük mülkî idare amiri
tarafından ilgili hakkında bu Kanundaki idarî para cezaları veya tedbirlerin
uygulanmasına karar verileceği, bu Kanunda yazılı olan idarî para cezalarına
dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden
itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itirazın
cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı, itiraz üzerine verilen kararın
kesin olduğu, itirazın zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde inceleme
yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı, idarî para cezalarının 21.7.1953
tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre tahsil olunacağı belirtilmiştir. Daha
sonra, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 535. maddesi ile değişik 23.
maddesinde, 17 nci maddenin birinci fıkrasına aykırı davranan kişilere beşyüz
Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verileceği, 17 nci
maddenin ikinci fıkrasına aykırı davranan kişilere bin Türk Lirası, tekrarı
halinde ikibin Türk Lirası idarî para cezası verileceği, fail, kulübün veya
bir taraftar derneğinin mensubu ise fiilin tekrarı halinde mensubu bulunduğu
kulüp veya dernek hakkında da üçbin Türk Lirası idarî para cezası verileceği
belirtilmiş; aynı Kanunun 5728 sayılı Kanun’un 537. maddesi ile değişik 28.
maddesinde de, “Bu Kanuna aykırı eylemlerde bulunanlar hakkında büyükşehir ve
il belediye sınırları içinde il spor güvenlik kurulunun, bunun dışındaki
yerlerde ilçe spor güvenlik kurulunun re’sen veya kendisine gelen şikâyet ve
ihbarlar üzerine yapacağı inceleme sonucunda mahallin en büyük mülkî idare
amiri tarafından ilgili hakkında bu Kanundaki idarî para cezaları veya
tedbirlerin uygulanmasına karar verilir. Bu Kanun
hükümlerine göre verilen idarî para cezalarından tahsil edilen miktarın
tamamı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü hesabına aktarılır. Bu paralar Gençlik
ve Spor Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılacak yönetmelik esaslarına göre
yüzde ellisi Engelliler Spor Federasyonu ile engelliler kulüp ve
faaliyetlerine, yüzde ellisi ise fair play kurallarına uygun hareket eden
amatör spor kulüpleri ile okul sporlarının geliştirilmesine ayrılır. Bu Kanunda
belirtilen yasaklara uymayan kişilerin kimlik bilgileri, müsabakanın veya eylemin
yapıldığı mahallin emniyet birimlerince fotoğraflı olarak kaydedilir ve bu
kayıtlardaki kişiler takibe alınır” denilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri
8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5149
sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun’da, son haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5149 sayılı
Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’da idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanunla değişik
3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
reddi ile ayrıca verdiği görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 9. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN
REDDİ ile aynı Mahkemece ayrıca verilen 14.3.2007 gün ve Müt:2006/1282 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/41 KARAR NO: 2008/220 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca
verilen para cezasına karşı açılan davanın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Solgar Vitamin ve Sağlık Ürünleri
San. ve Tic. Ltd. Şti. Vekili : Av. İ.E. Davalı : Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı
Atatürk Hava Limanı Gümrük Müdürlüğü O L A Y : Atatürk Hava Limanı Gümrük
Müdürlüğü’nün 18.10.2005 gün ve muhtelif sayılı 44 adet para cezası kararı
ile, davacının eylemi nedeniyle 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 241/3-b
maddesine istinaden para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Ceza
kararlarına yapılan itirazlar, İstanbul Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğü’nün
25.11.2005 gün ve muhtelif sayılı kararları ile reddedilmiştir. Davacı
vekili, para cezalarının kaldırılması ve itirazın reddine ilişkin kararların
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. İSTANBUL
4. İDARE MAHKEMESİ; 30.1.2006 gün ve E:2005/3267, K:2006/165 sayı ile, davanın, davacının Gümrük
Kanunu'na muhalefet ettiğinden bahisle kesilen para cezalarının ve bu para
cezalarına yapılan itirazların reddine ilişkin Gümrük Müsteşarlığı İstanbul
Gümrük Muhafaza Başmüdürlüğü işlemlerinin iptali istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
muhtelif maddelerinden söz ederek, Kabahatler
Kanunu hükümleri incelendiğinde, 01.06.2005 tarihinden itibaren açılacak
bütün idari para ceza davalarında artık 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
uygulanması gerekeceği sonucuna varıldığı, bu
durumda, dava tarihi itibariyle artık Kabahatler Kanunu kapsamında olan
dava konusu idari para cezasının görüm ve çözümü adli yargı mercilerinin
görev alanında bulunduğundan, davanın görev yönünden reddinin icap ettiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, aynı istemle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. BAKIRKÖY
3. SULH CEZA MAHKEMESİ; 2.2.2007 gün ve D. İş E:2006/150, D. İş K:2007/27
sayı ile, başvuran vekilinin dilekçesinde,
müvekkili şirket hakkında 44 adet idari para cezası uygulandığını ve
düzenlenen idari para cezasının yerinde olmadığını ileri sürüp itiraz yoluyla
kaldırılmasını talep ettiği, dosyanın
incelemesinden, başvuranın İstanbul 4. İdare Mahkemesi’ne açtığı davanın,
9.1.2006 tarih ve 2005/3267 Esas, 2006/135 Karar sayılı ilam ile görev
yönünden reddedildiğinin görüldüğü, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinden söz ederek, 4458 sayılı Gümrük
Kanunu’nun 242/7 maddesinde, bu Kanun gereği uygulanan idari yaptırım
kararlarına karşı başvurunun idari yargıya yapılmasının öngörüldüğü, görev
kurallarının kamu düzenine aidiyeti de göz önüne alınarak 5326 sayılı
Kanun’un 5560 sayılı Kanun’la değişik 34/8 ve CMK 3 maddesi gereğince
Mahkemelerinin görevsizliğine karar vermenin gerektiği, aynı konuda İdare Mahkemesince
de verilmiş görevsizlik kararı bulunduğu anlaşılmakla dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermenin icap ettiği gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun’un 27. maddesini değiştiren 5560 sayılı
Kanun’un 34/8 ve CMK 3 maddesi gereğince görevsizlik kararı vererek dosyanın görevli mahkemenin belirlenmesi bakımından
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiş; bu karar
kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği
karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun
ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az
ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz
görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir. 2- 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma
görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu
belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Bakırköy 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4458 sayılı Kanun’un 241. maddesinin üçüncü
fıkrasının (b) bendi uyarınca verilen para cezalarının kaldırılması ve
itirazın reddine ilişkin kararların iptali istemiyle açılmıştır. 27.10.1999 tarih ve 4458 sayılı Gümrük
Kanunu’nun 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük
Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük
kurallarını belirlemektir” denilmiş; 241. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanunda ayrı bir ceza tayin edilmiş haller saklı
kalmak üzere, bu Kanuna ve bu Kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan
tüzük, yönetmelik, tebliğ ve talimatlarla getirilen şekil ve usullere aykırı
hareket edenlere 30,000,000 TL. usulsüzlük cezası uygulanacağı; üçüncü
fıkrasında, usulsüzlük cezası aşağıdaki hallerde 1 inci fıkrada belirtilen
miktarın iki katı olarak uygulanacağı belirtildikten sonra bu fıkranın (b)
bendinde, vergi kaybı doğurmamasına karşın, 24 üncü maddeye göre
birbirleriyle ilişkisi bulunan kişiler arasında bir satış işlemi olması ve bu
ilişkinin beyan edilmemesi hali sayılmış; 242. maddesinde, “1.
Yükümlüler, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri için tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde ilgili gümrük idaresine verecekleri bir dilekçe ile
düzeltme talebinde bulunabilirler. 2. Düzeltme talepleri ilgili gümrük
müdürlüğü tarafından otuz gün içinde karara bağlanarak yükümlüye tebliğ edilir. 3. Kişiler, düzeltme taleplerine ilişkin
kararlara, idari kararlara, gümrük vergilerine ve cezalara karşı yedi gün
içinde kararı alan gümrük idaresinin bağlı bulunduğu gümrük başmüdürlüğü
nezdinde itirazda bulunabilirler. 4. Gümrük başmüdürlüklerine intikal eden
itirazlar otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edilir. 5. İlk kararın alındığı idarenin gümrük
başmüdürlüğü olduğu hallerde, bu karara karşı onbeş gün içinde Gümrük
Müsteşarlığına itiraz edilebilir. 6. Gümrük Müsteşarlığına intikal eden
itirazlar kırkbeş gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edilir. 7. Gümrük başmüdürlükleri ile Gümrük
Müsteşarlığı kararlarına karşı işlemin yapıldığı gümrük müdürlüğünün veya
gümrük başmüdürlüğünün bulunduğu yerdeki idari yargı mercilerine
başvurulabilir. 8. (Ek: 5.4.2007-5622/8 md.) Bu Kanuna göre
yapılacak yazılı bildirimler posta ile taahhütlü olarak gönderilebilir. Bu
takdirde bildirimin postaya verildiği tarih gümrük idaresine verilme tarihi
yerine geçer. Bu hüküm derdest olan uyuşmazlıklarda da uygulanır” hükmü yer
almıştır. Olayda,
para cezalarının kaldırılması ve itirazın reddine ilişkin kararların iptali
istemiyle dava açılmış olup; 4458 sayılı Yasa’nın 242. maddesinde yer alan
düzenleme karşısında, bu davanın görüm ve çözümünde idari yargı yerlerinin
görevli olacağının kabulü gerekir. 1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi
üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanunun diğer
kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara
ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer
kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate
alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen
koşulları taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari
yaptırımlardan olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak
itirazlarda sulh ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle
doğan görev uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar
verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"
denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, idari para cezasına ilişkin görevli mahkemeyi belirleyen yasa
kuralı değiştirilmiş ve yeni düzenleme 19.12.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe
girmiş olduğuna göre, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel
hukuk ilkesi karşısında, 4458 sayılı Yasa’nın 241. maddesi uyarınca verilen
para cezalarının kaldırılması ve itirazın reddine ilişkin kararların iptali
istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde anılan Yasa hükmü gereği idari
yargı yerinin görevli olduğu açıktır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ:
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Bakırköy 3. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
İstanbul 4. İdare Mahkemesi’nin 30.1.2006 gün ve E:2005/3267, K:2006/165
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/45 KARAR NO: 2008/221 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4077 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkında Kanun uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Enformasyon
Reklamcılık ve Filmcilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. Vekili : Av. İ.A. Davalı : Sanayi ve Ticaret Bakanlığı O L A Y : Davacı Şirkete ait CNBC-e logosuyla
yayın yapan televizyon kanalında yayımlanan, “Kampus” isimli programda, 4077
sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 4822 sayılı Kanunla değişik
16. maddesine aykırılık(örtülü reklam) olduğu nedeniyle, Reklâm Kurulunca
davacı Şirkete, anılan Yasa’nın 17. ve 25/8. maddeleri uyarınca idari para ve
durdurma cezaları verilmiş; Bakanlık Makamının 17.5.2005 tarih ve 111 sayılı
onayıyla uygun bulunan ve 26.5.2005 tarih ve 12753 sayılı yazı ile 1.6.2005
tarihinde tebliğ edilen bu işlem sonrasında, davacı şirket vekili; idari para
cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle 7.6.2005 gününde idari
yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA
6.İDARE MAHKEMESİ; 17.8.2005 gün ve E:2005/1103, K:2005/1118 sayı ile, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2., 3., 16. ve 27 maddelerinden bahisle;
1.6.2005 tarihinden itibaren, 5326 sayılı Yasada sayılan idari para cezası ve
idari tedbirlerden oluşan idarî yaptırımlar ile diğer yasalarda yer alan
idari yaptırımlara karşı, Yasanın 19. maddesinde sayılan istisnai durumlar
haricinde "Sulh Ceza Mahkemeleri nezdinde dava açılabilmekte olduğu;
buna göre; davacı şirkete, 4077 sayılı Yasa hükümleri uyarınca 44.975.YTL
tutarında idari para cezası verilmesine ilişkin işleminin iptali isteğiyle
7.6.2005 tarihinde Mahkeme kayıtlarına giren dilekçe ile bakılan dava açılmış
ise de; yukarıya alınan Yasa hükümleri uyarınca, 4077 sayılı Yasa hükümlerine
göre verilen idari yaptırım niteliğindeki para cezasına karşı açılacak
davalarda Sulh Ceza mahkemelerinin görevli kılınmış olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karara karşı yapılan temyiz istemi; Danıştay
Onuncu Dairesinin, 22.11.2006 gün ve E:2005/8313, K:2006/6655 sayılı
kararıyla, incelenmeksizin ret şeklinde sonuçlanmış; bu karara karşı yapılan
Karar Düzeltme istemi de aynı Dairenin, 22.1.2008 gün ve E:2007/2019,
K:2008/76 sayılı kararıyla reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir. Davacı
şirket vekili, aynı istemle 16.9.2005 gününde adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur. ANKARA 12.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 18.11.2005 gün ve E:2005/647 Müt. sayı ile, İdare
tarafından, idari para cezasının 4822 sayılı Yasanın 25.maddesine göre
tahakkuk ettirilmiş olduğu, 4822 sayılı Yasanın 26.maddesinde, bu cezalara
karşı itiraz mercii olarak açıkça idare mahkemesinin gösterildiği; tahakkuk
ettirilen idari para cezasının idarenin kamu gücünü kullanarak yaptığı bir
işlem olduğu, bu bakımdan idari para cezası niteliğini taşıyan cezaların
idari yargı denetimi dışında tutulmasının idarenin yargısal denetiminin etkin
ve doğal anlamda gerçekleşmemesi sonucunu doğuracağı; esasen Anayasa
Mahkemesinin kararlarının da bu doğrultuda bulunduğu; Kabahatler Kanununda,
kabahat deyiminden Kanunun karşılığında idari yaptırım uygulanmasını
öngördüğü haksızlık olduğu belirtilmişse de verilen para cezasının kamu gücü
kullanılarak yapılan bir idari işlem olduğu ve 4822 sayılı Yasanın
26.maddesinde yetkili mahkemenin idare mahkemesi olduğuna dair yetkiyi
belirleyen maddenin halen yürürlükte olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu sonunda Yargıtay 7.Ceza
Dairesi; 20.11.2007 gün ve E:2006/3046, K:2007/9320 sayı ile, kararın
onmasına, görev uyuşmazlığının halli yönünden dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesinin mahal mahkemesince yerine getirilmesine karar vermiş; bunun
üzerine dava dosyası Mahkemece bir üst yazıyla Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği
karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir. 2- 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma
görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu
belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmesine karşın, Yargıtay
kararı üzerine görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
başvurulmuştur. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı
gözetilerek, yapılan başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında
olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev
uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4077
sayılı Yasa’nın 16. maddesine aykırılık nedeniyle, aynı Yasanın 25.
maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 23.2.1995
tarih ve 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 6.3.2003 tarih ve
4822 sayılı Kanun’un 23. maddesi ile değişik 16. maddesinde, ticari reklâm ve
ilânların kanunlara, Reklâm Kurulu’nca belirlenen ilkelere, genel ahlaka,
kamu düzenine, kişilik haklarına uygun, dürüst ve doğru olmalarının esas
olduğu, tüketiciyi aldatıcı, yanıltıcı veya onun tecrübe ve bilgi
noksanlıklarını istismar edici, tüketicinin can ve mal güvenliğini tehlikeye
düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını
bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve özürlüleri istismar edici reklâm
ve ilânlar ve örtülü reklâm yapılamayacağı, aynı ihtiyaçları karşılayan ya da
aynı amaca yönelik rakip mal ve hizmetlerin karşılaştırmalı reklâmlarının
yapılabileceği, reklâm verenin, ticari reklâm veya ilânda yer alan somut
iddiaları ispatla yükümlü bulunduğu, reklâm verenlerin, reklâmcılar ve mecra
kuruluşlarının bu madde hükümlerine uymakla yükümlü oldukları belirtilmiş;
25. maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan 8. fıkrasında, 16 ncı maddeye
aykırı hareket edenler hakkında üç aya kadar tedbiren durdurma ve/veya
durdurma ve/veya düzeltme ve/veya 3.500.000.000 lira para cezası uygulanacağı,
Reklâm Kurulu’nun, ihlalin niteliğine göre bu cezaları birlikte veya ayrı
ayrı verebileceği, 16 ncı maddeye aykırılık, ülke düzeyinde yayın yapan
yazılı, sözlü, görsel ve sair araçlar ile gerçekleşmiş ise, para cezasının on
katı olarak uygulanacağı kurala bağlanmış; 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı
Kanun’un 477. maddesiyle 26. maddesi değiştirilerek, “25 inci maddenin
birinci, dördüncü, yedinci, sekizinci, dokuzuncu ve onuncu fıkralarındaki
idarî yaptırımlara Bakanlık tarafından, diğer fıkralarındaki idarî para
cezalarına mahallî mülkî amir tarafından karar verilir. Bu
yaptırımlara ilişkin kararlar, kararı veren makam tarafından yedi gün
içerisinde ilgilinin mensup olduğu meslek kuruluşuna bildirilir. Bu Kanun
hükümlerine göre verilen idarî yaptırım kararlarına karşı 6/1/1982 tarihli ve
2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna
başvurulur. Ancak, idare mahkemesinde dava, işlemin tebliği tarihinden
itibaren onbeş gün içinde açılır. İdare mahkemesinde iptal davası açılmış
olması, kararın yerine getirilmesini durdurmaz” denilmiştir. 5728 sayılı
Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 4077
sayılı Yasa’nın 26. maddesinde yer alan düzenleme karşısında, para cezalarına
karşı yapılacak itirazların görüm ve çözümünde idari yargı yerlerinin görevli
olacağının kabulü gerekir. 1.6.2005
tarihinde yürürlüğe giren 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31.
maddesinde, " (1)
Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"
denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, idari para cezasına ilişkin görevli mahkemeyi belirleyen yasa
kuralı değiştirilmiş ve yeni düzenleme 19.12.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe
girmiş olduğuna göre, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel
hukuk ilkesi karşısında, 4077 sayılı Yasa’nın 16. ve 25. maddelerine göre
verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde anılan
Yasanın 26. maddesine göre idari yargı yerinin görevli olduğu kuşkusuzdur. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ:
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 12. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2247 sayılı
Yasa’nın 19.maddesi kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 6. İdare Mahkemesi’nin 17.8.2005 gün ve
E:2005/1103, K:2005/1118 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/46 KARAR NO: 2008/222 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2872 sayılı Kanunu uyarınca verilen
idari para cezasına karşı açılan davanın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : G. H. Davalı : Gaziantep
İl Çevre ve Orman Müdürlüğü O L A Y : 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun Ek-1/c
maddesine muhalefetten dolayı(anız yakılması fiili
nedeniyle) davacı adına idari para cezası verilmiştir. Davacı,
para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır. GAZİANTEP 1. İDARE MAHKEMESİ; 31.8.2006 gün ve
E:2006/2489, K:2006/1192 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun yürürlüğe girdiği 1.6.2005
tarihinden itibaren idari para cezalarına karşı açılan davaların, Kabahatler
Kanunu kapsamında olduğu ve idari yaptırım olarak para cezası öngören
kanunlarda itiraz yeri olarak idare mahkemeleri gösterilmiş olsa dahi, görüm
ve çözümünün adli yargı yerlerinin görev alanına girdiği; dosyanın
incelenmesinden, davacının anız yakılması fiili nedeniyle, davalı idarece
çevreye zarar verdiğinden bahisle dava konusu cezanın tesis edildiği, bu
durumda; davacıya 2872 sayılı Çevre Kanununa muhalefet nedeniyle 2.400,00 YTL
idari para cezası verilmesine ilişkin davalı idare işleminin, 5326 sayılı
Kanunda tanımlanan kabahatlerden olması nedeniyle 24.8.2006 tarihinde açılan
işbu davanın görüm ve çözümünün adli yargı mahkemelerinin görevine girdiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, kesinleşmiştir. Davacı bu
kez aynı istemle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. NURDAĞI SULH CEZA MAHKEMESİ; 2.3.2007 gün ve 2006/12 D.İş sayı ile, söz konusu
itirazın 2872 Sayılı Çevre Kanunun ek 1. maddesinin (c ) bendine
muhalefetten, anız yakılmasından
kaynaklandığı; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun, 5560 sayılı 31. maddesi ile değişik 3. maddesinin (a) bendindeki
"İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanır" hükmü ve 2872
sayılı yasanın 26.4.2006 tarih 5491 Sayılı Yasanın 17. maddesi ile değişik
25. maddesindeki "İdari yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden
itibaren 30 gün içinde idare mahkemesine dava açılabilir." özel hükmü karşısında,
söz konusu itirazın, bu konudaki itirazlara bakmakla görevlendirilen idare mahkemesine yapılması gerektiği
kanaatine varıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı ve ayrıca kararın kesinleşmesinden sonra, görevli mahkemenin
belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiş; bu karar, kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da
şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine
ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği
karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun
ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az
ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz
görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir.” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir. 2- 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma
görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu
belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasa
koyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması
halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma
iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa
zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile daha önce görevsizlik
kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Nurdağı Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2872 sayılı Kanun’un Ek-1/c
maddesine muhalefetten dolayı aynı Kanunun
20/l maddesine göre verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 9.8.1983 gün ve 2872 sayılı Çevre
Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı, bütün canlıların
ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma
ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır” denilmiş;
Ek 1. madde, birinci fıkrasının (c) bendinde, anız yakılması, çayır ve
mer'aların tahribi ve erozyona sebebiyet verecek her türlü faaliyetin yasak
olduğu belirtilmiş; 20. maddesinde, idari nitelikteki cezalar sayılmış;
anılan Yasanın 25. maddesinin birinci fıkrasında, idari cezalara karşı 7 gün
içerisinde idare mahkemesine itiraz edilebileceği yolunda düzenleme mevcut
iken; 1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi
karşısında, Mahkememizce; Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği”
başlıklı 3. maddesindeki, “Bu Kanunun genel hükümleri diğer kanunlardaki
kabahatler hakkında da uygulanır” yolundaki hüküm de dikkate alınarak,
Kabahatler Kanunu’nun belirlediği ilke ve esaslara uyan diğer kanunlardaki
idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırımlara karşı, Yasa’nın yürürlüğe girdiği tarihten sonra açılan
davaların görüm ve çözümünde, adli yargı yerleri görevli kılınmış; bilahare,
anılan Yasanın 3. maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108,
K:2006/35 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Ancak daha sonra, 2872 sayılı
Çevre Kanunu’nun 26.4.2006 günlü, 5491 sayılı Yasanın 17. maddesiyle değiştirilen ve 13.5.2006 tarih ve 26167
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 25. maddesinde, “Bu Kanunda öngörülen idarî
yaptırımların uygulanmasını gerektiren fiillerle ilgili olarak yetkili
denetleme elemanlarınca bir tutanak tanzim edilir. Bu tutanak denetleme
elemanlarının bağlı bulunduğu ve idarî yaptırım kararını vermeye yetkili
mercie intikal ettirilir. Bu merci, tutanağı değerlendirerek gerekli idarî
yaptırım kararını verir. İdarî yaptırım kararı, 11.2.1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre idarî yaptırım kararını veren merci
tarafından ilgiliye tebliğ edilir. İdari
yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare
mahkemesinde dava açılabilir. Dava açmış olmak idarece verilen cezanın
tahsilini durdurmaz. İdari
para cezalarının tahsil usûlü hakkında 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır. Ceza
vermeye yetkili kurum ve merciler tarafından tahsil edilen idarî para
cezaları, Maliye Bakanlığından izin alınarak Bakanlıkça bastırılan ve
dağıtılan makbuz karşılığında tahsil edilir. Buna göre,
2872 sayılı Çevre Kanunu’nda belirtilen idari yaptırım kapsamındaki idari
para cezalarına karşı açılacak davalarda idare mahkemesi genel görevli
kılınmış, ancak idari para cezalarının tahsil usûlü hakkında Kabahatler Kanunu
hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, dava konusu edilen idari para cezasına ilişkin yasa kuralı
değiştirilmiş ve yeni düzenleme 13.5.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş
olduğuna göre, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk
ilkesi karşısında, 2872 sayılı Yasa’nın 20. maddesine göre verilen idari para
cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin
görevli olduğu kuşkusuzdur Kaldı ki,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü,
5560 sayılı Yasa’nın 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren 31. maddesinde
"(1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde, b) Diğer
genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi
yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır" denilmiş olup,
2872 sayılı Yasa’da bu cezalara karşı idare mahkemesinde dava
açılabileceğinin belirtilmesi karşısında, idari para cezasına karşı yapılan
itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu anlaşılmaktadır.
Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Nurdağı Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında görülen
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Gaziantep 1. İdare Mahkemesi’nin 31.8.2006 gün ve
E:2006/2489, K:2006/1192 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/81 KARAR NO: 2008/225 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca
verilen idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A. D. Vekili : Av. A. K. Davalı : Antalya İl Özel İdaresi Vekili : Av. D.Ç. O L A Y : Antalya İl Özel İdaresi’nin 28.2.2006
gün ve 294 sayılı işlemi ile, 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 12. maddesi
uyarınca davacı adına idari para cezası verildiği bildirilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ANTALYA 3.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 8.8.2006 gün ve D.İş E:2006/67, D.İş K:2006/113 sayı
ile, Antalya İl Özel İdaresi’nin 28.02.2006 tarih ve 294 sayılı idari
yaptırım kararına itiraz edildiği, Anayasa Mahkemesi’nin 01.03.2006 tarih ve
2005/108 Esas, 2006/35 Karar sayılı kararı ile Kabahatler Kanunu’nun 3.
maddesinin iptal edildiği ve bu kararın 22.07.2006 tarih ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlandığı, bu iptal kararı ile idari para cezalarına karşı
başvuru yolu konusunda 1 Haziran 2005 tarihi öncesindeki uygulamaya büyük
oranda geri dönüldüğü, buna göre, idari para cezasının kaynağı olan yasada
kişiler hakkında idare tarafından verilen idari para cezalarına karşı itiraz
yolu açık biçimde sulh ceza mahkemeleri olarak belirlenmemiş ise; idarenin
her türlü eylem ve işlemlerinin hukuksal denetimini yapmakla görevli
Mahkemelerin(Anayasamızın ilgili hükümleri ve İdare Mahkemelerinin Kuruluşu
Hakkındaki Kanun hükümlerinden yola çıkılarak) idare mahkemeleri olduğu
hukuksal sonuca ulaşılabileceği, itiraz eden hakkında düzenlenen idari para
cezasının dayanağı olan 3213 sayılı Maden Kanunu hükümlerine göre idare
tarafından verilen idari para cezalarına karşı itiraz merciinin özel olarak açık
biçimde sulh ceza mahkemesi olarak gösterilmediğinin anlaşıldığı, Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesinin Anayasa Mahkemesi’nin yukarıda anılan kararı ile
iptal edilmesi de dikkate alınarak ve Mahkemelerin görevi kamu düzeni ile
ilgili olduğundan ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınabileceğinden
re’sen görev yönü ile itiraz dosyasının ele alınıp incelendiği, yapılan
inceleme sonucunda itiraz eden hakkında uygulanan idari para cezasının
dayanağı olan özel yasada Mahkemeleri özel olarak görevlendirilmediğinden,
yapılan itirazı değerlendirme ve sonuçlandırma görevinin idare mahkemesine
ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara yapılan
itirazın reddi suretiyle kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır. ANTALYA 2.
İDARE MAHKEMESİ; 13.12.2007 gün ve E: 2006/2490 sayı ile, davacı vekili
tarafından, davacı şirketin 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 12’nci maddesi
uyarınca 22.440,00YTL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin
Valilik Makamı’nın 8.2.2006 günlü, 144 olur sayılı işleminin iptali istemiyle
Antalya İl Özel İdaresi’ne karşı dava açıldığı, 3213 sayılı Maden Kanunu’nun
12’nci maddesinin 5’inci fıkrasından ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3.
ve 27. maddelerinden söz ederek, bakılan davada, davacı şirkete dava konusu
idari para cezasının 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca verildiği, bu Kanunda
da bu cezaya karşı açılacak davalarda görevli mahkemenin belirlenmediği ve
yine 5326 sayılı Kanun’un 27/8’inci maddesi dikkate alındığında idari para
cezasının verildiği işlem kapsamında idari yargının görev alanına giren bir
kararın da verilmediği görülmekle, dava konusu idari para cezasının iptali
istemiyle açılan bu davanın adli yargı yerince görüm ve çözümünün gerektiği,
ancak, daha önce Antalya 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nce görevsizlik kararı
verildiğinden görevli yargı yerinin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
başvuru zorunluluğunun doğduğu gerekçesiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19’uncu maddesi uyarınca
görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine, bu konuda verilecek karara değin davanın incelenmesinin
ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3213 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca
verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 4.6.1985
gün ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Amaç” başlığını taşıyan 1. maddesinde,
“Bu Kanun madenlerin aranması, işletilmesi, üzerinde hak sahibi olunması ve
terk edilmesi ile ilgili esas ve usulleri düzenler” denilmiş; 12. maddesinin
birinci fıkrasında, üretilen madenin sevk fişi ile sevkiyatının zorunlu
olduğu, ikinci fıkrasında, tesislerden elde edilen ürünlerin sevk fişi
kullanımı ve denetimi ile ilgili hususların yönetmelikle belirleneceği,
üçüncü fıkrasında, ruhsat sahibi tarafından sevk fişi olmaksızın maden sevk
edildiğinin mülkî idare amirliklerince tespit edilmesi halinde, söz konusu
madenin ocak başı satış bedelinin üç katı tutarında idarî para cezası
verileceği, dördüncü fıkrasında, denetim ve inceleme sonucunda, yaptığı
üretim ve sevkiyatı bildirmediği tespit edilen ruhsat sahiplerine, ödenmesi
gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet
hakkının on katı tutarında idarî para cezası verileceği, beşinci fıkrasında
ise; ruhsat veya işletme izni olmadan üretim faaliyetinde bulunulduğunun
tespiti halinde, üretilen madene mülkî idare amirliklerince el konulacağı, bu
kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkânı
ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı
tutarında idarî para cezası uygulanacağı, bu şekilde maden çıkartılması
ve/veya sevk edilmesinin Devlet malına karşı işlenmiş fiil sayılacağı, bu
fiili işleyenlerin adlî takibat yapılmak üzere ilgili makamlara
bildirileceği, el konulan madenlerin, mülkî idare amirliklerince satılarak
bedelinin özel idareye aktarılacağı belirtilmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 3213 sayılı Maden
Kanunu’nda, idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye
yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 3213 sayılı
Maden Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle,
İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Antalya 2.İdare
Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Antalya 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin
8.8.2006 gün ve D.İş E:2006/67, D.İş K:2006/113 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/93 KARAR NO: 2008/227 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca
verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk K A R A R
Davacı :
“Fleet Trader Vekili : Av. E.E.,
Av. İ.İ.P. Davalı :
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Vekili :
Av.N.Ö. O L A Y : İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin
3.1.2006 gün ve Cilt No:4, Sayfa No:79 sayılı ceza kararnamesi ile, 2872/3301
sayılı Çevre Kanunu’nun 24/a fıkrasının verdiği yetkiye göre 22/a-b-c fıkrası
gereği davacı adına idari para cezası verilmiştir. Davacı vekili, bu işlemin iptali istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır. İSTANBUL 1. İDARE MAHKEMESİ; 24.1.2006 gün ve E:2006/132,
K:2006/24 sayı ile, Kabahatler Kanunu
bir bütün olarak incelendiğinde, idari para
cezalarının da idari bir yaptırım türü olarak kabul edilmesi ve bu cezalara
karşı yapılacak itirazların Kabahatler Kanunu uyarınca Sulh Ceza Mahkemesince
çözümlenmesinin gerektiği, olayda davacıya 2872 sayılı Yasaya aykırılık nedeniyle idari para cezası
verildiği görülmüş olup, kabahat niteliğindeki
bu fiil nedeniyle verilen para cezasının Kabahatler Kanunun 17. maddesi
kapsamında bir yaptırım olduğu, bu itibarla
söz konusu cezaya yönelik itirazın
adli yargı yerince çözümlenmesi gerekeceği sonucuna varıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili bu kez, aynı istemle adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. TUZLA SULH CEZA MAHKEMESİ; 13.9.2006 gün ve Müt.E:2006/37,
Müt.K: 2006/115 sayı ile, yapılan yargılamaya, toplanan delillere ve tüm
dosya kapsamına göre; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’na genel kanun niteliği
veren 3. maddenin Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 tarih, 2005/108 E, 2006/35 K
sayılı ilamı ile iptal edildiği, kararın 22.7.2006 tarih ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayınlandığı, yine 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun bazı
maddelerinin 26.4.2006 tarihli 5491 sayılı Kanun ile değiştirildiği, bu
değişiklik ile idari para cezalarında yetkinin 24. maddede düzenlendiği ve bu
kanunda öngörülen idari yaptırım kararlarını verme yetkisinin Çevre ve Orman
Bakanlığı’na ait olduğunun belirtildiği, 25. maddede idari yaptırımların
uygulanması, tahsilinin düzenlendiği, buna göre "idari yaptırım
kararlarına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesinde dava
açabileceği" hükmünün getirildiği, buna göre Mahkemelerinin bu konuda
karar vermeye herhangi bir yetkisinin olmadığı, olayın idari yargının görev
alanına girdiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu,
adli yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı
vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, idari
yargı kararının kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Başkanlık
yazısı üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2872
sayılı Kanun’un 22. maddesine göre verilen para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır. 9.8.1983 gün ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun “Amaç”
başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı
olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri
doğrultusunda korunmasını sağlamaktır” denilmiş; 22.
maddesinde(Mülga: 26/4/2006 – 5491/24
md.), gemiler için verilecek cezalar düzenlenmiş; anılan Yasanın 25.
maddesinin birinci fıkrasında, idari cezalara karşı 7 gün içerisinde idare
mahkemesine itiraz edilebileceği yolunda düzenleme mevcut iken, 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi karşısında,
Mahkememizce; Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesindeki, “Bu Kanunun genel hükümleri diğer kanunlardaki kabahatler
hakkında da uygulanır” yolundaki hüküm de dikkate alınarak, Kabahatler
Kanunu’nun belirlediği ilke ve esaslara uyan diğer kanunlardaki idari para
cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırımlara karşı,
Yasa’nın yürürlüğe girdiği tarihten sonra açılan davaların görüm ve
çözümünde, adli yargı yerleri görevli kılınmış; bilahare, anılan Yasanın 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiştir. Ancak daha sonra, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun
26.4.2006 günlü, 5491 sayılı Yasanın 17. maddesiyle değiştirilen 25.
maddesinde, “Bu Kanunda öngörülen idari yaptırımların uygulanmasını
gerektiren fiillerle ilgili olarak yetkili denetleme elemanlarınca bir
tutanak tanzim edilir. Bu tutanak denetleme elemanlarının bağlı bulunduğu ve
idarî yaptırım kararını vermeye yetkili mercie intikal ettirilir. Bu merci,
tutanağı değerlendirerek gerekli idarî yaptırım kararını verir. İdarî
yaptırım kararı, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre idarî yaptırım kararını veren merci tarafından ilgiliye tebliğ edilir. İdari
yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare
mahkemesinde dava açılabilir. Dava açmış olmak idarece verilen cezanın
tahsilini durdurmaz. İdari
para cezalarının tahsil usûlü hakkında 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır. Ceza
vermeye yetkili kurum ve merciler tarafından tahsil edilen idarî para
cezaları, Maliye Bakanlığından izin alınarak Bakanlıkça bastırılan ve
dağıtılan makbuz karşılığında tahsil edilir. Buna göre,
2872 sayılı Çevre Kanunu’nda belirtilen idari yaptırım kapsamındaki idari
para cezalarına karşı açılacak davalarda idare mahkemesi genel görevli
kılınmış, ancak idarî para cezalarının tahsil usûlü hakkında Kabahatler Kanunu
hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, dava konusu edilen idari para cezasına ilişkin yasa kuralı
değiştirilmiş ve yeni düzenleme 13.5.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş
olduğuna göre, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk
ilkesi karşısında, 2872 sayılı Yasa’nın 22. maddesine göre verilen idari para
cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin
görevli olduğu kuşkusuzdur Kaldı ki,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü,
5560 sayılı Yasa’nın 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren 31. maddesinde
"(1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde, b) Diğer
genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi
yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır" denilmiş olup,
2872 sayılı Yasa’da bu cezalara karşı idare mahkemesinde dava açılabileceğinin
belirtilmesi karşısında, idari para cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve
çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu anlaşılmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İstanbul 1.İdare
Mahkemesi’nin 24.1.2006 gün ve E:2006/132, K:2006/24 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/103 KARAR NO: 2008/230 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Kervan Gıda San. Tic. Ltd. Şti. Vekili : Av. K.H. Davalı : Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı
(İstanbul Sigorta İl Müdürlüğü)
O L A Y : Sigortalı işe giriş bildirgesinin yasal
süre içersinde Kuruma verilmemesi nedeniyle davacı adına 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanunu’nun 9 ve 140. maddelerine göre idari para cezası verilmiş,
yapılan itiraz komisyon kararı ile reddedilmiştir. Davacı
vekili, söz konusu para cezasının iptali istemiyle 21.6.2004 tarihinde idari
yargı yerinde dava açmıştır. İSTANBUL BÖLGE İDARE MAHKEMESİ; 11.10.2006 gün ve E:2006/1321,
K:2006/4116 sayı ile, İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nce, dava konusu işlemin
iptaline dair verilen kararın bozulmasına, 506 sayılı Kanunun 5454
sayılı Kanunla değişik 140. maddesinde, idari para cezalarına karşı Sulh Ceza
Mahkemelerinde dava açılacağı hükme bağlandığından, 506 sayılı Kanun uyarınca
verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan bu davanın görüm ve
çözüm görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev
yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir. Davacı
vekili bu kez, aynı istemle 20.2.2007 tarihinde adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur. BAKIRKÖY
1.SULH CEZA MAHKEMESİ; 19.6.2007 gün ve E:2007/643 Değ.İş, K:2007/1245 Değ.
İş sayı ile, 506 sayılı Yasa’nın 140.
maddesinde yapılmış olan değişikliğin Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal
edildiği, 506 sayılı Yasa’nın 140. maddesine dayanılarak verilen para
cezalarına ilişkin uyuşmazlıkların görüm ve çözüm görevinin İdare Mahkemesine
ait olduğunun Danıştay 10. Dairesi kararları ile de belirlendiği, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde yapılan değişiklik ve 28/1-b maddesindeki
“--- başvuru konusu idari yaptırım kararının Sulh Ceza Mahkemesi’nde
incelenebilecek kararlardan olmadığının anlaşılması halinde, başvurunun
reddine karar verilir.” düzenlemesi karşısında, dava konusu kararın Sulh Ceza
Mahkemesi’nde incelenebilecek kararlardan olmadığı gerekçesiyle başvurunun
reddine karar vermiş, karar kesinleştikten sonra davacı vekilinin talebi ve
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 15. maddesi uyarınca ortaya çıkan görev
uyuşmazlığının çözümü için dosya Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O. Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; Hâkim-Raportör G. Fatma BÜYÜKEREN’in
2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay
Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1
sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Her ne kadar
adli yargı yerince verilen kararın hüküm fıkrasında “ mahkemenin görevsizliğine”,
“davanın görev yönünden reddine” şeklinde bir ibare yer almamakta ise de,
karar gerekçesinde davanın idare mahkemesinde görülmesi gerektiğinin açıkça
belirtilmiş olması karşısında verilen kararın görevsizlik kararı olarak kabul
edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Dosyanın incelenmesinden, Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nce, Bakırköy 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 23.5.2007 gün ve E:2007/644
Değ. İş, K:2007/876 Değ. İş sayılı ve İstanbul Bölge İdare Mahkemesi’nin
11.10.2006 gün ve E: 2006/1321, K:2006/4116 sayılı görevsizlik kararları
nedeniyle oluşan olumsuz görev uyuşmazlığı hakkında daha önce önüne gelmiş
bulunan görev uyuşmazlığının 3.3.2008 gün ve E:2007/561, K:2008/73 sayılı
karar ile çözüme bağlandığı ve bu karar ile İstanbul Bölge İdare
Mahkemesi’nin 11.10.2006 gün ve E:2006/1321, K:2006/4116 sayılı görevsizlik
kararının kaldırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır. 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir.”, 27. maddesinde
ise, “Uyuşmazlık Mahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceler; yöntemine uymayan
veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddeder.” denilmektedir. Açıklanan nedenlerle, daha önce Mahkememizce İstanbul
Bölge İdare Mahkemesi’nin görevsizlik kararı kaldırılmış olduğundan, 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen koşulları taşımayan başvurunun aynı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca reddine karar verilmesi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasanın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/109 KARAR NO: 2008/232 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5179 sayılı Kanun uyarınca verilen
idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Perşembe
Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi Müdürlüğü Davalı : Perşembe
Kaymakamlığı O L A Y : Perşembe Tarım İlçe Müdürlüğünün
20.5.2005 Kaymakamlık olur tarihli,1/1 cilt/sayfa no.lu işlemi ile Davacı
adına, toplu tüketime sunulan yemek partisinin her çeşidinden alınarak 72
saat uygun şartlarda saklanması gereken numunelerin saklanmadığından bahisle,
5179 sayılı Kanunun 29 maddesinin (h) bendine göre 5.560,00 YTL idari para
cezası verilmiştir. Davacı, para cezasına ilişkin işlemin
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. ORDU
İDARE MAHKEMESİ; 17.10.2005 gün ve E: 2005/1558, K: 2005/1762 sayı ile, uyuşmazlık
hakkında görevli yargı yerinin belirlenmesi için 1.6.2005 tarihinde yürürlüğe
giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun irdelenmesi gerektiği, Kabahatler
Kanunu’nun 2., 3., 16., 27., geçici 2., geçici 3. maddelerinden bahisle, dava dosyasının incelenmesinden; 5179 sayılı Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 17. maddesine dayanılarak çıkarılan
Gıda ve Gıda ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemelerin Piyasa Gözetimi.
Kontrolü, Denetimi ile İşyeri Sorumluluklarına Dair Yönetmeliğin 17/j
maddesine aykırı davranıştan dolayı davacı okul adına idari para cezası
verildiği ve cezanın davacı okula Kabahatler Kanununun yürürlüğe girmesinden
sonra tebliğ edildiğinin anlaşıldığı, dava konusu cezanın verilmesine neden
olan, toplu tüketime sunulan yemek partisinin her çeşidinden alınarak 72 saat
uygun şartlarda saklanması gereken numunelerin saklanmaması fiilinin, 5179
sayılı Yasa kapsamında bir kabahat olup, bu nedenle verilen idari para
cezasına karşı da Kabahatler Kanunu uyarınca Sulh Ceza Mahkemesine
başvurulması gerektiği sonucuna varılmış olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karara karşı
davacı temyiz isteminde bulunmuş, Danıştay Onuncu Dairesi; 13.4.2007 gün ve
E:2005/9228, K:2007/1949 sayı ile, temyiz isteminin
incelenmeksizin reddine karar vermiş; bu karara karşı ayrıca karar düzeltme
yoluna başvurulmamış ve karar kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez aynı istemle adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur. PERŞEMBE SULH CEZA MAHKEMESİ; 16.1.2008 gün ve Değişik İş
No: 2008/5 sayı ile, 5179 sayılı gıdaların üretimi, tüketimi ve
denetlenmesine dair kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabulü
hakkındaki kanunun 30. maddesinde, bu kanunda öngörülen para cezalarına karşı
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceğinin belirtildiği; idari para
cezası kararına itirazın, 5326 Sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. ve devam eden
maddelerinde düzenlendiği; bu Kanunun 27., 28 ve 29. maddelerinden söz ederek; yasal
düzenlemeler ve açıklamalar ışığında itiraz eden Perşembe Anadolu Otelcilik
ve Turizm Meslek Lisesi Müdürlüğü'nün 25.12.2007 havale tarihli itiraz
dilekçesi ve ekleri ile bu konuya ilişkin olarak düzenlenen Perşembe İlçe
Tarım Müdürlüğü'nün 20.5.2005 tarih ve 1 sayılı idari para cezası kararı ve
ekleri incelendiğinde, Perşembe İlçe Tarım Müdürlüğü tarafından, itiraz eden
Perşembe Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi Müdürlüğü hakkında, 18.4.2005
tarihinde Perşembe Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi yatılı öğrenci
yemekhanesinde öğle yemeğinden sonra bazı parasız yatılı öğrencilerde görülen
mide bulantısı ve kusma olaylarından sonra, Perşembe İlçe Tarım Müdürlüğü'nün
incelemeleri sonucu 5179 Kanunun 17. maddesi ve bu maddeye dayalı olarak
çıkarılan Yönetmeliğin 7/j maddesine aykırı olarak, toplu tüketime sunulan
yemek partisinin her çeşidinden alınarak 72 saat uygun şartlarda saklanması
gereken numunelerin saklanmadığının tespit edildiği nedeniyle, 5179 sayılı Kanunun
29/h maddesi gereği 5.560,00.YTL. idari para cezasına karar verildiği, idari
para cezası kararının, yasaya ve usulüne uygun olarak 20.5.2005 tarihinde
itiraz edene tebliğ edildiği, itiraz edenin, yasal süre içerisinde Ordu İdare
Mahkemesi'ne itiraz ettiği, Ordu İdare Mahkemesi tarafından 17.10.2005 tarih
ve 2005/1558 Esas-2005/1762 Karar sayılı kararla davanın görev yönünden
reddine karar verildiği, itiraza ilişkin olarak verilen görevsizlik
kararının, yasal süresi içerisinde yasaya ve usulüne uygun olarak itiraz eden
tarafından temyiz edildiği, ancak Danıştay 10. Dairesi'nin, 13.4.2007 tarih
ve 2005/9228 Esas 2007/1949 Karar sayılı kararı ile 5179 Sayılı Yasa gereği
verilen para cezalarına yapılan itiraz üzerine idare mahkemesince verilen
kararların kesin olduğundan bahisle temyiz talebinin reddine karar verildiği,
ancak mahkemelerince; gerek Ordu İdare Mahkemesi'nin görevsizlik kararının, gerekse
Danıştay 10.Dairesi'nin kararının, yasaya ve usulüne uygun olarak
değerlendirilmediği, 5179 Sayılı Yasa gereği verilen idari para cezalarına
ilişkin itiraz üzerine yetkili ve görevli idare mahkemesi tarafından, ancak
işin esasına girilerek verilen kararların kesin nitelikte olacağı, oysa
yargılamaya konu somut davada 5179 Sayılı Yasa'nın 30. Maddesi gereği
mahkemelerince görevli ve yetkili olduğu kanaatine varılan Ordu İdare
Mahkemesi’nin itiraz üzerine işin esasına girerek karar vermediği,
dolayısıyla bu kararın kesin nitelikte kabul edilemeyeceği, kaldı ki 5326
Sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. Maddesi'ni değiştiren 6.12.2006 tarih ve 5560
Sayılı Yasa'nın 31. Maddesi gereği bu kanunun, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı, oysa 5179 sayılı Kanunda, öngörülen para
cezalarına karşı yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceğinin
düzenlendiği, bu durum karşısında tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; 5179 sayılı Kanunun 30. maddesi gereği Mahkemelerinin
görevsizliğine ve dosyanın, görevli yargı yerinin belirlenmesi amacıyla
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiş; bu karar itiraz
edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği
karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir.” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir. 2- 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma
görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu
belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Perşembe Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması,
gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun
olacağından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5179 sayılı Kanun’un 29. maddesinin (h) bendi
uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 27.5.2004 gün ve 5179 sayılı Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu
Kanunun amacı, gıda güvenliğinin temini, her türlü gıda maddesinin ve gıda
ile temasta bulunan madde ve malzemelerin teknik ve hijyenik şekilde üretim,
işleme, muhafaza, depolama, pazarlama ve halkın gereği gibi beslenmesini
sağlamak, üretici ve tüketici menfaatleriyle halk sağlığını korumak üzere
gıda maddelerinin üretiminde kullanılan her türlü ham, yarı mamul ve mamul
gıda maddeleri ile gıda işlemeye yardımcı maddeler ve gıda ile temasta
bulunan madde ve malzemelerin güvenliğine ilişkin özelliklerinin tespit
edilmesi, gıda maddeleri üreten ve satan işyerlerinin asgari teknik ve
hijyenik şartlarının belirlenmesi, gıda maddeleri ile ilgili hizmetler ile
denetimine dair usul ve esasları belirlemektir” denilmiş; “Ceza Hükümleri”
başlıklı 29. maddesinin (h) bendinde, “17 nci maddede belirtilen işyeri
sorumluluğu ile ilgili hükümlere uymayan gerçek ve tüzel kişilere beşmilyar
lira idarî para cezası verilir, eylemin tekrarı halinde idarî para cezası iki
kat olarak uygulanır..” hükmü yer almış; 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı
Kanunun 542 maddesiyle madde başlığı “İdari
yaptırımlar ve cezalar” şeklinde değiştirilmiş, ancak (h) bendinde değişikliğe
gidilmemiştir. Anılan Yasanın 30. maddesinde de, bu Kanunda yazılı olan idari para
cezalarının, o yerin en büyük mülki amiri tarafından verileceği, verilen
idari para cezalarına dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı,
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği belirtilmişken; bu madde; 5728
sayılı Kanunun 543 maddesiyle “İdari yaptırımlara karar verme yetkisi” başlığı altında, “Bu Kanunda yazılı olan idari yaptırımlara karar vermeye,
mahallî mülki amir yetkilidir.” şeklinde değiştirilmiş; 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda, idari
para cezasının iptali istemiyle dava açılmış olup; 5179 sayılı Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’da, bu cezaya karşı kanun yoluna ilişkin
bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5179 sayılı
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanunla değişik
3. maddesinde belirtildiği üzere, İdari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
reddi ile ayrıca verdiği görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Perşembe Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesi kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN REDDİ ile aynı Mahkemece ayrıca
verilen 16.1.2008 gün ve Değişik İş No: 2008/5
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/119 KARAR NO: 2008/234 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4817 sayılı Yabancıların Çalışma
İzinleri Hakkında Kanun uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacı :
TMS Sağlık Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. Şti. Vekili :
Av. M.T. Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Başkanlığı O L A Y : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Antalya Bölge Müdürlüğü’nün 1.5.2006 gün ve 8819 sayılı işlemi ile, 4817
sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’un 21. maddesi uyarınca
davacı adına 7.844.-YTL idari para cezası verilmiştir. Davacı
vekili, dava dilekçesinde, 783.-YTL tutarındaki idari para cezasına ilişkin
8821 sayılı işlemi göstermiş ise de; 7.844.-YTL tutarındaki idari para
cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ANTALYA 1.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 9.6.2006 gün ve D. İş E:2006/753, D. İş K:2006/753 sayı
ile, başvuran hakkında Antalya Bölge Çalışma Müdürlüğü tarafından dosya
kapsamındaki idari para cezasının düzenlendiği, bu düzenleme üzerine başvuran
tarafından idari para cezasının iptalinin istendiği, Anayasa Mahkemesi’nin
2005/108 Esas, 2006/35 Karar sayılı, 1.3.2006 tarihli kararı ile Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesinin iptal edildiği, bu iptal kararı ile idari para
cezalarına karşı başvuru yolu konusunda 1 Haziran 2005 tarihi öncesindeki
uygulamaya büyük oranda geri dönüldüğü, buna göre, idari para cezasının
kaynağı olan yasada, kişiler hakkında idare tarafından verilen idari para
cezalarına karşı itiraz yolu açık biçimde sulh ceza mahkemeleri olarak
belirlenmemiş ise, idarenin her türlü eylem ve işlemlerinin hukuksal
denetimini yapmakla görevli mahkemelerin (Anayasa’nın ilgili hükümleri ve
İdare Mahkemelerinin Kuruluşu Hakkındaki Kanun hükümlerinden yola çıkılarak)
idare mahkemeleri olduğu hukuksal sonucuna ulaşılabileceği, itiraz eden
hakkında düzenlenen idari para cezasının dayanağı olan yasa hükmünün ve bu
hükmün yer aldığı özel yasanın bütünüyle incelenmesi halinde, bu yasa
gereğince verilen idari para cezalarına karşı itiraz yolunun özel olarak açık
biçimde sulh ceza mahkemeleri olarak gösterilmediğinin anlaşıldığı,
Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinin Anayasa Mahkemesi’nin yukarıda anılan
kararı ile iptal edilmesi de dikkate alınarak yapılan inceleme sonucu, itiraz
eden hakkında uygulanan idari para cezasının dayanağı olan özel yasa da
Mahkemeleri özel olarak görevlendirilmediğinden, yapılan itirazı
değerlendirme ve sonuçlandırma görevinin idare mahkemesine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili,
bu kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. ANTALYA 1.
İDARE MAHKEMESİ; 5.12.2007 gün ve E:2006/2847, K:2007/1797 sayı ile, davanın,
davacı şirketin çalışma izni olmayan yabancıları çalıştırıldığından bahisle
4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’un 21. maddesi
uyarınca 7.844.-YTL para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin 1.5.2006 tarih
ve 8819 sayılı işlemin iptali istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 tarih ve 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. ve 27.
maddesinden söz ederek, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında
Kanun’un 21. maddesinin 6. fıkrasında, “Bu Kanunda öngörülen idari para
cezaları gerekçesi belirtilmek suretiyle Bakanlık Bölge Müdürlüğünce
ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. İdari
para cezaları tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde vergi daireleri veya
mal müdürlüklerine ödenir. İlgililer cezaya bu süre içinde yetkili sulh ceza
mahkemesi nezdinde itiraz edebilir” hükmüne yer verildiği, 4817 sayılı
Kanun’da, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinin aksine bir hüküm
bulunmadığından, 4817 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezalarına
karşı açılan davalarda sulh ceza mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna
ulaşıldığı, bu durumda, 4817 sayılı Yasa’nın 21. maddesi uyarınca verilen
dava konusu para cezasına ilişkin uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli
yargının(sulh ceza mahkemesinin) görev alanına girdiği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME :
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği, Başkanlıkça adli yargı dosyasının da ilgili Mahkemesinden
getirtildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: 27.2.2003 tarih ve 4817 sayılı Yabancıların Çalışma
İzinleri Hakkında Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, bu Kanunun
amacının, yabancıların Türkiye'deki çalışmalarını izne bağlamak ve bu
yabancılara verilecek çalışma izinleri ile ilgili esasları belirlemek olduğu; 21. maddesinde, idari para cezasının hangi hallerde
verileceği ve verilecek idari para cezası miktarları belirtildikten sonra, bu
Kanunda öngörülen idari para cezalarının gerekçesi belirtilmek suretiyle
Bakanlık bölge müdürlüğünce ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliğ edileceği, idari para cezalarının tebliğ tarihinden
itibaren yedi gün içinde vergi daireleri veya mal müdürlüklerine ödeneceği,
ilgililerin cezaya bu süre içinde yetkili sulh ceza mahkemesi nezdinde itiraz
edebilecekleri, başvurunun, cezanın takip ve tahsilini durdurmayacağı öngörülmüşken,
bu madde, 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun’un 499. maddesiyle, “18 inci maddeye göre bildirim yükümlülüğünü süresi içinde
yerine getirmeyen bağımsız çalışan yabancı ile yabancı çalıştıran işverene
her bir yabancı için ikiyüzelli Türk Lirası idarî para cezası verilir. Çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan
yabancıya beşyüz Türk Lirası idarî para cezası verilir. Çalışma izni bulunmayan yabancıyı
çalıştıran işveren veya işveren vekillerine her bir yabancı için beşbin Türk
Lirası idarî para cezası verilir. Bu durumda, işveren veya işveren vekili
yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine
dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını
karşılamak zorundadır. Birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarda
sayılan fiillerin tekrarı hâlinde idarî para cezaları bir kat artırılarak
uygulanır. Bu Kanuna göre verilmiş çalışma izni olmaksızın
bağımsız çalışan yabancıya ikibin Türk Lirası idarî para cezası verilir ve
varsa işyeri veya işyerlerinin Bakanlık bölge müdürlerince kapatılması kararı
alınarak, bu kararın uygulanması için durum ilgili valiliğe bildirilir. Tekrarı hâlinde, varsa işyeri veya
işyerlerinin kapatılmasının yanı sıra idarî para cezası bir kat artırılarak
uygulanır. Bu
Kanuna göre idarî para cezası ile cezalandırılan bağımlı veya bağımsız
çalışan yabancılar ile yabancı çalıştıran işverenler İçişleri Bakanlığına
bildirilir” şeklinde
değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda, para cezasının kaldırılması istemiyle dava
açılmış olup; 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’da
yapılan değişiklikle idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
yürürlüğe girmesi üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen
Kanun’un diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı
yapılacak itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan
yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19.
maddelerinde belirtilen koşulları taşıması, 27. maddenin (1) numaralı
bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması halinde, idari para cezaları
ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005
tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza mahkemelerinin genel görevli
kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin
görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel
kanun niteliği” başlıklı 3. maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve
E:2005/108, K:2006/35 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı
22.7.2006 gün ve 26236 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün,
kararın Resmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe
girmesine karar verilmiş; yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda
yasal düzenleme yapılmaması sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte
bulunduğu düşüncesiyle, aynı doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama
organı tarafından, Anayasa Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal
hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen
yargı yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli
olacağı belirtilmiştir. Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu
Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para
cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı;
diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise
uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni
bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı,
bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli
hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna
göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin
(1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Antalya 1.Sulh Ceza Mahkemesi’nin 9.6.2006 gün ve D. İş
E:2006/753, D. İş K:2006/753 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/123 KARAR NO: 2008/235 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Maden Kanununun I(A) Grubu Madenleri
İle İlgili Uygulama Yönetmeliği uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.Z. Davalı : Kırıkkale Valiliği İl Özel İdaresi Vekili : Av. E.K. O L A Y : Kırıkkale Valiliği İl Özel İdaresi’nin
28.7.2006 gün ve 3439 sayılı işlemi ile, Maden Kanununun I(A) Grubu Madenleri
İle İlgili Uygulama Yönetmeliği’nin 18. maddesi uyarınca davacı adına idari
para cezası verilmiştir. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. KIRIKKALE
2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 30.3.2007 gün ve Değişik İş:2006/672, Değişik
İş K:2006/672 sayı ile, Kırıkkale Valiliği İI Özel İdaresi'nin 28.7.2006 tarih ve
3439 seri no’lu idari para cezasının kaldırılmasının talep edildiği, itiraz konusunun, 5177
sayılı Yasa’nın 1(A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği’nin
18'inci maddesi uyarınca verilen idari para cezası olduğu, cezanın, Kırıkkale
İl Özel İdaresi Kum-Çakıl Ocakları İnceleme ve Denetleme Komisyonu’nun
23.6.2006 günlü raporuna dayanılarak Kırıkkale İl Özel İdaresi tarafından
düzenlendiği, 5302
sayılı İl Özel İdare Yasası’nın 16 ve 17. maddeleri uyarınca oluşturulan
komisyon raporu uyarınca ceza verilmesinin aynı Yasanın 55 ve 56.
maddelerinde düzenlendiği, devamı maddelerinde ise itiraz hükümlerine yer
verildiği, 5302
sayılı Yasa’ya göre verilen ceza kararlarına ilişkin 59'uncu madde de
müracaatların idari yargı mercilerine yapılacağının düzenlendiği, Kabahatler Yasası’nın
3'üncü maddesinin 5560 sayılı Yasa ile değiştirildiği, buna göre
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanabileceğinden, 5302 sayılı
Yasa’nın 59'uncu maddesinde özel düzenleme olduğuna göre itiraz hakkında
Mahkemelerinin görevsiz olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle CMK'nun 3,
4, 5, 6 ve 5302 sayılı Yasa’nın 59'uncu maddesi uyarınca görevsizlik kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. KIRIKKALE İDARE MAHKEMESİ; 20.7.2007 gün ve E:2007/728 sayı ile, davacı tarafından, Maden Kanunu'nun 12. maddesi ve Maden
Kanununun I(A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin 18.
maddesi uyarınca 28.7.2006 tarih ve 3439 sayılı işlemle uygulanan 20.098.-YTL
idari para cezasının iptali istemiyle Kırıkkale Valiliği İl Özel İdaresi'ne
karşı dava açıldığı, Kırıkkale 2. Sulh Ceza Mahkemesi'nin 30.3.2007 tarih ve
D.İş K.No:2006/672 sayılı görevsizlik kararı
üzerine Mahkemelerinde açılan davada, dava dilekçesinin usulüne uygun
olmadığı gerekçesiyle 3.5.2007 tarih ve K:2007/367 sayılı karar ile yeniden
dava açmakta serbest olmak üzere dilekçenin reddedildiği; işbu dava dilekçesinin
ise 30 günlük yasal süreden sonra Mahkemeleri kaydına girdiği anlaşılmakta
ise de; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi hükmü gereği
"görev" konusunun süre aşımından önce ele alınması gerektiğinden ve
işbu davada idari yargının görev alanına girmediğinden dava dilekçesinin
süresinde yenilenmemesi hususu değerlendirmeye alınmadan görev hususunun
öncelikle incelendiği, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 5177 sayılı Kanun’la
değişik 2. maddesinde, 1. grup madenler arasında (a) inşaat ile yol yapımında
kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakılların da sayıldığı;
7. maddesinde, madencilik faaliyetlerinde üretim ve sevkiyatın usulü ile
ruhsatsız ve izinsiz üretim ve sevkiyat halinde uygulanacak idari para
cezalarının düzenlendiği; Maden Kanunu'nda değişiklik yapan 26.5.2004 tarih
ve 5177 sayılı Kanun'un geçici 8. maddesi uyarınca yürürlüğe giren Maden
Kanununun I(A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin 18.
maddesinde, ruhsat olmadan I(a) Grubu bir madenin üretilip sevk edilmesinin,
Genel Müdürlüğün ve mülki amirin yetkilendirdiği kişiler tarafından tespit
edilmesi halinde, durumun bir tutanak ile tespit edileceği; üretilen madene
mülki idare amirliğince el konularak; bu kişilere, bu fıkra kapsamında
üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm
madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası
uygulanacağının hükme bağlandığı, ancak, bahsi geçen mevzuatta, uygulanan
idari para cezalarına karşı gidilecek yargı yolunun belirtilmediği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2, 3, 16 ve 27. maddelerinden
söz ederek, bu hükümlerin incelenmesinden, idari
para cezalarına karşı açılacak davalarda diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde görevli yargı yerinin idari yargı değil adli yargı yeri
olduğu sonucuna varıldığı, dosyanın
incelenmesinden, davacının Balışeyh İlçesi Akçakavak Köyü Köçekgölü mevkii
1457 parseldeki ocak sahasında ruhsatı dışında alanlarda çalışma yaptığından
bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu ve Maden Kanununun I(A) Grubu Madenleri İle
İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin 18. maddesi uyarınca verilen para cezasının
iptali istemiyle adli yargıda açılan davanın Kırıkkale 2. Sulh Ceza Mahkemesi'nin
30.3.2007 tarih ve D.İ.K.No:2006/672 sayılı "görevsizlik" kararı
ile reddi üzerine bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı, bu durumda, yukarıda yer alan hükümler uyarınca verilen
cezanın iptali istemiyle açılan davalarda idare mahkemeleri görevli olmayıp,
anılan 5326 sayılı Yasa'nın 3. ve 27. maddeleri uyarınca sulh ceza
mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle Kırıkkale
2. Sulh Ceza Mahkemesi'nin 30.3.2007 gün ve D.İ.K.No:2006/672 sayılı
"görevsizlik" kararı üzerine açılan bu davada görevli yargı yerinin
belirlenmesi için 2247 sayılı Yasa'nın 19. maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesi'ne başvurulmasına, dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine ve karar alınana kadar davanın incelenmesinin ertelenmesine
karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde
öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3213
sayılı Maden Kanununun I(a) Grubu madenleri ile ilgili yapılacak işlemlere
ait usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanan Maden Kanununun I(A)
Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin 18. maddesi gereğince
verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 4/6/1985 gün ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Amaç”
başlığını taşıyan 1. maddesinde, “Bu Kanun madenlerin aranması, işletilmesi,
üzerinde hak sahibi olunması ve terk edilmesi ile ilgili esas ve usulleri
düzenler” denilmiş; 12. maddesinin birinci fıkrasında, üretilen madenin sevk
fişi ile sevkiyatının zorunlu olduğu, ikinci fıkrasında, tesislerden elde
edilen ürünlerin sevk fişi kullanımı ve denetimi ile ilgili hususların
yönetmelikle belirleneceği, üçüncü fıkrasında, ruhsat sahibi tarafından sevk
fişi olmaksızın maden sevk edildiğinin mülkî idare amirliklerince tespit
edilmesi halinde, söz konusu madenin ocak başı satış bedelinin üç katı
tutarında idarî para cezası verileceği, dördüncü fıkrasında, denetim ve inceleme
sonucunda, yaptığı üretim ve sevkiyatı bildirmediği tespit edilen ruhsat
sahiplerine, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar
için hesaplanacak Devlet hakkının on katı tutarında idarî para cezası
verileceği, beşinci fıkrasında ise; ruhsat veya işletme izni olmadan üretim
faaliyetinde bulunulduğunun tespiti halinde, üretilen madene mülkî idare
amirliklerince el konulacağı, bu kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup
el konulan ve el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı
satış bedelinin beş katı tutarında idarî para cezası uygulanacağı, bu şekilde
maden çıkartılması ve/veya sevk edilmesinin Devlet malına karşı işlenmiş fiil
sayılacağı, bu fiili işleyenlerin adlî takibat yapılmak üzere ilgili
makamlara bildirileceği, el konulan madenlerin, mülkî idare amirliklerince
satılarak bedelinin özel idareye aktarılacağı belirtilmiştir. Maden Kanununun I(A) Grubu Madenleri İle İlgili
Uygulama Yönetmeliği'nin 18. maddesinde, “Ruhsat
olmadan I (a) Grubu bir madenin üretilip sevk edilmesinin, Genel Müdürlüğün
veya mülki amirin yetkilendirdiği kişiler tarafından tespit edilmesi halinde,
durum bir tutanak ile tespit edilir. Bu tutanakta üretimin yapıldığı yer,
üretimi yapan kişi, taşıyan aracın plakası, aracı kullanan kişi, tartılması
mümkün ise sevk edilen maden cinsi ve miktarı ya da yaklaşık miktarı tespit
edilir. Üretilen madene mülki idare amirliğince el konulur. Bu kişilere, bu
fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkanı ortadan
kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış tutarının beş katı miktarında idari
para cezası uygulanır. Bu şekilde maden çıkartılması ve/veya sevk edilmesi
Devlet malına karşı işlenmiş fiil sayılır. Bu fiili işleyenler adli takibat
yapılmak üzere ilgili makamlara bildirilir. El konulan madenler, mülki idare
amirliğince satılarak bedeli il özel idaresine aktarılır” denilmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 3213 sayılı Maden
Kanunu’nda, idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye
yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son olarak,
30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 3213 sayılı
Maden Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Kırıkkale İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ
ile Kırıkkale 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 30.3.2007 gün ve Değişik
İş:2006/672, Değişik İş K:2006/672 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/154 KARAR NO: 2008/239 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5149 sayılı Yasa’nın 23. md uyarınca
verilen idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : G.T. Davalı : Ankara Valiliği Gençlik ve Spor İl
Müdürlüğü O L A Y : Ankara Valiliği Gençlik ve Spor İl
Müdürlüğü’nün 27.3.2007 gün ve 3168 sayılı yazısı ile, 11.03.2007 Pazar günü
saat 15:00 da MKE Ankaragücü-Beşiktaş takımları arasında oynanan Turkcell
Süper Ligi Futbol Müsabakasında 5149 sayılı Kanunun 12. ve 17. maddesinin 2.
fıkrası ile 24. maddesinin 1. fıkrasına muhalefet ettiğinin (çirkin ve kötü
tezahüratta bulundukları ve spor alanlarını zarara uğrattıkları) tespit
edildiğinden bahisle davacıya; Kanunun 23. maddesinin 2. fıkrası gereğince İl
Spor Güvenlik Kurulunca karar alınarak, Valilik Makamının 2006-2007/7 sayı ve
14.3.2007 tarihli Olur’ları ile 1.316 YTL tutarında idari para cezası
verilmesinin uygun görüldüğü bildirilmiştir. Davacı, para
cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. FATİH 2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 6.4.2007 gün ve Müt.:2007/1387 sayı ile,
5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3.maddesinin, Anayasa Mahkemesinin 2005/108
E.ve 2006 /35 karar sayılı kararı ile iptalinden sonra yeniden düzenlenen
5560 sayılı yasa ile değişik 3.maddesine göre “Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımım gerektiren bütün fiiller hakkında.uygulanır.”
şeklinde düzenlendiği; idari para cezasına dayanak 4077 sayılı Kanunun 4822
sayılı kanunla değişik 17 ve 25/8 inci maddelerine :. göre: bu
cezalara karşı tebliğ, tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili
İDARE MAHKEMESİNE itiraz edilebilir hükmü bulunduğundan, idari para cezasına
yönelik açılan davada İDARİ YARGI yerinin görevli olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu kez, aynı
istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 11.
İDARE MAHKEMESİ; 1.4.2008 gün ve E:2007/1397 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler
Kanun'unun 2.maddesinde; Kabahat deyiminden, kanunun karşılığında idari
yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlığın anlaşılacağı, 5560 sayılı
Yasayla değişik 3.maddesinde, bu Kanunun idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı, 27.maddesinde, idari para cezalarına karşı kararın
tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza
mahkemesine başvurulabileceğinin hükme bağlandığı; dava dosyasının
incelenmesinden, davacıya 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve
Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanunun 23.maddesi uyarınca 1.316,00 YTL para
cezası verildiği, bu cezaya karşı Fatih 2.Sulh Ceza Mahkemesinde 06.04.2007
tarihinde açılan davanın anılan Mahkemenin 06.04.2007 günlü 2007/1387 sayılı
kararıyla idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle reddi üzerine de
19.04.2007 tarihinde İstanbul idare Mahkemesine verilen dilekçeyle bakılan
davanın açıldığı ve İstanbul 3.İdare Mahkemesinin 15.05.2007 tarih
E:2007/785, K:2007/1303 sayılı yetki ret kararı nedeniyle dosyanın İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”
açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde
öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5149
sayılı Kanun’un 23. maddesine göre verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır. 28.4.2004
tarih ve 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine
Dair Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; spor
müsabakalarının yapıldığı alanlar ile bunların eklenti ve çevresinde müsabaka
öncesinde, müsabaka esnasında veya sonrasında şiddetli rekabet ve bunun
doğurduğu fanatizm sonucu patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı, kesici veya
delici maddelerin kullanılmasının, şiddet ve düzensizliğin, kişilik
haklarına, ailevî veya manevî değerlere yönelik hakaret, sövme ve aşağılayıcı
slogan ve davranışların yer aldığı sporun ruhuna, ilke ve kurallarına uymayan
kötü tezahüratın önlenmesi suretiyle huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığı
ve kamu düzeninin sağlanmasına yönelik olarak alınacak önlemler ve
uygulanacak yaptırımlarla ilgili usul ve esasları düzenlemektir” denilmiş;
23. maddesinde, yasaklara uymama halinde verilecek idari para cezaları
düzenlenmiş; 28. maddesinde, bu Kanuna aykırı eylemlerde bulunanlar hakkında
spor güvenlik kurulunun re’sen veya kendisine gelen şikâyet ve ihbarlar
üzerine yapacağı inceleme sonucunda mahallin en büyük mülkî idare amiri
tarafından ilgili hakkında bu Kanundaki idarî para cezaları veya tedbirlerin
uygulanmasına karar verileceği, bu Kanunda yazılı olan idarî para cezalarına
dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden
itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itirazın
cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı, itiraz üzerine verilen kararın
kesin olduğu, itirazın zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde inceleme
yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı, idarî para cezalarının 21.7.1953
tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre tahsil olunacağı belirtilmiştir. Daha
sonra, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 535. maddesi ile değişik 23.
maddesinde, 17 nci maddenin birinci fıkrasına aykırı davranan kişilere beşyüz
Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verileceği, 17 nci
maddenin ikinci fıkrasına aykırı davranan kişilere bin Türk Lirası, tekrarı
halinde ikibin Türk Lirası idarî para cezası verileceği, fail, kulübün veya
bir taraftar derneğinin mensubu ise fiilin tekrarı halinde mensubu bulunduğu
kulüp veya dernek hakkında da üçbin Türk Lirası idarî para cezası verileceği
belirtilmiş; aynı Kanunun 5728 sayılı Kanun’un 537. maddesi ile değişik 28.
maddesinde de, “Bu Kanuna aykırı eylemlerde bulunanlar hakkında büyükşehir ve
il belediye sınırları içinde il spor güvenlik kurulunun, bunun dışındaki
yerlerde ilçe spor güvenlik kurulunun re’sen veya kendisine gelen şikâyet ve
ihbarlar üzerine yapacağı inceleme sonucunda mahallin en büyük mülkî idare
amiri tarafından ilgili hakkında bu Kanundaki idarî para cezaları veya tedbirlerin
uygulanmasına karar verilir. Bu Kanun
hükümlerine göre verilen idarî para cezalarından tahsil edilen miktarın
tamamı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü hesabına aktarılır. Bu paralar Gençlik
ve Spor Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılacak yönetmelik esaslarına göre
yüzde ellisi Engelliler Spor Federasyonu ile engelliler kulüp ve
faaliyetlerine, yüzde ellisi ise fair play kurallarına uygun hareket eden
amatör spor kulüpleri ile okul sporlarının geliştirilmesine ayrılır. Bu Kanunda
belirtilen yasaklara uymayan kişilerin kimlik bilgileri, müsabakanın veya
eylemin yapıldığı mahallin emniyet birimlerince fotoğraflı olarak kaydedilir
ve bu kayıtlardaki kişiler takibe alınır” denilmiştir. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5149
sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun’da, son haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda düzenlenen
idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin görev
hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5149 sayılı
Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’da idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanun’un 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesinin
verdiği görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 11.İdare
Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Fatih 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin
6.4.2007 gün ve Müt:2007/1387 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/157 KARAR NO: 2008/240 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4077 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkında Kanun uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A Yapım Televizyon Programcılık
A.Ş.(NTV) Vekili : Av. İ. A. Davalı : Sanayi ve Ticaret Bakanlığı O L A Y : Davacı Şirkete ait NTV logosuyla yayın
yapan televizyon kanalında yayımlanan, Pas Fotomaç Gazetesi’ne ilişkin futbol
konulu reklamın, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 4822
sayılı Kanunla değişik 16. maddesine aykırı olduğu nedeniyle, Reklâm
Kurulunca davacı Şirkete, anılan Yasa’nın 17. ve 25/8. maddeleri uyarınca
idari para ve durdurma cezaları verilmiş; Bakanlık Makamının 29.4.2005 tarih
ve 96 sayılı onayıyla uygun bulunan ve 26.5.2005 tarih ve 12699 sayılı yazı
ile 20.7.2005 tarihinde tebliğ edilen bu işlem sonrasında, davacı şirket
vekili; idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle
25.7.2005 gününde idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA
12.İDARE MAHKEMESİ; 28.10.2005 gün ve E:2005/1444, K:2005/1126 sayı ile, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun 2. maddesine göre “kabahat” deyiminden kanunun
karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlığın anlaşılacağı;
3. maddesinde, bu Kanunun genel hükümlerinin diğer kanunlardaki kabahatler
hakkında da uygulanacağının öngörüldüğü; 16. maddesinde, kabahatler
karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların idari para cezası ve idari
tedbirlerden ibaret olduğunun, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuya
geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler olduğunun hükme
bağlandığı; anılan Kanun’un genel hükümleri arasında yer alan 27. maddesinin
birinci fıkrasında, idari para cezasına ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin idari yaptırım kararlarına karşı, kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde sulh ceza mahkemesine
başvurulabileceği öngörülmüş olup, anılan Yasa’nın yürürlüğe girdiği DANIŞTAY ONUNCU DAİRESİ; 15.11.2006 gün ve E:2006/1098, K:2006/6368
sayı ile, 4077 sayılı Yasanın 26/2. maddesinden bahisle, davacı adına verilen
para cezasının iptali istemiyle idare mahkemesi nezdinde açılan davada, idare
mahkemesince verilen kararın kesin olduğu ve itiraz talebinin inceleme
olanağının bulunmadığı gerekçesiyle incelenmeksizin ret kararı vermiş; bu
karara karşı yapılan Karar Düzeltme istemi de aynı Dairenin, 22.1.2008 gün ve
E:2007/2519, K:2008/66 sayılı kararıyla reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir. Davacı
şirket vekili, aynı istemle 9.12.2005 gününde adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur. ANKARA 12.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 10.3.2006 gün ve E:2005/1022 Müt. sayı ile, Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesinin Anayasa Mahkemesince iptal edildiği, yasaların
uygulanmasında özel yasaların öncelikli olduğu, 4077 sayılı Yasada, ceza
hükümlerine karşı itirazın, tebliğinden itibaren 7 gün içerisinde yetkili
idare mahkemesine yapılması gerektiğinin hükme bağlandığı, kararın idari
işlem niteliğinde bulunduğu mahkemelerinin itirazla ilgili karar verme
yetkisinin bulunmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar yasa
yoluna başvurulmayarak kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME: Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece; idari yargı
kararının kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Başkanlık yazısı
üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4077
sayılı Yasa’nın 16. maddesine aykırılık nedeniyle, aynı Yasanın 25.
maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 23.2.1995
tarih ve 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 6.3.2003 tarih
ve 4822 sayılı Kanun’un 23. maddesi ile değişik 16. maddesinde, ticari reklâm
ve ilânların kanunlara, Reklâm Kurulu’nca belirlenen ilkelere, genel ahlaka,
kamu düzenine, kişilik haklarına uygun, dürüst ve doğru olmalarının esas
olduğu, tüketiciyi aldatıcı, yanıltıcı veya onun tecrübe ve bilgi
noksanlıklarını istismar edici, tüketicinin can ve mal güvenliğini tehlikeye
düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını
bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve özürlüleri istismar edici reklâm
ve ilânlar ve örtülü reklâm yapılamayacağı, aynı ihtiyaçları karşılayan ya da
aynı amaca yönelik rakip mal ve hizmetlerin karşılaştırmalı reklâmlarının
yapılabileceği, reklâm verenin, ticari reklâm veya ilânda yer alan somut
iddiaları ispatla yükümlü bulunduğu, reklâm verenlerin, reklâmcılar ve mecra
kuruluşlarının bu madde hükümlerine uymakla yükümlü oldukları belirtilmiş;
25. maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan 8. fıkrasında, 16 ncı maddeye
aykırı hareket edenler hakkında üç aya kadar tedbiren durdurma ve/veya
durdurma ve/veya düzeltme ve/veya 3.500.000.000 lira para cezası uygulanacağı,
Reklâm Kurulu’nun, ihlalin niteliğine göre bu cezaları birlikte veya ayrı ayrı
verebileceği, 16 ncı maddeye aykırılık, ülke düzeyinde yayın yapan yazılı,
sözlü, görsel ve sair araçlar ile gerçekleşmiş ise, para cezasının on katı
olarak uygulanacağı kurala bağlanmış; 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun’un
477. maddesiyle 26. maddesi değiştirilerek, “25 inci maddenin birinci,
dördüncü, yedinci, sekizinci, dokuzuncu ve onuncu fıkralarındaki idarî
yaptırımlara Bakanlık tarafından, diğer fıkralarındaki idarî para cezalarına
mahallî mülkî amir tarafından karar verilir. Bu
yaptırımlara ilişkin kararlar, kararı veren makam tarafından yedi gün
içerisinde ilgilinin mensup olduğu meslek kuruluşuna bildirilir. Bu Kanun
hükümlerine göre verilen idarî yaptırım kararlarına karşı 6/1/1982 tarihli ve
2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna
başvurulur. Ancak, idare mahkemesinde dava, işlemin tebliği tarihinden
itibaren onbeş gün içinde açılır. İdare mahkemesinde iptal davası açılmış
olması, kararın yerine getirilmesini durdurmaz” denilmiştir. 5728 sayılı
Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 4077
sayılı Yasa’nın 26. maddesinde yer alan düzenleme karşısında, para cezalarına
karşı yapılacak itirazların görüm ve çözümünde idari yargı yerlerinin görevli
olacağının kabulü gerekir. 1.6.2005
tarihinde yürürlüğe giren 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31.
maddesinde, " (1)
Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"
denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, idari para cezasına ilişkin görevli mahkemeyi belirleyen yasa
kuralı değiştirilmiş ve yeni düzenleme 19.12.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe
girmiş olduğuna göre, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel
hukuk ilkesi karşısında, 4077 sayılı Yasa’nın 16. ve 25. maddelerine göre
verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde anılan
Yasanın 26. maddesine göre idari yargı yerinin görevli olduğu kuşkusuzdur. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Ankara 12.İdare
Mahkemesi’nin 28.10.2005 gün ve E:2005/1444, K:2005/1126 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/168 KARAR NO: 2008/241 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5253 sayılı Dernekler Kanunu uyarınca
verilen idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A. İ. Davalı : Konya Valiliği O L A Y : Konya Valiliği’nin 13.6.2007 gün ve
3107 sayılı ceza kararı ile, 2006 yılına ait dernek beyannamesinin kanuni
süresinden sonra verilmiş olması nedeniyle 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun
19. maddesinin ihlali sebebiyle, aynı Kanunun 32/L ve 33. maddeleri uyarınca
dernek başkanı olan davacı adına idari para cezası verilmiştir. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. KONYA 3. SULH CEZA MAHKEMESİ; 24.10.2007 gün ve Değişik İş:2007/1026
sayı ile, itiraz
edenin Konya Valiliği tarafından verilen 13.6.2007 tarih ve 3107 sayılı idari
para cezasının kaldırılmasını talep ettiği, Konya Valiliği’nden celp olunan
evrakın tetkikinden, itiraz edenin başkanı olduğu Tarım Spor Kulübü
Derneği’nin beyannamesini süresi içerisinde vermemesi nedeni ile 591.-YTL
idari para cezası ile cezalandırılmış olduğunun anlaşıldığı, talebin idari
para cezasına itiraz niteliğinde olup, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3/1.
maddesinde, Kanunun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağının belirtildiği, Yasanın ifade tarzından 5326 sayılı Yasa’nın 27
ve devamı maddeleri ile Mahkemelerini yetkili kılan itiraz usulünün ancak
idari yaptırımın dayanağını teşkil eden yasada özel hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağının açıkça anlaşıldığı, idari yaptırım kararının dayanağını
teşkil eden 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 33. maddesinde, idari para cezalarına
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içersinde yetkili idare mahkemesine başvurulabileceğinin
belirtildiği, bu durumda, idari yaptırım kararının dayanağı özel yasada
itiraz usulü ve mercii açıkça belirtilmiş olduğundan, söz konusu idari yaptırım
kararının 5326 sayılı Yasa’nın 7 ve devamı maddeleri gereğince Mahkemelerince
incelenme olanağı bulunmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş;
bu karar, karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. KONYA 2.
İDARE MAHKEMESİ; 28.2.2008 gün ve E:2007/1582 sayı ile, davacı tarafından dernek beyannamesinin süresinde
verilmediğinden bahisle 5253 sayılı Dernekler Kanunu uyarınca verilen
591,00YTL idari para cezasının iptali istemiyle Konya Valiliği'ne karşı dava
açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27. maddelerinden söz
ederek, 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 33.
maddesinin 4. fıkrasında, bu kanuna göre verilen idari para cezalarına karşı
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceğinin hükme bağlandığı, ancak bu hükmün 8.2.2008 tarih ve 26781
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı Temel Ceza
Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 578. maddesinin (yy) bendi ile
yürürlükten kaldırıldığı, dosyanın incelenmesinden, davacı adına, dernek
beyannamesinin süresinde verilmediğinden bahisle 5253 sayılı Dernekler
Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca 591,00YTL idari para cezası kesildiği, bu
işlemin iptali istemiyle Konya 3. Sulh Ceza Mahkemesi'nde açılan davada
anılan Mahkemenin 24.10.2007 tarih ve 2007/1026 Değişik İş sayılı kararı ile,
Dernekler Kanunu’nun 33/4. maddesi uyarınca idare mahkemelerinin görevli olduğundan
bahisle görevsizlik kararı verildiği, bu kararın itiraz edilmeyerek
kesinleştiği, daha sonra Mahkemeleri kayıtlarına giren dilekçe ile bakılmakta
olan davanın açıldığının anlaşıldığı, olayda,
5253 sayılı Dernekler Kanunu uyarınca verilen para cezalarına karşı açılacak
davalarda idari yargı mercilerinin yetkili ve görevli olduğunu belirten 33.
maddenin 4. fıkrasının yürürlükten kaldırılmış olması ve bu konuda Dernekler
Kanunu’nda başka bir hüküm bulunmaması karşısında, Dernekler Kanunu uyarınca
verilen para cezalarında görevli mahkemenin, genel kanun niteliği taşıyan
5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca adli yargı mahkemeleri olduğu sonucuna
varıldığı, bu duruma göre davacı şirkete
Dernekler Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca 591,00YTL idari para cezası
kesilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmış olan iş bu davanın görüm
ve çözümünde adli yargı mercileri görevli olup, Mahkemelerince esasının
incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı gerekçesiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun'un 19. maddesi gereğince, Konya 3. Sulh Ceza Mahkemesi'nin
24.10.2007 tarih ve 2007/1026 Değişik İş sayılı kararı ile görev yönünden
reddedilmesi üzerine Mahkemelerinde açılmış bulunan işbu davanın adli
yargının görev alanına girdiği kanaatine varılmış olduğundan, dava dosyası ve
eklerinin görevli merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine, davanın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nce görevli
merciin belirlenmesine ilişkin karar verilinceye kadar ertelenmesine
karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5253
sayılı Kanun’un 32/l ve 33. maddelerine göre verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 4.11.2004
tarih ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun “Amaç ve kapsam” başlıklı 1.
maddesinde, “Bu Kanunun amacı; dernekler, dernek şube veya temsilcilikleri,
federasyonlar, konfederasyonlar ve yabancı dernekler ile merkezleri yurt
dışında bulunan dernek ve vakıf dışındaki kâr amacı gütmeyen kuruluşların
Türkiye'deki şube veya temsilciliklerinin yasak ve izne tâbi faaliyetlerini,
yükümlülüklerini, denetimlerini ve uygulanacak cezalar ile derneklere ilişkin
diğer hususları düzenlemektir” denilmiş; 32. maddesinin (l) bendinde, 21, 22,
23 ve 24 üncü maddelerde belirtilen bildirim yükümlülüğünü, 19 uncu maddede
belirtilen beyanname verme yükümlülüğünü yerine getirmeyen dernek
yöneticilerinin beşyüzmilyon lira idarî para cezası ile cezalandırılacağı
kurala bağlanmış; 33. maddesinin üçüncü fıkrasında, bu Kanunda yazılı olan
idarî para cezalarının mülkî idare amiri tarafından verileceği, verilen idarî
para cezalarına dair kararların ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliğ edileceği, dördüncü fıkrasında, bu cezalara karşı
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceği, itirazın, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini
durdurmayacağı, itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğu, itirazın,
zaruret görülmeyen hâllerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede
sonuçlandırılacağı öngörülmüşken, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578.
maddesi ile, 33. maddenin dördüncü fıkrası yürürlükten
kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5253 sayılı
Dernekler Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde
"(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5253 sayılı
Dernekler Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Konya 2. İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Konya 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin
24.10.2007 gün ve Değişik İş:2007/1026 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/196 KARAR NO: 2008/250 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5179 sayılı Kanun uyarınca verilen
idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Sayınlar
Gıda Maddeleri San.ve Tic.A.Ş Vekili
: Av. M. G. Davalı : Gaziantep
Valiliği (Tarım İl Müdürlüğü) O L A Y :Gaziantep Valiliği
Tarım İl Müdürlüğünün
11.10.2006 tarihli Valilik olurlu,
9.10.2006 tarih, 2006/46 sayılı işlemi ile Davacıya, rafine zeytinyağı
numunesi analizinin olumsuz çıktığından bahisle, 5179 sayılı Kanunun 29 maddesinin
(d) bendine göre 6.105,00YTL idari para cezası verilmiştir. Davacı
vekili, para cezası verilmesine ilişkin işleme
karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. GAZİANTEP 1 .SULH CEZA MAHKEMESİ; 7.2.2007 gün ve 2006/1455
Müt sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 01.06.2005 tarihinde
yürürlüğe girmesiyle birlikte, bu tarihten itibaren 5326 sayılı Kanunu'nun 3.
maddesinde belirtilen “Bu Kanunun genel hükümleri diğer kanunlardaki
kabahatler hakkında da uygulanır” ve aynı Kanun'un 27.maddesinde belirtilen “İdari
para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararma
karşı sulh ceza mahkemesine başvurulabilir” hükümleri gereğince verilen idari
para cezalarım karşı yapılan itirazlara bakma görevinin sulh ceza mahkemesine
ait olduğu; ancak 19.12.2006 günü yürürlüğe giren Çeşitli Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin 5560 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile 5326 sayılı
Kanunu'nun 3. maddesi ile değiştirilerek “Bu Kanun'un idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanır" hükmünün getirildiği; bu durumda
5179 sayılı Gıdaların Üretimi. Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un 30. maddesinde açıkça “Bu
cezalara karşı, yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir.." hükmü
bulunduğundan, 5179 sayılı Kanun gereğince verilen idari para cezalarına
karşı yapılan itirazlara bakma görevinin 19.12.2006 tarihinden itibaren
yeniden idari Yargıya verilmiş bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez aynı istemle
idari yargı yerinde dava açmıştır. GAZİANTEP 2. İDARE MAHKEMESİ ; 20.2.2008 gün ve E:
2007/91, K: 2008/124 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 2., 3., 4.,
16., 17., 27. ve 29. maddelerinden söz ederek; 5179 sayılı Gıdaların Üretimi,
Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek
Kabulü Hakkında Kanun'un "Cezaların Tahsili ve İtiraz" başlıklı 30.
maddesinde "Bu Kanunda yazılı olan idari para cezaları, o yerin en büyük
mülki amiri tarafından verilir. Verilen İdari para cezalarına dair kararlar
ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre
tebliğ edilir. Bu cezalara karşı, yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz,
itiraz üzerine, verilen karar kesindir. İtiraz, zaruret görülmeyen hallerde
evrak üzerinde inceleme yapılarak, en kısa sürede sonuçlandırılır. Bu Kanuna
göre verilen idari para cezaları 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil
olunur." hükmüne yer verilmiş olduğu, anılan maddenin 08.02.2008 tarih
ve 26781 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 23.01.2008 tarih
ve 5728 sayılı "Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda
ye Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 543. maddesi ile
"İdarî Yaptırımlara Karar Verme Yetkisi" başlığı altında "Bu
Kanunda yazılı olan idari yaptırımlara karar vermeye, mahallî mülkî amir
yetkilidir." seklinde yeniden düzenlenerek yargı yolunu gösteren
kısmının yürürlükten kaldırıldığı; dava dosyasının incelenmesinden, davacı
şirkete, 5179 sayılı Kanunun 7. maddesine aykırı olarak üretim ve faaliyet
gösterdiğinden bahisle 6.105,00 YTL idari para cezası kesildiği ve bu işlemin
iptali istemiyle bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı; bu durumda, 5179
sayılı Kanunun para cezalarına ilişkin olarak açılan davalarda görevli
mahkemeyi gösteren 30. maddesinin ilgili kısmının yürürlükten kaldırılması
karşısında, 5326 sayılı yasanın 3. ve 27. maddeleri uyarınca uyuşmazlığın
görüm ve çözümünün adli yargı
yerinin görev alanına girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, O.Cem
ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan
13.10.2008 günlü toplantısında; I- İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5179 sayılı Kanun’un 29. maddesinin (d) bendi
uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 27.5.2004 gün ve 5179 sayılı Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu
Kanunun amacı, gıda güvenliğinin temini, her türlü gıda maddesinin ve gıda
ile temasta bulunan madde ve malzemelerin teknik ve hijyenik şekilde üretim,
işleme, muhafaza, depolama, pazarlama ve halkın gereği gibi beslenmesini
sağlamak, üretici ve tüketici menfaatleriyle halk sağlığını korumak üzere
gıda maddelerinin üretiminde kullanılan her türlü ham, yarı mamul ve mamul
gıda maddeleri ile gıda işlemeye yardımcı maddeler ve gıda ile temasta
bulunan madde ve malzemelerin güvenliğine ilişkin özelliklerinin tespit
edilmesi, gıda maddeleri üreten ve satan işyerlerinin asgari teknik ve
hijyenik şartlarının belirlenmesi, gıda maddeleri ile ilgili hizmetler ile
denetimine dair usul ve esasları belirlemektir” denilmiş; “Ceza Hükümleri”
başlıklı 29. maddesinin (d) bendinde, “18 inci maddede belirtilen sağlığın
korunması ile ilgili hükümler dışında, 7 nci maddede belirtilen gıda
kodeksine uygun faaliyet göstermeyen gerçek ve tüzel kişilere beş milyar lira
idarî para cezası verilir. Aykırılık, gıda maddelerinin etiket bilgilerinden
kaynaklanıyorsa, etiket bilgileri düzeltilinceye kadar bu gıda maddelerine el
konulur.” hükmü yer almış; 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanunun 542
maddesiyle madde başlığı “İdari
yaptırımlar ve cezalar” şeklinde, (d) bendi ise “d) 18 inci maddede belirtilen sağlığın korunması ile
ilgili hükümler dışında, 7 nci maddede belirtilen gıda kodeksine uygun
faaliyet göstermeyen gerçek ve tüzel kişilere beşbin Türk Lirası idari para
cezası verilir. Aykırılık, gıda maddelerinin etiket bilgilerinden
kaynaklanıyorsa, etiket bilgileri düzeltilinceye kadar bu gıda maddelerinin
satışına izin verilmez.” şeklinde değiştirilmiştir. Anılan Yasanın 30. maddesinde de, bu Kanunda yazılı olan idari para
cezalarının, o yerin en büyük mülki amiri tarafından verileceği, verilen
idari para cezalarına dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı,
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği belirtilmişken; bu madde; 5728
sayılı Kanunun 543 maddesiyle “İdari yaptırımlara karar verme yetkisi” başlığı altında, “Bu Kanunda yazılı olan idari yaptırımlara karar vermeye,
mahallî mülki amir yetkilidir.” şeklinde değiştirilmiş; 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda, idari
para cezasının iptali istemiyle dava açılmış olup; 5179 sayılı Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’da, bu cezaya karşı kanun yoluna ilişkin
bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19.maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması
halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza
mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz
hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya
göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği;
ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı
halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme,
artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,5179 sayılı
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır.Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanunla değişik
3. maddesinde belirtildiği üzere, İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanun’un 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Gaziantep 1.Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 7.2.2007 gün ve 2006/1455 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/223 KARAR NO: 2008/254 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A. Ü. Davalı : Alaşehir İlçe Jandarma Komutanlığı O L A Y : Alaşehir İlçe Jandarma Komutanlığı’nın
22.2.2008 gün ve 305801 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu idari para cezası
tutanağı ile, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26. maddesinin (a) bendi
uyarınca davacı adına para cezası verilmiştir. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ALAŞEHİR
SULH CEZA MAHKEMESİ; 17.3.2008 gün ve Değişik İş: 2008/167 sayı ile, Alaşehir İlçe Jandarma Komutanlığı’nın Seri A 305801 numaralı Karayolu
Taşıma Kanunu idari para cezası tutanağı ile verilen 5.778.-YTL tutarındaki
idari para cezasına itiraz edildiği, itiraz eden dilekçesiyle, özetle,
itiraza konu idari para cezasının usule uygun olmadığını, suça konu 45 ZK 047
plaka sayılı aracını M. K.’a kiraladığını ve onun tarafından kullanıldığını,
bu nedenle, cezanın kendisine verilmemesi gerektiğinden idari para cezasının
kaldırılmasını talep ettiği, itiraz eden itiraz dilekçesine Alaşehir Vergi
Dairesi’nin tahakkuk fişini eklediğinden Alaşehir Vergi Dairesi’nden idari
para cezasına ilişkin evrakların tasdikli suretinin getirtildiği, itiraza
konu idari para cezasının 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26/a
maddesine göre yetki belgesi olmadan taşıma faaliyetinde bulunmaktan
verildiği, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 30. maddesine göre itiraza
bakmak görev ve yetkisinin idari yargıya ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu kez, söz konusu idari para cezasının
kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. MANİSA İDARE MAHKEMESİ; 25.4.2008 gün ve E: 2008/702
sayı ile, davacıya 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun
26/a maddesi uyarınca verilen 5.778.-YTL idari para cezasının kaldırılması
istemiyle Alaşehir Sulh Ceza Mahkemesi'nin D. İş No: 2008/167 sayılı
dosyasında açılan davada 17.3.2008 tarihli görevsizlik kararı verilmesi
nedeniyle, kararın temyiz edilmeksizin kesinleşmesi üzerine davacı tarafından
aynı istemle Mahkemelerinde görülmekte olan davanın açıldığının anlaşıldığı,
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 8.2.2008 tarihli, 26781 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanun’un 520. maddesiyle
değişik 30. maddesinde, "Bu Kanunda belirtilen idarî para cezasını gerektiren fiillerin
işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde aynı nitelikteki fiili üç defa
işlediği tespit edilen gerçek ve tüzel kişilere, işlediği fiillerin
cezalarının toplamının on katı idarî para cezası verilir ve taşıt şoförünün
yurt içi ve yurt dışı taşımalarda sürücü mesleki yeterlilik belgesi ile varsa
uluslararası sürücü sertifikası bir yıl süreyle askıya alınır" hükmüne
yer verildiği, öte yandan, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. ve 27.
maddelerinden söz ederek, dosyanın incelenmesinden; dava konusu idari para
cezasının 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nu uyarınca verildiği, 5728
sayılı Kanun'un 520. maddesiyle yapılan değişiklik sonrasında, Kanunda bu
cezaya karşı yapılacak itirazlara idare mahkemelerinin bakmakla görevli
olduğuna yönelik açık ve özel bir hüküm bulunmadığının anlaşıldığı, aktarılan
hükümlere göre, dava konusu idari para cezasına karşı açılacak davanın görüm
ve çözüm görevinin yer yönünden yetkili sulh ceza mahkemesine ait olduğu
kanaatiyle görevli yargı yerinin belirlenmesi için 2247 sayılı Kanun'un 19.
maddesi uyarınca dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine, işin
esasının incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nce verilecek karara kadar
ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında,
“2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2
nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması
gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan
cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da
açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari
niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi
gerektiği...”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde
yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi
gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4925
sayılı Kanun’un 26. maddesinin (a) bendine göre verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 10.7.2003
gün ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde,
“Bu Kanunun amacı; karayolu taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği
şekilde düzenlemek, taşımada düzeni ve güvenliği sağlamak, taşımacı, acente
ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve
benzeri hizmetlerin şartlarını belirlemek, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin
niteliklerini, haklarını ve sorumluluklarını saptamak, karayolu
taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini
tamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir
şekilde kullanılmasını sağlamaktır” denilmiş; 26. maddesinin (a) bendinde, Bu Kanunun; 5 inci maddesine göre
yetki belgesi almadan taşıma işinde faaliyette bulunanlara beşbin Türk
Lirası, 5 inci
maddesinin beşinci fıkrasına aykırı davranan taşımacılara beşyüz Türk Lirası,
5 inci maddesinin altıncı fıkrasına göre taşıma hizmetini yapmaktan kaçınan
taşımacılara dörtyüz Türk Lirası, 5 inci maddesinin yedinci fıkrasına aykırı davranarak bir
taşımacının diğer bir taşımacının taşıma faaliyetini engellemesi halinde
dörtbin Türk Lirası, idari para cezası verileceği kurala
bağlanmış; 30. maddesinde, para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren
otuz gün içerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itiraz
üzerine verilen kararların kesin olduğu öngörülmüşken, bu madde, 23.1.2008
gün ve 5728 sayılı Kanun’un 520. maddesiyle, “Bu Kanunda
belirtilen idarî para cezasını gerektiren fiillerin işlendiği tarihten
itibaren bir yıl içinde aynı nitelikteki fiili üç defa işlediği tespit edilen
gerçek ve tüzel kişilere, işlediği fiillerin cezalarının toplamının on katı
idarî para cezası verilir ve taşıt şoförünün yurt içi ve yurt dışı
taşımalarda sürücü mesleki yeterlilik belgesi ile varsa uluslararası sürücü
sertifikası bir yıl süreyle askıya alınır” şeklinde değiştirilmiştir.
5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 4925 sayılı Karayolu
Taşıma Kanunu’nda yapılan son değişiklikle idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının,
geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4925 sayılı
Karayolu Taşıma Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Manisa İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile
Alaşehir Sulh Ceza Mahkemesi’nin 17.3.2008 gün ve Değişik İş: 2008/167 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2008/225 KARAR NO: 2008/256 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında
Kanun uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : S. Y. Vekili : Av. M. H. Y. Davalı : Muğla Valiliği İl Özel İdare
Müdürlüğü O L A Y : Muğla Valiliği İl İdare Kurulu
Müdürlüğü’nün 11.10.2007 gün ve 1057 sayılı işlemi ile, davacının “yeraltı
suyu kullanma belgesi” almadan izinsiz derin kuyu inşa ettirdiği, 167 sayılı
Yeraltı Suları Hakkında Kanun’a göre kuyular açılmadan önce yeraltı suyu
arama belgesi ve bu arama belgesine dayanılarak açıldıktan sonra bir ay
içerisinde yeraltı suyu kullanma belgesi alınmasının zorunlu olduğu, bu
durumda, yapılan işin Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 18. maddesinin (a)
bendine girdiği anlaşıldığından, 6.5.2003 tarih ve 25100 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 4854 sayılı Kanun’un 1. maddesinin 23. bendi ve 5.
maddesi gereğince davacı adına para cezası verilmesine karar verilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. MUĞLA SULH CEZA MAHKEMESİ; 3.12.2007 gün ve Değişik
İş E:2007/790 sayı ile, itiraz eden vekilinin, Muğla
İl İdare Kurulu Müdürlüğü'nün 11.10.2007 tarihli kararları ile, müvekkili
hakkında Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 18. maddesinin (a) bendi gereğince
694.-YTL para cezası verildiğini, İl Özel İdare Müdürlüğü’nce verilen idari
para cezasının usul ve yasaya aykırı olup, takdir edilen idari para cezasının
ortadan kaldırılarak iptaline karar verilmesini talep ve dava ettiği, itiraz
eden hakkında Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 18. maddesinin (a) bendine
girdiği belirlenen itiraz edene ait kuyu ile ilgili 6.5.2003 tarihinde
yayımlanan 4854 sayılı Yasa’nın 7. maddesinin 23. bendi ve 5. maddesi
kapsamında Muğla Valiliği İl İdare Kurulu Müdürlüğü'nce 11.10.2007 tarihinde
694.-YTL para cezası verildiği görülmekle, 24.4.2003 tarih ve 4854 sayılı
Yasa’nın 5. maddesi ile değişik 167 sayılı Yer Altı Suları Kanunu’nun 18. ek fıkrası
gereğince bu Kanundan dolayı verilen idari para cezalarına karşı tebliğ
tarihinden itibaren en geç 7 gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceğinin düzenlendiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3.
maddesinin l/a bendi gereğince, "bu kanunun idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanır" düzenlemesi karşısında, 5560 sayılı Yasa
ile getirilen değişiklik hükmü uyarınca itiraz eden hakkında uygulanan idari
para cezasına yönelik itirazı inceleyecek olan yargı yeri idari yargı
olmakla, itiraz edenin vaki talebi ile ilgili idari yargıya başvurulması
gerektiği, Mahkemelerinin görevsiz olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle görevsizlik
kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, söz konusu idari para
cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. MUĞLA 1.
İDARE MAHKEMESİ; 6.3.2008 gün ve E:2008/399, K:2008/432 sayı ile, davanın, davacı tarafından "yeraltı suyu kullanma belgesi"
alınmadan derin kuyu açtırdığından bahisle, 167 sayılı Yeraltı Suları
Hakkında Kanun uyarınca 694,00YTL idari para cezası ile cezalandırılmasına
ilişkin 11.10.2007 tarihli işlemin iptali istemiyle açıldığı, Türkiye
Cumhuriyeti Anayasası’nın 142. maddesinde, mahkemelerin kuruluşu, görev ve
yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğinin
öngörüldüğü, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif maddelerinden söz ederek,
167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'un idari para cezalarına karşı
yetkili idare mahkemelerine itiraz edilebileceğine ilişkin 18. maddesinin son
fıkrasının, 5728 sayılı Yasa’nın 270. maddesiyle, "Bu Kanunda yazılı
olan idari para cezaları mahalli mülki amir tarafından verilir" şeklinde
değiştirildiği anlaşılmakta olup, anılan değişiklikle, idarî para cezalarına
karşı idare mahkemesine dava açılacağına ilişkin hükmün kaldırıldığının
anlaşıldığı, bu durumda; dava konusu uyuşmazlığa uygulanacak ilgili Yasada,
yukarıda anılan yasa ile yapılan değişiklik sonrasında idarî yargı merciine
dava açılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması ve idarî yaptırım
kararının verildiği işlem kapsamında idarî yargının görev alanına giren
kararların da verilmemesi nedeniyle, dava konusu idarî para cezasının görüm
ve çözümünün adlî yargı mercilerinin görev alanında bulunduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği, Başkanlıkça adli yargı dosyasının da ilgili Mahkemesinden
getirtildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 167
sayılı Kanun’un 4854 sayılı Kanun’un 1. maddesinin A-23. bendi ve 5. maddesi
ile değişik 18. maddesine göre verilen para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır. 16.12.1960 gün ve 167 sayılı Yeraltı
Suları Hakkında Kanun’un “Yeraltı sularının mülkiyeti” başlığını taşıyan 1.
maddesinde, “Yeraltı suları umumi sular meyanında olup Devletin hüküm ve
tasarrufu altındadır. Bu suların her türlü araştırılması, kullanılması,
korunması ve tescili bu kanun hükümlerine tabidir” denilmiş; 4854 sayılı
Kanun’un 1. maddesinin A-23. bendi ile, 16.12.1960 tarihli ve 167 sayılı
Yeraltı Suları Hakkında Kanunun; 18 inci maddesinin (a) bendinde yer alan
"500 liradan 3000 liraya kadar ağır para cezası" ibaresi
"altıyüzdoksandörtmilyon lira idarî para cezası", aynı maddenin (b)
bendinde yer alan "500 liradan 1500 liraya kadar ağır para cezası"
ibaresi "üçyüzkırkyedimilyon lira idarî para cezası" şeklinde
değiştirilmek suretiyle 18. maddenin (a) bendinde, belge almadan sekizinci
maddedeki işleri yapanlar ile kasten yanlış bilgi verenlerin
altıyüzdoksandörtmilyon lira idari para cezası ile cezalandırılacakları, ceza
alınmakla beraber, kuyunun açılıp işletilmesinde Devlet Su İşleri Umum
Müdürlüğünce bir mahzur görülmezse, sahibine gerekli belgenin verileceği,
aksi halde, kuyunun kapatılacağı ve masrafının kuyuyu açtırandan alınacağı,
tekerrürü halinde, cezanın iki misli olacağı ve o kimseye belge
verilmeyeceği, kuyunun kapatılacağı ve masrafın kuyuyu açtırandan alınacağı
düzenlemesine yer verilmiş; 4854 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile de, Yeraltı
Suları Hakkında Kanunun 18 inci maddesine, “Bu Kanunda yazılı olan idarî para
cezaları o yerin en büyük mülkî amiri tarafından verilir. Verilen idarî para
cezalarına dair kararlar ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat
Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden
itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir.
İtiraz, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz
üzerine verilen karar kesindir. İtiraz, zaruret görülmeyen hâllerde evrak
üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. Bu Kanuna göre
verilen idarî para cezaları 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Âmme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur” fıkrası
eklenmiştir. “Ceza hükümleri”
başlığını taşıyan söz konusu 18. madde, 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı
Kanun’un 270. maddesiyle, “Bu Kanundaki vecibeleri yerine getirmeyenler bu
hareketlerinden dolayı, diğer kanunlara göre suç oluşturmadığı takdirde, bu
madde hükmüne göre cezalandırılırlar. a)
Belge almadan 8 inci maddedeki işleri yapanlar ile kasten yanlış bilgi
verenler bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile
cezalandırılır. Ceza alınmakla beraber, kuyunun açılıp işletilmesinde Devlet
Su İşleri Genel Müdürlüğünce bir mahzur görülmezse, sahibine gerekli belge
verilir. Aksi hâlde, kuyu kapatılır ve masrafı kuyuyu açtırandan alınır. b)
10 ve 11 inci madde hükümlerine aykırı hareket edenlerle arama, kullanma,
ıslah ve tadil faaliyetleri sırasında konulan şartlara riayet etmeyenler,
müracaat formlarında istenen bilgileri vermeyenler, 8 inci maddenin son
fıkrasındaki mecburiyete riayet etmeyenler beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk
Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır. Ayrıca, kuyu kapatılarak
masrafı açtırandan alınır. Bu Kanunda
yazılı olan idarî para cezaları mahallî mülkî amir tarafından verilir”
şeklinde yeniden değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008
tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 167 sayılı Yeraltı
Suları Hakkında Kanun’da yapılan son değişiklikle idari para cezasına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen
idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler
Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları taşıması, 27.
maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması
halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza
mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni düzenlemenin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı belirtilmiştir. Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği;
ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı
halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 167 sayılı
Yeraltı Suları Hakkında Kanun’da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27. maddesinin (1) numaralı
bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Muğla Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 3.12.2007 gün ve Değişik İş E:2007/790 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/230 KARAR NO: 2008/257 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : MİB Mağazacılık Tic. Ltd. Şti. Vekilleri : Av. H. K. - Av. H. Ç. Davalı : Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü Vekili : Av. M. S. O L A Y : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Türkiye İş Kurumu Adana İl Müdürlüğü’nün 11.8.2006 gün ve 9837 sayılı işlemi
ile, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 48. maddesine muhalefet
edildiğinden bahisle 54. maddesi uyarınca davacı adına idari para cezası verilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ADANA 3.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 28.3.2007 gün ve Müt:2006/116 sayı ile, muteriz
vekilleri, Türkiye İş Kurumu Adana İl Müdürlüğü’nün 11.8.2006 tarihli ve 9837 sayılı kararı ile vermiş olduğu
idari para cezasının haksız olduğunu belirterek kaldırılmasını talep ettiği,
para cezasına ilişkin kayıtlar ve belgelerin getirtildiği, itiraz edene 4447
sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca para cezası verildiğinin
anlaşıldığı, 4447 sayılı İşsizlik sigortası Kanunu’nun 54. maddesi gereğince
idari para cezası verildiği, bu Kanunun 54. maddesinde; Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliğ edilen idari para cezalarına karşı 60 gün içinde
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceğine ilişkin hüküm bulunduğu,
19.12.2006 tarih ve 5560 sayılı Kanun ile değişik 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3/1 maddesinin "Kabahatler Kanununun idari yaptırım
kararlarına karşı Kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, ancak diğer Kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanabileceği" hükmünü
taşıdığı, idari yaptırım kararının dayanağını oluşturan 4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanunu’nun 54. maddesinde, itirazın yetkili idare mahkemesine yapılması gerektiği hükmü bulunduğundan; sonuç
itibariyle, Mahkemelerinin söz konusu idari cezaya karşı başvuruyu
incelemekle görevli olmadığı, görev hususu kamu düzenine ilişkin olup resen
dikkate alınması gerektiğinden, Mahkemelerinin görevsizliğine karar vermenin
icap ettiği gerekçesiyle 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun
ile değişik 3/1 ve 28/1-b maddeleri gereğince görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, söz konusu idari para
cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. ADANA 1.
İDARE MAHKEMESİ; 12.3.2008 gün ve E: 2007/880, K: 2008/314 sayı ile, davanın, davacı şirket tarafından,
4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 54. maddesi uyarınca 1.062,00YTL
idari para
cezasıyla
cezalandırılmasına ilişkin Türkiye İş Kurumu Adana İl Müdürlüğü'nün 11.8.2006
tarih ve 9837 sayılı işleminin iptali istemiyle açıldığı, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun muhtelif hükümlerinden söz ederek, 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağının anlaşıldığı,son olarak 8.2.2008
gün ve 26781 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı
Kanun ile temel ceza kanunlarına uyum amacıyla çeşitli kanunlarda ve diğer
bazı kanunlarda değişiklikler yapıldığı, buna göre özel kanunlarında daha
önce dava yolu idari yargı olarak gösterilen kimi düzenlemelerin kanunlarından
çıkarılmış bulunduğu, incelenen uyuşmazlıkta, idari para cezasına ilişkin
görevli mahkemeyi belirleyen yasa kuralının değiştirildiği ve yeni düzenleme
8.2.2008 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olduğuna göre, görev kuralının
geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk ilkesi karşısında, 4447 sayılı
Yasa'nın 54. maddesine göre verilen idari para cezasına karşı yapılan
itirazın görüm ve çözümünde gerek 5728 sayılı Kanun gerekse Kabahatler
Kanunu'nun değişik 3. maddesi hükmü nedeniyle adli yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar
kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosya örneğinin 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı
vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4447 sayılı Kanun’un 48.
maddesine muhalefet edildiğinden bahisle aynı Kanunun 54. maddesi uyarınca
verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 25.8.1999 gün ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunu’nun 48. maddesinde, işsizlik sigortasına ilişkin genel hükümlere yer
verilmiş, “İdari para cezaları ile
idari işlemlere karşı itirazlar” başlığını taşıyan 54. maddesinde, “Kurumca
dayanağı belirtilmek suretiyle; a) İşsizlik sigortasına ilişkin yükümlülükleri
nedeniyle sigortalıların ücretlerinden indirim veya kesinti yapan işverenlere
her bir sigortalı için 25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 33 üncü
maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için
uygulanan aylık asgari ücret tutarında, b) 48 inci maddede öngörülen işten ayrılma
bildirgesini Kuruma vermeyen işverenlere her bir fiil için ayrı ayrı 25.8.1971
tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi kesiminde
çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin iki
katı tutarında, İdari para cezası verilir. (Değişik ikinci fıkra: 25.6.2003 – 4904/ 31 md.)
İdarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Kuruma ödenir
veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz
takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler idarî yargı yoluna
başvurabilirler. Yargı yoluna başvurulması cezanın takip ve tahsilini
durdurmaz. İşsizlik sigortası uygulamasına
ilişkin işlemlere karşı sigortalıların ve işverenlerin yapacakları
itirazlardan Sosyal Sigortalar Kurumuna verilen görevlerle ilgili olanlar adı
geçen Kuruluşa, diğerleri ise Kuruma yapılır. İtirazların, işlemin tebliğ
tarihinden itibaren 15 gün içinde yapılması ve 30 gün içinde
sonuçlandırılması zorunludur. Yapılan itirazlar daha önce yapılmış bulunan
işlemlerin uygulanmasını geciktirmez. İtiraz yoluna başvurulmuş olması
ilgililerin yargı yoluna başvurma haklarını ortadan kaldırmaz” hükmü yer
alırken, 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun’un 478. maddesiyle bu maddenin
birinci fıkra hükmü değiştirilmiş; 578. maddesiyle de ikinci fıkrası
yürürlükten kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri
8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4447 sayılı
İşsizlik Sigortası Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Adana 3. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 28.3.2007 gün ve Müt:2006/116 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/269 KARAR NO: 2008/263 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Asker kişi statüsünü kazanmayan tank
uzman erbaş adayının sağlık raporunun iptali istemiyle açtığı davanın, GENEL
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R Davacı
: M. S. İ. Davalı : Milli Savunma Bakanlığı O L A Y : Tank uzman erbaş adayı olan davacının
muayenesi sonucu Diyarbakır Asker Hastahanesi Baştabipliği’nce düzenlenen
15.1.2008 gün ve 177 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri sağlık raporunda, “becker
nevus” tanısı konularak “(29/A/F1) tank uzman erbaş adayı olamaz” kararı
verilmiştir. Davacı, uzman erbaş
alımı için yapılan sınava başvurduğunu, yazılı sınavdan 86 puan alarak
geçtiğini, ön sağlık seçmesini fiziki kabiliyet ve yeterlilik testini de
geçtiğini, tank şoförlüğü branşını seçmiş olduğundan, psikoteknik test
uygulaması sonucu en yüksek puan olan K1 aldığını, mülakatta ise Türkiye
genelinde 25 nci olduğunu, mülakattan sonra gereken heyet raporu için
Diyarbakır Askeri Hastanesi’nde bütün bölümleri geçtikten sonra sadece Deri
Hastalıkları Bölümünde "Becker nevus" tanısı konduğu için olumsuz
sağlık kurulu kararı verildiğini, başvuru koşullarından olan ön sağlık
seçmeleri başlığında yer alan şartlarda vücutta jilet, bıçak, yanık ve dövme
izinin olmamasının gerektiğinin belirtildiğini, vücudunda bu sayılanlardan
hiçbirinin olmadığını, sadece doğuştan olan ben izi bulunduğunu, bunun da
sayılan şartlar arasında yer almadığını, Deri Hastalıkları Bölümünün
tanısının doğru olmadığını, dolayısıyla sağlık kurulu kararının hukuka aykırı
olduğunu ileri sürerek iptali istemiyle askeri idari yargı yerinde dava
açmıştır. ASKERİ
YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ ÜÇÜNCÜ DAİRESİ; 28.2.2008 gün ve E:2008/281,
K:2008/426 sayı ile, Anayasa’nın 157 nci
maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile askeri kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini
yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağının
belirtildiği, Anayasa’nın belirtilen kuralına paralel düzenleme içeren 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20 nci maddesinde de; Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini yapacağı, aynı maddede, bu konunun uygulamasında asker kişiden
maksadın, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış
olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman
jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurların olduğunun belirtildiği,
Kanunun 21 inci maddesinde 20 nci madde de belirtilen kişileri ilgilendiren
ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı menfaati ihlal
edilenler tarafından açılacak davaların Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde
çözümleneceği düzenlemesine yer verildiği, Kanunun 45/A maddesinde, Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevine girmeyen davaların reddine karar
verileceğinin belirtildiği,bu hükümler uyarınca Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemin
"asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin"
bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği, dava konusu
uyuşmazlıkta davacının uzman erbaş adayı olması nedeniyle, 1602 sayılı
Kanun’un 20 nci maddesi kapsamında "asker kişi" sayılmasının mümkün
olmadığı, bu nedenle "asker kişiyi ilgilendirme" koşulu
gerçekleşmediğinden, davanın görüm ve çözümünde genel idari yargının görevli
olduğunun anlaşıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Davacı, bu kez, Kuruma
ibraz edilmesi gereken heyet raporu için Diyarbakır Askeri Hastahanesi
Baştabipliği’ne müracaatta bulunduğunu, Deri Hastalıkları Bölümünün raporda
belirtildiği gibi doğuştan var olan beni sebebiyle "becker nevus"
tanısı koyması nedeniyle sağlık raporunun olumsuz düzenlendiğini, bu nedenle,
tank uzman erbaş olarak göreve alınmama işlemine dayanak teşkil
eden Diyarbakır Askeri Hastahanesi Baştabipliği’nin 15.1.2008 gün ve 177
sayılı sağlık kurulu raporunun iptaline, yeniden sağlık kurulu raporu alınmak
üzere hastaneye sevkinin sağlanmasına karar verilmesi istemiyle genel idari
yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 1. İDARE MAHKEMESİ;
10.4.2008 gün ve E:2008/612 sayı ile, Mehmet Soner İnan tarafından, tank uzman erbaş olarak
göreve alınmama işlemine dayanak teşkil eden ve Diyarbakır Askeri Hastanesi
Baştabipliği’nce (29/A/F1) "tank uzman erbaş adayı olamaz" şeklinde
düzenlenen 15.1.2008 tarihli ve 177 sayılı raporun açıkça hukuka aykırı
olması sebebiyle iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle Milli Savunma
Bakanlığı'na karşı dava açıldığı, Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker
kişi olması şartının aranmayacağı belirtildiği, 1602 sayılı Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20. maddesinde de aynı hükmün yer aldığı, Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için, dava konusu idari
işlemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete
ilişkin bulunması" şartlarının birlikte gerçekleşmesinin arandığı, 1602
sayılı Yasa'nın 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan
veya hizmetten ayrılmış olan, subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci,
uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurların asker
kişi sayıldığı, incelenen dosyada; davacının, tank uzman erbaş olarak göreve
alınmama işlemine dayanak teşkil eden ve Diyarbakır Askeri Hastanesi
Baştabipliği’nce (29/A/F1) "tank uzman erbaş adayı olamaz" şeklinde
düzenlenen 15.1.2008 tarihli ve 177 sayılı raporun iptali istemiyle Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi'nde açılan dava sonucunda, Üçüncü Dairenin 28.2.2008
günlü ve E:2008/281, K:2008/426 sayılı kararı ile, davanın görev yönünden
reddedilmesi üzerine söz konusu raporun iptali ve yürütmenin durdurulması ile
tekrar askeri bir hastaneye sevk edilerek rapor alınması istemiyle
Mahkemelerinde bu davanın açıldığının anlaşıldığı, idari işlemin, görevli
yargı yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete ilişkin" olup
olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna bakılması gerektiği, eğer
idari işlem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre
tesis edilmiş ise bu işlemin askeri nitelikte olduğunun kabul edilmesi
gerektiği, işlem, askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile
durumun değişmediği, menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde görülmesi gerektiği, olayda, davacının tank uzman erbaş olarak göreve alınmama işlemine
dayanak teşkil eden, (29/A/F1) "tank uzman erbaş adayı olamaz"
şeklindeki raporun, askeri bir kurum olan Diyarbakır Askeri Hastanesi
Baştabipliği'nce düzenlenmiş bulunduğu, bu durumda, "askeri
makamca" tesis edilmiş olup, "asker kişiyi ilgilendirecek
olması" ve "askeri hizmete ilişkin bulunması" karşısında; söz
konusu raporun iptali istemiyle açılan bu davanın; askeri gerekler, askeri
usul ve yöntemler göz önünde bulundurularak incelenecek olması nedeniyle,
davanın çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğu sonucuna
varıldığı, bu nedenlerle; görüm ve çözümü idari yargının, dolayısı ile
Mahkemelerinin görevinde bulunmayan davada; 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca
görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda karar
verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılı
Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, genel ve askeri idari
yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde genel idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Danıştay Savcısı
Gülen AYDINOĞLU ile AYİM Savcısı Yasin TEKAKÇA’nın, davada genel idari
yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Diyarbakır
Asker Hastahanesi Baştabipliği’nce “becker nevus” tanısı konularak “(29/A/F1)
tank uzman erbaş adayı olamaz” şeklinde düzenlenen 15.1.2008 gün ve 177
sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri sağlık raporunun iptali istemiyle açılmıştır. Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini
yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; ancak, askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağı
belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981
tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında
“Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece
mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri
yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker
kişi olması şartı aranmaz” denilmiştir. Buna göre,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu
idari işlem veya eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete
ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. 1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar
asker kişi sayılmaktadır. Hakkında
düzenlenen sağlık raporunun iptalini isteyen davacının, tank uzman erbaş adayı olduğu, henüz “asker kişi” statüsünü kazanmadığı açıktır. Belirtilen
durum karşısında, olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılı Yasa’nın 20.
maddelerinde öngörülen, idari işlemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri
hizmete ilişkin bulunması koşulları birlikte gerçekleşmediğinden, davanın görüm
ve çözümü genel idari yargı yerinin görevine girmektedir. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun reddi gerekmiştir. SONUÇ
:Davanın çözümünde GENEL İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 1. İdare Mahkemesi’nce 10.4.2008 gün ve
E:2008/612 sayı ile yapılan BAŞVURUNUN REDDİNE, 13.10.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/273 KARAR NO: 2008/264 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi
Kullanımı Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M. A. Vekili : Av. M. G. Davalı : Konya Valiliği Tarım İl Müdürlüğü O L A Y : Konya Valiliği İl Tarım Müdürlüğü’nün
7.8.2006 gün ve 17514 sayılı işlemi ile, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi
Kullanım Kanunu’nun 21/a maddesi gereğince, arazinin tamamında yapı yapmak ve
tarım dışı amaçla izinsiz kullanıma başladığının tespit edildiğinden bahisle
davacı adına 22. madde uyarınca Valilik Makamının 3.8.2006 tarihli Oluru ile
idari para cezası verildiği bildirilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. KONYA 1. SULH
CEZA MAHKEMESİ; 17.1.2008 gün ve Değişik İş:2006/939 sayı ile, muteriz
tarafından, Konya İl Tarım Müdürlüğü tarafından "izin alınmadan Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır. KONYA 2.
İDARE MAHKEMESİ; 4.4.2008 gün ve E:2008/363 sayı ile, davacı vekili tarafından tarım arazilerinin üzerine izin alınmadan yapı
yapıldığının tespit edilmesi nedeniyle 5403 sayılı Kanun’un 21. maddesinin
(a) bendi uyarınca 21.960,00YTL idari para cezası uygulanmasına ilişkin
7.8.2006 tarih ve 17514 sayılı Konya Valiliği Tarım Müdürlüğü işleminin
iptali istemiyle Konya Valiliği Tarım Müdürlüğü’ne karşı dava açıldığı, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. ve 27. maddelerinden söz ederek, 5403 sayılı
Toprak Kullanımı ve Arazi Kanunu’nun 22 nci maddesi, bu kanuna göre verilen
idari para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceğini hükme bağlamışken, bu hükmün
8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 577. maddesi ile yürürlükten
kaldırıldığı, dava dilekçesi ve eklerinin incelenmesinden, davanın, davacının
tarım arazilerinin üzerine izin alınmadan yapı yapıldığının tespit edilmesi
nedeniyle 5403 sayılı Kanun’un 21. maddesinin (a) bendi uyarınca 21.960,00YTL
idari para cezası uygulanmasına ilişkin Konya Valiliği Tarım Müdürlüğü'nün
7.8.2006 tarih ve 17514 sayılı işleminin iptali istemiyle açıldığının
anlaşıldığı, yukarıda yer verilen Kanun hükümleri gereğince, özel kanunundaki
açıkça görevli yargı merciinin idari yargı yerlerinin görevli olduğunu
belirten hükmün 5728 sayılı Kanun’la kaldırılması karşısında, ortada kalan
idari para cezası 8.2.2008 tarihinden itibaren sulh ceza mahkemelerinin
görevine girdiğinden, işbu davanın görüm ve çözümünde adli yargının görevli
olduğu kanısına varıldığı gerekçesiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi gereğince, Konya 1. Sulh
Ceza Mahkemesi'nin 17.1.2007 tarih ve 2006/939 D.İş sayılı kararı ile görev
yönünden reddedilen ve Mahkemelerinde açılmış bulunan işbu davanın adli
yargının görev alanına girdiği kanaatine varılmış olduğundan, dava dosyası ve
eklerinin görevli merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine,
davanın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nce görevli merciin
belirlenmesine ilişkin karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5403
sayılı Yasa’nın 21. maddesinin (a) bendi uyarınca verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 3.7.2005
tarih ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun “Amaç”
başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; toprağın doğal veya yapay
yollarla kaybını ve niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını,
geliştirilmesini ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun
olarak, plânlı arazi kullanımını sağlayacak usûl ve esasları belirlemektir”
denilmiş; 21. maddesinin (a) bendinde, arazi kullanımı için izinsiz işe
başlanılmış ve çalışmalar devam ediyorsa; valiliğin işi tamamen durduracağı,
yapılan iş tamamlanmış ise kullanımına izin verilmeyeceği, kullanılan arazi
tarım dışı amaçlı kullanıma uygun yerlerden ise kullanılan alanın her metre
karesi için bir Yeni Türk Lirası idarî para cezası verileceği ve bu Kanunda
öngörülen tedbirlerle birlikte gerekli izinlerin alınması şartıyla işin
tamamlanmasına veya iş bitmiş ise kullanımına izin verileceği, arazi kullanım
plânlarında, tarımsal amaçlı kullanım için ayrılmış arazilerde, izinsiz
yapılan bütün yapıların yıkılacağı ve temizleneceği, arazinin yeniden eski
haline gelmesi için yapılan masrafların sorumlulardan tahsil edileceği,
ayrıca, zarar verilen tarım arazilerinin, her metre karesi için iki Yeni Türk
Lirası idarî para cezası verileceği kurala bağlanmış; 22. maddesinde, bu
Kanunda yazılı olan idari cezaların o yerin en büyük mülki amiri tarafından
verileceği, verilen idari cezalara dair kararların ilgililere 11.2.1959
tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu
cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili
idare mahkemesine itiraz edilebileceği öngörülmüşken; bu madde 23.1.2008
gün ve 5728 sayılı Kanun’un 577. maddesi ile, “Bu Kanunda yazılı olan idarî cezalar mahallî mülkî amir
tarafından verilir” şeklinde değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5403 sayılı Toprak
Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda yapılan değişiklikle idari para cezasına
karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler
Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere,
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından,
idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun
27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Konya 2. İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Konya 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin
17.1.2008 gün ve Değişik İş:2006/939 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/275 KARAR NO: 2008/265 KARAR TR : 13.10.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Siemens Finansal Kiralama A.Ş. Vekilleri : Av. B.S. – Av. A.T. Davalı : Antalya Ulaştırma Bölge Müdürlüğü O L A Y : Antalya Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nün
15.8.2007 gün ve181574 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu idari para cezası
tutanağı ile, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26. maddesinin (a) bendi
uyarınca davacı adına para cezası verilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ANTALYA 2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 15.10.2007 gün ve
Müt. E:2007/2015, Müt. K:2007/2015 sayı ile, itiraz edenin, 4925
sayılı Yasa’nın 5. maddesine dayalı olarak düzenlenen idari para cezasının
iptalini istediği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinden söz
ederek, 4925 sayılı Yasa’nın 5. maddesi gereğince verilen idari para cezaları
için aynı Kanunun 30. maddesi gereğince itiraz mercii olarak idare
mahkemesinin gösterildiği, mahkemelerin görevi kamu düzeni ile ilgili
olduğundan ve yargılamanın her aşamasında verilebileceğinden resen görev yönü
ile itiraz dosyasının ele alınıp incelendiği, yapılan inceleme sonucu, itiraz
eden hakkında uygulanan idari para cezasının dayanağı olan özel yasada idare
mahkemesi özel olarak görevlendirilmediğinden, Kabahatler Kanunu’nun 3.
maddesindeki düzenleme ve diğer kanunlarda aksi hüküm bulunmaması halinde
ibaresi ile belirtilen istisna nazara alınarak yapılan itirazı değerlendirme
ve sonuçlandırma görevinin idare mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır. ANTALYA 1.
İDARE MAHKEMESİ; 20.3.2008 gün ve E: 2008/449, K: 2008/563 sayı ile, davanın,
davacı şirketin 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26/a maddesi
uyarınca 5.000.-YTL para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin 15.8.2007 tarih
ve 181574 sayılı Antalya Ulaştırma Bölge Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle
açıldığı, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 8.2.2008 tarih ve 26781
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanun’un 516.
maddesiyle değiştirilen 26 maddesinde; bu Kanunun; 7. ve 5. maddesine aykırı
davranan taşımacılara çeşitli miktarlarda para cezası verileceği ve 5728
sayılı Kanun’un 520. maddesiyle değiştirilen 30. maddesinde; fiilin tekrarı
halinde yapılacak yaptırımlar gösterilmiş olup, maddenin bu değişiklikten
önceki halinde mevcut olan, para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren
otuz gün içerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceğine ilişkin
düzenlemenin 5728 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırıldığının anlaşıldığı,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3, 16. ve 27. maddelerinden söz ederek, bakılan davada, davacı
şirketin yetki belgesi olmadan taşımacılık yaptığından bahisle 4925 sayılı
Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26/a maddesi uyarınca 5.000,00YTL para cezasıyla
cezalandırıldığı, bu para cezasına karşı 4925 sayılı Yasa’da açıkça idari
yargı yerinde dava açılabileceğine ilişkin bir düzenlemenin (8.2.2008 tarih
ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı
Kanun’un 520. maddesiyle) artık bulunmadığı anlaşılmış olup, bu nedenle bu
davada, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinin a) fıkrası gereğince
adli yargı yerinin(sulh ceza mahkemesi) görevli bulunduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek
kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, O.Cem ERBÜK, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.10.2008 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında,
“2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2
nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4925
sayılı Kanun’un 26. maddesinin (a) bendine göre verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 10.7.2003 gün ve 4925 sayılı Karayolu
Taşıma Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; karayolu
taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada
düzeni ve güvenliği sağlamak, taşımacı, acente ve taşıma işleri
komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri
hizmetlerin şartlarını belirlemek, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin
niteliklerini, haklarını ve sorumluluklarını saptamak, karayolu
taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı
olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde
kullanılmasını sağlamaktır” denilmiş; 26. maddesinin (a) bendinde, bu Kanunun; 5 inci maddesine göre yetki belgesi almadan
taşıma işinde faaliyette bulunanlara beşmilyar lira, 5 inci maddesinin
beşinci fıkrasına aykırı davranan taşımacılara beşyüzmilyon lira, 5 inci
maddesinin altıncı fıkrasına göre taşıma hizmetini yapmaktan kaçınan
taşımacılara dörtyüzmilyon lira, 5 inci maddesinin yedinci fıkrasına aykırı
davranarak bir taşımacının diğer bir taşımacının taşıma faaliyetini
engellemesi halinde dörtmilyar lira para cezası verileceği kurala
bağlanmış; 30. maddesinde, para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren
otuz gün içerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itiraz
üzerine verilen kararların kesin olduğu öngörülmüşken, bu madde, 23.1.2008
gün ve 5728 sayılı Kanun’un 520. maddesiyle, “Bu Kanunda
belirtilen idarî para cezasını gerektiren fiillerin işlendiği tarihten
itibaren bir yıl içinde aynı nitelikteki fiili üç defa işlediği tespit edilen
gerçek ve tüzel kişilere, işlediği fiillerin cezalarının toplamının on katı
idarî para cezası verilir ve taşıt şoförünün yurt içi ve yurt dışı
taşımalarda sürücü mesleki yeterlilik belgesi ile varsa uluslararası sürücü
sertifikası bir yıl süreyle askıya alınır” şeklinde değiştirilmiştir.
5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 4925 sayılı Karayolu
Taşıma Kanunu’nda yapılan son değişiklikle idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme,
artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4925 sayılı
Karayolu Taşıma Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Antalya 2. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 15.10.2007 gün ve Müt. E:2007/2015, Müt. K:2007/2015
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2007/557 KARAR NO: 2008/275 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacılar : a) Ölü Sem’o Oğlu H.A. Mirasçıları 1- H.A., 2- A.A., 3- Z.A., 4-M.A., 5-İ.A., 6-N.A., 7-İ.A.,
8-A.A., 9-M.A. 10-İ.A. 11-C.A., 12-T.A., 13-O.A. 14-Y.A., 15-A.A., 16-H.A.,
17-F.A., 18-F.A., 19-N.A., 20-S.A., 21-H.A., 22-Z.A., 23-S.A., 24-N.A. b) Ölü Sem’o Oğlu
M.A. Mirasçıları 1- F.A., 2- M.A., 3- H.A, 4-Z.A., 5-Y.A., 6- L.A. 7-A.A.,
8-R.A., 9-N.A., 10-N.A., 11-A.A., 12-İ.A., 13-M.A., 14-F.A. 15-H.A., 16-F.A.,
17-Z.A., 18-A.A., 19-S.A. Vekilleri : Av. C.Ç., Av.
E.G. Davalılar : 1- Maliye Hazinesi/ Maliye Hazinesini Temsilen Harran
Malmüdürlüğü 2-
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü O L A Y : Davacılar vekili; müvekkillerinin, Harran ilçesi 1 ila 9 nolu parsellerde müşterek malik
olduklarını; söz konusu parsellerin kadastro tespitine vaki Maliye
Hazinesinin itirazı sebebiyle, Harran Kadastro Mahkemesinin 1990/11 Esas
sayısında, tespite itiraz davası şeklinde görülen davanın 2000/3 sayılı
Kararla sonuçlandığını (Davanın ilk açılış tarihi, 24.3.1972’dir.) ve
4.12.2000 tarih ve 16 HD.nin 4979-4757 E/K sayılı kararıyla onanarak
kesinleştiğini; tespite itiraz davası devam ederken, davalı Tarım Reformu
Genel Müdürlüğünün, 21.10.1976 tarih ve 2916 karar no ve 914/1059 dosya no
ile, itirazlı olduğunu bile bile ve kamulaştırma kararında “itirazlı”dır
yazmak suretiyle, davacılar murisi S. oğlu H. A.’- ’den 8 nolu parselden
113.621 ve 9 nolu parselden 88.265 dönüm tarım arazisini ve keza 21.10.1976
tarih ve 2910 karar no ve 914/1058 dosya no ile davacılar murisi S. oğlu M.
A.’den 8 nolu parselde 113.621 ve 9 nolu parselde 88.265 olmak üzere her
birinden toplam HARRAN
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 19.2.2004 gün ve E:2003/64, K:2004/6 sayı ile,
Davacılar vekillerinin mahkemelerine verdikleri dilekçe ile, davacıların Harran
ilçesi 1 ilâ 9 no.lu parselde müşterek malik olduklarını, söz konusu
parseller hakkında Harran Kadastro Mahkemesinde 1999/11 esas no ile tesbite
itiraz davası açıldığını, davanın 2000/3 no.lu kararla sonuçlandığını,
kararın 16. Hukuk Dairesi tarafından onanarak kesinleştiğini, Kadastro
Mahkemesinde dava devam ederken davalı Tarım "Reformu Genel Müdürlüğünün
21.10.1976 tarih ve 2916 karar no ile Aygün'e ait parsellerde norm fazlası
olarak her birinden Davacılar
vekili tarafından aynı istekle, bu kez idari yargı yerinde dava açılmıştır. GAZİANTEP
2. İDARE MAHKEMESİ; 22.12.2004 gün ve E:2004/949, K:2004/234 sayı ile
davanın; davacılar vekili tarafından, Harran İlçesi Yardımlı Köyü 8 ve 9
parsellerindeki 320 dönüm arazinin toplulaştırma sonucu Maliye Hazinesi adına
tapuya tescilinin iptali istemiyle açılmış olduğu; 2576 sayılı Bölge İdare
Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri
Hakkında Kanun'un 5. maddesinin 3410 sayılı Kanunun 1. maddesi ve 4577 sayılı
Kanunun 2. maddesiyle değişik 1. fıkrasında; İdare Mahkemelerinin, Vergi
Mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay'da çözümlenecek
olanlar dışındaki; iptal davalarını, tam yargı davalarını ve tahkim yolu
öngörülen imtiyaz, şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden
dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları ve diğer
kanunlarla verilen işleri çözümleyeceğinin hükme bağlandığı; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin 1/a bendinde ise, adli ve askeri
yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine karar verileceği,
aynı Kanunun 14/6. maddesinde ise, bu hususun ilk incelemeden sonra tespit
edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağının
belirtildiği; 8.12.2001 tarih ve 24607 sayılı Resmi Gazetemde yayımlanarak
yürürlüğe giren 22.11.2001 tarih ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1027.
maddesinin 1. fıkrasında; "İlgililerin yazılı rızaları olmadıkça tapu
memuru, tapu sicilindeki yanlışlığı ancak mahkeme kararıyla
düzeltebilir." hükmünün düzenlendiği; dava dosyasının incelenmesinden,
davacılar vekilinin mahkemelerine verdiği 10.4.2003 tarihli dilekçe ile
davacıların, Harran İlçesi 1 ila 9 no.lu parselde müşterek malik olduklarını,
söz konusu parseller hakkında Harran Kadastro Mahkemesinde 1999/11 esas no
ile tespite itiraz davası açıldığı, davanın 2003/3 nolu kararla sonuçlandığı,
kararın 16. Hukuk Dairesi tarafından onanarak kesinleştiği, Kadastro
Mahkemesinde dava devam ederken davalı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün
21.10.1976 tarih ve 2916 karar no ile A.'e ait parsellerde norm fazlası
olarak her birinden İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli
olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile
Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi gerektiğine ilişkin
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesine göre; olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi
için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları,
konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekmekte; bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, hukuk uyuşmazlıklarında ancak davanın
taraflarınca ileri sürülebilmektedir. Aynı Yasanın 27. maddesinde ise,
Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine
uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına
yer verilmektedir. Davacı
vekilinin istemi üzerine Mahkememize gönderilen İdare Mahkemesi dosyası ile
Asliye Hukuk Mahkemesi dosyasının incelenmesinden; aynı konuda açılan
davalarda İdare Mahkemesince görevsizlik kararı verilmiş ve kesinleşmiş ise
de, Asliye Hukuk Mahkemesince verilen görevsizlik kararının temyiz edilmesi
üzerine Yargıtay 1. Hukuk Dairesince verilen kararda; “Davadaki istek, idari
işlem niteliğindeki toplulaştırmadan kaynaklandığına göre sözü edilen
tasarrufun geçerliliğini koruduğu, idari yargı yerinde iptal edilmediği
sürece eldeki davanın dinlenme olanağı yoktur. Davanın reddedilmiş olması, bu
gerekçe ile ve sonucu bakımından doğrudur. Hükmün belirtilen sebeple onanmasına…”
denilmiş ve karar kesinleşmiştir. Yargıtay
1. Hukuk Dairesinin kararında belirttiği gerekçe gözetildiğinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmasına neden olacak nitelikte adli yargı yerince
verilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmadığı sonucuna
varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir. SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 14.maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/562 KARAR NO: 2008/276 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Suya vaki
müdahalenin önlenmesi ve kaynak üzerine yapılmış tesislerin kal’ine karar
verilmesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Koyulhisar İlçesi Gökdere Köyü
Tüzelkişiliğini Temsilen Muhtar S.Ç. / İ.B. Davalı : Doğanşar İlçesi Kabaçam Köyü
Tüzelkişiliğini Temsilen Muhtar M.A.K. Vekili : Av. Y.Ö., Av. Ö.F.B. O L A Y : Gökdere Köyü sınırları içinde kalan
Alipoğlu su kaynağına; Kabaçam Köyü tüzel kişiliğince, kaynağın kendilerine
tahsis edildiğinden bahisle boru hattı döşenmiştir. Davacı Gökdere Köyü Tüzelkişiliği adına Köy Muhtarı
tarafından; kendilerine ait su kaynaklarına boru
döşemek suretiyle müdahale edildiği, dava konusu kaynağın Köy Hizmetlerince
kendilerine tahsis edilmiş olduğu, kadimden beri köy halkı tarafından içme,
sulama ve zirai amaçlı olarak kullanıldığı; davalıların, tahsis edilmemiş
kaynağı hiçbir yasal dayanağı olmadan kaptaj yaparak ve boru döşeyerek kendi kullanımlarına
aldıkları, dava konusu kaynağın kendilerine tahsis edilmiş olduğu iddiasıyla;
davalıların suya vaki müdahalesinin önlenmesi ve kaynak üzerine yapılmış
tesislerin kal’ine karar verilmesi istemiyle 10.5.2001 tarihinde adli
yargı yerinde dava açılmıştır. Davalı taraf ise; Köy Hizmetleri 5. Bölge Müdürlüğü Sivas
İl Müdürlüğünün 29.1.1999 günlü, 1999/122 sayılı İçmesuyu Memba Tahsis ve
Tevzii Komisyon Kararı gereğince, dava konusu Alipoğlu su kaynağının
kendilerine tahsis edildiğini, tahsis kararının ilan edilerek kesinleştiğini
beyan ederek davanın reddini talep etmiştir. KOYULHİSAR
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ, 30.1.2004 günlü, E:2001/32; K:2004/6 sayı ile, Mahkemelerinin 2001/31 Esas-41 karar sayılı dosyası ile
99/7 değişik iş sayılı dosyası ve Köy Hizmetleri Bölge Müdürlüğünün Alipoğlu
kaynağına ilişkin tahsis edildiği konusundaki kararı, istikşaf krokisi ve
proje raporu örneklerinin dosyaya getirtildiği ayrıca bölgede suların en az
olduğu dönemin DSİ Bölge Müdürlüğüne sorulduğu ve mahalli bilirkişi listesinin
tespit olulduğu; Refakate teknik,ziraat ve jeoloji ve inşaat mühendisi
bilirkişi olarak alınarak, mahallinde 8.7.2002 ve 9.7.2003 tarihlerinde iki
ayrı keşif icra edilmiş olduğu; keşif mahallinde dinlenen mahalli
bilirkişilerin; dava konusu kaynağın Alipoğlu olarak bilindiğini, kaynağın
çıktığı yerin şahıs arazisi olmayıp herkesin kullanımına açık araziler
olduğunu, kaynağın Gökdere köyü sınırları içerisinde kaldığını ve Gökdere
köyü tarafından kullanıldığını dava konusu Alipoğlu kaynağı ile Çamlıoluk
kaynağının daha önceleri, yani kaptaj altına alınmadan her iki suyun Alipoğlu
deresinde birleştiğini daha sonra Değirmenderesine indiğini, Değirmenderesi
ile de birleştikten sonra Gökdere köyüne kadar devam ettiğini, kış dönemlerinde
Alipoğlu kaynağı ve Çamlıoluk kaynağının Kelkit çayına döküldüğünü, yaz
aylarında Gökdere köyü tarafından hayvan sulama ve tarım arazisi sulaması
için kullanıldığını, kadimden beri bu şekilde kullanıldığını, dava konusu
kaynak ile Çamlıoluk kaynağının geçmiş, yıllarda kaptaj altına alınmak
suretiyle boru döşenerek Kabaçam köyüne götürüldüğünü, Çamlıoluk kaynağının
da kadimden beri kullanım hakkının Gökdere köyüne ait olduğunu beyan etmiş
oldukları; davacı tanıklarının beyanlarında; dava konusu kaynağın Alipoğlu
kaynağı olduğunu, Alipoğlu kaynağının kaptaj altına alınmadan önce Alipoğlu
deresine aktığını, Alipoğlu deresine kavuştuktan sonra kuzeye doğru akarak
aşağıda Bahçe köyüne ait Delmece, Üçmerit yaylarının altında yine buralardan
gelen sular ile birleşerek Değirmen deresine kadar aktığını,daha sonra,
Gökdere köyüne kadar indiğini kendini bildiğinden beri birleşen bu su
kaynağının Gökdere köyü tarafından kullanıldığını, kadimden beri kullanımın
bu şekilde olduğunu, Kabaçam köyünün dava konusu kaynağı kullanmadığını ancak
daha sonra Alipoğlu kaynağının Çamlıoluk kaynağı ile birleştirilerek kaptaj
altına alındığını ve Kabaçam köyüne götürüldüğünü beyan etmiş oldukları;
davalı tanıkları beyanlarında; dava konusu kaynağın Alipoğlu kaynağı
olduğunu, kadimden bu yana Kabaçam köylüleri tarafından kullanıldığını,
hayvanlarını otlatıp arazilerin suladıklarını, kaynağın bulunduğu yerde
Kabaçam köylülerine ait arazilerin bulunduğunu, 2000 yılında dava konusu
Alipoğlu kaynağı ile Çamoluk kaynağının kaptaj altına alınmak ve boru döşenmek
suretiyle Kabaçam köyüne götürüldüğünü ve içme suyu olarak kullanılmaya başlandığını
beyan ettikleri; keşif sonucunda bilirkişilerden rapor alındığı; Teknik
bilirkişi D. A.’nın 15.7.2003 havale tarihli raporunda; dava konusu kaynağın
yerinin memleket haritasında tespit edip işaretlediğini, krokide 1 numara ile
gösterilen Alipoğlu kaynağının kaptajla Kabaçam köyüne içme suyu olarak
akıtıldığını, tahsis kararında Alipoğlu 1 ve Alipoğlu 2 kaynaklarının
gösterilmiş olduğunu, ancak zeminde 1 numara ile gösterilen Alipoğlu bir
kaynağının bulunduğunu, 2 numara ile gösterilen alanda Çamlıoluk kaynağının
bulunduğunun mahalli bilirkişi beyanından anlaşıldığını, icra edilen ilk keşif
ile teknik bilirkişi Z. Ö. tarafından 1/25.000’lik haritada gösterilen
kaynağı kendi çizdiği krokide ve memleket haritasında 3 numara ile
gösterdiğini ancak zeminde böyle bir kaynağın mevcut olmadığını krokinin
tamamen hatalı olduğunu beyan etmiş olduğu; Ziraat bilirkişisi V. E.’in
raporunda; kaynak ve üzerinde yapılan kaptaj çalışmalarını açıklamış ve keşif
sırasında ölçülen Alipoğlu kaynağının debisinin 0,2 lt/sn olduğunu Çamlıoluk
kaynağının debisinin ise 0,331t/sn olduğunu her iki kaynağın toplam debisinin
0,83 lt/sn olduğunu beyan etmiş olduğu; Jeoloji mühendisinin 15.7.2003 havale
tarihli raporunda; dava konusu Alipoğlu kaynağının, yerinde yaptığı inceleme
sonunda; Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü tarafından kaptajı yapılarak davalı
Kabaçam köyüne içme ve kullanma suyu olarak götürüldüğünü, yapılan ölçümde
kaynağın debisinin 0,2lt/sn olarak tespit edildiğim, GPS ile yapılan ölçümler
sırasında kaynağın bulunduğu yerin doğru olarak hesaplandığını, Köy
Hizmetlerinin projesinde ve daha önceki bilirkişi raporlarında kaynağın
yerinin alet kullanmadan sadece gözlemsel bir şekilde tespit edildiğinden,
kaynağın yerinin birbirinden farklı olarak hatalı işlendiğini, Köy Hizmetleri
projesinde işaretlenen kaynak yerinin de koordinat okunarak arazide yerinin
tespit edildiğini, ancak tespit edilen bu yerlerde herhangi bir kaynağın
bulunamadığını, raporunda ekli haritada kaynağın yerinin doğru olarak tespit
edip gösterdiğini, her ne kadar Köy Hizmetleri projelerinde bir takım
yanlışlıklar olmakla birlikte dava konusu yer ile tahsisli yerin (mevcut
kaptaj ve ishale hattının ) aynı yer olduğunu beyan etmiş olduğu; İnşaat
bilirkişisi Ü. Y.’ın raporunda; dava konusu Alipoğlu kaynağının Sivas Köy
Hizmetleri İl müdürlüğü tarafından ishale hattı yapılarak Kabaçam köyüne içme
suyu olarak götürüldüğünü, her ne kadar Köy Hizmetleri projesinde ve gerekse
daha önceki bilirkişi raporlarında kaynağın yerinin birbirinden farklı ve
hatalı olarak işaretlendiğini, Köy Hizmetleri tahsis kararının keşif yerine
uymadığını, memleket haritasında yanlış gösterildiğini ancak etrafta Alipoğlu
kaynağında başka su kaynağı olmadığını, dava konusu kaynak ile tahsisi
yapılan yerlerin aynı yerler olduğunu beyan etmiş olduğu; davanın, suya vaki
el atmanın önlenmesi ve kaynağın eski hale getirilmesi davası olduğu; tüm
dosya kapsamına göre, dava konusu kaynağın devletin hüküm ve tasarrufunda olan
kaynak olduğu konusunda taraflar arasında tartışma bulunmadığı; her ne kadar
davacı tarafın, Köy Hizmetleri Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan tahsisin
davaya konu kaynağa ilişkin olmadığı ve tahsis kararı ekinde bulunan istikşaf
krokisinde belirtilen kaynağın dava konusu kaynağa ait olmadığını iddia
etmişse de keşif mahallinde dinlenen mahalli bilirkişi ve tanıkların davaya
konu kaynağın Alipoğlu kaynağı olduğunu, başkaca bir kaynağın mevcut
olmadığını bildirdikleri, beyan ettikleri; Köy Hizmetlerinin tahsis
projelerindeki memleket haritasında işaretlenmiş olan yerlerde su kaynağı
mevcut değil ise de, dosyada mevcut olan teknik bilirkişi raporlarının bunun
ölçüm hatasından kaynaklandığını, Alipoğlu su kaynağı ile Köy Hizmetleri
tahsis projesindeki kaynağın aynı kaynaklar olduğunu rapor etmiş
bulundukları; Yargıtay'ın yerleşmiş uygulamaları ve yasal düzenlemeler göz
önüne alındığında, Devlet ve Hükümet tasarrufunda olan yerlerden çıkan
kaynaklardan ilgili birimlerce yönetime uygun şekilde belirli kişi ve kurumların
tahsisine karar verilebileceği, mevcut tahsis kararı olması halinde bu su
kaynaklarına ilişkin davaların idari yargının görevine girdiğinden Adli
Yargıda dinlenilemeyeceğinin açık olduğu; tüm bu hususlar göz önüne
alındığında, Alipoğlu kaynağının Köy Hizmetleri İl Müdürlüğünce tahsis edilen
kaynak ile aynı olduğunun anlaşıldığı, halen yürürlükte olan tahsis kararı gereğince
davanın, İdari Yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle görevsizlik
nedeniyle dava reddedilmiş, anılan karar, YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİ’nin
20.4.2004 gün ve E:2004/3625, K:2004/3931 sayılı kararıyla onanarak
kesinleşmiştir. Davacı köy
tüzelkişiliğince; Köy Hizmetlerinin tahsis etmiş olduğu kaynağın haricinde
bulunan Alipoğlu isimli kaynağa müdahale edildiği iddiasıyla ve suya vaki
müdahalenin önlenmesine ve kaynak üzerinde yapılmış tesislerin kal’ine karar
verilmesi istemiyle davalı köy tüzelkişiliğine karşı, 9.6.2004 tarihinde
idari yargı yerinde dava açılmıştır. SİVAS
İDARE MAHKEMESİ; 15.6.2004 gün ve E:2004/735; K:2004/609 sayı ile, İdarenin
tesis etmiş olduğu su tahsis kararına dayanılarak, ayni bir hakka müdahalenin
hukuka uygunluğunun yargısal denetiminin işin esasını oluşturduğu, olayda bir
idari işlemin iptalinin istenilmemiş olması karşısında, su kaynağına müdahale
ile ortaya çıkan hak iddiasına dayanan müdahalenin men’i davasının özel hukuk
hükümleri çerçevesinde adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği gerekçesiyle
dava görev yönünden reddedilmiştir. Anılan
karar davalı vekilince 13.9.2004 tarihinde Sivas İdare Mahkemesinde kayda
giren dilekçe ile temyiz edilmiş; DANIŞTAY
10.DAİRESİ’nce, 28.6.2006 gün ve E:2005/5839, K:2006/4684 sayı ile, dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesi gerekirken, davanın görev yönünden reddi
ile yetinilmesinde mevzuat hükümlerine uyarlık görülmediği gerekçesiyle karar
bozulmuştur. SİVAS İDARE MAHKEMESİ, 3.10.2007 gün ve E: 2007/1694, sayı
ile, Danıştay 1O.Dairesinin 28.6.2006 tarih ve E:2005/5839, K:2006/4684
sayılı bozma kararına uyularak işin gereğinin görüşüldüğü; dava dosyasının
incelenmesinden; Sivas ili, Koyulhisar ilçesi, Gökdere Köyü sınırları
içerisinde bulunan su kaynağına, Kabaçam Köyü tüzel kişiliği tarafından
yapılan müdahalenin ve el atmanın önlenmesi ve yapılan inşaatın yıkılmasına
karar verilmesi istemiyle davacı tarafından adli yargı yerinde dava açılmış
olduğu, açılan bu davanın Koyulhisar Asliye Hukuk Mahkemesinin 30.1.2004
tarih ve E:2001/32, K:2004/6 sayılı kararıyla görev yönünden reddedildiği, bu
kararın Yargıtay 3.Hukuk Dairesinin 20.4.2004 tarih ve E:2004/3625 K2004/3931
sayılı kararıyla onanıp kesinleşmesi üzerine bu defa mahkemelerinde aynı
istemlerle ve herhangi bir idari işlemin iptali istenilmeksizin bakılan
davanın açıldığının anlaşıldığı; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanununun
2. maddesinde idari davaların; İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep,
konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı
iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak
tanımlanmış olduğu; bakılan davada ise davacı tarafça, ne dava dilekçesinde
ne de davanın gelişen aşamasında herhangi bir su kaynağının tahsisi ile
ilgili olarak alınan idari bir işlemin iptalinin istenilmemiş olduğu,
muhtemel bir idari işleme dayanılarak yapılan müdahalenin önlenmesi ve
yapılan inşai faaliyetlerin yıkımına karar verilmesinin istenilmekte olduğu;
bu hali ile ortada, idari dava konusu olabilecek herhangi bir idari işlemin
bulunmadığı, sadece muhtemel bir idari işleme istinaden yapılan el atmanın ve
müdahalenin önlenmesi istenilmiş olduğundan; işbu davanın görüm ve çözümü
görevinin adli yargı yerinde olmasının gerektiği; açıklanan nedenlerle 2247
sayılı Yasanın 19. maddesi hükmü uyarınca görevli yargı yerinin
belirlenebilmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine,
uyuşmazlığın görüm ve çözümünün yüksek mahkemece bir karar verilip dosya iade
edilene kadar bekletilmesine, karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idare mahkemesince anılan
Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda
bulunulduğu anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmemiş
olup, esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, suya vaki müdahalenin önlenmesi ve kaynak üzerine
yapılmış tesislerin kal’ine karar verilmesi istemiyle açılmıştır. 3202
sayılı “Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun”un adı, 13/1/2005 tarihli ve 5286 sayılı Kanunun 1 inci
maddesiyle,“Köye Yönelik Hizmetler Hakkında Kanun” olarak; 3 üncü maddesiyle,
2 nci maddenin başlığı “Görev” iken, “Hizmetler” şeklinde, maddede geçen
"Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün görevleri" ibaresi ise,
"Köye yönelik hizmetler" şeklinde değiştirilmiştir. 3202
sayılı Yasanın 2. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; “Köy ve bağlı
yerleşim birimlerinin yol, su, elektrik, kanalizasyon tesislerinin inşaatı,
bakımı, onarımı, geliştirme ve işletme hizmetlerini düzenlemek üzere gerekli
tedbirleri almak, bakım, onarım, işletme ve geliştirme hizmetlerine ait
esasları tespit etmek ve yürütmek”; (e) bendinde ise; “Köy ve bağlı yerleşme
birimlerine, askeri garnizonlara sağlıklı, yeterli içmesuyu ve kullanma suyu
tesislerini yapmak, geliştirmek ve yapımına destek olmak, sondaj kuyuları
açmak, bu maksatla umuma ait sular ile kanunlarla köye ve köylüye devir ve
tahsis edilmiş veya köyün veya köylerin eskiden beri intifaında bulunmuş olan
suları; köylerin ve bağlı yerleşme birimlerinin, askeri garnizonların
ihtiyacına göre tevzi etmek, kısmen veya tamamen başka köye, köylere, bağlı
yerleşme birimlerine, askeri garnizonlara tahsis etmek ve tahsis şeklini
değiştirmek; Sahipli veya köyün bedeli mukabili iktisap ettiği sularla diğer
gayrimenkulleri, 2492 sayılı Kamulaştırma Kanunu gereğince kamulaştırmak veya
gayrimenkul üzerinde irtifak hakkı tesis etmek, (…)”Köy Hizmetleri Genel
Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.İdarenin yürütmekle yükümlü
bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projenin
hukuka aykırı olduğu nedeniyle iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılacak davalar ile idarenin aynı plan ve projeye göre meydana
getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin
kurulması, işletilmesi ve bakımı sırasında kişilere verdiği zararların
tazmini istemiyle idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel
olanlar tarafından açılacak davaların görüm ve çözümünün, iptal ve tam yargı
davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine ait olduğu;
idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konu
taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve projeye aykırı iş
görüldüğü iddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydana gelen zararın
tazmini davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere
ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümleneceği,
yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır. Dosyada mevcut Köy
Hizmetleri 5. Bölge Müdürlüğü Sivas İl Müdürlüğünün 29.1.1999 günlü, 1999/122
sayılı “İçmesuyu Memba Tahsis ve Tevzii Komisyon Kararı”nda Alipoğlu su
kaynağının Kabaçam köyüne tahsis edildiği, buna ilişkin İstikşaf Krokisinde
kaynağın yerinin işaretlenmiş olduğu görülmüş; buna karşılık Davacı
köy tüzelkişiliğince; Köy Hizmetlerinin tahsis etmiş olduğu kaynağın
haricinde bulunan kaynağa müdahale edildiği iddia edilmiştir. Olayda; açılan
davanın, idarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak
kurulmuş bir işleme karşı ya da bu nitelikteki işlem ve eyleminden doğan
zararların tazminine yönelik olarak 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanununun 2/1. maddesinde belirtilen dava türlerinden olmadığı anlaşılmıştır. Bu duruma
göre, davacı tarafın kadimden beri yararlandıklarını ileri sürdükleri suyun,
davalı köy muhtarlığınca köye içme suyu olarak götürülmek suretiyle yapılan
müdahalenin önlenmesi istemiyle açılan davanın, haksız fiillere ilişkin özel
hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümlenmesi gerekeceği açıktır. Açıklanan
nedenlerle, Sivas İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Koyulhisar
Asliye Hukuk Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Sivas İdare Mahkemesinin Başvurusunun kabulü ile,
Koyulhisar Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 30.1.2004 gün ve E:2001/32,
K:2004/6 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/7 KARAR NO: 2008/279 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Davalı idare ile davacı arasında yapılan bayilik sözleşmesinin
idarece feshedilmesi ve verilen bayilik ruhsalının iptal edilmesine ilişkin işlemin
iptali ile işlemden dolayı uğranılan zararların karşılığı olarak maddi ve
manevi tazminat ödenmesi istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlen-mesinin
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : R.A. Vekili : Av. Ö.F.E. Davalı : Başbakanlık Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü (Spor Toto
Teşkilat Müdürlüğü) Vekili : Av. M.A. O L A Y : Davacı ile Spor
Toto Teşkilat Başkanlığı arasında 24.07.2006 tarihinde 126009 nolu Bayilik
(Spor Toto Ve Sayısal Bayii) sözleşmesi imzalanmıştır. Davacı çalışmaya başladıktan sonra, 14.11.2006
tarihinde yapılan
denetim esnasında, işyerinde jetonlu kumar makinesi
bulundurduğu gerekçesiyle tutanak düzenlenmiştir. Davalı idarece; Bayilik Sözleşmesinin 2. maddesinin (ö)
bendinde, bayiliğin yapılacağı mahalde Teşkilat tarafından temin edilecek
terminaller dışında oyun oynatan başka bir oyun makinesinin bulunamayacağı,
8. maddesinin ( b ) bendinde, bayi tarafından bu sözleşmenin maddelerine
uyulmaması halinde bayilik ruhsatının Teşkilat tarafından ayrıca bir gerekçe gösterilmeksizin
iptal edilebileceği belirtilerek, davacıya ait bayi terminalinin bulunduğu
mahalde jetonlu kumar makinesinin bulunması nedeniyle 15.12.2006 gün ve
10/7851 sayılı/olurlu işlem ile bayilik ruhsatı iptal edilmiş, 18.12.2006 gün ve 7868 sayılı
yazı ile de durum davacıya bildirilmiştir. Davacı
vekili; davacı ile davalı idare arasında imzalanan sözleşme hükümlerine
istinaden, davacının sahibi bulunduğu Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü bayilik
ruhsatının iptaline ilişkin 18.12.2006 gün ve 7868 sayılı işlemin iptali
istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır. ANKARA 10. İDARE MAHKEMESİ; 27.3.2007 gün ve E:2007/181,
K:2007/671 sayı ile, dava konusu kararın dayanağının, davacı ile davalı idare
arasında özel hukuk hükümlerine göre karşılıklı irade beyanı sonucu imzalanan
Bayilik Sözleşmesine dayanması, idarenin tek yanlı ve kamu gücüne dayanılarak
tesis edilen bir işleminin bulunmaması nedeniyle dava konusu uyuşmazlığın
çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir. Davacı
vekili bu defa; davalının müvekkiline verdiği bayilik ruhsatının
/sözleşmesinin iptaline ilişkin işleminin iptalî ile bayilik
ruhsatının/bayilik sözleşmesinin devamına, ruhsatın müvekkiline iadesine;
fazlaya dair dava ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 2.000,00
YTL maddi, ve 8.000,00 YTL manevi tazminatın, başvuru tarihinden itibaren işleyecek
faiziyle birlikte tahsiline hükmedilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. Davalı
idare vekilince, birinci savunma dilekçesinde davanın görüm ve çözümünün
idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında
bulunulmuştur. ANKARA
7.ASLİYE ASLİYE MAHKEMESİ’nce; 13.9.2007 günlü celsede, E:2007/223 sayı ile,
özel bahis sözleşmesi ile ilgili nizanın adli yargıda görüleceği
gerekçesiyle, görev hususundaki itirazın reddine karar verilmiştir. Davalı
idare vekilince, süresi içinde verilen dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dosya, Danıştay
Başsavcılığına gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI; 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor
Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 2.
maddesinde, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün, futbol ve diğer spor
müsabakalarına dayalı olarak sabit ihtimalli ve müşterek bahisler ile şans
oyunlarını düzenleme hak ve yetkisini; kendisine bağlı, Spor Toto Teşkilat
Başkanlığı eliyle kullanacağı ve yürüteceği, Teşkilat Başkanlığının söz
konusu yetkisini bizzat kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk
tüzel kişilerine devredebileceği hükmüne yer verilmiş olduğu; Futbolda
Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin 15. maddesinde, Teşkilat
tarafından bayilik ruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişiler ile Teşkilat
arasında bayilik sözleşmesi düzenleneceği, bayilik sözleşmesinin, ruhsatın
iptali halinde başkaca bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden
feshedileceği hükmüne, 22. maddesinde, Bayilerin; bu yönetmeliğin 38 ve 39
uncu maddelerinde sayılmayan fakat bayilik ruhsatının iptalini gerektiren
fiil ve hareketleri tesbit edildiği takdirde, Teşkilatın takdir hakkını
kullanarak iptal kararı verebileceği, 38/e maddesinde, Teşkilatın itibarını
zedeleyecek veya Teşkilatla olan güvenin sarsılmasına neden olacak davranış,
yayın ve faaliyetlerde bulunması, verilen talimat ve kurallara riayet
etmemesi, uyumlu çalışmayı bozması hallerinde bayilik ruhsatının, Teşkilat
tarafından tek tarafı olarak ve herhangi bildirim süresine uyulmaksızın iptal
edileceği hükmüne yer verilmiş bulunduğu; öte yandan, davacının Spor Toto Teşkilat
Müdürlüğü ile yapmış olduğu Bayilik Sözleşmesinde de anılan düzenlemeye koşut
hükümlerin yer almış olduğu; anılan düzenlemeler uyarınca, müşterek bahisler
ile şans oyunları düzenleme hak ve yetkisinin sonuçta Spor Toto Teşkilat
Başkanlığına ait olduğuna ve bu hakkın bir sözleşme ile bayilik ruhsatı alma
koşullarını taşıyanlara devredilebildiğine göre, buna ilişkin bayilik
sözleşmesinin, bir genel hizmetin yürütülmesi için yapılan idari sözleşme
olduğu; olayda, davacının bayi terminalinin bulunduğu mahalde, jetonlu kumar
makinesinin bulunduğunun saptanması üzerine, bayilik sözleşmesi hükümleri
uyarınca bayilik ruhsatının iptal edildiğinin anlaşıldığı; bu durumda,
idarece kamu gücüne dayanılarak ve tek yanlı irade ile yapılan bayilik
sözleşmesinde yer alan yaptırımların uygulanmasına ilişkin işlemin iptali
isteminden doğan uyuşmazlığın çözümünde, idari yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna ulaşıldığı; ayrıca, dava konusu işlem, bayilik sözleşmesine
dayanılarak tesis edilmiş olmakla birlikte, Spor Toto Teşkilat Başkanlığının,
ilgililerin bayilik ruhsatını, Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliğinin anılan hükümleri uyarınca tek taraflı olarak iptal etme
yetkisi göz önüne alındığında, sırf sözleşme hükümlerinin uygulanmasından
kaynaklanan bir uyuşmazlıktan söz etme olanağının bulunmadığı; açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasanın 10.maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar
vermiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığı’ndan düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı ile Spor Toto Teşkilat Başkanlığı
arasında 24.07.2006 tarihinde 126009 no.lu Bayilik (Spor Toto Ve Sayısal
Bayii) sözleşmesi imzalanmış olduğu; Davacının, çalışmaya başladıktan bir
süre sonra yapılan denetim esnasında, işyerinde jetonlu kumar makinesi
bulundurduğu gerekçesiyle davalı idarenin, sözleşme hükümlerine istinaden
18.12.2006 gün ve 7868 sayılı işlemle sözleşmeyi feshetmiş bulunduğu; Davacının,
işlemin iptali için idari yargıya başvurduğu, Ankara 10. İdare Mahkemesinin,
27.03.2007 gün 2007/181 esas ve 2007/671 sayılı kararı ile davanın görüm ve
çözümünün adli yargı yeri olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş,
bilahare Asliye Hukuk Mahkemesine dava açılmış olduğu; Spor Toto Teşkilat
Müdürlüğünün, 29.4.1959 tarih ve 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor
Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un
tanıdığı yetkiye dayanılarak 9.2.1960 tarih ve 4/12702 sayılı BKK. ile
yürürlüğe konulan Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahis Nizamnamesi ile
"Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahis Müdürlüğü" adıyla kurulan ve
anılan Nizamnameyi yürürlükten kaldıran 15.2.1965 tarih ve 6/4372 sayılı Bakanlar
Kurulu kararıyla yürürlüğe konulan Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahisler
Tüzüğüne göre faaliyette bulunan ve 21.5.1986 tarih ve 3289 sayılı Gençlik ve
Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un değişik 4.
maddesine göre, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün bağlı birimi olduğu;
anılan Yasanın 1.maddesinde " Futbol ve diğer spor müsabakaları üzerine
sabit ihtimalli ve müşterek bahisler ile şans oyunlarını düzenleme hak ve
yetkisi Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne aittir. 10/7/1953 tarihli ve 6132
sayılı At Yarışları Hakkında Kanun, 4/4/1988 tarihli ve 320 sayılı Milli
Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname hükümleri ile bu kuruluşlara verilen müşterek bahis ile şans
oyunları oynatma hak ve yetkileri saklıdır."; 2.maddesinde
ise,"Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü futbol ve diğer spor müsabakalarına
dayalı olarak sabit ihtimalli ve müşterek bahisler ile şans oyunlarını
düzenleme hak ve yetkisini, kendisine bağlı, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı
eliyle kullanır ve yürütür. Teşkilat Başkanlığı söz konusu yetkisini bizzat
kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine
devredebilir veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilir." hükmüne
yer verilmiş olduğu; Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliği'nin 15. maddesinde, Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı verilen
gerçek ve tüzel kişiler ile Teşkilat
arasında bayilik sözleşmesi düzenleneceği, bayilik sözleşmesinin, ruhsatın
iptali halinde başkaca bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden
feshedileceği hükmüne, 22.maddesinde, Bayilerin; bu yönetmeliğin 38 ve 39
uncu maddelerinde sayılmayan fakat bayilik ruhsatının iptalini gerektiren
fiil ve hareketleri tespit edildiği takdirde, Teşkilatın takdir hakkını
kullanarak iptal karan verebileceği, 38/e maddesinde, Teşkilatın itibarını
zedeleyecek veya Teşkilatla olan güvenin sarsılmasına neden olacak davranış,
yayın ve faaliyetlerde bulunması, verilen talimat ve kurallara riayet
etmemesi, uyumlu çalışmayı bozması hallerinde bayilik ruhsatının, Teşkilat
tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bildirim süresine uyulmaksızın
İptal edileceği hükmüne yer verilmiş bulunduğu; anılan düzenlemeler uyarınca,
müşterek bahisler ile şans oyunları düzenleme hak ve yetkisinin sonuçta Spor
Toto Teşkilat Başkanlığına ait olduğuna ve bu hakkın bir sözleşme ile bayilik
ruhsatı alma koşullarını taşıyanlara devredebildiğine göre, buna ilişkin
bayilik sözleşmesinin, bir genel hizmetin yürütülmesi için yapılan idari
sözleşme olduğu; bu durumda, idarece kamu gücüne dayanılarak ve tek yanlı
irade ile yapılan bayilik sözleşmesinde yer alan yaptırımların uygulanmasına
ilişkin işlemin iptali isteminden doğan uyuşmazlığın çözümünde, idari yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna ulaşıldığı; ayrıca, dava konusu işlemin, bayilik
sözleşmesine dayanılarak tesis edilmiş olmakla birlikte, davalı idarenin,
ilgililerin bayilik ruhsatını, anılan Yönetmelik hükümleri uyarınca tek
taraflı olarak iptal etme yetkisi göz önüne alındığında, sırf sözleşme
hükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan bir uyuşmazlıktan söz etme
olanağının bulunmadığı; açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasanın 10.maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara
7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/223 esas sayılı görevlilik kararının
kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarece anılan Yasa’nın
10. maddesinde öngörülen şekilde görev itirazında bulunulduğu ve 12. maddede
öngörülen süre içinde başvurulduğu, bu nedenle Danıştay Başsavcısı tarafından
Yasa’da öngörülen yönteme uygun biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmakta olup, esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen
AYDINOĞLU’nun davada idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
davalı idare ile davacı arasında yapılan bayilik sözleşmesinin idarece
feshedilmesi ve verilen bayilik ruhsatının iptal edilmesine ilişkin işlemin
iptali ile işlemden dolayı uğranılan zararların karşılığı olarak maddi ve
manevi tazminat ödenmesi istemiyle açılmıştır. 3289
sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanunun 1. Maddesi uyarınca, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Başbakanlığa
bağlı ve tüzelkişiliğe sahip bir kamu kurumudur. Aynı Kanunun 4. Maddesine
göre, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Genel Müdürlüğe bağlı bir birim olup,
tüzelkişiliği bulunmamaktadır. Söz konusu Kanunun 2. Maddesinin (i) bendi
uyarınca, Türkiye'de düzenlenecek futbol ve diğer spor müsabakalarına dayalı
müşterek ve sabit ihtimalli bahislerin düzenlenmesi ve yürütülmesi yetki ve
görevi Genel Müdürlüğe ait olup; Genel Müdürlük bu yetkisini "7258 sayılı
Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi
Hakkında Kanunun 2.Maddesi uyarınca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kanalı ile
kullanmakta; Başkanlık ise kendisine ait olan bu faaliyetini sözleşme
imzaladığı ve bayilik ruhsatı verdiği spor toto bayileri aracılığı ile
yürütmektedir. 14.8.2002
tarih ve 24842 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Futbolda
Müşterek Bahisler Uygulama Yönetmeliği hükümleri ile Spor Toto Teşkilat
Başkanlığınca, futbol müsabakaları üzerine düzenlenecek müşterek bahis
oyunlarının uygulama şekli ile usul ve esasları belirlenmiştir. Anılan
Yönetmeliği'nin 22.Maddesinde, bayilerin bayilik ruhsatının iptalini
gerektiren fiil ve hareketlerinin tespit edilmesi halinde, Teşkilatın takdir
hakkını kullanarak iptal kararı verebileceği; 37.Maddesinde, bayinin bu
yönetmelik hükümleriyle Teşkilat tarafından yürürlüğe konulacak diğer
yönetmelik, genelge ve emirlere uymak zorunda olduğu; "Ruhsatın
İptali" başlıklı 38. Maddesinde, Teşkilatın itibarını zedeleyecek veya
Teşkilata olan güvenin sarsılmasına neden olacak davranış, yayın veya
faaliyetlerde bulunması, verilen talimat ve kurallara riayet etmemesi, uyumlu
çalışmayı bozması, hallerinde Teşkilat tarafından tek taraflı olarak herhangi
bir bildirim süresine uyulmaksızın iptal edileceği, hükme bağlanmıştır. Öte
yandan, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı ile davacı arasında imzalanan 14.7.2006
tarihli Sözleşme ile 126009 no'lu Spor Toto Ve Sayısal Bayiliği davacıya
verilmiştir. Söz konusu
Sözleşmenin; 2. Maddesinin (a) bendinde, Futbolda Müşterek Bahis Oyunları
Uygulama Yönetmeliğinin sözleşmenin parçası olduğu ve bayinin söz konusu
hükümlere uymakla yükümlü bulunduğu; (d) bendinde, bayiliğin her türlü adli,
idari, cezai ve mali sorumluluğunun bayiye ait olduğu; (ö) bendinde,
bayiliğin yapılacağı mahalde Teşkilat tarafından temin edilecek terminaller
dışında (Türkiye Jokey Kulübü ve Milli Piyango idaresi oyun makineleri hariç)
atari, kumar makinası vb. oyun oynatan başka bir oyun makinesinin
bulunmayacağı; "Cezai Hükümler" başlıklı 8. Maddesinin (b)
bendinde, sözleşme maddelerine uyulmaması halinde bayilik ruhsatının herhangi
bir gerekçe gösterilmeden Teşkilatça tek taraflı olarak feshedileceği; b-4
bendinde, Teşkilatın itibarını zedeleyecek veya Teşkilata olan güvenin
sarsılmasına neden olacak davranış, yayın veya faaliyetlerde bulunması
hallerinde Teşkilat tarafından tek taraflı olarak herhangi bir bildirim
süresine uyulmaksızın iptal edileceği (d) bendinde, bayilik ruhsatının iptali
halinde sözleşmenin kendiliğinden feshedileceği, hükme bağlanmıştır. Uyuşmazlık
konusu sözleşmelerin hukuki niteliği incelendiğinde; İdare,
özel hukuk kişileri gibi özel hukuk sözleşmeleri yapabildiği gibi; kamusal
yetkisinin verdiği üstünlük ve ayrıcalıklara dayanarak, konusu, hüküm ve
koşulları bakımından özel hukuk sözleşmelerinden farklı olan sözleşmeler de
yapabilir, idare hukuku esaslarına tabi bulunan bu sözleşmeler “idari
sözleşme” olarak adlandırılırlar. İdarenin, genel ehliyetini kullanarak,
sözleşme serbestisi ve tarafların eşitliği gözetilerek gerçekleştirdiği
sözleşmelerinin tamamen özel hukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıyla
bunların yargısal denetiminin adli yargı yerince yapılmasına karşılık, 2577
sayılı Yasa’nın idari dava türlerinin sayıldığı 2/1-c maddesinde belirtildiği
üzere “genel hizmetlerden birinin yürütülmesi” amacıyla ve kamusal nitelikte
üstün hak ve yetkilere dayanılarak yaptığı idari sözleşmelerden doğan
uyuşmazlıkların görüm ve çözümünde ise, idari yargı yerleri görevli
bulunmaktadır. Anılan düzenlemeler
uyarınca, müşterek bahisler ile şans oyunları düzenleme hak ve yetkisi
sonuçta Spor Toto Teşkilat Başkanlığına ait olduğuna ve bu hakkın bir
sözleşme ile bayilik ruhsatı alma koşullarını taşıyanlara devredilebildiğine
göre, buna ilişkin bayilik sözleşmesinin, bir genel hizmetin yürütülmesi için
yapılan idari sözleşme olduğu açıktır. Olayda,
davacının bayi terminalinin bulunduğu mahalde, jetonlu kumar makinesinin
bulunduğunun saptanması üzerine, bayilik sözleşmesi hükümleri uyarınca
bayilik ruhsatının iptal edildiği anlaşılmaktadır. Bu
durumda, idarece kamu gücüne dayanılarak ve tek yanlı irade ile yapılan
bayilik sözleşmesinde yer alan yaptırımların uygulanmasına ilişkin işlemin
iptali isteminden doğan uyuşmazlığın çözümünde, idari yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Ayrıca,
dava konusu işlem, bayilik sözleşmesine dayanılarak tesis edilmiş olmakla
birlikte, Spor Toto Teşkilat Başkanlığının, ilgililerin bayilik ruhsatını,
Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin anılan hükümleri
uyarınca tek taraflı olarak iptal etme yetkisi göz önüne alındığında, sırf
sözleşme hükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan bir uyuşmazlıktan söz etme
olanağı da bulunmamaktadır. Açıklanan
nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı idare
vekilinin görev itirazının, Ankara 7.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine
ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile
Ankara 7. Asliye Hukuk Mahkemesince 13.9.2007 günlü celsede verilen,
E:2007/223 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde Üye
Mahmut BİLGEN ve Üye Nüket YOKLAMACIOĞLU’nun KARŞI OYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE
KESİN OLARAK karar verildi. KARŞI OY Dava, davacı ile davalı Spor Toto Teşkilat
Başkanlığı arasındaki “bayilik ruhsatının iptaline” ilişkin kararın iptali ve
tazminat istemine ilişkin olup, davanın açıldığı idare mahkemesinin, davanın
adli yargı yerinde görülmesi gerektiğine ilişkin verdiği görevsizlik
kararının kesinleşmesi üzerine dava Asliye Hukuk Mahkemesinde açılmış, bu
mahkemenin ileri sürülen görev itirazını reddedip kendisini görevli görmesi
üzerine çıkarılan olumlu görev uyuşmazlığı üzerine dava dosyası Yüksek
Mahkememize gelmiştir. Davacı
ile davalı arasındaki sözleşme özel hukuk sözleşmesi olup, benzer
uyuşmazlıkların da ( Davacı eczacı ile Davalı Bağ-kur Genel Müdürlüğü, T.C
Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik Başkanlığı, SSK. Genel Müdürlüğü
arasındaki ilaç satımı sözleşmesinin kurum tarafından feshedilmesinden
kaynaklanan davalar) adli yargı yerinde görüleceğine ilişkin Yargıtay
kararlarının bulunduğu (Y13HD.nin 17.04.2007, 2007/77,5389; 4.12.2007,
2007/9876-14633;10.12.2007, 2007/12566-14962 vb; YHGK. ‘nun 28.9.2005 , 2005/
13-535 2005/528 kararları ) gözetildiğinde, uyuşmazlığın çözüm yerinin adli
yargı yeri olması gerektiği düşüncesinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki
görüşlerine katılamamaktayım. Üye Mahmut BİLGEN ./. KARŞI OY İdare
hukukunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar idari yargının görevi alanını
oluşturmaktadır. İdare hukuku kuralları içinde, kamu hizmetinin yürütülmesi
amacıyla, kamu gücü kullanılarak tesis edilen idari işlemler ile aynı amaçla
gerçekleştirilen idari eylemler ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların
görüm ve çözümü idari yargının görev alanına girmektedir. Bir
sözleşmenin idari sözleşme sayılabilmesi için sürekli bir kamu hizmetinin
görülmesi amacının taşıması, taraflardan birinin idare olması ve kamu
hukukuna özgü, kamu hukukundan doğan şart ve hükümlerin sözleşmede yer alması
zorunludur. 320 sayılı
Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname'nin 29. maddesinde, Yönetim Kurulu veya Genel Müdürlüğün,
kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik,
Yönetim Kurulu Kararları, tebliğ, genelge ve diğer emirle düzenlemekle
görevli ve yetkili olduğu hükmüne yer verilmiştir. 320 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye dayanılarak çıkarılan Sayısal Oyunlar Yönetmeliği'nin 27.
maddesinde, bayinin, bu Yönetmelik hükümleri ile idare tarafından yürürlüğe
konulacak diğer mevzuat, sözleşme, karar, genelge ve talimatlara uymak
zorunda olduğu; bayiliğin sona ermesi başlıklı 32, maddesinin (k) bendinde
ise, İdarenin izni olmaksızın, işyerinde İdareye
ait olmayan oyunlar oynatması halinde bayilik ruhsatının, idare
tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın
iptal edileceği hükme bağlanmıştır. Dosyanın
incelenmesinden, davalı idare ile davacı arasında imzalanan 24.7.2006 tarihli
Bayilik Sözleşmesinin 2/ö maddesinde, bayiliğin yapılacağı mahalde Teşkilat
tarafından temin edilecek terminaller dışında (Türkiye Jokey Kulübü ve Milli
Piyango idaresi oyun makineleri hariç) atari, kumar makinası vb. oyun oynatan
başka bir oyun makinesinin bulunmayacağı; "Cezai Hükümler" başlıklı
8. Maddesinin (b) bendinde, sözleşme maddelerine uyulmaması halinde bayilik
ruhsatının herhangi bir gerekçe gösterilmeden Teşkilatça tek taraflı olarak
feshedileceği hükümlerinin yer aldığı; 126009 numaralı bayi olan davacıya ait
bayi terminalinin bulunduğu mahalde jetonlu kumar makinesi bulunduğunun
tespit edilmesi üzerine, dava konusu işlemle anılan sözleşme hükümlerine
istinaden bayiliğin iptal edildiği anlaşılmaktadır. İdarenin,
davacı ile yapmış olduğu bayilik sözleşmesinin, idari sözleşme niteliği
taşımadığı, idarenin özel hukuk alanında gerçekleştirdiği bir hukuksal işlem
olduğu ve bu ilişkiden doğan hakların kullanılmasına ve takibine ilişkin davaların
da özel hukuk hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi gerekeceği dikkate
alındığında, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanmasından
kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümü adli yargının görevinde
bulunmaktadır. Belirtilen durumda, Danıştay
Başsavcısı’nın 2247 sayılı Yasanın 10 uncu
maddesine göre yaptığı başvurunun reddi gerektiği görüşüyle, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki çoğunluk kararına karşıyım. Üye Nüket YOKLAMACIOĞLU —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/19 KARAR NO: 2008/282 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 65/1-f maddesine aykırılık nedeniyle verilen para cezasına karşı
yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Y.D. Davalı : Edirne Valiliği O L A Y : Keşan Bölge Trafik Denetleme İstasyon
Amirliği tarafından düzenlenen 9.7.2007 gün ve 199148 sayılı trafik idari
para cezası karar tutanağı ile, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun
65/1F maddesi uyarınca davacı adına idari para cezası verilmiştir. Davacı, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur. KEŞAN SULH CEZA MAHKEMESİ;
24.9.2007 gün ve Değişik İş:2007/550, K:2007/550 sayı ile, muterizin aracın tescil
plakasına göre ceza tutanağı düzenlendiğini bildirerek itiraz ettiği, itirazın müddeti içinde
yapıldığı ve cezanın yazılış biçimine göre itirazın mümkün olduğunun
anlaşıldığı, itiraz eden her ne kadar hakkında idari para ceza karar tutanağı
ile düzenlenen idari para cezasının iptali için Mahkemelerine başvurmuş ise
de sanık hakkında düzenlenen idari para cezası karar tutanağının itiraz
edenin yüzüne karşı verildiği, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 6.3.2006 tarih,
2006/7 Esas, 2006/27 Karar sayılı kararı ve Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin
27.3.2007 tarih ve 2005/3487 Esas, 2007/2048 Karar sayılı ilamında
açıklandığı üzere 2918 sayılı Kanun’da öngörülen idari para cezasının yüze
karşı uygulanması halinde idari para cezasının iptali istemiyle açılan
davanın idari yargı mahkemesinde görülmesi gerektiği ve itiraza bakmaya
Edirne İdare Mahkemesinin görevli olduğu anlaşılmakla her ne kadar itiraz eden hakkında düzenlenen 9.7.2007
tarihli trafik idari para cezası tutanağına itiraz etmiş ise de bu tutanağın
itiraz edenin yüzüne karşı tutulduğu ve itiraz edenin tutanağı imzaladığı ve
bu itiraza bakmaya Edirne İdare Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. EDİRNE
İDARE MAHKEMESİ; 14.12.2007 gün ve E:2007/1125 sayı ile, davacı Y. D. tarafından Edirne Emniyet Müdürlüğü Keşan
Bölge Trafik Denetleme İstasyon Amirliği tarafından düzenlenen 9.7.2007 tarih
ve 199148 sayılı işlemin iptali istemiyle Edirne Valiliği'ne karşı dava açıldığı,
5326 sayılı Kanun’un 3 ve 27. maddelerinden söz ederek, dosyadaki mevcut bilgi ve belgenin incelenmesinden; davacı
hakkında Edirne Valiliği Keşan Bölge Trafik Denetleme istasyon Amirliği
tarafından 9.7.2007 tarih ve 199148 sayılı idari para cezası karar tutanağı
ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 65. maddesine aykırılıktan
2.156,00YTL para cezası verildiği, bu işleme karşı Keşan Sulh Ceza Mahkemesi
nezdinde 2007/550 D.İş Esasına kayıtlı olarak 16.7.2007 tarihinde itiraz
edildiği, Keşan Sulh Ceza Mahkemesi'nin 24.9.2007 tarihli kararıyla
görevsizlik kararı verildiği ve bu kararın 25.10.2007 tarihinde kesinleştiği
yönünde 2.11.2007 tarihli kesinleşme şerhi düşüldüğü, bunun üzerine
Mahkemeleri nezdinde 2007/1125 Esas numarasıyla 5.11.2007 tarihinde mezkur
para cezasının iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığının
anlaşıldığı, yukarıda yer alan mevzuat
değerlendirilmesinden, 5326 sayılı Kanun’un 5561 sayılı Kanun’un, bu kanunda
düzenlenen 31. maddesiyle değişik 3. maddesinde idari yaptırım kararına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin ancak diğer kanunlarda aksine bir hükmün
bulunmaması halinde uygulanacağı, diğer genel hükümlerinin ise idari para
cezasıyla veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında uygulanacağının hüküm altına alındığı, dolayısıyla 5326
sayılı Kanun’un 3. madde başlığında da görüleceği
üzere Kabahatler Kanunu'nun genel bir kanun niteliği taşıdığı, görevli yargı
merciinin tayinine dair cezaya müstenit ilgili Kanunda hükme yer verilmemesi
halinde 5326 sayılı Kanun’un tatbik edileceğinin benimsendiği, 5326 sayılı
Kanun’un 3. maddesinin atıf yaptığı Kanun yollarına dair 27'nci maddesinde
ise idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine dair idari yaptırım
kararlarına karşı kararın tebliğ veya tefhimi tarihinden itibaren en geç 15
gün içinde Sulh Ceza Mahkemesine başvuru yolunun düzenlendiği ancak idarî
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idarî yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde;
idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının da bu işlemin
iptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görüleceğinin anlaşıldığı,
olayda ise, dava konusu edilen trafik para
cezasının 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nda bu para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediğinin anlaşıldığı,
bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağından,
dava konusu idari para cezasının görüm ve çözümünün 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 27'nci maddesinin 1'nci bendi uyarınca Sulh Ceza Mahkemesinin
görev alanına girdiği gerekçesiyle
Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı Kanun'un 19'ncu maddesi uyarınca görevli
yargı merciinin tayin ve tespiti için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına
ve dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine ve davanın incelenmesinin
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararına kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 65. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca verilen
para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 65. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, araçların
yüklenmesinde yönetmelikte belirtilen ölçü ve esaslara aykırı olarak gabari
dışı yük yüklenmesinin, yük üzerine veya araç dışına yolcu bindirilmesinin
yasak olduğu belirtildikten sonra, üçüncü
fıkrasında, (f) bendine uymayan işletenlerin 1.000 Türk Lirası, (f)
bendine aykırı yük gönderenlerin 2.000 Türk Lirası idarî para cezası ile
cezalandırılacakları belirtilmiştir. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesi ile değişik 3 üncü maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin
(1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Edirne İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Keşan Sulh Ceza Mahkemesi’nin
24.9.2007 gün ve Değişik İş:2007/550, K:2007/550 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/31 KARAR NO: 2008/286 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 52/1-a maddesine aykırılık nedeniyle verilen para cezasına karşı
yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.S.G. Vekili : Av. H.D. Davalı : Bursa Valiliği O L A Y : Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü’nün
20.1.2007 gün ve 553244 sayılı trafik idari para cezası karar tutanağı ile,
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 52/1a maddesi uyarınca davacı adına
idari para cezası verilmiştir. Davacı
vekili, trafik idari para cezası karar tutanağına ve dayanağı kaza tespit
tutanağına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. BURSA 3. SULH CEZA MAHKEMESİ; 7.2.2007 gün ve E:2007/189 Müt.,
K:2007/50 Müt. sayı ile, başvuruda bulunan hakkında Bursa Trafik Denetleme
Şube Müdürlüğü’nün 20.1.2007 tarih ve 553244 sayılı trafik ceza tutanağı ile
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 52/1-a maddesi gereğince 52,00YTL
idari para cezası tahakkuk ettirildiği, 5326 sayılı Kanun’un 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. ve 27.
maddelerinden söz ederek, başvuru dilekçesinde aracın trafikten men kararına
karşı başvuruda bulunulduğu anlaşılmakla başvurunun görev yönünden reddine
karar vermek gerektiği kanaat ve sonucuna varıldığı gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. BURSA 1.
İDARE MAHKEMESİ; 11.4.2007 gün ve E:2007/575, K:2007/647 sayı ile, davanın,
davacıya 20.1.2007 günlü, 553244 sayılı trafik ceza tutanağı ile sahip olduğu
16 GG 688 plakalı aracına Karayolları Trafik Kanunu’nun 52/1A maddesi
uyarınca 52,00YTL para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açıldığı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Adli Kovuşturma”
başlıklı 112. maddesinde; sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınması
hariç olmak üzere bu Kanundaki hafif hapis cezasını veya bununla birlikte
hafif para cezasını, belgelerin geri alınması ve iptali veya işyerlerinin
kapatılması cezasını gerektiren suçlarla ilgili davalara trafik
mahkemelerinde bunların bulunmadığı yerlerde yetki verilen sulh ceza
mahkemelerinde dava açılacağının belirtildiği, öte yandan, 31.3.2005 gün ve
25772 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 1.6.2005 tarihinde
yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 2. ve 3. maddelerinden söz
ederek, olayda, davacıya ait 16 GG 688 plakalı araçla, kavşaklara yaklaşırken
aracının hızını azaltmadığından bahisle 20.1.2007 günlü 553244 sayılı işlemle
52,00YTL para cezası kesildiği, işbu davanın bahse konu trafik para cezası
işleminin iptali istemiyle açıldığı anlaşılmış olup, davanın görüm ve
çözümünde yukarıda yer verilen 5326 sayılı Yasa kuralı gereğince adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde idari para cezası yönünden olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine
son görevsizlik kararını veren Mahkemece Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na,
Başsavcılık tarafından da Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği, Başkanlıkça
adli yargı dosyasının da ilgili Mahkemesinden getirtildiği ve usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 52. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen
para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 52. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, sürücülerin,
kavşaklara yaklaşırken, dönemeçlere girerken, tepe üstlerine yaklaşırken,
dönemeçli yollarda ilerlerken, yaya geçitlerine, hemzemin geçitlere,
tünellere, dar köprü ve menfezlere yaklaşırken, yapım ve onarım alanlarına
girerken, hızlarını azaltmak zorunda oldukları belirtilmiş; ikinci
fıkrasında, bu madde hükmüne uymayan sürücülerin 1 800 000 lira para cezası ile
cezalandırılacakları hükmüne yer verilmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116.
maddesi kapsamında araç tescil plakasına göre düzenlenenler dışında trafik
zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına karşı açılan davaları; bu
uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili
davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli yargı yerini açıkça
belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada gösterilen adli cezalara
hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112. maddeye de herhangi bir atıfta
bulunulmamış olması karşısında ve göreve ilişkin genel ilkelere göre idari
yargının görev alanında görmüştür. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesi ile değişik 3 üncü maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Bursa 3. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 7.2.2007 gün ve E:2007/189 Müt., K:2007/50 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/56 KARAR NO: 2008/289 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Demiryolu hattında ray tamiratı, bakım
ve onarım ile kaynak işleri sırasında, ray kesme makinesinden çıkan
kıvılcımların, otları tutuşturması nedeniyle çıkan yangının sıçradığı
tarlalardaki ekinlerin yanması sonucu uğranıldığı ileri sürülen zararın
tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin
gerektiği hk. K A R A R
Davacılar : 1-M.S. 2-B.A. 3-Y.O., 4-M.K., 5-N.A.,
6-H.Ç., 7-İ.Ç., 8-S.K., 9-R.Z., 10-M.A., 11-Y.Ü.,
12-R.I., 13-H.T., 14-M.T., 15-D.Ö., 16-A.Ö., 17-H.K., 18-A.D., 19-M.Ö., 20-A.Z.,
21-B.Ü., 22-Ö.K., 23-H.Ö., 24-L.D., 25-Ş.T., 26-H.Ö., 27-S.Ö., 28-H.Ü., 29-S.K.,
30-G.K., 31-D.K., Vekili : Av. E.A. Davalılar : 1-TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Vekili : Av. M.G. 2- H.A., 3-M.T., 4-M.Ç. O L A Y :11.07.2006 tarihinde davalı idareye ait
Sivas-Kayseri demiryolu hattı üzerinde, İhsanlı-Topaç Saydingleri arası Km
500+000 da bulunan sinyaldeki meşguliyetin giderilmesi için görevlendirilen
Kuruluş işçilerinin, birleşik durumda bulunan ray arasına yalıtkan malzeme
olan kal'i yerleştirmek için, ellerindeki spiral ray kesme makinesi ile rayı
keserken sıçrayan kıvılcımlar nedeniyle civardaki otlar yanmış, mevcut
imkanlarla ve şiddetli rüzgar nedeniyle çıkan yangın söndürülemediğinden
dolayı, çalışma yapılan yerin 4- Davacılar vekili;
yangının, davalıların belirli kurallara riayet etmemelerinden kaynaklanan
kusurlu davranışları sonucu meydana geldiği; mahsulün yanmasından dolayı vuku
bulan zararın 46.432.00 YTL olduğu; Gürçayır Beldesi ile Kayapınar Köyünde
çiftçi olan müvekkilleri adına, zararlarının ödemesi konusunda talepte
bulunmalarına rağmen herhangi bir ödeme yapılmadığı iddiasıyla; olay
tarihinden itibaren hesaplanarak faizi ile birlikte 46.432.00 YTL tazminata
mahkum edilmesi istemiyle, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü ve İşletmenin
sorumlu üç personeli aleyhine, 1.5.2007 gününde adli yargı yerinde dava açmıştır. Davalı
idare vekilince, birinci savunma dilekçesinde, Kuruluşlarının yürütmüş olduğu
kamu hizmetinden kaynaklanan davanın, idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiği ileri sürülerek, görev itirazında bulunulmuştur. ŞARKIŞLA
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ’ nce; 21.11.2007 gün ve E: 2007/ 126 sayı ile davanın,
kurum personelinin kişisel kusurundan kaynaklanan zararın giderilmesi
istemine ilişkin olduğundan bahisle davalı idarenin görev itirazı
reddedilmiştir. Davalı
idare vekilince, süresi içinde verilen dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe ve ekleri,
Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI; Anayasanın 125 inci maddesinde, idarenin, kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2 nci maddesinde idari dava türlerinin
sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve işlemlerden dolayı
hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davalarının, görüm ve
çözümünün idari yargının görev alanına giren idari dava türleri arasında
gösterildiği; T.C.D.D İşletmesi Genel Müdürlüğünün, bir kamu kuruluşu olup,
kamu hizmeti olduğu tartışmasız bulunan demiryolu taşımacılığı işini tekel
halinde yürüttüğü; kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu
kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine
ilişkin davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak
yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip işletilmediği,
sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup
olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı yerlerine ait bulunduğu;
uyuşmazlığın, T.C.D.D İşletmesi Genel Müdürlüğünün yürütmekle görevli olduğu
kamu hizmetinin gereği gibi yapılmamasından dolayı uğranıldığı ileri sürülen
zararın davalılardan tazmini istemine ilişkin olduğu; bu durumda, davanın
T.C.D.D işletmesi Genel Müdürlüğüne yönelik olan kısmının görüm ve çözümü,
idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam
yargı davalarına bakmakla görevli olan idari yargı yerlerine ait
bulunduğundan, Şarkışla Asliye Hukuk Mahkemesinin, anılan Genel Müdürlüğün
görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılmasının gerektiği;
gerekçesiyle, davanın T.C.D.D İşletmesi Genel Müdürlüğüne karşı açılan kısmı
yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmış olup, 2247 sayılı Yasa’nın 10.
maddesine göre görev konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi’nden
istemiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından
yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET
BAŞSAVCISI; TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel
kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğu; 233 sayılı KHK. ve Ana Statü ile,
özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak karlılık ve verimlilik
ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, işletmenin iktisadi faaliyetleri
bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olmasının, onun kamu hizmeti
yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmediği; Anayasa'nın
125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden
dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava
türleri arasında sayıldığı; kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu
kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine
ilişkin davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak
yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip işletilmediği,
sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup
olmadığının tayin ve tespitinin İdari yargı yerlerine ait bulunduğu;
uyuşmazlığın, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün yürütmekle görevli olduğu
kamu hizmetinin gereği gibi yapılmamasından dolayı uğranıldığı ileri sürülen
zararın davalılardan tazmini istemine ilişkin bulunduğu; davalı idarede işçi
olarak çalışan davalıların, rayların genişletilmesi sırasında yangına
sebebiyet vermelerinden dolayı doğan zararın, idarenin hizmet kusuru esasına
göre tazmini istemiyle açılan davanın, TCDD işletmesi Genel Müdürlüğüne
yönelik olan kısmının görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli
bulunduğundan, Danıştay Başsavcısının başvurusunun kabulü gerektiği yolunda
yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasanın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, TCDD İşletmesi vekilince anılan
Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen yönteme uygun şekilde ve 12. maddede
belirlenen süre içinde başvurulması üzerine Danıştay Başsavcılığı tarafından
TCDD İşletmesi yönünden uyuşmazlık çıkarıldığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen
AYDINOĞLU’nun davada idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
demiryolu hattında ray tamiratı, bakım ve onarım ile kaynak işleri sırasında,
ray kesme makinesinden çıkan kıvılcımların, otları tutuşturması nedeniyle
çıkan yangının sıçradığı tarlalardaki ekinlerin yanması sonucu uğranıldığı
ileri sürülen zararın, yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır. 28.10.1984
tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Türkiye Cumhuriyeti Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) Ana Statüsü’nün “Amaç ve
Kapsam” başlıklı 1. maddesi “ Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233
sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
hükümlerine tabi olarak söz konusu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde
faaliyette bulunmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi
Genel Müdürlüğü adı altında teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki
bünye, amaç ve faaliyet konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese,
bağlı ortaklık ve iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ve ilgili
diğer hususları düzenlemektir...” hükmünü taşımakta; “Hukuki Bünye” başlıklı
3. maddesinde, bu Ana Statü ile teşkil olunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin
tamamı Devlete ait, tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve
sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir “ Kamu İktisadi Kuruluşu” olduğuna ve
233 sayılı KHK. ile bu Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine
tabi bulunduğuna işaret edilmekte; 4.maddesinde, sayılan Kuruluş amaç ve
faaliyet konularının tamamına yakınının “tekel” kapsamında işler olduğu
belirtilmekte; kuruluşu, yönetimi ve denetimi konularında 233 sayılı KHK.
hükümlerine paralel düzenlemelere yer verilmektedir. Buna göre,
TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe
sahip bir kamu kurumu olduğu tartışmasızdır. 233 sayılı KHK. ve Ana Statü
ile, özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak kârlılık ve verimlilik
ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, İşletmenin iktisadi faaliyetleri
bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olması, onun kamu hizmeti
yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmemektedir. İdarenin
yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu
plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su
şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımı sırasında
kişilere verdiği zararların tazmini istemiyle açılacak davaların görüm ve
çözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlar
tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan
idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır. Olayda,
TCDD İşletmesinin, görevinde olan kamu hizmetini yürütmek üzere kurduğu
demiryolu şebekesinin tamiratı, bakım ve onarım ile kaynak işleri sırasındaki
aksaklık nedeniyle zarar doğduğu öne sürülmektedir. Anayasa’nın 125. maddesinin
son fıkrasında,idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2/1-b. madde- sinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlal
edilenler tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında
sayılmıştır. Buna göre
ve zararın kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında doğduğu nedeniyle idarenin
hizmet kusuruna dayanılmış olması karşısında, tekel niteliğinde kamu hizmeti yürüten
TCDD İşletmesinin bu hizmeti yürüttüğü sırada kişilere verdiği zararın
tazmini istemiyle açılan dava; olayda kamu hizmetinin yöntemine ve hukuka
uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya başka nedenle
idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının saptanmasını gerektirmektedir. Bu
hususların saptanması ise idare hukuku ilkelerine göre yapılabileceğinden,
2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b. maddesi kapsamında bulunan tam yargı davasının
görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevlidir. Belirtilen
nedenlerle, Danıştay Başsavcısının başvurusunun kabulü ile Şarkışla Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin davalı TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü vekilinin görev
itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcılığının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
Şarkışla Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davalı TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü yönünden
verilen 21.11.2007 gün ve E: 2007/126 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2008/59 KARAR NO: 2008/290 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Askerlik hizmetini yapmakta iken ölen
askerin babası tarafından açılan tazminat davasının, ASKERİ İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı :B.G. Vekili :Av.
A.P. Davalı :Milli
Savunma Bakanlığı Vekili :Av. G.M. O L A Y :
Davacı vekili; müvekkilinin oğlu Er O. G.’ün, 57.
Top. Tug. 4. Top. Tb. Kh ve Hizmet Birliği emrinde askerlik görevini
sürdürürken; çeşitli şikâyetlerini ilgililere ilettiğini, 3.10.2005 tarihinde
eğitim alanında sabah sporu yapıldıktan sonra şikâyetlerini tekrar
belirttiğini ve burada rahatsızlanarak, kustuğunu, yerde baygın bir vaziyette
yattığını, durumu fark eden Bölük Personelinin kendisini tabur vizite odasına
gönderdiğini; yapılan şekli muayene ile şikâyet ve yakınmaları dikkate
alınmaksızın iki adet iğne ve bir gün yatak istirahatı verilerek geri
gönderildiğini; sağlık durumu çok ciddi olmasına ve doktor raporu ile bir gün
istirahatlı olmasına rağmen aynı gün öğleden sonra emirle eğitim alanına getirildiğini,
ancak rahatsızlığını beyan etmesi ve sağlık durumunun ciddiyetini koruması
karşısında tekrar Tabur Vizite Odasına gönderildiğini; burada da ciddi tedavi
ve kontroller yapılmaksızın ve özellikle müşahede altına alınmaksızın iğne ve
yatak istirahatı ile tekrar bölüğüne geri gönderildiğini; aynı sıkıntıları
defaatle yaşamış olmasına rağmen teşhis ve tedavi konusunda dikkatsiz ve
ihmalkâr bir tutum ile geçici ve yapay önlemlerle şikâyetlerinin
önemsenmediğini, bu tutumun, bireysel bir tavır olmaktan öte adeta bütün
yetkililerin takındığı ortak tavır olduğunu; adı geçenin bütün bu
şikâyetlerinin 3-4-5-6-7 günleri ve 8. günün sabahına kadar devam ettiğini,
bu günler zarfında hiçbir ciddi tıbbi önlem ve tedavi yapılmadığı,
şikâyetlerin ilgisiz çözümler ile geçiştirildiği ve sonuçta 8.10.2005 günün
sabahında saat 5.15 sıralarında vefat ettiğinin sabit olduğunu; Ege Ordu
Komutanlığı Askeri Savcılığının işin ciddiyetini fark ettiği için akabinde
soruşturma açtığını, Adli Tıp Kurumu marifetiyle otopsi yaptırıldığını ve
2005/1159 sayılı raporla, myokard enfraktüsü ( Kalp Krizi ) ile vefat
ettiğinin tespit edildiğini; bu süreç zarfında şikâyetlerin görmezden
gelinmesi ve müteveffanın hemen müşahede altına alınmamasının, idari hizmetin
işlemesindeki ağır kusuru gözler önüne serdiğini; Ege Ordu Komutanlığı Askeri
Savcılığına sunulan bilirkişi raporunda, müteveffa O. G. için sağlıklı ciddi
ve ileri tektik ve teknikler kullanılmaması, daha üst hastaneye sevkinin
yapılmaması, ileri kardiyolojik test ve tetkikler yapmamaları, böylece
görevlerinin gereklerini yerine getirmede ihmal ve terahi gösterdikleri
gerekçesiyle Tabip Ütğm A.B. ve Tbp. Yzb. E.T.’nin kusurlu olduklarının
tespit edilmiş olduğunu; Askeri Savcılık tarafından her iki doktor hakkında
'Görevinin gereklerini yapmakta ihmal göstermek' suçlamasıyla kamu davası
açılarak yargılanmalarının talep edildiğini, dosyanın Ege Ordu Komutanlığı
Askeri Mahkemesi’nin 2006/755 E. Sırasına kayıtlı bulunduğunu ifade ederek; İdari hizmetin geç işlemesi, eksik işlemesi veya hiç
işlememesi hallerinde idari bir işlem ve eylem ile hakları ihlal edilenlere
yasal olarak zararlarının karşılanacağı ve tazminata hak kazanacaklarının
mevzuat gereği olduğu; idarenin ajanını denetlemede gereken dikkat ve özeni
göstermediği, idarenin personeli üzerinde gözetim ve talimat görevini
gereğince yerine getirmediği, hizmetin gerektirdiği imkân ve vasıtaların
kullanılmadığı gibi, özellikle esirgendiği, müşahede altına alınmadığı ve daha
üst özellikli hastaneye sevkinin yapılmadığı, idarenin ehil personel istihdam
etmediği, zira ehil personelin müteveffanın şikayetleri karşılığında teşhis
ve tedavide daha reel çözümleri üreteceği iddiasıyla; sonuçta, oğlunun ölümü nedeniyle destekten yoksun kalan ve
büyük acı ve elem duyan müvekkili için 60.000,00
-YTL maddi ve 20.000,00-YTL manevi olmak üzere toplam 80.000,00-YTL
tazminatın ölüm olayının meydana geldiği 8.10.2005 tarihinden itibaren yasal
faizi ile birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle, 11.12.2006
gününde genel idari yargı yerinde dava açmıştır. Davalı
idarece, birinci savunma dilekçesinde, davanın çözümünde AYİM’nin görevli
olduğu ileri sürülerek, görev itirazında bulunulmuştur. ANKARA 15.
İDARE MAHKEMESİ; 19.10.2007 gün ve E:2006/425 sayı ile, 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinde; İdari dava türlerinin,
idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri
ile hukuka aykırı olduklarından dolayı açılan iptal davaları; idari işlem ve
eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan
tam yargı davaları; kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her
türlü idari sözleşmelerden dolayı açılan davalar olarak sayıldığı; idari
yargının idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimini yapmakla
görevli olduğunun kurala bağlandığı; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Kanununun 20. maddesinde; “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk
Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idare işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimi ve
diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu Kanunun
uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır." hükmünün yer aldığı; dosyanın incelenmesinden, davacının
oğlunun askeri hizmet sırasında vefat etmesi nedeniyle, 60.000,00 YTL maddi,
20.000,00 YTL manevi tazminat istemiyle bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı;
yukarıda yer alan göreve ilişkin hüküm uyarınca davanın Askeri Yüksek idare Mahkemesinde
açılabilmesi için idari işlem veya eylemin asker kişileri ilgilendirmesi ve
askeri hizmete ilişkin olması şartlarının birlikte gerçekleşmesinin gerektiği;
dava konusu olayda ise, oğlunun askeri hizmette vefatı üzerine tazminat
istemiyle babası tarafından bakılan davanın açıldığı, davanın konusunun asker
kişiyi ilgilendirmediğinin anlaşıldığı gerekçesiyle, davalı idarenin
görev itirazını reddederek görevlilik kararı vermiştir. Davalı
idare vekilince, süresinde verilen dilekçe ile, askeri idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine,
dava dosyası Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı’na gönderilmiştir. ASKERİ
YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; 1602 sayılı
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20 nci maddesinde, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesince "askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimi
yapar" denildiği; asker kişinin tanımının yapıldığı aynı hükmün 2 nci
fıkrasında ise, "Bu kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlardır" hükmünü taşıdığı; 1602 sayılı
Kanunun 21 nci maddesinin ilk fıkrasına göre, 20 nci maddede belirtilen
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı;
yetki, sebep, şekil, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacak iptal
davaları, aynı idari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde
açılacak tam yargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinde çözümlenir ve karar bağlanır" denilmekte olduğu;
Anayasanın, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başlıklı 157 nci maddesinde yer
alan göreve ilişkin hükümlerini, yukarıda açıklandığı gibi benzer bir biçimde
tekrarlayan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20 ve 21 nci maddelerine
göre uyuşmazlık konusunun Askeri İdari Yargı yerinde görülebilmesi için iki
koşulun bir arada gerçekleşmesinin gerektiği; "Asker kişiyi
ilgilendirme" koşulundan davacının hizmette ya da görevden ayrılmış ve
1602 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde sayılan asker kişilerden olması
anlaşılabileceği gibi, işlemin ya da eylemin "bir asker kişi
gözetilerek" tesis edilmesi halinde de davacının bu asker kişiden
hareketle menfaat ihlali iddiasında bulunan kişilerden (Örneğin; eşi,
ana-babası, çocukları vs.) olması halinde de söz konusu koşulun gerçekleştiğinin
kabul edilmekte olduğu; diğer koşulun ise davaya konu işlem ya da eylemin
"askeri hizmete ilişkin" olması koşulu olduğu; Uyuşmazlık
Mahkemesinin birçok kararında belirtildiği üzere, idari işlemin ya da eylemin
görevli yargı yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete ilişkin"
olup olmadığının saptanabilmesi için konusuna bakılmasının gerektiği; eğer
idari işlem ya da eylem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri
hizmete göre tesis edilmiş ise bunun askeri hizmete ilişkin bulunduğunun
kabul edilmesi gerektiği; daha açık bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin
idari işlemler ya da eylemlerin, idarece bir asker kişinin askeri yeterlik ve
yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri geçmişi, asker kişi olmaktan
kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı, askeri görev
yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek ve gelenekler göz önünde
tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlem ya da eylemler
olduğu; dava konusunun, davacının oğlu Top.Er Orhan Gürbüz'ün, muvazzaf
askerlik hizmetini yapmakta iken rahatsızlandığı ve bu durumun kendisini
tedavi eden askeri doktorlar tarafından ciddiye alınmadan geçiştirildiği, idari
hizmetin gereği gibi ifa edilmediği ve ihmaller sonucu öldüğü iddialarına
dayandığı; bu açıklamalara nazaran; müteveffa Top.Er Orhan Gürbüz'ün asker
kişi olduğu ve davacının bu asker kişinin varisi olarak ona tebaan iş bu
davayı açtığı, ölüm olayının da askerlik hizmetinin ifası sırasında meydan
gelmiş olduğu göz önüne alınarak "asker kişiyi ilgilendirme" ve
"askeri hizmete ilişkin olma" şartlarının birlikte gerçekleşmiş
olduğu ve bu itibarla davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin görevli olduğunun değerlendirildiği; bu nedenle Ankara
15. İdare Mahkemesi’nin görevlilik kararının kaldırılmasının gerektiği
gerekçesiyle, askeri idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmış
olup, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine göre görev konusunun incelenmesini
Uyuşmazlık Mahkemesi’nden istemiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre, Danıştay Başsavcılığından yazılı
düşüncesi istenilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Anayasanın 157. ve 1602 sayılı Askeri Yüksek idare Mahkemesi Kanununun
20. maddesinden bahisle; Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davaya
bakabilmesi için tazminata konu idari eylemde "asker kişiyi
ilgilendirme" ve "askeri hizmete ilişkin bulunma" koşullarının
birlikte gerçekleşmesinin zorunlu olduğu; verilen bir emirle mayın taraması
yapılırken veya askeri araçla atış veya operasyon bölgesine gidilirken
meydana gelecek bir kaza sonucu uğranılacak zararın askeri hizmete ilişkin
olduğunu söylemek mümkün ise de, sırf askerlik hizmetinin yapıldığı zaman
diliminde idarenin kusurlu eyleminden doğduğu iddia edilen bir zararın
mutlaka askeri hizmete ilişkin olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı;
dosyanın incelenmesinden, davacının oğlunun, askerlik hizmeti sırasında
3.10.2005 günü sabah sporundan sonra rahatsızlandığı ve tabur vizite odasına
gönderildiği, muayene sonucu iki adet iğne ve 1 gün yatak istirahatı
verildiği, aynı gün öğleden sonra tekrar rahatsızlandığı ve tabur vizite
odasına gönderildiği, aynı iğnelerin tekrar yapıldığı ve yatak istirahati
süresinin iki güne çevrildiği, akşam olunca şikayetlerinin artması üzerine
Revir Baştabipliğine sevk edildiği, yapılan muayene sonucu miyalji (kas
ağrısı) teşhisi konularak bir gün yatak istirahati verildiği, 4.10.2005
tarihinde viziteye çıktığı, muayene edildikten sonra mide yanması ile ilgili
ilaç verildiği, 7.10.2005 tarihinde tekrar viziteye çıktığı, alt solunum yolu
enfeksiyonu tanısı konularak, buna ilişkin ilaçlar ile iki gün yatak
istirahatı verildiği, 8.10.2005 günü sabahı vefat ettiği, otopsi raporunda
myokard enfarktüsü ve komplikasyonları sonucu vefat ettiğinin belirtildiğinin
anlaşıldığı; davacının, oğlunun hastalığının tedavisinde idarenin kusuru
sonucunda ölümün vuku bulduğunu ileri sürerek tazminat talep ettiği; bu
duruma göre, olayda Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davaya bakması için
yasanın aradığı "asker kişiyi ilgilendirme" koşulunun oluştuğu,
ancak "askeri hizmete ilişkin bulunma" şartının oluşmadığı; her iki
koşulun birlikte gerçekleşmemiş olması karşısında, Milli Savunma Bakanlığına
karşı açılan davanın görüm ve çözümünün, idari işlem ve eylemlerden dolayı
zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli
olan genel idari yargı yerlerine ait olduğu sonucuna varıldığı; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı kanunun 13 üncü maddesi uyarınca yapılan başvurunun
kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre,
davalı idarenin anılan Yasa’nın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine AYİM Başsavcılığınca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde askeri idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun
davada genel idari yargının, AYİM Savcısı Yasin TEKAKÇA’nın ise askeri idari
yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, askerlik görevi
sırasında hastalanarak ölen erin babasının maddi ve manevi tazminat
isteminden ibarettir. Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini
yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağı
belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve 1602 sayılı Yasa’nın 25.12.1981 tarih ve 2568
sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinde de aynı hüküm yer almıştır. Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem
ya da eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi“ ve “askeri hizmete ilişkin
bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. 1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar
asker kişi sayılmaktadır. İdari
eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması”, eylemin kanun ve nizamların Türk
Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi amacına
yönelik olması anlamını taşımaktadır. Askeri nitelikteki idari eylemi de,
askeri kural ve gerekler çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir
hareket, tutum veya meydana gelen ya da getirilen bir olay olarak tanımlamak
olanaklıdır. İdari
eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” için, eylemin bir asker kişiye
yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker kişinin beden bütünlüğü veya
malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması gerekir. Dava, davacının oğlu Top.Er O. G. 'ün muvazzaf askerlik
hizmetini yapmakta iken rahatsızlandığı, tedavisinde gerekli özenin
gösterilmediği, idari hizmetin gereği gibi ifa edilmediği ve ihmaller sonucu
ölüm olayının meydana geldiği iddialarına dayanmaktadır. Olayda, adı geçen erin
ölümü dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin edilmesi istenildiğine
göre, zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde yürütülen bir hizmet
sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması karşısında, davada
idari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması” ve “asker kişiyi
ilgilendirmesi” koşullarının oluştuğu sonucuna varılmıştır. Bu duruma göre,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin
görevli olduğu kuşkusuzdur. Açıklanan
nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı’nca yapılan başvurunun
kabulü ile İdare Mahkemesi’nin görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 15.
İdare Mahkemesi’nce verilen 19.10.2007 gün ve E:2006/425 sayılı GÖREVLİLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde Üye Nüket YOKLAMACIOĞLU’nun
KARŞI OYU ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi. KARŞI
OY Anayasa'nın 157 nci maddesi ile 1602 sayılı Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Kanunu'nun 20 nci maddesi hükümlerine göre Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için; dava konusu idari işlem veya
eylemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin bulunması
koşullarının birlikte gerçekleşmiş olması gerekmektedir. 1602 sayılı Yasanın 20 nci maddesi ikinci fıkrasında; bu
Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat, Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır hükmü yer almış olup, davacıların oğlunun maddede sayılan asker
kişilerden olması nedeniyle dava konusu işlemin de asker kişiyi
ilgilendirdiği kuşkusuz bulunmaktadır. Diğer taraftan, bir idari işlemin askeri hizmete ilişkin
olup olmadığının saptanabilmesi için konusunun irdelenmesi ve askeri usul ve
yönteme, askeri kural ve gereklere göre tesis edilmiş olması halinde, işlemin
askeri hizmete ilişkin olduğunun kabul edilmesi gerekmektedir. Dosyanın
incelenmesinden, davacının oğlunun, askerlik hizmeti sırası da 3.10.2005 günü
sabah sporundan sonra rahatsızlandığı ve tabur vizite odasına gönderildiği,
muayene sonucu iki adet iğne ve 1 gün yatak istirahatı verildiği, aynı gün
öğleden sonra tekrar rahatsızlandığı ve tabur vizite odasına gönderildiği,
aynı iğnelerin tekrar yapıldığı ve yatak istirahatı süresinin iki güne
çevrildiği, akşam olunca şikayetlerinin artması üzerine Revir Baştabipliğine
sevk edildiği, yapılan muayene sonucu miyalji (kas ağrısı) teşhisi konularak
bir gün yatak istirahatı verildiği, 4.10.2005 tarihinde viziteye çıktığı,
muayene edildikten sonra mide yanması ile ilgili ilaç verildiği, 7.10.2005
tarihinde tekrar viziteye çıktığı, alt solunum yolu enfeksiyonu tanısı
konularak, buna ilişkin ilaçlar ile iki gün yatak istirahatı verildiği,
8.10.2005 günü sabahı vefat ettiği, otopsi raporunda myokard enfarktüsü ve
komplikasyonları sonucu vefat ettiğinin belirtildiği; buna karşılık Davacının,
oğlunun hastalığının tedavisinde idarenin kusuru sonucunda ölümün vuku
bulduğunu ileri sürerek maddi ve manevi tazminat isteminde bulunduğu
anlaşılmaktadır. Bu duruma
göre, olayda Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davaya bakması için yasanın
aradığı "asker kişiyi ilgilendirme" koşulu oluşmuş, ancak
"askeri hizmete ilişkin bulunma" koşulu oluşmamıştır. Her iki
koşulun birlikte gerçekleşmemiş olması karşısında, Milli Savunma Bakanlığına
karşı açılan davanın görüm ve çözümü, idari işlem ve eylemlerden dolayı
zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli
olan genel idari yargı yerlerine ait bulunmaktadır. Belirtilen durumda, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcısının 2247 sayılı Yasanın 10 uncu maddesine göre yaptığı başvurunun
reddi gerektiği görüşüyle, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli
olduğu yolundaki çoğunluk kararına karşıyım. Üye Nüket
YOKLAMACIOĞLU —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/61 KARAR NO: 2008/291 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 1608 sayılı Yasa uyarınca verilen idari
para cezasına karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A.S. Vekili : O.M. Davalı : Armutalan Belediye Başkanlığı O L A Y : Armutalan Belediye Başkanlığı’nın
18.5.2005 gün ve 185 sayılı Encümen Kararı ile, Belediye zabıta memurlarınca
yapılan denetimler sırasında, Merkez Mahallesinde, Marmaris Kent Sitesi No:45
Armutalan adresinde A. S. tarafından yapılmakta olan tamirat ve tadilat
çalışmalarının, Belediye Meclisinin 04.03.2005 tarih ve 10 No.lu Meclis
Kararı ile belirlenen 15 Nisan 2005 ile 31 Ekim 2005 tarihleri arasındaki
inşaat yasağı uygulamasına uymadığı tespit edildiğinden yapı sahibi Atika
Saltık adına 11.05.2005 tarih 1733 no.lu zabıt varakası; ayrıca 16.05.2005
tarihindeki denetimlerde de inşaat çalışmalarına tüm uyarılara rağmen devam
edildiği tespit edildiğinden ayrıca 16.05.2005 tarih ve 1739 no.lu zabıt
varakasının tanzim edilmiş olduğu; sonuç itibariyle, Belediye Meclisinin 04.03.2005
tarih ve 10 no.lu Meclis Kararıyla belirlenen inşaat yasağı süresine
uymadığından dolayı, yapı sahibi A. S.’a her iki zabıt varakasına istinaden
toplam 5.000,00 YTL para cezası verilmiştir. Söz konusu
kararın 1.6.2005 tebliğ tarihli “Karar ve Tebliğ Kağıdı”nda, Umuru Belediyeye
Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında Kanuna istinaden ceza verildiği
görülmüştür. Davacı,
5.000YTL para cezası ile tecziyesine ilişkin söz konusu Encümen Kararının
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. MUĞLA İDARE MAHKEMESİ; 29.9.2005 gün ve E:2005/1911,
K:2005/1384 sayı ile, davanın 3194 sayılı Kanun uyarınca davacının 5.000YTL
para cezası ile tecziyesine ilişkin Armutalan Belediye Encümeni'nin 18.5.2005
gün ve 185 sayılı kararının iptali istemiyle açılmış olduğu; 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun, 2., 3., 16., 27., geçici 2.ve 3. madde hükümlerinden
bahisle; Kanunun sistematiği ve gerekçesi dikkate alındığında 1.6.2005
tarihinden itibaren açılacak bütün idari para cezası davalarında artık 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun uygulanmasının gerekeceği; bu durumda, dava
tarihi itibariyle artık Kabahatler Kanunu kapsamında olan dava konusu idari
para cezasının görüm ve çözümünün adli yargı mercilerinin görev alanında
bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, itiraz
edilmeyerek kesinleşmiştir. Bu kez
Davacı vekili, 1.6.2005 tebliğ tarihli Ceza ihbarnamesinin ve Armutalan
Belediye Encümeninin 18.5.2005 tarihli kararının iptali istemiyle, adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur. MARMARİS 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 10.5.2007 gün ve D. İş 2006/311 sayı
ile, dosya tetkik edildiğinde; Davacı vekilinin sunduğu 27.3.2006 günlü
dilekçesi ile 18.5.2007 gün ve 185 sayılı Armutalan Belediye Encümeninin
verdiği 5.000. YTL. (beş bin yeni Türk lirası) tutarında idari para cezasına
itiraz ile iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya
yükletilmesine karar verilmesini talep etmiş olduğu; Muğla İdare Mahkemesinin
12.12.2006 tarih ve 2005/1911 E-2005/1384 K. kararı ile davada görev yönünden
reddine karar verilmiş olmakla, Mahkemelerinin 29.12.2006 gün ve 2006/311
D.İş-Karar sayılı kararı ile davanın, başvurunun yasal süresinde
yapılmadığından bahisle itirazın Reddine kararı verilmiş olduğu, itiraz
üzerine dosyanın Muğla Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiş bulunduğu; Muğla 1.
Ağır Ceza Mahkemesi'nin 24.4.2007 gün ve 2007/238 D.İş Es ve Karar No.lu
kararı ile Sulh Ceza Mahkemesinin görevsiz olduğuna karar vermekle itirazı bu
yönüyle kabulüne karar verdiği; açıklanan gerekçe ile Kabahatler Kanunun
27/8. maddesi uyarınca itiraz konusuna bakma görevi idare mahkemesinin görev
alanında olması nedeniyle mahkemelerinin görevsizliğine karar verilmiş
olduğu; sonuçta, İdare Mahkemesinin karar tarihinden sonra yürürlüğe giren
5560 sayılı kanunun 34. maddesi ile değişik 5326 Kanunun 27/8 maddesi
gereğince görevli mahkemenin İdare mahkemesi olması sebebiyle Mahkemelerinin
görevsizliğine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da
şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine
ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu
görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve
idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde
olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının 15. maddede
belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 1608
sayılı Yasa uyarınca verilen para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır. Umuru
Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih Ve
486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil 15.5.1930 tarih ve 1608 sayılı
Kanunun, 3.1.1940 tarih ve 3764 sayılı Kanunla değişik 1. maddesi, “Belediye
meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği
vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket
edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği
fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası
tertibine ve üç günden onbeş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men’e ve
Türk Ceza Kanununun 536,538,557,559 ve 577. maddeleriyle 553. maddesinin
birinci fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye encümenleri
salahiyettardır. Şubelere ayrılan belediyelerde bu cezaları encümen namına ve
yerine şube müdürleri tayin ederler.”; 5.7.1934 tarih ve 2575 sayılı Yasa ile
değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Ceza kararlarına tebliğ tarihinden
itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan yerlerde sulh
hakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir. İtiraz şifahi
ise bir zabıt tutularak muterize imza ettirilir.” denilmekte; 6. maddesinde
de, itiraz üzerine tetkikatın evrak üstünde yapılacağı, itirazlar varit ise
hakimin ceza kararını iptal ve para cezası alınmış ise belediyenin geri
vermesine hükmedeceği, itiraz varit görülmezse kararın tasdik olunacağı,
itirazın otuz gün içinde neticelendirilmesinin mecburi olduğu, Hakimin izahat
almak üzere lüzum görürse muterizi veya vekilini celbederek dinleyebileceği
belirtilmekte ve 7. madde ile, yazılı emir ile bozma yolu saklı kalmak
kaydıyla, itiraz sonucunda hakim tarafından verilecek kararların kesin
olduğuna ve temyiz edilemeyeceğine işaret edilmekte iken Uyuşmazlık
Mahkemesi, Yasada sözü edilen “mahsus hakim” ibaresinden, sadece belediye
işleriyle ilgili cezalara yapılan itirazları çözümlemekle görevli olacak özel
hakimlerin amaçlandığı; ancak, mahsus hakimin bulunmadığı yerlerde sulh hakimliğine
başvurulacağının açıkça belirtilmiş olması karşısında, bu tür cezalara karşı
yapılan itirazın görüm ve çözümünün adli yargı yerinin görevine girdiği
sonucuna varmıştır. 1608
sayılı Yasa’nın, 8.2.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün ve
5728 sayılı Kanun’un 66. maddesi ile değişik 1. maddesinde, “Belediye meclis
ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife
ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle
belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri
işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32
nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine
karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir. Belediye
encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da
emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde,
masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye
tarafından yerine getirilir. Bu madde hükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm bulunmayan
hâllerde uygulanır” denilmiş, 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesinin (g) bendi
ile, 15.5.1930 tarihli ve 1608 sayılı Kanun’un 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, ek 1
ve ek 2 nci maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu
haliyle, 1608 sayılı Yasa’da idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin
bir düzenleme yer almamaktadır. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni düzenlemenin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 1608 sayılı
Kanunda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, sulh ceza mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Marmaris 1.Sulh
Ceza Mahkemesi’nce verilen 10.5.2007 gün ve D. İş 2006/311 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— .Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2008/98 KARAR NO: 2008/296 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 51. maddesine aykırılık nedeniyle verilen para cezasına karşı
yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : S.A. Davalı : Keşan Bölge
Trafik Denetleme İstasyon Amirliği O L A Y : Davacıya, 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu’nun 51. maddesinin ikinci fıkrasına aykırılık(hız sınırını
ihlal) nedeniyle, 11.5.2007 tarih, 197513 sayılı Trafik Ceza Tutanağı ile para cezası verilmiştir. Davacı,
söz konusu para cezasının iptali istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. KEŞAN SULH CEZA MAHKEMESİ; 9.10.2007 gün ve D.İş
No:2007/394, K:2007/394 sayı ile, itiraz eden hakkında düzenlenen idari para
cezası karar tutanağının itiraz edenin yüzüne karşı verildiği, Uyuşmazlık Mahkemesine
6.3.2006 tarih 2006/7 esas 2006/27 karar sayılı kararı ve Yargıtay 7.CD sinin 27.3.2007 tarih ve 2005/3487 esas
2007/2048 karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, 2918 sayılı kanunda
öngörülen idari para cezasının yüze karşı uygulanması halinde idari para cezasının
iptali istemiyle açılan davanın idari yargı mahkemesinde görülmesinin
gerektiği, itiraza bakmaya Edirne İdare Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, bu karar
kesinleşmiştir. Davacı,
aynı istekle idari yargı yerinde dava açmıştır. EDİRNE İDARE MAHKEMESİ; 15.2.2008 gün ve
E:2008/176. sayı ile 5326 sayılı Kanun'un 5560 sayılı Kanun'un 31. maddesi
ile değişik 3., Başvuru Yolu" başlıklı 27. maddesinin 1. ve 8. bendinden
bahisle; davacıya 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 51. maddesine
aykırılıktan 108,00-YTL para cezası verildiği, bu işleme karşı Keşan Sulh
Ceza Mahkemesi nezdinde itiraz edildiği, Mahkemenin görevsizlik kararı
verildiği, ve bu karar üzerine davacı tarafından mezkur para cezasının iptali
istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı; mevzuatın değerlendirilmesinden,
5326 sayılı Kanun'un 5560 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile değişik 3.
maddesinde, idari yaptırım kararına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin
ancak diğer kanunlarda aksine bir hükmün bulunmaması halinde uygulanacağı,
diğer genel hükümlerinin ise idari para cezasıyla veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağının
hüküm altına alındığı, dolayısıyla 5326 sayılı Kanunun 3. maddesi başlığında
da görüleceği üzere Kabahatler Kanunu'nun genel bir kanun niteliği taşıdığı,
görevli yargı merciinin tayinine dair cezaya müstenit ilgili Kanunda hükme
yer verilmemesi halinde 5326 sayılı Kanunun tatbik edileceğinin benimsendiği,
5326 sayılı Kanunun 3. maddesinin atıf yaptığı Kanun yollarına dair 27.
maddesinde ise idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine dair
idari yaptırım kararlarına karşı kararın tebliğ veya tefhimi tarihinden
itibaren en geç 15 gün içinde Sulh Ceza Mahkemesine başvuru yolunun düzenlendiği,
ancak idarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile
ilgili olarak idarî yargının görev alanına giren kararların da verilmiş
olması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının
da bu işlemin iptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görüleceği;
olayda ise, dava konusu edilen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun'un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu'nda bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediğinin anlaşıldığı; bu durumda, 5326 Kabahatler
Kanunu'nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağından, dava konusu idari para cezasının görüm ve çözümünün
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesinin 1. bendi uyarınca Sulh Ceza
Mahkemesinin görev alanına girdiği; açıklanan nedenlerle, Mahkemelerinin
görevsizliğine, 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi yarınca görevli yargı
merciinin tayin ve tespiti için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına ve
dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine ve davanın incelenmesinin
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararına kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare
mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen durumun aksine,
adli yargı kararının kesinleşme durumu açıklığa kavuşturulmadan Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğu görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, adli yargı
kararının kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden
istenildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten
sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918 sayılı Yasa’nın 51. maddesinin ikinci
fıkrasına aykırılık nedeniyle trafik zabıtasınca düzenlenen para cezasına
ilişkin ceza tutanağının iptali istemiyle açılmıştır. 13.10.1983
tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1.
maddesinde,”Bu kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden
trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda
alınacak önlemleri belirlemektir” denilmiş; 51. maddesinin ikinci fıkrasında,
hız ölçen teknik cihaz veya çeşitli teknik
usullerle yapılan tespit sonucu hız sınırlarını aşan sürücülere para cezası
uygulanacağı kurala bağlanmıştır. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında
adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari
para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe
giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Edirne İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Keşan
Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 9.10.2007 gün ve
D.İş No:2007/394, K:2007/394 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/115 KARAR NO: 2008/297 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2813 ve 406 sayılı Kanunlar dayanak
alınarak çıkarılan Yönetmelik uyarınca verilen idari para cezasına karşı
yapılan itirazın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Samanyolu Yayıncılık Hizmetleri A.Ş. Vekili : Av. N.A. Davalı : Telekomünikasyon Kurumu Vekili : Av. M.B. O L A Y : Telekomünikasyon Kurumu İstanbul Bölge
Müdürlüğü’nün 9.12.2005 günlü işlemi ile, 4.3.2004 tarih ve 25392 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan meskun mahal hakkındaki Tebliğ ile 12.7.2001 tarih
ve 24460 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik kapsamına dahil edilen
sistemlerin bu Yönetmeliğin 9. maddesi gereğince 30 günlük süre içinde sistem
bildirimlerinin yapılması gerekmekte olup aksinde bu sistemlere aynı madde
gereğince ruhsat ücretinin 50 katı ceza uygulanacağının öngörüldüğü, bu
nedenle, 7 adet televizyon sisteminin yukarıda açıklanan 30 günlük süre
içinde sistem bildirimi yapılmadığı için toplam 27.401,50YTL tutarında idari
yaptırım uygulandığı bildirilmiştir. Davacı
vekili, bu işlemin iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. İSTANBUL
3. İDARE MAHKEMESİ; 18.1.2006 gün ve E:2005/3203, K:2006/10 sayı ile, davanın, STV isimli televizyona
ait vericilerin güvenlik sertifikası müracaatlarının Yönetmelikte belirtilen
30 günlük süre içinde yapılmadığından bahisle 27.401,50YTL idari yaptırım
uygulanmasına ilişkin 9.12.2005 tarihli işlemin iptali istemiyle açıldığı,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun muhtelif maddelerinden söz ederek, dava tarihi itibariyle artık Kabahatler Kanunu kapsamında
olan dava konusu idari para cezasının görüm ve çözümü adli yargı mercilerinin
görev alanında bulunduğundan, davanın görev yönünden reddinin icap ettiği,
öte yandan, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 21.11.2005 tarih ve E:2005/76,
K:2005/102 sayılı kararıyla da, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamına giren
ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği (1.6.2005) tarih itibariyle idari para
cezasına karşı açılan davada adli yargı yerinin görevli olduğuna karar
verildiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. GEBZE 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 13.11.2007 gün ve 2007/131
Müteferrik sayı ile, Üsküdar 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nce 9.5.2006 tarihinde
verilen yetkisizlik kararı üzerine Kocaeli Sulh Ceza Mahkemesine ve Kocaeli
3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2006/826 değişik iş numaralı, 21.11.2006 tarihli
yetkisizlik kararı üzerine de Mahkemelerine gönderilen dosyada; televizyon vericiIerinin;
Kocaeli Gebze Gaziler Tepesi, Kocaeli Kandıra Karaüzüm Tepesi, Kırklareli Merkez,
Çanakkale Çan, Bursa Merkez, Tekirdağ Çorlu, Tekirdağ Merkez' de bulunduğu,
idari para cezasının STV nin İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik
kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile
görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki
işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Gebze 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan ve Tekirdağ
Merkez'den yayın yapan STV televizyon vericisi hakkındaki idari para
cezası(3.914,50YTL) yönünden doğan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş
amacına uygun olacağından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
12.7.2001 tarih ve 24460 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 10 kHz-60 GHz
Frekans Bandında Çalışan Sabit Telekomünikasyon Cihazlarından Kaynaklanan
Elektromanyetik Alan Şiddeti Limit Değerlerinin Belirlenmesi, Ölçüm
Yöntemleri ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca verilen
idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. Söz konusu
Yönetmeliğin 1. maddesinde; bu Yönetmeliğin amacının, elektromanyetik alan
oluşturan sabit telekomünikasyan cihazlarını kuruluş yeri, montajı ve
denetlenmesine ait hususları, elektromanyetik alanda istem dışı ve sürekli
maruz kalma durumunda; çevre ve insan sağlığı üzerinde oluşabilecek muhtemel
olumsuz etkileri giderebilmek amacıyla kabul edilen elektromanyetik alan
şiddeti limit değerlerini, ölçüm yöntemlerini ve ölçüm yapacak kuruluşları ve
ölçüm sonuçları elektromanyetik alan şiddeti limit değerlerine uygun olmayan
sabit telekominikasyon cihazlarının limit değerlere uygun hale getirilmesine
ilişkin, usul ve esasları ve bunlara uyulmaması halinde işleticiler/işletmecilere
uygulanacak müeyyideleri belirlemektir, denilmiş; “Yasal Dayanak” başlıklı 3.
maddesinde, 4502 sayılı Kanunla değişik 2813 sayılı Telsiz Kanunu ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun ilgili maddelerine dayanılarak
hazırlandığı ifade edilmiş; 15.2.2002 tarih ve 24672 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Yönetmelikle değişik 9. maddesinde ise; “ Bu Yönetmelik
kapsamında kurulacak sabit telekomünikasyon cihazları için EK-B’de yer alan
sabit telekomünikasyon cihazı müracaat değerlendirme formu ile müracaat
edilir. Cihazın işletmeye alınmasını müteakip, yapılacak ölçüm sonuçlarını
gösteren Ek-A’da yer alan ölçüm değerleri formunun doldurularak en geç 30 gün
içinde, Kuruma gönderilmesi zorunludur. Aksi takdirde cihaz ruhsat ücretinin
50 katı ceza uygulanır" kuralına yer verilmiştir. Yönetmeliğin
dayanağını oluşturan Kanunlardan 2813 sayılı Telsiz Kanunu’nun 7. maddesinin
ikinci fıkrasının (j) bendinde(Ek:
27/1/2000 - 4502/16 md.), “Telsiz haberleşmesi ve
telekominikasyon hizmetleri ve altyapının işletimi ile ilgili olarak görev
alanına giren konularda yönetmelik çıkartmak veya diğer idari işlemleri
yapmak, işletmeciler, aboneler, kullanıcılar ve Türk Telekominikasyon
sektörünü etkileyen tüm gerçek ve tüzel kişilerin ilgili mevzuata uymasını
denetlemek, bu hususta ilgili makamları harekete geçirmek ve gereken hallerde
kanunlarda öngörülen yatırımları uygulamak” Telekomünikasyon Kurumu’nun
görevlerinden biri olarak sayılmıştır. 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 2.
maddesinin (f) bendinde, “(Değişik :
12/5/2001 - 4673/2 md.), Kurum; Türk Telekom dahil işletmecilerle
imzaladığı sözleşmelerin ve verdiği genel izin ve telekominikasyon
ruhsatlarının şartlarına uyulmasının sağlanması için gereken tedbirleri
almaya, faaliyetle-rin mevzuat ile görev ve imtiyaz sözleşmesi,telekominikasyon
ruhsatı veya genel izin şartlarına uygun yürü-tülmesini izleme ve
denetlemeye, aykırılık halinde ilgili işletmecinin bir önceki takvim
yılındaki cirosunun %3'üne kadar idari para cezası uygulamaya, milli
güvenlik, kamu düzeni veya kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesi
amaçlarıyla gerekli tedbirleri almaya, gerektiğinde tesisleri tazminat
karşılığında devralmaya ya da ağır kusur halinde imtiyaz sözleşmesini,
telekominikasyon ruhsatını ya da genel izni iptal etmeye yetkilidir. (Ek cümle: 4/5/2007-5651/12 md.) Bu idarî para cezalarına ilişkin kararlara karşı,
6.1.1982 tarihli ve 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine
göre kanun yoluna başvurulabilir. (Ek paragraf: 16/6/2004-5189/1 md.) Bu Kanuna ve 5.4.1983 tarihli ve 2813
sayılı Telsiz Kanununa göre Kurum tarafından verilen idarî para cezaları,
21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümlerine tâbi olup, Kurumun bildirimi üzerine Maliye Bakanlığınca
tahsil olunur”; (g) bendinde, “Yukarıdaki hükümlerin, cezaların ve 4 üncü
maddede belirtilen ilkelerin uygulanma esaslarını göstermek üzere
yönetmelikler çıkarılır”; anılan Yasanın 28. maddesinde ise, “İşbu fasıldaki
efal ve harekatı memnuadan mütevellit bilümum zarar ve ziyanı fail ve
müsebbipleri tazmin ile mükelleftir. (Ek: 24/4/2003-4854/5 md.) Bu
Kanunda yazılı olan idarî para cezaları o yerin en büyük mülkî amiri
tarafından verilir. Verilen idarî para cezalarına dair kararlar ilgililere
11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ
edilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın
yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.
İtiraz, zaruret görülmeyen hâllerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa
sürede sonuçlandırılır. Bu Kanuna göre verilen idarî para cezaları 21.7.1953
tarihli ve 6183 sayılı Âmme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre tahsil olunur” denilmiştir. Bu
düzenlemelerden, 10 kHz-60 GHz Frekans Bandında Çalışan Sabit
Telekomünikasyon Cihazlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Alan Şiddeti Limit
Değerlerinin Belirlenmesi, Ölçüm Yöntemleri ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmeliğin
dayanağını 2813 ve 406 sayılı Yasaların oluşturduğu; 406 sayılı Yasa’nın 2.
ve 28. maddelerinde de, idari para cezalarına ilişkin kararlara karşı idare
mahkemesine itiraz edilebileceği anlaşılmıştır. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün
içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir" hükmü yer
almıştır. Bu düzenlemeye göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. 10.11.2008
gün ve 27050(Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5.11.2008 gün ve
5809 sayılı Elektronik Haberleşme
Kanunu’nun 66. maddesi ile, yukarıda sözü edilen 406 sayılı Kanun’un 2 ve 28.
maddeleri yürürlükten kaldırılmış ve 67. maddesi ile, 2813 sayılı
Kanun’un adı “Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin
Kanun” olarak değiştirilmiştir. 5809
sayılı Yasa’nın 3. maddesinde, bu Kanunda geçen Kurumun, Bilgi Teknolojileri
ve İletişim Kurumu’nu ifade ettiği belirtilmiş; 61. maddesinde, “(1) Kurum
tarafından verilen idarî para cezaları, 6183 sayılı Kanun hükümlerine tabi
olup, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içerisinde Kurum hesaplarına
ödenir. Bu süre içerisinde ödenmeyen idarî para cezaları, Kurumun bildirimi
üzerine ilgili vergi dairesince 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil
olunur. Kurum tarafından verilen idarî para cezalarına karşı açılacak davalar
hakkında 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
uygulanır. (2) Tahsil olan idarî para cezalarının tamamı Kurum hesaplarına
aktarılır”, 65. maddesinde, “(1) Diğer mevzuatta, hizmet alanları itibariyle,
4/2/1924 tarihli ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ve 5/4/1983 tarihli
ve 2813 sayılı Telsiz Kanununa yapılan atıflar ile bu kanunların kendi içinde
yapılan atıflar, konuları itibariyle bu Kanuna yapılmış sayılır. (2) Diğer
kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz. (3) Diğer mevzuatta geçen
“Telekomünikasyon Kurumu” ibaresinden “Kurum”; “Telekomünikasyon Kurulu”
ibaresinden de “Kurul” anlaşılır” denilmiş; geçici 1. maddesinde ise, “(1) Bu
Kanunda öngörülen düzenlemelerin yürürlüğe gireceği tarihe kadar mevcut
düzenlemelerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam
edilir. Kurum, bu Kanunun İkinci Kısım Birinci Bölümünde yer alan yetkilendirme
ile ilgili hükümler yürürlüğe girinceye kadar mevcut mevzuat uyarınca
yetkilendirme yapabilir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar,
işletmecilerin ilgili mevzuatına uygun olarak sahip oldukları geçiş hakları
devam eder. (2) Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce Kurum tarafından
verilmiş ancak henüz tahsili gerçekleşmemiş olan idarî para cezaları hakkında
da 61 inci madde hükmü uygulanır” hükmü yer almıştır. Yukarıda yer alan hükümlerin
incelenmesinden, 5809 sayılı Yasa’nın da idari para cezalarına itirazda idari
yargı yerini görevli kıldığının kabulü gerekir. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, yukarıda sözü edilen 5326 sayılı Kanun ve 5809 sayılı Kanun hükümleri ve görev kuralının
geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk ilkesi karşısında, 2813 ve 406
sayılı Yasalar dayanak alınarak çıkarılan “10 kHz-60 GHz Frekans Bandında
Çalışan Sabit Telekomünikasyon Cihazlarından Kaynaklanan Elektromanyetik Alan
Şiddeti Limit Değerlerinin Belirlenmesi, Ölçüm Yöntemleri ve Denetlenmesi
Hakkında Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca” verilen idari para cezasına karşı
yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının Tekirdağ Merkez'den yayın yapan STV televizyon vericisi
hakkındaki idari para cezasına(3.914,50YTL) ilişkin kısmının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Gebze 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 19. madde
kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile İstanbul 3. İdare Mahkemesi’nin
18.1.2006 gün ve E:2005/3203, K:2006/10 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ Tekirdağ Merkez'den yayın yapan STV televizyon vericisi
hakkındaki idari para cezasına(3.914,50YTL) İLİŞKİN KISMININ KALDIRILMASINA,
17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/145 KARAR NO: 2008/301 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Ş.B. Vekilleri : Av.
A.K., Av.C.K. Davalı : İçişleri
Bakanlığı O L A Y : 1380 sayılı Su
Ürünleri Kanunu’nun 24. maddesinin (a) bendine aykırılıktan dolayı, aynı
Kanunun 36. maddesinin (i) bendi uyarınca davacıya ait eşyaya el konulmuş,
28.10.2005 gün ve 8418 no.lu İdari Para Cezası Kararı ile de, davacı adına
idari para cezası kesilmiştir. Davacı vekili, müvekkilinin para cezası ile
cezalandırılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. BURSA 1. İDARE MAHKEMESİ; 8.3.2006 gün ve E:2006/288,
K:2006/341 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2., 3., 16., I9., 27.,
Geçici 2. ve Geçici 3. maddelerinden bahisle Kanunun hükümlerinin
incelenmesinden 1.6.2005 tarihinden itibaren sulh ceza mahkemesine başvuru
öngörülerek, idari para cezalarının İdare mahkemelerinin görev alanından
çıkarılmış bulunduğu; bu durumda, 1380 sayılı yasa uyarınca verilen idari
para cezasına ilişkin uyuşmazlığın çözümlenmesi görevinin, 5326 sayılı Yasa
uyarınca Sulh Ceza Mahkemesine ait olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle;
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usul Yasasının 15/1-a maddesi uyarınca görev
yönünden reddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, aynı istemle adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. ERDEK SULH CEZA MAHKEMESİ; 15.11.2007 gün ve
Değ.İş.E:2006/202, Değ.İş. K:2006/202 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler
Kanunun 3/1-a bendine göre, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişin
hükümleri diğer kanunlarda aksine bir hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı
nedeni ile 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun ek 3.maddesinin son fıkrasına
göre, bu kanuna dayalı olarak verilen idari para cezalarına karşı idare
mahkemesine itiraz edileceğinin belirtildiği gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş, bu karar kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve
idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen
biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının 15. maddede
belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son
görevsizlik kararını veren mahkemece, idari yargı kararının kesinleşme
durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Başkanlık yazısı üzerine Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen
AYDINOĞLU’nun davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 1380
sayılı Su Ürünleri Kanunu’nun 24/a maddesinin ihlal edildiğinden bahisle, 36.
maddesine göre verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır. 22.3.1971 tarih ve 1380 sayılı Su
Ürünleri Kanunu’nun “Şümul” başlıklı 1.maddesinde, “Bu Kanun
su ürünlerinin korunması, istihsali ve kontroluna dair hususları ihtiva eder.”
denilmiş, Trol başlıklı
24. maddesinin (a) bendinde, İçsular, Marmara Denizi, İstanbul ve
Çanakkale boğazlarında her çeşit trol ile su ürünleri istihsalinin yasak
olduğu belirtilmiş; “Cezalar” başlıklı 36. maddesinde, bu Kanundaki ve bu
Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerdeki yasak, sınırlama ve yükümlülüklere
aykırı hareket edenlere verilecek cezalar gösterilmiş, maddenin birinci
fıkrasının (i) bendinde, 24 üncü maddenin (a) bendinde belirtilen alanlarda
trol ile su ürünleri istihsalinde bulunanların üç milyar lira idari para
cezası ile cezalandırılacakları; Ek Madde 3’te ise, bu Kanunun 36 ncı
maddesinde yer alan idarî para cezalarının kimler tarafından kesileceği
belirtildikten sonra, “Cezalar
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre
tahsil edilir. İdarî para cezalarına karşı cezanın tebliğ tarihinden
itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir.
İtiraz, idare tarafından verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz.
İtiraz, zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinden inceleme yapılarak karara
bağlanır. İtiraz üzerine verilen karar kesindir” hükmüne yer verilmiştir. 1380
sayılı Yasa’nın Ek 3. maddesinde yer alan düzenleme karşısında, para
cezalarına karşı yapılacak itirazların görüm ve çözümünde idari yargı
yerlerinin görevli olacağının kabulü gerekir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin Son
olarak, a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır" denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun, idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, idari para cezasına ilişkin görevli mahkemeyi belirleyen yasa
kuralı değiştirilmiş ve yeni düzenleme Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Bursa 1. İdare
Mahkemesi’nce verilen 8.3.2006 gün ve E:2006/288,
K:2006/341 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/158 KARAR NO: 2008/304 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T:
2918 sayılı Yasanın 48/5. ve 47/1-a maddelerinin ihlali nedeniyle trafik
zabıtasınca davacıya para cezası verilmesine ilişkin tutanağın iptali
istemiyle açılan davanın,5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3.maddesi ve aynı Kanunun 27.maddesine 5560 sayılı Kanun’la
eklenen sekizinci fıkra hükmü bir arada değerlendirildiğinde, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : F.İ.Ö. Vekili : A.S.G. Davalı : Marmaris
Kaymakamlığı O L A Y : Davacıya, 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu’nun 48/5. ve 47/1-a maddelerine aykırılık nedeniyle trafik
zabıtasınca 3.8.2007 tarih, DZ-424146 seri no.lu
trafik ceza tutanağı ile 608.00 YTL. para cezası kesilmiş; aynı tarihte düzenlenen
48937 no.lu sürücü belgesi geri alma tutanağı ile de 6 ay süreyle
sürücü belgesine el konulmuştur. Davacı vekilince, sürücü belgesine el konulmasına ilişkin işlemin
iptali istemiyle Muğla İdare Mahkemesi'nin E:2007/1938
sayısına kayıtlı dava açılmış; Başkanlıkça sorulması üzerine, Mahkemece
gönderilen karar örneğinden, davanın esasının incelenerek, 24.4.2008 gün ve
K:2008/786 sayılı karar ile sonuçlandırıldığı ancak henüz kesinleşmediği anlaşılmıştır.
Öte yandan davacı vekilince; para cezasının
kaldırılması istemiyle de 16.8.2007 gününde adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. MARMARİS
2.SULH CEZA MAHKEMESİ; 14.9.2007 gün ve E:2007/594 D.İş sayı ile, Kabahatler Kanununun 27/8. maddesinde "İdari
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde;
idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari vargı merciinde görülür. " açık hükmü
karşısında somut olay incelendiğinden ve başvuran vekilinin, sürücü
belgesinin geri alınmasına ilişkin İdare Mahkemesi'ne dava açıldığını
belirtilmesi karşısında, alkollü araç kullanmaktan dolayı verilen idari para
cezasına itiraza bakma görevinin mahkemelerinin görevinde değil, Muğla İdari
Yargı Mahkemesinin görevinde olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş, bu karar itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı, idari para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin işlemin
iptali istemiyle bu defa, 22.10.2007 gününde idari yargı yerinde dava
açmıştır. MUĞLA 1. İDARE MAHKEMESİ;1.11.2007 gün ve E:2007/2415,
K:2007/2136 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanunla
değişik 3. maddesi'nde; Bu Kanunun; a)
İdarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde, Diğer
genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi
yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı, aynı Kanun'un 16.
maddesinde, Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların,
idari para cezası ve idari tedbirlerden ibaret olduğu belirtilerek, idari
tedbirlerin de, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan
diğer tedbirler olduğu, 27. maddesinin 8. fıkrasında; İdarî yaptırım
kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarî
yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idarî
yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görüleceğinin hüküm altına alındığı;
anılan yasa hükmü uyarınca; İdarî yaptırım kararlarına karşı, açıkça idari
yargı merciinde dava açılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması
durumunda adli yargının görevli olduğu, yargı yoluna ilişkin açıkça idari
yargı merciinde dava açılabileceğine ilişkin hüküm bulunması durumunda veya
aynı kişiyle ilgili olarak, idarî yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında idarî yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması
halinde idari yargı merciinde dava açılabileceğinin anlaşıldığı; bu durumda,
dava konusu uyuşmazlığa uygulanacak ilgili yasada idari merciine dava
açılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması nedeniyle ve idarî
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında idarî yargının görev alanına
giren kararların da verilmemesi nedeniyle, dava konusu idari para cezasının
görüm ve çözümünün yukarıda yer verilen hükümler uyarınca adli yargı
mercilerinin görev alanında bulunduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, bu karar itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir.Bu durum gözetildiğinde, olay
bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi
gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve
idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen
biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede
belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son
görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı kararının kesinleşme
durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Başkanlık yazısı üzerine Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun
davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasanın 48/5. ve 47/1-a maddelerinin ihlali nedeniyle trafik
zabıtasınca davacıya para cezası verilmesine ilişkin tutanağın iptali
isteminden ibarettir. Uyuşmazlığın
çözümü için; aynı maddi olaydan kaynaklanan sürücü belgesinin 6 ay süreyle
geri alınması işlemi, 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde;
sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin işlemlerin ayrıntılı
idari kurallarla düzenlendiği, 2918 sayılı Kanun’un 112. maddesinde sürücü
belgesinin geçici olarak geri alınması hususunun trafik ve sulh ceza
mahkemelerinin görevine dahil edilmediği, aynı şekilde 5326 Sayılı Kanun’un
19. maddesinde de ehliyetin belirli bir süre için geri alınmasına ilişkin
hükümlerin geçici istisnalar içinde sayıldığı hususu da dikkate alındığında;
sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin davaya bakma görevi
idare mahkemesine ait olmaktadır. Kaldı ki, Davacı vekilince, sürücü belgesine el konulmasına
ilişkin işlemin iptali istemiyle Muğla İdare Mahkemesinde
açılmış olan davanın, Mahkemece esasının incelenerek sonuçlandırıldığı anlaşılmıştır. Uyuşmazlığın
esasını oluşturan para cezası verilmesi işlemine gelince: 13.10.1983
tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Alkollü içki, uyuşturucu
veya keyif verici maddelerin etkisi altında araç sürme yasağı”nı düzenleyen
48. maddesinin değişik beşinci fıkrasında, yönetmelik ile belirtilen
miktarların üzerinde alkollü araç kullandığı tespit edilen sürücülerin suçun
işlendiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde; birinci defasında
sürücü belgelerinin altı ay süreyle geri alınacağı ve haklarında para cezası
uygulanacağı (…) öngörülmüş;Kanunun 47. maddesinde, trafik işaretlerine uyma
zorunluluğu ve bu zorunluluğa uymamanın müeyyidesi düzenlenmiş; aynı Yasa’ya
8.3.2000 tarih ve 4550 sayılı Yasa ile eklenen Ek 13. maddede, “Bu Kanunda
yazılı suçlardan 48 inci maddede gösterilen ‘ alkollü araç kullanmak’ suçunu
birinci ve ikinci defasında işlemek, 51 inci maddenin üçüncü fıkrasında geçen
‘ bir yıl içinde hız sınırını beş defa ihlâl etmek’ , 118 inci maddenin
ikinci ve üçüncü fıkralarında yazılı ‘100 ceza puanını doldurmak’ suçlarından
birinin tespiti halinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınması
işlemlerine bu Kanunun 6 ıncı maddesinde sayılan trafik görevlileri
yetkilidir.” hükmüne yer verilmiştir. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve ilişkin
genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır."
denilmiştir. Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560
sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi
ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş
olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler
Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı
bağlantı sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı
kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da
verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu
işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un
16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararın(sürücü belgesinin 6 ay süreyle
geri alınması) da verildiği
anlaşıldığından; idari para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı
iddiasının da, idari
yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü
bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu 48. ve
47. maddeleri uyarınca verilen para
cezasına karşı açılacak davanın çözümünde idari yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Muğla 1. İdare
Mahkemesi’nce verilen 1.11.2007 gün ve E:2007/2415,
K:2007/2136 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/165 KARAR NO: 2008/306 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası
Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : İ.O. Davalı : Bozkır Kaymakamlığı O L A Y : Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Bozkır
İlçe Müdürlüğü’nün 21.4.2006 gün ve 412 sayılı işlemi ile, 3285 sayılı Hayvan
Sağlığı Zabıtası Kanunu’nun 47. maddesinin (f) bendi gereğince davacı adına
idari para cezası verilmiştir. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. BOZKIR SULH CEZA MAHKEMESİ; 9.1.2007 gün ve E:2006/81 D. İş, K:2007/4
D. İş sayı ile, Bozkır
Kaymakamlığı İlçe Tarım Müdürlüğü'nün 21.4.2006 tarih ve 412 no’lu ceza
tutanağı ile, itiraz edene kesilen toplam 1647.-YTL para cezasına İ. O.
tarafından itiraz edildiği, itiraz eden,
Bozkır İlçe Tarım Müdürlüğü tarafından 21.4.2006 tarihinde aleyhine tertip
edilen ve 4.5.2006 tarihinde tarafına tebliğ olunan idari para cezasının
iptaline karar verilmesini talep ettiği, İ.
O.'a 3285 sayılı Yasa’nın 47. maddesinin f ve d bentleri uyarınca para
cezasının kesilmiş olduğu, bu ceza tutanaklarına karşı itirazın süresinde
yapıldığının anlaşıldığı, 5560 sayılı
Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 31. maddesiyle
değişik 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinin 1. fıkrasının a bendi
uyarınca ilgili kanunda açıkça kanun yollarının gösterilmediği durumlarda
Kabahatler Kanunu’ndaki kanun yollarının geçerli olacağı belirtildiğinden ve
itiraza konu ceza tutanaklarının dayanağı olan 3285 sayılı Yasa’nın 56.
maddesinde açıkça itiraz mercii idare mahkemesi olarak gösterildiğinden, tüm
bu açıklamalar doğrultusunda İ. O.'un itirazına konu para cezasına ilişkin
itirazı inceleme ve karara bağlama hususunun idare mahkemelerinin görevine
girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz
edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. KONYA 2.
İDARE MAHKEMESİ; 4.3.2008 gün ve E:2007/768 sayı ile, davacı adına veteriner sağlık raporsuz hayvan maddesi
naklettiğinden bahisle 3285 sayılı Yasa’nın 47. maddesinin (f) bendi
uyarınca, 21.4.2006 tarih ve 412 sayılı işlemle verilen 1647,00YTL idari para
cezasının iptali istemiyle Bozkır Kaymakamlığı’na karşı dava açıldığı,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. ve 27.
maddelerinden söz ederek, 3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nun 56. maddesinin 2. fıkrasında ise, bu cezalara
karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare
mahkemesine itiraz edilebileceğinin hükme bağlandığı, ancak bu hükmün
8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 456. maddesi ile
yürürlükten kaldırıldığı, dosyanın
incelenmesinden, davacı adına veteriner sağlık raporsuz hayvan maddesi
naklettiğinden bahisle 3285 sayılı Yasa’nın 47. maddesinin (f) bendi uyarınca
21.4.2006 tarih ve 412 sayılı işlemle verilen 1.647,00YTL idari para cezası
kesildiği, bu işlemin iptali istemiyle Bozkır Sulh Ceza Mahkemesi'nde açılan
davada anılan Mahkemenin 9.1.2007 tarih ve 2006/81 Değişik İş sayılı kararı
ile; 3285 sayılı Yasa’nın 56. maddesi uyarınca idare mahkemelerinin görevli
olduğundan bahisle görevsizlik kararı verildiği, bu kararın temyiz
edilmeyerek kesinleştiği, daha sonra 5.3.2007 tarihinde Mahkemeleri
kayıtlarına giren dilekçe ile bakılmakta olan davanın açıldığının
anlaşıldığı, olayda, 3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu uyarınca verilen para cezalarına karşı açılacak
davalarda idari yargı mercilerinin yetkili ve görevli olduğunu belirten 56.
maddenin 2. fıkrasının yürürlükten kaldırılmış olması ve bu konuda anılan
Kanunda başka bir hüküm bulunmaması karşısında, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve
Zabıtası Kanunu uyarınca verilen para cezalarında görevli mahkemenin genel
kanun niteliği taşıyan 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca adli yargı
mahkemeleri olduğu sonucuna varıldığı, bu
duruma göre davacı adına 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nun
47. maddesinin (f) bendi uyarınca 1.647,00YTL idari para cezası kesilmesine
ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmış olan iş bu davanın görüm ve
çözümünde adli yargı mercileri görevli olup, Mahkemelerince esasının
incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı gerekçesiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun'un 19. maddesi gereğince, Bozkır Sulh Ceza Mahkemesi'nin
9.1.2007 tarih ve 2006/81 Değişik İş sayılı kararı ile görev yönünden
reddedilmesi üzerine Mahkemelerinde açılmış bulunan işbu davanın adli
yargının görev alanına girdiği kanaatine varılmış olduğundan, dava dosyası ve
eklerinin görevli merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine,
davanın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi’nce görevli merciin
belirlenmesine ilişkin karar verilinceye kadar ertelenmesine karar
vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3285 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (f) bendine
göre verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 8.5.1986 tarih ve 3285
sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nun 19.4.2001 tarih ve 4648 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile değişik
47. maddesinin (f) bendinde, bu Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrası ile
24 üncü maddesinin ikinci fıkrası hükümleri saklı kalmak şartıyla; menşe
şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan hayvan ve hayvan maddelerini
taşıyan nakil vasıtalarının üç ay süre ile trafikten men edilerek nakil
vasıtalarının sahiplerine beşyüzmilyon lira idari para cezası verileceği; 56.
maddesinin 4854 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile eklenen 2. fıkrasında, bu
Kanunda yazılı olan idari para cezalarının o yerin en büyük mülki amiri
tarafından verileceği, verilen idarî para cezalarına dair kararların
ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre
tebliğ edileceği, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi
gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itirazın, idarece
verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı, itiraz üzerine verilen
kararın kesin olduğu, itirazın, zaruret görülmeyen hâllerde evrak üzerinde
inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı, bu Kanuna göre verilen
idarî para cezalarının 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Âmme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunacağı öngörülmüşken;
56. madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 456. maddesiyle, “Bu Kanunda yazılı
olan idarî yaptırımlara mahallî mülkî amir tarafından karar verilir” şeklinde
değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 3285 sayılı
Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler
Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere,
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından,
idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun
27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Konya 2. İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Bozkır Sulh Ceza Mahkemesi’nin
9.1.2007 gün ve E:2006/81 D. İş, K:2007/4 D. İş sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/229 KARAR NO: 2008/314 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : H.Y. Davalı : İzmir Valiliği O L A Y : İzmir Valiliği İl Çevre ve Orman
Müdürlüğü’nün 20.7.2006 gün ve 16 sayılı idari yaptırım karar tutanağı ile,
4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nun 14. maddesinin 2. fıkrası ve 5.
maddesinin birinci ve ikinci fıkrası gereği davacı adına idari para cezası
verilmiştir. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. İZMİR 7.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 23.1.2007 gün ve Değişik İş:2006/210, K:2007/134 sayı
ile, itiraz edenin 20.7.2006 tarihli, 16 sayılı karar gereğince kendisine
tahakkuk ettirilen idari para cezasının iptalini talep ettiği, 19.12.2006 tarih ve 5560 sayılı Yasa ile değişikliğe
uğrayan 5326 sayılı Kabahatler Yasası’nın 3/A maddesinin, Kabahatler Yasası’nın
idari yaptırım kararına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağını belirlediği, oysa,
itirazcıya 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nun 14/1-2 fıkrası gereğince
idari para cezası tahakkuk ettirildiğinin anlaşıldığı, 4915 sayılı Kara Avcılığı Yasası’nın 30/2 maddesinde,
idari para cezasına itiraz yerinin idari yargı olduğunun açıkça hüküm altına
alındığı, 5326 sayılı Yasa’nın 28/1- b maddesi gereği itiraz olunan idari
yaptırım kararının sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek kararlardan
olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı,
bu kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. İZMİR
2. İDARE MAHKEMESİ; 26.3.2008 gün ve E:2007/891, K:2008/543 sayı ile,
davanın, davacının 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca 706,04 YTL idari
para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin davalı idare işleminin iptali
istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif maddelerinden
söz ederek, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 30. maddesinin ikinci
fıkrasında, "Verilen para cezaları, 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı
Tebligat Kanunu hükümlerine göre sahiplerine tebliğ edilir. Bu cezalara karşı,
tebellüğ tarihinden itibaren yedi gün içinde, idare mahkemesine itiraz
edilebilir. İtiraz idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz. Bu
konuda idare mahkemelerince verilen kararlar kesindir…" kuralının,
8.2.2008 gün ve 26781 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve bu tarih
itibariyle yürürlüğe girmiş olan, 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun'un 578. maddesinin (pp) fıkrası ile yürürlükten kaldırıldığı, bu
durumda, 8.2.2008 gün ve 26781 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve bu tarih
itibariyle yürürlüğe girmiş olan 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun'un 578. maddesi ile 4915 sayılı Kanun uyarınca verilecek para
cezalarına karşı idare mahkemelerine itiraz edilebileceğine ilişkin hüküm
yürürlükten kaldırılmış ve idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
herhangi bir kararın da verilmemiş olması karşısında, bu Kanuna göre verilen
idari para cezalarına karşı açılacak davaların görüm ve çözümünün yukarıda
yer alan 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uyarınca adli yargı
mercilerinin görevine girdiği sonucuna varıldığından davanın görev yönünden
reddinin icap ettiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara
itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4915
sayılı Kanun’un 5. ve 14. maddeleri uyarınca
verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 1.7.2003
tarih ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nun 5. maddesinde, av sezonuna; 14. maddesinde,
avlanma iznine ilişkin hükümlere yer verilmiş; 30. maddesinin ikinci
fıkrasında ise, verilen para cezalarının, 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı
Tebligat Kanunu hükümlerine göre sahiplerine tebliğ edileceği, bu cezalara
karşı, tebellüğ tarihinden itibaren yedi gün içinde, idare mahkemesine itiraz
edilebileceği, itirazın idarece verilen cezanın yerine getirilmesini
durdurmayacağı, bu konuda idare mahkemelerince verilen kararların kesin
olduğu öngörülmüşken, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesi ile,
30. maddenin ikinci fıkrası yürürlükten
kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 4915 sayılı Kara
Avcılığı Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır" denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz
hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya
göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği;
ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı
halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme,
artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4915 sayılı
Kara Avcılığı Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İzmir 7. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 23.1.2007 gün ve Değişik İş:2006/210, K:2007/134 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2008/240 KARAR NO: 2008/317 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5253 sayılı Dernekler Kanunu uyarınca
verilen idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Kartal Rotary Derneği adına E.D. Davalı : İstanbul Valiliği O L A Y : İstanbul Valiliği İl Dernekler
Müdürlüğü’nün 20.12.2006 günlü Valilik Oluru ile, dernek yöneticisi (dernek
başkanı) olan davacı adına 2005 yılına ait dernek beyannamesini vermediğinden
bahisle 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 32/l maddesine göre idari para
cezası verilmesine karar verilmiştir. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. KARTAL 2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 23.3.2007 gün ve D.
İş:2007/590 sayı ile, İstanbul
Valiliği’nin 20.12.2006 günlü oluru ile 5253 sayılı Kanun’un 32/1 maddesi
gereğince verilen 549.-YTL idari para cezasına itiraz edildiği, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 3/1-a maddesinden söz ederek, 5253 sayılı
Dernekler Kanunu’nun 33. maddesinde, "Bu Kanunda yazılı olan idarî para cezalarına karşı tebliğ
tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebilir…" denilmek suretiyle itiraz merciinin idare mahkemesi
olduğunun açıkça gösterildiği, bu nedenle, itiraza konu
edilen idari para cezası sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek kararlardan
olmadığından, itiraz başvurusunun reddine karar vermenin icap ettiği
gerekçesiyle başvuru konusu idari yaptırım kararı sulh ceza mahkemesinde
incelenebilecek kararlardan olmadığından, 5326 sayılı Kanun’un 28/1-b maddesi
gereğince başvurunun reddine itiraz olunan idari para cezasının miktarı
nedeni ile kesin olarak karar vermiştir. Davacı, bu kez, söz konusu idari para cezasının
kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. İSTANBUL 3.
İDARE MAHKEMESİ; 19.2.2008 gün ve E:2007/709, K:2008/294 sayı ile, davanın, davacı derneğe 549,00YTL para cezası verilmesine ilişkin
20.12.2007 tarihli işlemin iptali istemiyle açıldığı, 5253 sayılı Dernekler
Kanunu’nun "Cezaların Uygulanması" başlıklı 33. maddesinin 4.
fıkrasında, bu Kanun uyarınca verilen cezalara karşı tebliğ tarihinden
itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceği hükmü yer almakta
iken; 8.2.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanun'un 578. maddesinin (yy) bendi ile 5253
sayılı Kanun’un 33. maddesinin dördüncü fıkrasının yürürlükten kaldırıldığı,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. ve 27.
maddelerinden söz ederek, 5728 sayılı Yasa’nın 578. maddesinin (yy) bendi ile
5253 sayılı Kanun’un 33. maddesinin dördüncü fıkrası yürürlükten
kaldırıldığından ve artık 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nda göreve ilişkin bir
hüküm yer almadığından, bu Kanun uyarınca verilen para cezalarında 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun göreve ilişkin hükümlerinin uygulanacağı,
dosyanın incelenmesinden, İstanbul Valiliği tarafından 5253 sayılı Dernekler
Kanunu’nun 19. maddesine ve Dernekler Yönetmeliği’nin 83. maddesine göre
dernek beyannamesinin zamanında verilmediğinden bahisle aynı Kanunun 32/1.
maddesi uyarınca kesilen 20.12.2007 tarihli 549,00YTL para cezasının iptali
istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı, bu durumda; 5728
sayılı Yasa’nın 578. maddesinin (yy) bendi ile 5253 sayılı Kanun’un 33.
maddesinin dördüncü fıkrası yürürlükten kaldırıldığından ve dava konusu
uyuşmazlık 5326 sayılı Kanun uyarınca sulh ceza mahkemelerinin görev alanına
girdiğinden davanın görev yönünden reddinin icap ettiği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar,
karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5253
sayılı Kanun’un 32/l maddesine göre verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır. 4.11.2004
tarih ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 32. maddesinin (l) bendinde, 21,
22, 23 ve 24 üncü maddelerde belirtilen bildirim yükümlülüğünü, 19 uncu
maddede belirtilen beyanname verme yükümlülüğünü yerine getirmeyen dernek
yöneticilerinin beşyüzmilyon lira idarî para cezası ile cezalandırılacağı
kurala bağlanmış; 33. maddesinin üçüncü fıkrasında, bu Kanunda yazılı olan
idarî para cezalarının mülkî idare amiri tarafından verileceği, verilen idarî
para cezalarına dair kararların ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliğ edileceği, dördüncü fıkrasında, bu cezalara karşı
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceği, itirazın, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini
durdurmayacağı, itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğu, itirazın,
zaruret görülmeyen hâllerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede
sonuçlandırılacağı öngörülmüşken, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578.
maddesi ile, 33. maddenin dördüncü fıkrası yürürlükten
kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5253 sayılı
Dernekler Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5253 sayılı
Dernekler Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Kartal 2. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 23.3.2007 gün ve D. İş:2007/590 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/244 KARAR NO: 2008/318 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : P.Uzm. Çvş. olarak görev yaptığı sırada
kalp krizi sonucu ölen davacıların oğulları ile ilgili olarak 5434 sayılı
Kanun’un vazife malullüğü hükümlerinin uygulanamayacağı yolunda Emekli
Sandığınca tesis edilen işlem, askeri hizmete ilişkin bulunduğundan, bu
işlemin iptali istemiyle açılan davanın, ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ’nde
çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacılar : H.E., M.E. Vekili :
Av. E.E. Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emekli Sandığı (Devredilen) Vekili :
Av. M.A. O L A Y : P.Uzm. Çvş. E. E., Çilli Hudut Takım
Komutanlığı emrinde g örev yaptığı sırada, 4.7.2006 tarihinde pusu devriye
görevinin ifası sırasında, kaçakçıları yakalamak üzere koşarak intikal halindeyken
kalp krizi sonucu vefat etmiştir. (Davalı
idarenin 2. savunmasından anlaşıldığına göre, Adli Tıp Kurumu Morg İhtisas
Dairesi’nce, “…koroner arterde ileri derecede daraltıcı vasıfta aterom plağı
tespit edilen kişinin ölümünün kalp hastalığı sonucu meydana gelmiş
olduğu...” yolunda rapor düzenlenmiştir.) Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü Emekli Sandığı
Tahsisler Daire Başkanlığı’nın(Devredilen) 16.5.2007 gün ve 373 sayılı kararı
ile, “Ekmekli Sandığı Tahsisler Dairesi Başkanlığından(Devredilen) alınan
14.5.2007 tarih ve 78.632.106 sayılı yazı ve eki dosya incelenerek yapılan
görüşme sonunda; Kara
Kuvvetleri Komutanlığı Van 6.Hd.A.K.lığı emrinde P.Uzm.Çvş.olarak görev yapan
E. E.’in 4.7.2006 tarihinde Van İli Çaldıran İlçesi Çilli Hudut Karakolu
bölgesinde Türkiye Cumhuriyeti topraklarına yasadışı yollardan giriş yapmaya
çalışan bir gruba müdahale etmek amacıyla geldikleri Zahir Tepe bölgesinde
geçirdiği kalp krizi sonucunda ölümü sonrası, Adalet Bakanlığı Adli Tıp
Kurumunca düzenlenen otopsi raporu, Emekli Sandığı Sağlık Kurulunca 9.4.2007
tarihinde incelenerek, ölümünün oluşunda görevinin neden ve etkisinin
bulunmadığına karar verildiğinden hakkında, 5434 sayılı Kanunun vazife
malullüğü hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmadığına” karar verildiği
bildirilmiştir. Şehit E.
E. ’in annesi ve babasının vekilince, ölüm olayının oluşumunda görevin
etkisinin bulunduğu ileri sürülerek 5434 sayılı Kanun’un vazife malullüğü
hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmadığı yolunda davalı idarece tesis
edilen işlemin iptali istemiyle Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü davalı olarak
gösterilmek suretiyle genel idari yargı yerinde dava açılmıştır. Davalı
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emekli Sandığı(Devredilen) vekili, birinci
savunma dilekçesinde, davada askeri idari yargının görevli olduğunu ileri
sürerek görev itirazında bulunmuştur. ANKARA 1.
İDARE MAHKEMESİ; 29.2.2008 gün ve E:2007/897 sayı ile, Kara Kuvvetleri
Komutanlığı’nda P. Uzm. Çvş. olarak görev yapmakta iken, 4.7.2006
tarihinde kalp krizi sonucu vefat eden E. E.'in anne ve babası H. – M. E.
vekili tarafından, vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmaması işleminin
iptali istemiyle Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na(Emekli Sandığı Genel
Müdürlüğü) karşı açılan davada, uyuşmazlığın çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin görevli olduğu gerekçesiyle davalı idare vekili tarafından
görev itirazında bulunulduğunun anlaşıldığı, Anayasa’nın 157. maddesinde,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa
bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece
mahkemesi olduğuna; ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağına işaret edildiği, 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20. maddesinin birinci
fıkrasında da aynı hükme yer verildiği, buna göre, AYİM'nin bir davaya
bakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi"
ve "askeri hizmete ilişkin bulunması" koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerektiği, 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinin ikinci
fıkrasında, "Bu Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlardır" denildiği, olayda, her ne kadar
davacılar asker kişi değil ise de; esasen, dava konusu işlemin, davacıların statüsüyle
ilgili olmaksızın asker kişi olan oğullarının ölümü nedeniyle 5434 sayılı
Yasa’ya göre vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına ilişkin olması
karşısında, vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına ilişkin işlemlerin
"asker kişiyi ilgilendirme" koşulunu taşıdığının kabulü gerektiği,
bu durumda, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi için idari işlemin, askeri
hizmete ilişkin olup olmadığının incelenmesi ve bunun için de konusuna ve
dayanağı olan yasal düzenlemeye bakılması gerektiği, idari işlem, askeri
gereklere, askeri usul ve yönteme göre tesis edilmiş ise, askeri hizmete
ilişkin bulunduğunun kabul edileceği ve bu işlemlere karşı açılan davaların
AYİM'de görüleceği, oysa, davanın konusunu, asker kişinin mirasçılarına, 5434
sayılı Yasa’nın vazife malullüğü hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı
hususunun oluşturduğu, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu’nun 12/II-k. maddesiyle vazife malullükleri ile vazifeden doğma
ölümleri halinde erlerin Sandıktan faydalanmalarına olanak tanındığı; anılan
Yasanın 72. maddesinin dördüncü fıkrasında; 2330 sayılı Yasa kapsamında
mütalaa edilen görevler nedeniyle geride dul ve yetim bırakmadan hayatlarını
kaybetmiş bulunanların baba veya analarına muhtaç olup olmadıklarına bakılmaksızın
ölüm tarihini takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanacağı yolunda hükme
yer verildiği, anılan hükümlerden anlaşılacağı üzere, Emekli Sandığı Yönetim
Kurulunca, kendi mevzuatına göre vazife malulü olduğu kabul edilen oğulları
nedeniyle, davacılara vazife malullüğü yetim aylığı bağlanıp bağlanmayacağı
konusunda işlem tesis edilirken ve bu işlemin yargısal denetimi sırasında
askeri gerekler, askeri usul ve yöntem yönünden bir değerlendirme yapılması
gerekli olmadığından, dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin bir yanının
bulunmadığının açık olduğu, belirtilen durum karşısında, 5434 sayılı Yasa
hükümlerine göre aylık bağlanmasıyla ilgili işlemlere karşı açılan davanın,
genel idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği, bu nedenlerle; görev
itirazının reddine, Mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir. Davalı
idare vekilince, süresinde verilen dilekçe ile, askeri idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine,
dava dosyası Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı’na gönderilmiştir. ASKERİ
YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; Davacıların, oğulları olan E. E.'in Van 6
ncı Hudut Alay Komutanlığı emrinde P.Uzm.Çvş. olarak görev yapmakta iken
4.7.2006 tarihinde kaçakçılıkla mücadele görevi esnasında geçirdiği kalp
krizi sonucu vefat etmiş olduğunu ve oğulları E. E.'in vazifesinin sebep ve
tesiri ile vefat ettiğini belirterek aksi yönde tespitte bulunan Emekli
Sandığı Vazife Malullüğü Tespit Kurulu'nun kararının iptaline ve davacıların
vazife malullüğü hükümlerinden istifade ettirilmelerine karar verilmesi
istemiyle Ankara 1 inci İdare Mahkemesi’nde iptal davası açtığı, davalı TC.
Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü’nün davada Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin
görevli olduğuna ilişkin görev itirazı üzerine Ankara 1 inci İdare Mahkemesi’nce
29.8.2008 tarihinde görevlilik kararı verildiği ve davalı idarenin süresi
içinde görevlilik kararına itirazı üzerine Ankara 1 inci İdare Mahkemesi’nce
Uyuşmazlık Mahkemesi Kanununun 12 nci maddesi uyarınca dava dosyasının Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Başkanlığı’na gönderildiğinin anlaşıldığı, 1602 sayılı
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20 nci maddesinde, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin görevlerinin hükme bağlandığı, anılan hükme göre Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nce "Askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa
bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimi yapar" denildiği, asker kişinin tanımının yapıldığı aynı hükmün
2 nci fıkrasında ise, "Bu kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat;
Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan
subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma
çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlardır" hükmünü taşıdığı, 1602
sayılı Kanun’un 21 nci maddesinin ilk fıkrasına göre, "20 nci maddede
belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu, maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal
etmesi halinde açılacak tam yargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde çözümlenir ve karar bağlanır"
denildiği, Anayasa’nın, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi” başlıklı 157 nci
maddesinde yer alan göreve ilişkin hükümlerini yukarıda açıklandığı gibi
benzer bir biçimde tekrarlayan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20
nci ve 21 nci maddelerine göre uyuşmazlık konusunun askeri idari yargı
yerinde görülebilmesi için iki koşulun bir arada gerçekleşmesi gerektiği,
4.7.2006 tarihinde askerlik görevini yerine getirdiği Van'da bulunan 6 ncı
Hudut Alay Komutanlığı emrinde P.Uzm.Çvş. olarak görev yapmakta iken
kaçakçılıkla mücadele vazifesi esnasında vefat eden davacıların oğulları E.
E.'in 1602 sayılı Askeri Yüksek idare Mahkemesi Kanunu’nun 20 nci maddesinin
2 nci fıkrası gereğince asker kişi sayıldığı, bu nedenle dava konusu işlemin
asker kişiyi ilgilendirdiğinin tartışmasız olduğu, diğer koşulun ise davaya
konu işlemin "askeri hizmete ilişkin" olması koşulu olduğu, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin birçok kararında belirtildiği üzere idari işlemin, görevli
yargı yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete ilişkin" olup
olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna bakılması gerektiği, eğer
idari işlem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre
tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğunun kabul
edilmesi gerektiği, daha açık bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari
işlemler, idarece bir asker kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve
davranışları, askeri geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve
ödevleri, askerlik hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri,
askeri kural, gerek ve gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda
tesis edilen işlem olduğu, Emekli Sandığı Vazife Malullüğü Tespit Kurulu'nun
davacıların oğullarının ölümünün oluşumunda görevinin neden ve etkisinin bulunmadığına
ve davacıların malullük hükümlerinden istifade ettirilmemelerinin gerektiğine
dair tespit kararının iptali ve davacıların vazife malullüğü hükümlerinden
istifade ettirilmeleri istemli davada karar verilebilmesi için, davacıların
oğullarının ölümü olayının askerlik görevi sırasında ve askerlik görevinin
neden ve etkisinden kaynaklanıp kaynaklanmadığının değerlendirilerek
uyuşmazlığın buna göre çözümlenmesinin gerektiği, bu durumda, dava konusu
işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğu sonucuna varıldığı, yapılan bu
açıklamalara göre dava konusu olayda Anayasa’nın 157 nci ve 1602 sayılı AYiM
Kanunu’nun 20 nci maddesinde öngörülen idari işlemin "askeri kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete
ilişkin bulunması" koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm
ve çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli bulunduğunun
değerlendirildiği, bu nedenlerle; 2247 sayılı Yasa’nın 10,12 ve 13 üncü
maddeleri gereği görev uyuşmazlığının halli için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine, Ankara 1 inci İdare Mahkemesi’nin görevli
olduğuna dair 29.2.2008 tarih ve E:2007/897 sayılı kararın kaldırılmasına karar verilmesinin gerektiği
belirtilmiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI: Davacıların,
Kara Kuvvetleri Komutanlığı Van 6.Hd.A.K.lığı emrinde Piyade Uzman Çavuş
olarak görev yaparken Van İli, Çaldıran İlçesi, Çilli Hudut Karakolu
bölgesinde Türkiye Cumhuriyeti topraklarına yasa dışı yollardan giriş yapmaya
çalışan bir gruba müdahale etmek amacıyla timi ile birlikte intikal ederken
geçirdiği kalp krizi sonucunda ölen oğulları E. E. hakkında vazife malullüğü
hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmadığı yolundaki 16.5.2007 günlü, 373
sayılı Vazife Malullüğü Tesbit Kurulu kararına karşı Ankara 1. İdare
Mahkemesi’nde açılan davada, davalının görev itirazının reddi üzerine Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı,
Anayasa’nın 157 nci maddesine göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri
olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve
askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, 1602 sayılı Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20. maddesinde "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve
diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu Kanunun
uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır" hükmünün yer aldığı, anılan kurala göre, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemde
"asker kişiyi ilgilendirme" ve "askeri hizmete ilişkin
bulunma" koşullarının birlikte gerçekleşmesinin zorunlu olduğu, dosyanın
incelenmesinden, Türk Silahlı Kuvvetlerinde Piyade Uzman Çavuş olarak görev
yaparken bir grup kaçakçının sınır ihlali yaparak girdiği sorumluluk
bölgesine timi ile birlikte koşarak intikal ederken kalp krizi geçirmesi
sonucu ölen davacıların oğlu hakkında, 5434 sayılı Yasa’nın vazife malullüğü
hükümlerinin uygulanamayacağı yolundaki dava konusu işlemin tesis edildiği
anlaşılmakta olup, bu işlemin tesis edilmesi aşamasında askeri hizmetle
ilgili bir değerlendirme yapılmadığı gibi, işlemin yargısal denetimi
aşamasında da askeri kural ve gerekler yönünden bir değerlendirme yapılması
gerekmediği, bu durumda olayda, idari işlemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve
askeri hizmete ilişkin bulunması koşullarının birlikte gerçekleşmediği
dikkate alındığında, davanın görüm ve çözümünün genel idari yargı yerinin
görevinde bulunduğu sonucuna ulaşıldığı, bu nedenle, 2247 sayılı Kanun’un 13
üncü maddesi uyarınca yapılan başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı
yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dava dosyası üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare
vekilinin anılan Yasa’nın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1 maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunması üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı’nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Danıştay Savcısı
Gülen AYDINOĞLU’nun, davada genel idari yargının, AYİM Savcısı Yasin
TEKAKÇA’nın, davada askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
Çilli Hudut Takım Komutanlığı emrinde görev yaptığı sırada, 4.7.2006
tarihinde pusu devriye görevinin ifası sırasında, kaçakçıları yakalamak üzere
koşarak intikal halindeyken, kalp krizi sonucu vefat eden P. Uzm. Çvş. E. E.’in
anne ve babası tarafından, 5434 sayılı Kanun’un vazife malullüğü hükümlerinin
uygulanmasına imkan bulunmadığı yolunda davalı idarece tesis edilen işlemin
iptali istemiyle açılmıştır. Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini
yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; ancak, askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağı
belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun Buna göre,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu
idari işlem veya eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete
ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. 1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar
asker kişi sayılmaktadır. Davacıların
ölen oğullarının 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden
olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin asker kişiyi ilgilendirdiği
tartışmasızdır. Dava
konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığına gelince: İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden
“askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin
konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri gereklere, askeri
usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin askeri
hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle, askeri
hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik ve
yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler gözönünde tutularak
değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan
bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durum değişmemekte menfaati
ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde
görülmesi gerekmektedir. Davacılar
tarafından, P.Uzm. Çvş. olarak görev yapan oğullarının görevini yaparken öldüğü ve ölümüne askerlik görevinin
neden ve etkisinin bulunduğu ileri sürüldüğüne göre, davacıların
oğullarının ölümünün askerlik görevinin neden ve
etkisiyle meydana gelip gelmediğinin saptanmasında, tıbbi bulgu ve
değerlendirmelerin yanı sıra askerlik hizmetinin amacı ve askeri görev
yerlerinin özellikleri göz önüne alınarak ilgilinin askeri yeterlik ve
yetenekleri ile askeri geçmişinin değerlendirilmesi gerektiği açıktır. Bu
durumda, dava konusu işlemin, askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve
askeri hizmete göre tesis edildiğinin ve bu nedenle de askeri hizmete ilişkin
bulunduğunun kabulü gerekir. Belirtilen
durumlara göre ve olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılı Yasa’nın 20.
maddelerinde öngörülen, idari işlemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri
hizmete ilişkin bulunması koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm
ve çözümü Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevine girmektedir. Açıklanan
nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü
ile İdare Mahkemesince verilen görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 1. İdare
Mahkemesi’nin 29.2.2008 gün ve E:2007/897 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde Üye Nüket YOKLAMACIOĞLU’nun KARŞI OYU ve OYÇOKLUĞU
İLE KESİN OLARAK karar verildi. KARŞI
OY Anayasa'nın 157 nci maddesi ile 1602 sayılı Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Kanunu'nun 20 nci maddesi hükümlerine göre Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için; dava konusu idari işlem veya
eylemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin bulunması
koşullarının birlikte gerçekleşmiş olması gerekmektedir. 1602 sayılı Yasanın 20 nci maddesi ikinci fıkrasında; bu
Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat, Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır hükmü yer almış olup, davacıların oğlunun maddede sayılan asker
kişilerden olması nedeniyle dava konusu işlemin de asker kişiyi
ilgilendirdiği kuşkusuz bulunmaktadır. Diğer taraftan, bir idari işlemin askeri hizmete ilişkin
olup olmadığının saptanabilmesi için konusunun irdelenmesi ve askeri usul ve
yönteme, askeri kural ve gereklere göre tesis edilmiş olması halinde, işlemin
askeri hizmete ilişkin olduğunun kabul edilmesi gerekmektedir. Olayda; davacıların P.Uzm.
Çvş. olan oğullarının ölümünün oluşunda
görevinin neden ve etkisinin bulunmadığına karar verildiğinden hakkında 5434
sayılı Kanunun vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmadığı
yolundaki davalı idare işleminin tesisinde ve bu
işlemin yargısal denetiminde, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu hükümlerinin uygulanması ve uygulanacak olması karşısında, uyuşmazlık
konusu işlemin askeri hizmete ilişkin bir yönünün bulunmadığı
anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle, asker kişinin vazife malûlü
sayılmamasından kaynaklanan bu dava ve bu davanın çözümüyle varılacak sonuç,
asker kişi tanımı dışında kalan bir sivil memur hakkında aynı konuya ilişkin
bir dava ve o davanın çözümüyle varılacak sonuçtan farklı olamayacaktır. Belirtilen durumda, dava konusu işlem asker kişiyi
ilgilendirmesine karşın askeri hizmete ilişkin bulunmadığından, Anayasanın
157 nci ve 1602 sayılı Yasanın 20 nci maddesi hükümlerinde öngörülen
koşulların birlikte gerçekleşmemiş olması karşısında, davanın çözümünde genel
idari yargının görevli olduğu ve bu nedenle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcısının 2247 sayılı Yasanın 10 uncu maddesine göre yaptığı başvurunun
reddi gerektiği görüşüyle, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli
olduğu yolundaki çoğunluk kararına karşıyım. Üye Nüket
YOKLAMACIOĞLU —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/246 KARAR NO: 2008/319 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 65. maddesine aykırılık nedeniyle verilen para cezasına karşı
yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Kumyol Yapı ve Plastik San. Tic.
A.Ş. Vekili : Av. B.O., Av. E.A. Davalı : Jandarma Genel
Komutanlığı’na İzafeten İçişleri Bakanlığı O L A Y :
Jandarma Genel Komutanlığı 11.J.Trafik Tim Komutanlığı’nın 16.5.2007 gün ve
DY/694903 sayılı Trafik Ceza Tutanağı ile, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun
65/1-b maddesi (Taşıma sınırı üstünde yük alınması veya taşıma sınırı aşılsın
veya aşılmasın dingil ağırlıklarını aşacak şekilde yüklenmesi) uyarınca
davacı şirket adına idari para cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasına iptali istemiyle adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ÇORLU SULH CEZA MAHKEMESİ; 13.9.2007 gün ve E:
2007/594 Müt. sayı ile, her ne kadar itiraz eden vekili tarafından, verilen
idari yaptırım kararının iptali, 5326 Sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. ve 27.
maddeleri uyarınca mahkemelerinden istenmiş ise de; 5326 Sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesinin Anayasa Mahkemesinin 22 Temmuz 2006 tarihinde Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren, 1.3.2006 tarih, 2005/108 Esas ve
2006/35 sayılı kararı ile, anılan hükmün Anayasa’ya aykırı olması nedeniyle
iptaline karar verildiği, bu iptal kararı ile birlikte, iptal hükmünün
kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren başlayarak altı ay sonra
yürürlüğe gireceğinin belirtildiği, mahkemelerince verilen görevsizlik
kararının, iptal hükmünün yürürlüğe girdikten sonra verildiğinin anlaşıldığı;
yine, 5560 Sayılı Yasanın 31. maddesi ile değişik 5326 Sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesi a bendinde “ idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı”nın belirtildiği; iptale konu işlemin bir idari işlem olduğu,
idari işleme karşı açılacak davanın da bir idari dava olduğu, bu davanın da
iptal ya da tam yargı davası olacağı; bu davanın, genel hukuk prensibince
Anayasa Mahkemesi’nce yapılan iptal ve 5560 Sayılı Yasa ile değişiklik gereği
ve 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 3. ve 12. maddeleri uyarınca,
yetkili ve görevli İdare Mahkemesi’nde açılacağı gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. TEKİRDAĞ İDARE MAHKEMESİ; 21.3.2008 gün ve E: 2008/53 sayı ile, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19., 5326
sayılı Kabahatler Kanununun 5560 sayılı kanunun 31. maddesi ile değişik 3. ve
‘Başvuru Yolu’ başlığını taşıyan 27. maddesinden söz ederek; dava dosyasının
incelenmesinden, davacı şirket adına 2918 sayılı Kanunun 65/1-b maddesine
aykırılıktan 2.156.00. YTL idari para cezası düzenlenmesine ilişkin 16.5.2007
tarih ve 69490 sayılı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağının iptali
istemiyle dava açıldığının anlaşılmış olduğu, uyuşmazlığın 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanununun uygulanmasından kaynaklandığı, anılan Yasa hükmü
uyarınca davanın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varıldığı; bakılan davanın, Çorlu Sulh Ceza Mahkemesinin 13.9.2007
günlü ve E: 2007/594 Müt. sayılı görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra
açıldığından, 2247 sayılı Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin
belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesi zorunluluğunun
doğduğu; açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin
belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyanın
incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesince bu konuda karar verilinceye kadar
ertelenmesine, karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi
gerektiği…”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde
yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi
gerektiği kuşkusuzdur. İdare
Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 65. maddesine aykırılık nedeniyle düzenlenen para cezasına
ilişkin ceza tutanağının iptali istemiyle açılmıştır. 13.10.1983
tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1.
maddesinde, “Bu kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden
trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda
alınacak önlemleri belirlemektir” denilmiş; 65. maddesinde, araçların yüklenmesi
ile ilgili kurallar ile bu kurallara uymamanın müeyyidesi düzenlenmiştir. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanunun diğer kanunlarda düzenlenen
idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin görev
hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560
sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, Tekirdağ İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Çorlu Sulh
Ceza Mahkemesi’nce verilen 13.9.2007 gün ve E: 2007/594 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/283 KARAR NO: 2008/325 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42.
maddesine göre tesis edilen imar para cezasına ilişkin işlemden doğan ve 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten önce İdare
Mahkemesinde açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği
hk. K A R A R
Davacı :
N.B. Vekili :
Av. E.A. Davalı :
İzmir Valiliği O L A Y : İzmir Valiliği Bayındırlık ve İskan
Müdürlüğü’nün 27.4.2004 gün ve 4571 sayılı Valilik Oluru ile, davacı
tarafından ruhsatsız olarak yapılan inşaatın, 12.1.2004 tarihinde 1090 sahife
no’lu yapı tatil zaptı ile mühürlendiği belirtilerek 3194 sayılı İmar
Yasası’nın 42. maddesi uyarınca 1.500.000.000.-TL para cezası verilmiştir. Davacı,
para cezasının kaldırılması istemiyle 4.10.2004 tarihinde idari yargı yerinde
dava açmıştır. İZMİR 3.
İDARE MAHKEMESİ; 30.5.2007 gün ve E:2004/1380, K:2007/833 sayı ile, davanın;
3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesi uyarınca 1.500.-YTL para cezası verilmesine
ilişkin 27.4.2004 gün ve 4571 sayılı işlemin iptali istemiyle açıldığı,
31.3.2005 günlü, 25772 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 01 Haziran 2005
tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun mülga 3, geçici 3
ve 19.12.2006 günlü Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesi ile değişik 3. maddesi ile 16 ve 27. maddelerinden söz
ederek, 1.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu
hükümlerinin, yürürlüğe girdiği tarih itibariyle idare mahkemelerinde dava
açılarak iptali istenen idari yaptırım kararları hakkında uygulanmayacağını
kurala bağlayan geçici 2. maddesinin; anılan Kanunun 3. maddesinde değişiklik
yapan 5560 sayılı Kanun’da yeni görev kuralının değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükmü
olmaması sebebiyle, 5560 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 19.12.2005
tarihinden itibaren uygulanma olanağının kalmadığı, yukarıda belirtilen
hususlar ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’na 5560 sayılı Kanun’la eklenen
sekizinci fıkra hükmü somut olayla birlikte değerlendirildiğinde, ancak yıkım
kararı ile birlikte para cezası verilmesi durumunda para cezasının iptali
istemiyle açılacak davalarda görevli yargı yerinin idare mahkemesi olduğu,
sadece para cezası verilmesi durumunda görevli yargı yerinin adli yargı yeri
olacağı sonucuna varıldığı, bu durumda, 3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesi
uyarınca verilen para cezasının görüm ve çözümünün Kabahatler Kanunu
hükümleri gereğince sulh ceza mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
karar vermiş; bu karar, karara yapılan itirazın reddi suretiyle kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. İZMİR 4.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 16.4.2008 gün ve E:2008/72 D.İş, K:2008/58 D.İş sayı ile, itiraz
edence İzmir Valiliği’nin 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca
düzenlenen idari para cezasının iptalini istemiş ise de, Anayasa
Mahkemesi’nin 5.4.2007 gün ve 2007/35 E - 36 K sayılı kararı ile, İmar Kanunu’nun
42. maddesi uyarınca verilen para cezalarının yerleşik yargı kararlarında
idari davaya konu oluşturabilecek nitelikte idari işlemler olarak kabul
edildiği ve dolayısıyla İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca verilen para
cezasına karşı sulh ceza mahkemesinin görevli olmadığı, idari yargının
görevli olduğundan bahisle karar verdiği anlaşılmakla görevsizlik kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine İdare Mahkemesince
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği, Başkanlıkça adli yargı dosyasının da
ilgili Mahkemesinden getirtildiği anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3194
sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre verilen para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Ceza hükümleri”
başlıklı 42. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “Bu cezalara karşı
cezanın tebliğinden itibaren yedi gün içinde sulh ceza mahkemesine itiraz
edilebilir.” yolundaki birinci tümce, Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 gün ve
E:1996/72, K:1997/51 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve iptal nedeniyle
meydana gelen hukuksal boşluk kamu yararını bozucu nitelikte görüldüğünden,
iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı ay
sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş; bu karar, 1.2.2001 tarih ve 24305
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasanın
“Anayasa Mahkemesinin kararları” başlıklı 153. maddesinin üçüncü ve dördüncü
fıkralarında, “Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede
yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi
iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,
kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. İptal
kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda Türkiye Büyük Millet
Meclisi iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun
tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.” hükümlerine yer
verilmiş; aynı maddenin son fıkrasında, “Anayasa Mahkemesi kararları Resmi
Gazetede hemen yayımlanır ve yasama yürütme ve yargı organlarını, idare
makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar.” hükmü yer almıştır. Anılan
hükümlere göre sözü edilen Anayasa Mahkemesi kararının hukuki sonuçları
incelendiğinde, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinin beşinci
fıkrasında yer alan “Bu cezalara karşı cezanın tebliğinden itibaren yedi gün
içinde sulh ceza mahkemesine itiraz edilebilir.” yolundaki birinci tümceye
ilişkin iptal hükmünün, karar 1.2.2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmış
olduğuna göre, Anayasa Mahkemesi’nce belirlenen altı aylık sürenin sona
erdiği 1.8.2001 gününde yürürlüğe gireceği ve bu süre içinde iptal kararının
ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak şekilde yasama organınca herhangi
bir düzenleme yapılmadığı anlaşılmakta olup, bu durumda görev kuralı
yürürlükten kalktığından görevli yargı yerinin hukukun genel ilkelerine göre
saptanacağında kuşkuya yer bulunmamaktadır. Anayasa
Mahkemesi’nin yukarıda belirtilen iptal kararında da, “... Kural olarak,
idare hukuku alanına giren konularda idari yargı, özel hukuk alanına giren konularda
adli yargı görevli olacaktır. Bu durumda idari yargının görev alanına giren
bir uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevlendirilmesi konusunda yasa
koyucunun mutlak bir takdir hakkının bulunduğunu söylemek olanaklı
değildir. İdari yargının denetimine bağlı olması gereken idari bir uyuşmazlığın
çözümü, haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde yasa koyucu
tarafından adli yargıya bırakılabilir. Ancak itiraz konusu kuralda olduğu
gibi bir idari işlemin bir bölümünün idari yargının, diğer bir bölümün ise
adli yargının denetimine bırakılmasında, kamu yararı bulunmamaktadır. Zira bu
işlemler, kamu gücünün kullanılmasıyla ilgili bir idari işlemin devamı ve
idari bir yasağa aykırı davranan kişiye idari bir yaptırımın uygulanması
niteliğinde olup, çıkacak uyuşmazlıkların çözümünde de idari yargının
yetkili olacağı kuşkusuzdur...” denilmiştir (Anayasa Mahkemesi Kararlar
Dergisi S.37.C.1, Sayfa 148) . Bu durum
karşısında, idare hukukunun bir müeyyidesi olan imar para cezasından doğan
uyuşmazlıkların 1.8.2001 tarihinden itibaren görüm ve çözümünde, idari yargı
yerlerinin görevli olacağının kabulü gerekir. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir. Buna göre,
davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa
ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat
yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde,
mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. 1.6.2005
tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun Geçici 2. maddesinde,
“Bu Kanun hükümleri, yürürlüğe girdiği tarih itibariyle idare mahkemelerinde
dava açılarak iptali istenen idari yaptırım kararları hakkında uygulanmaz”
denilmesi ve İdare Mahkemesinde davanın 4.10.2004 tarihinde açılmış olması
nedeniyle, bakılan uyuşmazlıkta, bu Yasa hükümleri uygulanmayacağından, dava
konusu edilen imar para cezasına ilişkin Yasadaki görev hükmü 1.8.2001
tarihinde yürürlükten kalktığına ve kural olarak, idare hukukunun müeyyidesi
olan idari para cezalarından doğan uyuşmazlıklarda idari yargı yerleri
görevli olduğuna göre, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki
genel hukuk ilkesi karşısında, imar para cezasına ilişkin işlemin iptali
istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli
bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İzmir 3.İdare Mahkemesi’nin 30.5.2007 gün ve E:2004/1380, K:2007/833 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/290 KARAR NO: 2008/329 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 3194 sayılı Kanun’un 42. maddesi
uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı :
M.E.Y. Vekilleri : Av. A.H.A. – Av. M.E.A. Davalı :
Muğla Valiliği O L A Y : Muğla Valiliği’nin 12.4.2005 gün ve 147
sayılı para cezası kararı ile, yapı veya tesisin ruhsat almadan yapımına
başlandığının tespiti üzerine 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesine göre
mühürlenmek suretiyle tatil edildiği belirtilerek, 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca davacı adına idari para cezası verilmiştir. Davacı,
2.6.2005 tarihinde tebliğ edilen bu işlemin iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. MUĞLA
İDARE MAHKEMESİ; 20.10.2005 gün ve E:2005/1172, K:2005/1579 sayı ile,
davanın, davacının Muğla İli, Marmaris İlçesi, Söğüt Köyü, Cumhuriyet
mevkiinde, 149 ada, 020d-12b-2b pafta, 52 parsel sayılı taşınmaz üzerine yapı
yaptığından bahisle 3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesi uyarınca 6.000.-YTL para
cezası ile cezalandırılmasına ilişkin 12.4.2005 tarih ve 147 sayılı Muğla
Valiliği işleminin iptali istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun muhtelif maddelerinden söz ederek, Kabahatler Kanunu hükümleri
incelendiğinde, ceza hukukunun genel prensipleriyle yakın ilişki içinde
bulunan ve bu ilişki nedeniyle Kabahatler Kanunu kapsamında değerlendirilen
bütün kanunlardaki idari para cezaları için artık Kabahatler Kanunu
hükümlerinin uygulanması gerektiği sonucuna ulaşıldığı, Kabahatler Kanunu’nun
gerekçesi ile TBMM Adalet Komisyonu raporundan söz ederek, bütün bu
açıklamalar ile Kabahatler Kanunu’nun sistematiği ve gerekçesi dikkate
alındığında 1.6.2005 tarihinden itibaren açılacak bütün idari para cezası
davalarında artık 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun uygulanması gerekeceği,
bu durumda, dava tarihi itibariyle artık Kabahatler Kanunu kapsamında olan
dava konusu idari para cezasının görüm ve çözümü adli yargı mercilerinin
görev alanında bulunduğundan, davanın görev yönünden reddinin icap ettiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. MARMARİS
1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 19.2.2008 gün ve Değişik İş:2006/974 sayı ile, itiraz
eden vekili dilekçesinde, Muğla Valiliği’nin, Marmaris İlçesi, Söğüt Köyü,
Cumhuriyet mevkiinde yaptığı inşaat dolayısıyla 3194 sayılı İmar Kanunu’nun
42. maddesi uyarınca imara aykırı inşaat yapmaktan idari para cezası
kesildiğini belirterek idari yaptırım kararının kaldırılmasını talep ettiği,Muğla
Valiliği İl Özel İdare Müdürlüğü’nün düzenlediği ceza ihbarnamesinden, kabahatli
hakkında ruhsat almadan (kaçak) yapı yaptığından bahisle 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca para cezası düzenlendiği ve yapının 32.
maddesi uyarınca mühürlendiğinin anlaşıldığı, yapı tatil zaptında ruhsatsız
olarak yapılan yapının mühürlenmek suretiyle tatil edildiğinin belirtildiği,
Anayasa Mahkemesi’nin 5.4.2007 tarih ve 2007/35-36 sayılı kararından söz
ederek, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 4.6.2007 tarih ve 2007/24-83, 2.7.2007 tarih
ve 2007/16-119 sayılı kararlarında da Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesi ve aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı
Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 3194
sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezalarına karşı
açılacak davaların çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna vardığı,
dosyada da 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesince, ruhsatsız inşaatının
derhal durdurulması, 42. maddesi uyarınca ruhsat alınmadan veya ruhsat veya
eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine para
cezası verildiği, İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesi
işlemi, imar mevzuatına aykırı bir yapılanmanın tespiti, önlenmesi veya
giderilmesine yönelik idari bir işlemin devamı niteliğinde olduğundan,
Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinin (8) numaralı fıkrası uyarınca idari
yaptırım kararının yanısıra idari yargının görev alanına giren başka bir
kararın da verilmiş olduğunun ve buna bağlı olarak söz konusu para cezalarına
karşı açılacak davalarda idari yargının görevli olduğunun kabulü gerektiği,
Anayasa’nın 153/son maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi kararları Resmi
Gazetede hemen yayımlanıp yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare
makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağından Mahkemelerince bu karar
uyarınca karar verildiği, bu nedenle, idari yaptırım kararına karşı yapılan
başvuruda Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/8 maddeleri uyarınca Mahkemelerinin
görevsizliğine, idari yaptırım kararına karşı yapılan başvuruyu inceleme
görev ve yetkisinin Muğla İdare Mahkemesine ait olduğuna, 2247 sayılı
Yasa’nın 15/1-a maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde olumsuz görev
uyuşmazlığının çözümlenmesi amacıyla dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik
kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile
görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki
işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Marmaris 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3194
sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre verilen para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır. 3.5.1985
tarih ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinin birinci fıkrasında,
ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak
yapılan yapının yapı sahibine, fenni mesule ve müteahhidine, istisnalar
dışında özel parselasyon ile hisse karşılığı belirli bir yer satan ve alana
para cezası verileceği kurala bağlanmış; anılan Yasa maddesinin itiraz merci
olarak sulh ceza mahkemesini belirleyen beşinci fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin
15.5.1997 tarihli ve E:1996/72, K:1997/51 sayılı kararıyla; bir idari işlemin
bir bölümünün idari yargının, diğer bir bölümünün ise adli yargının
denetimine bırakılmasında, kamu yararı bulunmadığı, zira bu işlemlerin, kamu
gücünün kullanılmasıyla ilgili bir idari işlemin devamı ve idari bir yasağa
aykırı davranan kişiye idari bir yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğu,
çıkacak uyuşmazlıkların çözümünde de idari yargının yetkili olacağı, idarenin
aynı yapı için aldığı kararın bir bölümünün idari yargıda bir bölümünün adli
yargıda görülmesinin yargılamanın bütünlüğünü bozacağı, idari bir işlemin
bölünerek bir bölümünün idari yargının bir bölümünün de adli yargının
denetimine bırakılmasında isabet bulunmadığı belirtilmek suretiyle iptal
edilmiş olup, yasama organınca bu konuda düzenleme yapılmamıştır. Anayasa
Mahkemesinin iptal kararını gözeten Uyuşmazlık Mahkemesi, 3194 sayılı
Yasa’nın 42. maddesine göre verilen idari para cezalarına karşı açılan
davaları, göreve ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında
görmüştür. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde “(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır."
denilmiştir. Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560
sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi
ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş
olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler
Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı
bağlantı sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari
yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idari
yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı
merciinde görüleceği anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun değişikliği
ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık
görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği için)
davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
3194 sayılı İmar Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari
para cezasına konu yapı ile ilgili
olarak idari yargının görev alanına giren kararın(mühürleme) da verildiği anlaşıldığından; idari para
cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve aynı
Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü bir
arada değerlendirildiğinde, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
açılacak davanın çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ
:Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Marmaris 1.Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Muğla
İdare Mahkemesi’nin 20.10.2005 gün ve E:2005/1172, K:2005/1579 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/314 KARAR NO: 2008/333 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 38/2.
maddesine aykırılık nedeniyle verilen idari para cezasına karşı yapılan
itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk K A R A R
Davacı :
Avrasya Yapı Denetim A.Ş. Vekili :
Av. S.K., Av. C.K. Davalı :
Konak Belediye Başkanlığı O L A Y : İzmir, Konak
Belediye Zabıta Müdürlüğünce düzenlenen İdari Yaptırım Karar Tutanağı ile,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 38-2. maddesini ihlal ettiğinden bahisle
(kamuya ait alanı inşaat malzemelerini bırakarak işgal ettiği) davacı
şirkete, 300,00 YTL idari para cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. İZMİR 6.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 31.12.2007 gün ve E:2007/196 D.İş, K:2007/347 sayı ile,
başvuran vekilinin dilekçesinde, kamuya ait alana inşaat malzemeleri
bırakarak işgal ettikleri gerekçesiyle kesilen cezanın yasaya uygun
olmadığını, bu nedenle kaldırılması gerektiğini talep ettiği; Anayasa
Mahkemesinin son kararı ve Danıştay 10. Dairesinin birbirini destekleyen
kararları göz önüne alındığında, belediyelerin her türlü işlemlerinin idari
işlem kapsamında kabul edilmesi ve buna ilişkin itirazların İdare
Mahkemelerine yapılması gerektiği gerekçesiyle kesin olarak görevsizlik kararı
vermiştir. Davacı vekili bu kez, söz konusu idari para cezasının
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. İZMİR 1.İDARE MAHKEMESİ; 9.4.2008 gün ve E:2008/105 sayı ile, 1.6.2005
tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. ve 27.
maddesinin (1). ve 8. bendinden söz ettikten sonra; aynı Yasanın 38.
maddesinin (2). Bendinde, yetkili makamların açık ve yazılı izni olmaksızın
meydan, cadde, sokak veya yayaların gelip geçtiği kaldırımlar üzerine inşaat
malzemesi yığan kişiye, belediye zabıta görevlileri tarafından yüz Türk
lirasından beşyüz Türk lirasına kadar idari para cezası verileceğinin
belirtildiği; dosyanın incelenmesinden; davacı şirket tarafından, kamuya ait
alanı inşaat malzemelerini bırakarak işgal ettiği gerekçesiyle 5326 sayılı
Yasanın 38. maddesinin 2. bendi uyarınca Konak Belediyesi Zabıta
görevlilerince verilen dava konusu para cezasının iptali istemiyle, ilk kez
İzmir 6. Sulh Ceza Mahkemesinde açılan davada görevsizlik kararı verildiği,
bunun üzerine bakılan davanın açıldığı ve Sulh Ceza Mahkemesinin sözü edilen
görevsizlik kararının 15.2.2008 tarihinde kesinleştiğinin anlaşıldığı; 5326
sayıl Yasanın, Anayasa Mahkemesinin 4.10.2006 tarih ve E: 2006/75, K: 2006/99
sayılı kararından da sonra yeniden düzenlenen 3. maddesi ile 27. maddesinin
hükümlerinden, Kanun Koyucu tarafından idari para cezalarında görevli yargı
yerinin, genel olarak Sulh Ceza Mahkemeleri olarak belirlendiği; buna göre, para
cezasını düzenleyen Kanunda idari yargı yerinin gösterilmediği ve para cezası
ile birlikte idari yargının görevine giren bir karar verilmediği hallerde,
idarece verilen para cezalarına karşı genel olarak Sulh Ceza Mahkemelerine;
ancak para cezasını düzenleyen Kanunda idari yargı yerinin görevli kılınması
veya bu durum dışında para cezası ile birlikte idari yargının görevine giren
bir idari işlemin tesisi halinde, uyuşmazlığın çözümü için idari yargı yerine
başvurulmasının gerektiği; diğer yandan, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu
hükümleri uyarınca verilen idari para cezalarının Sulh Ceza Mahkemesinde
görüleceğinin, anılan Yasanın 27/1. maddesinde açıkça belirtilmiş olduğu;
olayda ise, dava konusu idari para cezasının 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 38. maddesinin 2. bendi uyarınca verilmiş olduğu; diğer yandan
dava konusu işlemden, bu para cezasının yanında, aynı nedenle başka bir idari
yaptırımın da uygulanmadığının anlaşıldığı; bu durumda, davacı şirket adına
5326 sayılı Yasa uyarınca verildiği tartışmasız olan para cezasına ilişkin
uyuşmazlığın görüm ve çözümünün, sözü edilen yasanın anılan maddeleri
uyarınca adli yargının görevine girdiği; açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dava dosyasının Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine, bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce bir karar
verilinceye kadar yargılamanın ertelenmesine karar
vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare
Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5326
sayılı Yasa’nın 38/2. maddesine aykırılık nedeniyle verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî
para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında, uygulanır." denilmiş; Kanunun 16. maddesinde, kabahatler
karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların idari para cezası ve idari
tedbirlerden ibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuya
geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler olduğu hükme
bağlanmış; Kanunun 27. maddesinin (1) bendinde “İdari para cezası ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın
tebliği veya fethimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, Sulh Ceza
Mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması
halinde idari yaptırım kararı kesinleşir.” (8). bendinde ise “İdari yaptırım
kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak İdari
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararlarında verilmiş olması halinde;
idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür.” hükümlerine yer
verilmiştir. Aynı Yasanın “İşgal” başlığını
taşıyan 38. maddesinin (2). bendinde, “Yetkili makamların açık ve yazılı izni
olmaksızın meydan, cadde, sokak veya yayaların gelip geçtiği kaldırımlar
üzerine inşaat malzemesi yığan kişiye, belediye zabıta görevlileri tarafından
yüz Türk Lirasından beşyüz Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir.”,
hükmü yer almıştır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme,
artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, kamuya ait alanı inşaat malzemelerini bırakarak işgal etmek
suretiyle, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 38-2. maddesini ihlal ettiğinden
bahisle davacı şirkete, idari para cezası verilmiş; idari yaptırım kararının
verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev
alanına giren başka bir karar verilmemiştir. Bu
durumda, davacıya verilen idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu ve Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı
bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İzmir 1. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ
ile, İzmir 6. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 31.12.2007 gün ve E:2007/196
D.İş, K:2007/347 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/356 KARAR NO: 2008/344 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5324 sayılı Kozmetik Kanunu uyarınca
verilen idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Janine Güzellik Enstitüleri San. ve Tic. Ltd.
Şti. Vekili : Av. M.Y. Davalı : Sağlık Bakanlığı O L A Y : Sağlık Bakanlığı İlaç ve Eczacılık
Genel Müdürlüğü’nün 9.10.2006 gün ve 50399 sayılı işlemi ile, 5324 sayılı
Kozmetik Kanunu’nun 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin 3. alt
bendi uyarınca davacıya idari para cezası verildiği bildirilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. İZMİR 2.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 23.1.2007 gün ve E:2006/294 D.İş, K:2007/97 D.İş sayı
ile, itiraz eden vekilinin Mahkemelerine verdiği dilekçesi ile davalı idare
tarafından 9.10.2006 tarihli ve 050399 sayılı yazıları ile kozmetik ürün
imalatçısı olan şirketin ürettiği ürünlerin güvenli olmadığından bahisle 5324
sayılı Kozmetik Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca verilen idari para cezasının
iptalini talep ettiği, 5326 sayılı Kabahatler Yasası’nın 3/1-a maddesinden
söz ederek, atılı suça ilişkin özel yasa olan 5324 sayılı Kozmetik Kanunu’nun
5/2 maddesinde idari para cezasına itiraz halinde yetkili idare mahkemesinin
görevli olduğu, dolayısıyla özel yasadan kaynaklanan görevlendirmenin var
olduğu, anlaşmazlığın çözüm yerinin idare mahkemelerine ait olduğunun hüküm
altına alındığının anlaşıldığı gerekçesiyle davanın 5560 sayılı Yasa’nın 31.
maddesi ile değişik 5326 sayılı Yasa’nın 3/1-a maddesi ve 5324 sayılı
Kozmetik Kanunu’nun 5/2 maddesi uyarınca görevsizlik kararı vermiş; bu karar
kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, söz konusu
idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır. ANKARA 12. İDARE MAHKEMESİ;
24.7.2008 gün ve E:2007/611 sayı ile, Janine Güzellik Enstitüleri ve Ürünleri Sanayi
ve Ticaret Limited Şirketi vekili tarafından, müvekkilinin ürettiği ürünlerin
güvenli olmadığı gerekçesiyle 5324 sayılı Kanun uyarınca 50.000,00YTL idari
para cezası verilmesine ilişkin 6.10.2006 tarih ve 5087 olur sayılı işlemin
iptali istemiyle Sağlık Bakanlığı'na karşı açılan dava dosyasının incelendiği,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif maddelerinden söz ederek, dava
konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 5324 sayılı Kozmetik
Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasında, “…İdarî para cezası Sağlık
Bakanlığınca verilir. Verilen para cezalarına dair kararlar ilgililere 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu
cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine
itiraz edilebilir. İtiraz, verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz. Bu Kanuna
göre verilen idarî para cezaları, Bakanlığın bildirimi üzerine 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre Maliye
Bakanlığınca tahsil olunur" hükmü yer almakta iken, 8.2.2008 tarih ve
26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına
Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 572. maddesi ile, 5324 sayılı Kozmetik Kanunu'nun
idari para cezalarında idare mahkemelerini görevli kılan söz konusu 5.
maddesinin değiştirildiği ve yeni yapılan düzenlemede, Kozmetik Kanunu'na
göre verilen idari para cezalarına karşı açılan davalara bakmaya görevli
yargı yerini belirleyen herhangi bir hükmün getirilmediği, bu itibarla, 5324
sayılı Kozmetik Kanunu uyarınca verilen idari para cezalarına karşı açılan
davaların görüm ve çözümünde görevli yargı yerinin 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 3 ve 27. maddeleri uyarınca belirlenmesi gerektiği, dava
dosyasının incelenmesinden; davacının, 5324 sayılı Kozmetik Kanunu'nun 4.
maddesinin (d) bendinde belirtilen kurala aykırı davrandığından bahisle, aynı
Kanunun 5. maddesi uyarınca 50.000,00YTL para cezası verilmesine ilişkin
6.10.2006 tarih ve 5087 olur sayılı işlemine karşı İzmir 2. Sulh Ceza
Mahkemesi'nin E:2006/294 D.İşler sayılı dosyasında açtığı davanın, anılan
Mahkemenin 23.1.2007 tarihli ve K:2007/97 sayılı kararı ile, idari para
cezasına karşı açılan davanın idari yargının görevinde olduğu gerekçesiyle
görev yönünden reddedildiği, bu kararın kesinleşmesi üzerine, para cezasının
iptali istemiyle 28.2.2007 tarihinde Mahkemeleri kayıtlarına giren dilekçe
ile dava açıldığının anlaşıldığı, bu durumda; 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 3. maddesinde, bu Kanunun, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanmasının öngörülmesi, 5324 sayılı Kozmetik Kanunu'nun 5.
maddesinde yapılan değişiklik ile, Kozmetik Kanunu’na göre verilen idari para
cezalarına karşı açılan davaların idare mahkemesinde görüleceğine dair
herhangi bir hükmün kalmaması karşısında, davacıya 5324 sayılı Kozmetik
Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca 50.000,00YTL idari
para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan bu davanın
görüm ve çözümünde Kabahatler Kanunu'nun 3 ve 27. maddeleri uyarınca sulh
ceza mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna varıldığı, görev yönünden
Mahkemelerince incelenme olanağı bulunmadığı, bu nedenlerle; davacıya, 5324
sayılı Kanun’a aykırı davrandığından bahisle 50.000,00YTL idari para cezası
verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan bu davanın görüm ve
çözümünde, yukarıda anılan 5326 sayılı Kanun hükümleri uyarınca sulh ceza
mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna varıldığından, Mahkemelerinin
görevsizliğine, 2247 sayılı Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı
yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine ve
dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilinceye
kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5324
sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır. 24/3/2005
gün ve 5324 sayılı Kozmetik Kanunu’nun 5. maddesinde, idari para cezalarının
hangi hallerde ve ne miktarda verileceği belirtildikten sonra, verilen para
cezalarına dair kararların ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç
yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itirazın,
verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı öngörülmüşken, bu madde,
23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 572. maddesiyle “Bu Kanunun; a)
3 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen yükümlülüklerinden herhangi
birini ihlal eden üreticiye yirmibin Türk Lirası, b)
4 üncü maddesinin; 1)
(a) bendinde belirtilen yasaklardan herhangi birine uymayan üreticiye
yirmibin Türk Lirası, 2)
(b) bendinde belirtilen personeli istihdam etmeyen ve (c) bendi uyarınca
bildirimde bulunmayan üreticiye onbin Türk Lirası, 3)
(d) bendine aykırı hareket eden kozmetik ürünün üreticisine ellibin Türk
Lirası, 4)
(e) bendine göre muhtevasında hiç bulunmaması gereken maddeler içeren
kozmetik ürünleri piyasaya arz eden üreticiye yirmibin Türk Lirası,
muhtevasında belirli limit ve şartların dışında maddeler içeren kozmetik
ürünleri piyasaya arz eden üreticiye onbeşbin Türk Lirası, 5)
(g) bendinde belirtilen yükümlülüğü ihlâl eden üreticiye yirmibin Türk
Lirası, idarî
para cezası Sağlık Bakanlığınca verilir. Bu
Kanuna göre idarî para cezasını gerektiren fiilin tekrarı hâlinde idarî para
cezaları iki kat olarak uygulanır. Bu
maddeye göre idarî para cezası verilmiş olması, ihlâl edilen yükümlülüğün
niteliğine göre gereken diğer idarî tedbirlerin ve müeyyidelerin
uygulanmasına engel olmaz” şeklinde değiştirilmiştir.
5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5324 sayılı Kozmetik
Kanunu’nda yapılan değişiklikle idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun
3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31.
maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler
Kanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı;
diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise
uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5324 sayılı
Kozmetik Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 12. İdare Mahkemesi’nce
yapılan BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile İzmir 2. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 23.1.2007 gün ve E:2006/294 D.İş, K:2007/97 D.İş sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2008/396 KARAR NO: 2008/346 KARAR TR : 17.11.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : B.Ç. Davalı : Mersin İl Özel İdaresine İzafeten Mersin Valiliği O L A Y : Mersin İl Özel İdaresi Mali İşler Daire
Başkanlığı’nın 26.10.2007 gün ve 9212 sayılı işlemi ile, velisi olduğu Z. Ç.’in
okuluna devam etmemesi nedeniyle 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nun
56/a maddesi gereğince davacı adına Valilik Makamı’nın 1.2.2007 gün ve 59
sayılı Oluru ile idari para cezası verildiği bildirilmiştir. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. MERSİN 2. SULH CEZA
MAHKEMESİ;
15.1.2008 gün ve Müt.:2007/1728
sayı ile, itiraz eden dilekçesiyle Mersin İl Özel İdaresine izafeten Mersin
Valiliği’nin 26.10.2007 tarih ve 298/9212 sayılı tahakkuk eden idari para
cezasına itiraz ederek kararın yasaya aykırı olduğunu iddia ederek
Mahkemelerine başvurmuş ise de, 222 sayılı Kanun’un 59/6 maddesi uyarınca ve
5560 sayılı Kanun’un 31. maddesi ile değişik 5326 sayılı Kanun’un 3/a maddesi
uyarınca itirazı inceleme görevinin idare mahkemesine ait olduğundan itirazın
yetkili idare mahkemesine yapılmasının icap ettiği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu kez, söz konusu idari para cezasının
kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. MERSİN 1. İDARE MAHKEMESİ; 10.7.2008
gün ve E:2008/1045 sayı ile, davacı B.
Ç. tarafından, velisi olduğu kızı Z. Ç.'in okuluna devam etmemesi nedeniyle
222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun 56/a maddesi gereğince davacıya
830,00YTL idari para cezası verilmesine ilişkin Mersin İI Özel İdaresi’nin
26.10.2007 günlü, 298/9212 sayılı işleminin iptali istemiyle Mersin İl Özel
İdaresi’ne izafeten Mersin Valiliği'ne karşı dava açıldığı, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Yasa'nın 31. maddesi ile değişik 3, 16 ve
27. maddelerinden ve 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun 59/6.
maddesinden söz ederek, 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu uyarınca
verilen para cezalarına karşı yapılacak itirazlarda idare mahkemesinin
görevli olduğuna ilişkin hükmün kanun metninden çıkarıldığı, dolayısıyla bu
değişiklik sonrasında dava konusu uyuşmazlıkta öngörülen para cezasına karşı
açılmış veya açılacak davalarda görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümlerinin dikkate alınacağının anlaşıldığı, olayda, çocuğunu
okula göndermediğinden bahisle 222 sayılı Kanun uyarınca davacıya verilen
830,00YTL para cezasının iptali istemiyle Mersin 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nde
açılan davada yapılan inceleme sonucunda anılan Mahkemenin 15.1.2008 günlü,
Müt. No:2007/1728 sayılı kararıyla davanın görüm ve çözümünün Mahkemelerinin
görev alanında kaldığından bahisle davanın görev yönünden reddedildiği,
anılan kararın 28.3.2008 tarihinde kesinleştiği, bunun üzerine iş bu davanın
açıldığının anlaşıldığı, bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin 1. bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varıldığı, bu nedenlerle,
2247 sayılı Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli merciin belirlenmesi için
dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine, adı geçen Mahkemece
yapılacak inceleme sonucuna göre davanın incelenmesinin bekletilmesine karar
vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 17.11.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca
yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde
adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 222
sayılı Kanun’un 56. maddesinin (a) bendi uyarınca verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 5/1/1961
gün ve 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nun 56. maddesinde,
“Muhtarlıkça veya mülki amirce yapılan tebliğe rağmen çocuğunu okula
göndermeyen veli veya vasi veya aile başkanlarına okul idaresince tespit
edilen çocuğun okula devam etmediği beher gün için onmilyon lira idari para
cezası verilir. Bu para cezasına rağmen çocuğunu okula göndermeyen veya
göndermeme sebeplerini okul idaresine bildirmeyen çocuğun veli veya vasi veya
aile başkanına üçyüzmilyon lira idari para cezası verilir” denilmiş, 59.
maddesinin altıncı fıkrasında da, bu Kanunda yazılı olan idari para
cezalarının o yerin en büyük mülki amiri tarafından verileceği, verilen idari
para cezalarına dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı
Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı tebliğ
tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceği, itirazın, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini
durdurmayacağı, itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğu, itirazın,
zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede
sonuçlandırılacağı, bu Kanuna göre verilen idari para cezalarının 21.7.1953
tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre tahsil olunacağı öngörülmüşken, bu fıkra, 23.1.2008 gün ve
5728 sayılı Kanun’un 284. maddesiyle, “Bu Kanunda
yazılı olan idarî para cezaları mahallî mülkî amir tarafından verilir”
şeklinde değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008
tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 222 sayılı
İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nda yapılan değişiklikle idari para cezasına
karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın
31. maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır" denilmiştir. 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler
Kanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı;
diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise
uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 222 sayılı
İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Mersin 1.
İdare Mahkemesi’nce yapılan
BAŞVURUNUN KABULÜ ile Mersin 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 15.1.2008 gün ve
Müt.:2007/1728 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/13 KARAR NO: 2008/355 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Sermaye
Piyasası Kurulunca verilen idari para cezasının bildirimi, ödeme zamanı,
yöntemi ve kesinleşmesinden sonra ödenmemesi halinde 6183 sayılı Kanuna göre
işlem yapılacağına ilişkin Yatırımcıları Koruma Fonu tarafından düzenlenen
İdari Para Cezası Bildirim Tutanağının iptali istemiyle açılan davanın İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Ş.Y. Vekili : Av. B.U.B. Davalı : Yatırımcıları
Koruma Fonu Vekili : Av. A.T.T. O L A Y: Sermaye Piyasası
Kurulu' nun 20.10.2006 tarihli ve 46/1318 sayılı kararı ile; Koza Davetiye
Mağaza İşletmeleri ve İhracat A.Ş. tarafından yapılan özel durum açıklamasına
ilişkin olarak, Seri VIII, No:39 "Özel Durumların Kamuya Açıklanmasına
İlişkin Esaslar Tebliği' nin 10. maddesinin 4. fıkrasına aykırılık gerekçesi
ile Şirketin Yönetim Kurulu üyesi olan davacıya 10.980 YTL. idari para cezası
verilmiştir. Yatırımcıları Koruma Fonu'nun 27.10.2006
günlü, F.4./1182-9790 sayılı İdari Para Cezası Bildirim Tutanağı ile idari
para cezası verildiği ve para cezasının kesinleşmesinden sonra ödenmemesi
halinde ilgili vergi dairesince 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun'a göre takibata geçileceği davacıya bildirilmiştir. Davacı
vekilince, davalı idare tarafından müvekkili aleyhine düzenlenen 27.10.2006
tarih, F.4./1182-9790 sayılı kararın iptali istemiyle, 21.11.2006 gününde idari yargı yerinde dava açılmıştır. Öte yandan davacı vekilince; dava konusu idari para
cezasının mesnedi olarak, davalı idarece Sermaye Piyasası Kurulu'nun
20.10.2006 tarihli ve 46/1318 sayılı kararının gösterildiğini,
taraflarınca iş bu dava konusu idari para cezasının bildirimi ve istenmesi
konulu karar ile söz konusu SPK kararının bilgisine havi olunduğu; zira, söz
konusu kararın kendilerine tebliğ edilmemiş olduğu, gerekçesinin de tam
olarak bilinmediği; ancak, müvekkilinin hak kaybına uğramaması için
kararın varlığını öğrenmelerinin akabinde Sermaye Piyasası Kurulunun anılan
kararına karşı taraflarınca ayrıca iptal davası açıldığı belirtilmiştir. Davalı
İdare vekilince birinci savunma dilekçesinde, davada adli yargının görevli
olduğu ileri sürülerek, görev itirazında bulunulmuştur. İSTANBUL 8.İDARE MAHKEMESİ; 15.2.2007 gün ve E:2006/2712 sayı ile, davanın,
davacı adına Sermaye Piyasası Kurulunun 27.10.2006 tarih, 46/1318 sayılı
kararı ile kesilen idari para cezasının tebliğine ilişkin 27.10.2006 tarih,
F-4/1182-9790 sayılı bildirim tutanağının iptali istemiyle açıldığının
anlaşıldığı; davalı idarenin savunma dilekçesinde, 20.10.2006 tarih, 46/1318
sayılı 10.980,00 YTL tutarlı idari para cezası kararının Kabahatler Kanunu’na
tabi olmakla, bu karara karşı yapılacak yargısal başvurunun idari yargıya
değil, yetkili ve görevli Sulh Ceza Mahkemesine yapılması gerektiği
belirtilerek davanın görev yönünden reddi talep edilmiş ise de; davanın idari
para cezasına karşı açılmış olmayıp, bu para cezasını bildiren 27.10.2006
tarih ve 9790 sayılı idari para cezası bildirim tutanağının dava konusu
edilmesi ve bunun da idari bir işlem olması nedeniyle uyuşmazlığın görüm ve
çözümünün idare mahkemesine ait olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, davalı idarenin görev itirazını
reddederek görevlilik kararı vermiştir. Davalı İdare
vekilinin olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki 18.4.2007 günlü
dilekçesi üzerine, dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına
gönderilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Özel durumların Kamuya Açıklanmasına
ilişkin Esaslar Tebliğine muhalefet edilmesi nedeniyle verilen idari para
cezasının iptali istemiyle davacı vekili tarafından
davalı Yatırımcıları Koruma Fonu aleyhine açılan
iptal davasında, davalı idare görev itirazında bulunmuş olduğu, bu itirazın
reddedilmesi üzerine davalı idare tarafından olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulması
nedeniyle dosyanın Başsavcılıklarına gönderildiği; 1.6.2005 tarihinde
yürürlüğe giren 30.3.2005 tarih ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun birinci maddesinde, Kanunun amaç ve kapsamının belirlendiği;
ikinci kısmında yer alan 32 ila 43.
maddelerinde, Türk Ceza Kanunu kapsamı dışında kalan çeşitli kabahatler
sayılarak, bu eylemlere yaptırımların öngörüldüğü; anılan Kanun'un 2.
maddesinde, "kabahat" deyiminden, kanunun karşılığında idari yaptırım
uygulanmasını öngördüğü haksızlığın anlaşılacağı; 16. maddesinde, kabahatler
karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların "idari para
cezası" ve "idari tedbirler" den ibaret bulunduğu; "idari
tedbirler" in de mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer
tedbirler olduğunun belirtildiği; Kabahatler
Kanunu'nun "Genel kanun niteliği" başlıklı 3. maddesinde, "Bu
Kanunun genel hükümleri diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da
uygulanır." denilmiş olup; bu
Kanun' un genel hükümleri arasında yer alan 27. maddesinin (1) numaralı bendinde, idari para cezası
ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabileceğinin öngörüldüğü; daha sonra, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun "Genel kanun niteliği" başlıklı 3.
maddesinin, Anayasa Mahkemesi'nin
1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı kararıyla iptal edildiği ve
gerekçeli kararın 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete'de yayımlandığı ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay
sonra yürürlüğe girmesine karar verildiği ve 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
3. maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa'nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a)İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde, b)Diğer
genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında, uygulanır." denildiği; 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu
düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu'nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi
durumunda ise uygulanmayacağının anlaşıldığı; görev kuralları kamu düzenine
ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak
doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının,
geçmişe de etkili olacağının,
bilinen bir genel hukuk ilkesi olduğu; incelenen uyuşmazlıkta, öngörülen
idari para cezasının 5326 sayılı
Kanun'un 16 maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanununda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği, bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanun'la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere,
idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı ve görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı
Kanun hükümleri dikkate alınacağından ve ayrıca Kanunun Geçici 2. maddesine
göre, bu Kanun'un yürürlüğe girdiği 1.6.2005 tarihi itibariyle idare mahkemesinde
açılmış bir dava olmadığından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm
ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle, adli yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarmış olup, 2247 sayılı Yasanın 10. ve 13. maddelerine göre görev
konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinden istemiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasanın 13. maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Davacıya, Sermaye Piyasası Kurulunca idari para cezası
verildiği ve idari para cezasının kesinleşmesinden sonra ödenmemesi halinde
6183 sayılı Kanuna göre işlem yapılacağı yolundaki Yatırımcıları Koruma
Fonunun İdari Para Cezası Bildirim Tutanağının iptali istemiyle İstanbul 8.
İdare Mahkemesinde açılan davada, davalının görev itirazının reddi üzerine,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış olmakla
dosyanın incelendiği; 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun "İdari
para cezaları" başlıklı 47/A maddesinin olay tarihinde yürürlükte
bulunan son fıkrasında, "Bu cezalar ilgililere tebliğ tarihinden
itibaren 30 gün içerisinde Yatırımcıları Koruma Fonuna ödenmediği takdirde bu
Fon tarafından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre takip ve tahsil olunur ve Fona irad kaydolunur"
hükmünün yer aldığı; 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17. maddesinin 3.
bendinde, idari para cezasının Devlet Hazinesine ödeneceği, 4. bendinde,
idari para cezasının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği, 27. maddesinde de, idari para cezasına
karşı sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği hükmüne yer verildiği; anılan
yasa hükümleri ile idari para cezalarının tahakkuku sırasında yapılacak
başvuruları incelemede sulh ceza mahkemeleri görevli kılınmış ise de, tahsil
aşamasında 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre tesis edilecek işlemlere karşı
açılacak davalara bakacak mahkeme yönünden özel bir hüküm getirilmediği; 5326
sayılı Kabahatler Kanununun 17/4 maddesi ile göndermede bulunulan 6183 sayılı
Yasanın 54, 55 ve 58. maddelerinde ödeme emrine ilişkin hususların
düzenlendiği; dosyanın incelenmesinden, davacının Sermaye Piyasası Kurulu'
nun 20.10.2006 tarihli ve 46/1318 sayılı kararı ile verilen idari para
cezasına karşı Ankara 15. İdare Mahkemesinde dava açtığı, söz konusu para
cezasının kesinleşmesinden sonra ödenmemesi halinde ilgili vergi dairesince
takibata geçileceğinin Yatırımcıları Koruma Fonu'nun 27.10.2006 günlü,
F.4./1182-9790 sayılı İdari Para Cezası Bildirim Tutanağı ile davacıya
bildirildiği, davanın da bu işleme karşı açıldığının anlaşıldığı; sözü edilen
Yasal düzenlemelere göre, idari para cezasının kesinleşmesinden sonra ödemede
bulunulmaması halinde, tahsil dairesince cebren tahsili gerekecek kamu
alacağına ilişkin olarak tek yanlı bir biçimde düzenlenecek ödeme emri ile
ilgili bir bildirim olan Yatırımcıları Koruma Fonu işleminin, idari nitelikte
bir işlem olması karşısında, bu işleme karşı açılan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-a maddesinde sayılan idari işlemler
hakkında yetki, şekil sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan
iptal davası kapsamında görüm ve çözümünde idari yargı yerlerinin görevli
bulunduğu; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca
yapılan başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı
düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Turan KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY
ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü
toplantısında; l-İLK
İNCELEME :Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasa’nın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTINTAŞ’ın davada adli yargının; Danıştay
Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun ise davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
Şirket Yönetim Kurulu üyesi olan davacıya Sermaye Piyasası Kurulunca verilen
idari para cezasının bildirimi, ödeme zamanı, yöntemi ve kesinleşmesinden
sonra ödenmemesi halinde 6183 sayılı Kanuna göre işlem yapılacağına ilişkin
davalı idarece düzenlenen İdari Para Cezası Bildirim Tutanağının iptali
istemiyle açılmıştır. 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun “İdari Para Cezaları” başlıklı 47/A maddesinin olay tarihinde yürürlükte
bulunan son fıkrasında, “Bu cezalar
ilgililere tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içerisinde Yatırımcıları Koruma
Fonuna ödenmediği takdirde bu Fon tarafından 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil olunur ve Fona
irad kaydolunur.” denilmiştir. 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 17.maddesinin 3.bendinde, idari para cezasının Devlet Hazinesine
ödeneceği, 4.bendinde, idari para cezasının 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği, 27.maddesinde
de, idari para cezasına karşı sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği
belirtilmiş; bu yasa hükümleri ile idari para cezalarının tahakkuku sırasında
yapılacak başvuruları incelemede sulh ceza mahkemeleri görevli kılınmış ise
de, tahsil aşamasında 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre tesis edilecek
işlemlere karşı açılacak davalara bakacak mahkeme yönünden özel bir hüküm
getirilmemiştir. Düzenlemiş olduğu İdari Para Cezası
Bildirim Tutanağının iptali istenilen
Yatırımcıları Koruma Fonu; Sermaye Piyasası Kanunu’na 15.12.1999 tarih ve
4487 sayılı Kanun’un 23. maddesi ile eklenen 46/A maddesi ile tüzel kişiliği
haiz olarak; hakkında tedrici tasfiye veya iflas kararı verilen aracı
kurumların ve Bankalar Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla Bakanlar Kurulu
Kararıyla faaliyetleri durdurulan Sermaye Piyasası Kanunu’nun 50 nci maddesi
(a) bendi hükmü kapsamındaki bankaların, sermaye piyasası faaliyetleri ve
işlemleri nedeniyle müşterilerine karşı hisse senedi işlemlerinden doğan
nakit ödeme ve hisse senedi teslim yükümlülüklerini ve Sermaye Piyasası
Kanunu’nun 46/B maddesinde düzenlenen görevleri Kanunda öngörülen esaslara
göre yerine getirmek ve tasfiye giderlerini karşılamak amacıyla kurulmuş; Sermaye
Piyasası Kanunu’nun, Fon’un temsil ve idaresi ile görevlendirdiği Merkezi
Kayıt Kuruluşu A.Ş.’nin 21.10.2001 tarihinde kurulması ile faaliyete
geçmiştir. Sermaye piyasası araçlarının kaydını tutmakla görevli Merkezi
Kayıt Kuruluşu A.Ş. tarafından idare ve temsil olunan ve bütün aracı
kuruluşların katılmak zorunda oldukları Fon’un yönetim ve çalışma esasları;
Sermaye Piyasası Kurulu’nca çıkarılan Yatırımcıları Koruma Fonu Yönetmeliği
ile belirlenmiştir. Diğer
taraftan, 1.6.2005 tarihinden sonra verilen idari para cezalarına ilişkin
uygulamanın yönlendirilmesi amacıyla, Sermaye
Piyasası Kurul Karar Organının 20/1/2006 tarih ve 3/42 sayılı
toplantısında; Kurul tarafından verilen idari para cezalarının ilgili
kişilere bildirilmesinde Yatırımcıları Koruma Fonunun izleyeceği yol, ayrıntılı
olarak karara bağlanmıştır. Olayda, Yönetim Kurulu üyesi olduğu Anonim Şirket ile
ilgili olarak yapılan özel durum açıklamasının, Seri: VIII, No:39 sayılı
Tebliğe aykırı olduğundan bahisle Sermaye Piyasası Kurulunun 20.10.2006 gün
ve 46/1318 sayılı kararıyla davacıya Sermaye Piyasası Kanununun 47/A maddesi
uyarınca idari para cezası verildiği; dava konusu Yatırımcıları Koruma
Fonu'nun 27.10.2006 günlü, 1182-9790 sayılı İdari Para Cezası Bildirim
Tutanağı ile de idari para cezası verildiğinin, ödemenin zamanının,
yönteminin ve para cezasının kesinleşmesinden sonra ödenmemesi halinde ilgili
vergi dairesince 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a
göre takibata geçileceğinin davacıya bildirildiği; ayrıca, davacıya verilen
idari para cezasına ilişkin Sermaye Piyasası Kurulu işlemine karşı da dava
açıldığı anlaşılmıştır. Bu düzenlemelere göre, Yatırımcıları Koruma Fonu’nca idari
usuller uygulanarak tesis edilen İdari Para Cezası Bildirim Tutanağının,
idari nitelikte bir işlem olduğu kuşkusuzdur. İdari işleme karşı açılan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun 2/1-a maddesi kapsamında, bu işlemler hakkında yetki,
şekil sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırılık iddiası gözetildiğinde,
davanın görüm ve çözümünde idari yargının görevli olduğu açıktır. Belirtilen
nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevli
olduğundan, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusunun reddi gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUN REDDİNE 22.12.2008 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/143 KARAR NO: 2008/364 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Hemzemin geçitte trenin çarptığı araçta bulunan kişinin ölümü nedeniyle
yakınlarının uğradığı zararların, davalı TCDD İşletmesinden tahsiline
hükmedilmesi istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk K A R A R
Davacı : C.T., Z.T. Vekili : Av.H.Ö., Av.B.Ö. Davalı : TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Vekili : Av. M.Ö. O L A Y : 14.11.2000 tarihinde 21121 no.lu Mavi Tren
ile bir şirkete ait servis aracının, hemzemin geçitte çarpışması sonucunda
araçta bulunan davacıların oğlu H. T. ölmüştür. Davacılar vekili,
fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla; müvekkillerinin, oğullarının
ölümü nedeniyle destekten yoksunluk karşılığı maddi ve ayrıca manevi
tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı
idareden tahsiline hükmedilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır. Davalı İşletme
vekilince, birinci savunma dilekçesinde, kamu hizmetinin yürütülmesi
sırasında kişilerin uğradığı zararın tazminine ilişkin bulunan davanın idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği ileri sürülerek, görev itirazında bulunulmuştur. Kayseri 2.
Asliye Hukuk Mahkemesi; 08.02.2005 gün ve E:2004/686, K:2005/133 sayı ile,
tüm delillerden davanın hemzemin geçitte trenin minibüse çarpması sonucu
doğan zararın, davalı TCDD İşletmesinden tazminine yönelik olduğu; Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümünün 19.12.2003 tarih 2003/108-110 Karar sayılı
kararında açıklandığı üzere, bu tür davaların çözüm yerinin idari yargı
olduğuna karar verildiğinden, davalı vekilinin talebini kabul ederek
görevsizlik kararı vermiştir. Davacılar
vekili tarafından, bu karar temyiz edilmiştir. Yargıtay
4. Hukuk Dairesi; 25.09.2006 gün ve E:2005/10802, K:2006/9656 sayı ile;
uyuşmazlığın 2918 sayılı Karayolları Trafik Yasasındaki hükümler uyarınca
çözümlenmesi gerektiği, anılan yasanın kapsamındaki eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların çözüm yerinin de adliye mahkemeleri olduğu düşünülerek, işin
esasına bakılarak varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmek gerekirken
yazılı gerekçeyle yargı yolu bakımından görevsizlik kararı verilmesinin
bozmayı gerektirdiği gerekçesiyle, anılan kararı bozmuştur. KAYSERİ 2. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ; 6.2.2007 günlü celsesinde E:2006/885 sayı ile, Yargıtay
Bozma İlamına uyulmasına karar vermiştir. Davalı
İşletme vekilince; olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle, Danıştay
Başsavcılığına başvuruda bulunulması amacıyla 6.2.2007 günlü dilekçe
verilmiştir. Kayseri 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce bu
istek yerine getirilmemiş; 17.05.2007 gün ve E:2006/885, K:2007/237 sayı ile
işin esası hakkında karar vermiştir. Davalı
İşletme vekilince, bu karar temyiz edilmiştir. Yargıtay
4. Hukuk Dairesi; 2.10.2007 gün ve E:2007/8187, K:2007/11383 sayı ile,
Dairelerinin bozmasından sonraki oturumda, davalı TCDD Genel Müdürlüğü
tarafından olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılmak istenmiş olduğu, ne var ki
yerel mahkemenin yargı yolu bakımından Yargıtay kararı bulunduğu gerekçesiyle
istemin reddedildiği; olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması ve Uyuşmazlık
Mahkemesine başvuru yollarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkındaki Kanunun 10. maddesince düzenlenmiş olduğu, 10/3. maddesine göre
“Görev İtirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı
verilmesi halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi,
temyizen bu kararın bozulması ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli
olduğuna karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.”; şu durumda, bozmaya uyularak
görevli olduğuna mahkemece karar verilmiş olduğundan, anılan yasanın 10.
maddesi gereğince işlem yapılmak gerekirken, yazılı gerekçeyle davanın
devamına hükmedilmesinde usul ve yasaya aykırılık görüldüğünden, kararın
bozulmasının gerekmiş olduğu gerekçesiyle, anılan kararı bozmuştur. KAYSERİ 2. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ; 29.1.2008 günlü celsesinde E:2007/493 sayı ile, Yargıtay
Bozma İlamına uyulmasına, Mahkemelerinin görevli olduğuna, olumlu görev
uyuşmazlığı olduğundan, görevli mahkemenin tespiti için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkındaki Kanunun 10/3. maddesi gereğince
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Mahkememizce,
7.3.2008 gün ve 2008/79 sayılı yazı ile; davalı idarece, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması amacıyla yapılan başvuru üzerine Kayseri
2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce dava dosyasının sehven Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmiş olduğu belirtilerek; 2247 sayılı Yasa’nın 10. ve 13. maddesinde
belirtilen işlemlerin yapılabilmesi için başvuru dilekçesini içeren dava
dosyası Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI ; Anayasanın 125 inci maddesinde, idarenin, kendi
eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği,
2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanununun 2 nci maddesinde idari dava
türleri sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve işlemlerden
dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davalarının,
görüm ve çözümünün idari yargının görev alanına giren idari dava türleri
arasında gösterildiği; T.C.D.D İşletmesi Genel Müdürlüğünün, bir kamu
kuruluşu olduğu, kamu hizmeti olduğu tartışmasız bulunan demiryolu
taşımacılığı işini tekel halinde yürüttüğü; kamu hizmetini yürütmekle yükümlü
kılınan kamu kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın
tazminine ilişkin davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına
uygun olarak yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip
işletilmediği, sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren
bir husus olup olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı yerlerine ait
bulunduğu; Uyuşmazlığın, T.C.D.D İşletmesi Genel Müdürlüğünün yürütmekle
görevli olduğu kamu hizmetinin gereği gibi yapılmamasından dolayı uğranıldığı
ileri sürülen zararın anılan idareden tazmini istemine ilişkin bulunduğu; bu
durumda, T.C.D.D İşletmesi Genel Müdürlüğü aleyhine açılan davanın görüm ve
çözümünün, idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli olan idari yargı yerlerine ait
bulunduğundan, Kayseri 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin, anılan Genel Müdürlüğün
görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılmasının gerektiği
gerekçesiyle, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarmış olup, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine göre görev konusunun
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi’nden istemiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından
yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti
yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğu; 233 sayılı KHK. ve Ana
Statü ile, özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak karlılık ve
verimlilik ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, işletmenin iktisadi
faaliyetleri bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olmasının onun
kamu hizmeti yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmediği;
Anayasa’nın 125/son madde ve fıkrasında , idarenin kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-b. maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının idari dava türleri arasında sayıldığı; 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu’nun 2. maddesinde; Karayolları Trafik Kanunu’nun kapsamının
belirlendiği 3. maddesinde ise; “Demiryolu geçidinin (hemzemin geçit)..
Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli ve bariyersiz
geçitlerdir, Kamu hizmeti taşıtı: Kamu hizmeti için yük veya yolcu taşıması
yapan bütün taşıtlardır, Taşıt: Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya
yarayan araçlar olduğu” açıklanmış olup, trenin bu Yasa kapsamına dahil
edilmediğinin anlaşıldığı; keza, anılan Yasa’nın 85,90 ve 106. maddeleri
hükümleri uyarınca, işletenin hukuki sorumluluğu kapsamında maddi tazminatın
biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında Borçlar Kanunu’nun haksız
fiillere ilişkin hükümleri uygulanır kuralı uyarınca uyuşmazlığın adli yargı
yerinde çözümlenmesi gerektiği ileri sürülebilir ise de; anılan Yasa’da gerek
hemzemin geçitin karayolunun uzantısı olduğunu belirten bir tanım ve
düzenlemeye yer verilmemiş ve gerekse trenin bu Yasa kapsamına giren bir
motorlu taşıt olarak sayılmamış olması karşısında, bu iddiayı kabule olanak
bulunmadığı; TCDD Ana Statüsü’ne, Yüksek Planlama Kurulu’nun 27.4.1992 gün
92/T.29 sayılı kararı ile eklenen Ek 2. maddede, “Demiryolunun karayolu, köy
yolu ve benzeri yollar ile yaptığı kesişmelerde demiryolunun ana yol
sayılacağı, trafik düzeninin gerektirdiği hallerde söz konusu yollara ait
geçitler ile görüşe engel teşkil eden tesislerin kaldırılacağı, demiryolu
üzerinde seyreden araçların karayolu, köy yolu ve benzeri yollardaki araçlara
göre geçiş üstünlüğü bulunduğunun açıklandığı; açıklanan nedenlerle, hemzemin
geçitte karayolu taşıtı ile trenin çarpışması sonucunda doğan zararın
idarenin hizmet kusuru esasına göre tazmini istemiyle açılan davanın görüm ve
çözümünde idari yargı yeri görevli bulunduğundan, Danıştay Başsavcısının
başvurusunun kabulü gerektiği, nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesinin 10.3.2003
gün, 2002/93 ve 2003/2 sayılı kararında da; hemzemin geçitte karayolu taşıtı
ile trenin çarpışması sonucunda doğan zararın idarenin hizmet kusuru esasına
göre tazmini istemiyle açılan davanın, idari yargı yerinde çözümlenmesi
yolunda hüküm kurduğu; bu nedenle Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı
Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Kayseri 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi
gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut
BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Turan KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasanın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, davalı İdare vekilince anılan Yasa’nın 10. maddesinde
öngörülen yönteme uygun şekilde ve 12. maddede belirlenen süre içinde
başvuruda bulunulması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTINTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
hemzemin geçitte trenin çarptığı araçta bulunan kişinin ölümü nedeniyle
yakınlarının uğradığı zararların, davalı TCDD İşletmesinden tahsiline
hükmedilmesi isteminden ibarettir. 28.10.1984
tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Türkiye Cumhuriyeti Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) Ana Statüsü’nün “Amaç ve
Kapsam” başlıklı 1. maddesi “ Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233
sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
hükümlerine tabi olarak söz konusu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde
faaliyette bulunmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi
Genel Müdürlüğü adı altında teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki
bünye, amaç ve faaliyet konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese,
bağlı ortaklık ve iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ve ilgili
diğer hususları düzenlemektir...” hükmünü taşımakta; “Hukuki Bünye” başlıklı
3. maddesinde, bu Ana Statü ile teşkil olunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin
tamamı Devlete ait, tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve
sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir “ Kamu İktisadi Kuruluşu” olduğuna ve
233 sayılı KHK. ile bu Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk
hükümlerine tabi bulunduğuna işaret edilmekte; 4.maddesinde, sayılan Kuruluş
amaç ve faaliyet konularının tamamına yakınının “tekel” kapsamında işler
olduğu belirtilmekte; kuruluşu, yönetimi ve denetimi konularında 233 sayılı
KHK. hükümlerine paralel düzenlemelere yer verilmektedir. Buna göre,
TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe
sahip bir kamu kurumu olduğu tartışmasızdır. 233 sayılı KHK. ve Ana Statü
ile, özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak kârlılık ve
verimlilik ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, İşletmenin iktisadi
faaliyetleri bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olması, onun
kamu hizmeti yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmemektedir. Dava
dilekçesinin incelenmesinden; davacılar vekilince, kazanın meydana gelmesinde
davalı TCDD Genel Müdürlüğünün %65, TCDD personeli Zeki Karakaş'ın %20 ve
Gülsan A.Ş. servis otobüsü şoförü A. A.'un % 15 kusurlu olduğu, Mahkemenin
2000/1847 esas ve 2002/583 karar sayılı dosyasında yapılan bilirkişi
incelemesi ile tespit edilmiş ve bu kusur oranlarının taraflar yönünden
kesinleşmiş olduğu, yani olayın meydana gelmesinde davalı TCDD Genel
Müdürlüğünün toplam olarak istihdam eden sıfatıyla % 85 oranında kusurlu
durumda bulunduğu, meydana gelen kazada davalı kurum personelinin ağır
ihmalleri, bir bariyer görevlisinin; günde 8 saatlik mesaisi süresince tek
görevi olan ve sadece 1 kez yapması gereken “tren gelirken bariyer kapatma
işini" yapmaması veya geciktirmesi nedeniyle 3 kişinin vefat etmiş olduğu,
olayda davalı idarenin kusur ve sorumluluğunun bulunduğu ileri sürüldüğüne
göre, uğranılan zararın tazmini istemine ilişkin davanın; zararın hizmetin
kuruluşu ve işleyişindeki aksaklıklardan doğduğu ve bu nedenle idarenin
hizmet kusuru esasına göre sorumlu olduğu nedenine dayanılarak açıldığı
anlaşılmaktadır. Anayasa’nın
125.maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b. maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları
ihlal edilenler tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri
arasında sayılmıştır. Buna göre
ve idare personelinin dikkatsizlik ve tedbirsizliği sonucu oluşan kişisel
kusura değil de, zararın kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında doğduğu
nedeniyle idarenin hizmet kusuruna dayanılmış olması karşısında, tekel niteliğinde
kamu hizmeti yürüten TCDD İşletmesinin bu hizmeti yürüttüğü sırada kişilere
verdiği zararın tazmini istemiyle açılan dava, olayda kamu hizmetinin
yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru
veya başka nedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının saptanmasını
gerektirmektedir. Bu hususların saptanması ise idare hukuku ilkelerine göre
yapılabileceğinden, 2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b. maddesi kapsamında bulunan
tam yargı davasının görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevlidir. Buna
karşın, dava konusu zararın, karayolunun demiryolu ile kesiştiği hemzemin
geçitte meydana gelen kaza sonucunda oluştuğu nedeniyle ortada bir trafik
olayı bulunduğu düşüncesinden hareketle, davanın 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu’nun 85., 90. ve 106. maddeleri hükümleri uyarınca, işletenin hukuki
sorumluluğu kapsamında çözümlenmesi gerekeceği ileri sürülebilir ise de;
anılan Yasa’da gerek hemzemin geçidin karayolunun uzantısı olduğunu belirten
bir tanım ve düzenlemeye yer verilmemesi ve gerekse trenin bu Yasa kapsamına
giren bir motorlu taşıt olarak sayılmamış olması karşısında, bu iddiayı
kabule olanak bulunmamaktadır. Nitekim
TCDD Ana Statüsü’ne, Yüksek Planlama Kurulunun 27.4.1992 tarih ve 92/T. 29
sayılı kararıyla ilâve edilen Ek 2. maddede, “ Demiryolunun karayolu, köy
yolu ve benzeri yollar ile yaptığı kesişmelerde demiryolu ana yol sayılır. Bu
kesişmelerde yapılan yeni yolun bağlı olduğu kurum veya kuruluş, alt ve üst
geçit yapmak ve diğer emniyet tedbirlerini almakla yükümlüdür. Demiryolu
trafik düzeninin gerektirdiği hallerde söz konusu yollara ait geçitler ile
görüşe engel teşkil eden tesisler kime ait olursa olsun kaldırtılır. Demiryolu
üstünde seyreden araçların karayolu, köy yolu ve benzeri yollardaki araçlara
göre geçiş üstünlüğü vardır.”denilmek suretiyle, demiryolunun farklı bir
hukuki statüye tabi bulunduğu açıklanmaktadır. Belirtilen
nedenlerle, hemzemin geçitte trenin araca çarpması sonucunda doğan zararın
TCDD İşletmesince tazminine yönelik olarak açılan davanın, idarenin hizmet
kusuru esasına göre görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli olduğundan,
Danıştay Başsavcısının başvurusunun kabulü ile TCDD İşletmesi vekilinin görev
itirazının Kayseri 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcılığının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Kayseri 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce
davalı TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü yönünden verilen 29.1.2008 gün ve
E:2007/493 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 22.12.2008 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/200 KARAR NO: 2008/377 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 36. maddesinde yer alan hafif hapis cezasının Savcı tarafından idari para
cezasına dönüştürülerek verilen cezaya karşı açılan davanın ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk K A R A R
Davacı :
M.D. Davalı :
Sivas Jandarma Trafik Tim Komutanlığı O L A Y : Davacı hakkında, ehliyetsiz araç kullanmaktan dolayı 2918
sayılı Yasa'nın 36. maddesi uyarınca 19.11.2007 tarih, H-423783 No.lu Trafik
Suç Tutanağı düzenlenmiş, anılan tutanağın Sivas Cumhuriyet Başsavcılığına
verilmesi üzerine; Cumhuriyet savcısı tarafından 20.11.2007 tarih ve 2007/724
sayılı karar ile, davacının durumunun 2918 Sayılı Yasa'nın 36/3 maddesi ile
5349 sayılı Yasa ile değişik 5252 sayılı Yasa'nın 7/2 maddesi uyarınca idari
para cezasını gerektirdiğinden bahisle 600,00-YTL idari para cezası ile
cezalandırılmasına karar verilmiştir. Davacı, para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. SİVAS 2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 23.11.2007 gün ve 2007/1107 D.iş
sayı ile, Mahkemelerince itirazcının dilekçesi,
ceza tutanağının yapılan incelemesinde, ceza tutanağı ilgilinin yüzüne karşı
verilmiş olduğundan, idari işleme karşı idari yargı yerinde dava açması
gerektiğinden mahkemelerinin görevsizliğine karar vermenin gerekmiş olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu kez, söz konusu idari para cezası verilmesine
ilişkin işlemin iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. SİVAS İDARE MAHKEMESİ; 2.5.2008 gün ve
E:2008/344 sayı ile, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.,
2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin
Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un, 'İdare Mahkemelerinin Görevleri'
başlıklı 5., 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 'Sürücü Belgesi Alma
Zorunluluğu' başlıklı 36. ve aynı Kanunun 112. maddesi hükümlerine yer
verdikten sonra; davaya konu uyuşmazlıkla ilgili bir başka düzenleme olan
5252 Sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un
5349 sayılı Yasa ile değişik "Hafif hapis ve hafif para cezalarının
idari para cezasına dönüştürülmesi" başlıklı 7. maddesinde; " (1)
Kanunlarda, "hafif hapis" veya "hafif para" cezası olarak
öngörülen yaptırımlar, idari para cezasına dönüştürülmüştür. İdari para
cezasının hesaplanmasında 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 52 nci maddesi
hükümleri uygulanır. İlgili kanunda "hafif hapis" cezasının üst
sınırının belirtilmediği hallerde, idari para cezasının hesaplanmasında esas
alınacak gün sayısının üst sınırı, yediyüzotuzdur. (2)
Kanunlarda,
"hafif hapis cezası" ile "hafif para cezası"nın seçimlik
olarak veya birlikte öngörüldüğü hallerde, idari para cezası yaptırımının
belirlenmesinde "hafif hapis cezası" esas alınır. (3)
Kanunlarda,
sadece "hafif para cezası"nın öngörüldüğü ve cezanın alt veya üst
sınırının belirtilmediği hallerde, idari para cezası, yüzyirmimilyon Türk
Lirasından az, onsekizmilyar Türk Lirasından fazla olamaz. (4) Bu
madde hükmüne göre idari para cezasına karar vermeye Cumhuriyet 1-idari para cezasının düzenlendiği
kanunda açıkça görevli mahkemenin idare mahkemesi olarak gösterilmiş olması, 2-İdari para cezası ile birlikte aynı kişi ile ilgili
olarak idari yargının görev alanına giren bir idari kararın da verilmiş
olması, şartlarının gerçekleşmesi gerektiğinin anlaşıldığı; bu haliyle,
uyuşmazlığa konu olayda; 2918 sayılı Yasa'da sürücü belgesi sahibi olmadan
trafiğe çıkma suçundan ötürü hafif hapis ve hafif para cezası düzenlenmiş,
5252 sayılı Yasa ile ise bu cezaların idari para cezasına dönüştürülmüş
olduğu; idari para cezasını düzenleyen 5252 sayılı Kanunda, bu şekilde
verilecek idari para cezalarına karşı açılacak davalarda görevli yargı
merciinin idari yargı yeri olduğuna dair bir hüküm bulunmadığından, 5326
sayılı Kanunun 27. ve 3. maddeleri uyarınca, uyuşmazlığa konu edilen davanın
adli yargı yerinde çözümlenmesi gerekeceği kanaatine varılmış bulunulduğu;
açıklanan nedenlerle; Mahkemelerinin görevine girmeyen ve ilgili adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilen bu davada, görevli yargı yerinin
belirlenmesi için dosyanın 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Turan KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY
ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü
toplantısında; l-İLK
İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da
şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine
ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu
görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare
Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTINTAŞ
ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 36. maddesine aykırılık nedeniyle Savcı tarafından verilen
idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu kanunun amacı, karayollarında,
can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini
ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir” denilmiş; 36.
maddesinde, “Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler
tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır. Araçlar, bu Kanunda sınıfları belirtilen sürücü
belgelerine sahip sürücüler ile iki veya çok taraflı anlaşmalara göre sürücü
belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce
sürülebilir. (Yeniden Düzenleme:
21/5/1997 - 4262/4 md.) Sürücü belgesi
sahibi olmadan trafiğe çıkanlara ilk tespitte bir aydan iki aya kadar,
tekrarı halinde iki aydan üç aya kadar hafif hapis cezası verilir. Ayrıca bu
kişiler her defasında 7.200.000 lira hafif para cezasıyla da
cezalandırılırlar. Bu kişilerin kazaya neden olması halinde bu cezaların
uygulanması diğer cezaların uygulanmasına engel teşkil etmez. Sürücü aynı
zamanda araç sahibi değilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için ceza
tutanağı düzenlenir” hükmü yer almış; 112. maddesinde(Değişik birinci fıkra : 8/3/2000 - 4550/2 md.), sürücü
belgelerinin geçici olarak geri alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki;
hafif para cezasını veya bununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin
geri alınması ve iptali veya işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren
suçlarla ilgili davalara trafik mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde
yetki verilen sulh ceza mahkemelerinde bakılacağı belirtilmiştir. 4/11/2004 gün ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun
Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Hafif hapis ve hafif para
cezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi” başlığını taşıyan 7.
maddesinde(Değişik: 11/5/2005 –
5349/3 md.), “(1) Kanunlarda, "hafif hapis" veya "hafif
para" cezası olarak öngörülen yaptırımlar, idari para cezasına
dönüştürülmüştür. İdari para cezasının hesaplanmasında 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 52 nci maddesi
hükümleri uygulanır. İlgili kanunda "hafif hapis" cezasının
üst sınırının belirtilmediği hallerde, idari para cezasının hesaplanmasında
esas alınacak gün sayısının üst sınırı, yediyüzotuzdur. (2)
Kanunlarda, "hafif hapis cezası" ile "hafif para
cezası"nın seçimlik olarak veya birlikte öngörüldüğü hallerde, idari
para cezası yaptırımının belirlenmesinde "hafif hapis cezası" esas
alınır. (3)
Kanunlarda, sadece "hafif para cezası"nın öngörüldüğü ve cezanın
alt veya üst sınırının belirtilmediği
hallerde, idari para cezası, yüzyirmimilyon Türk Lirasından az, onsekizmilyar
Türk Lirasından fazla olamaz. (4) Bu
madde hükmüne göre idari para cezasına karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir”
hükmüne yer verilmiştir. 30.3.2005
gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Cumhuriyet savcısının karar verme yetkisi”
başlığını taşıyan 23. maddesinde, “(1)
Cumhuriyet savcısı, kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde bir kabahat
dolayısıyla idarî yaptırım kararı vermeye yetkilidir. (2) Bir
suç dolayısıyla başlatılan soruşturma kapsamında bir kabahatin işlendiğini
öğrenmesi halinde Cumhuriyet savcısı durumu ilgili kamu kurum ve kuruluşuna
bildirebileceği gibi, kendisi de idarî yaptırım kararı verebilir. (3)
Soruşturma konusu fiilin kabahat oluşturduğunun anlaşılması halinde
Cumhuriyet savcısı bu nedenle idarî yaptırım kararı verir. Ancak, bunun için
ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından idarî yaptırım kararı verilmemiş
olması gerekir” denilmiştir. Dosyanın incelenmesinden, 2918 sayılı
Yasa’nın 36. maddesine aykırılık nedeniyle düzenlenen ve davacı tarafından da
imzalanan trafik suç tutanağına istinaden Savcı tarafından, davacının sürücü belgesi olmadığı halde
araç kullandığı sebebiyle, 5252 sayılı Kanun’un 5349 sayılı Kanun ile değişik
7. maddesi göz önüne alınarak; ön görülen hafif hapis cezasının 1 ay olan alt
haddi dikkate alınarak, 5237 sayılı Yasanın 52. maddesi gereğince 30 gün
karşılığı 600.00.- YTL idari para
cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen uyuşmazlıkta, 11.5.2005 gün ve 5349 sayılı Kanun ile değişik 5252 sayılı
Kanun’un 7. maddesi ile, Kanunlarda, hafif hapis veya hafif para cezası
olarak öngörülen yaptırımlar idari para cezasına dönüştürüldüğünden; davacıya,
sürücü belgesiz araç kullandığından bahisle 2918 sayılı Kanun’un 36/3.
maddesi uyarınca 1 ay karşılığı 600.00.-YTL idari para cezası verilmiştir. Bu
durumda, 5349 sayılı Kanun ile değişik 5252 sayılı
Kanun’un 7. ve 5326 sayılı Kanun’un 23. maddesine dayanılarak Savcı tarafından
davacıya verilen idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde
belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu ve Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı
Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Sivas İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Sivas 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce
verilen 23.11.2007 gün ve 2007/1107 D.iş sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 22.12.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/204 KARAR NO: 2008/378 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun
47/A maddesi uyarınca verilen ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 5560
sayılı Kanunla değişik 3. maddesi kapsamına giren idari para cezasına karşı
yapılan itirazın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.C.A. Vekilleri : Av.Dr. E.K., Av.Dr.S.A., Av. Dr. G.P., Av.G.E. Davalı : Sermaye
Piyasası Kurulu Vekili : Av. A.Ö.Y. O L A Y : Sermaye Piyasası Kurulu'nun 18.08.2006 tarih ve 36/1035 sayılı
işlemi ile, Çamsan Ağaç Sanayi ve Ticaret Anonim
Şirketi'nin yönetim kurulu üyesi olan
davacıya; SPK'nın Seri: IV, No:27 sayılı "Sermaye Piyasası Kanununa
Tabi Olan Halka Açık Anonim Ortaklıkların Temettü ve Temettü Avansı
Dağıtımında Uyacakları Esaslar Hakkında Tebliği”nin 6.maddesine aykırı
hareket edildiği gerekçesiyle, Sermaye Piyasası Kanunu 47/A maddesi uyarınca
idari para cezası verilmiştir. Davacı vekilleri, para cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur. SAKARYA 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 06.02.2007 gün ve 2007/98 D.İş. sayı ile, başvuran vekilinin "2499 Sayılı
Sermaye piyasası Kanununa Aykırılık" eyleminden tatbik olunan idari
yaptırıma yönelik başvurusunun konusunun Sermaye piyasası Kurulunca yapılan
bir idari işlem olduğu halde, idarenin her türlü eyleminin yargı denetimine
tabi olması ve 5326 S.K nun 5560 Sayılı Kanunla değişik 3/1-a maddesinde
öngörülen düzenlemeye nazaran, anılan 2499 S.P.K.nun ruhuna göre idari eylemi
evleyivetle idari yargı yerinin hukuki denetimden geçirmesinin kaçınılmaz
sonuç olduğu anlaşılmakla birlikte kanunla düzenlenen ve kamu düzenine
ilişkin olan Mahkemece her aşamada gözetilmesi zorunlu olan "Maddi görev
kuralları" gereği CMK.nun 3, 4 ve 5 maddeleri uyarınca Mahkemelerinin
görevsizliğine dair karar verilmesinin gerektiği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekilleri, bu kez, para cezasının iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. ANKARA 1. İDARE MAHKEMESİ; 17.04.2008 gün ve E:2007/641 sayı ile, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19., 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2., 14. 3/a maddelerinden söz ederek; dava
konusu olayda, idari para cezasının iptali istemiyle dava açılmış olduğu;
incelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kabahatler
Kanun'un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda da idarî para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediğinin anlaşıldığı, bu durumda,
Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanun'un 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmış olduğu; açıklanan nedenlerle, görüm ve
çözümü idari yargının, dolayısı ile Mahkemelerinin görevinde bulunmayan
davada; 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için, dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine ve dosya incelemesinin, bu konuda
karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Turan KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY
ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü
toplantısında; l-İLK İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza
mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması
gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan
cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da
açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari
niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”
açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur. İdare mahkemesince,
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen durumun aksine, adli yargı
kararının kesinleşme durumu açıklığa kavuşturulmadan başvurulduğu görülmekte
ise de; Başkanlık yazısıyla, adli yargı kararının kesinleşme durumunu
gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden istenildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri
arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTINTAŞ
ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Şirket Yönetim Kurulu üyesi olan davacıya, Sermaye
Piyasası Kurulu tarafından çıkarılan Tebliğ hükmüne aykırı hareket
edildiği gerekçesiyle, 2499 sayılı Kanunun (SPKn)
47/A maddesi uyarınca idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açılmıştır. 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun “İdari
Para Cezaları” başlıklı 47/A maddesinde; (Ek:15/12/1999 - 4487/26 md.; Değişik:
23/1/2008-5728/373 md.) “Bu Kanuna
dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve Kurulca
alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği tespit
edilen gerçek kişiler ve tüzel kişilere, gerekçesi belirtilmek suretiyle Kurul
tarafından onbeşbin Türk Lirasından yüzbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası
verilir. Kanunun
40/C maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere Türkiye
Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği Yönetim Kurulunca beşbin Türk
Lirasından yirmibeşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Kanunun
40/D maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere, Türkiye
Değerleme Uzmanları Birliği Yönetim Kurulunca bin Türk Lirasından beşbin Türk
Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Birlik, verdiği cezaları ilgiliye
tebliğ eder ve tahsil ve gelir kaydı için Yatırımcıları Koruma Fonuna
bildirir. İdarî
para cezalarının verilmesini gerektiren fiillerin tekrarı halinde, verilen
para cezası iki katı, ikinci ve müteakip tekrarlarda üç katı artırılarak
uygulanır. Bu cezaların verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde idarî para
cezası verilmesini gerektiren aynı fiil işlenmediği takdirde önceki cezalar
tekrarda esas alınmaz.” hükmü yer
almıştır. Olayda, idari
para cezasının iptali istemiyle dava açılmış olup; 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda, bu cezaya karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği
üzere, İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezalarına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanun’un 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 1. İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Sakarya 1. Sulh Ceza Mahkemesince
verilen 06.02.2007 gün ve 2007/98 D.İş. sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 22.12.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/209 KARAR NO: 2008/379 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası
Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : K.K. Vekili : C.K., Av. M.G. Davalı : Bozkır Kaymakamlığı (İlçe Tarım
Müdürlüğü) O L A Y : Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Bozkır
İlçe Müdürlüğü’nün 21.4.2006 gün ve 407 ile aynı tarih ve 408 sayılı
işlemleri ile, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı Zabıtası Kanunu’nun 47. maddesinin
(d) ve (f) bentleri gereğince davacı adına idari para cezaları verilmiştir. Davacı
vekili, para cezalarına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. BOZKIR SULH CEZA MAHKEMESİ; 9.1.2007 gün ve E:2006/83 D. İş, K:2007/5
D. İş sayı ile, Bozkır
Kaymakamlığı İlçe Tarım Müdürlüğü'nün 21.4.2006 tarih ve 407 ve 408 no’lu
ceza tutanakları ile, itiraz edene kesilen toplam 3294.-YTL para cezasına Kamil
Kara tarafından itiraz edildiği, itiraz
eden, idari para cezasının yerinde olmadığını ve iptaline karar verilmesini
talep ettiği, K. K.’ya 3285 sayılı Yasa’nın
47. maddesinin f ve d bentleri uyarınca para cezalarının kesilmiş olduğu, bu
ceza tutanaklarına karşı itirazın süresinde yapıldığının anlaşıldığı, 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun'un 31. maddesiyle değişik 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3.
maddesinin 1. fıkrasının a bendi uyarınca ilgili kanunda açıkça kanun yollarının
gösterilmediği durumlarda Kabahatler Kanunu’ndaki kanun yollarının geçerli
olacağı belirtildiğinden ve itiraza konu ceza tutanaklarının dayanağı olan
3285 sayılı Yasa’nın 56. maddesinde açıkça itiraz mercii idare mahkemesi
olarak gösterildiğinden, tüm bu açıklamalar doğrultusunda K. K.’nın itirazına
konu para cezasına ilişkin itirazı inceleme ve karara bağlama hususunun idare
mahkemelerinin görevine girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı vekili,
bu kez, söz konusu idari para cezalarının iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. KONYA 2.
İDARE MAHKEMESİ; 1.4.2008 gün ve E:2007/431 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun Genel Kanunu Niteliği başlıklı 3. maddesinin 1-a bendinde, idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin olarak diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde bu kanun hükümlerinin uygulanacağının
belirtildiği, aynı Kanunun 27/1. maddesinde ise, idari para cezası ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararlarına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş içinde, Sulh
Ceza Mahkemesine başvurulabileceğinin hükme bağlandığı; olayda 3285 sayılı
Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu uyarınca verilen para cezalarına karşı
açılacak davalarda idari yargı mercilerinin görevli olduğunu belirten 3285
sayılı kanunun 56. maddesindeki hükmün yürürlükten kaldırılmış olması ve bu
konuda 3285 sayılı kanunda başka bir hükmün de bulunmaması karşısında, 3285
sayılı kanun uyarınca verilen para cezalarında görevli mahkemenin genel kanun
niteliği taşıyan 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca adli yargı
mahkemeleri olduğu kanaatine varıldığı; açıklanan nedenlerle 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi
gereğince, Bozkır Sulh Ceza Mahkemesi’nin 09.01.2007 tarih ve E:2006/83,
K:2007/5 Değişik İş sayılı kararı ile görev yönünden reddedilen ve
mahkemelerinde açılmış bulunan işbu davanın adli yargının görev alanına
girdiği kanaatine varılmış olduğundan, dava dosyası ve eklerinin görevli
merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine, davanın
incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi’nce görevli merciin belirlenmesine
ilişkin karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Turan KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY
ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare
Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde
başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTINTAŞ
ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3285 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (d) ve (f)
bentlerine göre verilen para cezalarının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nun, dava konusu işlemin tesis edildiği anda
yürürlükte bulunan, 4648 sayılı
Kanun’un 4. maddesi ile değişik 47. maddesinin (d) bendinde; bu
Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrası ile 24 üncü maddesinin ikinci
fıkrası hükümleri saklı kalmak şartıyla; veteriner sağlık raporsuz sevk
edildikleri ve menşeinde hastalık bulunmadığı anlaşılan ve 22 nci maddenin
dördüncü fıkrasına göre veteriner sağlık raporu verilerek serbest bırakılan
hayvan maddelerinin sahiplerine beşyüzmilyon lira, (f) bendinde; menşe
şahadetnamesi veya veteriner sağlık raporu olmayan hayvan ve hayvan
maddelerini taşıyan nakil vasıtalarının üç ay süre ile trafikten men edilerek
nakil vasıtalarının sahiplerine beşyüzmilyon lira idari para cezası
verileceği; 56. maddesinin 4854 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile eklenen 2.
fıkrasında, bu Kanunda yazılı olan idari para cezalarının o yerin en
büyük mülki amiri tarafından verileceği, verilen idarî para cezalarına dair
kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden
itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceği, itirazın, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı,
itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğu, itirazın, zaruret görülmeyen
hâllerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı,
bu Kanuna göre verilen idarî para cezalarının 21.7.1953 tarihli ve 6183
sayılı Âmme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil
olunacağı öngörülmüşken; 56. madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 456. maddesiyle, “Bu Kanunda yazılı olan idarî yaptırımlara mahallî mülkî
amir tarafından karar verilir” şeklinde değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezalarının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Öte
yandan; 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 6.12.2006
günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün
içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır. Bu düzenlemeye göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 3285 sayılı
Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler
Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere,
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından,
idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun
27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Konya 2. İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Bozkır Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen
9.1.2007 gün ve E:2006/83 D. İş, K:2007/ 5 D. İş sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 22.12.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/249 KARAR NO: 2008/385 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Aktif İnş. Taş. Paz. San. ve Tic.
AŞ. Davalı : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (Ankara İl Müdürlüğü) Vekili : Av. G.E. O L A Y : Davacı şirkete, 19.10.2006 tarihinde iş akdi feshedilen R.Ç. adlı
kişi adına 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 48. maddesinde yer alan
işten ayrılma bildirgesini süresi içinde düzenleme yükümlülüğünü yerine getirmediğinden
bahisle aynı Kanunun 54. maddesi uyarınca 1.062,00 YTL idari para cezası verilmiştir. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ANKARA 1.SULH CEZA MAHKEMESİ; 25.01.2007 gün ve 2007/19 Müt. sayı ile;
her ne kadar davacı tarafından davalı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Ankara İl Müdürlüğü tarafından verilen idari para cezasının iptali talebi ile
Kabahatler Kanunu uyarınca dava açılmış ise de, 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 3.maddesi ile "bu kanunun genel hükümleri diğer kanunlardaki
kabahatler hakkında da uygulanır" hükmü gereğince daha önce adli yargıda
görevli sulh ceza mahkemesince idari eylem ve işlemlere yönelik idari para
cezaları yönünden görevsizlik kararı verildiği, idari yargı yerlerince de
adli mahkemelerin görevli olduğundan bahisle görevsizlik kararı verilmesi
üzerine dosyaların uyuşmazlık mahkemesine gönderildiği ve o tarihte
yürürlükte olan kanun yönünden Uyuşmazlık Mahkemesince bu durumlarda adli
yargı yerlerinin görevli olduğundan bahisle dosyaların mahkemelerine iade
edildiği, ancak Kabahatler Kanununun 3.maddesinin Anayasa Mahkemesince iptali
üzerine iptalden sonra düzenlenen 5560 sayılı Kanunun 31.maddesi gereğince
5326 sayılı Kanunun 3.maddesinin "bu kanunun; a) idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde b) diğer genel hükümleri idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında
uygulanır" şeklinde değiştirildiği ve bu değişiklikten sonra ilgili
kanunda özel olarak sulh ceza mahkemelerinin görevli olarak belirtilmediği
durumlarda idari para cezalarına karşı açılan davalarda idari yargının
görevli olduğunun açık ve kesin olarak belirlendiği, bu konuda mahkemelerinin
görevli olmadığı, idari para cezalarında görevli mahkemenin idari yargı
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava
açmıştır. ANKARA 15.
iDARE MAHKEMESİ; 29.05.2008 gün ve E:2007/1482 sayı ile, 31.03.2005 gün ve
25772 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 3. maddesinde, "Bu Kanunun genel hükümleri diğer kanunlardaki
kabahatler hakkında da uygulanır" hükmüne yer verildiği, 27. maddesinin
1.fıkrasında da "idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" kuralının yer aldığı; 19.12.2006 tarihli
Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5560 Sayılı Çeşitli Kanunlarda
Değişlik Yapılmasına ilişkin Kanun ile Kabahatler Kanunu'nun 3.maddesinin
"Bu Kanunun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanır
şeklinde değiştirildiği, söz konusu değişiklik uyarınca, diğer kanunlarda
idari yaptırıma ilişkin uyuşmazlıkta görevli yargı yerinin belirtilmesi
halinde idari yaptırıma ilişkin uyuşmazlığın kanunda belirtilen görevli yargı
merciince çözümleneceği, görevli yargı yerinin belirtilmemesi halinde ise
5326 sayılı Kanun uyarınca sulh ceza mahkemesinin görevli bulunacağı; 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunu'nun 54. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; "idari para cezaları
tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre
içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. itiraz takibi durdurur.
Kurumca itirazı reddedilenler idari yargı yoluna başvurabilirler. Yargı
yoluna başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz." hükmünün
08.02.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanun'un 578. maddesinin
(II) bendi ile yürürlükten kaldırıldığı; dava dosyasının incelenmesinden,
Davacı şirketin, 19.10.2006 tarihinde iş akdi feshedilen Ramazan Çolak adlı
kişi adına 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 48. maddesinde yer alan
işten ayrılma bildirgesini süresi içinde düzenleme yükümlülüğünü yerine
getirmediğinden bahisle aynı Kanunun 54. maddesi uyarınca 1.062,00 YTL idari
para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle adli yargıda açılan
dava sonucunda, Ankara 1.Sulh Ceza Mahkemesi'nce 25.01.2007 tarih ve
Müteferrik No: 2007/19 sayılı görevsizlik kararının verilmesinden sonra
12.03.2007 tarihinde dava konusu idari para cezasının iptali istemiyle
bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı; görevli mahkeme hususunun
kamu düzenine ilişkin olması ve görevli mahkemelerin belirlenmesi gibi usul
kurallarının derhal yürürlüğe girmesi ile dava konusu uyuşmazlıkta olduğu
gibi yürürlükten kaldırılan mevzuata göre görevli yargı yerinde açılan
davaların görülmekte olduğu mahkemelerde çözümleneceği yolunda 5728 sayılı
Kanun'da geçici bir düzenlemeye de yer verilmemiş bulunması hususları dikkate
alındığında, yukarıda aktarılan Kanun hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi
sonucunda, idari para cezasının dayanağını oluşturan 4857 sayılı Kanuna göre
verilen idari para cezalarına yapılan itirazların çözümü konusunda, 5728
sayılı Kanunla idare mahkemesinin görevli olduğuna yönelik kural
kaldırıldığından, artık idare mahkemesinin görevli olduğuna ilişkin açık bir
düzenleme bulunmaması nedeniyle, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca
davanın görüm ve çözümünün sulh ceza mahkemesine ait olduğu sonucuna
varıldığı; açıklanan nedenlerle, Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve işleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi'nce
karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Turan KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY
ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü
toplantısında; l-İLK İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare
mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen durumun aksine,
adli yargı kararının kesinleşme durumu açıklığa kavuşturulmadan başvurulduğu
görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, adli yargı dava dosyasının
Mahkemesinden istenildiği ve
sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTINTAŞ
ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4447 sayılı Kanun’un 48.
maddesine muhalefet edildiğinden bahisle aynı Kanunun 54. maddesi
uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 25.8.1999 gün ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunu’nun 48. maddesinde, işsizlik sigortasına ilişkin genel hükümlere yer
verilmiş, “İdari para cezaları ile
idari işlemlere karşı itirazlar” başlığını taşıyan 54. maddesinde, “Kurumca
dayanağı belirtilmek suretiyle; a) İşsizlik sigortasına ilişkin yükümlülükleri
nedeniyle sigortalıların ücretlerinden indirim veya kesinti yapan işverenlere
her bir sigortalı için 25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 33 üncü
maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için
uygulanan aylık asgari ücret tutarında, b) 48 inci maddede öngörülen işten ayrılma
bildirgesini Kuruma vermeyen işverenlere her bir fiil için ayrı ayrı
25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi
kesiminde çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari
ücretin iki katı tutarında, İdari para cezası verilir. (Değişik ikinci fıkra: 25.6.2003 – 4904/ 31
md.) İdarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Kuruma ödenir
veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz
takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler idarî yargı yoluna
başvurabilirler. Yargı yoluna başvurulması cezanın takip ve tahsilini
durdurmaz. İşsizlik sigortası uygulamasına
ilişkin işlemlere karşı sigortalıların ve işverenlerin yapacakları
itirazlardan Sosyal Sigortalar Kurumuna verilen görevlerle ilgili olanlar adı
geçen Kuruluşa, diğerleri ise Kuruma yapılır. İtirazların, işlemin tebliğ
tarihinden itibaren 15 gün içinde yapılması ve 30 gün içinde
sonuçlandırılması zorunludur. Yapılan itirazlar daha önce yapılmış bulunan
işlemlerin uygulanmasını geciktirmez. İtiraz yoluna başvurulmuş olması
ilgililerin yargı yoluna başvurma haklarını ortadan kaldırmaz” hükmü yer
alırken, 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun’un 478. maddesiyle bu maddenin
birinci fıkra hükmü değiştirilmiş; 578. maddesinin (ll) bendiyle de ikinci
fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda, para
cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın
31. maddesinde " (1) Bu
Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4447 sayılı
İşsizlik Sigortası Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesinin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 15. İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nce
verilen 25.01.2007 gün ve 2007/19 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 22.12.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/323 KARAR NO: 2008/406 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca verilen
idari para cezasına karşı yapılan itirazın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Yurtiçi Kargo Servisi A.Ş Vekili : Av. A.E. Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Bursa Bölge Müdürlüğü) O
L A Y : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bursa Bölge
Müdürlüğü’nün 16.1.2007 gün ve 837 sayılı işlemi ile, 4857 sayılı İş
Kanunu’nun 32 ve 41. maddelerine muhalefet edildiğinden bahisle aynı Kanunun
108. maddesine dayanılarak 102. maddesine göre davacı şirket adına idari para
cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. BURSA 2.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 26.2.2007 gün ve 2007/372 Müt. sayı ile, 5326 Sayılı Kabahatler Kanununun 3. maddesinin,
Anayasa Mahkemesince iptal edildiği, 5560 Sayılı Kanunun 6.12.2006 tarihinde
TBMM’de kabul edildiği ve 19.12.2006 tarih ve 26381 sayılı Resmi Gazetede
yayınlanarak yürürlüğe girdiği, Kanunun 31. maddesi ile 5326 Sayılı
Kabahatler Kanununun 3. maddesinde değişiklik yapıldığı, diğer kanunlarda
aksine hüküm olmadığı takdirde idari yaptırım kararlarına karşı Kabahatler
Kanunundaki hükümlerin uygulanacağının ifade edildiği, böylece özel kanunlarda
idare mahkemesinin görevli olduğu yazılı ise, sulh ceza mahkemelerinin bu
davalara bakamayacağının anlaşıldığı; 4857 Sayılı İş Kanunun 108/2. maddesi
ile “…. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç (7) gün içinde
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir.” düzenlemesi getirildiğinden,
Mahkemelerince görevsizlik kararı vermenin gerekmiş olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasının
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. BURSA 2.
İDARE MAHKEMESİ; 29.2.2008 gün ve E: 2007/543, K:2008/184 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümlerine göre
kendi özel kanunlarında idare mahkemelerine itiraz yolu öngörülmeyen veya
idari yargının görev alına giren bir işlem kapsamında verilmeyen idari
yaptırım kararlarına karşı Sulh Ceza Mahkemelerine başvurulmasının gerektiği;
öte yandan 4857 sayılı İş Kanununun 108. maddesinin 2. fıkrasında yer alan
cezalara karşı yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği yolundaki
hükmün yürürlükten kaldırıldığı, halen idare mahkemelerinde görülmekte olan
davaların, açıldığı mahkemede görülmesine devam edileceği yönünde istisnai
hükme de yer verilmediği; bu durumda, davacı şirkete 4857 sayılı Kanunun 102.
maddesine aykırı hareket ettiği gerekçesiyle verilen para cezasından
kaynaklanan uyuşmazlığı çözümleme işinin 5728 sayılı Kanunun 578. maddesi ile
Mahkemelerinin görev alanından çıkarıldığından, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu
hükümlerine göre uyuşmazlığı çözme görevinin Sulh Ceza Mahkemesine ait
bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Turan KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY
ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü
toplantısında; l-İLK İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Olayda, adli
ve idari yargı yerlerince, görevsizlik kararı verilmekle birlikte, kararların
kesinleşmesinden sonra, Davacı vekili tarafından,
para cezasına karşı ikinci kez adli yargı yerinde itirazda bulunulması üzerine
Mahkemece; idare mahkemesine ait dosya da temin edilmek suretiyle görevli
merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi başvurulmuştur. Bu
haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen yönteme
uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek,
Bursa 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce yapılan başvurunun kabulü ile Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından ve usule ilişkin başka bir noksanlık da
bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTINTAŞ
ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4857
sayılı Kanun’un 32, 41, 102 ve 108. maddelerine göre verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 4857
sayılı İş Kanunu’nun “Ücret ile ilgili hükümlere aykırılık” başlıklı 102.
maddesinde; Kanunun, 32 nci maddesinde belirtilen ücret ile işçinin bu
Kanundan veya toplu iş sözleşmesinden veya iş sözleşmesinden doğan ücret
ödemelerini süresi içinde kasden ödemeyen veya eksik ödeyen; 41 inci
maddesinde belirtilen fazla çalışmalara ilişkin ücreti ödemeyen, işçiye hak
ettiği serbest zamanı altı ay zarfında kullandırmayan, fazla saatlerde
yapılacak çalışmalar için işçinin onayını almayan işveren veya işveren
vekiline para cezası verileceği belirtilmiş; “İdari para cezalarının uygulanmasına ilişkin hususlar” başlığını
taşıyan 108. maddesinde ise, “(Değişik: 15/5/2008-5763/10 md.) Bu
Kanunda öngörülen idari para cezaları, 101 ve 106 ncı maddelerdeki idari para
cezaları hariç, gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı Bölge Müdürünce verilir. 101 ve 106 ncı maddeler kapsamındaki idari
para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu İl Müdürü tarafından verilir ve
genel esaslara göre tahsil edilir. 106 ncı maddeye göre verilecek idari para
cezası için, 4904 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (h) bendindeki tutar esas
alınır.” denilmiş, madde hükmü 26.5.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu
durumda, 4857 sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Öte
yandan; 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 6.12.2006
günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün
içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır. Bu düzenlemeye göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4857 sayılı
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanun’un 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Bursa 2. Sulh
Ceza Mahkemesi’nce verilen 26.2.2007 gün ve 2007/372 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 22.12.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/341 KARAR NO: 2008/411 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı :Tarım
İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) Vekili :Av.
M.B. Davalı :İçişleri
Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı Viranşehir İlçe Jandarma Komutanlığı O L A Y : Viranşehir İlçe Jandarma
Komutanlığı’nın 22.9.2006 gün ve 386098 sayılı trafik idari para cezası karar
tutanağı ile, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 65/1-b maddesi
uyarınca davacı (gönderen) adına para cezası verilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. VİRANŞEHİR
SULH CEZA MAHKEMESİ; 28.11.2006 gün ve Değişik İş:2006/815 sayı ile, ilgili vekilinin dilekçesi incelenmekle, 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesi değerlendirilerek gerekli incelemelerin yapıldığı ve
incelemeler devam ederken Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 tarih ve 2005/108
Esas, 2006/35 Karar no’lu, 5326 sayılı Kanun’un 3. maddesinin iptaline
ilişkin kararın değerlendirildiği, Mahkemelerinin söz konusu itirazları
değerlendirmek açısından görevsiz olduğunun anlaşıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, söz
konusu para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır. ŞANLIURFA İDARE MAHKEMESİ; 16.4.2008 gün ve
E:2008/455, K:2008/600 sayı ile, davanın, davacı vekili tarafından, müvekkili
adına 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 65/1-b maddesi uyarınca
2.000.-YTL tutarında idari para cezası düzenlenmesine ilişkin 22.9.2006 tarih
ve 386098 sayılı işlemin iptali istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun muhtelif maddelerinden söz ederek, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini
yeniden düzenleyen 5560 sayılı Yasa’nın yürürlüğe girdiği 19.12.2006
tarihinden itibaren idari para cezalarına karşı açılan davaların hangi mahkemede
çözümleneceğine ilişkin olarak özel kanunlarda hüküm bulunması halinde özel
kanunlarda belirtilen mahkemelerde, aksi halde Kabahatler Kanunu’ndaki hüküm
uyarınca sulh ceza mahkemelerinde çözümleneceği sonucuna ulaşıldığı, bu
durumda, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda bu Yasa uyarınca kesilen
idari para cezalarına karşı hangi mahkemede itiraz edilebileceğine ilişkin
özel hüküm bulunmadığı dikkate alındığında, anılan Yasa uyarınca kesilen
idari para cezalarına ilişkin davaların görüm ve çözümünün 5560 sayılı
Yasa’yla getirilen ve özel Yasaya gönderme yapan düzenlemenin yürürlüğe
girdiği 19.12.2006 tarihinden itibaren sulh ceza mahkemelerinin görev alanına
girdiği, dolayısıyla davanın görev yönünden reddi gerektiği sonuna ulaşıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara yapılan itirazın
reddi suretiyle kesinleşmiştir. İdare Mahkemesince, davacı vekilinin istemi üzerine
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar verilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Turan
KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın
katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü toplantısında; I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’
olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği, Başkanlıkça, adli yargı
dosyasının da ilgili Mahkemesinden getirtildiği ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı İlknur ALTINTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun, davada adli
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 65. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca verilen
para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 65. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, araçların
yüklenmesinde yönetmelikte belirtilen ölçü ve esaslara aykırı olarak, taşıma
sınırı üstünde yük alınmasının veya taşıma sınırı aşılsın veya aşılmasın
dingil ağırlıklarını aşacak şekilde yüklenmesinin yasak olduğu belirtildikten
sonra, üçüncü fıkrasında, (b)
bendine uymayan işletenlerin 1.000 Türk Lirası, (b) bendine aykırı yük
gönderenlerin 2.000 Türk Lirası idarî para cezası ile cezalandırılacakları
belirtilmiştir. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari
para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım
kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş
gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır. Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev kuralları
kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep
hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Viranşehir Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 28.11.2006 gün ve Değişik İş:2006/815 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 22.12.2008
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/391 KARAR NO: 2008/423 KARAR TR : 22.12.2008 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacı : B.A. Vekili : Av. A.Ö.Ç. Davalı :
Sermaye Piyasası Kurulu Vekili : Av. A.Ö.Y. O L A Y :2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na dayanılarak yapılan düzenlemelere aykırı
hareket ettiği ileri sürülerek, anılan Kanununun 47/A maddesi uyarınca Ersu
Meyve ve Gıda San A.Ş. yönetim kurulu üyesi olan davacıya, Sermaye Piyasası
Kurulu tarafından 01.12.2005 tarih ve 50/1402 sayılı kararla idari para
cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasın kaldırılması
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ANKARA 10.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 22.12.2005 gün 2005/1181 Müt. sayı ile, itiraz
dilekçesinde SPK.un 47-A maddesi gereğince verilen idari para cezasının
kaldırılmasının istendiğinin anlaşıldığı; Sermaye Piyasası Kanunun 47-A
maddesi gereğince verilen idari para cezası kabahat nevinden olmadığından,
itiraza bakma görevinin idare mahkemesi olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiştir. Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasının iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. ANKARA 6.
İDARE MAHKEMESİ; 20.01.2006 gün ve E: 2006/52, K: 2006/33 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2.
maddesinde; Kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü
haksızlığın "Kabahat" olarak tanımlandığı, 3. maddesinde; bu
Kanunun genel hükümlerinin diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da
uygulanacağı, 16. maddesinde, kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari
yaptırımların, idari para cezası ve idari tedbirlerden ibaret olduğunun
belirtildiği; aynı Kanun'un "Başvuru Yolu" başlıklı 27. maddesinde;
idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım
kararlarına karşı, kararın tebliğ veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on
beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabileceğinin belirtildiği, 5326
sayılı Kanunun, 1.6.2005 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe
girdiği; belirtilen yasal düzenlemeler uyarınca; 1.6.2005 tarihinden
itibaren, 5326 sayılı Yasada sayılan idari para cezası ve idari tedbirlerden
oluşan idari yaptırımlar ile diğer yasalarda yer alan idari yaptırımlara
karşı, Yasanın 19. maddesinde sayılan istisnai durumlar haricinde Sulh Ceza
Mahkemeleri nezdinde dava açılabilmekte olduğu; buna göre, davacı tarafından,
Ersu Meyve ve Gıda San. A.Ş. Yönetim Kurulu üyelerine ayrı ayrı 10.000. YTL
idari para cezası verilmesine ilişkin 1.12.2005 günlü, 50/1402 sayılı davalı
idare işleminin iptali isteğiyle 6.1.2006 tarihinde bakılan dava açılmış ise
de; yukarıya alınan Yasa hükümleri uyarınca, 2499 sayılı hükümlerine göre
verilen idari yaptırım niteliğindeki para cezasına karşı açılacak davalarda
Sulh Ceza Mahkemelerinin görevli kılındığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar temyiz edilmiştir. DANIŞTAY
ONÜÇÜNCÜ DAİRESİ; 09.03.2007 gün ve E: 2006/1511 K: 2007/1189 sayı ile, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun 1., 2., 27. maddelerine yer verilerek Kanun'un
3. maddesinin (1) nolu fıkrasında yer alan, " Bu Kanunun genel hükümleri
diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanır" kuralı, Anayasa
Mahkemesi'nin 01.03.2006 günlü, E:2005/108, K:2006/35 sayılı kararıyla; iptal
edildiği; diğer yandan, 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve
Yayınları Hakkında Kanun’a aykırılık nedeniyle uygulanan idari para cezasının
iptali istemiyle açılan davada verilen görevsizlik kararının temyiz
incelemesinde, Dairelerince 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesinin
1. bendinin birinci tümcesinde yer alan "İdari para cezaları ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı kararın
tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren onbeş gün içinde sulh ceza
mahkemesine başvurulabilir." hükmünün iptali için Dairelerinin
E:2005/9095. esasına kayıtlı dosyada 18.01.2006 günlü kararıyla Anayasa
Mahkemesine başvurulmuş, Anayasa Mahkemesi'nce 09.03.2006 tarih ve E:2006/34,
K:2006/37 sayılı karar ile "5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun İkinci
Kısmında "Çeşitli kabahatler" başlığı altında düzenlenen fiilleri,
ağırlıklı olarak 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 526. ve devamı maddelerinde
düzenlenmiş olan kabahatler oluşturmaktadır. Ayrıca, çeşitli yasalarda yer
alan ve yaptırımı hafif hapis ya da hafif para cezası veya her ikisi olan
fiillerin yaptırımı, 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama
Şekli Hakkında Kanun'un 7. maddesiyle idari para cezasına dönüştürülmüştür.
Bunlar hakkında uygulanan yaptırımın "idari" para cezası olarak
değiştirilmesinin, anılan eylemlerine ceza hukuku alanına giren suç olma
niteliğini etkilemeyeceği açıktır. / 5326
sayılı Yasa'nın 3. maddesi 01.03.2006 günlü ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararla iptal edilmiş, iptal hükmünün kararın Resmi Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun
bulunmuştur. Anılan karardaki bu maddeye ilişkin iptal gerekçesi
doğrultusunda, cezai karakteri ağır basan bu eylemler açısından verilen idari
para cezası ve/veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımlarına karşı
başvurunun sulh ceza mahkemesince kanunda belirtilen usule göre
incelenmesinde Anayasa'nın 2., 125. ve 155. maddelerine aykırılık bulunmadığı.
.. " gerekçesiyle itirazın reddine karar verilmiş olduğu; 5326 sayılı
Kanun'un 3. maddesinin Anayasa Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen kararıyla
iptali üzerine doğan hukuksal boşluğun 06.12.2006 günlü, 5530 sayılı Yasa'nın
31. maddesiyle doldurulduğu; Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinin "(1) Bu
Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri,
idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında, uygulanır." biçiminde yeniden düzenlendiği; sözü
edilen 3. maddede yapılan değişikliğe ilişkin 5530 sayılı Kanun'un Genel
Gerekçesinde; "5326 sayılı Kanunun 3. maddesi değiştirilmiştir.
Kabahatler Kanunun 3. maddesinin yürürlükte olan metnine göre, bu Kanunun
genel hükümleri diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanacaktır.
Bunun sonucu olarak Kabahatler Kanununun kanun yoluna ilişkin hükümleri diğer
kanunlarda yer alan idari para cezasını gerektiren bütün fiiller açısından da
uygulanabilecektir. Ancak, bu uygulama, üst kurullar tarafından verilen idari
para cezalarına ilişkin olarak yargı yolu bakımından bir tartışmaya neden
olmuştur. Üst kurullar tarafından belli sektörlerdeki faaliyetlerin
denetlenmesi bağlamında yüksek meblağlarda idari para cezaları
verilebilmektedir. Bu itibarla, madde metninde özellikle üst kurullara
ilişkin kanunlarda bu kurulların vereceği idari para cezalarına karşı ilk
derece mahkemesi olarak Danıştay’a gidilebilmesine imkan tanıyan bir
düzenleme yapıldığı. .. " belirtilmiş olduğu; 2575 sayılı Kanun'un 34/C
maddesine, 5183 sayılı Kanun'un 9. maddesi ile eklenen hükümle 14 bentte
Danıştay 13. Dairesinin görevleri sayma suretiyle belirlenmiş, madde de yer
verilen kanunlardan veya mevzuattan doğan uyuşmazlıklardan, Danıştay'ın diğer
dava dairelerinin görevleri dışında kalan davaları çözümleyeceğinin ayrıca
kurala bağlandığı; 5183 sayılı Kanun'un
Genel Gerekçesi'nde; ülke ekonomisindeki yapısal değişikliklerle pek çok
bağımsız idari otorite kurulması yoluna gidildiği ve bunların bir kısmının
kuruluş kanunlarında, çıkacak uyuşmazlıkların ilk derecede Danıştay'da
çözümlenmesinin öngörüldüğü, diğerlerinin işlemlerine karşı açılan ve idare
mahkemelerinde ilk derecede görülen davalarla ilgili kararlara karşı yapılan
temyiz başvurularının ise esasen Danıştay'da incelendiği, bu kuruluşlarla
ilgili kanunların uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar nedeniyle açılan
davaların niteliği, niceliği ve ülke ekonomisi bakımından önemi göz önüne
alındığında kısa sürede sonuçlandırılması gereğinin, münhasıran bu davaları
çözümlemekle görevli bir ihtisas dairesinin belirlenmesi ihtiyacını ortaya
çıkardığının belirtildiği; Dairenin görevleri arasında bulunan 4628 sayılı
Elektrik Piyasası Kanunu'nun 12. maddesinde, 5015 sayılı Petrol Piyasası
Kanunu'nun 21. maddesinde, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun 10.
maddesinde, 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası
Kanunu'nun 18. maddesinde, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 105. ve 128.
maddelerinde Kurul işlemlerine karşı açılan davaların hem ilk derecede
Danıştay'da görüleceği, hem de acele işlerden sayılacağı öngörülürken; 3984
sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun'un 25.
maddesinde, milli güvenliğin gerekli kıldığı yahut kamu düzeninin ciddi
şekilde bozulması kuvvetle ihtimal dahilinde olan hallerde Başbakan veya
görevlendireceği bakanın yayını durdurması halinde, bu konudaki icrai ve
idari kararlar aleyhine doğrudan doğruya Danıştay'da dava açılacağı,
Danıştay'ın bu davalara öncelikle bakacağı ve karara bağlayacağı, yürütmenin
durdurulması talepleri hakkında 48 saat içerisinde karar verileceği; 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 55. maddesinde Kurul kararlarına
karşı Danıştay'a başvurulabileceği, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları
Hakkında Kanun'un 27. maddesinde, özelleştirme uygulamalarına ilişkin idari
davaların ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görüleceğinin hükme
bağlanmış bulunduğu; diğer taraftan Bakanlar Kurulu'nca 09.04.2004 tarihinde
kararlaştırılan "Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar Hakkında Kanun
Tasarısı"nın gerekçesi ile birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne
gönderilmiş olduğu, Tasarının Plan ve Bütçe Komisyonu ile Adalet Komisyonu'nda
bulunduğu; Tasarı'nın "Kurul kararlarına karşı yargı yolu" başlıklı
21. maddesinde, Kurulun düzenleyici ve denetleyici nitelikteki kararlarına
karşı açılacak davaların ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görüleceği,
Danıştay'ın, kurul kararlarına karşı yapılan başvuruları acele işlerden
sayacağının öngörülmüş olduğu; Madde Gerekçesinde ise, "Düzenleyici ve
denetleyici kurumlar sektörel düzenleyici kurumlar olduğu için verdikleri
kararların hemen uygulanması gerekmektedir. Aksi halde oluşacak belirsizlik
hem düzenledikleri sektöre hem de ülke ekonomisine zarar verebilecektir.
Yürürlükteki kanunlara göre, kurumların sektöre ilişkin olarak verdikleri
kararlara karşı gidilebilecek ilk derece mahkemeler farklılık göstermektedir.
Kurulların sektöre yönelik olarak vereceği kararların kısa sürede
kesinleşmesini sağlayarak belirsizliği ortadan kaldırmak ve kurul kararlarına
karşı gidilecek yargı yolunda yeknesaklığı temin etmek üzere Kurulun
düzenleyici ve denetleyici kararlarına karşı açılacak davaların ilk derece
mahkemesi olarak Danıştay'da görülmesi hükmü getirilmektedir."
denildiği; uyuşmazlık konusu olayda 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na
dayanılarak yapılan düzenlemelere aykırı hareket ettiği ileri sürülerek
davacı adına Sermaye Piyasası Kurulu tarafından 01.12.2005 tarih ve 50/1404
sayılı kararla idari para cezası verilmiş bulunulduğu; mahkemelerce uygulanan
yaptırımların kamu düzeni ve güvenliğini sağlamak amacına yönelik olduğu
halde, düzenleme ve denetleme yetkisi olan üst kurullara tanınan yaptırım
uygulama yetkisiyle, idarelerin kamu hizmetlerini gereği gibi, etkin ve
ivedilikle yürütebilmesi amacının gözetildiği; Anayasa Mahkemesi'nin
23.10.1996 tarihli ve E:1996/48, K:1996/41 sayılı kararında tanımlandığı
üzere "idarenin bir yargı kararına gerek olmaksızın yasaların açıkça
verdiği yetkiye dayanarak idare hukukuna özgü yöntemlerle, doğrudan doğruya
bir işlem ile uyguladığı yaptırımlarla verdiği cezalara" idari yaptırım
denilmekte olup; kişilere, bu kurullar tarafından idare hukuku alanındaki
düzene aykırı davranışları nedeniyle verilen idari cezaların, idari yaptırımların
en önemlilerinden biri olduğu, idari para cezalarını diğer cezalardan ayıran
en belirgin niteliğin, idari makamlar tarafından verilmesi olduğu, idari bir
makam tarafından tek taraflı olarak idare hukuku alanında kamu gücünün
kullanılması suretiyle tesis edilmeleri nedeniyle idari bir işlem
olduklarının tartışmasız bulunduğu; yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler,
yasa değişikliği gerekçesi, Anayasa Mahkemesi kararları, 5183 sayılı Kanunun
amacı ve gerekçesi ile düzenleyici ve denetleyici kuruluşların kuruluş
kanunlarında öngörülen düzenleme ile ulaşılması hedeflenen amaçlar birlikte
değerlendirildiğinde; ceza hukukundaki gelişmelere koşut olarak, kimi yasal
düzenlemelerde basit nitelikte görülen suçlar hakkında idari yaptırımlara yer
verilmesi, daha ağır suç oluşturan eylemler için verilen idari para
cezalarına karşı yapılacak başvurularda konunun idare hukukundan çok ceza
hukukunu ilgilendirmesi nedeniyle; Kabahatler Kanununun, cezai karakteri ağır
basan ve ceza hukuku alanına giren idari para cezalarına uygulanması; idare
hukuku esaslarına göre tesis edilen, konunun teknik özelliği nedeniyle belli
sektörlerdeki faaliyetlerin denetlenmesi bağlamında üst kurullar tarafından
verilen idari para cezalarına uygulanmasının söz konusu olmadığı, bu itibarla,
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 47/A maddesi uyarınca Sermaye
Piyasası Kurulu tarafından verilen para cezalarına karşı açılacak davaların
çözümünde idari yargının görevli olduğu sonucuna varıldığı; açıklanan
nedenlerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesi uyarınca,
davalı idare temyiz isteminin kabulü ile Ankara 6. İdare Mahkemesi'nin
20.01.2006 tarih ve E:2006/52, K:2006/33 sayılı kararının bozulmasına,
yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan mahkemeye gönderilmesine, oyçokluğu
ile karar vermiştir. ANKARA 6.
İDARE MAHKEMESİ; 20.06.2008 gün ve E:2007/610, K:2008/1105 sayı ile, davacıya
verilen idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde belirtilen
idari yaptırım türleri arasında yer alması ve 2499 sayılı Yasada idari para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin belirtilmemiş olması karşısında,
2499 sayılı Yasa hükümleri uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu sonucuna varıldığı; nitekim,
Uyuşmazlık Mahkemesinin 05.11.2007 günlü, E:2007/55, K:20071197 sayılı kararı
ile Danıştay 13. Dairesinin 30.1.2008 günlü, E:2007/11103, K: 200811697
sayılı kararının bu doğrultuda olduğu gerekçesiyle bir
kez daha görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Turan KARAKAYA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Serdar AKSOY
ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 22.12.2008 günlü
toplantısında; Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen
koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTINTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun
başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesine göre; olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi
için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları,
konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekmekte; bu uyuşmazlığın
giderilmesi istemi ise, hukuk uyuşmazlıklarında ancak davanın taraflarınca
ileri sürülebilmektedir. Aynı Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık
Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin
istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya
süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına yer
verilmektedir. Davacı
vekilinin istemi üzerine, İdare Mahkemesince Mahkememize gönderilen dava
dosyasının incelenmesinden; Sulh Ceza Mahkemesi kararının kesinleşip
kesinleşmediği anlaşılamadığından, Başkanlığımızca, 24.10.2008 gün ve
E:2008/391 sayılı yazı ile, Ankara 10. Sulh Ceza Mahkemesi’nden 22.12.2005
gün ve E:2005/1181 Müt. sayılı görevsizlik kararının kesinleşme durumunu
gösteren onaylı bir örneğinin gönderilmesinin istenilmesi üzerine, adı geçen
Mahkemece gönderilen 27.10.2008 gün ve 2005/1181
MÜT sayılı yazıda; söz konusu dava dosyanın taraflarca temyiz
edildiği, dosyanın Yargıtay’a gönderilmek üzere Ankara Cumhuriyet
Başsavcılığına 5.1.2006 tarihinde verildiği ve henüz dönmediği
bildirilmiştir. Bu durumda, görev uyuşmazlığına konu edilen
Ankara 10. Sulh Ceza Mahkemesi kararı kesinleşmediğinden, 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmemiştir. Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 22.12.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/376 KARAR NO: 2009/1 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacı :
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı
Vekili :
Hazine Av. Z.G., Av.S.O. Davalı :
R.B.B. O L A Y : Davalı R. B. B.; Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü İzmir İl Kontrol Laboratuarı
Müdürlüğünde mühendis olarak görev yapmaktadır. Davacı
İdare vekili tarafından; adı geçene, 2000 yılına ilişkin üretime teşvik primi
alacağı olarak sehven 842.92YTL ödemede bulunulduğu iddiasıyla; 842.92 YTL
fazla ödemenin, tahakkuk tarihi olan 09.08.2004 den itibaren işleyecek olan
yasal faizi ile tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açılmıştır. İZMİR 3.
SULH HUKUK MAHKEMESİ; 3.5.2005 gün ve E:2005/240, K:2005/711 sayı ile, Davacı
R. B. B. tarafından Tarım ve Köyişleri Bakanlığı aleyhine açılan dava sonunda
2001 yılı üretim teşvik primlerinin hesaplanarak davacıya ödenmesi gerektiği
gerekçesi ile 2001 yılı için 2.400 YTL aşmamak üzere karar verildiğinin
anlaşıldığı; Davacının ise bu karara dayalı fazla ödemenin iadesini dilemekte
olduğu; davanın, İdare Mahkemesinin kararına dayalı ödeme sonunda, fazla
ödemenin iadesi isteminden ibaret olduğu, bu konuda görevli mahkemenin İzmir
İdare Mahkemesi olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı vekili, aynı
istemle bu kez idari yargı yerinde dava açmıştır. İZMİR 2.
İDARE MAHKEMESİ; 19.09.2006 gün ve E:2006/1528, K:2006/1305 sayı ile, aynen;
“Hüküm veren İzmir 2. İdare Mahkemesi Hakimliğince, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun 14. maddesi uyarınca dava dilekçesi üzerinde ilk
inceleme yapılarak işin gereği görüşüldü; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi, iptal davalarını
"idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden
biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan davalar" biçiminde tanımlanmaktadır. Bu
tanımdan da anlaşılabileceği gibi iptal davaları ancak idari işlemlere karşı
ve bu işlemlerden dolayı menfaati ihlal edilenler tarafından açılabilir.
İptal davalarının konusunu idari bir işlem oluşturacağından bu davaların
işlemi tesis eden idari makama karşı açılması gerektiği de açıktır. Dava
dosyasının incelenmesinden, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol
Genel Müdürlüğü İzmir İl Kontrol Laboratuarı Müdürlüğünde mühendis olarak
görev yapan davacıya fazla ödenen 842,92 YTL’nin tahakkuk tarihi olan
09.08.2004 gününden itibaren işleyecek yasal faizi birlikte tahsili istemiyle
bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Olayda,
davacıya, fazla ödenen 842,92 YTL'nin geri alınması yolunda yetkili idari
makamca gerekli idari işlemin tesis edilmesi ve bu işleme karşı ilgili gerçek
kişinin iptal davası açması gerekmekte olup, kamu gücüne dayanarak icrai ve
kesin nitelikte işlem tesis etme yetkisini haiz bulunan idarenin buna karşın
bu yolu gitmeyerek fazla ödenen paranın faiziyle birlikte tahsili için ilgili
gerçek kişiye karşı idari yargı merciinde yukarıda yer alan madde uyarınca
dava açma olanağı bulunmadığından davanın reddi gerektiği sonucuna
varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, davanın reddine, aşağıda dökümü gösterilen posta giderinin davacı
üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin istemi halinde davacıya
iadesine, kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 30 gün içinde İzmir
Bölge idare Mahkemesi'nde itiraz yolu açık olmak üzere…” karar vermiş;
yapılan itiraz, İzmir Bölge İdare Mahkemesinin 28.02.2007 gün ve E: 2007/567,
K: 2007/834 sayılı kararı ile reddedilerek karar onanmış ve kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları
taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi
gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesine göre; olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi
için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları,
konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararın kesin veya kesinleşmiş olması gerekmekte; bu uyuşmazlığın
giderilmesi istemi ise, hukuk uyuşmazlıklarında ancak davanın taraflarınca
ileri sürülebilmektedir. Aynı Yasa’nın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin
istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya
süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına yer
verilmektedir. Olayda;
adli ve idari yargı yerlerinde açılan davaların tarafları, konusu ve sebebi
aynıdır. Ancak, Sulh Ceza Mahkemesi’nce davada “görevsizlik kararı” verilmiş
olmasına karşılık, İdare Mahkemesi’nce, “davanın reddine” karar verilmiş
olup, ortada olumsuz görev uyuşmazlığı doğmasına neden olacak şekilde idari
yargı yerince verilmiş bir görevsizlik kararı bulunmamaktadır. SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 14.maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/47 KARAR NO: 2009/4 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Böbrek hastası olan davacının diyaliz servis aracını
kullandığından bahisle kendisine daha önce ödenen yol paralarının tahsil
edilmesine ilişkin davanın, 506 sayılı Yasanın 134. ve bu hükmü
yürürlükten kaldıran 5510 sayılı Yasanın 101. maddesi uyarınca ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.Ü. Vekili : Av. Ş.S. Davalı : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı O L A Y : Kronik böbrek
hastası olan 1100103233 tahsis numaralı davacının, ikametgahından diyaliz
merkezine gidip gelirken diyaliz servis aracını kullandığı halde, sanki kendi
imkanlarıyla gidip gelmiş gibi yol parası aldığından bahisle Bartın Sigorta
İl Müdürlüğünün 23.8.2006 tarih ve 14476 sayılı işlemi ile 2005/Kasım,
Aralık,2006/Ocak-Nisan aylarına ait davacıya ödenen toplam 1.945,10-YTL yol
parasının ödenmesi hususu davacıya tebliğ edilmiş ve bu miktar kurum
veznesine yatırılmıştır. Bartın Sigorta İl Müdürlüğünün 18.10.2006
tarih ve 17546 sayılı işlemiyle de, 2005/ Şubat – Ekim aylarına ait dializ
yol parası karşılığı olarak davacıya ödenen toplam 3.173,98-YTL.'nin Müdürlük
veznesine yatırılması hususu davacıya bildirilmiştir. Davacı
vekili, Bartın Sigorta İl Müdürlüğünün 23.8.2006 tarih ve 14476 sayılı kararı
ile 18.10.2006 tarih ve 17546 sayılı kararının iptali ile birlikte, ilk karar
uyarınca ödenen 1.945,10 YTL' nin ödeme tarihindeki yasal faiziyle beraber
iade edilmesi istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. ZONGULDAK İDARE MAHKEMESİ 8.2.2007 gün ve
E:2007/231, K:2007/154 sayı ile, 2576 sayılı
Kanunun 5.nci maddesinin 1.nci fıkrasında; İdare Mahkemelerinin, Vergi
Mahkemelerinin görevine giren davalar ile Danıştay da çözümlenecek olanlar
dışındaki iptal davaları ile tam yargı davalarını, tahkim yolu öngörülen
imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu
hizmetlerinin birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı
taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar ve kanunlarla verilen
diğer işleri çözümleyeceğinin hükme bağlandığı; 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu'nun 134. maddesinde; bu kanunun uygulanmasından doğan
uzlaşmazlıkların, yetkili iş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli
mahkemelerde görüleceği, aynı kanunun 140. maddinde ise idarî para
cezalarının ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk edeceği ve tebliğ tarihinden
itibaren on beş gün içinde kuruma ödeneceği veya aynı süre içinde kurumun
ilgili ünitesine itiraz edilebileceği, kurumca itirazı reddedilenlerin,
kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yetkili Sulh
Ceza Mahkemesine başvurabileceklerinin hüküm altın alındığı; bu durumda 506
sayılı kanunun uygulamasından kaynaklanan dava konusu uyuşmazlığın görümü ve
çözümünün idari yargının değil adli yargının görevine girdiği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı
vekili tarafından, bu defa aynı istemle sulh ceza mahkemesinde itirazda
bulunulmuştur. BARTIN SULH CEZA MAHKEMESİ; 8.8.2007 gün ve E:2007/76 D.İş
sayı ile, başvuru dilekçesi, aleyhine itiraz edilen vekili beyanı ve tüm
başvuru dilekçesi birlikte değerlendirildiğinde; 506 Sayılı Sosyal Sigortalar
Kanununun 140. maddesinde idari para cezalarına karşı itiraz hakkında görevli
mahkemenin gösterildiği ancak itiraz tarihinden sonra 6.4.2007 tarih ve 26485
sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Anayasa Mahkemesinin
4.10.2006 tarih ve 2006/75 Esas, 2006/99 Karar sayılı kararı ile
"17.7.1964 günlü, 506 sayılı "Sosyal Sigortalar Kanunu"nun
140. maddesinin, 8.2.2006 günlü, 5454 sayılı Yasa'nın 5. maddesiyle
değiştirilen dördüncü fıkrasının "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendileri tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde yetkili Sulh Ceza
Mahkemesine başvurabilirler." biçimindeki üçüncü tümcesinin Anayasa'ya
aykırı olduğuna ve iptaline" karar verildiği, mahkemelerinin Kabahatler
Kanunu ile ilgili başvurular hususunda görevli olduğu, başvuran tarafından
bulunulan talebin ise kabahat bazında olmadığı, böylelikle, bu iptal kararı
karşısında 506 sayılı Yasa uyarınca düzenlenen idari yaptırım kararlarına
karşı itirazları incelemeye mahkemelerinin görevli olmadığı, talep konusunda
idare mahkemelerinin görevli ve yetkili olduğun anlaşılmasıyla başvurunun
görev yönünden reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuş olduğu;
gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 506 sayılı yasanın göreve ilişkin
düzenlemeyi içeren 140. maddesinin Anayasa Mahkemesinin 4.10.2006 tarih ve
2006/75 Esas, 2006/99 Karar sayılı kararı ile iptal edilmiş olmasıyla,başvuru
konusu idari yaptırım kararının Sulh Ceza Mahkemesinde incelenebilecek
kararlardan olmadığının anlaşıldığı gerekçesiyle 5326 Sayılı Kabahatler
Kanununun 28/1-b maddesi uyarınca Başvurunun görev yönünden reddine karar
verilmiş; yapılan itiraz Bartın Ağır Ceza Mahkemesinin 21.9.2007 gün ve
E:2007/799 D.İş, K:2007/788 sayılı kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, böbrek hastası olan davacının diyaliz servis aracını
kullandığından bahisle kendisine daha önce ödenen yol paralarının tahsil
edilmesine ilişkin Bartın Sigorta İl Müdürlüğünün 23.8.2006 tarih ve 14476
sayılı kararı ile 18.10.2006 tarih ve 17546 sayılı kararının iptali ile ilk
karar uyarınca ödenen 1.945,10 YTL' nin ödeme tarihindeki yasal faiziyle beraber
iade edilmesi isteminden ibarettir. 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu’nun olay tarihinde yürürlükte bulunan “Yol parası”
başlıklı 102. maddesinde; “(DEĞİŞİK:
102 ncü madde; 11/07/1978 - 2167/12 md.) Dolayısıyla kurumca bir yerden başka bir yere gönderilirlerse, bunların
ve sağlık durumları sebebiyle başkaları ile birlikte gitmelerinin gerektiği
hekim raporu ile belgelenenler ile 15 yaşına kadar (15 yaş dahil) çocuklar
ile birlikte gidecek kimselerin gidip gelme yol paraları ile zaruri
masrafları, kurumca hazırlanacak bir yönetmeliğe göre ödenir. İlgililerin istekleri veya itirazları üzerine kurumca muayeneye
gönderilenlerden, sadece isteklerin doğru olduğu anlaşılanların gerektiğinde
bunlarla beraber gidenlerin gidip gelme yol paraları ile zaruri masrafları
verilir. . Anılan Kanun’un yine olay
tarihinde yürürlükte bulunan 134. maddesinde, bu Kanunun uygulanmasından
doğan uyuşmazlıkların, yetkili iş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla
görevli mahkemelerde görüleceğine işaret edilmiş; anılan hükümleri
yürürlükten kaldıran ve 16/6/2006 günlü, 26200 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 2008 yılı Ekim ayı başında yürürlüğe giren
65. maddesinde “Yol gideri, gündelik
ve refakatçi giderleri” hususuna yer verilmiş; “Uyuşmazlıkların çözüm yeri”
başlığını taşıyan 101. maddesinde ise; “Bu Kanunda aksine hüküm
bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan
uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür.” hükmü yer almıştır. Olayda,
idari para cezası tahakkuk ettirilmesinden doğan bir davanın bulunmadığı; 506
sayılı Yasa’nın 102. maddesi uyarınca resen tahakkuk ettirilen yol paralarının tahsil edilmesine ilişkin Sigorta İl Müdürlüğü
işlemlerinden doğan uyuşmazlığın söz konusu olduğu gözetildiğinde,
görevli mahkemenin 506 sayılı Yasanın 134. ve bu hükmü yürürlükten kaldıran
5510 sayılı Yasanın 101. maddesinde işaret edilen iş mahkemesi olduğu
kuşkusuzdur. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Bartın Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 8.8.2007 gün ve E:2007/76 D.İş sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/53 KARAR NO: 2009/5 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun’a göre bekçi olarak
görev yaparken vefat eden davacıların murisinin çalışmasına karşılık kıdem
tazminatı ödenmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk K A R A R
Davacılar : G.K., N.K. (K),
N.K., M. K. (Y) (Dahili Davacı) Vekili : Av. Y.E.D. Davalı : Karaman Çiftçi Malları Koruma
Başkanlığı Vekili : Av. Y.D. O L A Y : Davacıların eşi ve babaları
N. K., 1.6.1990 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamında 4201012883041 sigorta
sicil numarası ile, Karaman Merkez Çiftçi Malları Koruma Başkanlığında hizmet
sözleşmesiyle koruma bekçisi olarak göreve başlamış, aralıksız bu çalışmasına
devam etmiş ve 11.6.2005 tarihinde vefat etmiştir. Müteveffanın ölümünden sonra eşi tarafından, davalı kuruma 4.8.2005
tarihinde bir dilekçe ile başvurularak; 1475/4857 sayılı İş Kanunu hükümleri
gereğince, eşinin ölümü ile doğan Kıdem tazminatı alacağının kanuni mirasçısı
sıfatıyla tahakkuk ettirilip mirasçılarına ödenmesi talep edilmiş; Kurumun
14.9.2005 tarihli ve bila sayılı yazısı ile, Koruma Bekçileri ile Koruma
Başkanlığı arasındaki iş ilişkilerinde 4857 sayılı İş Kanunundaki kıdem
tazminatı hükümlerinin uygulanmasının mümkün olmadığı gerekçesi ile talep
karşılanmamıştır. Bunun üzerine davacılar tarafından, N. K. ’un 15 yıllık çalışmasına
karşılık toplam 9.580,50YTL kıdem tazminatının ödenmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açılmıştır. KARAMAN İŞ
MAHKEMESİ; 30.11.2006 gün ve E:2005/151, K:2006/223 sayı ile, tüm dosya
kapsamı, davacı ve davalı tarafın sözlü ve yazılı beyanları, sunmuş oldukları
delil ve belgeler beraberce değerlendirildiğinde; Davacıların murisinin
çiftçi mallarını koruma bekçisi olduğunun tarafların ikrarında olması dikkate
alındığında 4081 s.y. nin 7 maddesi hükmü gereğince atama ile işe alındığı, Valilik
olurunun davacının işe başlaması için yasal koşul olduğu anlaşılmakla,
davacıların murisinin çalıştığı işyeri bakımından 4857 s.y. nın 4. maddesi
kapsamında bulunmadığı açık olan davalı işyerinde geçen çalışmalara dayalı
kıdem tazminatı istemli davada, adli yargı yeri olan mahkemelerinin görevli
olmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar kesinleşmiştir. Davacılar
vekili, bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. KONYA 2. İDARE MAHKEMESİ; 13.12.2007 gün ve E:2007/1407 sayı ile, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 1.
maddesinde, iş yasasına göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren
vekilleri arasında iş akdinden veya iş yasasına dayanan her türlü hak
iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözümünün İş Mahkemeleri'nin
görevine girdiğinin hükme bağlanmış olduğu; dosyanın incelenmesinden
davacılardan G. K.'un eşi, N. K. ve N. K.'nın da babası olan N. K.'un Karaman
Merkez Çiftçi Malları Koruma Başkanlığı'nda hizmet akdi ile bekçi olarak
çalıştığı, 506 sayılı kanun kapsamında sigortalı olduğu, bu şahsın 11.6.2005
tarihinde vefat etmesi üzerine davacılar tarafından toplam 9.580,50YTL kıdem
tazminatının ödenmesine karar verilmesi istemiyle ilk olarak Karaman İş
Mahkemesi'nde dava açıldığı yapılan yargılama sonunda Karaman İş
Mahkemesi'nin 30.11.2006 tarih ve E. 2005/151 K. 2006/223 sayılı kararı ile
davanın görev yönünden reddine karar verildiği ve bu kararın 11.12.2006
tarihinde kesinleştiği, bu kez davacılar tarafından 1.11.2007 tarihinde
mahkemeleri kayıtlarına giren dilekçe ile bakılan davanın açıldığının
anlaşıldığı; bu duruma göre hizmet akdi ile Karaman Merkez Çiftçi Malları
Koruma Başkanlığı'nda bekçi olarak çalışmakta iken vefat eden N. K. 'un
mirasçıları tarafından toplam 9.580,50YTL kıdem tazminatının ödenmesi
istemiyle açılan işbu davanın yukarıda yer verilen kanun hükmü uyarınca görüm
ve çözümünde İş Mahkemeleri'nin görevli olduğu kanısına varılmış olduğu; açıklanan
nedenlerle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve işleyişi Hakkında
Kanun'un 19. maddesi gereğince, Karaman İş Mahkemesi'nin 30.11.2006 tarih ve
2005/151 Esas 2006/223 sayılı kararı ile görev yönünden reddedilen ve mahkemelerinde
açılmış bulunan işbu davanın adli yargının görev alanına girdiği kanaatine
varılmış olduğundan, dava dosyası ve ekleri ile Karaman İş Mahkemesi'nin
2005/151 Esas sayılı dosyasının görevli merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesi'ne gönderilmesine, davanın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nce
görevli merciin belirlenmesine ilişkin karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; İdare Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde öngörülen
şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 4081
sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun uyarınca faaliyet gösteren
Karaman Çiftçi Mallarını Koruma Başkanlığı’nda 1.6.1990–11.6.2005 tarihleri
arasında, 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun uyarınca
bekçi olarak çalışan davacıların murisi N. K.’un, 15 yıllık çalışmasına
karşılık toplam 9.580,50YTL kıdem tazminatının ödenmesine karar verilmesi
istemiyle açılmıştır. Davacıların murisi, her ne kadar 4081 sayılı Yasa’nın 7.
maddesine göre mahalli mülki amirin atama tasarrufu ile işe alınan kamu
görevlisi ise de; anlaşmazlık, davacılara İş Kanunu hükümlerine göre
istedikleri kıdem tazminatının ödenip ödenmeyeceğine ilişkindir. Anlaşmazlığın esasının çözümünde murisin statüsü değil,
alacağın niteliği önem taşımakta olup, istenilen tazminata yönelik ihtilafın,
İş Kanunu çerçevesinde çözümü gerekmektedir. Kaldı ki; 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 1.
maddesinde, İş Kanunu’na dayanan her
türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesinde iş
mahkemelerinin görevli olduğu belirtilmiştir. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile İş Mahkemesinin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Konya 2. İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Karaman İş Mahkemesi’nce verilen
30.11.2006 gün ve E:2005/151, K:2006/223 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/62 KARAR NO: 2009/6 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Abone adına tahakkuk ettirilen kaçak
elektrik tüketim bedeline ilişkin kararın iptali istemiyle açılan davanın,
özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A.Ö. Davalı : Meram Elektrik
Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü (Niğde İşletme Müdürlüğü) Vekili : Av. E.K. O L A Y : Davacının babası N.Ö. adına kayıtlı
bulunan, 5442 abone no.lu elektrik sayacı, bakım ve periyodik kontrol için
sökülüp Niğde Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü Ölçüler Şubesine gönderilmiş,
burada yapılan incelemede sayaca dışarıdan müdahale edilerek ayarının
bozulduğu rapor edilmiş; bunun üzerine, Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel
Müdürlüğü(Niğde İşletme Müdürlüğü)’nün 16.01.2007 günlü, 170 sayılı
kararıyla; kaçak elektrik kullanıldığından bahisle 298,35 YTL elektrik borcu
tahakkuk ettirilmiş ve tahakkuk tutarının ödenmesi gerektiği ve ayrıca
Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacağı hususu aboneye
bildirilmiştir. Davacı,
söz konusu karara karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. NİĞDE SULH CEZA MAHKEMESİ; 16.04.2007 gün ve 2007/104 Müt. sayı ile,
muterizin 22.1.2007 havale tarihli dilekçesi ile davalı şirket tarafından
aleyhine kaçak elektrik kullandığından bahisle ceza kesildiğini, kendisinin
faturaları sürekli ödediğini, kaçak elektrik kullanmadığını belirtmiş olduğu;
dosya kül olarak değerlendirildiğinde, Anayasa Mahkemesinin 4.10.2006 tarih
ve 2006/75 esas 2006/99 sayılı kararında, İdare Hukuku ve Anayasa dikkate
alındığında idari eylemlere karşı adli mahkemelerin görevli olmadığının,
idarenin her tür işlem ve eylemlerine karşı yapılan itiraz başvurularında
idari mahkemelerin görevli olduğunun belirtildiği, dosyada da idari bir işlem
olduğu ve itirazın bu idari işleme karşı yapıldığı, bu durumda mahkemelerinin
görevli olmadığının anlaşıldığı gerekçesiyle, görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez; aynı işleminin iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. AKSARAY İDARE MAHKEMESİ; 18.10.2007 gün ve E:2007/2074, K:2007/1151
sayı ile, 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3/a
maddesine göre dava dilekçelerinin "görev ve yetki" yönünden
inceleneceği 15. maddesinin (l/a) maddesinde; adli yargının görevli olduğu
konularda açılan davanın reddine karar verileceğinin öngörüldüğü; öte yandan,
3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu'nun 15.maddesinin son fıkrasında, "Bu
cezalar Sanayi ve Ticaret Bakanlığı İl Müdürü tarafından verilir. Bu
cezalarla ilgili kararlar, ilgililere usulüne göre tebliğ edilir. Bu cezalara
karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine itiraz edilebilir." hükmüne yer verilmiş bulunduğu; dosyanın
incelenmesinden: Davacının babası adına kayıtlı olan 5442 abone nolu elektrik
sayacının bakım ve periyodik kontrol için yerinden sökülerek, Niğde Sanayi ve
Ticaret İl Müdürlüğü Ölçüler Şubesi'ne götürüldüğü, burada yapılan incelemede
sayaca dışarıdan müdahale edilerek ayarının bozulduğu, bu nedenle kaçak
elektrik kullanıldığından bahisle dava konusu işlemle elektrik borcu tahakkuk
ettirildiği, bu işlemin iptali istemiyle Niğde Sulh Ceza Mahkemesi'nde dava
açıldığı, bu Mahkemenin 2007/104 Müt. sayılı Görev Ret kararı ile dosyanın
Mahkemelerine gönderildiği, Mahkemeleri tarafından usule uygun bulunmayan
dava dosyasının gönderme kararı ile ilgi mahkemeye gönderildiği, bunun
üzerine davacı tarafından görülmekte olan davanın açıldığının anlaşıldığı;
dava konusu kaçak elektrik borcu tahakkukuna ilişkin işlemin abonman
sözleşmesinin uygulanmasına ilişkin olması ve özel hukuku ilgilendirmesi
dolayısıyla, davanın görüm ve çözümü yetkisinin Adli Yargı Mahkemelerinin
yetkisinde kalmakta olduğu; öte yandan, söz konusu işlemin idari para cezası
olduğu düşünülse bile, 3516 sayılı Yasa uyarınca bu cezalara karşı açılacak
davaların görüm ve çözümü Adli Yargı Mahkemelerinin yetkisi içinde
kaldığından, davanın görev yönünden reddi gerektiği kanaatine ulaşıldığı
gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı Yasanın 15/1-a. maddesi uyarınca Görev
Yönünden Reddine karar vermiş; bu karar, itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu ve idari yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak, davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı kararının
kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Başkanlık yazısı üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
kaçak elektrik kullandığının saptandığı nedeniyle, abone adına tahakkuk
ettirilen kaçak elektrik tüketim bedeline ilişkin kararın iptali isteminden
ibarettir. 233 sayılı
Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile bir kamu
iktisadi kuruluşu olarak kurulan TEK- Türkiye Elektrik Kurumu, 12.8.1993
tarih ve 93/4789 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla, “Türkiye Elektrik Üretim,
İletim Anonim Şirketi (TEAŞ)” ve “Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi
(TEDAŞ)” ünvanlı iki ayrı iktisadi devlet teşekkülü şeklinde
teşkilatlandırılmış olup, 233 sayılı KHK.’ ye ekli listede Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığı ile ilgilendirilen “Teşekküller” olarak gösterilmiştir. 233 sayılı
KHK.’ nin 1. maddesinde, bu KHK.’ nin: iktisadi devlet teşekkülleri ile kamu
iktisadi kuruluşlarının ve bunların müesseselerinin, bağlı ortaklıklarının
kurulmasını, iştiraklerinin teşkilini, özerk bir tarzda ve ekonominin kurallarına
uygun olarak yönetilmelerini ve amaçlarına ulaşabilmelerini sağlamak için
denetlenmelerini düzenlemek amacı taşıdığına işaret edilmiş; 2. maddesinde,
iktisadi devlet teşekkülü “Teşekkül”, sermayesinin tamamı Devlete ait,
iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan, kamu
iktisadi teşebbüsüdür.” şeklinde tanımlanmış; değişik 15. maddesinde,
sermayesinin tamamı Devlete ait teşebbüslerin, işletmelerini müessese halinde
teşkilatlandırabilecekleri ve müesseselerin, teşebbüs genel müdürünün
teklifi, yönetim kurulunun kararı ile kurulacağı belirtilmiş, 4. maddesinde
teşebbüslerin, 16. maddesinde de müesseselerin, tüzel kişiliğe sahip
oldukları ve bu KHK.’ de saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk
hükümlerine tabi bulundukları ifade edilmiştir. Buna göre,
TEDAŞ’ nin, 233 sayılı KHK.’ de işaret edildiği üzere, özerk bir tarzda ve
ekonominin kurallarına uygun olarak faaliyette bulunmak üzere kurulup
işletmelerini müessese olarak teşkilatlandıran, sermayesinin tamamı Devlete
ait, tüzelkişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğu kuşkusuzdur. Ancak, 233
sayılı KHK.’ de saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabi
bulunduğu gözden kaçırılmamalıdır. (Bugün
itibariyle, Elektrik dağıtım ve perakende satış sektöründe rekabete dayalı
bir ortamın oluşturulması ve gerekli reformların yapılmasını teminen dağıtım
bölgeleri baz alınarak Kamu mülkiyetindeki elektrik işletmelerinin yeniden
yapılandırılması suretiyle elektrik enerjisi dağıtım hizmetlerinin
özelleştirilmesine karar verilmiş ve TEDAŞ 02.04.2004 tarih ve 2004/22 sayılı
Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile özelleştirme kapsam ve programına
alınmıştır. Dağıtım bölgeleri yeniden belirlenerek, Türkiye 20 dağıtım
bölgesine ayrılmıştır. Sermayesinin % 100’ü T.C. Başbakanlık Özelleştirme
İdaresi Başkanlığına aittir ve kamu kurumu niteliğini sürdürmektedir. Diğer
taraftan, Yüksek Planlama Kurulunun 25.11.1993 tarih ve 93/T-103 sayılı
kararı ile Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’ne bağlı ortaklık olarak 7 Genel
Müdürlük kurulmuştur. Bu bağlı Ortaklık Genel Müdürlüklerinden biri olan ve
merkezi Konya’da olmak üzere, Konya ve Karaman illerinde hizmet vermek
amacıyla kurulan; 01.03.2005 tarihinde Aksaray-Nevşehir-Niğde ve Kırşehir
İşletme Müdürlüklerinin bağlanması nedeniyle, hizmet sahası genişleyen “Meram
Elektrik Dağıtım A.Ş.”nin Özelleştirme İdaresi Başkanlığına ait yüzde 100
oranındaki hissenin blok olarak satış yöntemiyle özelleştirme ihalesi
pazarlık görüşmelerinin tamamlandığı; 25.09.2008 tarihinde yapılan nihai
pazarlık görüşmelerinde en yüksek teklifi 440.000.000 ABD$ doları ile ile
Alsim Alarko Sanayi Tesisleri Ve Tic. A.Ş. verdiği ancak; hisse devrinin
henüz gerçekleşmediği anlaşılmaktadır.) 233 sayılı
KHK. ‘nin 35. maddesinde, “Teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklar,
işletmelerinde üretilen mal ve hizmet fiyatlarını tespitte serbesttirler.”
denilmiş; 1.7.2004 tarih ve 6083 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde
yayımlanan Ana Sözleşmenin 3. maddesinin 1. bendinde Şirketin amacının, “...
elektrik enerjisinin dağıtımı, perakende satışı ve perakende satış hizmeti
faaliyetlerini “kârlılık ve verimlilik” ilkesi çerçevesinde, ticari, ekonomik
ve sosyal gerekçelere uygun biçimde yürütmek…” olduğu belirtilmiştir. Elektrik
bedeli, ekonominin kurallarına uygun olarak serbestçe tespit edilen bir
tarifeye ve abonman sözleşmesine göre alınmakta, başka bir deyişle, idare ile
kişi arasında sözleşmeyle alacak- borç ilişkisi doğmakta, ödenecek miktar
TEDAŞ ile kişi arasında abonman sözleşmesiyle özel hukuk ilişkisi
kurulmasından sonra verilen hizmet karşılığında maliyet-kâr esasına göre
belirlenmektedir. Ödemenin
hukuksal dayanağı, kamu gücüne değil, tarifeye ve iki taraf arasında yapılan
abonman sözleşmesine dayanmaktadır. Nitekim, ödemelerin yapılmaması durumunda
TEDAŞ alacağını, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanun
hükümlerine göre değil, sözleşme ilişkisine dayalı olarak özel hukuk
hükümlerine göre tahsil etmektedir. Abone ile TEDAŞ arasında yapılan abonman
sözleşmesi, daha çok “tip” sözleşme görünümünde olup, hizmetten yararlanan
kişinin, sözleşmeyi idare ile birlikte düzenlemesi yerine katılımı söz
konusudur. Ancak, bu durum, idare ile kişi arasında kurulan özel hukuk
ilişkisini, idare hukuku ilişkisine dönüştürmez. Çünkü birçok durumda
hizmetin tekel niteliği ve çok kişiye götürülme zorunluluğu, işin çoğunlukla
tip sözleşmelerle ve hizmetten yararlanacakların katılımı yoluyla
gerçekleşebilmesini olanaklı kılmaktadır. Belirtilen
durum karşısında, Müessesenin abonesi adına tahakkuk ettirdiği kaçak elektrik
tüketim bedelinin ödenmesine ilişkin davanın, taraflar arasındaki abonman
sözleşmesine dayanan özel hukuk hükümlerine tabi bir alacak- borç
ilişkisinden doğması nedeniyle, görüm ve çözümünde adli yargı yerleri görevli
bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, Niğde Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Niğde Sulh Ceza
Mahkemesi’nce verilen 16.04.2007 gün ve 2007/104 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/64 KARAR NO: 2009/7 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Davalı idarede,
sosyal güvenlik mevzuatı yönünden 506 sayılı Kanun hükümlerine tâbi olarak; 657
sayılı Kanunun 4/C ile, 53 sayılı(Mülga) Kanunun 13. maddesine istinaden çıkarılan
Bakanlar Kurulu Kararları gereğince, “Geçici Personel” statüsünde, Hizmet
Sözleşmesi imzalayarak istihdam edilen ve hizmet
sözleşmesi yenilenmeyerek işine son vermiş bulunan davacının; Ödenmemiş
Ücret, Kullandırılmayan Yıllık İzin Ücretleri, Kıdem, İhbar ve Kötüniyet
tazminatına ilişkin alacaklarının ödenmesi istemiyle açtığı davanın,
2577 sayılı İYUK.’nun 2/1-c. maddesi kapsamında İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A.T. Vekili : Av. M.N.A.,
Av. S. P.A.A. Davalı : Devlet
İstatistik Enstitüsü Başkanlığı Vekili : Av. G.V. O L A Y : Davacı; Davalı
idarede, Nisan 1986 tarihinden itibaren fasılalarla
30.6.2004 tarihine kadar toplam 10 yıl 6 ay süreyle; sosyal güvenlik mevzuatı
yönünden 506 sayılı Kanun hükümlerine tâbi olarak; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/C ile, 53 sayılı Devlet İstatistik Enstitüsü Kuruluş ve Görevleri
Hakkındaki Kanunun(Mülga) 13. maddesine istinaden çıkarılan Bakanlar
Kurulu Kararları gereğince, “Geçici Personel” statüsünde, Hizmet Sözleşmesi
imzalayarak istihdam edilmiş; 30.6.2004 tarihi
itibariyle hizmet sözleşmesi yenilenmeyerek işine son vermiştir. Davacı
vekilince; Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı'nın 3.2.2005 tarih ve
B.02.1.DİE.0.61.906-85 sayılı işleminin iptali ile İş Kanunu'ndan doğan
sosyal hakları olan Ödenmemiş Ücret, Kullandırılmayan Yıllık İzin Ücretleri,
Kıdem, İhbar ve Kötüniyet tazminatı olmak üzere toplam 12.074,00 YTL'nin iş
akdinin feshi tarihinden itibaren işleyecek, kıdem ve ihbar tazminatı için en
yüksek mevduat faiziyle, diğer talepler için yasal faiziyle birlikte
tazminine karar verilmesi istemiyle İdari
yargı yerinde dava açılmıştır. ANKARA
10. İDARE MAHKEMESİ; 9.3.2005 gün ve E: 2005/461, K: 2005/307 sayı ile, 5521
sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 1. maddesinde; İş Kanununa göre işçi sayılan
kimselerle (Kanunun değiştirilen ikinci maddesinin C, D ve E fıkralarında
istisna edilen işlerde çalışanlar hariç) işveren veya işveren vekilleri
arasında iş akdinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından
doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesi ile görevli olarak lüzum görülen
yerlerde iş Mahkemelerinin kurulacağının hükme bağlandığı; dosyanın
incelenmesinden; davanın, Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı'nın 3.2.2005
tarih ve B.02.1.DİE.0.61.906.-85 sayılı işleminin iptali ile davacının İş
Kanunu'ndan doğan sosyal hakları olan Ödenmemiş Ücret, Kullandırılmayan
Yıllık İzin Ücretleri, Kıdem, İhbar ve Kötüniyet tazminatı olmak üzere toplam
12.074,00YTL'nin iş akdinin feshi tarihinden itibaren işleyecek, kıdem ve ihbar
tazminatı için en yüksek mevduat faiziyle, diğer talepler için yasal faiziyle
birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açıldığı, dolayısıyla işçi aylık
ve diğer parasal haklarına ait uyuşmazlığın İş Kanunundan kaynaklandığının
anlaşıldığı; bu durumda, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun açık hükmü
gereği, dava konusu uyuşmazlığın İş Mahkemesi tarafından görülmesi
gerektiğinden, idari yargı yerlerince incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar,
temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, aynı istemlerine 100,00YTL fazla çalışma ve hafta tatili
alacağına ilişkin istemi de ekleyerek; toplam 12.173,00 YTL alacağının
tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 2.
İŞ MAHKEMESİ; 7.11.2006 gün ve E:2005/959, K:2006/565 sayı ile, Davacı vekilinin dava dilekçesini özetledikten sonra; müvekkilinin
toplam 12.173,00 YTL alacağının yasal faizleri ile birlikte davalıdan alınıp
davacıya verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiş olduğu; Davalı vekilinin
cevap dilekçesinde, davacının Nisan 1986-30.6.2004 tarihleri arası
fasılalarla 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunun 4/C maddesi uyarınca geçici
personel olarak çalıştığını davacının işçi statüsünde olmadığını, davacının
iddialarının haksız ve yersiz olduğunu beyanla, davanın reddine karar
verilmesini talep etmiş olduğu; davanın İş Kanunundan kaynaklanan işçilik
alacaklarına ilişkin bulunduğu; Mahkemelerince tarafların tüm delillerinin
toplandığı, bu cümleden olarak davacının SSK sicil dosyası, işverenlikte
bulunan şahsi sicil dosyası ve eklerinin getirtildiği, ticaret odasından davacının
ücretinin sorulduğu, tarafların tanıklarının dinlenildiği, gösterdikleri
diğer delillerin toplandığı, dosya üzerinde bilirkişi incelemesi
yaptırıldığı; tüm dosya içindekiler birlikte incelendiğinde, davacının 657
Sayılı Devlet Memurları Kanunun 4/C maddesindeki geçici personel niteliğinde
olduğu, 657 Sayılı Kanunun 4/C maddesinde geçici personelin "1 yıldan az
süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna, Devlet Personel Dairesinin ve Maliye
Bakanlığının görüşlerine dayanılarak Bakanlar Kurulunca verilen görevlerde
belirtilen, ücret ve adet sınırları içinde sözleşme ile çalıştırılan işçi
sayılmayan kimseler” olarak tanımlanmış olduğu; 53 Sayılı Devlet İstatistik
Enstitüsü Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanunun 13. maddesinde aynı yönde
hüküm bulunduğu, Bakanlar Kurulu uyarınca 1 yıldan az süreli istihdam
edilecek geçici personelin hizmet sözleşmesi ile çalıştığı ve 657 Sayılı
Yasanın 4/C kapsamında alındığının anlaşıldığı; bu nedenle Mahkemece davacı
statüsünde çalışanların davalarına İdari Yargıda bakılması gerektiğinden ve
Yargıtay uygulaması da bu yönde olduğundan davanın reddine karar vermenin
gerektiği; yukarıda açıklanan nedenlerle, Davaya
bakıp sonuçlandırmak İdari Yargı Mercilerinin görevine girdiğinden dava
dilekçesinin HUMK’un 27. madde hükümlerine göre görev yönünden reddine, karar
vermiş; bu karar, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 9.7.2007 gün ve E:2007/20178,
K:2007/23015 sayılı kararıyla onanmış ve kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı
dosyasının; idari yargı dosyası ile birlikte 15. maddede belirtilen yönteme
uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği; her iki yargı yerinde “Ödenmemiş Ücret, Kullandırılmayan Yıllık İzin Ücretleri,
Kıdem, İhbar ve Kötüniyet tazminatı olmak üzere toplam 12.074,00 YTL”
yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu ve usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Davalı idarede, sosyal güvenlik mevzuatı yönünden 506 sayılı Kanun hükümlerine tâbi
olarak; 657 sayılı Kanunun 4/C ile, 53 sayılı(Mülga) Kanunun 13.
maddesine istinaden çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararları gereğince, “Geçici
Personel” statüsünde, Hizmet Sözleşmesi imzalayarak istihdam edilen ve hizmet sözleşmesi yenilenmeyerek işine son vermiş bulunan
davacının; İş Kanunu'ndan doğan sosyal hakları olan Ödenmemiş Ücret,
Kullandırılmayan Yıllık İzin Ücretleri, Kıdem, İhbar ve Kötüniyet tazminatı
olmak üzere toplam 12.074,00 YTL alacağının ödenmesi isteminden ibarettir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun istihdam
şekillerini düzenleyen değişik 4. maddesinde, kamu hizmetlerinin memurlar,
sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürüleceğine işaret
edilmiş ve (C) bendinde, “C) Geçici personel: Bir yıldan az süreli veya
mevsimlik hizmet olduğuna Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının
görüşlerine dayanılarak Bakanlar Kurulunca karar verilen görevlerde ve
belirtilen ücret ve adet sınırları içinde sözleşme ile çalıştırılan ve işçi
sayılmayan kimselerdir.” Şeklinde tanımlanmış; 53 Sayılı Devlet İstatistik Enstitüsünün Görev; Yetki
ve Kuruluşu Hakkında Kanun (Mülga)’un 13. maddesinde, “Sayım
ve anketlerle ilgili işlerde, bu kanun gereğince görevlendirileceklere
ödenecek ücretler, gündelikler veya soru kağıdı başına verilecek ödenekler,
mesai saatleri içinde ve dışında çalıştırılacak memurlara verilecek zaruri
gider karşılıkları ile, her çeşit ödenekler ve Harcırah Kanunu dışında
kalanlara verilecek yolluklar, Bakanlar Kurulu Kararı ile tesbit olunur.”;
bu Kanunu yürürlükten kaldıran 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanununun,
“Ödemeler” başlıklı 49. maddesinde de “Sayım, araştırma ve veri kalite
kontrolü ile inceleme ve denetleme işlerinde kurum içinden veya dışından bu
Kanun gereğince geçici görevle görevlendirilecek olan kişilere başka yerde
görevlendirildikleri süre için verilecek gündelikler, 6245 sayılı Harcırah
Kanunu hükümleri uyarınca belirlenecek gündeliklerin birbuçuk katı olarak
uygulanır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4
üncü Maddesinin (C) fıkrasına göre sözleşmeli olarak çalıştırılacak geçici
personele ödenecek ücretler, Kurum dışından görevlendirileceklere verilecek
zaruri gider karşılıkları ve her çeşit ödenekler ile anket formu başına
verilecek ödenekler ve bunların usûl ve esasları Bakanlar Kurulu kararı ile
tespit edilir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4
üncü Maddesinin (C) fıkrasına göre sözleşmeli olarak çalıştırılacak geçici
personele, bu Kanunun 45 inci Maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında
verilecek fazla çalışma ücreti, 15-11 inci dereceden aylık alanlar için
tespit edilen tutar kadar ödenir. Bu Kanun gereğince geçici görevle
görevlendirilenlere verilecek yol ve konaklama giderleri ile sürekli görevle
görevlendirilenlerin harcırahları da 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümleri
uyarınca ödenir. Sayım, araştırma, inceleme, denetleme ve
veri kalite kontrolü için alanda görevlendirilenler, mahallî idarelerce işletilen
toplu taşım araçlarından geçici görev süresince ücretsiz ve kamu kurum ve
kuruluşlarının konaklama ve sosyal tesis imkânlarından, ilgili kamu kurum ve
kuruluşlarının personeline uygulanan şartlarla aynen yararlandırılır.”
denilmiştir. Olayda
davacının, 657 sayılı Yasa’nın 4/C. maddesi ile 53 sayılı(Mülga) Kanunun 13.
maddesine istinaden çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararları gereğince, “Geçici
Personel” statüsünde, Hizmet Sözleşmesi ile çalıştırıldığı anlaşılmakta olup,
anılan yasal düzenlemelere göre işçi sayılmayan “kamu görevlisi” olduğu; öte
yandan, idare hukuku esaslarına göre düzenlenen hizmet sözleşmesinin de
“idari sözleşme” niteliği taşıdığı kanaatine varılmıştır. İdarenin,
kamu görevlisi sayılan personeli ile arasındaki ilişki, idare hukuku
ilkelerine dayanan ve idare hukuku ilkeleriyle düzenlenen bir kamu hukuku
ilişkisidir. Her ne kadar, hizmet sözleşmesinin 9. maddesi ile, davacı Sosyal
Sigortalar Kanunu’na tabi kılınmış ise de, personelin bağlı olacağı sosyal
güvenlik kurumunu belirleyen bu hüküm, taraflar arasındaki kamu hukuku
ilişkisini değiştiremez ve ortadan kaldıramaz. Bu duruma
göre ve hizmet sözleşmesinin 6. maddesinde ücrete ilişkin düzenleme
gözetildiğinde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-c.
maddesinde belirtilen idari sözleşmeden dolayı taraflar arasında çıkan
uyuşmazlık kapsamındaki davanın görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli
bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, Ankara 10. İdare Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Ankara 10.İdare
Mahkemesi’nce verilen 9.3.2005 gün ve E: 2005/461,
K: 2005/307 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/65 KARAR NO: 2009/8 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Davacılara ait binanın,imar yolunda kalması nedeniyle yıktırılmasından dolayı
uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacılar : 1- K.A. (Ö), 2- Ş.Ö. 3-G.G. (Ö), 4- M.Ö. Vekili : Av. C.Y. Davalı : Altındağ Belediye Başkanlığı Vekilleri : Av. İ.G. -Av. S.O. O L A Y : Davacılar vekili, dava dilekçesinde, davacıların
Altındağ Güneşevler 22036/4 ada parselde taşınmazın hisseleri oranında
iştiraken malikleri olduklarını, bu parsel üzerinde davacılara ait Güneşevler
4. Sokak No:12 adresinde Zemin+2 katlı bir bina ve No: 10 da tek katlı bir
yapının olduğunu, bu yapıların davacıların babası tarafından ve kendi tapulu
yerinde Gecekondu Af Yasası’ndan önce yapıldığını, aftan faydalandığını, 3194
sayılı Yasa’nın 18. maddesinin bu durumda olan yapıların ve yola gitmesi veya
diğer parsellere taşması durumunda bina hak sahibine bedeli ödenmeden veya
kamulaştırılmadan yıkılamayacağını öngördüğü, davacılara usulüne uygun yıkım
kararı alınmadan ve tebliğ yapılmadan binayı boşaltmasının istendiği, usulsüz
uygulamalarla davacıların oturduğu evlerin önce elektrik ve suyunun
kestirildiği, 11.12.2006 tarihi itibarıyla da davacılara ait binanın Belediye
ekiplerince yıkıldığını, yıkıma ilişkin usulüne uygun alınmış bir encümen
kararı olmadan, genel uygulamalar yapılarak yıkımın gerçekleştirildiği, yıkım
öncesinde de davacıların oturdukları evlerin elektrik ve suyunun kesilerek
zor durumda bırakıldıkları, İmar Yasası’nın 18. maddesi gereğince Belediyenin
yıkımını yaptığı veya kullanılamaz hale getirdiği yerlerin bedelini ödemesi
gerektiği, Yargıtay’ın yerleşik içtihadının da bu yönde olduğu, davacılara
ait yerlerin bedelinin 21.10.2005 tarihinde Ankara 1. Sulh Hukuk
Mahkemesi’nin 2005/815 D.İş numaralı tespit dosyası ile tespit ettirildiği,
Bayındırlık Bakanlığı 2005 yılı birim fiyatları ile 83.588,00YTL olduğu,
davalı Belediyeye Noterden ödeme ihbarının gönderildiği halde henüz bir ödeme
yapılmadığını ileri sürerek kamulaştırmasız el atma nedeniyle fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla müştemilat bedelleri olarak 10.000,00YTL’nin
ödenmesine, davalının temerrüde düştüğü 24.1.2007 tarihinden itibaren
alacağın tamamına yasal faizin uygulanmasına karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır. Davalı
vekilince, süresinde verilen birinci savunma dilekçesinde, Belediyelerince
davacılara ait binanın yıkılması işleminin tamamen imar uygulaması sonucu
imar yolunda kalan binanın tasfiyesinden ibaret olduğu, davacıların binası
ile ilgili olarak Belediyelerince Kamulaştırma Kanunu’na göre hiçbir işlem
yapılmadığı, yapılan ve kesinleşen imar planı gereği davacılara ait tapulu
hissenin başka bir imar parselinden karşılandığı, imar yolu üzerinde kalan
kaçak yapının da yıkıldığı, bu nedenle, davanın idari yargı yerinde görülmesi
gerektiği ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur. ANKARA 22. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
13.12.2007 gün ve E:2007/327 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu itirazının
reddine karar vermiştir. Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolundaki süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyası
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI : Davacıların
1350/248980 hissesine sahip oldukları 3105 ada, 2 sayılı kadastral parsel
üzerinde bulunan kaçak binalarının imar yolunda kalması nedeniyle
kamulaştırma yapılmaksızın yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın yasal
faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle Ankara 22. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin E:2007/327 sayısında kayıtlı olarak açılan davada, davanın
görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek davalı
idarece görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari
dava türleri arasında sayıldığı, dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığın,
davacılara ait Altındağ İlçesi, Hasköy, Güneşevler, 4. Sokak, 10 ve 12 no’lu binaların,
davalı idarece, imar yolu üzerinde bulunması ve kaçak yapı olduklarının
tespitinden dolayı yıkılması nedeniyle fazlaya ilişkin hakları saklı
tutularak 10.000,00 Yeni Türk Lirasının davalı idareden tahsili isteminden
kaynaklandığının anlaşıldığı, davalı idarenin, binaların 81300 no'lu imar
planında yolda kalması ve kaçak yapı olmaları nedeniyle yıkıldığını,
davacılara tapulu hisselerine karşılık arsa tahsis edildiğini, herhangi bir
bedel ödenmesinin mümkün bulunmadığını iddia ettiği, bu durumda, davacılara
ait kaçak yapıların 81300 no'lu imar planında imar yolu üzerinde kalması
nedeniyle yıktırılmasından dolayı bir bedel ödenip ödenmeyeceği noktasından
kaynaklanan ve sonuçta bir idari işlem olan imar planına dayanılarak sözü
edilen yapıların yıktırılmasından doğan zararın tazminine ilişkin bulunan
davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde
çözümlenmesi gerektiği, bu nedenlerle, 2247 Sayılı Yasa’nın 10. maddesi
uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13.maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da
yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI :
Davacılar K. A. (Ö.) ve arkadaşları vekili tarafından davalı Altındağ
Belediye Başkanlığı aleyhine, Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan
2007/327 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından
2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması nedeniyle Uyuşmazlık Mahkemesi Yüksek Başkanlığı’nca gönderilen
2008/65 Esas sayılı dosyanın incelendiği, davacılar vekilinin, Altındağ
İlçesi, Hasköy, Güneşevler 4. sokakta davacılara ait taşınmazın 1350/248980
hissesine sahip oldukları, 3105 ada, 2 sayılı kadastral parsel üzerindeki 10
ve 12 no’lu gecekonduların üzerinden yol geçmesi nedeniyle davalı idare
tarafından binaların kamulaştırılmadan yıkılması üzerine fazlaya dair hakları
saklı kalmak kaydıyla 10.000,00YTL tazminatın, dava tarihinden yasal faizi
ile birlikte davalı idareden alınıp davacıya ödenmesi için Ankara 22. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nde dava açıldığı ve davalı Belediye tarafından görev
itirazında bulunduğunun anlaşıldığı, davalı Altındağ Belediye Başkanlığı’nın
ise, yıkılan binaların imar planında yol üzerinde kalması nedeniyle
yıktırılmasından dolayı davacıların tapulu hisselerine karşılık arsa tahsis
işleminin yapıldığını, bedel ödenmesinin mümkün bulunmadığına dair beyanda bulunduğu,
Anayasa’nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi işlem ve
eylemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında
sayıldığı, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi
Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 5. maddesinin (b)
bendinde ise, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derece Danıştay’da
çözümlenecek olanlar dışındaki tam yargı davalarını idare mahkemelerinin
çözümleyeceğinin belirtildiği, 81300 no’lu imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini istemiyle
açılan davada, binaların yıkılması nedeniyle davacılara bir bedel ödenip
ödenmeyeceği hususunun imar mevzuatı hükümlerine göre incelenerek bir sonuca
varılması gerekeceğinden, idarenin kamu gücünü kullanarak tek taraflı olarak
tesis ettiği bu işlemin denetiminin idare hukuku kurallarına davanın görüm ve
çözümünün idari yargı yerine ait bulunduğu, bu nedenlerle, Danıştay
Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2007/323 Esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda
yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
davacıya ait binanın, imar planında imar yolu üzerinde kalması nedeniyle
tapulu hissesinin başka bir imar parselinden karşılanarak tapusu verilmekle
birlikte herhangi bir bedel ödenmeksizin davalı idarece binanın yıktırılmasından
dolayı fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla müştemilat bedeli olarak
10.000,00YTL’nin yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline karar
verilmesi istemiyle açılmıştır. Davacılar
vekili, dava dilekçesinde, yapıların davacıların babası tarafından ve kendi
tapulu yerinde Gecekondu Af Yasası’ndan önce yapıldığını, aftan
faydalandığını, davacılara usulüne uygun yıkım kararı alınmadan ve tebliğ
yapılmadan binayı boşaltmasının istendiği, usulsüz uygulamalarla davacıların
oturduğu evlerin önce elektrik ve suyunun kestirildiği, 11.12.2006 tarihi
itibarıyla da davacılara ait binanın Belediye ekiplerince yıkıldığını, yıkıma
ilişkin usulüne uygun alınmış bir encümen kararı olmadan, genel uygulamalar
yapılarak yıkımın gerçekleştirildiğini belirtmiştir. Davalı
vekilince, savunma dilekçesinde, Belediyelerince davacılara ait binanın
yıkılması işleminin tamamen imar uygulaması sonucu imar yolunda kalan binanın
tasfiyesinden ibaret olduğu, davacıların binası ile ilgili olarak Belediyelerince
Kamulaştırma Kanunu’na göre hiçbir işlem yapılmadığı, yapılan ve kesinleşen
imar planı gereği davacılara ait tapulu hissenin başka bir imar parselinden
karşılandığı, imar yolu üzerinde kalan kaçak yapının da yıkıldığı ileri
sürülmüştür. Bu
durumda, her ne kadar davacı tarafından Ankara 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde
açılan tespit dosyasında yapı için bedel tespiti yaptırılmış ve bu bedelin
bir miktarı dava konusu edilmiş ise de, ortada idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmadığı, davanın anılan Yasanın 14.
maddesinde işaret edilen bedel arttırma davası niteliğinde olmadığı sonucuna
varılmıştır. Olayda,
yapılan ve kesinleşen imar planının uygulaması sonucu imar yolunda kalan
binanın yıkılmasıyla birlikte davacıya ait tapulu hissenin başka bir imar
parselinden karşılandığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı
ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir. Açıklanan
nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Altındağ Belediye
Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
davalı Belediye vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
13.12.2007 gün ve E:2007/327 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 2.2.2009
gününde Üyeler Mustafa KICALIOĞLU ile Mahmut BİLGEN’in KARŞI OYLARI ve OYÇOKLUĞU
İLE KESİN OLARAK karar verildi. KARŞI
OY 2981 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi uyarınca "Bu
maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar,
belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz." 16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı Yargıtay İçtihadı
Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine girişilmeksizin idare
tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu tüzel kişiliği aleyhine
el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın mülkiyetinin kamu tüzel
kişiliğine devri karşılığında tazminat davası açabilir. Yargıtay 5. Hukuk
Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür davaların kamulaştırmasız el
atma davası olarak adli yargı yerinde görülmesi gerektiği kabul
edilmiştir(Y5HD. 1.5.2006, E.2006/2677,K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmalığın
adli yargı yerinde çözülmesi gerektiği, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı
Yasanın 10. maddesi uyarınca yaptığı başvurunun reddine karar verilmesi
düşüncesinde olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne
katılamıyoruz. 2.2.2009 Üye Üye Mustafa KICALIOĞLU Mahmut BİLGEN —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/69 KARAR NO: 2009/9 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Davacıya ait ağaçların, taşınmazın imar uygulaması sonucu yol
ve kanal olarak ayrılması nedeniyle kesilmesinden dolayı uğranılan zararın
tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk. K A R A R
Davacı : A.G. Davalı : Yahyalı Belediye Başkanlığı Vekili : Av. G.T. O L A Y : Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak Belediye tarafından
kesilen ağaçlarının bedelini bilirkişi marifetiyle tespit ettiren davacı,
Yahyalı, Yüzüncüyıl Mahallesi, Çayiçi mevkiinde bulunan 61 ada, parsel 13 de
tapuda adına kayıtlı bulunan bahçesinden İmar Yasası’nın 18. madde uygulaması
sırasında yol ve dere yatağının geçirilmesi suretiyle çeşitli meyve
ağaçlarının herhangi bir bedel ödenmeden kesildiğini, bu nedenle, bahçesinde
bulunan meyve ağaçlarının kesilmesi suretiyle meydana gelen 3.976,60YTL
zararının yasal faizi ile birlikte davalı Belediyeden tahsili istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır. YAHYALI SULH HUKUK MAHKEMESİ;
27.7.2007 gün ve E:2007/133, K:2007/190 sayı ile, davacının, 61 ada, 13 parsel sayılı
kendisine ait taşınmazda bulunan bahçesi üzerinde Belediye tarafından 18
uygulaması yapıldığını ve kendi arsası içerisindeki ağaçların hiçbir bedel
ödenmeden kesildiğini, bunun sonucunda 3.976,60YTL zararın meydana geldiğini
belirterek söz konusu miktardaki zararının yasal faizi ile birlikte davalı
Belediyeden alınmasına karar verilmesini talep ettiği, Mahkemelerinde yapılan
açık yargılama ve toplanan deliller sonucunda, Mahkemelerine davacı
tarafından davalı Belediyenin İmar Yasası’nın 18. maddesine dayanarak yapmış
olduğu arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında kendi arazisinden düzenleme
ortaklık payı olarak Belediyeye geçen yerler üzerindeki ağaçların Belediye
tarafından kesilmesi sonucunda ortaya çıkan zararın tazminini istediğinin
anlaşıldığı, yerleşik Yargıtay uygulamalarından da anlaşıldığı üzere, Belediye
tarafından ilçe merkezinde imar düzenlemesi yapmak amacı ile İmar Yasası’nın
18. maddesine dayanarak yapılan işlemin idari bir işlem olduğu, bu idari
işlem sonucunda düzenleme ortaklık payı olarak Belediyenin mülkiyetine geçen
yerler üzerindeki ağaçların kesilmesinin de bu idari işlemin devamı niteliğindeki
bir işlem olduğu, dava konusu olayda davacının ağaçlarının davalı Belediye
tarafından kesilmesi sebebi ile uğradığı zararın tazminini istediği, bir kamu
kurumu niteliğindeki Belediyenin İmar Yasası’na dayanarak gerçekleştirdiği
eylem idari bir işlem olduğundan, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesi
hükmünce bu işlemden doğan zararın da idari işlemden kaynaklanan ve tam yargı
davasına konu oluşturan bir zarar niteliğinde olduğu, bu itibarla, davanın
idari yargının görev alanına girdiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. KAYSERİ 1. İDARE MAHKEMESİ;
4.2.2008 gün ve E:2007/491 sayı ile, davacı A. G.
tarafından, mülkiyeti kendilerine ait bulunan Kayseri İli, Yahyalı İlçesi,
Çayiçi mevkiinde ve tapunun 61 ada, 13 parsel sayısında kayıtlı bulunan
taşınmazın bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18 inci maddesi
uyarınca yapılan imar uygulaması sonrasında, taşınmazlar üzerinde bulunan
ağaçların Yahyalı Belediyesi’nce kesilmesi sonucu uğranıldığı belirtilen
3.976,60YTL zararın tazmini istemiyle Yahyalı Belediye Başkanlığı'na karşı
dava açıldığı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinden söz
ederek, idari eylemin, idarenin işlevi
sırasında bir hareketi, bir olayı,
bir tutumu; idari karar ve işlemle ilgisi
olmayan, başka bir deyişle, öncesinde, temelinde bir idari karar veya işlem
olmayan salt maddi tasarrufları anlattığı, hukuk devleti olmanın kaçınılmaz
gereklerinden biri olarak, kamu gücünü kullanan idarenin, tek yanlı
iradesiyle idari işlem tesisinden önce bu işlemin maddi ve hukuki sebeplerini
ortaya koymasının zorunlu olduğu, idarenin hiç
bir kurala dayanmayan keyfi uygulamalarının, idare hukukunun konusuna giren
"idari eylem" veya "idari işlem" olarak kabulünün
olanaklı bulunmadığı, idarenin, açık ve ağır biçimde kanunilikten ve
hukukilikten yoksun olan bu eylemlerinin "haksız fiil" olarak kabul
edileceği, dosyanın incelenmesinden, davacı A. G. tarafından, mülkiyeti
kendilerine ait bulunan Kayseri İli,
Yahyalı İlçesi, Çayiçi mevkiinde ve tapunun 61 ada, 13 parsel sayısında kayıtlı bulunan taşınmazın bulunduğu alanda
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18 inci
maddesi uyarınca yapılan imar uygulaması sonrasında taşınmazlar üzerinde
bulunan ağaçların Yahyalı Belediyesi’nce kesilmesi sonucu uğranıldığı
belirtilen 3.976,60YTL zararın tazmini istemiyle Yahyalı Sulh Hukuk
Mahkemesi’nde E:2007/133 sayılı davanın açıldığı,
anılan Mahkemenin 27.7.2007 gün ve K:2007/190 sayılı kararıyla, idari işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın
görümünde idari yargının görevli bulunduğu gerekçesiyle davanın görev
yönünden reddedildiği; kararın 24.8.2007 tarihinde kesinleşmesi üzerine
bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı, olayda, Yahyalı Belediyesi
tarafından, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesi uyarınca yapılan uygulama
sonucunda düzenleme ortaklık payı olarak Belediye adına tescil edilen
parseller üzerinde davacılara ait
bulunan ağaçların idari bir işlem tesis edilmeksizin kesildiğinin görüldüğü,
parselasyon işleminin, imar
hududunda bulunan binalı veya
binasız arsa ve arazilerin düzenlemesi olduğu, bunun dışında, parselasyon
yapma yetkisinin bu arsa ve arazilerin üzerindeki menkul ve gayrimenkul
mallar üzerinde kamulaştırma veya başkaca bir idari karar almadan tasarrufta
bulunma yetkisi vermeyeceği, İdarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konu
taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve projeye aykırı iş
görüldüğü iddiasıyla açılacak müdahalenin men'i ve meydana gelen zararın
tazmini davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere
ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümleneceğinin
yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunduğu, bu durumda, idarenin,
mülkiyeti davacıya ait olan ağaçları haksız fiil neticesinde kesmesi
neticesinde meydana gelen zararın tazminine yönelik bulunan davanın, Borçlar
Kanunu’nun haksız fiillere ilişkin hükümlerine göre adli yargı yerince
çözümlenmesi gerekeceği, bu nedenlerle, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanun'un 19 uncu maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için
dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine; bu konuda yüksek
Mahkemece karar verilinceye kadar yargılamanın ertelenmesine karar
vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde
öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3194
sayılı Kanun’un 18. madde uygulaması sonucu davacıya ait olan taşınmazın yol
ve kanal olarak ayrılması nedeniyle bu yerdeki çeşitli meyve ağaçlarının
herhangi bir bedel ödenmeden kesilmesi suretiyle meydana gelen 3.976,60YTL
zararın yasal faizi ile birlikte davalı Belediyeden tahsili istemiyle
açılmıştır. Davalı
idarece verilen savunmada, Belediyece yapılan 18. madde uygulaması ile ilgili
işlemlerin 2006 yılı ortalarında tamamlanarak kesinleşmesine rağmen,
Belediyece 18. madde uygulamasının fiiliyata geçirilmesine ilişkin yer belirleme
ve bu paralelde ağaç kesim işlemlerinin 2007 yılı ortalarında yapıldığı, yine
bu süre içerisinde mal sahiplerine taşınmazlar üzerindeki ağaçlarını
kesmeleri konusunda çeşitli şekillerde ve defaatle uyarı ve ihtarlarda
bulunulduğu ve aksi halde söz konusu ağaçların Belediye ekiplerince
kesileceğinin bildirildiği, ancak, tüm bunlara rağmen davacı tarafından
herhangi bir işlemde bulunulmadığı ve akabinde ağaçların Belediye ekiplerince
kesilmesini müteakip söz konusu davanın ikame edildiği, ayrıca kesilen
ağaçlara Belediye Başkanlığınca el konulmayıp, sahibinin alması amacıyla
taşınmaz üzerinde bırakıldığı belirtilmiştir. Olayda,
3194 sayılı Kanun’un 18. madde uygulaması sonucu davacıya ait olan taşınmazın
(düzenleme ortaklık payı olarak alınarak) yol ve kanal olarak ayrıldığı,
taşınmazın zemininin uyuşmazlık konusu yapılmadığı, bu taşınmazdaki çeşitli
meyve ağaçlarının herhangi bir bedel ödenmeden kesilmesi nedeniyle uğranılan
zararın tazmini istemiyle dava açıldığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer
alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir. Açıklanan
nedenle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun reddi gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle, Kayseri 1.İdare Mahkemesi’nin
4.2.2008 gün ve E:2007/491 sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 2.2.2009 gününde
Üyeler Mustafa KICALIOĞLU ile Mahmut BİLGEN’in KARŞI OYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE
KESİN OLARAK karar verildi. KARŞI
OY 2981 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi uyarınca "Bu
maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar,
belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz." 16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı Yargıtay İçtihadı
Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine girişilmeksizin idare
tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu tüzel kişiliği aleyhine
el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın mülkiyetinin kamu tüzel
kişiliğine devri karşılığında tazminat davası açabilir. Yargıtay 5. Hukuk
Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür davaların kamulaştırmasız el
atma davası olarak adli yargı yerinde görülmesi gerektiği kabul
edilmiştir(Y5HD. 1.5.2006, E.2006/2677,K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmalığın
adli yargı yerinde çözülmesi gerektiği, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun
kabulü ile Sulh Hukuk Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılmasına
karar verilmesi düşüncesinde olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde
oluşan görüşüne katılamıyoruz. 2.2.2009 Üye Üye Mustafa KICALIOĞLU Mahmut
BİLGEN —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/84 KARAR NO: 2009/10 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 1)
Davanın çözümünde, aralarında uyuşmazlık çıkan yargı yerleri dışında kalan
üçüncü yargı düzenine dahil yargı yerinin görevli olduğunun saptanması
halinde de, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, görevli yargı yerini belirleme yetkisine
sahip bulunduğu, 2) Görevli
bulunduğu askeri aracın uğradığı trafik kazası sonucunda ölen J.Kd.Binbaşının
çocukları tarafından, idare aleyhine açılan tazminat davasının, ASKERİ İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacılar : C.K.-Z.F.K. Vekili :
Av. S.A. Davalı :
İçişleri Bakanlığı Vekili : Av. A.Ö. O L A Y : Davacılar vekili, dava dilekçesinde,
davacıların babası S. K.’un (J.Kd.Binbaşı), Batman İli Jandarma İstihbarat
Şube Müdürlüğü’nde çalışmakta iken Diyarbakır E Tipi Cezaevi’nde bulunan
tutuklularla görüşme yapmak üzere görevlendirildiğini, görevlendirme
sonrasında, davacıların babasının emir ve komutasında bir heyet
oluşturulduğunu, 27 Aralık 1997 günü Batman İli Jandarma Komutanlığı’na ait
iki araçla yola çıkıldığını, Bismil İlçesi Salat Köprüsü’ne gelindiğinde, yol
üzerinde trafik kazası olduğunun görüldüğünü ve bu esnada Batman istikametinden
gelen ham petrol yüklü bir tankerin duramayıp araçlara çarptığını,
davacıların babasının yaralı olarak olay yerinden alınarak hastaneye
kaldırıldığını, ancak, kurtarılamayarak hastanede vefat ettiğini, olay
sebebiyle, davacıların tazminat davası açma zorunluluğunun doğduğunu,
davalının tam kusuruna dayanılmamış olup, taleplerinde her türlü denkleştirme
sebeplerinin dikkate alındığını, davada kusur dereceleri ve sorumluluk
sebepleri ne olursa olsun mevcut ve muhtemel tüm zincirleme sorumlular yönünden
müteselsil sorumluluk hükümlerine dayanıldığını belirterek fazlaya ilişkin
haklarının saklı kalması kaydı ile şimdilik C. K. için 500,00YTL maddi,
10.000,00YTL manevi, Z. F. K. için 500,00YTL maddi, 10.000,00YTL manevi olmak
üzere toplam 20.100,00YTL maddi ve manevi tazminatın olay tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan müştereken ve müteselsilen
tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. Davalı
idare vekilince, süresi içinde verilen birinci savunma dilekçesinde, davada
idari yargının görevli olduğu ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur. ANKARA 26.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 5.12.2007 gün ve E:2007/287 sayı ile, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin 2.4.2007 tarih ve 2006/325 E, 2007/51 K sayılı içtihadı gereğince
davalı vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir. Davalı idare vekilinin süresi içinde verdiği idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine, dava
dosyası örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : Davacıların
babası S. K.'un, Batman İli Jandarma Komutanlığı İstihbarat Şube Müdürlüğü’nde
görevli iken, Diyarbakır E Tipi Cezaevi’nde bulunan tutuklularla görüşme
yapmak için görevlendirilmesi üzerine Diyarbakır İline giderken yolda meydana
gelen bir trafik kazasına yardım amacıyla durduğu sırada, askeri araca petrol
yüklü bir tankerin çarpması sonucu yaralanması ve kaldırıldığı hastahanede
ölmesi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevi zararın tazmini
istemiyle Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2007/287 Esas sayısında
açılan davada, davalı idarece davanın görüm ve çözümünün idari yargının
görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve itirazın
reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği,
Anayasa’nın 125. maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2 nci maddesinde, idari dava türlerinin sayıldığı, bu
maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları muhtel
olanlar tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve çözümünün idari
yargının görev alanına giren idari dava türleri arasında sayıldığı, dava
konusu uyuşmazlığın kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin
yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin ölümü
nedeniyle uğranıldığı iddia olunan zararın tazminine ilişkin bulunduğu, kamu
hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan idarenin, kamu hizmetinin yürütülmesi
sırasında kamu görevlisinin ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı
hizmet kusuru ya da kusursuz sorumluluk esasları çerçevesinde sorumluluğunu
gerektiren bir husus olup olmadığının tayin ve tespitinin, idare hukuku ilke
ve kurallarına göre idari yargı yerlerine ait bulunduğu, buna göre,
uyuşmazlığın görüm ve çözümü, idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli olan
idari yargıya ait bulunduğundan, Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
görevlilik kararının kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı
Yasa’nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir. Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Babaları S. K.’un Batman İli Jandarma Komutanlığı
İstihbarat Şube Müdürlüğü’nde görevli iken ölümü nedeniyle davalı İçişleri
Bakanlığı aleyhine Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2007/287
sayılı tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı
Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle
gönderilen dosyanın incelendiği, S.K.’un Batman İli Jandarma Komutanlığı
İstihbarat Şube Müdürlüğü’nde jandarma binbaşı olarak görev yaparken
Diyarbakır E tipi cezaevinde görüşme yapmak için görevlendirilmesi üzerine
giderken yolda meydana gelen trafik kazasına yardım amacıyla durduğu sırada
askeri araca tankerin çarpması nedeniyle yaralandığı ve manevi tazminatın
olay tarihinden itibaren yasal faiziyle idare tarafından ödenmesine karar
verilmesi istemiyle Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde davanın açıldığı,
davalı idare tarafından görev itirazında bulunması üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı, Anayasa’nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava türleri
arasında sayıldığı; buna karşın dava konusu zararın, kamu idaresine ait aracın
karayolunda işletilmesi sırasında meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli
yargı yerinin belirlenebilmesi için konuya ilişkin özel düzenleme içeren
Karayolları Trafik Yasası hükümlerinin gözden geçirilmesinin gerektiği; 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesi değişik birinci fıkrasında
“Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut
bir şeyin yaralanmasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı
veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle
işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün
sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” ve değişik
beşinci fıkrasında “İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın
sürücüsü veya aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi
kusuru gibi sorumludur” hükümlerini taşımakta; 106. maddesinde ise, “Genel
bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli dairelere, il özel idarelerine ve
belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu
araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu kanunun işletenin hukuki
sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır“ hükmüne yer verilmekte olup,
anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin, bir motorlu aracın
işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve işletme yardımcılarının
eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan,
kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın tehlike esasına göre sorumlu
tutuldukları; 106. madde ile de, maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının
işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa tabi kılındığının anlaşıldığı; sözü
edilen Yasa hükümlerinde açıkça bir düzenlemeye yer verilmediği gibi esasen
85. maddedeki hukuki sorumluluğun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele
alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi
içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları zararlardan
dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi olmasının doğal bulunduğu;
nitekim Karayolları Trafik Kanunu’nun hukuki sorumluluğa ilişkin diğer
hükümlerinde, 85. madde kapsamı dışında kalan hallerde genel hükümlerin
uygulanacağına işaret edildiği; belirtilen duruma göre kamu kurumuna ait
motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir
kamu görevlisinin yaralanması yada ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan
dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları
çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden
doğan zararların giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında
idari yargı yerlerince yapılacağının açık olduğu; olayda, jandarmaya ait
aracın tahsis edilen hizmetin yürütülmesi sırasında görevlinin yaralanması
dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin edilmesi istenildiğine göre,
yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve görevli kişinin bedeninde oluşması
karşısında uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde idari yargının
görevli bulunduğu; kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetini
yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması
ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru
ya da objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının
yargısal denetiminin, idari işlem ve eylemlerden doğan zararların giderilmesi
için 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesine göre
açılacak bir tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılacağının
açık olduğu, bu nedenlerle, Danıştay Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa’nın
10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara 26. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi
gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasa'nın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde askeri idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
görevli bulunduğu aracın uğradığı trafik kazası sonucunda ölen
J.Kd.Binbaşının çocukları tarafından maddi ve manevi tazminatın davalı
idarece ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır. Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında, idarenin
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala
bağlanmış olup, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlâl
edilenler tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve çözümünün idari
yargı yerlerinin görevine girdiği tartışmasızdır. Ancak,
tazminatın konusunu oluşturan zararın kamu idaresine ait bir motorlu aracın
karayolu üzerinde işletilmesi sırasında meydana gelmiş olması nedeniyle,
görevli yargı yerinin belirlenebilmesi için konuya ilişkin özel düzenleme
içeren Karayolları Trafik Kanunu hükümlerinin gözden geçirilmesi
gerekmektedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun, trafik
kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının, “İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu
Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu” başlıklı birinci bölümünde aynı
başlıkla yer alan 85. maddesinin değişik birinci fıkrası, “Bir motorlu aracın
işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara
uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme
adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde,
motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken
ve müteselsilen sorumlu olurlar” ve değişik beşinci fıkrası, “İşleten ve araç
işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına yardımcı
kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur” hükümlerini taşımakta; aynı
kısmın “Özel Durumlar” başlıklı üçüncü bölümünde Devlete ve kamu
kuruluşlarına ait araçların durumunu düzenleyen değişik 106. maddesinde ise,
“Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine
ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait
motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin
hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır” hükmüne yer verilmektedir. Anılan 85.
maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin, bir motorlu aracın işletilmesinden
ve bu arada aracın sürücüsünün ve işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından
dolayı üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın
“tehlike esası”na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de, maddede
sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa
tabi kılındığı anlaşılmaktadır. Sözü
edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki işletenin hukuki sorumluluğunun zarar
gören üçüncü kişiler bakımından ele alınmış olması karşısında, işleten veya
teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer
görevlilerin uğradıkları zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel
hükümlere tabi olması doğaldır. Nitekim,
Karayolları Trafik Kanunu’nun hukuki sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde,
85. madde kapsamı dışında kalan hallerde genel hükümlerin uygulanacağına
işaret edilmiştir. Belirtilen
duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi
amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi
nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif
sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir
tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılacağı açıktır. Davada,
idari yargı yerlerinden hangisinin görevli olduğuna gelince: Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini
yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağı
belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve 1602 sayılı Yasa’nın 25.12.1981 tarih ve 2568
sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinde de aynı hüküm yer almıştır. Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari
işlem ya da eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi“ ve “askeri hizmete ilişkin
bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. 1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar
asker kişi sayılmaktadır. İdari
eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması”, eylemin kanun ve nizamların Türk
Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi amacına
yönelik olması anlamını taşımaktadır. Askeri nitelikteki idari eylemi de,
askeri kural ve gerekler çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir
hareket, tutum veya meydana gelen ya da getirilen bir olay olarak tanımlamak
olanaklıdır. İdari
eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” için, eylemin bir asker kişiye
yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker kişinin beden bütünlüğü veya
malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması gerekir. Olayda,
askeri aracın tahsis edildiği hizmetin yürütülmesi sırasında araçta görevli
bulunan binbaşının ölümü dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin
edilmesi istenildiğine göre, zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde
yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması
karşısında, davada idari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması” ve “asker
kişiyi ilgilendirmesi” koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi görevli bulunmaktadır. Her ne
kadar, adli yargı yerince verilen görevlilik kararı üzerine, Danıştay
Başsavcısı tarafından genel idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına karşılık; açıklanan gerekçelerle görevin AYİM’e ait olması
nedeniyle; Uyuşmazlık Mahkemesi’nin yetki alanının belirlenmesi üzerinde
durulması gerekmiştir. 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanun’un 1. maddesi hükmüne göre, Uyuşmazlık Mahkemesi
davaların çözümünde adli, idari ve askeri yargı yerleri arasında meydana
gelen görev ve hüküm uyuşmazlıklarında görevli yargı yerini tayin etmekle
yükümlü kılınmış olduğuna göre, görev uyuşmazlığı çıkaran yargı yerlerinin
dışında kalsa bile, Uyuşmazlık Mahkemesi bu durumda görevli yargı yerini
belli etme yetkisine sahiptir. Çünkü Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacı,
mahkemelerin görevini tayin eden yasa kurallarının, yargılama usulüne ve kamu
düzenine ilişkin bulunması nedeniyle, davaya görevli olmayan mahkemelerce bakılmasını
önlemektir. Açıklanan
nedenlerle, davanın çözümü idari yargı düzeninde yer alan AYİM’e ait
olduğundan, Danıştay Başsavcılığı’nın olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ilişkin başvurusunun kabulüyle, Asliye Hukuk Mahkemesinin davalı idarenin görev
itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
davalı idare vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 26. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 5.12.2007 gün ve E:2007/287 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 2.2.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/86 KARAR NO: 2009/11 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Hemzemin geçitte trenin çarptığı sigortalı araç için araç sahibine ödemede
bulunan sigorta şirketince, zararın giderilmesi istemiyle idare aleyhine
açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K
A R A R Davacı : Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi Vekili : Av. İ.T. Davalı : TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Vekili : Av. N.Ç. O L A Y : Davacı vekili, dava dilekçesinde, davacı şirket
tarafından kasko sigortası ile sigortalı bulunan 09 HD 002 plakalı aracın,
7.9.2006 tarihinde davalı Kuruma ait Nazilli Söke seferini yapan trenin
çarpmasına (hemzemin geçitte) maruz kalarak hasarlandığını, yaptırılan
ekspertiz incelemesine göre sigortalı araç sahibine araç bedeli olarak
19.000,00YTL ödendiğini, kazanın oluşumunda davalı Kuruma ait tren
sürücüsünün kusurlu olduğunun anlaşıldığını, kasko tazminatını ödeyen davacı
şirket sigortalısının haklarına halef olduğundan yasal halefiyete dayanılarak
işbu davanın açıldığını, davalı Kurumdan istenen tazminatın, sigortalıya
ödenen tazminattan aracın hurda değerinin düşülmesi ile istenen tazminat
olduğunu, davalı Kurumun, Kuruma ait trenin ve sevk edenin kazanın oluşumunda
kusurlu olmaları nedeniyle tazminattan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu,
Borçlar Kanunu, Ticaret Kanunu gereğince sorumlu bulunduğunu, davalı Kuruma
tazminatı ödemesi için ihtarda bulunulduğunu, ancak, bu talebin
reddedildiğini ileri sürerek 15.445,00YTL(15.445.000.000.-TL) tazminatın,
ödeme tarihi olan 8.11.2006 tarihinden başlayacak en yüksek banka reeskont
faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır. Davalı
İdare vekili, süresi içinde verdiği birinci savunma dilekçesinde, Kuruluş
aleyhine açılan rücuen tazminat davasının halefiyet ilkesi gereğince açılmış
bir dava olması sebebiyle, ayrıca dava konusu olayın hizmet kusurundan kaynaklanması
nedeniyle davada idari yargının görevli olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur. Davacı vekili cevaba cevap dilekçesinde,
hemzemin geçitte gerekli tedbir alınmadığını, makinistin aracı gördüğü halde
gerekli ikazı yapmadığını, gereğinden fazla süratli gittiğini, kusurlu
olduğunu belirtmiştir. AYDIN 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
20.11.2007 gün ve E:2007/211 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının
reddine karar vermiştir. Davalı İdare vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyası
Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI : Davacı şirket tarafından
kasko sigorta poliçesi ile sigortalanan aracın, kapama zinciri açık olan
hemzemin geçitte tren ile çarpışması sonucu meydana gelen zarar için ödenen
miktardan hurda değeri düşüldükten sonra kalan 15.445,00YTL'nin tahsili
istemiyle TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne karşı Aydın 1. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin E:2007/211 sayısında açılan davada, davalı idarece davanın
görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev
itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasının istenilmiş olduğu, Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin,
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun
belirtildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2 nci maddesinde
idari dava türlerinin sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem
ve işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davalarının görüm ve çözümünün idari yargının görev alanına giren idari dava
türleri arasında gösterildiği, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün, bir kamu
kuruluşu olduğu, kamu hizmeti olduğu tartışmasız bulunan demiryolu taşımacılığı
işini tekel halinde yürüttüğü, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu
kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine
ilişkin davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak
yürütülüp yürütülmediğinin, kamu yararına uygun şekilde işletilip
işletilmediğinin, sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren
bir husus olup olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı yerlerine ait
bulunduğu, uyuşmazlığın, davacı sigorta şirketinin sigortalamış olduğu aracın
7.9.2006 tarihinde uğradığı hasarı ödemesi nedeniyle meydana gelen zararın,
hizmet kusuru esasına dayanılarak davalı idareden tazmini istemine ilişkin
olduğu, bu durumda, davanın görüm ve çözümü, idari işlem ve eylemlerden
dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla
görevli olan idari yargı yerlerine ait bulunduğundan, Aydın 1. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin, anılan Genel Müdürlüğün görev itirazının reddine ilişkin
kararının kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 10.
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir. Başkanlıkça,2247 sayılı Yasa’nın 13.maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI :
Davacı Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi vekili tarafından davalı TCDD
İşletmesi Genel Müdürlüğü aleyhine Aydın 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan
2007/211 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından
2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması nedeniyle gönderilen 2008/86 Esas sayılı dosyanın incelendiği,
davacı Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi tarafından, sigortalısı bulunduğu
09 HD 002 plakalı araca trenin çarpması sonucu meydana gelen maddi hasarlı
trafik kazası nedeniyle ödemiş olduğu 15.445.-YTL’nin tahsili için Aydın 1.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2007/211 Esas sayı ile dava açıldığı, hizmet
kusuru nedeniyle davalı idareden ödenen bedelin tahsilinin istendiği, davalı
idarece davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri
sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı, Anayasa’nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar
tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında
sayıldığı, TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel
kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğunun tartışmasız bulunduğu, 233 sayılı
KHK ve Ana Statü ile, özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak
karlılık ve verimlilik ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla,
işletmenin iktisadi faaliyetleri bakımından özel hukuk hükümlerine tabi
kılınmış olmasının, onun kamu hizmeti yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine
engel teşkil etmediği, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü bulunan kamu
kuruluşunun, bu hizmeti yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine ilişkin
davada, kamu hizmetinin yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak yürütüp yürütmediği,
kamu yararına uygun şekilde işletip işletilmediği, hizmet kusuru ve idarenin
sorumluluğunu gerektiren bir husus olup olmadığının tayin ve tespitinin idari
yargı yerine ait olduğu, bu nedenlerle, Danıştay Başsavcılığı’nın 2247 sayılı
Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Aydın 1.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2007/211 Esas sayılı görevlilik kararının
kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine
Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
sigortalı aracın uğradığı hasarı ödeyen sigorta şirketinin, zararın idarece
giderilmesi isteminden ibaret bulunan bir rücuen tazminat davasıdır. 28.10.1984
tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü(TCDD) Ana Statüsü’nün “Amaç ve Kapsam”
başlıklı 1. maddesi, “Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı
Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi
olarak söz konusu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak
üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı
altında teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki bünye, amaç ve
faaliyet konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık ve
iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ve ilgili diğer hususları düzenlemektir...”
hükmünü taşımakta; “Hukuki Bünye” başlıklı 3. maddesinde, bu Ana Statü ile
teşkil olunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin tamamı Devlete ait, tüzel
kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir
“Kamu İktisadi Kuruluşu” olduğuna ve 233 sayılı KHK ile bu Ana Statü
hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabi bulunduğuna işaret
edilmektedir. Buna göre,
TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe
sahip bir kamu kurumu olduğu tartışmasızdır. 233 sayılı KHK ve Ana Statü ile,
özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak kârlılık ve verimlilik
ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, İşletmenin iktisadi faaliyetleri
bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olması, onun kamu hizmeti
yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmemektedir. Dava
dilekçesinin incelenmesinden, davacı vekilince, olayda davalı İşletmenin ve personelinin
kusurundan dolayı sorumlu olduğu ileri sürüldüğüne göre, uğranılan zararın
tazmini istemine ilişkin davanın, zararın hizmetin kuruluşu ve işleyişindeki
aksaklıklardan doğduğu ve bu nedenle idarenin hizmet kusuru esasına göre
sorumlu olduğu nedenine dayanılarak açıldığı anlaşılmaktadır. Anayasa’nın
125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1-b maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları ihlal
edilenler tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında
sayılmıştır. Buna göre
tekel niteliğinde kamu hizmeti yürüten TCDD İşletmesinin bu hizmeti yürüttüğü
sırada kişilere verdiği zararın tazmini istemiyle açılan dava, olayda kamu
hizmetinin yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin,
hizmet kusuru veya başka nedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının
saptanmasını gerektirmektedir. Bu hususların saptanması ise idare hukuku
ilkelerine göre yapılabileceğinden, 2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b maddesi
kapsamında bulunan tam yargı davasının görüm ve çözümünde idari yargı yerleri
görevlidir. Buna
karşın, dava konusu zararın, karayolunun demiryolu ile kesiştiği hemzemin
geçitte meydana gelen kaza sonucunda oluştuğu nedeniyle ortada bir trafik
olayı bulunduğu düşüncesinden hareketle, davanın 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 85, 90 ve 106. maddeleri hükümleri uyarınca, işletenin hukuki
sorumluluğu kapsamında çözümlenmesi gerekeceği ileri sürülebilir ise de;
anılan Yasada gerek hemzemin geçitin karayolunun uzantısı olduğunu belirten
bir tanım ve düzenlemeye yer verilmemesi ve gerekse tren ya da diğer
demiryolu araçlarının bu Yasa kapsamına giren bir motorlu taşıt olarak
sayılmamış olması karşısında, bu iddiayı kabule olanak bulunmamaktadır. Nitekim,
TCDD Ana Statüsü’ne, Yüksek Planlama Kurulu’nun 27.4.1992 tarih ve 92/T. 29
sayılı kararıyla ilâve edilen Ek 2. maddede, “Demiryolunun karayolu, köy yolu
ve benzeri yollar ile yaptığı kesişmelerde demiryolu ana yol sayılır. Bu
kesişmelerde yapılan yeni yolun bağlı olduğu kurum veya kuruluş, alt ve üst
geçit yapmak ve diğer emniyet tedbirlerini almakla yükümlüdür. Demiryolu
trafik düzeninin gerektirdiği hallerde sözkonusu yollara ait geçitler ile
görüşe engel teşkil eden tesisler kime ait olursa olsun kaldırtılır. Demiryolu
üstünde seyreden araçların karayolu, köy yolu ve benzeri yollardaki araçlara
göre geçiş üstünlüğü vardır” denilmek suretiyle, demiryolunun farklı bir
hukuki statüye tabi bulunduğu açıklanmaktadır. Diğer
yandan, davacı sigorta şirketi 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1301.
maddesinde yer alan “Sigortacı sigorta bedelini ödedikten sonra hukuken
sigorta ettiren kimse yerine geçer, sigorta ettiren kimsenin vaki zarardan
dolayı üçüncü şahıslara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel
nispetinde sigortacıya intikal eder” hükmü uyarınca zarar görenin kanuni
halefi(yasal ardılı) olduğundan, incelenen uyuşmazlığın konusunu oluşturan
dava tipik bir tam yargı davasıdır. Bu
nedenle, uyuşmazlığın, adli yargı yerinde aleyhine açılan tazminat davasını
kaybedenler tarafından, hissesinden fazla ödediği miktardan sorumlu bulunan
idare aleyhine açılan ve bir borçlar hukuku müessesesi olan “rücuen alacak”
davası kapsamında olmadığı açıktır. Açıklanan
nedenlerle, sigortalı aracın uğradığı hasarı ödeyen sigorta şirketi
tarafından, hizmet kusuru esasına dayanılarak ve zararın idarece giderilmesi
istemiyle açılan tam yargı davasının görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevli
olduğundan, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Asliye Hukuk
Mahkemesinin davalı idarenin görev itirazının reddine ilişkin kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
davalı TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE
İLİŞKİN Aydın 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
20.11.2007 gün ve E:2007/211 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 2.2.2009
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/88 KARAR NO: 2009/12 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Davacıların murisinden kalan taşınmazın, Asliye Hukuk
Mahkemesinin ilâmı ile tescil harici bırakılması ve bunun sonucu olarak tapu
kaydının iptal edilmesi dolayısıyla uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini
istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği
hk. K A R A R
Davacı : M.G., Ö.N.G.,
F.G., E.D.O. Vekili : Av. H.E.,
Av.B.T. Davalılar : Maliye
Hazinesi / Maliye Bakanlığı O L A Y : Davacılar vekili; müvekkillerinin, V. G.'ün mirasçıları
olduğunu; muris V. G. adına kayıtlı Piri Paşa Mah., 229 ada, 21 parsel sayılı
taşınmazın, Silivri Asliye Hukuk Mahkemesinin E:1999/90 ve K:2002/67 sayılı
ilâmı ile tescil harici bırakılması üzerine, müvekkillerinin murisinin
mamelekinden çıkmış bulunduğunu; bu taşınmaz malın işbu mahkeme kararı ile
tescil harici bırakılmasından sonra, ilgili Tapu Müdürlüğünün de tapu kaydını
iptal ettiğini ve sonuçta kendi mameleklerinde de bir azalma meydana
geldiğini; Söz
konusu parsele ait tapunun 1961 senesine ait olduğunu, 1972 senesinde ifraz
edilerek murise ait yarı bir parsel haline geldiğini, ayrıca 1972 yılında
görülen bir dava neticesi söz konusu mülkiyetin hükmen tescil edildiğini, tapu
kayıtlarında da edinme sebebinin hükmen görülmekte olduğunu; müvekkilleri ve
murislerinin senelerce bu taşınmazın emlak ve çevre temizlik vergilerini ve
diğer yasal edimlerini yerine getirdiklerini; Devlet çatısı altında bulunan
vatandaşların tapu müdürlüklerine ve diğer devlet kurumlarına güvenerek
iktisap ettikleri ve mameleklerine aldıkları taşınmaz malları, daha sonra
yine devletin çıkardığı yasalar sonucunda kaybetmelerinin tazminat almalarını
gerektirdiği; Adli mahkemelerin yasaları uygulamak ve yargı yetkilerini
kullanmak zorunda olduklarını, ancak oluşacak zararları da devletin karşılamasının
gerekli olduğundan bahisle; “Kıyı Koruma Kanunu nedeniyle Silivri Asliye
Hukuk Mahkemesinin 1999/90 esas ve 2002/67 karar sayılı ilâmı ile Silivri
İlçesi, Piri Paşa Mah., 229 Ada, 21 nolu parselin tapu kaydının iptal
edilmesi dolayısıyla” zarara uğranıldığı iddiasıyla, fazlaya dair hakları
saklı tutularak her bir müvekkili için 2.500 YTL tazminatın davalıdan
tahsiline karar verilmesi istemiyle,
6.6.2004 gününde adli yargı yerinde dava açılmıştır. İZMİR 2.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 2.5.2006 gün ve E:2004/331, K:2006/221 sayı ile, Silivri Piri Paşa Mh 229 ada 21 nolu parselin, davacılar
murisine ait iken hazine tarafından Silivri Asliye Hukuk Mah. 1999/90 Esas
ile dava ikame edilerek taşınmazın kıyı kenar çizgisi içinde kaldığı cihetle
tapusunun iptalinin istenmiş ve mahkemece de 21.2.2002 tarihinde talep gibi
karar verilmiş olduğu; bu dava ile davacı vekilinin, davalı hazineden dava
konusu taşınmazın tapu işlemlerinin 1961 senesinde gerçekleştiğini, 1972’de
ifraz gördüğünü, sadece Kıyı Koruma Kanununun getirdiği ilkeler çerçevesinde
taşınmazın ellerinden çıktığını ve bu nedenlerle 10.000 YTL. maddi zararlarının
kendilerine verilmesini talep
etmekte olduğu; taşınmazın bulunduğu bölgede kıyı kenar çizgisinin
belirlenmesi nedeniyle, davacının zarara girdiğinin iddia edildiği; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2.maddesi gereğince bu tür davalara
bakma görevinin idari yargıya verilmiş bulunduğu, bir kamu kurumunun
görevlerinden olan bir işi yapmayı kararlaştırmasının idari nitelikte olduğu,
ortada idari bir eylem olduğuna göre, bu zararların ödettirilmesi de eğer
koşulları varsa, 2577 sayılı yasa uyarınca idari yargının alanına girdiği,
somut olayda; davacı tarafın, kıyı kenar çizgisi yasası uyarınca yıllardır
tapulu olan taşınmazlarının ellerinden çıktığını ve bundan zarar gördüklerini
ifade etmekte olduğu; konu ile ilgili
bitişik parsele ait aynı mahiyetteki davanın Silivri Asliye Hukuk
Mahkemesinin 2003/1363 E.2004/1539 K.sayı ile hükme bağlanmış olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili,
bu defa; “Kıyı Koruma Kanunu nedeniyle Silivri
Asliye Hukuk Mahkemesinin 1999/90 esas ve 2002/67 karar sayılı ilamı ile
Silivri İlçesi, Piri Paşa Mah., 229 Ada, 21 nolu parselin tapu kaydının iptal
edilmesi dolayısıyla uğranılan 955.000-YTL. zararın karşılanması” istemiyle,
7.9.2006 gününde idari yargı yerinde dava açmış; Mahkemece davanın Maliye
Bakanlığı husumetiyle yürütülmesine karar verilmiştir. İSTANBUL
8.İDARE MAHKEMESİ; 27.6.2007 gün ve E:2006/830, K:2007/1064 sayı ile, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde; İdari dava türlerinin sayılmış
olduğu, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan davaların tam yargı davası olarak tanımlanmış
bulunduğu; bu yasal düzenlemeye göre, bir zararın tazmini amacıyla idari
yargıda dava açılabilmesi için uğranıldığı öne sürülen bu zararın idarenin
bir eyleminden veya işleminden kaynaklanmasının gerektiği; idari niteliği
bulunmayan işlem ve eylemlerden ötürü bir zarar doğması halinde, bu zararın
idare hukuku ilkelerine göre değil genel hükümlere göre tazmininin istenebileceği;
öte yandan, bir işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararın tazmininin
idareden istenebilmesi için bu işlem veya eylemin idareye mal edilebilmesi,
başka bir anlatımla öncelikle ortada idarenin bir işlem veya eyleminin
bulunması ve zararla bu işlem ve eylem arasında illiyet bağı bulunmasının
gerektiği; dosyanın incelenmesinden; davacıların murislerinden intikal eden
taşınmazın kıyı kenar çizgisi içerisinde kaldığı gerekçesiyle Silivri Asliye
Hukuk Mahkemesinin 21.2.2002 günlü E. 1999/90, K:2002/67 sayılı kararı ile
tapudaki kaydının iptal edilerek tescil dışı bırakıldığının görülmüş olduğu,
davacıların taşınmazın tescil dışı bırakılmasının ve mülkiyetlerinden
çıkmasının sorumluluğunun devlete ait olduğunu, bu nedenle uğranılan zararın
idare hukuku prensiplerine göre devletçe karşılanması gerektiğini ileri
sürmüş iseler de, taşınmazın mahkeme kararı üzerine tescilinin iptal
edildiği, bu kararın ise yargısal bir nitelik taşıdığı için idari bir işlem
veya eylem olarak kabul edilemeyeceği, öte yandan davalı Maliye Bakanlığının,
taşınmazın tescilinin iptaline ilişkin herhangi bir işleminin de olmaması
karşısında; ortada idare hukuku ilkelerine göre bakılması ve çözümlenmesi
gereken bir uyuşmazlığın bulunmadığı, uğranılan zararın genel hükümlere göre
tazmininin istenebileceği sonucuna varılmış olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, Davacılar vekilinin,
adli yargıda fazlaya ilişkin hakları saklı tutarak açtığı davada, fazlaya
dair hakları saklı tutularak her bir müvekkili için 2.500 YTL olmak üzere
toplam 10.000YTL tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini istediği;
idari yargıda ise, uyuşmazlığın özü aynı olmasına karşın toplam 955.000-YTL.
zararın karşılanması istemiyle dava açtığı görülmüştür. Bilindiği
üzere adli yargıda fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmak suretiyle tazminat
davası açabilmesine karşın, idari yargıda dava açılırken böyle bir olanaktan
yararlanmak söz konusu değildir. Ancak, fazlaya ilişkin haklar saklı
tutularak adli yargıda açılan ve bu yargı yerince görev yönünden reddedilen
dava üzerine idari yargıda açılan davada tazminat tutarının artırılmasını ve
saklı tutulan kısmın talebe dahil edilmesini, davanın genişletilmesi olarak
nitelendirmek mümkün değildir. Zira, adli yargıda dava açılırken fazlaya
ilişkin haklar saklı tutulmakla, bu yöndeki irade ortaya konulmuş olduğundan,
davacının idari yargıda davayı açarken tazminat istemini artırmasını davanın
genişletilmesi olarak değil, saklı tutulan hakkın talep edilmesi olarak kabul
etmek gerekir. Esasen, adli yargıda talep edilen miktarın yani tazminat
tutarının, bu davanın görev yönünden reddi üzerine idari yargı yerinde
açılacak davada esas alınacağı ve artırılamayacağı yolunda 2577 sayılı Yasada
herhangi bir engel hüküm de bulunmamaktadır. Buna
göre; adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı kararının
kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Başkanlık yazısı üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, davacıların murisinden kalan taşınmazın, Asliye Hukuk
Mahkemesinin ilâmı ile tescil harici bırakılması ve bunun sonucu olarak tapu
kaydının iptal edilmesi dolayısıyla uğranılan zararın tazmini istemiyle
açılmıştır. Anayasa’nın
Başlangıç Bölümünde “Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük
sıralaması anlamına gelmeyip, belli Devlet yetki ve görevlerinin
kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir işbölümü ve işbirliği
olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu” belirtilmiş;
“Genel Esaslar” başlıklı Birinci Kısmında da egemenliğin, kayıtsız şartsız
Milletin olduğu ve Türk Milletinin, egemenliğini, Anayasa’nın koyduğu esaslara
göre, Yasama, Yürütme ve Yargı organları eliyle kullanacağı öngörülmüştür. Anayasa’nın
9. maddesinde, “Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce
kullanılır” denilmiş; “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138. maddesinde,
“Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun
olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiçbir
organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere
ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde
bulunamaz. Görülmekte
olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile
ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda
bulunulamaz. Yasama ve
yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu
organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve
bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” hükümlerine yer verilmiştir. Belirtilen
Anayasal düzenlemelere göre, “kuvvetler ayrılığı” ilkesi gereğince
fonksiyonel bakımdan yargı organı yasama ve yürütmeden ayrı tutulmuş olup,
bağımsız bir organ olan yargının yargılama süreci ile ilgili işlemlerinin
Anayasa’nın 125. maddesinde öngörülen “idari işlemler” kapsamına girmediği ve
bu nedenle yargısal işlemler dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamayacağı
açıktır. Bu durum,
Ülkemiz yargı sisteminin dayandığı “yargı ayrılığı” ve “adli ve idari yargı
organlarının birbirlerine karşı bağımsızlığı” ilkelerinin de doğal bir
sonucudur. Bununla
birlikte, hukukumuzda, bazı hallerde yargısal işlemlere yardımcı kimi idari
faaliyetlerden dolayı Devletin sorumluluğunu öngören istisnai düzenlemeler de
bulunmaktadır. Nitekim,
Medeni Kanun’un 1007. maddesinde “Tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün
zararlardan Devlet sorumludur. Devlet,
zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere rücu eder. Devletin
sorumluluğuna ilişkin davalar, tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde
görülür.”; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 5. maddesinde de “İcra ve
İflas Dairesi görevlilerinin kusurlarından doğan tazminat davaları, ancak
idare aleyhine açılabilir. Devletin, zararın meydan gelmesinde kusuru bulunan
görevlilere rücu hakkı saklıdır. Bu davalara adliye mahkemelerinde bakılır.”
denilmiştir. Anılan
yasal düzenlemelerden, yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler nedeniyle
Devletin sorumluluğunun kabul edildiği durumlarda, bu sorumluluğun
denetiminin de aynı yargı düzeni içinde yapılmasının gözetildiği anlaşılmaktadır. Olayda, davacı tarafça; taşınmazın tescil dışı bırakılmasının ve
mülkiyetlerinden çıkmasının sorumluluğunun devlete ait olduğu, bu nedenle
uğranılan zararın devletçe karşılanması gerektiği ileri sürülmüş ise de,
taşınmazın mahkeme kararı üzerine tescilinin iptal edildiği, bu kararın ise
yargısal bir nitelik taşıdığı için idari bir işlem veya eylem olarak kabul
edilemeyeceği, öte yandan davalı İdarenin taşınmazın tescilinin iptaline
ilişkin herhangi bir işleminin de bulunmadığı görülmektedir. Belirtilen
duruma göre, Asliye Hukuk Mahkemesinin ilâmı sonucu
olarak tapu kaydının iptal edilmesi dolayısıyla uğranıldığı ileri sürülen zararın
tazmini istemiyle açılan davada; tazminat istemine esas olan işlemi
yapan mahkemenin dahil olduğu adli yargının görevli bulunduğu sonucuna
varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İzmir 2. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nce verilen 2.5.2006 gün ve E:2004/331, K:2006/221 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/90 KARAR NO: 2009/13 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Özelleştirilen Bankada çalışmasını
sürdüren personelin iş akdinin feshi üzerine özelleştirme öncesi sözleşmeli
personel olarak çalıştığı dönem için talep ettiği kıdem ve ihbar tazminatı
ile fazla çalışma ücretinden doğan davanın,
iş hukuku hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : A.G. Vekilleri : Av. A.Ş., Av. Ş.A.M. Davalı : Etibank A.Ş. (Bayındırbank A.Ş.
(Birleşik Fon Bankası A.Ş.) Genel Müdürlüğü Vekilleri : Av. Z.S. – Av. R.M.D. O L A Y :
Davacı, Etibank'ta sözleşmeli personel olarak çalışmakta iken, Etibank
Bankacılık A.O.’nın hisselerinin tümünün satıldığı 2.3.1998 tarihinde
özelleştirildiğinde, görevine devam etmek istemesi ve Genel Müdürlükçe bu
isteğinin kabul edilmesi sonucunda, 1.4.1998 tarihi itibariyle Etibank
A.Ş.'ye nakil suretiyle ve 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu'nun geçici
192. maddesine göre emeklilik hakları yönünden bu Sandığa tabi olmak üzere,
özelleştirilen şirkette çalışmaya devam etmiştir. Bu arada, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulu'nun 27.10.2000 tarih ve 24213 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan
86 no'lu kararı ile, Etibank A.Ş.'nin, temettü hariç ortaklık hakları ile
yönetim ve denetiminin 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 14. maddesinin (3) ve
(4) numaralı fıkralarına dayanılarak Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na
devredilmesine karar verilmiştir. Bilahare, Etibank A.Ş. Genel Müdürlüğü'nce davacının
hizmet akdi 3.1.2002 tarihi itibariyle feshedilmiş ve 1475 sayılı İş
Kanunu'nu gereğince, ihbar tazminatı, kıdem tazminatı ve izin ücreti
ödenmiştir. Davacı
vekili, davacının 6.8.1984 tarihinde işe başladığı halde, kıdem tazminatının,
bankanın Özelleştirme İdaresi’ne devredildiği 1998 tarihinden itibaren sadece
4 yıl üzerinden hesaplanarak eksik ödendiğini, fazla çalışma ücretinin ise
ödenmediğini ileri sürerek; fazlaya ilişkin talep
ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla 500.000.000.- TL kıdem tazminatı,
300.000.000.-TL ihbar tazminatı, 200.000.000.-TL fazla çalışma ücreti olmak
üzere, toplam 1.000.000.000.-TL' nın yasal faizi ( kıdem tazminatı için
mevduata uygulanan en yüksek faiz) ile birlikte davalıdan tahsili
istemiyle 3.12.2002 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır. İZMİR 4. İŞ MAHKEMESİ; 30.6.2004 gün ve E:2002/1193,
K:2004/451 sayı ile, Davacı vekilinin dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin
davalı nezdinde 6.8.1984 - 31.1.2002 tarihleri arasında T.C. Emekli Sandığına
tabi işçi statüsünde çalıştığını, iş akdinin işveren tarafından
feshedildiğini, son 4 yıllık hizmeti için ihbar ve kıdem tazminatının ödendiğini,
toplam hizmet süresinin nazara alınmadığını, her gün 9-18 saatleri arasında çalıştığını,
günde 2-3 saat fazla çalışması olduğunu, fazla çalışma ücretlerinin
ödenmediğini, fazlaya ait haklan saklı tutularak 500.000.000.-TL kıdem
tazminatı farkı, 300.000.000.-TL ihbar tazminatı farkı ve 200.000.000.-TL
fazla çalışma ücreti alacaklarının faizleri ile birlikte davalıdan tahsiline
karar verilmesini istemiş olduğu; Davalı vekilinin cevaplarında özetle;
davacının, özelleştirme sonrası hizmetlerinin nazara alındığını ve tüm
alacaklarının ödendiğini, özelleştirme öncesi T.C. Emekli Sandığına tabi
geçen hizmetin, müvekkili işveren nezdinde SSK ya tabi hizmetlerle
birleştirilmesi talebinin yasal dayanağının bulunmadığını, zira 1475/14
maddesine göre, önceki T.C. Emekli Sandığına tabi hizmetlerin
birleştirilebilmesi için son işverenin kamu kuruluşu olması ve akdin
yaşlılık, malullük aylığı ya da toptan ödeme alma amacıyla feshedilmesi
gerektiğini, oysa müvekkili şirketin kamu kuruluşu olamadığını, akdin
emeklilik malûllük veya toptan alma amacıyla feshedilmediğini, 1475/13 e göre
ihbar tazminatı verilerek feshedildiğini, alacağının bulunmadığını, davanın
reddine karar verilmesini istemiş olduğu; deliller toplandıktan sonra dosya
bilirkişiye verildiğini ve rapor alındığını; Mahkemelerine davacı vekili
tarafından açılan emsal dosyanın kararı, Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin
2004/7175 Esas 2004/8506 Karar sayılı 13.4.2004 tarihli kararında, K.H.K.
ler, hükümlerine göre çalıştırılan bu kişilerle yapılan sözleşmelerin
niteliği önem taşımakta olduğu, doktrinde ve Uyuşmazlık Mahkemesi
kararlarında da bu sözleşmenin idari bir sözleşme olduğunun benimsendiği,
sözleşmeli olarak çalıştırılacak kişinin statüsü, sözleşmenin kapsamı ve
çalışma koşullarının K.H.K. ile belirlenmekte olduğu, Mahkemenin kabul ettiği
şekilde taraflar arasındaki sözleşmenin 1475 sayılı İş Kanunun belirttiği
koşullarda düzenlenmiş bir sözleşme olarak kabulünün mümkün bulunmadığı; sözleşmelerde
K.H.K.nin 14. maddesinde gösterildiği şekilde sendikalara üye olmaları, sendikal
faaliyette bulunmaları, greve katılmayacakları belirtildiği gibi, yine K.H.K.
nin 11. maddesinde belirtildiği gibi, görevleri ile ilgili olarak kuruma
verdiği zararlardan özel hukuk hükümlerine tabi oldukları ifade edilmekte ve
ayrıca K.H.K. nin 4/C maddesinde ön görüldüğü şekilde görevleri sırasında
öğrendikleri yazılı bilgi ve belgeleri görevden ayrılmış olsalar bile izin
olmadan açıklayamayacaklarının belirtildiği, sözleşmelerin diğer maddeleri de
incelendiğinde, K.H.K.nin esas alındığının görüldüğü, bu durumda taraflar
arasındaki sözleşmelerin idari nitelikte sözleşmeler olarak kabulü ile
görevsizlik kararı vermek gerekirken işin esasına girilerek hüküm kurulması
yasaya aykırı olduğundan, hükmün bozulmasını gerektirmiş olduğu şeklinde
karar verdiği; Davacının 233 sayılı K.H.K. hükümlerine göre düzenlenen sözleşmelerle
çalıştırıldığı, bu çalışma şeklinin 1998 yılı özelleştirme işlemine kadar
devam ettiği, Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin bozma kararına göre idari
nitelikteki sözleşmeler ile çalıştırılmış olduğundan, toplanan ve
değerlendirilen tüm kanıtlar ile dosya kapsamına göre mahkemelerinin görevsiz
olup, İdare Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez T.C.Başbakanlık Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı’nı da hasım göstermek suretiyle 8.203,00YTL tutarındaki
brüt tazminatın akdin sona erdirildiği tarihten itibaren bankalarca uygulanan
en yüksek mevduat faizi ile birlikte tahsili istemiyle 1.3.2005 tarihinde
idari yargı yerinde dava açmıştır. MUĞLA 1. İDARE MAHKEMESİ; 19.12.2006 gün ve E:2005/1109,
K:2006/3232 sayı ile, 5521 sayılı İş Mahkemeleri
Kanununun 1. maddesinde, İş Yasasına göre, işçi sayılan kimselerle, işveren
veya işveren vekilleri arasında iş aktinden veya İş Yasasına dayanan her
türlü hak iddialarından doğan hukuki uyuşmazlıkların çözümünün iş mahkemelerinin
görevine girdiğinin belirtilmiş olduğu; bakılan davada ise; davacının,
feshedilen Etibank A.Ş.'nin Fethiye Şubesinde 1475 sayılı İş Kanununa tabi
olarak çalışmaktayken iş aktine son verildiği anlaşıldığından yukarıda metni
yazılı Yasa hükmü uyarınca uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesinin
gerekmekte olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar,
temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, adli yargı yerinde Etibank A.Ş. Genel Müdürlüğü aleyhine ve
idari yargı yerinde ise Etibank A.Ş. Genel Müdürlüğü ve T.C. Başbakanlık
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı aleyhine dava açılmış olması nedeniyle, adli
ve idari yargı yerleri arasında davalı Etibank A.Ş. Genel Müdürlüğü aleyhine
açılan dava yönünden uyuşmazlıkta “tarafların aynı olması” koşulunun gerçekleştiği
kabul edilerek, adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının onaylı bir örneğinin 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak
davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece,
adli yargı dosyasının Başkanlık yazısı üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği
ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Etibank’ta 6.8.1984 tarihinde işe başlayan
davacının, bu tarih ile bankanın Özelleştirme İdaresi’ne devredildiği 1998
yılı arasındaki süre için faizi ile birlikte kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma ücretine hükmedilmesi istemiyle
açılmıştır. 233 sayılı KHK hükümlerine tabi bir iktisadi devlet
teşekkülü olan Etibank'ın bünyesinden ayrılan ve özelleştirme programına
alınan "Etibank Bankacılık Anonim Ortaklığı"nda kamuya ait bulunan
(% 100) hisselerin tamamının, Özelleştirme Yüksek Kurulu’nca 13.1.1998 tarih
ve 11 sayı ile satışına karar verilmesi ve Özelleştirme İdaresi ile alıcı
Medya İpek Holding Anonim Şirketi arasında 2.3.1998 tarihli Hisse Satış
Sözleşmesi’nin imzalanması üzerine özelleştirme süreci tamamlanmış olup,
Etibank Bankacılık A.O., aynı zamanda yürürlük tarihi olan imza tarihi
itibariyle Etibank A.Ş. ismiyle özel hukuk tüzel kişiliğine dönüşmüştür. Etibank Bankacılık A.O.'nda 399 sayılı KHK
hükümlerine tabi sözleşmeli personel olarak çalışmış olan davacı,
özelleştirme sürecinin tamamlanması üzerine, 1.4.1998 tarihi itibariyle
Etibank A.Ş.'ye nakil suretiyle iş hukukuna tabi olarak çalışmaya başlamış;
fakat sosyal güvenlik yönünden, 5434 sayılı Yasa'nın 192. maddesi ile tanınan
olanaktan yararlanarak Emekli Sandığı ile ilgisini sürdürmüştür. Bu duruma göre, özelleştirmenin tamamlandığı andan
itibaren, gerek Bankanın özel hukuk tüzel kişiliğine dönüşmüş olması, gerekse
bu Bankada kalan davacının iş hukukuna tabi olarak çalışması karşısında, Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu'nun 22.1.1996 gün ve E: 1995/1; K: 1996/1 sayılı ve
özelleştirme kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararının, bunun kapsamı dışına çıkan Banka ve davacı yönünden bağlayıcılığını
yitirdiği kuşkusuzdur. Her ne kadar, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulu’nca 27.10.2000 tarih ve 86 sayı ile, Etibank A.Ş.'nin temettü hariç
ortaklık hakları ile yönetim ve denetiminin 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun
14. maddesinin (3) ve (4) sayılı fıkralarına göre Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu’na devredilmesine ve aynı Kurulca 13.12.2001 gün ve 554 sayı ile, Etibank
A.Ş.'nin bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin 28.12.2001
tarihi itibariyle kaldırılmasına ve Bankanın tasfiyesine karar
verilmiş ise de, 20.3.2002 gün ve 653 sayılı karar ile tasfiye halindeki
diğer bankalarla birlikte yine hisselerinin tamamı TMSF'ye ait Bayındırbank
A.Ş.(5411 sayılı Bankacılık Kanununun 109. maddesi hükmü çerçevesinde, Fon
Kurulunun 7.12.2005 tarih ve 515 sayılı kararı ile Bayındırbank A.Ş.
Anasözleşmesinin 2. maddesinde belirtilen ünvanı Birleşik Fon Bankası A.Ş.
olarak değiştirilmiştir.) bünyesinde devren birleştirilmesi işlemlerinin
5.4.2002 tarihine kadar gerçekleştirilmesinden sonra tüzel kişiliği sona
erdirilerek Ticaret Sicili’nden terkin edilmesi öngörülen Etibank A.Ş.'nin,
4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 14. maddesine göre BDDK tarafından hisseleri
ve/veya yönetim ve denetiminin TMSF'na devredilmiş olması, anılan Yasa maddesinde
belirtilen "...devredilen bankaların mali bünyelerinin güçlendirilmesi,
yeniden yapılandırılması ve üçüncü kişilere devri..." amacına yönelik olup,
bu süreç boyunca Bankanın özel hukuk tüzel kişiliğinde bir değişiklik söz
konusu değildir. Açıklanan nedenlerle, ortada kamu idaresince tesis
edilmiş bir idari işlem ya da eyleme karşı açılmış 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen idari
davalardan biri söz konusu olmayıp, özelleştirilen Bankaya karşı, İş Kanunu
uyarınca kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma
ücreti verilmesi istemiyle açılan davanın, iş hukuku ilke ve
kurallarına göre adli yargı yerince çözümleneceği kuşkusuzdur. Öte yandan, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 1.
maddesinin birinci fıkrasında, İş Kanunu'na göre işçi sayılan kimselerle
işveren veya işveren vekilleri arasında iş akdinden veya İş Kanunu'na dayanan
her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının iş mahkemelerince
çözümleneceği öngörülmüştür. Açıklanan nedenlerle,
İş Mahkemesi'nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İzmir 4. İş Mahkemesi’nce verilen 30.6.2004 gün ve E:2002/1193, K:2004/451 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/108 KARAR NO: 2009/14 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 14 ve 19.
maddelerinde öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27.
maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacı :
Ç.S. Vekili :
E.C.Ç. Davalı :
1- Kütahya Valiliği 2- A.B. ve K.B. O L A Y : Davacı
vekili; müvekkilesinin 1984 yılında Kütahya'da doğduğunu, çok küçük yaşlarda
anne ve babası ayrılınca, ailesi tarafından Kütahya merkez Karaöz köyünde
yaşayan A. ve K. B. çiftine gayri resmi olarak evlatlık verildiğini, bu
çiftin davacıya Hesna adını vererek Balkan olan soyadlarını da eklediklerini,
davacının da Hesna Balkan ismini kendi ismi olarak bildiğini, 1991 yılında
Karaöz Köyü İlkokuluna kimlik ibraz etmeksizin Hesna Balkan olarak kayıt
yaptırıldığını, 1994-1995 öğretim yılında -pekiyi- dereceli ve 167 numaralı
diplomayı almaya hak kazandığını, H. B. adına düzenlenmiş bir kimlik ibraz
edemediği için diploma düzenlenmediğini ve kendisine verilemediğini; davacı
müvekkilesinin Kütahya'daki avukatı aracılığıyla mevcut durumun tespiti, H.
B. adına varolan okul kayıtlarının tashihi ile asıl ismi olan Ç. S. adına
diplomanın tanzimi istemi ile davalı idareye başvurduğunu; fakat davalı
idarenin, 12 Ekim 2004 tarihli ve 18195 sayılı işlemle; Kütahya Merkez Karaöz
Köyü İlkokulundan 1994-1995 eğitim-öğretim yılında, 16.6.1995 tarih ve 167 nolu
diplomaya hak kazanan H. B. adlı kişiye ait kimlik bilgileri bulunmadığı için
diploma düzenlenmediği ve Ç. S. isminde bir öğrencinin de Merkez Karaöz Köyü
İlkokulunda öğrenim görmediği gerekçesiyle başvuruyu reddettiğini belirterek,
sunuçta; Kütahya İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün 12 Ekim 2004 tarihli, …/18195
sayılı kararının iptali istemiyle 10.12.2004 gününde idari yargı
yerinde dava açmıştır. ESKİŞEHİR İDARE MAHKEMESİ; 15.3.2006 gün ve E:2004/1773, K:2006/505
sayı ile, davacı her ne kadar H. B. adlı bir şahıs olmadığının tespiti ile
kendi adına diplomanın düzenlenerek verilmesini talep etmekteyse de, İdari
Yargılama Usulü Kanunu uyarınca böyle bir tespitin mümkün olmaması ve diploma
almaya hak kazanan H. B. adına kimlik bilgileri olmadığından hukuken var
olmayan böyle bir kişi adına diploma düzenlenmemiş olması karşısında tesis
edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle,
davanın reddine karar vermiş; bu karar temyiz edilmiştir. DANIŞTAY SEKİZİNCİ DAİRESİ; 3.10.2007 günl ve E:2006/4542,
K:2007/5044 sayı ile, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun 19/1 ve 4721 sayılı Medeni Kanunun 36. maddesinden bahisle;
belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca, davacı Ç. S. ile H. B.'ın aynı kişi
olup olmadığının özel hukuk kurallarına göre tespit edilmesi mümkün olup,
dava konusu uyuşmazlığın çözümü de bu hususun tespitine dayanmakta
olduğundan, bu hususa yönelik yerel Asliye Hukuk Mahkemesinin davanın görev
yönünden reddine ilişkin kararının Yargıtayca onararak kesinleşmesi üzerine
görevli merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasının
gerektiği; aksine bir durumun, davacının talebinin yargısal denetim dışı bırakılması
sonucunu doğuracağı; bu durumda, görev uyuşmazlığı çözüme kavuşturulmadan,
esas hakkında karar verilmesinde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle
Eskişehir İdare Mahkemesi kararının bozulmasına, yeniden bir karar verilmek
üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, karar verilmiştir. ESKİŞEHİR 1.İDARE MAHKEMESİ; 20.2.2008 gün ve E:2008/77
sayı ile, Mahkemelerinin davanın reddi yolunda verilen kararının Danıştay
Sekizinci Dairesinin kararı ile bozulması üzerine gereğinin görüşüldüğü; 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19.
maddesi hükmüne yer verilerek; dava dosyasının incelenmesinden, davacı
vekilince 1990-1995 tarihleri arasında Merkez Karaöz Köyü İlkokulunu bitiren
H. B.'ın Ç. S. ile aynı kişi olduğunun tespiti istemiyle, Kütahya 2.Asliye
Hukuk Mahkemesine açılan davada Mahkemenin 13.4.2005 gün ve E:2005/27,
K:2005/82 sayılı kararı ile davanın görev yönünden reddedilmesi üzerine
davacının Mahkemelerinde H. B. adlı bir şahıs olmadığının tespiti ile H. B.
adına varolan okul kayıtlarının düzeltilmesi ve kendi adına diploma
düzenlenerek verilmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin
iptali istemiyle bakılan davayı açtığının anlaşıldığı; bu durumda yukarıda
belirtilen mevzuat hükmü uyarınca davacı Ç.S. ile H.B.'ın aynı kişi olup
olmadığının özel hukuk kurallarına göre tespit edilmesi mümkün olup, dava
konusu uyuşmazlığın çözümünün de bu hususun tespitine dayanmakta olduğundan
ve bu hususa yönelik yerel Asliye Hukuk Mahkemesinin davanın görev yönünden
reddine ilişkin kararının Yargıtayca onanarak kesinleşmesi üzerine görevli
merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulması gerektiği
sonucuna varılmış olduğu; açıklanan nedenlerle, uyuşmazlığın görüm ve
çözümünde Mahkemeleri görevli olmadığı için görevli yargı merciinin
belirtilmesi için dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine,
davanın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesinin vereceği karara kadar
ertelenmesine karar vermiştir. Davacı vekili;
mevcut durumun tesbiti, H. B. adına varolan okul kayıtlarının tashihi ile
asıl ismi olan Ç. S. adına diplomanın tanzimi istemi ile Kütahya İl Milli
Eğitim Müdürlüğüne başvurmuş olduklarını, fakat idarenin 12 Ekim 2004 tarihli
ve …/18195 sayılı kararı ile davacı müvekkilenin istemini reddettiğini;
İdarenin anılan kararının iptali istemi ile 10/12/2004 tarihinde Eskişehir
İdare Mahkemesi Başkanlığı'na başvurduklarını; bu istemlerine ilişkin
yargılamanın Eskişehir İdare Mahkemesi'nin 2004/1773 E. Sayılı dosyasında
devam etmekte olduğunu; fakat İYUK'un "idari dava türleri"ni sayan
2. maddesinde "tespit davası" yer almadığı için mahkemelerinde dava
açmak zaruretinin hasıl olduğunu
belirterek; davacıyı gayri resmi yoldan evlatlık
edinen A. B. ve K. B. aleyhine, 15.2.2005 gününde, “Kütahya Merkez Karaöz Köyü İlkokulu'nda 1990-1995 yılları
arasında H. B. adı ile öğrenim gören kimsenin davacı müvekkil Ç. S. olduğunun
tespitine karar verilmesi” istemiyle adli yargı yerinde tespit davası
açmıştır. KÜTAHYA ASLİYE 2. HUKUK MAHKEMESİ; 13.4.2005 gün ve E:2005/27,
K:2005/82 sayı ile, dava dilekçesini özetleyerek; davetiye tebliğine rağmen
davalı A. B.’ın duruşmaya katılmadığı, diğer davalı K. B.’ın duruşmaya katılarak
davacıyı 3 yaşında iken asıl annesinin çocuğa bakamayacağını söylemesi
nedeniyle öz annesi E.'dan gayri resmi şekilde evlatlık aldığını, H. B.
ismini kendisinin koyduğunu ve bu isimle okula yazdırdığını, davacının
ilkokuldan mezun olmasına rağmen nüfus cüzdanında asıl ismi olan Ç. S.
isminin yazması nedeniyle, okul idaresinin diploma düzenlemediğini söylemiş
olduğu; davacının tespit isteminin, Milli Eğitim Müdürlüğüne ilkokul
diplomasının düzenlenmesi amacıyla yaptığı müracaatın reddi nedeniyle açtığı
idari davaya delil oluşturma amacını taşıdığı; oysa tespit davası eda
davasının öncüsü niteliğinde olup, tespit davası açılabilmesi için hukuki
menfaat bulunması; yani bu tespit hükmünü takiben adli yargıda bir eda
davasının açılma imkanının bulunmasının gerektiği; Mahkemelerince davacının
talebi doğrultusunda verilecek tespit hükmü sonrasında adli yargıda herhangi
bir dava açılması söz konusu olmayıp, davanın idari yargıda açılan davaya
delil oluşturmak amacıyla açıldığının açıkça anlaşılmakta olduğu; Davacının
asıl amacının Milli Eğitim Müdürlüğünce diploma düzenlenmesine ilişkin
talebin reddi konusundaki idari kararın kaldırılmasını sağlamak ve böylece
diplomasına kavuşmak olduğundan, bu konuda yargılama yapma ve karar verme
yetkisinin idari yargıya ait bulunduğu; Davacı idari yargıda dava açtığına
göre, tespite konu iddiaları inceleyip bu konuda karar verme yetkisinin de
idari yargıya ait olacağı; öte yandan husumetin Milli Eğitim Bakanlığına
yöneltilmesi gerekirken, davacıyı gayri resmi yoldan evlatlık edinen kişilere
yöneltilmesi yasaya aykırı ve bu yönden de davanın reddi gerekiyor ise de,
öncelikli görev hususunda karar verilmesi zorunlu olduğundan mahkemelerinin
görevsizliğine karar verildiği aşağıdaki hükmün kurulduğu; gerekçesi yukarıda
açıklandığı üzere; dava İdari yargının görev alanına girdiğinden dava
dilekçesinin görev nedeniyle REDDİNE, karar vermiş; bu karar Yargıtay 2. Hukuk
Dairesinin 17.10.2005 gün ve E:2005/11884, K:2005/14185 sayılı kararıyla
onanmak suretiyle kesinleşmiştir. Adli yargı yerinde daha sonraki tarihte dava açılmasına
karşın, daha önce sonuçlanmış; görevli merciin belirlenmesi için İdari yargı
yerince Uyuşmazlık Mahkemesine başvuru yapılmıştır. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve Muhittin
KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları
taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi
gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri
sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin
tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri
ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir”
hükmü yer almış, 19. maddesinde, “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen
bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler. (Değişik fıkra: 21/01/1982 - 2592/6 md.;Değişik
fıkra: 23/07/2008-5791 S.K./9.mad) Yargı merciince, önceki görevsizlik
kararına ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ile
birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir.” denilmiştir. 2247
sayılı Yasanın 19. madde hükmü ile, yargı merciilerinin Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne re’sen başvurabilmelerine olanak tanınmış olup, böylece 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesine göre doğabilecek olumsuz görev uyuşmazlığının
giderilmesi bakımından daha ekonomik bir yöntem öngörülmüştür. Buna göre,
19. madde kapsamındaki bir başvuruda da, 14. maddede öngörülen “...
tarafları, konusu ve sebebi aynı olan dava...” koşulunun aranacağı doğaldır. Olayda,
adli yargı yerinde açılan davada husumetin A. B. ve
K.B.’a yönelik bulunmasına karşılık, idari yargı yerinde açılan davada
husumet Kütahya Valiliğine yöneltilmiş
olduğundan, davada tarafların (davalı yönünden) aynı olması koşulu
gerçekleşmemiştir. Belirtilen
duruma göre, 2247 sayılı Yasa’nın 14. ve 19. maddelerinde öngörülen koşulu
taşımayan başvurunun, aynı Yasa’nın 27. maddesinde yer alan “ Uyuşmazlık
Mahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri
önce şekil ve süre açısından inceler; yöntemine uymayan ve süresi içinde
ileri sürülmemiş istemleri reddeder.” kuralı uyarınca reddi gerekmiştir. SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 14. ve 19. maddelerinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/132 KARAR NO: 2009/15 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesini İsteyen : İ.B. Vekili :
Av. H.O. Karşı Taraf :
Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı O L A Y : I)
Y. Ç. tarafından Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı davalı olarak
gösterilmek suretiyle açılan davada, dava dilekçesinde, Devlete ait bir kamu iktisadi teşebbüsü olan Türkiye Gemi Sanayi A.Ş.
Genel Müdürlüğü’nde işveren vekili olarak addedilen kapsam dışı personel
statüsünde avukat unvanı ile 13.1.1997 tarihinde göreve başladığını, Türkiye
Gemi Sanayi A.Ş. Genel Müdürlüğü’nün Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ve
şirket genel kurullarınca alınan kararlar doğrultusunda tüm hak ve borçları
ile birlikte aynı niteliklere haiz Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. Genel
Müdürlüğü ile birleştiğini, halen Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. Genel
Müdürlüğü’nde aynı görevine aralıksız devam ettiğini, gerek yerel mahkeme
kararları gerekse yüksek yargı kararları doğrultusunda kamu iktisadi
teşebbüslerinde görev yapan kapsam dışı personelin Anayasa’nın 128. maddesine
göre kamu görevlisi olduğunu, kapsam dışı personelin özelleştirme sonrası
durumlarının 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesi ile 657 sayılı Kanun’a tabi
personel ve sözleşmeli personel olarak kamu personeli sayılan personel ile
aynı paralelde düzenlendiğini, işsizlik sigortası hizmetlerinden
faydalanmasının olanaksız olduğunu, çünkü, işsizlik sigortası hizmetlerinden
faydalanacak şekilde sözleşmesinin feshedilmesinin ve işsiz kalmasının
hukuken ve fiilen mümkün olmadığını, davalı Kuruma ücretlerine işsizlik sigortası
primi tahakkuk ettirilmemesi için çeşitli kereler başvurmasına karşılık
talebinin reddedildiğini, bu nedenle bu davayı açmak zorunda kaldığını,
davalı Kurumca haksız ve yersiz olarak ücretine tahakkuk ettirilerek işsizlik
sigortası primi adı altında tahsil edilen miktardan fazlaya dair hakları
saklı kalmak kaydıyla ilk kesilen primlerden 50.000.000.-TL’sinin davalı
Kurumca tahsil edildiği tarihlerden itibaren işleyecek yasal faiziyle
birlikte tarafına veya tarafına iade edilmek üzere çalıştığı Kuruma iadesine
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. BEYOĞLU İŞ MAHKEMESİ;
17.12.2003 gün ve E:2003/767, K:2003/936 sayı ile, “…Dava, davalı Kurumca haksız ve yersiz olarak davalının
ücretinden kesildiği bildirilen işsizlik sigortası primlerinin iadesi
istemine ilişkindir. Davacının sunduğu
belgelerden, davacının tamamı devlete ait bir KİT olan Türkiye Gemi Sanayi
A.Ş. Genel Müdürlüğü’nde kapsam dışı personel olarak avukat unvanı ile göreve
başladığı, Türkiye Gemi Sanayi A.Ş. Genel Müdürlüğü’nün Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı ve şirket genel kurullarınca alınan kararlar doğrultusunda tüm hak
ve borçları ile Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş ile birleştirildiği,
davacının da halen Türkiye Denizcilik A.Ş. Müdürlüğü’nde aynı unvan ile çalışmaya
devam ettiği anlaşılmaktadır. Taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının
ücretinden kesilen işsizlik sigortası primlerinin kesilmesi gerekmediği
hususundadır. Davacının sunduğu Danıştay kararlarından da anlaşılacağı üzere
davacının bir KİT olan Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş'de kapsam dışı
personel olarak çalışan bir kamu görevlisi olduğu açıktır. İş
Kanunu hükümlerine tabi olarak işine son verilmesi mümkün değildir. Bu
durumdaki kişilerin ücretlerinden işsizlik sigortası primi kesilmeyeceği
davacının sunduğu Danıştay kararları ile de açıktır.(Danıştay 10. Dairesi’nin
19.12.2000 tarih ve 2000/5987 Esas, 2003/1494 Karar sayılı kararı, Danıştay
11. Dairesi’nin 28.5.2001 tarih ve 2000/5906 Esas, 2001/1364 Karar sayılı
kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun 23.6.1995 tarih ve
1994/345 Esas, 1995/627 Karar sayılı kararı) Bu durumda davacının ücretinden
kesildiği iddia edilen işsizlik sigortası primlerinin iadesi yerinde
görülmüştür. Bu nedenle, davacı adına
kesilen işsizlik sigortası primlerinin tarih ve miktarları Beyoğlu Sigorta
Müdürlüğü’nden sorulmuş, verilen 16.12.2003 tarihli cevabi yazı ile,
davacının maaşından 15.6-14.7.2000 tarihinden 15.6.2002-14.7.2002 tarihine
kadar kesilen işsizlik sigortası primleri bildirilmiştir. Bu durumda davacının
davasının kabulüne karar vermek gerekmiştir. HÜKÜM :
Yukarıda açıklanan gerekçe ve nedenlerle; 1-Davacının davasının KABULÜ ile ilk kesilen
primlerden 50.000.000.-TL'sinin davalı kurumca tahsil edildiği tarihten
itibaren işleyecek yasal faizleri ile birlikte davalıdan alınarak davacıya
verilmesine, davacının fazlaya ilişkin haklarının saklı tutulmasına…” karar
vermiş; bu karar, YARGITAY ONUNCU HUKUK DAİRESİ’nin 31.5.2004 gün ve
E:2004/2171, K:2004/4819 sayılı kararı ile onanmak suretiyle kesinleşmiştir. II) İ.B.,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Sosyal Sigortalar Kurumu
Başkanlığı’nı davalı olarak göstermek suretiyle, Türkiye Petrolleri Anonim
Ortaklığı’nda kapsam dışı personel statüsünde çalıştığından, maaşından
işsizlik sigortası primi kesilmemesi ve daha önce kesilen işsizlik sigortası
primlerinin iadesi için yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin Sosyal
Sigortalar Kurumu Başkanlığı’nın 26.11.2001 günlü işlemi ile 29.6.2000 tarih
ve 24094 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan "4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanununun Uygulanmasına İlişkin 2 Nolu Tebliğ"in 1. maddesinin
iptali, önceden tahsil edilen işsizlik sigortası primlerinin faiziyle
birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır. 29.6.2000 tarih ve 24094 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan "4447 sayılı işsizlik Sigortası Kanununun Uygulanmasına
İlişkin 2 Nolu Tebliğ"in 1. maddesine yönelik davanın reddine, dava
konusu uygulama işleminin, davacının aylığından işsizlik sigortası primi
kesilmesi ve daha önce kesilen primlerin idareye başvuruda bulunduğu tarihten
geriye doğru altmış güne isabet eden kısmının geri ödenmemesine ilişkin
olarak iptaline, bu tarihten öncesine ait primlerin iadesi istemine ilişkin
kısmının süre aşımı nedeniyle reddine, idareye başvuruda bulunduğu tarihten
önceki altmış gün içinde kesilen primlerinin başvuru tarihinden itibaren
yasal faiz uygulanmak suretiyle davacıya iadesine ilişkin 26.5.2003 gün ve
E:2001/5012, K:2003/1872 sayılı kararının, davacı ve davalı idarelerden
Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı’nca temyizi üzerine yapılan temyiz
incelemesi sonucu Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 28.4.2005 gün ve
E:2004/194, K:2005/993 sayılı kararıyla, kararın davanın iptal ve kabule
ilişkin kısmının bozulmasına, davacının temyiz isteminin ise reddine karar
verilmesi üzerine DANIŞTAY ONUNCU DAİRESİ; 20.3.2007 gün ve E:2007/796,
K:2007/1478 sayı ile, “…Dairemizin 26.5.2003 tarih ve E:2001/5012,
K:2003/1872 sayılı kararı ile; 29.6.2000 tarih ve 24094 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan "4447 sayılı işsizlik Sigortası Kanunu'nun Uygulanmasına
İlişkin 2 Nolu Tebliğ"in 1. maddesine yönelik davanın reddine, dava
konusu uygulama işleminin, davacının aylığından işsizlik sigortası primi
kesilmesi ve daha önce kesilen primlerin idareye başvuruda bulunduğu tarihten
geriye doğru altmış güne isabet eden kısmının geri ödenmemesine ilişkin
olarak iptaline, bu tarihten öncesine ait primlerin iadesi istemine ilişkin
kısmının süre aşımı nedeniyle reddine, idareye başvuruda bulunduğu tarihten
önceki altmış gün içinde kesilen primlerinin başvuru tarihinden itibaren
yasal faiz uygulanmak suretiyle davacıya iadesine karar verilmiştir. Dairemizin
belirtilen kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının davalı idarelerden
Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığınca, davanın redde ilişkin kısmının da
davacı tarafından temyizi üzerine yapılan temyiz incelemesi sonucu Danıştay
İdari Dava Daireleri Kurulunun 28.4.2005 tarih ve E:2004/194, K:2005/993
sayılı kararıyla, aynen "4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 4571
sayılı Yasayla değişik 46. maddesinin 3. fıkrasında "506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanununun 3. maddesinde sigortalı sayılmayanlar, sosyal güvenlik
kuruluşlarından yaşlılık aylığı alıp da sosyal güvenlik destek primi ödeyerek
ya da ödemeksizin çalışanlar ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926
sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş
Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar
Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 2814 sayılı Yükseköğretim Personel
Kanunu, 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler ile 190 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tabi kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat
kanunlarındaki hükümlerine göre sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile
657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre geçici personel statüsünde
çalıştırılanlar bu kanun kapsamına dahil değildir." hükmü yer
almaktadır. 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun 2. maddesinde; bir hizmet akdine dayanarak bir
veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanların bu Kanuna göre sigortalı
sayılacakları, 3. maddesinde ise kanunla kurulu emekli sandıklarına aidat
ödemekte olanların sigortalı sayılmayacakları öngörülmüştür. 233 sayılı
Kamu iktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 5.
maddesinin 1. fıkrasında bu Kanun Hükmünde Kararnameye ekli listede bulunan
teşebbüslerin ana statülerine ait koordinasyon kurulu kararları ile buna göre
teşkilatlanmalarının, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayım tarihinden
itibaren en geç iki ay içinde tamamlanacağı, 5. fıkrasında ise yukarıdaki
fıkralardaki düzenlemeler yapılıp yürürlüğe girinceye kadar bu Kanun Hükmünde
Kararname ile kaldırılan hükümlerin uygulanmasına devam olunacağı
belirtilmiştir. 233 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları
personelinin hizmete alınmalarını, görev ve yetkilerini, niteliklerini,
atanma, ilerleme, yükselme, hak ve yükümlülükleriyle diğer özlük haklarını
düzenlemek amacıyla çıkarılan 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel
Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı
Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin 3/a
maddesinde, teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin memurlar, sözleşmeli
personel ve işçiler eliyle gördürüleceği, 3/b maddesinde, teşebbüs ve bağlı
ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli
görevlerinin; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı,
kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube
müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro
unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürüleceği, 3/e maddesinde, ise
işçilerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olmadığı, 12. maddesinde,
sözleşmeli statüde istihdam edilecek personelin 5434 sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanununa tabi olduğu, Geçici 9. maddesinde ise, özel hukuk
hükümlerine göre kurulmuş olup, yönetim kademelerinde iş kanunları
çerçevesinde personel çalıştıran ve ekli 1 sayılı cetvelde yer almayan
teşebbüs ve bağlı ortaklık personeli hakkında, yeni bir düzenleme yapılıncaya
kadar 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
tabi oldukları iş kanunu hükümlerinin uygulanacağı esası getirilmiştir. 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin 3/a maddesinde; teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda
hizmetlerin; memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle gördürüleceği
öngörülmesine karşın kapsamdışı personelle ilgili bir düzenleme
yapılmamıştır. Yine aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25. maddesinin (c)
fıkrasında sözleşmeli personelin ücretinin nasıl saptanacağı, 26 ve devamı
maddelerinde ise diğer mali ve sosyal haklar düzenlenmesine karşın bu
düzenlemeler içinde kapsamdışı personele yer verilmemiştir. Kapsamdışı
personele ödenecek mali ve sosyal haklar ise davacının çalıştığı kurumca
çıkartılan Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu nedenle
kapsamdışı personel mali ve sosyal haklar yönünden 233 ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamelere tabi bulunmamaktadır. Yine 4447
sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun gerekçesinde de belirtildiği üzere 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 2. maddesi esas alınarak, bir hizmet
sözleşmesine dayalı bir veya bir kaç işyerinde çalışan tüm işçiler kanun kapsamında,
yine 506 sayılı Yasanın 3. maddesinde belirtilenler ile sosyal güvenlik
kuruluşlarından yaşlılık aylığı alıp da sosyal güvenlik destek primi ödeyerek
ya da ödemeksizin çalışanlar kanunun kapsamı dışında kabul edilmiştir. Ayrıca
4447 sayılı Yasanın 46. maddesinin 3. fıkrasında işsizlik sigortası kapsamı dışında
kalan kişilerin tabi oldukları kanunlar tek tek belirtilmiştir. Belirtilen
düzenlemelerin birlikte değerlendirilmesinden; Tebliğin 1. maddesinde, 4447
sayılı Yasanın (4571 sayılı Yasayla değişik) 46. maddesinin 3. fıkrasına
aykırı bir husus bulunmadığı gibi, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede
belirtilen istihdam türleri dışında "kapsamdışı personel" adı
altında, iş Kanununa tabi olarak çalıştırılan ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanununa göre sosyal güvenlik yönünden sigortalı kabul edilip bu kurumla
ilişkilendirilen davacının, ücretinden işsizlik sigortası primi kesilmesinde
hukuka aykırılık görülmemiştir. Bu
durumda, Daire kararının; Tebliğin 1. maddesi ile uygulama işleminin,
başvurudan geriye doğru 60 günden öncesine yönelik olarak reddine dair
kısmında hukuka aykırılık, davacının aylığından işsizlik sigortası primi
kesilmesi ve başvurudan geriye doğru 60 güne isabet eden kısmın geri
ödenmemesine ilişkin olarak iptalinde hukuka uyarlık görülmediği"
gerekçesiyle Dairemiz kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının bozulmasına
ve davacının temyiz isteminin reddine karar verilmiştir. 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında;
Danıştay Dava Daireleri kararlarına karşı Danıştayda temyiz yoluna
başvurulabileceği, 2575 sayılı Yasanın 38. maddesinde; Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulunca idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak
verilen kararların temyizen inceleneceği, 2577 sayılı Yasanın 49. maddesinin
4. fıkrasında da; idare mahkemelerinin bozmaya uymayarak eski kararında ısrar
edebileceği öngörülürken, Danıştay idari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları
kararlarına uyulmasının zorunlu olduğu belirtilerek, Danıştay Dava
Dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği kararların temyizen
bozulması halinde ise ısrar olanağı tanınmamıştır. Aktarılan
durum ve 2577 sayılı Yasa'nın 49. maddesi karşısında bozma kararına uyularak
Danıştay idari Dava Daireleri Kurulu kararında belirtilen gerekçelerle
davanın reddi gerekmektedir. Açıklanan
nedenlerle, davanın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 28.4.2005 tarih
ve E:2004/194, K:2005/993 sayılı kararında belirtilen ve yukarıda aynen
aktarılan gerekçelerle REDDİNE…” karar vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNDEN İSTEK : İsmail Bahtiyar
vekili tarafından Uyuşmazlık Mahkemesi’ne hitaben verilen 8.4.2008 günlü
dilekçede, Kamu İktisadi Teşebbüslerinde kapsam dışı personel statüsünde
görev yapan personel tarafından aylık ücretlerinden işsizlik sigortası primi
kesilmemesi ve kesilenlerin iadesi konusunda Danıştay 10. Dairesi’nde SSK
aleyhine açılan davanın reddedilmesi ve kesinleşmesi ile yine kapsam dışı
personel tarafından Beyoğlu İş Mahkemesi’nde aynı konuda SSK aleyhine açılmış
olan davanın kabulü ve kesinleşmesi ile ortaya çıkan hüküm uyuşmazlığının
giderilmesi gerektiği, 506 sayılı Yasa’nın 84. maddesine dayanan davaların,
bir istirdat(geri alma) davası olması ve Borçlar Kanunu’nun haksız
iktisap-sebepsiz zenginleşme ile ilgili hükümlerine göre bu güne kadar
Yargıtay’ca karar verilmekte olduğu ortada iken davacı tarafından adli yargı
iş mahkemelerinde dava açmak gerekirken, SSK aleyhine usul ve yasaya aykırı
olarak idari yargı yerinde dava açıldığı, Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanun’un 24. maddesine göre idari yargı ve adli yargı
tarafından verilmiş ve kesinleşmiş olan aynı konuya ve sebebe ilişkin
taraflarından en az biri aynı olan(burada tarafların da aynı olduğu, kapsam
dışı personel-SSK Başkanlığı), kararlar arasında tam bir çelişki bulunduğu ve
hakkın yerine getirilmesinin olanaksız hale geldiği için hüküm uyuşmazlığı
bulunduğu, söz konusu uyuşmazlığın giderilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
başvurma zorunluluğu doğduğu, bu nedenlerle, Danıştay 10. Dairesi’nin
20.3.2007 tarihli, E:2007/796, K:2007/1478 sayılı kesinleşen kararı ile
Beyoğlu İş Mahkemesi’nin 17.12.2003 tarihli, E:2003/767, K:2003/936 sayılı
kesinleşen kararı arasındaki hüküm uyuşmazlığının giderilmesi istenilmiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 24. ve 16. maddelerine göre ilgili Başsavcıların yazılı
düşünceleri istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Davacı İsmail Bahtiyar vekili tarafından Danıştay 10.
Dairesi ile Beyoğlu İş Mahkemesi kararları arasında doğduğu öne sürülen hüküm
uyuşmazlığının giderilmesi nedeniyle gönderilen dosyanın incelendiği, davacı
vekilinin 8.4.2008 tarihli başvuru dilekçesinde, özetle; "Müvekkili İ.
B.'ın 233 sayılı KHK ile teşkil olunan ve 399 sayılı KHK hükümlerine tabi bir
kamu iktisadi teşebbüsü olan Türkiye Petrolleri A.O’da kapsam dışı personel
statüsünde görev yaptığını, ücretinden 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunu’nun 4. maddesi gereğince işsizlik sigortası bedeli kesildiğini, bu
konuda açmış oldukları davanın Danıştay 10. Dairesi'nce Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulu'nun bozma kararı uyarınca esastan reddedildiği, aynı konuda
bir başka davacı tarafından Beyoğlu İş Mahkemesi'ne açılan davanın kabul
edildiği, kararın, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 31.5.2004 tarih,
E.No:2004/2171, K.No:2004/4819 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği, bu
nedenle, idari yargı ve adli yargı tarafından verilmiş kararlar arasında
çelişki bulunduğundan hüküm uyuşmazlığının giderilmesinin istenildiği,
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 22.1.1996 tarih, E.No:1995/1, K.No:1996/1 sayılı
kararı uyarınca kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli statü ile kapsam
dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden doğan
uyuşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu karara bağlanmışsa da bunun
genel düzenleyici işlemlere özgü olduğu, 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname’de belirtilen istihdam türleri dışında kapsam dışı personel adı
altında İş Kanuna tabi olarak çalıştırılan ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu’na göre sosyal güvenlik yönünden sigortalı kabul edilenler ile kurumu
arasındaki alacak davasına ilişkin uyuşmazlığın çözüm yerinin 506 sayılı
Yasa’nın 134. maddesi gereğince adli yargı olduğu, somut uyuşmazlıklarda 4447
sayılı Kanunun Uygulanmasına İlişkin Tebliğ gereğince aylık ücretten işsizlik
sigortası primi kesilmemesine ilişkin başvurunun reddinin 506 sayılı Yasa
kapsamında alacak davasına konu edilmesi gerektiği, 4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanunu’nun 4571 sayılı Kanun’la değişik 46/3. maddesinde, işsizlik
sigortası kapsamı dışında kalan kişilerin tabi oldukları kanunların tek tek
belirtildiği, 399 sayılı KHK’nin 3/a ile 26. maddesinde, kapsamdışı personel
hakkında ücretin nasıl saptanacağına yer verilmediği, bunun yerine kurumların
ana sözleşmesi gereği Yüksek Planlama Kurulu’nca veya Yüksek Planlama Kurulu’nun
belirlediği esaslar dahilinde Genel Kurul veya Yönetim Kurullarınca tespit
edildiği, kapsam dışı personelin mali ve sosyal haklar bakımından 233 ve 399
sayılı KHK tabi olmadığından ücretlerinden 4477 sayılı Yasa’nın 49/5. maddesi
gereğince işsizlik sigorta pirimi kesilmesinde hukuku aykırılık bulunmadığına
ilişkin Danıştay 10. Dairesi’nin 20.03.2007 tarihli kararının esas yönünden
yerinde olduğu, bu nedenlerle, Beyoğlu İş Mahkemesi'nin Yargıtay 10. Hukuk
Dairesi’nin onama kararı ile kesinleşen 17.12.2003 tarih, E.No:2003/767,
K.No:2003/936 sayılı kararının esastan kaldırılması, Danıştay 10. Dairesi’nin
20.3.2007 tarih, E.No:2007/796, K.No:2007/147 sayılı kararının görev yönünden
kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nda kapsamdışı personel
olarak görev yapan davacı İ. B.'ın, maaşından işsizlik sigortası primi
kesilmemesi ve daha önce kesilen işsizlik sigortası primlerinin iadesi için
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlem ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanununun Uygulanmasına İlişkin 2 Nolu Tebliğ’in 1. maddesinin iptali
istemiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Sosyal Sigortalar Kurumu
Başkanlığı aleyhine açılan davanın reddi yolunda verilen ve temyiz edilmemek
suretiyle kesinleşen Danıştay Onuncu Dairesi’nin 20.3.2007 günlü, E:2007/796,
K:2007/1478 sayılı kararı ile Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. Genel
Müdürlüğü’nde kapsamdışı personel statüsünde görev yapan Y. Ç.'in, ücretinden
kesilen işsizlik sigortası primi tutarının fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak üzere şimdilik ilk kesilen primlerden 50.000.000.-TL'nın yasal
faizleriyle birlikte iadesine hükmolunması istemiyle Sosyal Sigortalar Kurumu
Genel Müdürlüğü aleyhine açılan davanın kabulü yolunda verilen ve Yargıtay'ca
onanmak suretiyle kesinleşen Beyoğlu İş Mahkemesi’nin 17.12.2003 günlü,
E:2003/767, K:2003/936 sayılı kararı arasında İ. B. tarafından hüküm
uyuşmazlığı oluştuğu ileri sürülerek, bunun giderilmesi istemi üzerine konu
ile ilgili olarak Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’nca Başsavcılıklarından
yazılı düşünce istenilmiş olmakla dosyanın incelendiği, adli ve idari yargı
kararları arasında oluştuğu ileri sürülen hüküm uyuşmazlığının çözümü için
öncelikle hüküm uyuşmazlığının oluşup oluşmadığının belirlenmesi gerektiği,
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesine göre, hüküm uyuşmazlığının varlığı için,
adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından görevle
ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve
sebebe ilişkin, taraflardan en az biri aynı olan iki ayrı kararın bulunması
ve bu kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesinin
olanaksız olması gerektiği, hüküm uyuşmazlığına konu edilen kararlardan
Danıştay Onuncu Dairesi kararı; M. T.'in aynı Dairede maaşından işsizlik
sigortası primi kesilmemesi ve daha önce kesilen işsizlik sigortası
primlerinin iadesi için yapılan başvurunun reddine ilişkin işlem ile 4447
sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun Uygulanmasına İlişkin 2 Nolu Tebliğ’in 1.
maddesinin iptali istemiyle açtığı davada, davanın Tebliğe yönelik kısmının
reddi, davacının aylığından işsizlik sigortası primi kesilmesi ve daha önce
kesilen primlerin idareye başvuruda bulunduğu tarihten geriye doğru altmış
güne isabet eden kısmının geri ödenmemesine ilişkin olarak iptali, bu tarihten
öncesine ait primlerin iadesi istemine ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle
reddi, idareye başvuruda bulunduğu tarihten önceki altmış gün içinde kesilen
primlerin başvuru tarihinden itibaren yasal faiz uygulanması suretiyle
davacıya iadesi yolunda verilen Danıştay 10. Dairesi’nin 26.5.2003 günlü,
E:2001/5012, K:2003/1872 sayılı kararının davanın iptal ve kabule ilişkin
kısmının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 28.4.2005 günlü,
E:2004/195 K:2005/993 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bu karara uyularak
davanın reddi yolunda verilmiş bir karar olduğu, Beyoğlu İş Mahkemesi
kararının ise, Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. Genel Müdürlüğü’nde aynı
statüde çalışan Y. Ç.'in, ücretinden kesilen işsizlik sigortası tutarının
iadesine hükmolunması istemiyle açılan alacak davasında, davacının bir KİT
olan Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş'de kapsam dışı personel olarak
çalışan bir kamu görevlisi olduğu, İş Kanunu hükümlerine tabi olarak işine
son verilmesinin mümkün olmadığı ve bu durumdaki kişilerin ücretlerinden
işsizlik sigortası primi kesilemeyeceği yolundaki Danıştay kararlarının açık
olduğu (Danıştay 10. Dairesi’nin 19.12.2000 tarih ve 2000/5987 Esas,
2003/1494 Karar sayılı kararı...), gerekçesiyle davanın kabulü yolunda
verilmiş bir karar olduğu, bu durumda, adli ve idari yargı mercileri tarafından
esasa ilişkin olarak verilip kesinleşen, özü itibariyle aynı konu ve sebebe
dayalı, taraflardan biri aynı olan söz konusu kararlar arasında çelişki
olduğu gibi, bu çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi de olanaksız
bulunduğundan, olayda 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen anlamda
hüküm uyuşmazlığının varlığının kabulü gerektiği, anılan uyuşmazlığın ne
yolda çözümleneceğine gelince; 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 4571
sayılı Kanun’la değişik 46. maddesinin üçüncü fıkrasında, "506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun 3 üncü maddesinde sigortalı sayılmayanlar, sosyal
güvenlik kuruluşlarından yaşlılık aylığı alıp da sosyal güvenlik destek primi
ödeyerek ya da ödemeksizin çalışanlar ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu,
926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş
Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar
Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 2814 sayılı Yükseköğretim Personel
Kanunu, 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler ile 190 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tabi kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat
kanunlarındaki hükümlerine göre sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile
657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre geçici personel statüsünde
çalıştırılanlar bu kanun kapsamına dahil değildir" hükmünün yer aldığı,
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2. maddesinde; bir hizmet akdine
dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanların bu Kanuna göre
sigortalı sayılacakları, 3 üncü maddesinde ise, kanunla kurulu emekli
sandıklarına aidat ödemekte olanların sigortalı sayılmayacaklarının
öngörüldüğü, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname’nin Geçici 5. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun Hükmünde
Kararnameye ekli listede bulunan teşebbüslerin ana statülerine ait
koordinasyon kurulu kararları ile buna göre teşkilatlanmalarının, bu Kanun
Hükmünde Kararnamenin yayım tarihinden itibaren en geç iki ay içinde tamamlanacağı,
beşinci fıkrasında ise yukarıdaki fıkralardaki düzenlemeler yapılıp yürürlüğe
girinceye kadar bu Kanun Hükmünde Kararname ile kaldırılan hükümlerin
uygulanmasına devam olunacağının belirtildiği, 233 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname’ye tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkların
personelinin hizmete alınmalarını, görev ve yetkilerini, niteliklerini,
atanma, ilerleme, yükselme, hak ve yükümlülükleriyle diğer özlük haklarını
düzenlemek amacıyla çıkarılan 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel
Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı
Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname’nin 3/a
maddesinde, teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin memurlar, sözleşmeli
personel ve işçiler eliyle gördürüleceği, 3/b maddesinde, teşebbüs ve bağlı
ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli
görevlerinin; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı,
kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube
müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro
unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürüleceği, 3/e maddesinde ise,
işçilerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olmadığı, 12. maddesinde,
sözleşmeli statüde istihdam edilecek personelin 5434 sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanunu’na tabi olduğu, Geçici 9. maddesinde ise, özel hukuk
hükümlerine göre kurulmuş olup, yönetim kademelerinde iş kanunları
çerçevesinde personel çalıştıran ve ekli 1 sayılı cetvelde yer almayan
teşebbüs ve bağlı ortaklık personeli hakkında, yeni bir düzenleme yapılıncaya
kadar 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin yürürlüğe girdiği tarihten önce
tabi oldukları iş kanunu hükümlerinin uygulanacağı esasının getirildiği, 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 3/a maddesinde, teşebbüs ve bağlı
ortaklıklarda hizmetlerin; memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle
gördürüleceği öngörülmesine karşın "kapsamdışı personelle ilgili bir
düzenleme yapılmadığı, yine aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25. maddesinin
(c) fıkrasında, sözleşmeli personelin ücretinin nasıl saptanacağı, 26 ve
devamı maddelerinde ise, diğer mali ve sosyal hakları düzenlenmesine karşın
bu düzenlemeler içinde kapsamdışı personele yer verilmediği, kapsamdışı
personele ödenecek mali ve sosyal hakların ise ilgililerin çalıştığı kurumca
çıkartılan Kapsam Dışı Personel Yönetmelikleri ile düzenlendiği ya da
kurumların ana sözleşmeleri gereği Yüksek Planlama Kurulu’nca veya Yüksek
Planlama Kurulu’nun belirlediği esaslar dahilinde Genel Kurul veya Yönetim
Kurullarınca tespit edildiği, bu nedenle, kapsamdışı personelin mali ve
sosyal haklar yönünden 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelere tabi
bulunmadığı, yine 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun gerekçesinde de
belirtildiği üzere 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2 nci maddesi esas
alınarak, bir hizmet sözleşmesine dayalı bir veya bir kaç işyerinde çalışan
tüm işçilerin kanun kapsamında, yine 506 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde
belirtilenler ile sosyal güvenlik kuruluşlarından yaşlılık aylığı alıp da
sosyal güvenlik destek primi ödeyerek ya da ödemeksizin çalışanların kanunun
kapsamı dışında kabul edildiği, ayrıca 4447 Kanun’un 46. maddesinin 3.
fıkrasında, işsizlik sigortası kapsamı dışında kalan kişilerin tabi oldukları
kanunların tek tek belirtildiği, belirtilen düzenlemelerin birlikte
değerlendirilmesinden; 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen
istihdam türleri dışında "kapsamdışı personel" adı altında, İş
Kanununa tabi olarak çalıştırılan ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na
göre sosyal güvenlik yönünden sigortalı kabul edilip bu Kurumla ilişkilendirilenlerin
ücretlerinden işsizlik sigortası primi kesilmesinde hukuka aykırılık
bulunmaması karşısında, davanın Danıştay 10. Dairesi’nde karara bağlandığı
biçimde çözümünün isabetli olduğu, bu kararla çelişen adli yargı kararının
kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, Beyoğlu İş Mahkemesi’nin kesinleşen
17.12.2003 tarih ve E:2003/767, K:2003/936 sayılı kararının kaldırılması ve
Danıştay 10. Dairesi kararı doğrultusunda karar verilmesi gerektiği yolunda
yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen
AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi gerektiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 24.
maddesinde, “( Değişik birinci fıkra: 21.1.1982-2592/7 md. ) 1 inci maddede
gösterilen yargı mercilerinden en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın
kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,
taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden
hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan hallerde hüküm uyuşmazlığının
varlığı kabul edilir. Ceza
kararlarında; sanığın, fiilin ve maddi olayların aynı olması halinde hüküm
uyuşmazlığı var sayılır. İlgili
kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine başvurarak hüküm uyuşmazlığının
giderilmesini isteyebilir. Bu halde olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılması
ile ilgili 15 ve 16 ncı maddelerdeki usul kuralları uygulanır” denilmiştir. Buna göre,
hüküm uyuşmazlığının varlığı için: a)
Uyuşmazlık yaratan hükümlerin, adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en
az ikisi tarafından verilmesi, b) Konu,
dava sebebi ve taraflardan en az birinin aynı olması, c) Her iki
kararın da kesinleşmiş olması, d)
Kararlarda davanın esasının hükme bağlanması, e)Kararlar
arasındaki çelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksız bulunması
koşullarının birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır. Hüküm
uyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülen kararların incelenmesinden, ortada adli
ve idari yargı yerlerince verilmiş ve kesinleşmiş kararlar bulunduğu;
taraflarından en az biri (Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı) aynı olan her
iki kararda da işin esasının hükme bağlandığı, kapsam dışı personelden
işsizlik sigortası primi kesilmesinin yerinde olup olmadığının irdelendiği
her iki kararın da objektif açıdan aynı konuya ve sebebe ilişkin olduğu;
böylece, 24. maddede hüküm uyuşmazlığının varlığı için aranan ilk dört
koşulun gerçekleştiği anlaşılmıştır. Ancak, olayda, davacıları farklı olan kimseler
hakkında verilen kararlar arasındaki çelişki nedeniyle “hakkın yerine
getirilmesinin olanaksız bulunması” koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediğine
gelince: “Hakkın yerine
getirilmesinin olanaksız bulunması” durumu; davacı yönünden sübjektif bir
nitelik taşımakta ve yargı kararı ile kendisine tanınmış bir hakkın yerine
getirilmemesi söz konusu iken, davalı idare yönünden, ilamı yerine getirmekle
yükümlü olması bakımından objektif bir nitelik taşımakta ve davacıya yargı
kararı ile tanınmış olan bir hakkın idarece yerine getirilmesinin
olanaksızlığını ifade etmektedir. Anılan 24. madde ile, iki ayrı yargı merciinden
verilen çelişik kararlar nedeniyle bir kimsenin hakkının yerine getirilmesinin
olanaksız bulunması halinde Uyuşmazlık Mahkemesi’nce bu çelişkinin
giderilmesi yoluyla o kimse hakkında bir çözüme ulaşılması amaçlanmakta olup,
bu suretle verilecek kararın uyuşmazlıkla ilgisi bulunmayan özel ve tüzel
kişileri etkilememesi gerekmektedir. Bilindiği üzere, mahkeme kararı, kural olarak,
davanın taraflarını bağlar ve bunlar için kesin hüküm sonucunu doğurur.
Ancak, verilen karar üçüncü kişileri bağlamaz. Bu durumda, İş Mahkemesince davanın kabulü yolunda
verilen hükmün, Danıştay’ca verilen redde ilişkin hüküm üzerinde herhangi bir
etkisi olmadığı gibi; Yunus Çelik hakkındaki hükmü yerine getirmekle yükümlü
bulunan davalı idarenin, bu davada üçüncü kişi konumunda olan İsmail Bahtiyar
bakımından aynen uygulama yükümlülüğü bulunmamaktadır. Esasen, İsmail Bahtiyar tarafından açılan dava retle
sonuçlandığından adı geçenin yargı kararı ile kendisine tanınmış bir hakkının
bulunduğundan da söz etmek olanaksızdır. Belirtilen duruma göre, başvuruda bulunan
davacıya yargı kararı ile tanınmış bir hak bulunmaması karşısında, olayda
hüküm uyuşmazlığının varlığı için aranan “hakkın yerine getirilmesinin
olanaksız bulunması” koşulu gerçekleşmediğinden, 2247 sayılı Yasa’nın 24.
maddesine uygun bulunmayan başvurunun reddi gerekmiştir. SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN REDDİNE, 2.2.2009 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/133 KARAR NO: 2009/16 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesini İsteyen : M. S. Vekili :
Av. H. O. Karşı Taraf : Sosyal
Sigortalar Kurumu Başkanlığı O L A Y : I) Y. Ç. tarafından Sosyal Sigortalar
Kurumu Başkanlığı davalı olarak gösterilmek suretiyle açılan davada, dava
dilekçesinde, Devlete ait bir kamu iktisadi teşebbüsü olan Türkiye Gemi
Sanayi A.Ş. Genel Müdürlüğü’nde işveren vekili olarak addedilen kapsam dışı
personel statüsünde avukat unvanı ile 13.1.1997 tarihinde göreve başladığını,
Türkiye Gemi Sanayi A.Ş. Genel Müdürlüğü’nün Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
ve şirket genel kurullarınca alınan kararlar doğrultusunda tüm hak ve
borçları ile birlikte aynı niteliklere haiz Türkiye Denizcilik İşletmeleri
A.Ş. Genel Müdürlüğü ile birleştiğini, halen Türkiye Denizcilik İşletmeleri
A.Ş. Genel Müdürlüğü’nde aynı görevine aralıksız devam ettiğini, gerek yerel
mahkeme kararları gerekse yüksek yargı kararları doğrultusunda kamu iktisadi
teşebbüslerinde görev yapan kapsam dışı personelin Anayasa’nın 128. maddesine
göre kamu görevlisi olduğunu, kapsam dışı personelin özelleştirme sonrası
durumlarının 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesi ile 657 sayılı Kanun’a tabi
personel ve sözleşmeli personel olarak kamu personeli sayılan personel ile
aynı paralelde düzenlendiğini, işsizlik sigortası hizmetlerinden
faydalanmasının olanaksız olduğunu, çünkü, işsizlik sigortası hizmetlerinden
faydalanacak şekilde sözleşmesinin feshedilmesinin ve işsiz kalmasının
hukuken ve fiilen mümkün olmadığını, davalı Kuruma ücretlerine işsizlik
sigortası primi tahakkuk ettirilmemesi için çeşitli kereler başvurmasına
karşılık talebinin reddedildiğini, bu nedenle bu davayı açmak zorunda
kaldığını, davalı Kurumca haksız ve yersiz olarak ücretine tahakkuk
ettirilerek işsizlik sigortası primi adı altında tahsil edilen miktardan
fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla ilk kesilen primlerden
50.000.000.-TL’sinin davalı Kurumca tahsil edildiği tarihlerden itibaren işleyecek
yasal faiziyle birlikte tarafına veya tarafına iade edilmek üzere çalıştığı
Kuruma iadesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. BEYOĞLU İŞ MAHKEMESİ; 17.12.2003 gün ve E:2003/767, K:2003/936 sayı
ile, “… Dava, davalı Kurumca haksız ve yersiz olarak davalının ücretinden
kesildiği bildirilen işsizlik sigortası primlerinin iadesi istemine
ilişkindir. Davacının
sunduğu belgelerden, davacının tamamı devlete ait bir KİT olan Türkiye Gemi
Sanayi A.Ş. Genel Müdürlüğü’nde kapsam dışı personel olarak avukat unvanı ile
göreve başladığı, Türkiye Gemi Sanayi A.Ş. Genel Müdürlüğü’nün Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı ve şirket genel kurullarınca alınan kararlar doğrultusunda
tüm hak ve borçları ile Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş ile birleştirildiği,
davacının da halen Türkiye Denizcilik A.Ş. Müdürlüğü’nde aynı unvan ile
çalışmaya devam ettiği anlaşılmaktadır. Taraflar arasındaki uyuşmazlık
davacının ücretinden kesilen işsizlik sigortası primlerinin kesilmesi
gerekmediği hususundadır. Davacının sunduğu Danıştay kararlarından da
anlaşılacağı üzere davacının bir KİT olan Türkiye Denizcilik İşletmeleri
A.Ş'de kapsam dışı personel olarak çalışan bir kamu görevlisi olduğu açıktır.
İş Kanunu hükümlerine tabi olarak işine son verilmesi mümkün değildir. Bu
durumdaki kişilerin ücretlerinden işsizlik sigortası primi kesilmeyeceği
davacının sunduğu Danıştay kararları ile de açıktır.(Danıştay 10. Dairesi’nin
19.12.2000 tarih ve 2000/5987 Esas, 2003/1494 Karar sayılı kararı, Danıştay
11. Dairesi’nin 28.5.2001 tarih ve 2000/5906 Esas, 2001/1364 Karar sayılı
kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun 23.6.1995 tarih ve
1994/345 Esas, 1995/627 Karar sayılı kararı) Bu durumda davacının ücretinden
kesildiği iddia edilen işsizlik sigortası primlerinin iadesi yerinde
görülmüştür. Bu
nedenle, davacı adına kesilen işsizlik sigortası primlerinin tarih ve
miktarları Beyoğlu Sigorta Müdürlüğü’nden sorulmuş, verilen 16.12.2003
tarihli cevabi yazı ile, davacının maaşından 15.6-14.7.2000 tarihinden
15.6.2002-14.7.2002 tarihine kadar kesilen işsizlik sigortası primleri
bildirilmiştir. Bu
durumda davacının davasının kabulüne karar vermek gerekmiştir. HÜKÜM
: Yukarıda açıklanan gerekçe ve nedenlerle; 1-Davacının davasının
KABULÜ ile ilk kesilen primlerden 50.000.000.-TL'sinin davalı kurumca tahsil
edildiği tarihten itibaren işleyecek yasal faizleri ile birlikte davalıdan
alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin haklarının saklı
tutulmasına…” karar vermiş; bu karar, YARGITAY ONUNCU HUKUK DAİRESİ’nin 31.5.2004
gün ve E:2004/2171, K:2004/4819 sayılı kararı ile onanmak suretiyle
kesinleşmiştir. II) Musa Sıryol,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı’nı
davalı olarak göstermek suretiyle, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nda kapsamdışı personel statüsünde çalıştığından,
maaşından işsizlik sigortası primi kesilmemesi için yapmış olduğu başvurunun
reddine ilişkin Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı’nın 24.7.2000 günlü
işlemi ile 29.6.2000 tarih ve 24094 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
"4447 sayılı işsizlik Sigortası Kanununun Uygulanmasına İlişkin 2 Nolu
Tebliğ"in 1. maddesinin iptali istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır. 29.6.2000
tarih ve 24094 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan "4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanununun Uygulanmasına İlişkin 2 Nolu Tebliğ"in 1. maddesine
yönelik davanın reddine, davacının aylığından işsizlik sigortası primi kesilmemesi
için yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin işlemin iptaline ilişkin
24.4.2003 gün ve E:2000/5987, K:2003/1494 sayılı kararının davacı ve davalı
idarelerden Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı’nca temyizi üzerine yapılan
temyiz incelemesi sonucu Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 28.4.2005
gün ve E:2004/74, K:2005/296 sayılı kararıyla, kararın davanın kabulüne ilişkin
kısmının bozulmasına, davacının temyiz isteminin ise reddine karar verilmesi
üzerine DANIŞTAY ONUNCU DAİRESİ; 20.3.2007 gün ve E:2006/2048, K:2007/1463
sayı ile, “…Dairemizin
24.4.2003 tarih ve E:2000/5987, K:2003/1494 sayılı kararı ile; 29.6.2000 tarih
ve 24094 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "4447 sayılı işsizlik
Sigortası Kanunu'nun Uygulanmasına İlişkin 2 Nolu Tebliğ"in 1. maddesine
yönelik davanın reddine, dava konusu uygulama işleminin, davacının aylığından
işsizlik sigortası ..primi kesilmesi ve daha önce kesilen primlerin idareye
başvuruda bulunduğu tarihten geriye doğru altmış güne isabet eden kısmının
geri ödenmemesine ilişkin olarak iptaline, bu tarihten öncesine ait primlerin
iadesi istemine ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle reddine, idareye
başvuruda bulunduğu tarihten önceki altmış gün içinde kesilen primlerinin
başvuru tarihinden itibaren yasal faiz uygulanmak suretiyle davacıya iadesine
karar verilmiştir. Dairemizin
belirtilen kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının davalı idarelerden
Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığınca, davanın redde ilişkin kısmının da
davacı tarafından temyizi üzerine yapılan temyiz incelemesi sonucu Danıştay
idari Dava Daireleri Kurulunun 28.4.2005 tarih ve E:2004/74, K:2005/296
sayılı kararıyla aynen; "4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 4571
sayılı Yasayla değişik 46. maddesinin 3. fıkrasında "506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanununun 3. maddesinde sigortalı sayılmayanlar, sosyal güvenlik
kuruluşlarından yaşlılık aylığı alıp da sosyal güvenlik destek primi ödeyerek
ya da ödemeksizin çalışanlar ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926
sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş
Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar
Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 2814 sayılı Yükseköğretim Personel
Kanunu, 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler ile 190 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tabi kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat
kanunlarındaki hükümlerine göre sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile
657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre geçici personel statüsünde
çalıştırılanlar bu kanun kapsamına dahil değildir." hükmü yer
almaktadır. 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun 2. maddesinde; bir hizmet akdine dayanarak bir
veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanların bu Kanuna göre sigortalı
sayılacakları, 3. maddesinde ise kanunla kurulu emekli sandıklarına aidat
ödemekte olanların sigortalı sayılmayacakları öngörülmüştür. 233 sayılı
Kamu iktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 5.
maddesinin 1. fıkrasında bu Kanun Hükmünde Kararnameye ekli listede bulunan
teşebbüslerin ana statülerine ait koordinasyon kurulu kararları ile buna göre
teşkilatlanmalarının, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayım tarihinden itibaren
en geç iki ay içinde tamamlanacağı, 5. fıkrasında ise yukarıdaki fıkralardaki
düzenlemeler yapılıp yürürlüğe girinceye kadar bu Kanun Hükmünde Kararname
ile kaldırılan hükümlerin uygulanmasına devam olunacağı belirtilmiştir. 233 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı
ortaklıkları personelinin hizmete alınmalarını, görev ve yetkilerini,
niteliklerini, atanma, ilerleme, yükselme, hak ve yükümlülükleriyle diğer
özlük haklarını düzenlemek amacıyla çıkarılan 399 sayılı Kamu İktisadi
Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin 3/a maddesinde, teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin
memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle gördürüleceği, 3/b
maddesinde, teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre
yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevlerinin; genel müdür, genel müdür
yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese,
bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları
ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle
gördürüleceği, 3/e maddesinde, ise işçilerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye
tabi olmadığı, 12. maddesinde, sözleşmeli statüde istihdam edilecek
personelin 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununa tabi olduğu, Geçici 9.
maddesinde ise, özel hukuk hükümlerine göre kurulmuş olup, yönetim
kademelerinde iş kanunları çerçevesinde personel çalıştıran ve ekli 1 sayılı
cetvelde yer almayan teşebbüs ve bağlı ortaklık personeli hakkında, yeni bir
düzenleme yapılıncaya kadar 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe
girdiği tarihten önce tabi oldukları iş kanunu hükümlerinin uygulanacağı
esası getirilmiştir. 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin 3/a maddesinde; teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda
hizmetlerin; memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler: eliyle gördürüleceği
öngörülmesine karşın "kapsamdışı personelle ilgili bir düzenleme
yapılmamıştır. Yine aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25. maddesinin (c)
fıkrasında sözleşmeli personelin ücretinin nasıl saptanacağı, 26 ve devamı
maddelerinde ise diğer mali ve sosyal haklar düzenlenmesine karşın bu
düzenlemeler içinde kapsamdışı personele yer verilmemiştir. Kapsamdışı
personele ödenecek mali ve sosyal haklar ise davacının çalıştığı kurumca
çıkartılan Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu nedenle
kapsamdışı personel mali ve sosyal haklar yönünden 233 ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamelere tabi bulunmamaktadır. Yine 4447
sayılı işsizlik Sigortası Kanununun gerekçesinde de belirtildiği üzere 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 2. maddesi esas alınarak, bir hizmet
sözleşmesine dayalı bir veya bir kaç işyerinde çalışan tüm işçiler kanun kapsamında,
yine 506 sayılı Yasanın 3. maddesinde belirtilenler ile sosyal güvenlik
kuruluşlarından yaşlılık aylığı alıp da sosyal güvenlik destek primi ödeyerek
ya da ödemeksizin çalışanlar kanunun kapsamı dışında kabul edilmiştir. Ayrıca
4447 Yasanın 46. maddesinin 3. fıkrasında işsizlik sigortası kapsamı dışında
kalan kişilerin tabi oldukları kanunlar tek tek belirtilmiştir. Belirtilen
düzenlemelerin birlikte değerlendirilmesinden; Tebliğin 1. maddesinde, 4447
sayılı Yasanın (4571 sayılı Yasayla değişik) 46. maddesinin 3. fıkrasına
aykırı bir husus bulunmadığı gibi, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede
belirtilen istihdam türleri dışında "kapsamdışı personel" adı
altında, İş Kanununa tabi olarak çalıştırılan ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanununa, göre sosyal güvenlik yönünden sigortalı kabul edilip bu kurumla
ilişkilendirilen davacının, ücretinden işsizlik sigortası primi kesilmesinde
hukuka aykırılık görülmemiştir. Bu
durumda, Daire kararının; Tebliğin 1. maddesi ile uygulama işleminin,
başvurudan geriye doğru 60 günden öncesine yönelik olarak reddine dair
kısmında hukuka aykırılık, davacının aylığından işsizlik sigortası primi
kesilmesi ve başvurudan geriye doğru 60 güne isabet eden kısmın geri
ödenmemesine ilişkin olarak iptalinde hukuka uyarlık görülmediği"
gerekçesiyle Dairemiz kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının bozulmasına
ve davacının temyiz isteminin reddine karar verilmiştir. 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında;
Danıştay Dava Daireleri kararlarına karşı Danıştayda temyiz yoluna
başvurulabileceği, 2575 sayılı Yasanın 38. maddesinde; Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulunca idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak
verilen kararların temyizen inceleneceği, 2577 sayılı Yasanın 49. maddesinin
4. fıkrasında da; idare mahkemelerinin bozmaya uymayarak eski kararında ısrar
edebileceği öngörülürken, Danıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları
kararlarına uyulmasının zorunlu olduğu belirtilerek, Danıştay Dava
Dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği kararların temyizen
bozulması halinde ise ısrar olanağı tanınmamıştır. Aktarılan
durum ve 2577 sayılı Yasa'nın 49. maddesi karşısında bozma kararına uyularak
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararında belirtilen gerekçelerle
davanın reddi gerekmektedir. Açıklanan
nedenlerle, davanın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 28.4.2005 tarih
ve E:2004/74, K:2005/296 sayılı kararında belirtilen ve yukarıda aynen
aktarılan gerekçelerle REDDİNE…” karar vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNDEN İSTEK : Musa Sıryol vekili tarafından Uyuşmazlık Mahkemesi’ne hitaben verilen
8.4.2008 günlü dilekçede, Kamu İktisadi Teşebbüslerinde kapsam dışı personel
statüsünde görev yapan personel tarafından aylık ücretlerinden işsizlik sigortası
primi kesilmemesi ve kesilenlerin iadesi konusunda Danıştay 10. Dairesi’nde
SSK aleyhine açılan davanın reddedilmesi ve kesinleşmesi ile yine kapsam dışı
personel tarafından Beyoğlu İş Mahkemesi’nde aynı konuda SSK aleyhine açılmış
olan davanın kabulü ve kesinleşmesi ile ortaya çıkan hüküm uyuşmazlığının
giderilmesi gerektiği, 506 sayılı Yasa’nın 84. maddesine dayanan davaların,
bir istirdat(geri alma) davası olması ve Borçlar Kanunu’nun haksız
iktisap-sebepsiz zenginleşme ile ilgili hükümlerine göre bu güne kadar
Yargıtay’ca karar verilmekte olduğu ortada iken davacı tarafından adli yargı
iş mahkemelerinde dava açmak gerekirken, SSK aleyhine usul ve yasaya aykırı
olarak idari yargı yerinde dava açıldığı, Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanun’un 24. maddesine göre idari yargı ve adli yargı
tarafından verilmiş ve kesinleşmiş olan, aynı konuya ve sebebe ilişkin,
taraflarından en az biri aynı olan(burada tarafların da aynı olduğu, kapsam
dışı personel-SSK Başkanlığı), kararlar arasında tam bir çelişki bulunduğu ve
hakkın yerine getirilmesinin olanaksız hale geldiği için hüküm uyuşmazlığı
bulunduğu, söz konusu uyuşmazlığın giderilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
başvurma zorunluluğu doğduğu, bu nedenlerle, Danıştay 10. Dairesi’nin 20.3.2007
tarihli, E:2006/2048, K:2007/1463 sayılı kesinleşen kararı ile Beyoğlu İş
Mahkemesi’nin 17.12.2003 tarihli, E:2003/767, K:2003/936 sayılı kesinleşen
kararı arasındaki hüküm uyuşmazlığının giderilmesi istenilmiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 24. ve 16. maddelerine göre ilgili Başsavcıların yazılı
düşünceleri istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Danıştay 10. Dairesi'nin 20.3.2007 gün, 2006/2048
Esas ve 2007/1463 sayılı kararı ile Beyoğlu İş Mahkemesi’nin 17.12.2003 gün,
2003/767 Esas ve 2003/936 sayılı kararı nedeniyle oluşan hüküm uyuşmazlığının
giderilmesi için davacı M. S. vekili tarafından 2247 sayılı Kanun’un 24.
maddesi gereğince yapılan başvuru ile ilgili Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün 2008/133 Esas sayılı dosyasının incelendiği, davacının, Türkiye
Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü'nde kapsam dışı personel olarak
çalıştığı sırada, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca maaşından
işsizlik sigortası primi kesilmemesi ve daha önce kesilen primlerin iadesi yolunda
yaptığı başvurunun reddine dair işlem ile, 4447 sayılı Kanunun Uygulanmasına
İlişkin 2 Nolu Tebliğ’in 1. maddesinin iptali istemiyle Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı ile Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı aleyhine idari
yargı yerinde açtığı dava sonucunda, Danıştay 10. Dairesi’nin 20.3.2007 gün,
2006/2048 Esas ve 2007/1463 sayılı kararıyla, davanın reddine dair verilen
kararın temyiz edilmeyerek kesinleştiği, M. S. vekilinin, hüküm uyuşmazlığı
çıkarılmasına dayanak gösterdiği kararın incelenmesinde, Türkiye Denizcilik
İşletmeleri A.Ş. Genel Müdürlüğü'nde kapsam dışı personel statüsünde çalışan
Y. Ç.'in, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca maaşından işsizlik
sigortası primi olarak kesilen tutarın, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla 50.000.000.-TL’nin yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle
Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü aleyhine açtığı davanın yargılaması
sonucunda, Beyoğlu İş Mahkemesi’nin 17.12.2003 gün, 2003/767 Esas ve 2003/936
sayı ile davanın kabulüne dair verilen kararın, davalı idare tarafından
temyizi üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 31.5.2004 gün, 2004/217 Esas
ve 2004/4819 sayı ile onanmak suretiyle kesin hüküm halini aldığı, adli ve
idari yargı kararları arasında oluştuğu ileri sürülen hüküm uyuşmazlığının
çözümü için öncelikle hüküm uyuşmazlığının oluşup oluşmadığının belirlenmesi
gerektiği, 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesine göre, hüküm uyuşmazlığının
varlığı için, adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisi
tarafından görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş,
aynı konuya ve sebebe ilişkin, taraflardan en az biri aynı olan iki ayrı
kararın bulunması ve bu kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine
getirilmesinin olanaksız olması gerektiği, Danıştay 10. Dairesi’nce, davacı
M. S. vekili tarafından 4447 sayılı Yasa uyarınca, aylık ücretlerinden
işsizlik sigortası primi kesilmemesi ve kesilenlerin iadesi isteminin reddine
ilişkin idari işlemin iptali istemiyle açılan davada, davanın reddine karar
verildiği, Beyoğlu İş Mahkemesi’nce ise, 4447 sayılı Kanun uyarınca 1.2.2000
tarihinden itibaren haksız ve yersiz olarak kesilen işsizlik sigortası
primlerinin yasal faizi ile birlikte kendisine ödenmesi istemiyle açılan
davada, davanın kabulü yönünde hüküm kurulduğu, adli ve idari yargı mercileri
tarafından esasa ilişkin olarak verilip kesinleşen aynı konu ve sebebe
dayalı, taraflardan en az biri aynı olan söz konusu kararlar arasında çelişki
olduğu gibi, bu çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi de olanaksız bulunduğundan,
olayda 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen anlamda hüküm
uyuşmazlığının varlığının kabulü gerektiği, anılan uyuşmazlığın ne yolda
çözümleneceğine gelince; uyuşmazlığın; kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam
edilen kapsam dışı personelin İşsizlik Sigortası Kanunu’na tabi olup olmadığı
noktasında toplandığı, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nda;
sigortalılara işsiz kalmaları halinde, Kanunda öngörülen ödemenin yapılması
yanında, yeni bir iş bulabilmeleri için mesleki geliştirme, yeni bir meslek
edindirme ve yetiştirme eğitimi verme hizmetlerinin de amaçlar arasında
sayıldığı, işsizlik sigortasının zorunlu olduğu, işlevini yerine
getirebilmesinin, uygulamanın sistematik bir bütünlük içerisinde yapılmasına
bağlı bulunduğu(m.48), işsizlik sigortasının kişiler bakımından kapsamının
506 sayılı Kanun’a paralel bir şekilde düzenlendiği(m.47/l-d), 506 sayılı
Kanun anlamında sigortalılık niteliğini kazanma açısından aranan koşulların,
işsizlik sigortasının kapsamı içinde aynen geçerli olduğu, 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanunu’nun 2. maddesinde belirtilen sigortalıların(Bir hizmet
akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar) ile aynı
Kanunun Geçici 20. maddesinde açıklanan sandıklara tabi sigortalıların ve
mütekabiliyet esasına dayalı olarak yapılan anlaşmalara göre çalışan yabancı
işçilerin, işsizlik sigortasının kapsamında yer aldığı(m.46/2), kapsamda bulunmayanların
ise; 4447 sayılı Kanun’un 4571 sayılı Kanun’la değişik 46. maddesinin üçüncü
fıkrasında belirtildiği, buna göre, 506 sayılı Kanun’un 3. maddesinde,
"sigortalı sayılmayanlar"ın işsizlik sigortasının da kapsamı
dışında bulunduğu, bunun dışında, sosyal güvenlik kuruluşlarından yaşlılık
aylığı alıp da sosyal güvenlik destek primi ödeyerek ya da ödemeksizin çalışanlar
ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri
Personel Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma
Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2547 sayılı Yüksek Öğretim
Kanunu, 2914 sayılı Yüksek Öğretim Personel Kanunu, 233 ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameler ile 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye tabi kamu
kurum ve kuruluşlarının teşkilat kanunlarındaki hükümlerine göre sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre
geçici personel statüsünde çalıştırılanların bu Kanun kapsamına dahil
olmadıkları, anılan maddenin sınırlandırıcı nitelikte olduğu, kapsamının
yorum yolu ile genişletilmesinin düşünülemeyeceği, maddede "kapsam dışı
personel" ifadesi yer almamış olmakla birlikte tam bir değerlendirme
yapılabilmesi için tanımına ve içeriğinin belirlenmesine gereksinim
duyulduğu, kapsam dışı personelin iş hukuku ile ilgili bir kavram olduğu,
kapsam dışı bırakılmanın, toplu iş sözleşmesinden yararlanmama sonucunu
doğuracağı, işçiyle işveren arasındaki bireysel iş ilişkisini, hizmet
sözleşmesine dayanan olguyu etkilemeyeceği, kapsam dışı bırakılacak
olanların, iş sözleşmeleri veya işyerinde uygulanan personel yönetmelikleri
ile iş hukukunun güvencesi altında bulundukları, işçilerin ya yasadan ötürü
zorunlu olarak kapsam dışı kaldıkları, ya da toplu iş sözleşmesinin
taraflarının serbest iradeleri ile bazı işçi gruplarını kapsam dışı
bıraktıkları, bunların hizmet akdiyle çalışan, İş Kanununa, sosyal güvenlikleri
yönünden ise 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na tabi kişiler olup, kapsam
dışı bırakılmalarının, bunların işçilik sıfatını, bir hizmet akdine dayanarak
bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılmaları olgusunu etkilemediği,
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4. maddesinde, kamu hizmetlerinin;
memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle
gördürüleceğinin, 5. maddesinde ise; bu Kanuna tabi kurumların, dördüncü
maddede yazılı dört istihdam şekli dışında personel çalıştıramayacaklarının
kurala bağlandığı, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 3/a maddesinde
ise, teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin; memurlar, sözleşmeli
personel ve işçiler eliyle gördürüleceğinin belirtildiği, bu düzenlemede
ayrıca bir "kapsam dışı personel" ifadesine yer verilmediği, (e)
bendinde; işçilerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olmadığının ifade
edildiği, yine aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25. maddesinin (c)
fıkrasında, sözleşmeli personelin ücretinin nasıl saptanacağı, 25 ve devamı maddelerinde,
diğer mali ve sosyal haklar düzenlenmesine karşın, bu düzenlemeler içinde de
kapsam dışı personele yer verilmediği, kapsam dışı personelin mali ve sosyal
haklar yönünden 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelere tabi
tutulmadığı, haklarında statü hukukuna ilişkin hiçbir yasal düzenleme
bulunmayan, sadece KİT'lerce kendi durumlarına uygun yönetmelikler çıkartılan
kapsam dışı personelin Anayasa'nın 128. maddesinde sözü edilen "diğer
kamu görevlileri" tanımı içerisinde kabulüne yasaca olanak bulunmadığı,
kapsam dışı bırakılan işçilerin, işverenleri ile olan çalışma ilişkilerine
hizmet akdi çerçevesinde devam ettikleri, sınırlı olarak belirtilen istihdam
türlerine toplu sözleşmenin taraflarınca yeni bir statü eklenemeyeceği,
kapsam dışı personelin, 4571 sayılı Kanun’un 3. maddesi ile işsizlik
sigortası kapsamında bulunmadıkları yönünde açıklık getirilen
"sözleşmeli personel"e benzer şekilde gibi değerlendirilmeleri
gerektiği yönündeki düşünceye gelince; KİT personel rejimini düzenleyen 399
sayılı KHK ile de 657 sayılı Kanun’da aynı adı taşımakla birlikte farklı bir
sözleşmeli personel uygulamasına gidildiğinin görüldüğü, sözleşmeli
personelin; kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan
önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği
için şart olan, zaruri ve istisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir
meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, kurumun
teklifi üzerine Devlet Personel Dairesi ve Maliye Bakanlığı’nın görüşleri alınarak
Bakanlar Kurulunca geçici olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen
ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileri olarak tanımlandığı(657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu m. 4/B), bunların dışında 399 sayılı KHK'nin istihdam
şekillerinde sözleşmeli personel ibaresinin yer aldığı ve 3/C maddesinde;
"...teşebbüs ve bağlı ortaklıklara genel idare esasları dışında
yürüttükleri hizmetlerinde bu KHK'de belirtilen hukuki esaslar çerçevesinde
akdedilecek bir sözleşme ile çalıştırılan ve işçi statüsünde olmayan
personel" olarak tanımlandığı, Kamu İktisadi Teşebbüslerinde çalışan
sözleşmeli personelin, 399 sayılı KHK hükümlerine tabi bulunduğu, KHK'de
hüküm bulunmayan konularda ise 657 sayılı Kanun hükümlerinin uygulandığı,
görüldüğü gibi, işçi niteliğinde bulunan kapsam dışı personelin, farklı
esaslara ve statüye tabi tutulmuş olan sözleşmeli personel gibi ele alınarak
değerlendirilmelerinin mümkün bulunmadığı, 4046 sayılı Özelleştirme
Uygulamaları Kanunu’nun, özelleştirme programına alınacak kuruluşlardan
personel naklini düzenleyen 22. maddesinde (kapsam dışı personel) ifadesine
yer verilmiş olmasının, Yasanın amaç ve kapsamıyla ilgili olduğu, anılan
Yasanın, özelleştirme uygulamalarını düzenlemeye, özelleştirmeye tabi
yerlerde çalışanların mali ve sosyal haklarını güvence altına almaya yönelik
bulunduğu, nitekim 1. maddesinde; özelleştirme uygulamaları kapsamında bulunanlara
mali ve sosyal haklar sağlanması amacından söz edildiği, özelleştirme
uygulamalarına ilişkin bir yasa ile kamuda çalışanların istihdam
ilişkilerinin düzenlenmesinin beklenmesi gerektiği, KİT'lerde çalışan ve
özelleştirme uygulamalarında nakle tabi tutulan kapsam dışı personelin,
sözleşmeli personel gibi (kamu personeli olarak) nitelendirilmelerinin, Yasanın
amacına da aykırı bulunacağı, kaldı ki, 2005 yılında anılan maddede yapılan
değişiklik ile (kapsam dışı personel) ifadesi yerine; "iş kanunlarına
tabi olarak görev yapmakla birlikte toplu iş sözleşmesi hükümlerinden
yararlanmayan genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı,
kurul başkanı, daire başkanı, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube
müdürü, müfettiş ve müfettiş yardımcısı, müşavir ve başuzman unvanlı
kadrolara atanmak suretiyle görev yapan personel" ifadesine yer
verilerek, duruma açıklık getirilmeye çalışıldığı, belirtilen düzenlemeler ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 24.10.2007 gün, 2007/10-663 Esas ve 2007/770
sayılı ilamı birlikte değerlendirildiğinde; KİT'lerde "kapsam dışı
personel" adı altında, İş Kanununa tabi olarak çalıştırılan ve 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu’na göre sosyal güvenlik yönünden sigortalı kabul
edilip bu Kurumla ilişkilendirilen davacının ücretinden işsizlik sigortası
primi kesilmesinde yasaya aykırılık bulunmadığına göre, davanın Danıştay 10.
Dairesi’nce karara bağlandığı biçimde çözümü isabetli olup, bu kararla
çelişen adli yargı kararının kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, Beyoğlu
İş Mahkemesi’nin 17.12.2003 gün, 2003/767 Esas ve 2003/936 sayılı kararının
kaldırılması ve Danıştay 10. Dairesi’nin kararı doğrultusunda karar verilmesi
gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nda kapsamdışı personel
olarak görev yapan davacı M. S.'un, maaşından işsizlik sigortası primi
kesilmemesi ve daha önce kesilen işsizlik sigortası primlerinin iadesi için
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlem ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanununun Uygulanmasına İlişkin 2 Nolu Tebliğ'in 1. maddesinin iptali
istemiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Sosyal Sigortalar Kurumu
Başkanlığı aleyhine açılan davanın reddi yolunda verilen ve temyiz edilmemek
suretiyle kesinleşen Danıştay Onuncu Dairesi’nin 20.3.2007 günlü,
E.2006/2048, K:2007/1463 sayılı kararı ile Türkiye Denizcilik İşletmeleri
A.Ş. Genel Müdürlüğü’nde kapsamdışı personel statüsünde görev yapan Y. Ç.'in,
ücretinden kesilen işsizlik sigortası primi tutarının fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak üzere şimdilik ilk kesilen primlerden 50.000.000.-TL'nın yasal
faizleriyle birlikte iadesine hükmolunması istemiyle Sosyal Sigortalar Kurumu
Genel Müdürlüğü aleyhine açılan davanın kabulü yolunda verilen ve Yargıtay'ca
onanmak suretiyle kesinleşen Beyoğlu İş Mahkemesi’nin 17.12.2003 günlü,
E:2003/767, K:2003/936 sayılı kararı arasında M. S. tarafından hüküm
uyuşmazlığı oluştuğu ileri sürülerek, bunun giderilmesi istemi üzerine konu
ile ilgili olarak Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’nca Başsavcılıklarından
yazılı düşünce istenilmiş olmakla dosyanın incelendiği, adli ve idari yargı
kararları arasında oluştuğu ileri sürülen hüküm uyuşmazlığının çözümü için
öncelikle hüküm uyuşmazlığının oluşup oluşmadığının belirlenmesi gerektiği,
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesine göre, hüküm uyuşmazlığının varlığı için,
adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından görevle
ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve
sebebe ilişkin, taraflardan en az biri aynı olan iki ayrı kararın bulunması
ve bu kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesinin
olanaksız olması gerektiği, hüküm uyuşmazlığına konu edilen kararlardan
Danıştay Onuncu Dairesi kararı; M. S.'un aynı Dairede maaşından işsizlik
sigortası primi kesilmemesi ve daha önce kesilen işsizlik sigortası
primlerinin iadesi için yapılan başvurunun reddine ilişkin işlem ile 4447
sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun Uygulanmasına İlişkin 2 Nolu Tebliğ’in 1.
maddesinin iptali istemiyle açtığı davada, davanın Tebliğe yönelik kısmının
reddi, davacının aylığından işsizlik sigortası primi kesilmemesi için yaptığı
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali yolunda verilen Danıştay 10.
Dairesi’nin 24.4.2003 günlü, E:2000/5987, K:2003/1494 sayılı kararının davanın
kabulüne ilişkin kısmının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 28.4.2005
günlü, E:2004/74, K:2005/296 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bu karara
uyularak davanın reddi yolunda verilmiş bir karar olduğu, Beyoğlu İş
Mahkemesi kararının ise, Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. Genel
Müdürlüğü’nde aynı statüde çalışan Y. Ç.'in, ücretinden kesilen işsizlik
sigortası tutarının iadesine hükmolunması istemiyle açılan alacak davasında,
davacının bir KİT olan Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş'de kapsam dışı
personel olarak çalışan bir kamu görevlisi olduğu, İş Kanunu hükümlerine tabi
olarak işine son verilmesinin mümkün olmadığı ve bu durumdaki kişilerin
ücretlerinden işsizlik sigortası primi kesilemeyeceği yolundaki Danıştay
kararlarının açık olduğu(Danıştay 10. Dairesi’nin 19.12.2000 tarih ve
2000/5987 Esas, 2003/1494 Karar sayılı kararı...), gerekçesiyle davanın
kabulü yolunda verilmiş bir karar olduğu, bu durumda, adli ve idari yargı
mercileri tarafından esasa ilişkin olarak verilip kesinleşen, özü itibariyle
aynı konu ve sebebe dayalı, taraflardan biri aynı olan söz konusu kararlar
arasında çelişki olduğu gibi, bu çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi
de olanaksız bulunduğundan, olayda 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde
öngörülen anlamda hüküm uyuşmazlığının varlığının kabulü gerektiği, anılan
uyuşmazlığın ne yolda çözümleneceğine gelince; 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunu’nun 4571 sayılı Kanun’la değişik 46. maddesinin üçüncü fıkrasında
"506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 3 üncü maddesinde sigortalı
sayılmayanlar, sosyal güvenlik kuruluşlarından yaşlılık aylığı alıp da sosyal
güvenlik destek primi ödeyerek ya da ödemeksizin çalışanlar ve 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu,
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2802
sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 2814
sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameler ile 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu kurum ve
kuruluşlarının teşkilat kanunlarındaki hükümlerine göre sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre geçici
personel statüsünde çalıştırılanlar bu kanun kapsamına dahil değildir"
hükmünün yer aldığı, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2. maddesinde;
bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından
çalıştırılanların bu Kanuna göre sigortalı sayılacaklarının, 3 üncü
maddesinde ise, kanunla kurulu emekli sandıklarına aidat ödemekte olanların
sigortalı sayılmayacaklarının öngörüldüğü, 233 sayılı Kamu İktisadi
Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin Geçici 5. maddesinin
birinci fıkrasında, bu Kanun Hükmünde Kararnameye ekli listede bulunan
teşebbüslerin ana statülerine ait koordinasyon kurulu kararları ile buna göre
teşkilatlanmalarının, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayım tarihinden
itibaren engeç iki ay içinde tamamlanacağı, beşinci fıkrasında ise,
yukarıdaki fıkralardaki düzenlemeler yapılıp yürürlüğe girinceye kadar bu
Kanun Hükmünde Kararname ile kaldırılan hükümlerin uygulanmasına devam
olunacağının belirtildiği, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu iktisadi
teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkların personelinin hizmete alınmalarını, görev
ve yetkilerini, niteliklerini, atanma, ilerleme, yükselme, hak ve
yükümlülükleriyle diğer özlük haklarını düzenlemek amacıyla çıkarılan 399
sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233
sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten
Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname’nin 3/a maddesinde, teşebbüs ve
bağlı ortaklıklarda hizmetlerin memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle
gördürüleceği, 3/b maddesinde, teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare
esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevlerinin; genel
müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire
başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve
müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen
diğer personel eliyle gördürüleceği, 3/e maddesinde ise, işçilerin bu Kanun
Hükmünde Kararnameye tabi olmadığı, 12. maddesinde, sözleşmeli statüde istihdam
edilecek personelin 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu’na tabi olduğu,
Geçici 9. maddesinde ise, özel hukuk hükümlerine göre kurulmuş olup, yönetim
kademelerinde iş kanunları çerçevesinde personel çalıştıran ve ekli 1 sayılı
cetvelde yer almayan teşebbüs ve bağlı ortaklık personeli hakkında, yeni bir
düzenleme yapılıncaya kadar 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin yürürlüğe
girdiği tarihten önce tabi oldukları iş kanunu hükümlerinin uygulanacağı esasının
getirildiği, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 3/a maddesinde, teşebbüs
ve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin; memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler
eliyle gördürüleceği öngörülmesine karşın "kapsamdışı personelle ilgili
bir düzenleme yapılmadığı, yine aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25.
maddesinin (c) fıkrasında, sözleşmeli personelin ücretinin nasıl saptanacağı,
26 ve devamı maddelerinde ise, diğer mali ve sosyal hakları düzenlenmesine
karşın bu düzenlemeler içinde kapsamdışı personele yer verilmediği,
kapsamdışı personele ödenecek mali ve sosyal hakların ise ilgililerin
çalıştığı kurumca çıkartılan Kapsam Dışı Personel Yönetmelikleri ile
düzenlendiği ya da kurumların ana sözleşmeleri gereği Yüksek Planlama
Kurulu’nca veya Yüksek Planlama Kurulu’nun belirlediği esaslar dahilinde
Genel Kurul veya Yönetim Kurullarınca tespit edildiği, bu nedenle, kapsamdışı
personelin mali ve sosyal haklar yönünden 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamelere tabi bulunmadığı, yine 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunu’nun gerekçesinde de belirtildiği üzere 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu’nun 2 nci maddesi esas alınarak, bir hizmet sözleşmesine dayalı bir
veya bir kaç işyerinde çalışan tüm işçilerin kanun kapsamında, yine 506
sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde belirtilenler ile sosyal güvenlik
kuruluşlarından yaşlılık aylığı alıp da sosyal güvenlik destek primi ödeyerek
ya da ödemeksizin çalışanların kanunun kapsamı dışında kabul edildiği, ayrıca
4447 sayılı Kanun’un 46. maddesinin 3. fıkrasında, işsizlik sigortası kapsamı
dışında kalan kişilerin tabi oldukları kanunların tek tek belirtildiği,
belirtilen düzenlemelerin birlikte değerlendirilmesinden; 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname’de belirtilen istihdam türleri dışında "kapsamdışı
personel" adı altında, İş Kanununa tabi olarak çalıştırılan ve 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na göre sosyal güvenlik yönünden sigortalı
kabul edilip bu kurumla ilişkilendirilenlerin ücretlerinden işsizlik
sigortası primi kesilmesinde hukuka aykırılık bulunmaması karşısında, davanın
Danıştay 10. Dairesi’nde karara bağlandığı biçimde çözümünün isabetli olduğu,
bu kararla çelişen adli yargı kararının kaldırılması gerektiği, bu
nedenlerle, Beyoğlu İş Mahkemesi’nin kesinleşen 17.12.2003 tarih ve
E:2003/767, K:2003/936 sayılı kararının kaldırılması ve Danıştay 10. Dairesi
kararı doğrultusunda karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen
AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi gerektiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 24.
maddesinde, “( Değişik birinci fıkra: 21.1.1982-2592/7 md. ) 1 inci maddede
gösterilen yargı mercilerinden en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın
kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,
taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden
hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan hallerde hüküm uyuşmazlığının
varlığı kabul edilir. Ceza
kararlarında; sanığın, fiilin ve maddi olayların aynı olması halinde hüküm
uyuşmazlığı var sayılır. İlgili
kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine başvurarak hüküm uyuşmazlığının
giderilmesini isteyebilir. Bu halde olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılması
ile ilgili 15 ve 16 ncı maddelerdeki usul kuralları uygulanır” denilmiştir. Buna göre,
hüküm uyuşmazlığının varlığı için: a)
Uyuşmazlık yaratan hükümlerin, adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en
az ikisi tarafından verilmesi, b) Konu,
dava sebebi ve taraflardan en az birinin aynı olması, c) Her iki
kararın da kesinleşmiş olması, d)
Kararlarda davanın esasının hükme bağlanması, e)Kararlar
arasındaki çelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksız bulunması
koşullarının birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır. Hüküm uyuşmazlığı
bulunduğu ileri sürülen kararların incelenmesinden, ortada adli ve idari
yargı yerlerince verilmiş ve kesinleşmiş kararlar bulunduğu; taraflarından en
az biri (Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı) aynı olan her iki kararda da
işin esasının hükme bağlandığı, kapsam dışı personelden işsizlik sigortası
primi kesilmesinin yerinde olup olmadığının irdelendiği her iki kararın da
objektif açıdan aynı konuya ve sebebe ilişkin olduğu; böylece, 24. maddede
hüküm uyuşmazlığının varlığı için aranan ilk dört koşulun gerçekleştiği
anlaşılmıştır. Ancak, olayda, davacıları farklı olan kimseler
hakkında verilen kararlar arasındaki çelişki nedeniyle “hakkın yerine
getirilmesinin olanaksız bulunması” koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediğine
gelince: “Hakkın yerine
getirilmesinin olanaksız bulunması” durumu; davacı yönünden sübjektif bir
nitelik taşımakta ve yargı kararı ile kendisine tanınmış bir hakkın yerine
getirilmemesi söz konusu iken, davalı idare yönünden, ilamı yerine getirmekle
yükümlü olması bakımından objektif bir nitelik taşımakta ve davacıya yargı
kararı ile tanınmış olan bir hakkın idarece yerine getirilmesinin
olanaksızlığını ifade etmektedir. Anılan 24. madde ile, iki ayrı yargı merciinden
verilen çelişik kararlar nedeniyle bir kimsenin hakkının yerine getirilmesinin
olanaksız bulunması halinde Uyuşmazlık Mahkemesi’nce bu çelişkinin
giderilmesi yoluyla o kimse hakkında bir çözüme ulaşılması amaçlanmakta olup,
bu suretle verilecek kararın uyuşmazlıkla ilgisi bulunmayan özel ve tüzel
kişileri etkilememesi gerekmektedir. Bilindiği üzere, mahkeme kararı, kural olarak,
davanın taraflarını bağlar ve bunlar için kesin hüküm sonucunu doğurur.
Ancak, verilen karar üçüncü kişileri bağlamaz. Bu durumda, İş Mahkemesince davanın kabulü yolunda
verilen hükmün, Danıştay’ca verilen redde ilişkin hüküm üzerinde herhangi bir
etkisi olmadığı gibi; Y. Ç. hakkındaki hükmü yerine getirmekle yükümlü
bulunan davalı idarenin, bu davada üçüncü kişi konumunda olan M. S.
bakımından aynen uygulama yükümlülüğü bulunmamaktadır. Esasen, M. S. tarafından açılan dava retle
sonuçlandığından adı geçenin yargı kararı ile kendisine tanınmış bir hakkının
bulunduğundan da söz etmek olanaksızdır. Belirtilen duruma göre, başvuruda bulunan
davacıya yargı kararı ile tanınmış bir hak bulunmaması karşısında, olayda
hüküm uyuşmazlığının varlığı için aranan “hakkın yerine getirilmesinin
olanaksız bulunması” koşulu gerçekleşmediğinden, 2247 sayılı Yasa’nın 24.
maddesine uygun bulunmayan başvurunun reddi gerekmiştir. SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN REDDİNE, 2.2.2009 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/142 KARAR NO: 2009/19 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Davalı Kuruluş ile kapsam içi personeli arasında özelleştirilme tarihinden
sonra doğan anlaşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : İ.A. Vekili :
Av. K.B.G. Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş. Genel Müdürlüğü Vekili :
Av. A.K. O L A Y : Davacı, Karaman İl Telekom
Müdürlüğü, Muhasebe Müdürlüğünde Memur (Tahakkuk) ünvanıyla, “kapsam dışı”
statüde görev yaparken, 10.04.2002 günlü dilekçesi üzerine Pazarlama
Müdürlüğünde, Memur(Müşteri Hizmetleri) ünvanıyla, “kapsam içi” statüye pozisyonu
ile birlikte nakledilmiş ve kendisiyle 1475 sayılı İş Kanunu ve Toplu İş
Sözleşmesi gereğince 15.04.2002 gününde Hizmet Akdi imzalanmış; sosyal
güvenlik yönünden ise Emekli Sandığı ile ilgisi devam etmiştir. Davacının, Türk Telekom Karaman İl Müdürlüğü'ne, 4046
sayılı Kanunun 22. maddesi uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarına naklen geçmek
istemiyle yaptığı 16.1.2006 tarihli başvurusu; anılan Müdürlükçe, kapsam içi
statüde çalıştığı, 4046 sayılı Kanun çerçevesinde nakil hakkı olan personel
içinde kapsam içi statüde çalışan personelin bulunmadığı gerekçesiyle
17.01.2006 günlü ve 149810 sayılı işlemle reddedilmiştir. Davacı vekili; davalı kuruluşun, müvekkilinin 4046 sayılı Kanunun
22. maddesine göre Kamu Kurum ve Kuruluşlarına naklen geçme isteğinin reddine
dair işleminin iptali istemiyle 16.3.2006
gününde idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 10.İDARE MAHKEMESİ; 17.5.2006 gün ve E: 2006/764, K:2006/1445 sayı ile; davanın, Karaman İl Telekom Müdürlüğü, Pazarlama
Müdürlüğü'nde memur olarak görev yapan davacının Türk Telekom'un özelleştirme
kapsamı içine alınması, devri ve personelin kamu kurum ve kuruluşlarına
aktarılmaya başlanması ile birlikte Türk Telekom Karaman İl Müdürlüğü'ne,
4046 sayılı Kanunun 22. maddesi uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarına naklen
geçmek istemiyle yaptığı başvurusunun, kapsam içi statüde çalıştığı, 4046
sayılı Kanun çerçevesinde nakil hakkı olan personel içinde kapsam içi statüde
çalışan personelin bulunmadığı gerekçesiyle reddine ilişkin 17.01.2006 günlü
ve 149810 sayılı işlemin iptali istemiyle açıldığı; 406 sayılı Yasanın
değişik 1. maddesinin 7. fıkrasında "Türk Telekom, bu kanun ve özel
kanun hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu kanun hükümleri saklı kalmak
üzere kamu, iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından fazlası
kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklarına uygulanan mevzuat Türk
Telekom'a uygulanmaz" hükmüne yer verilerek Türk Telekom'a özgü farklı
bir statü oluşturulduğu; aynı Yasanın 4673 sayılı Yasayla değişik Ek 22.
maddesinde de telekomünikasyon hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
hizmetlerin genel müdür, yönetim kurulu, Bakanlar kurulu kararı ile
belirlenen kadrolarda istihdam edilecek personel eliyle yürütüleceği 399
sayılı KHK'ye tabi anılan personel dışında kalan personelin iş mevzuatı
uyarınca istihdam edileceği, iş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin
kayıt ve şartların yönetim kurulunca belirleneceğinin hükme bağlandığı; 5521
sayılı İş Mahkemeleri Yasasının 1. maddesinde, İş Kanununa göre işçi sayılan
kimselerle (o kanunun değiştirilen ikinci maddesinin Ç, D ve E fıkralarında
istisna edilen işlerde çalışanlar hariç) işveren veya işveren vekilleri
arasında iş akdinden veya iş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından
doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesi ile görevli olarak lüzum görülen
yerlerde iş mahkemeleri kurulacağı, bu mahkemelerin; a) 5018 sayılı kanunun 4
üncü maddesinin (E) fıkrasına göre sendikaların açacakları ve bu sıfatla
aleyhlerine açılacak hukuk davalarına; b) İşçi Sigortaları Kurumu ile
sigortalılar veya yerine kaim olan hak sahipleri arasındaki uyuşmazlıklardan
doğan itiraz ve davalara da bakacağının hükme bağlandığı; Türk Telekom
Yönetim Kurulunun, anılan Yasa hükmü doğrultusunda yaptığı düzenlemeyle iş
mevzuatına göre istihdam edilenleri kapsam içi ve kapsam dışı olarak
sınıflandırdığı, bu sınıflandırma sonucu kapsam içi sayılan personelin
bütünüyle iş mevzuatına tabi olarak istihdam edilmekte olduğu, yasal
düzenleme doğrultusunda asli ve sürekli hizmetleri yapmak üzere oluşturulan
kadrolar dışında kalan kapsam içi personelin, Türk Telekom'un statüsü
itibariyle kamu personeli sayılmalarına olanak görülmediği; bu nedenle,
yukarıda yer alan Yasa hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Türk Telekom
ile iş mevzuatına tabi hizmet akdi imzalayan, asli ve sürekli hizmetlere
ilişkin bir kadroda çalışmayan davacının başka bir göreve atanması isteminin
reddinden doğan uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli yargıya ait bulunduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, Danıştay 5.Dairesinin
13.3.2007 gün ve E:2006/5875, K:2007/1156 sayılı kararıyla onanmak suretiyle
kesinleşmiştir. Davacı,
aynı istekle bu kez, 30.5.2007 gününde adli yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 5. İŞ MAHKEMESİ; 6.11.2007 gün ve E:2007/402,
K:2007/613 D.İş. sayı ile; Davacının, Karaman
İl Telekom Müdürlüğünde kapsam içi statüde görev yapmakta iken, kurumun
özelleştirilmesi sonucu 4046 sayılı yasanın 22.maddesi uyarına başka kamu
kurum ve kuruluşlarına geçmek istemiyle yaptığı başvurusunun Ankara 10.İdare
Mahkemesince verilen 17.05.2006 sayılı karar ile, davanın 2577 sayılı Kanunun
15/1-a maddesi uyarınca görev yönünden reddine karar verildiği, verilen
kararın temyiz edildiği, Danıştay 5. Dairesinin E.2006/5875,Karar: 2007/1156 sayılı karar ile, verilen kararı
onadığının anlaşıldığı; özelleştirme veya özelleştirme kapsamında bulunmayan
Kamu İktisadi Teşebbüslerinde sözleşmeli personel statüsünde çalışanların
kurumları ile ilgili olan ilişkileri sebebiyle meydana gelen anlaşmazlıkların
idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğini belirten bir çok kararın bulunduğu;
konu ile ilgili olarak Anayasanın 124.maddesi,128 maddesi ve 165 maddesi, İş
Kanunu, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Yasası, 3291 sayılı Kamu İktisadi
Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi Hakkındaki Yasa, 4046 sayılı Özelleştirme
Uygulamalarının Düzenlenmesine Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Yasa, 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile
Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi
Hakkında Kanun ve 527 sayılı Memurlar Ve Diğer Kamu Görevlileri ile ilgili
Bazı Kanun ve Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmündeki
kararname ve ilgili yönetmeliklerin incelendiği; özelleştirilen veya
özelleştirme kapsamında bulunmayan Kamu İktisadi Teşebbüslerin de sözleşmeli veya
kapsam içi personel statüsünde çalışanların kurumları ile olan ilişkileri
nedeni ile ortaya çıkan anlaşmazlıkların adli yargı yerinden mi yoksa idari
yargı yerinden mi çözümleneceği meselesinin kurum personelinin statüsünün
değişen ve gelişen mevzuat yönünden incelenmesinin gerektiği; Telekom'un kamu
hizmeti gören kamu kurumu olduğu, Telekom A.Ş.nin Türk Ticaret Yasası
çerçevesinde anonim şirkete dönüştürülmüş olmasının, kurum bünyesine özel
kişi ve kuruluşların alınması ve alınmaya devam edilmesi, kamu payının zaman
içinde satılarak tamamen tasfiyeye yönelmesi, öte yandan kurumun
sermayesindeki kamu payı % 50'nin altına düşünceye denetiminin KİT denetimi
yönetimine göre yapılması ve sermayedeki kâr payı % 50'nin altına düşünceye
kadar kurum ve kuruluşların faaliyetleri, organları, yönetimi gibi hususlarda
Yüksek Planlama kurulunun yetkili olması, özelleştirme kapsamına alınan
kurumun geçiş döneminde özel bir statü kazanmış olduğunu gösterdiği; Kamu
kurumu niteliğinden özel hukuk tüzel kişiliğini geçiş sırasında çalışanları
hakkında yapılan düzenlemeler de göz önüne alındığında, bu kuruluşların kamu
kurumu olma niteliğini kaybetmemiş oldukları sonucuna varılmakla, bu nedenle
yaptıkları işlemlerin idari nitelik taşıdığının
kabulünün zorunlu olduğu; özelleştirme kapsamına alınan kamu kurumlarında
çalışan personelin statüleri hakkında çıkarılan KHK.'ler ile ek düzenlemeler
yapılmış ise de, kimi KHK.'lerin Anayasa Mahkemesince iptali sonucu bu konu
4046 sayılı Yasa ile belirginleştirildiği, bu kanunun geçici madde 9'da da
yine gerek sözleşmeli yani kapsam içi gerekse kapsam dışı personelin kamu
personeli olarak kabul edilmiş bulunduğu, 4046 sayılı Yasa'nın açıklanan
hükümleri karşısında özelleştirme kapsamına alınan kurumlarda sözleşmeli
statüde bulunanlar ile kapsam dışı personelin kamu personeli olarak kabul
edildiklerinin anlaşıldığı; Anayasanın 124. maddesinde, Başbakanlık,
bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren
kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı
olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceklerinin açıklandığı, bu
hükümlerden de anlaşılacağı üzere; yönetmeliklerin kendilerine kaynaklık eden
yasaların hükümlerinin uygulama yöntemlerini belirleyen ve idare tarafından
yürürlüğe konulan genel düzenleyici tasarruflar olduğu; bunlara dayanılarak
tesis edilen işlemlerin de bu nedenle idari nitelikte olduğunun kabulünün
gerektiği, diğer taraftan davalı ile davacı arasındaki hizmet sözleşmesinin
idarece tek yönlü olarak düzenlenmiş olması ve üstün yetkilerin idarede
olması bakımından sözü edilen işlemlerin idari nitelikte olduğunun kabul
edilmesinin gerektiği; kaldı ki, Anayasa Mahkemesi'nin gerek 18.01.1988 gün
ve 308 sayılı KİT hakkında 233 sayılı Kanun Hükmünde kararnamenin bazı
maddelerinin değiştirilmesi ve bu Kanun Hükmünde kararnameye bir madde
eklenmesine dair kanun hükmünde kararnamenin ve gerekse 22.01.1990 gün ve 399
sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri personel rejiminin düzenlenmesi ve 233
sayılı kanun hükmünde kararnamenin bazı maddelerinin yürürlükten
kaldırılmasına dair kanun hükmünde kararnamenin iptali istemlerinin
incelenmesi sonucu verilen 22.12.1998 gün ve 5-55 sayılı ve 04.04.1991 gün ve
E.90/12, K.1991/7 sayılı kararlarında, KİT'lerde kamu hizmetlerinin
yürütülmesi ile ilgili kararların idari nitelik taşıdığı ve asli ve sürekli
kamu görevini yerine getiren çalışanlar hakkındaki işlemlerin de aynı
nitelikte olduğu, bu bağlamda yönetimle görevliler arasındaki ilişkinin idare
hukuku ilkelerine dayanan kamu hukuk ilişkisi olduğu ve bunların yönetimle
olan ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların idari yargıda çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, ekinde idari yargı
dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, davacının; Türk Telekom Karaman İl Müdürlüğünde
kapsam içi statüde görev yapmakta iken, Kurumun özelleştirilmesi sonucu, 4046
sayılı Kanunun 22. maddesine göre başka kamu kurum ve kuruluşlarına naklen geçme
isteğinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır. 1953 tarih
ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon
İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun
10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve
telgraf tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel
Müdürlüğü’nce (P.İ), telekomünikasyon hizmetleri ise “Türk Telekomünikasyon
Anonim Şirketi (Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden
yapılandırılmıştır. 27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine
ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri
uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı
Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve özel
hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı kalmak
üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından fazlası
kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk
Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı sürece,
Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346
sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli ve 697
sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve seferberlik
hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin özel
kanunların hükümleri saklıdır” ; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk
Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız
izinli sayılır…” denilmiştir. Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendinde 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın
Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK. ‘nin
ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar
listesinden çıkarılmıştır. Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır. Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait bulunan
hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin
Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe
Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış
Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne
satılmıştır. Bu sürece
paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde: Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle, Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 22.1.1996 gün
ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke Kararı
kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir. Kaldı ki, anılan İlke
Kararı, “kapsam içi personel” statüsünde çalışmış olan davacı ile davalı
arasındaki anlaşmazlığı kapsamamaktadır. Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl
tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür
ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve Bakanlığın
teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün
içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen
personel eliyle yürütülür. Bu personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler
saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır.
Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş
mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu
tarafından tayin olunur” hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189
sayılı Yasalarla yapılan değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü:(Ek
ibare: 12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır.(Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı maddenin
(b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk Telekom
çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan Yönetim
Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır. 406 sayılı
Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne
ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010(Mükerrer)
sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı için 100 ve taşra teşkilatı
için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü)
kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin verdiği yetkiye
dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel
Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve
407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur. Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları kadro
unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki verildiği
açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 29.1.2000 tarihi ile
5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004 tarihleri arasında geçerli
olmuştur. Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir. 406 sayılı
Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a)
bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen asli
ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde Türk
Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için Devlet
Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah,
sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük
hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından
Türk Telekom’da çalışan kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmış; buna
karşılık Davacı ise, davalı Türk Telekom’da 1475 sayılı İş Kanunu hükümlerine
tabi hizmet akdine dayalı olarak ve toplu iş sözleşmelerinden yararlanarak
çalışmış olması nedeniyle “işçi” ya da bir başka adlandırmaya göre ( toplu iş
sözleşmesinin kapsamına girmesi nedeniyle) “ kapsam içi personel” statüsünü
taşımış bir kişidir Bu duruma
göre, davalı Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen gerçekleştiği tarihten
sonra davacıyla, Kurum arasındaki hukuki ilişki, İş Kanunu’na tabi hizmet
sözleşmesine dayalı olarak kurulmuş bir özel hukuk ilişkisi niteliğini
taşıdığından, dava konusu işlemin, Kurumun yetkili organı tarafından tesis
edilmiş bir özel hukuk işlemi olduğu açıktır. Öte
yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve
İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı
bendinde: “a)
(Değişik : 8.6.2000-4577/5md) idari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu
ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları, c) (Değişik:18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz
şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden
birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı
taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.” İdari dava türleri
olarak sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir. Buna göre,
idare aleyhine dava açılmayıp, işlemin tesis edildiği tarihte davalı
mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin bulunması karşısında, ortada idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek
olanaksızdır. Belirtilen
tüm bu hususlara göre, kapsam içi personel statüsünde görev yapan davacının, dava
konusu isteminin; özelleştirilen kuruluş tarafından reddedilmesine ilişkin
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yeri
görevli bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, İş Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 5. İş
Mahkemesi’nce verilen 06.11.2007 gün ve E:2007/402, K:2007/613 D.İş. sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/183 KARAR NO: 2009/21 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 1608 sayılı Yasa uyarınca verilen para
cezasından doğan amme alacağının tahsili için düzenlenen ödeme emrinin iptali
istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Mehmet Ayata Ağaç İşl.Eğt. Kültür ve
Yard. Vakfı Vekilleri : Av. B.Ö.,
Av. N.Ö., Avukat J.Ö. Davalı : Kayseri Büyükşehir Belediye
Başkanlığı Vekili : Av. H.Y. O L A Y : Davacı Vakıfa; yapılan çalışmalar esnasında
Belediyeye ait Demirciler Parkındaki kilitli parkelere zarar verdiğinden
bahisle, Umuru Belediye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih
ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil 1608 Sayılı Kanun uyarınca
Kayseri Büyükşehir Belediyesi Encümeni'nin 9.5.2007 gün ve 23-363 sayılı
kararı ile 1.000,00 YTL idari para cezası verilmiş; borcun vadesinde
ödenmemesi üzerine, idari para cezasının tahsili amacıyla 28.11.2007 tarihli ödeme
emri düzenlenmiştir. Davacı vekillerince, davalı idarece düzenlenen
28.11.2007 tarih ve 1.000,00 YTL tutarlı
ödeme emrin iptali istemiyle, 3.12.2007
gününde idari yargı yerinde dava açılmıştır. Davalı
İdare vekilince birinci savunma dilekçesinde, davada adli yargının görevli
olduğu ileri sürülerek, görev itirazında bulunulmuştur. KAYSERİ 1. İDARE MAHKEMESİ; 11.2.2008 gün ve E:2008/16 sayı ile, 2577
sayılı Yasanın 2. maddesinde “ İdari dava türleri, idari işlemler hakkında
yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı açılan iptal davaları; idari işlem ve eylemlerinden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları; kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü
idari sözleşmelerden dolayı açılan davalar olarak sayıldığı; idari yargının
idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimini yapmakla görevli olduğunun
kurala bağlandığı; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuku aykırı olduklarından dolayı iptalleri için
menfaatleri ihlal edenler tarafından açılan iptal davalarının, idari dava
türlerinden biri olduğu; 21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 1. maddesinde “ Devlete, vilayet hususi
idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve
takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli,
gecikme zammı, faiz gibi fer’i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten,
haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri
tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile bunların takip masrafları
hakkında bu kanun hükümleri uygulanır” denildiği; 3. maddesinde, para
cezaları teriminin; amme, tazminat, inzibati mahiyette olsun olmasın bütün
para cezalarını ifade ettiği; İkinci kısım birinci bölümünde yer alan 54.
maddede ödeme müddeti içinde ödenmeyen amme alacağının tahsil dairesince
cebren tahsil olunacağı: 55. maddede, amme alacağını vadesinde ödemeyenlere 7
gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumunun
bir “ödeme emri” ile tebliğ olunacağı: 58. maddede ödeme emrine itiraz hususu
düzenlenmiş ve diğer maddelerde ise takip esaslarının belirtilmiş olduğu;
böylece, tahsil dairesinde tek yanlı düzenlenen ve ödemede bulunulmaması
halinde cebren tahsili gereken kamu alacağına ilişkin ödeme emrinin, idari
nitelikte bir işlem olduğunun kuşkusuz olduğu; öte yandan Anayasanın 125.
maddesinde yer alan “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu
açıktır.” kuralı uyarınca, idari işlem niteliğinde olan ödeme emrine karşı
açılan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinin 1.
fıkrasının (a) bendinde sayılan, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep,
konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuku aykırı olduklarından dolayı
menfaatleri ihlal edenler tarafından açılan iptal davası kapsamında olan ve
tek yanlı olarak kamu alacağının tahsili niteliğinde düzenlenen ödeme emrinin
görüm ve çözümünde idari yargının görevli olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle,
davalı idarenin görev itirazının reddine ve Mahkemelerinin görevliliğine
karar vermiştir. Davalı
İdare vekilinin olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi
üzerine, dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına gönderilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Umuru
Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve
486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil 15.5.1930 tarih ve 1608 sayılı
Kanun'un, 3.1.1940 tarih ve 3764 sayılı Kanun'la değişik 1. maddesi,
"Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin
verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif
hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği
fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası
tertibine üç günden onbeş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men'e ve
Türk Ceza Kanununun 536,538,557,559 ve 577. maddeleriyle 553.maddesinin
birinci fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye encümenleri
salahiyettardır. Şubelere ayrılan belediyelerde bu cezaları encümen namına ve
yerine şube müdürleri tayin ederler."; 5.7.1934 tarih ve 2575 sayılı
Yasa ile değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Ceza Kararlarına tebliğ
tarihinden itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan yerlerde
sulh hakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir, itiraz
şifahi ise bir zabıt tutularak muterize imza ettirilir. " denilmekte; 6.
maddesinde de, itiraz üzerine tetkikatın evrak üstünde yapılacağı, itirazlar
varit ise hakimin ceza kararını iptal ve para cezası alınmış ise belediyenin
geri vermesine hükmedeceği, itiraz varit görülmezse kararın tasdik olunacağı,
itirazın otuz gün içinde neticelendirilmesinin mecburi olduğu, hakimin izahat
almak üzere lüzum görürse muterizi veya vekilini celbederek dinleyebileceği
belirtilmekte ve 7. madde ile, yazılı emir ile bozma yolu saklı kalmak
kaydıyla, itiraz sonucunda hakim tarafından verilecek kararların kesin
olduğuna ve temyiz edilemeyeceğine işaret edilmekte olduğu; anılan Yasa ile,
belediyeyi ilgilendiren yasal düzenlemelerin emrettiği fiilleri yapmayanlara
veya yasakladığı fiilleri işleyenlere 1. maddede yazılı diğer cezaların yanı
sıra üç günden onbeş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men cezası
verilmesi konusunda belediye encümeni yetkili kılınmış ve bu cezalara itiraz
edilmesi üzerine uygulanacak usul ve esaslar özel olarak düzenlenmiş olup,
uyuşmazlığa konu edilen davada görevli yargı yerinin belirlenebilmesi için
söz konusu itiraz yolunun açıklanmasının gerektiği; 1924 tarih ve 486 sayılı
Yasa'da, belediye cezalarına karşı hiçbir yargı merciine başvurulamayacağı
kabul edilmiş iken, bu Yasanın 6. ve 7. maddelerini tadil eden 1927 tarih ve
959 sayılı Yasa ile bu cezalara idare heyetleri önünde itiraz edilebilmesine
olanak tanınmış, daha sonra yasa koyucu tarafından, idare heyetlerinin
kuruluş, nitelik ve görevleri bakımından uygun görülmeyen bu uygulamadan
vazgeçilerek, 1930 tarih ve 1608 sayılı Yasa ile, konuya daha uygun bir çözüm
şekli getirmek amacıyla, itirazların öncelikle bir "mahsus hakim"
tarafından, bulunmayan yerlerde ise, sulh hakimi tarafından incelenebilmesini
olanaklı kılan bir düzenleme yapılmış olduğu; anılan 1608 sayılı Kanunun,
23.01.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanunla değişik 1.maddesi,"Belediye
meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği
vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket
edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği
fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler
Kanununun 32.maddesi hükmüne göre idari para cezası ve yasaklanan ve
yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre
de verilebilir. Belediye encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir
süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi
tarafından yapılması halinde, masrafları yüzde 20 zammı ile birlikte tahsil
edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir. Bu madde hükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm bulunmayan
hallerde uygulanır." biçiminde yeniden düzenlenmiş, 1608 sayılı Kanunun
5,6,7,EK 1,2,maddeleri değişiklik yapan kanunla yürürlükten kaldırılmış; yeni
düzenleme karşısında anılan Yasada idari para cezalarına karşı itiraz mercii
belirtilmemiş, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 32.maddesine yollama yapılmış
olduğu; 1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun yürürlüğe
girmesi üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü'nce, sözü edilen Kanun'un
diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak
itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
sonucunda, diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan
yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu'nun 1,2,16 ve 19.
maddelerinde belirtilen koşulları taşıması, 27. maddenin (1) numaralı
bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması halinde, idari para cezaları
ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005
tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza mahkemelerinin genel görevli
kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin
görevli bulunduğuna karar verilmiş olduğu; son olarak, 30/3/2005 tarihli ve
5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü,
5560 sayılı Yasa'nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a)İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b)Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin
kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır."
denildiği; 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre,
Kabahatler Kanunu'nun; İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı;
diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise
uygulanmayacağının anlaşıldığı; görev kuralları kamu düzenine ilişkin
olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu
nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı; incelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı
Kanun'un 16.maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
değişiklikten sonraki haliyle 1608 sayılı Kanunda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği; bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun
5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle, adli yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarmış olup, 2247 sayılı Yasanın 10. ve 13. maddelerine göre
görev konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinden istemiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasanın 13. maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Davacıya Umuru Belediye
Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun
Bazı Maddelerini Muaddil 1608 Sayılı Kanunun 1. ve 5252 sayılı Kanun'un
7.maddesi uyarınca Kayseri Büyükşehir Belediyesi Encümeni'nin 9.5.2007 gün ve
23-363 sayılı kararı ile verilen 1.000,00 YTL idari para cezasının tahsili
amacıyla düzenlenen ödeme emrinin iptali istemiyle Kayseri 1. İdare
Mahkemesinde açılan davada, davalının görev itirazının reddi üzerine,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış olmakla
dosyanın incelendiği; 1608 sayılı Kanun'un 1.maddesinin, 23.1.2008 gün ve
5728 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki şeklinde "Belediye meclis ve
encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve
salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle
belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri
işleyenlere veya yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası tertibine
ve üç günden on beş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men'e ve Türk Ceza
Kanununun 536, 538, 557, 559 ve 577 nci maddeleriyle 553 üncü maddesinin
birinci fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye encümenleri salahiyettardır………."
hükmüne, olay tarihinde yürürlükte bulunan 5. maddesinde "Ceza
kararlarına tebliği tarihinden itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve
bulunmayan yerlerde sulh hakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itiraz
olunabilir. ... " hükmüne, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 5560 sayılı Kanunla değişik 3.maddesinin 1/a bendinde, Bu Kanunun,
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı hükmüne,
27.maddesinde de, idari para cezasına karşı sulh ceza mahkemesine
başvurulabileceği hükmüne yer verilmiş bulunduğu; yine, 1608 sayılı Kanun'un
olay tarihinde yürürlükte bulunan 10.maddesinde, bu kanunda yazılı para
cezalarının belediye idareleriyle belediye zabıta vazifesini ifa eden
memurlar tarafından infaz ve tahsil olunacağı, cezayı vermeyenlerin hapis
hükmü müstesna olmak üzere Tahsili Emval Kanunu mucibince mallarına müracaat
edileceği hükmüne, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17.maddesinin 3.bendinde,
idari para cezasının Devlet hazinesine ödeneceği, 4.bendinde de, idari para
cezasının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre tahsil edileceği hükmüne yer verilmiş olduğu; 1608 ve 5326 sayılı Yasaların anılan hükümleri
ile idari para cezalarının tahakkuku sırasında yapılacak başvuruları
incelemede adli yargı görevli kılınmış ise de, tahsil aşamasında 6183 sayılı
Yasa hükümleri uygulanmak suretiyle düzenlenecek ödeme emrine karşı açılacak
davalara bakacak mahkeme yönünden özel bir hüküm getirilmemiş bulunduğu; 5326 sayılı Kanunun 17/4
maddesi ile göndermede bulunulan 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanunun 2.maddesinde, Muhtelif kanunlarda Tahsili Emval Kanununa
göre tahsil edileceği bildirilen her çeşit alacaklar hakkında da bu kanun
hükümlerinin tatbik olunacağı hükmüne yer verilmiş, 54. maddesinde, ödeme
müddeti içinde ödenmeyen amme alacağının tahsil dairesince cebren tahsil
olunacağı hükme bağlanmış, 55. maddesinde de, amme alacağını vadesinde
ödemeyenlere 7 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde
bulunmaları lüzumunun bir ödeme emri ile tebliğ olunacağı belirtilmiş, 58.
maddesinde ise, ödeme emrine itiraz hususunun düzenlenmiş olduğu; dosyanın
incelenmesinden, Kayseri Büyükşehir Belediyesi Encümeninin 9.5.2007 günlü,
23-363 sayılı kararı ile davacı vakfa 1608 sayılı Kanun'un 1.maddesi ile 5252
sayılı Kanun'un 7.maddesi gereğince verilen idari para cezasının ödenmemiş
olması nedeniyle, 6183 sayılı Yasa hükümleri uyarınca 28.11.2007 tarihli
ödeme emrinin düzenlenmesi üzerine bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı; sözü
edilen Yasal düzenlemelere göre, davalı idarece tek yanlı olarak düzenlenen
ve ödemede bulunulmaması halinde cebren tahsili gereken kamu alacağına
ilişkin olan ödeme emrinin, idari bir işlem olması karşısında, bu işleme
karşı açılan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-a
maddesinde sayılan idari işlemler hakkında yetki, şekil sebep, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davası kapsamında görüm ve çözümünde idari
yargı yerlerinin görevli bulunduğu; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Kanunun 13
üncü maddesi uyarınca yapılan başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı
yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.02.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasa’nın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 1608
sayılı Yasa uyarınca verilen para cezasından doğan amme alacağının tahsili için
düzenlenen ödeme emrinin iptali isteminden ibarettir. Uyuşmazlık,
6183 sayılı A.A.T.U.H.K. ’a göre düzenlenen ödeme emrine karşı açılan davaya
ilişkin bulunmakla birlikte, amme alacağının doğmasına neden olan para
cezasının niteliğine kısaca değinmekte yarar bulunmaktadır. Umuru
Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih Ve
486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil 15.5.1930 tarih ve 1608 sayılı
Kanunun, 3.1.1940 tarih ve 3764 sayılı Kanunla değişik 1. maddesi, “Belediye
meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği
vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket
edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği
fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası
tertibine ve üç günden onbeş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men’e ve
Türk Ceza Kanununun 536,538,557,559 ve 577. maddeleriyle 553. maddesinin
birinci fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye encümenleri
salahiyettardır. Şubelere ayrılan belediyelerde bu cezaları encümen namına ve
yerine şube müdürleri tayin ederler.”; 5.7.1934 tarih ve 2575 sayılı Yasa ile
değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Ceza kararlarına tebliğ tarihinden
itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan yerlerde sulh
hakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir. İtiraz şifahi
ise bir zabıt tutularak muterize imza ettirilir.” denilmekte; 6. maddesinde
de, itiraz üzerine tetkikatın evrak üstünde yapılacağı, itirazlar varit ise
hakimin ceza kararını iptal ve para cezası alınmış ise belediyenin geri
vermesine hükmedeceği, itiraz varit görülmezse kararın tasdik olunacağı,
itirazın otuz gün içinde neticelendirilmesinin mecburi olduğu, Hakimin izahat
almak üzere lüzum görürse muterizi veya vekilini celbederek dinleyebileceği
belirtilmekte ve 7. madde ile, yazılı emir ile bozma yolu saklı kalmak
kaydıyla, itiraz sonucunda hakim tarafından verilecek kararların kesin
olduğuna ve temyiz edilemeyeceğine işaret edilmekte iken Uyuşmazlık
Mahkemesi, Yasada sözü edilen “mahsus hakim” ibaresinden, sadece belediye
işleriyle ilgili cezalara yapılan itirazları çözümlemekle görevli olacak özel
hakimlerin amaçlandığı; ancak, mahsus hakimin bulunmadığı yerlerde sulh
hakimliğine başvurulacağının açıkça belirtilmiş olması karşısında, bu tür
cezalara karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünün adli yargı yerinin
görevine girdiği sonucuna varmıştır. 1608
sayılı Yasa’nın, 8.2.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün ve
5728 sayılı Kanun’un 66. maddesi ile değişik 1. maddesinde, “Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun,
nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz
ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin
men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye
encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para
cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili
kişiye bir süre de verilebilir. Belediye
encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da
emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde,
masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye
tarafından yerine getirilir. Bu madde hükümleri ilgili kanunda
ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır” denilmiş, 5728 sayılı Kanun’un
578. maddesinin (g) bendi ile, 15.5.1930 tarihli ve 1608 sayılı Kanun’un 3,
4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, ek 1 ve ek 2 nci maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.
5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu
haliyle, 1608 sayılı Yasa’da idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin
bir düzenleme yer almadığından; Uyuşmazlık Mahkemesince, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 1608 sayılı Kanunda idari para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği; bu durumda, Kabahatler
Kanunu’nun 5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere,
idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından,
idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un
27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
yolunda kararlar verilmiştir. Bu
açıklamadan sonra, inceleme konusu ödeme emrine gelince: 1608
sayılı Kanun'un olay tarihinde yürürlükte bulunan 10.maddesinde, bu kanunda
yazılı para cezalarının belediye idareleriyle belediye zabıta vazifesini ifa
eden memurlar tarafından infaz ve tahsil olunacağı, cezayı vermeyenlerin
hapis hükmü müstesna olmak üzere Tahsili Emval Kanunu mucibince mallarına
müracaat edileceği hükmüne, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17.maddesinin
3.bendinde, idari para cezasının Devlet hazinesine ödeneceği, 4.bendinde de,
idari para cezasının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği hükmüne yer verilmiştir. 1608 ve
5326 sayılı Yasaların anılan hükümleri ile idari para cezalarının tahakkuku
sırasında yapılacak başvuruları incelemede adli yargı görevli kılınmış ise
de, tahsil aşamasında 6183 sayılı Yasa hükümleri uygulanmak suretiyle düzenlenecek
ödeme emrine karşı açılacak davalara bakacak mahkeme yönünden özel bir hüküm
getirilmemiştir. 5326
sayılı Kanunun 17/4 maddesi ile göndermede bulunulan 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 2.maddesinde, Muhtelif kanunlarda
Tahsili Emval Kanununa göre tahsil edileceği bildirilen her çeşit alacaklar
hakkında da bu kanun hükümlerinin tatbik olunacağı hükmüne yer verilmiş, 54.
maddesinde, ödeme müddeti içinde ödenmeyen amme alacağının tahsil dairesince
cebren tahsil olunacağı hükme bağlanmış, 55. maddesinde de, amme alacağını
vadesinde ödemeyenlere 7 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal
bildiriminde bulunmaları lüzumunun bir ödeme emri ile tebliğ olunacağı
belirtilmiş, 58. maddesinde ise, ödeme emrine itiraz hususu düzenlenmiştir. Olayda,
Kayseri Büyükşehir Belediyesi Encümeninin 9.5.2007 günlü, 23-363 sayılı
kararı ile davacı vakfa 1608 sayılı Kanun gereğince verilen idari para
cezasının ödenmemiş olması nedeniyle, 6183 sayılı Yasa hükümleri uyarınca
28.11.2007 tarihli ödeme emrinin düzenlenmesi üzerine bakılan davanın
açıldığı anlaşılmaktadır. Buna göre,
davalı idarece tek yanlı olarak düzenlenen ve ödemede bulunulmaması halinde
cebren tahsili gereken kamu alacağına ilişkin ödeme emrinin idari nitelikte
bir işlem olduğu kuşkusuzdur. Belirtilen
durum karşısında, Anayasa’nın 125. maddesinde yer alan “İdarenin her türlü
eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” kuralı uyarınca, bir idari
işlem olan ödeme emrine karşı açılan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun 2/1-a. maddesinde sayılan, idari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davası kapsamında
görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, kamu alacağının tahsili için düzenlenen ödeme emrinin iptali
istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli
olduğundan, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusunun reddi gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUN
REDDİNE, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/241 KARAR NO: 2009/22 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Trenin çarpması sonucu ölen kişinin yakınları tarafından zararın idarece
tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk. K A R A R
Davacılar : G.O., U.O.,
M.E.O., F.O. Vekilleri : Av. H.Y. - Av. T.K. Davalılar
: 1- TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Vekili
: Av. H.Ö. 2- H.D. O
L A Y : Davacılar vekili, dava
dilekçesinde, müvekkillerinin murisi S. O.’nun, 17.2.2001 tarihinde saat
12.00 sularında karşıdan karşıya geçmek için yayalar tarafından kullanılan
Florya Tren İstasyonu’ndan Bakırköy yönüne doğru Davalı
idare vekili, birinci savunma dilekçesinde, Kuruluşları aleyhinde açılan
davanın Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün 26.2.2001 gün ve E:2001/1,
K:2001/7 sayılı kararı uyarınca idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğini
ileri sürerek görev itirazında bulunmuştur. BAKIRKÖY
6. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 30.5.2006 gün ve E:2006/26 sayı ile, dosyanın
incelenmesinde davacıların, davalıların şahsi kusurları nedeni ile
uğradıklarını iddia ettikleri maddi ve manevi ödencenin tazmini istemi ile
dava açtıklarının görüldüğü, şahsi kusur sonucu meydana gelen tren kazası
nedeniyle TCDD aleyhine açılan davanın adli yargıda görülmesinin icap ettiği
gerekçesiyle davalı vekilinin yerinde görülmeyen görev itirazının reddine
karar vermiştir. Davalı
idare vekilince, süresi içinde verilen dilekçe ile, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması isteminde bulunulması üzerine dilekçe
Danıştay Başsavcılığı’na gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : Tren çarpması sonucu kaldırıldığı hastahanede ölen S. O.'nun
eşi, çocukları ve kardeşi tarafından maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi
istemiyle TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Hakkı Dinçer'e karşı Bakırköy 6.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin E:2006/26 sayısında açılan davada,
davalılardan TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce davanın görüm ve çözümünün
idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında bulunulduğu
ve itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının
istenildiği, Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin, kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2 nci maddesinde idari dava
türlerinin sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davalarının, görüm ve çözümü idari yargının görev alanına giren idari dava
türleri arasında gösterildiği, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün, bir kamu
kuruluşu olduğu, kamu hizmeti olduğu tartışmasız bulunan demiryolu
taşımacılığı işini tekel halinde yürüttüğü, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü
kılınan kamu kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın
tazminine ilişkin davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına
uygun olarak yürütüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip işletilmediği,
sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup
olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı yerlerine ait bulunduğu,
uyuşmazlığın, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün yürütmekle görevli olduğu
kamu hizmetinin gereği gibi yapılmamasından dolayı uğranıldığı ileri sürülen
zararın davalılardan tazmini istemine ilişkin bulunduğu, bu durumda, davanın
TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne yönelik olan kısmının görüm ve çözümü,
idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam
yargı davalarına bakmakla görevli olan idari yargı yerlerine ait
bulunduğundan, Bakırköy 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, anılan Genel
Müdürlüğün görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması gerektiği,
bu nedenlerle, davanın TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne karşı açılan kısmı yönünden
2247 sayılı Yasa'nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar
vermiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan
yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Davacı G. O. ve arkadaşları vekili tarafından davalı
TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü aleyhine Bakırköy 6. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nde açılan 2002/898 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay
Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2008/241 Esas sayılı dosyanın incelendiği, 17.2.2001
tarihinde, Bakırköy İlçesi Florya Tren İstasyonu’nda muris S. O.'na trenin çarpması
sonucu meydana gelen ölümlü kaza nedeniyle fazlaya dair haklar saklı kalmak
kaydıyla 42.500.-YTL maddi ve 7.500.-YTL manevi tazminat ödenmesi talebiyle
Bakırköy 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne davanın açıldığı, davalı idare
tarafından görev itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığının anlaşıldığı, TCDD İşletmesi’nin, tekel kapsamında kamu hizmeti
yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğu, 233 sayılı KHK ve Ana
Statü ile, özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak karlılık ve
verimlilik ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla İşletmenin iktisadi
faaliyetleri bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olmasının, onun
kamu hizmeti yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmediği,
Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı, buna karşın, dava konusu
zararın, karayolunun demiryolu ile kesiştiği hemzemin geçitte meydana gelen
kaza sonucunda oluşması nedeniyle ortada bir trafik kazası bulunduğu düşüncesinden
hareketle, davanın 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 2. maddesinde;
Karayolları Trafik Kanunu'nun kapsamının belirlendiği, 3. maddesinde ise,
"Demiryolu geçidinin(hemzemin geçit); Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede
kesiştiği bariyerli ve bariyersiz geçitlerdir, Kamu hizmeti taşıtı: Kamu
hizmeti için yük veya yolcu taşıması yapan bütün taşıtlardır, Taşıt:
Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçlar olduğu"
tanımının yapıldığı, trenin bu Yasa kapsamına dahil edilmediğinin anlaşıldığı,
keza, 2918 sayılı Yasa'nın 85, 90 ve 106. maddeleri hükümleri uyarınca
işletenin hukuki sorumluluğu kapsamında maddi tazminatın biçimi ve kapsamı
ile manevi tazminat konularında Borçlar Kanunu'nun haksız fiillere ilişkin
hükümleri uygulanır kuralı uyarınca uyuşmazlığın adli yargı yerinde
çözümlenmesi gerektiği ileri sürülebilir ise de; anılan Yasada gerek hemzemin
geçitin karayolunun uzantısı olduğunu belirten bir tanım ve düzenlemeye yer
verilmemiş ve gerekse trenin bu Yasa kapsamına giren motorlu taşıt olarak
sayılmamış olması karsısında, bu iddianın kabule şayan görülmediği, TCDD Ana
Statüsü'ne, Yüksek Planlama Kurulu'nun 27.4.1992 gün 92/T.29 sayılı kararı
ile eklenen Ek 2. maddede, "Demiryolunun karayolu, köy yolu ve benzeri
yollar ile yaptığı kesişmelerde demiryolunun ana yol sayılacağı, trafik
düzeninin gerektirdiği hallerde söz konusu yollara ait geçitler ile görüşe
engel teşkil eden tesislerin kaldırılacağı, demiryolu üzerinde seyreden
araçların karayolu, köy yolu ve benzeri yollardaki araçlara göre geçiş
üstünlüğünün bulunduğu hükmünün getirildiği, bu nedenlerle, yayaya trenin
çarpması sonucunda meydana gelen kazada, idarenin hizmet kusuru esasına göre
tazmini istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli
bulunduğundan, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü gerektiği,
nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 10.3.2003 gün, 2002/93 ve 2003/2 sayılı
kararında da; hemzemin geçitte karayolu taşıtı ile trenin çarpışması
sonucunda doğan zararın idarenin hizmet kusuru esasına göre tazmini istemiyle
açılan davanın, idari yargı yerinde çözümlenmesi yolunda hüküm kurulduğu, bu
nedenle Danıştay Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince
yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Bakırköy 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2006/26 Esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
davacıların murisinin trenin çarpması neticesinde vefat etmesi nedeniyle
maddi ve manevi tazminatın yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsiline
karar verilmesi istemiyle açılmıştır. 28.10.1984
tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü(TCDD) Ana Statüsü’nün “Amaç ve Kapsam”
başlıklı 1. maddesi, “Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı
Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi
olarak söz konusu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak
üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı
altında teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki bünye, amaç ve
faaliyet konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık ve
iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ve ilgili diğer hususları düzenlemektir...”
hükmünü taşımakta; “Hukuki Bünye” başlıklı 3. maddesinde, bu Ana Statü ile
teşkil olunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin tamamı Devlete ait, tüzel
kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir
“Kamu İktisadi Kuruluşu” olduğuna ve 233 sayılı KHK ile bu Ana Statü
hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabi bulunduğuna işaret
edilmektedir. Buna göre,
TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe
sahip bir kamu kurumu olduğu tartışmasızdır. 233 sayılı KHK ve Ana Statü ile
özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak kârlılık ve verimlilik
ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla İşletmenin iktisadi faaliyetleri
bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olması, onun kamu hizmeti
yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmemektedir. İdarenin
yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu
plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su
şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımı sırasında
kişilere verdiği zararların tazmini istemiyle açılacak davaların görüm ve
çözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlar
tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan
idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır. Anayasa’nın
125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları ihlal edilenler tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava
türleri arasında sayılmıştır. Buna göre
ve zararın kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında doğduğu nedeniyle idarenin
hizmet kusuruna dayanılmış olması karşısında, tekel niteliğinde kamu hizmeti yürüten
TCDD İşletmesinin bu hizmeti yürüttüğü sırada kişilere verdiği zararın
tazmini istemiyle açılan dava; olayda kamu hizmetinin yöntemine ve hukuka
uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya başka nedenle
idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının saptanmasını gerektirmektedir. Bu
hususların saptanması ise idare hukuku ilkelerine göre yapılabileceğinden,
2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b maddesi kapsamında bulunan tam yargı davasının
görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevlidir. Belirtilen
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Asliye Hukuk
Mahkemesinin davalı TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü vekilinin görev itirazının
reddine ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
davalı TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE
İLİŞKİN Bakırköy 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 30.5.2006 gün ve E:2006/26
sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 2.2.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/336 KARAR NO: 2009/26 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Davacıya ait bina ve eklentilerinin, imar yolunda kalması nedeniyle
yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı
: Y.K. Vekili
: Av. E.G. Davalı :
Altındağ Belediye Başkanlığı Vekili : Av. S.O. O
L A Y : Davacı vekili, dava
dilekçesinde, Ankara İli, Altındağ İlçesi, Ulubey Mahallesi, 219. Sokak No:20
kapı no’lu bina ve eklentilerinin(ağaçlar dahil olmak üzere) yol açma
çalışmaları nedeniyle davalı idarece 6.12.2006 günü hiçbir bedel ödenmeksizin
yıkıldığını, yıkım için davalı idarece bir encümen kararı alınmadığı gibi, bu
konuda bir tebligat yapılmadığını, 3194 sayılı Yasa’nın 18. maddesinin 10.
fıkrasının, kamu hizmetlerine ayrılan (olayda imar yolu) yerlere rastlayan
yapıların, belediye ve valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz hükmünü
getirdiğini, davaya konu bina ve eklentilerinin, davacının 1432/15692 hisse
ile malik bulunduğu Altındağ İlçesi, Solfasol Mahallesi, Sivrikaya mevkiinde
kain tapunun 3461 ada, 5 parsel no’lu taşınmaz üzerine 1975 yılında
yapıldığını, binanın yapımından bir süre sonra imar geldiğini ve davacıya
tapudaki hissesine karşılık başka yerden (DOP düşüldükten sonra) arsa
verildiğini, davacının imarla birlikte çıkarılan 2981 sayılı İmar Affı
Yasası’ndan yararlandığını ve Yasanın öngördüğü tüm evrakları tamamlayarak
Belediyeye sunduğunu ve binayı imar mevzuatına uygun hale getirdiğini, dava
konusu ev ve eklentileri (ağaçlar dahil) hakkında Ankara 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 2005/15 D. İş sayılı dosyası ile tespit yaptırıldığını, hukuka
aykırı şekilde yapılan bu yıkım sebebiyle davacının mağdur edildiğini, bu
nedenle, Altındağ İlçesi, Ulubey Mahallesi, 219. Sokak, No:20 kapı no’lu bina
ve eklentilerine (ağaçlar dahil) davalı idarenin kamulaştırmasız el atması
nedeniyle ve 2007 yılı Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları esas alınarak
55.500,00YTL değer takdirine, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
bu bedelin 6,000,00YTL’sinin dava tarihinden işleyecek yasal faiziyle
birlikte davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır Davalı
vekilince, süresinde verilen birinci savunma dilekçesinde, Belediyelerince
davacıya ait binanın yıkılması işleminin tamamen imar uygulaması sonucu imar
yolunda kalan binanın tasfiyesinden ibaret olduğu, davacının binası ile
ilgili olarak Belediyelerince Kamulaştırma Kanunu’na göre hiçbir işlem
yapılmadığı, yapılan ve kesinleşen imar planı gereği davacıya ait tapulu
hissenin başka bir imar parselinden karşılandığı, imar yolu üzerinde kalan
kaçak yapının da yıkıldığı, bu nedenle, davanın idari yargı yerinde görülmesi
gerektiği ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur. Ankara 22. Asliye
Hukuk Mahkemesi; 22.3.2007 gün ve E:2007/1, K:2007/86 sayı ile; davada idari
yargının görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar,
YARGITAY 5. HUKUK DAİRESİ’nin 12.11.2007 gün ve E:2007/8973, K:2007/12891
sayı ile, davanın, imar uygulaması sırasında yolda
kalması nedeniyle davalı idare tarafından yıkılan bina bedelinin tahsili
istemine ilişkin bulunduğu, Mahkemece, davaya bakmanın idari yargının görevi
dahilinde olduğu belirtilerek, dava dilekçesinin görev yönünden reddine karar
verildiği, hükmün davacı vekili tarafından temyiz edildiği, dosyada bulunan
kanıt ve belgelerden, davacının kendisinin de hissedar olduğu kadastral 3461
ada, 25 parsel sayılı taşınmaz üzerine yaptığı gecekondusunun imar planında
yolda kalması nedeniyle davalı Belediye tarafından yıktırıldığı ve davacının
3461 ada, 25 parsel sayılı taşınmazdaki hissesinin de muhtelif imar
parsellerine şuyulandığının anlaşıldığı, 2981 sayılı İmar Kanunu’nun 18/10. maddesi
uyarınca, imar düzenlemesi sırasında kamu hizmetleri için ayrılan yerlere
rastlayan yapıların Belediye veya Valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamayacağı, bunun tabii sonucu olarak, davacının imar planında yol
gövdesinde kalması nedeniyle kamulaştırılmadan yıkılan gecekondusu ile ilgili
olarak, davalı idarenin eyleminin kamulaştırmasız el atma olarak kabul
edilip, 1956 gün ve 1/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca işin
esasına girilerek talep hakkında bir karar verilmesi gerektiği düşünülmeden,
dava dilekçesinin görev yönünden reddine karar verilmesinin doğru görülmediği
gerekçesiyle bozulmuştur. ANKARA
22. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 13.3.2008 gün ve E:2008/34 sayı ile, Yargıtay
bozma ilamına uyulmasına karar vermiştir. Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolundaki süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyası
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI ; Davacının 3461 ada, 5 sayılı kadastral parsel üzerinde bulunan
kaçak bina ve eklentilerinin imar yolunda kalması nedeniyle kamulaştırma
yapılmaksızın yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın yasal faiziyle
birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle Ankara 22. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin E:2008/34 esas sayısında kayıtlı olarak açılan davada, davanın
görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek davalı
idarece görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari
dava türleri arasında sayıldığı, dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığın,
davacılara ait Altındağ İlçesi, Ulubey Mahallesi, 219. Sokak 20 no’lu binanın
ve eklentilerinin davalı idarece, imar yolu üzerinde bulunması ve kaçak yapı
olduklarından dolayı yıkılması nedeniyle fazlaya ilişkin hakları saklı
tutularak 6.000,00Yeni Türk Lirasının davalı idareden tahsili isteminden
kaynaklandığının anlaşıldığı, davalı idarenin, binaların 81320 no'lu imar
planında yolda kalması ve kaçak yapı olmaları nedeniyle yıkıldığını,
davacılara tapulu hisselerine karşılık arsa tahsis edildiğini, herhangi bir
bedel ödenmesinin mümkün bulunmadığını iddia ettiği, bu durumda, davacıya ait
kaçak yapı ve eklentilerin 81320 no'lu imar planında imar yolu üzerinde
kalması nedeniyle yıktırılmasından dolayı bir bedel ödenip ödenmeyeceği
noktasından kaynaklanan ve sonuçta bir idari işlem olan imar planına
dayanılarak sözü edilen yapı ve eklentilerin yıktırılmasından doğan zararın
tazminine ilişkin bulunan davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği, bu nedenle, 2247 sayılı Yasa’nın 10.
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir. Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI ; Davacı Y. K. vekili tarafından davalı Altındağ
Belediye Başkanlığı aleyhine Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan
2008/34 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247
sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması
nedeniyle gönderilen 2008/336 Esas sayılı dosyanın incelendiği, Ankara İli,
Altındağ İlçesi, Ulubey Mahallesi, 219. Sokak, 20 kapı no’lu bina ve
eklentilerinin, ağaçlarda dahil olmak üzere davalı idare tarafından 6.12.2006
günü zor kullanarak ve hiç bir bedel ödenmeksizin yıktırılması ve ağaçların
sökülmesi nedeniyle 2007 yılı Bayındırlık Bakanlığı fiyatları esas alınarak
55.500,00YTL değer takdirine, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla
şimdilik 6.000.00YTL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile
birlikte davalı idareden tazmini istemiyle Ankara 22. Asliye Hukuk
Mahkemesi’ne davanın açıldığı, davalı idare tarafından görev itirazında
bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığının çıkarıldığının anlaşıldığı, Anayasa'nın
125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden
dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava
türleri arasında sayıldığı, davanın, davacının kendisinin de hissedar olduğu
kadastral 3461 ada, 5 parsel sayılı taşınmaz üzerinde yaptığı gecekondusunun
imar planında yolda kalması nedeniyle davalı Belediye tarafından
yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın yasal faizi ile birlikte ödenmesine
hükmedilmesi istemiyle açıldığı, davalı idarenin, davacının murisi M. K.'a
ait binanın kadastronun 3461 ada, 5 parselinde bulunan hisseli arazi üzerinde
yapıldığını, söz konusu binanın 81320 nolu imar planında imar yolu üzerinde
kaldığını, davacının murisinin imar planı çalışması ile yolda kalan hissesi
yerine, 23371 ada, 6 nolu parselden tapulu hissesine karşılık İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarece anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak görev itirazında
bulunulduğu ve Mahkemece, Yargıtay bozma kararına uyulmasına karar verilmesi
üzerine 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine
Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, davacıya ait binanın, imar planında imar yolu
üzerinde kalması nedeniyle tapulu hissesinin başka bir imar parselinden
karşılanarak tapusu verilmekle birlikte davalı idarece herhangi bir bedel
ödenmeksizin bina ve eklentilerinin(ağaçlar dahil) yıktırılmasından dolayı
2007 yılı Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları esas alınarak 55.500,00YTL
değer takdirine, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla bu bedelin
6.000,00YTL’sinin dava tarihinden işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı
idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır. Davacı
vekili, dava dilekçesinde, bina ve eklentilerinin(ağaçlar dahil olmak üzere)
yol açma çalışmaları nedeniyle davalı idarece hiçbir bedel ödenmeksizin
yıkıldığını, yıkım için davalı idarece alınmış bir encümen kararı bulunmadığı
gibi, bu konuda tebligat da yapılmadığını, davaya konu bina ve eklentilerinin
1975 yılında yapıldığını, davacının 2981 sayılı İmar Affı Yasası’ndan
yararlandığını ve Yasanın öngördüğü tüm evrakları tamamlayarak Belediyeye
sunduğunu ve binayı imar mevzuatına uygun hale getirdiğini belirtmiştir. Davalı vekilince, savunma dilekçesinde,
Belediyelerince davacıya ait binanın yıkılması işleminin tamamen imar
uygulaması sonucu imar yolunda kalan binanın tasfiyesinden ibaret olduğu,
davacının binası ile ilgili olarak Belediyelerince Kamulaştırma Kanunu’na
göre hiçbir işlem yapılmadığı, yapılan ve kesinleşen imar planı gereği
davacıya ait tapulu hissenin başka bir imar parselinden karşılandığı, imar yolu
üzerinde kalan kaçak yapının da yıkıldığı ileri sürülmüştür. Bu
durumda, her ne kadar davacı tarafından Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde
açılan tespit dosyasında yapı ve eklentileri için bedel tespiti yaptırılmış
ve bu bedelin bir miktarı dava konusu edilmiş ise de, ortada idarenin 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmadığı, davanın
anılan Yasanın 14. maddesinde işaret edilen bedel arttırma davası niteliğinde
olmadığı sonucuna varılmıştır. Olayda,
yapılan ve kesinleşen imar planının uygulaması sonucu imar yolunda kalan
binanın yıkılmasıyla birlikte davacıya ait tapulu hissenin başka bir imar
parselinden karşılandığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı
ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir. Açıklanan
nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile görevsizlik
kararının Yargıtay’ca bozulması üzerine bozma kararına uyulması yolunda
verilen Asliye Hukuk Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile görevsizlik kararının Yargıtay’ca
bozulması üzerine BOZMA KARARINA UYULMASI YOLUNDA VERİLEN Ankara 22. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 13.3.2008 gün ve E:2008/34 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 2.2.2009 gününde Üyeler Mustafa KICALIOĞLU ile Mahmut
BİLGEN’in KARŞI OYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi. KARŞI
OY 2981 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi uyarınca "Bu
maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar,
belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz." 16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı Yargıtay İçtihadı
Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine girişilmeksizin idare
tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu tüzel kişiliği aleyhine
el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın mülkiyetinin kamu tüzel
kişiliğine devri karşılığında tazminat davası açabilir. Yargıtay 5. Hukuk
Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür davaların kamulaştırmasız el
atma davası olarak adli yargı yerinde görülmesi gerektiği kabul edilmiştir. (Y5HD.
1.5.2006, E.2006/2677,K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmalığın adli yargı
yerinde çözülmesi gerektiği, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10.
maddesi uyarınca yaptığı başvurunun reddine karar verilmesi düşüncesinde
olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne katılamıyoruz.
2.2.2009 Üye
Üye Mustafa
KICALIOĞLU Mahmut
BİLGEN —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/363 KARAR NO: 2009/27 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Trenin kamyona çarpması sonucu trende bulunan yolcunun ölümü nedeniyle mirasçıları
tarafından zararın idarece tazmini istemiyle açılan davanın taşıyıcının
sorumluluğunu düzenleyen Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R Davacılar : N.S. Varisleri 1- M.S. 2- D.S., 3- H.S. 4- H.S. Vekili : Av. B.K. Davalılar : 1- İ.K. 2- F.Ö. 3- TCDD İşletmesi Genel
Müdürlüğü Vekili
: Av. E.Y. O
L A Y : M. S.’ın eşi ve diğer
davacıların babası olan N. S., 11.4.2004 günü Pancar Beldesinde İzmir-Aydın
Otoyolunun altından geçen tren yolunun kontrolsüz hemzemin geçidinde Denizli
istikametinden Basmane-İzmir istikametine seyir halindeki trende bulunduğu
sırada trenin, hemzemin geçitten geçen F. Ö.'e ait ve İ. K. yönetimindeki
kamyona çarpması sonucunda meydana gelen kazada ağır yaralanmış ve bu
yaralanma neticesinde de daha sonra 22.7.2004 tarihinde vefat etmiştir. Davacılar
vekili, N. S.’ın daha güvenli ve emniyetli olduğunu düşünerek binmiş olduğu
trende bu kaza ile karşılaştığını, Devlet Demiryollarının hemzemin geçitte
güvenli geçişi sağlayacak olan sinyalizasyon sistemini sağlamadığını ileri
sürerek tren yolcusu olan murislerinin ölümü nedeniyle fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla; davacı eş M. S. için 2.000,00YTL D. için
1.000,00YTL, H. için 1.000,00YTL, H. için 1.000,00YTL olmak üzere toplam: 5.000,00YTL
maddi tazminat, her bir davacı için ayrı ayrı 10.000,00YTL olmak üzere
toplam:40.000,00YTL manevi tazminat ile birlikte toplam olarak 45.000,00YTL
tazminatın kaza tarihi olan 11.4.2004 tarihinden itibaren işleyecek yasal
faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline,
alacaklarının teminat altına alınabilmesi ve devrin üçüncü kişilere önlenebilmesi
amacıyla kazaya karışan ve F. Ö.'e ait olan 35 VR 311 plakalı Ford marka 1970
model aracın trafik kaydına alacaklarının tahsiline kadar ihtiyati tedbir
konulması istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. Davalı TCDD vekilince, süresi içinde verilen birinci savunma
dilekçesinde, davada idari yargının görevli olduğu ileri sürülerek görev
itirazında bulunulmuş ve söz konusu kazanın demiryolu taşımacılığındaki bir
kusur nedeniyle değil, dışarıdan etki eden bir eylem nedeniyle gerçekleştiği,
kanaatlerince N. S. tarafından tren ile ulaşımın tercih edilmesinin esas
nedeninin kazanın meydana geldiği trende makinist olarak akrabası T. S.’ın
görevli bulunması olduğu, ayrıca davacı tarafın, ölen N. S.’ın trende yolcu
olarak taşındığını iddia ediyorsa taşıma biletini ibraz zorunluluğunun
bulunduğu belirtilmiştir. İZMİR 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 3.10.2006 gün ve E:2006/130 sayı ile,
yargı yolu itirazının reddine, davaya Mahkemelerince bakılmasına karar
vermiştir. Davalı TCDD vekilince, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması için süresi içinde verilen dilekçe üzerine, dava dosyası Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI : İçinde bulunduğu trenin hemzemin geçitte bir
kamyona çarpması sonucu ölen N. S.'ın eşi ve çocukları tarafından maddi ve
manevi tazminata hükmedilmesi ve kazaya karışan aracın trafik kaydına
ihtiyati tedbir konulması istemiyle TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü, İ. K. ve
F. Ö.'e karşı İzmir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin E:2006/130 sayısında açılan
davada, davalılardan TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce davanın görüm ve
çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında
bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının
istenildiği, Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin, kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2 nci maddesinde idari dava
türlerinin sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve işlemlerden
dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davalarının,
görüm ve çözümü idari yargının görev alanına giren idari dava türleri
arasında gösterildiği, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün, bir kamu kuruluşu
olup, kamu hizmeti olduğu tartışmasız bulunan demiryolu taşımacılığı işini
tekel halinde yürüttüğü, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu
kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine
ilişkin davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak
yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip işletilmediği,
sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup
olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı yerlerine ait olduğu, uyuşmazlığın,
TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün yürütmekle görevli olduğu kamu hizmetinin
gereği gibi yapılmamasından dolayı uğranıldığı ileri sürülen zararın
davalılardan müştereken ve müteselsilen tazmini istemine ilişkin bulunduğu,
bu durumda, davanın TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne yönelik olan kısmının
görüm ve çözümü, idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar
tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli olan idari yargı
yerlerine ait bulunduğundan, İzmir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, anılan
Genel Müdürlüğün görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması
gerektiği, bu nedenlerle, davanın TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne karşı
açılan kısmı yönünden 2247 sayılı Yasa'nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine karar vermiştir. Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Davacı M. S. ve
arkadaşları vekili tarafından davalı TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü aleyhine
İzmir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2006/130 Esas sayılı tazminat
davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi
gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2008/363
Esas sayılı dosyanın incelendiği, İzmir İli, Torbalı İlçesi, Pancar
Beldesindeki İzmir-Aydın otoyolunun altından geçen kontrolsüz hemzemin
geçitte tren ile kamyonun çarpışması sonucu meydana gelen ölümlü kaza
nedeniyle 5.000,00YTL maddi tazminat, 40.000,00YTL manevi tazminat ödenmesi
talebiyle İzmir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne davanın açıldığı, davalı idare tarafından
görev itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığının
çıkarıldığının anlaşıldığı, TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti
yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğunun tartışmasız
bulunduğu, 233 sayılı KHK ve Ana Statü ile, özerk bir tarzda ve ekonomik
gereklere uygun olarak karlılık ve verimlilik ilkeleri doğrultusunda
yönetilmesi amacıyla, işletmenin iktisadi faaliyetleri bakımından özel hukuk
hükümlerine tabi kılınmış olmasının, onun kamu hizmeti yürütmesine ve kamu
kurumu niteliğine engel teşkil etmediği, Anayasa'nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri
arasında sayıldığı, buna karşın, dava konusu zararın, karayolunun demiryolu
ile kesiştiği hemzemin geçitte meydana gelen kaza sonucunda oluşması
nedeniyle ortada bir trafik kazası bulunduğu düşüncesinden hareketle, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu incelendiğinde; anılan Kanunun 2.
maddesinde, Karayolları Trafik Kanunu'nun kapsamının belirlendiği, 3.
maddesinde ise, "Demiryolu geçidinin(hemzemin geçit): Karayolu ile
demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli ve bariyersiz geçitlerdir,
Kamu hizmeti taşıtı: Kamu hizmeti için yük veya yolcu taşıması yapan bütün
taşıtlardır, Taşıt: Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçlar
olduğu" tanımlarının yapıldığı, trenin söz konusu Kanun kapsamına dahil
edilmediğinin anlaşıldığı, keza, anılan Kanunun 85, 90 ve 106. maddeleri
hükümleri uyarınca, işletenin hukuki sorumluluğu kapsamında maddi tazminatın
biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında Borçlar Kanunu'nun haksız
fiillere ilişkin hükümleri uygulanır kuralı uyarınca uyuşmazlığın adli yargı
yerinde çözümlenmesi gerektiği ileri sürülebilir ise de; anılan Kanunda gerek
hemzemin geçitin karayolunun uzantısı olduğunu belirten bir tanım ve
düzenlemeye yer verilmemiş ve gerekse trenin bu Yasa kapsamına giren bir
motorlu taşıt olarak sayılmamış olması karşısında, bu iddiayı kabule olanak
bulunmadığı, TCDD Ana Statüsü'ne, Yüksek Planlama Kurulu'nun 27.4.1992 gün
92/T.29 sayılı kararı ile eklenen Ek 2. maddede, demiryolunun karayolu, köy
yolu ve benzeri yollar ile yaptığı kesişmelerde demiryolunun ana yol
sayılacağı, trafik düzeninin gerektirdiği hallerde söz konusu yollara ait
geçitler ile görüşe engel teşkil eden tesislerin kaldırılacağı, demiryolu
üzerinde seyreden araçların karayolu, köy yolu ve benzeri yollardaki araçlara
göre geçiş üstünlüğü bulunduğunun belirtildiği, hemzemin geçitte karayolu
taşıtı ile trenin çarpışması sonucunda doğan zararın idarenin hizmet kusuru
esasına göre tazmini istemiyle açılan davada idari yargı yeri görevli
bulunduğundan, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü gerektiği,
nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 10.3.2003 gün, 2002/93 ve 2003/2 sayılı
kararında da; hemzemin geçitte karayolu taşıtı ile trenin çarpışması
sonucunda doğan zararın idarenin hizmet kusuru esasına göre tazmini istemiyle
açılan davanın, idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği hususunda hüküm
kurulduğu, bu nedenlerle, Danıştay Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa’nın 10.
maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile İzmir 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 2006/130 Esas sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına
karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasa'nın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
trende yolcu olarak bulunan davacıların murisinin, trenin hemzemin geçitten
geçen kamyona çarpması sonucu vefatı nedeniyle maddi ve manevi tazminatın
yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsili istemiyle açılmıştır. 28.10.1984
tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü(TCDD ) Ana Statüsü’nün “Amaç ve
Kapsam” başlıklı 1. maddesi, “Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233
sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine
tabi olarak söz konusu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette
bulunmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel
Müdürlüğü adı altında teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki bünye,
amaç ve faaliyet konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı
ortaklık ve iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ve ilgili diğer
hususları düzenlemektir...” hükmünü taşımakta; “Hukuki Bünye” başlıklı 3.
maddesinde, bu Ana Statü ile teşkil olunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin
tamamı Devlete ait, tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve
sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir “Kamu İktisadi Kuruluşu” olduğuna ve 233
sayılı KHK ile bu Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk
hükümlerine tabi bulunduğuna işaret edilmektedir. Buna göre,
TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe
sahip bir kamu kurumu olduğu tartışmasız ise de; 233 sayılı KHK ve Ana Statü
ile, özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak kârlılık ve
verimlilik ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, İşletme, iktisadi
faaliyetleri bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış bulunmaktadır. Bu
durumda, uyuşmazlığın çözümü için olayda, İşletmenin yürüttüğü faaliyetin ve
İşletme ile zarar gören arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinin incelenmesi
gerekmektedir. TCDD Ana
Statüsü’nde, demiryollarını işletmek ve demiryolu taşımacılığını yapmak,
İşletmenin faaliyet konuları arasında sayılmıştır. 29.6.1956
tarih ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 12. maddesinde, kara, deniz ve
havada, nehir ve göllerde yolcu ve eşya taşımak üzere kurulan müesseselerin
ticarethane sayılacağına işaret edilmiş; anılan Kanunun “Taşıma İşleri ve
Taşıma Senedi” başlıklı İkinci Kısmının “Yolcu Taşıma”ya ilişkin Üçüncü
Ayırımında yer alan 798. maddesinde, yolcuların, taşıyıcılar tarafından iç
hizmetleri tanzim için konmuş olan usul ve talimatı ihlâl etmemekle mükellef
oldukları, 806. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında ise, taşıyıcının,
yolcuları gidecekleri yere sağ ve salim olarak ulaştırmakla mükellef
bulunduğu, yolcuların kazaya uğramaları halinde bundan doğacak zararların
taşıyıcı tarafından tazmin edileceği, yolcunun kaza neticesinde ölmesi
halinde onun yardımından mahrum kalan kimselerin dahi uğradıkları zararlara
karşılık taşıyıcıdan tazminat isteyebilecekleri, ancak taşıyıcının, kazanın
kendisine ve yardımcılarına yükletilmesi mümkün olan bir kusurdan doğmadığını
ispat ettiği takdirde bu iki haldeki tazminattan kurtulacağı hükme
bağlanmıştır. Anılan
yasal düzenlemeden, yolcu taşıma işinin, ücret karşılığında yapılan ticari
bir faaliyet niteliği taşıdığı ve bu işi yapanın da tacir olduğu
anlaşılmaktadır. Olayda,
davacıların murisinin yolcu olması, davalı İşletmenin ise taşıyıcı sıfatını
taşıması karşısında, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin taşıma sözleşmesine
dayanan bir özel hukuk ilişkisi olduğu; TCDD İşletmesinin, kârlılık ve verimlilik
ilkeleri doğrultusunda ticari alanda yürüttüğü taşımacılık faaliyetinin de
özel hukuk hükümlerine tabi bulunduğu kuşkusuzdur. Belirtilen
durum karşısında ve İşletmece yürütülen faaliyetin ve ölen yolcuyla
arasındaki hukuki ilişkinin niteliği göz önüne alındığında, olayda idari bir
eylem ya da işlemden doğmuş herhangi bir zarar söz konusu olmayıp, yolcunun
ölümünden dolayı taşıyıcının tazmin yükümlülüğünün saptanmasına ilişkin
bulunan davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı
yeri görevli bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcılığı’nca 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine göre
yapılan başvurunun reddi gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 2.2.2009
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/397 KARAR NO: 2009/28 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Adli yargı yerinde aleyhine açılan
tazminat davasını kaybeden TEDAŞ tarafından, olayda kusur ve sorumluluğu
bulunduğu ileri sürülerek İçişleri Bakanlığı aleyhine açılan rücuen alacak
davasının, Borçlar Kanunu hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel
Müdürlüğü Vekilleri : Av. E.G.- Av. Z.K. Davalı : İçişleri Bakanlığı Vekili : Av. S.H. O
L A Y : Davacı vekili, dava dilekçesinde, davacı şirket çalışanlarından B. A.
ve M. Ö.’ün 18.8.1992 tarihinde Siirt İşletme Müdürlüğü’ndeki görevleri
sırasında teröristlerce kaçırıldığını ve bir daha kendilerinden haber
alınamadığını, SSK Başkanlığı tarafından söz konusu olayın iş kazası olarak
nitelendirildiğini ve sigortalıların hak sahiplerine gelir bağlandığını, SSK
tarafından davacı aleyhine Ankara 15. İş Mahkemesi’nin 2003/37 Esas sayılı
dosyasında rücuen tazminat davası açıldığını ve davanın İçişleri Bakanlığı’na
ihbar olunduğunu, Mahkemenin 2006/547 K ve 28.6.2006 tarihli ilamında,
SSK’nın hak sahiplerine bağladığı gelirin 73.842,02YTL’sinin gelir bağlamanın
onay tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davacıdan alınarak SSK’ya
ödenmesine karar verildiğini, mahkeme ilamının Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin
2006/12831 E, 2006/11671 K sayılı dosyası ile onanarak kesinleştiğini,
kararın SSK Başkanlığı tarafından Ankara 18. İcra Müdürlüğü’nün 2007/3053
sayılı dosyasında icraya konulduğunu ve davacı tarafından 2.4.2007 tarihinde icra veznesine
201.682,13YTL yatırıldığını, Mahkeme kararında; daha önce B. A. ve M. Ö.
mirasçılarının Ankara 12. İş Mahkemesi’nin 2002/1314 E, 4580 K ve 2002/1315
E, 4581 K. sayılı dosyalarında davacı aleyhine açtıkları tazminat davasındaki
bilirkişi raporlarının esas alındığını ve olayda teröristlerin %60,
şirketlerinin ise % 40 oranında kusurlu olduğuna karar verildiğini, karara
esas teşkil eden bilirkişi raporunda %60 oranında teröristlerin kusurlu bulunması
sebebiyle ihbar edilen sıfatı ile davayı takip eden İçişleri Bakanlığı’ndan
kusurları oranına isabet eden 121.009,27YTL’nin dava yoluyla rücuen tahsili
için iş bu davanın açılması gerektiğini, İçişleri Bakanlığı’nın yurttaşların
can ve mal güvenliğini koruma ödevini yerine getirememesi nedeniyle dava
konusu olayın gerçekleştiğini, ödenen tazminat tutarının teröristlere
yüklenen kısmından da İçişleri Bakanlığı’nın sorumlu olması gerektiğini ileri
sürülerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 121.009,27YTL’nin
ödeme tarihi olan 2.4.2007 tarihinden itibaren işleyecek Merkez Bankası’nın
avans işlemlerinde uygulanan avans faizi ile rücuen davalıdan tahsili
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. Davalı idare vekili, süresi içinde
verdiği birinci savunma dilekçesinde, davacı tarafın, Devletin (İçişleri Bakanlığı’nın)
hizmet kusuru niteliğindeki sorumluluğuna dayanarak açmış olduğu rücuen
tazminat davasında davanın idari yargıda görülmesi gerektiğini ileri sürerek
görev itirazında bulunmuştur. ANKARA 5. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ; 21.11.2007 gün ve E:2007/382 sayı ile, davalı tarafın yargı yolu
itirazının reddine karar vermiştir. Davalı idare vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyası
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : TEDAŞ
Siirt İşletme Müdürlüğü’nde görev yaparken teröristlerce kaçırılan ve
kendilerinden bir daha haber alınamayan B. A. ve M. Ö. adlı sigortalıların
hak sahiplerine aylık bağlayan Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı tarafından,
Ankara 15. İş Mahkemesi’nde açılan ve İçişleri Bakanlığı’na ihbar olunan
rücuen tazminat davasının kabulüne ilişkin kararın icraya konulması üzerine,
davacı Kurumca ödenen 201.682,13YTL'nın, daha önce adı geçen kişilerin
mirasçılarının Ankara 12. İş Mahkemesi’nde açtıkları tazminat davasında
karara esas alınan bilirkişi raporuyla teröristlere yüklenen %60 kusur
oranına isabet eden 121.009,27YTL’lik kısmının yasal faiziyle birlikte
tahsili istemiyle İçişleri Bakanlığı'na karşı Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
2007/382 Esas sayısında açılan davada, davalı idarece davanın görüm ve
çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında
bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının
istenildiği, Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin, kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2 nci maddesinde idari dava
türlerinin sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davalarının, görüm ve çözümü idari yargının görev alanına giren idari dava
türleri arasında gösterildiği, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu
kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine
ilişkin davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak
yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip işletilmediği,
sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup
olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı yerlerine ait bulunduğu,
uyuşmazlığın, sigortalıların hak sahiplerine aylık bağlayan Sosyal Sigortalar
Kurumu Başkanlığı’nın İş Mahkemesinde açtığı davada verilen karar gereği, adı
geçen Başkanlığa 201.682,13YTL ödeyen TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından açılan
davada, hizmet kusuru esasına dayanılarak zararın kusur oranına göre İçişleri
Bakanlığı’nca giderilmesi istemine ilişkin olduğu, bu durumda, anılan
zararın, İçişleri Bakanlığı’nın hizmet kusuru nedeniyle oluştuğu ileri
sürülen kısmının tazmini istemiyle açılan dava, idari işlem ve eylemlerden
dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla
görevli olan idari yargı yerlerine ait bulunduğundan, Ankara 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin davalının görev itirazının reddine ilişkin kararının
kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesi
uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir. Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Davacı Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü
vekili tarafından davalı İçişleri Bakanlığı aleyhine Ankara 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nde açılan 2007/382 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay
Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2008/397 Esas sayılı dosyanın
incelendiği, Siirt Elektrik Dağıtım Müessese Müdürlüğü’nde işçi olarak
çalışan B.A. ve M. Ö.’ün, Şırnak İli Uludere, Beytüşşebap ve Çukurca
İlçelerinde yıkılan direklerin tespiti sırasında 20.8.1992 tarihinde
teröristler tarafından kaçırılıp kendilerinden haber alınamaması üzerine
gaiplik kararı verildiği, SSK Başkanlığı'nca olayın iş kazası kabul edilerek
sigortalıların hak sahiplerine gelir bağlandığı, bağlanan gelirin tahsili
için Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü aleyhine Ankara 15. İş
Mahkemesi'ne rücuen tazminat davası açıldığı, anılan Mahkemenin 28.6.2006 gün
ve 2003/37 Esas ve 2006/547 sayılı kararıyla, SSK Başkanlığı’nın hak sahiplerine
bağladığı gelirin 73.842,02YTL’sinin yasal faizi ile birlikte Türkiye
Elektrik Dağıtım AŞ. Genel Müdürlüğü'nden alınarak SSK Başkanlığı'na
ödenmesine karar verildiği, icra takibi sonucu 201.682,13YTL’nin anılan
Başkanlığın hesabına yatırıldığı, hak sahiplerinin Ankara 12. İş
Mahkemesi’nin 2002/1314 sayılı dosyada yaptırılan bilirkişi incelemesinde, olayda
İçişleri Bakanlığı'nın yüzde 60, Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ. Genel
Müdürlüğü'nün de yüzde 40 oranında kusurlu olduğunun saptandığı, anılan yargı
kararı gereğince SSK Başkanlığı'na toplam 201.682,13YTL ödemede bulunan
Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü’nce, olayda %60 oranında kusur
ve sorumluluğu saptanan İçişleri Bakanlığı'ndan, idarelerince ödenen
miktardan kusuru karşılığı olan 121.009,27YTL’nin, ödeme tarihinden itibaren
yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde alacak davası açıldığı, davalı idare tarafından görev itirazında bulunulması
üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı, Anayasa'nın
125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden
dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava
türleri arasında sayıldığı, davanın, yargı kararı ile tazminle yükümlü
tutulan ve tazminatın tamamını ödemiş bulunan Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ.
Genel Müdürlüğü tarafından, idarelerince ödenen tazminattan kusur ve
sorumluluğu oranındaki tutarın, davanın ihbar edildiği İçişleri
Bakanlığı’ndan rücuen tahsili isteminden ibaret bulunduğu, olayda, görevi
esnasında teröristlerce kaçırılan Kurum işçisinin hak sahiplerine SSK
Başkanlığı tarafından, Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ. Genel Müdürlüğü aleyhine
tazminat davası açıldığı; Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda
düzenlenen rapora göre, davalı Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel
Müdürlüğü'nün %40, İçişleri Bakanlığı’nın %60 oranında kusurlu ve sorumlu
olduklarının, kaçırılan isçinin ise kusursuz bulunduğunun saptandığı; dava
İçişleri Bakanlığı'na ihbar edilmiş ise de, müdahil olmadığı; Mahkemece dava
kabul edilerek, hükmedilen tazminatın tamamının davalı Türkiye Elektrik
Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü'ne
yüklendiği ve bu yoldaki kararın derecattan geçerek kesinleştiğinin
anlaşıldığı, bu durumda; I-olayda kaçırılan işçinin hak sahipleri yönünden,
tazminat isteğinin tamamen karşılanmış olması nedeniyle, tazminat davası
bakımından ortada çözümsüz kalan ya da başka yargı merciinde dava edilmesi
gereken bir uyuşmazlık kalmadığı, diğer bir ifadeyle, tazminata ilişkin
bulunan birinci davada, İçişleri Bakanlığı
davalı sıfatı taşımadığı gibi, bilirkişi raporunda işaret edilen sorumluluğun
idare hukuku esaslarına göre idari yargı yerince saptanacağı yolunda bu kısma
yönelik bir görevsizlik kararı da verilmediğinden, idari yargıda çözümü
gereken bir tam yargı davasından söz etmenin olanaksız olduğu, 2-destekten
yoksun kalma nedeniyle açılan tazminat davası tümüyle adli yargı yerinde
çözümlendiğine ve kaybeden taraf davayı İçişleri Bakanlığı’na ihbar etmiş
olduğuna göre, Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.
Genel Müdürlüğü tarafından İçişleri Bakanlığı aleyhine açılan alacak
davasının bir rücu davası olduğunun kabulü gerektiği, nitekim, Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasında "İki taraftan
biri davayı kaybettiği takdirde üçüncü şahsa rücu hakkı olduğu mülahazasında
bulunursa makamına kaim olarak davayı takip veya davada üçüncü şahıs
sıfatıyla kendisine iltihak etmesi lüzumunu o şahsa ihbar edebilir"
denildiği; aynı Kanunun 51. maddesinde
de, "Üçüncü şahıs ihbar eden kimsenin makamına kaim olarak davayı takip
veya davaya müdahale eylemediği halde bu hususu ihbar eden kimse davada
bulunmaya mecburdur. Şu kadar ki ihbar tarihinden itibaren üçüncü şahsa karşı
yalnız hilesinden veya ağır kusurundan mesuldür" hükmüne yer verildiği,
bu hükümlerden, davayı kaybettiği takdirde üçüncü kişiye rücu hakkı olduğunu
düşünen tarafın, davayı üçüncü kişiye ihbar edebileceği; kendisine dava ihbar
edilen üçüncü kişi davaya müdahale etmez ya da ihbar edenin temsilcisi gibi
davayı takip etmez ise, ihbar edenin davayı takip etmekle yükümlü olduğu;
ancak, ihbar eden tarafın, davayı kaybetmesi halinde üçüncü kişi aleyhine
rücu davası açabileceği ve davayı kaybetmesinden dolayı üçüncü kişiye karşı
yalnız hilesi ve ağır kusurunun bulunması halinde sorumlu olacağının
anlaşıldığı, buna göre, dava ihbar edilen üçüncü kişinin istekli olmaması
halinde, Mahkemece hakkında davaya katılması ya da müdahil sıfatı kazanması
yolunda hiçbir işlem yapılamayacağı gibi, aleyhine hüküm verilmesine de
olanak bulunmadığı, şu halde, tazminat davasında kendisine dava ihbar edilmiş
olmasına karsın müdahil olmayan ve davayı takip etmeyen üçüncü kişi
konumundaki İçişleri Bakanlığı
aleyhine açılan rücuen alacak davasında, davanın ihbarının hukuki sonuçları
itibariyle, birinci davada aleyhine hüküm verilmiş olması koşulunun
aranmayacağı, 3-tazminat davasının ihbar eden aleyhine sonuçlanması üzerine
açılan rücu davasının konusunu oluşturan alacak, tazminat davasında
bilirkişice saptanan kusur ve sorumluluk oranına göre ihbar edenin
hissesinden fazla ödemede bulunduğu miktara, başka deyişle, müşterek sorumluluğu saptanan üçüncü kişiye ait
hisseye ilişkin bulunmakta olup; ortada, Devlete, il özel idarelerine ve
belediyelere ait akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışındaki
alacakların tahsil usulünü düzenleyen 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun kapsamına giren bir kamu alacağının da bulunmadığı,
nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 12.6.2000 tarih ve 2000/1-14, 20.11.2000
tarih ve 2000/59-55, 06.12.2004 gün ve 2004/84-96, aynı tarihli 2004/91-88,
05.05.2008 gün 2007/177-2008/123 ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun
31.5.2006 gün ve 2006/4-294 Esas ve 2006/327 sayılı kararlarında da; adli
yargı yerinde aleyhine açılan tazminat davasını kaybeden TEDAŞ tarafından,
olayda kusur ve sorumluluğu bulunduğu ileri sürülerek İçişleri Bakanlığı
aleyhine açılan rücuen alacak davasının Borçlar Kanunu hükümlerine göre adli
yargı yerinde çözümlenmesi yolunda hüküm kurulduğu, belirtilen tüm bu
hususlara göre, tam yargı davası niteliği taşımayan ve konusu bir kamu
alacağı olmayan rücu davasının, Borçlar Kanunu hükümlerine göre adli yargının
görevine girdiği, bu nedenle Danıştay Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa’nın
10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun reddine karar verilmesi
gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasa'nın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının, Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada
idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten
sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
yargı kararı ile tazminle yükümlü tutulan ve tazminatın tamamını ödemiş
bulunan TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından, idarelerince ödenen tazminattan
kusur ve sorumluluğu oranındaki tutarın, olayda güvenliği sağlama ödevi
nedeniyle sorumlu olduğu ileri sürülen İçişleri Bakanlığı’ndan rücuen tahsili
istemiyle açılmıştır. Olayda,
görevleri sırasında teröristlerce kaçırılan davacı şirket çalışanları için
hak sahiplerine gelir bağlayan Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından aleyhine
açılan rücuen tazminat davası sonucu Mahkeme kararı uyarınca anılan Kuruma
tazminat ödeyen davacının, olayla ilgili bilirkişi raporlarında teröristlerin
%60, şirketlerinin ise %40 oranında kusurlu bulunmuş olması nedeniyle %60
oranındaki teröristlerin kusuruna isabet eden tazminat tutarının, ihbar
edilen sıfatı ile davayı takip eden İçişleri Bakanlığı’ndan rücuen tahsili
istemiyle iş bu davanın açıldığı anlaşılmıştır. Bu
durumda, ortada, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde
belirtilen "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında, zarar
gören tarafından açılmış bir dava bulunmadığı gibi, Devlete, il özel
idarelerine ve belediyelere ait akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan
doğanlar dışındaki alacakların tahsil usulünü düzenleyen 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamına giren bir kamu alacağı da
yoktur. Açıklanan
nedenlerle, tam yargı davası niteliği taşımayan ve konusu bir kamu alacağı
olmayan rücu davasının, Borçlar Kanunu hükümlerine göre adli yargı yerince
çözümlenmesi gerektiğinden, Danıştay Başsavcısı’nca yapılan başvurunun reddi
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 2.2.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/438 KARAR NO: 2009/32 KARAR TR : 02.02.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacılar : 1- F.D. (Kendi
adına asaleten, D.D.’ye velayeten) 2- E.D., 3- H.D. Vekilleri : Av. H.B.K. Av. E,A.K. Davalılar : 1- TCDD İşletmesi
Genel Müdürlüğü 2- Oğuz Önder Lojistik Hizmetleri Ltd. Şti. 3- Özcan Torna San. Tic. Ltd. Şti. O L A Y : Davacılar vekili, dava
dilekçesinde, F. D..i'nin eşi, E., H. ve D. D.'nin babaları A. D.’nin, TCDD
Genel Müdürlüğü'nde revizör olarak çalıştıktan sonra emekli olduğunu,
kazazede işçinin, emekli olmasının ardından TCDD Genel Müdürlüğü'nden iş
alarak çalışan davalı şirketlerden Özcan Torna San. ve Tic. Ltd. Şti.'nde
revizör görevinde sigortasız olarak çalışmaya başladığını, üstlenmiş olduğu revizörlük işinde usta olan işçinin
üzerine düşen tüm emniyet tedbirlerini almış olmasına karşın davalıların
kusurları nedeniyle 2.5.2006 tarihinde TCDD Behiçbey(Marşandiz) Manevra ve
Tamir-Bakım İstasyonu’nda tren çarpması nedeniyle kazaya maruz kaldığını ve
hayatını kaybettiğini, asli kusurun dört noktada
toplandığını, tümünün kanun gereği davalılara ait olduğunu, kazazede işçiye
isnad edilebilecek herhangi bir kusurun mevcut olmadığını, davalı
şirketler ve TCDD Genel Müdürlüğü’nün işçi sağlığı ve iş güvenliği
tedbirlerini almadığını, gerekli ikaz işaretlerini kazanın bulunduğu mahalde
kullanmadığını, davalı işverenlerin işçilerinin kazaya maruz
kalmalarını engeIIeyecek işaret ve ikaz levhalarını yerlerine koymadıklarını
ve işçilerine güvenlik için gerekli teçhizatı vermediklerini, dava konusu olayın, 506 sayılı Yasa’nın 11.
maddesi gereğince iş kazası olduğunu, davacıların maruz kaldığı bütün maddi
ve manevi zararlardan alt-üst işveren olan davalıların müteselsilen sorumlu
bulunduklarını ileri sürerek, iş
kazası nedeniyle hayatını kaybeden A. D.'nin eşi F. D. için fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla 100.-YTL destekten yoksun kalma
tazminatı ile 5.000.-YTL manevi tazminatın, D. D. için fazlaya ilişkin
hakları sakla kalmak kaydıyla 100.-YTL destekten yoksun kalma tazminatı ile
5.000.-YTL manevi tazminatın, oğulları E. ve H. D. için ayrı ayrı 3.000.-YTL
manevi tazminatın, kaza tarihi olan 2.5.2006 tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. Davalı TCDD vekilinin, 11.7.2006 günlü 1. celsede, Kuruluşları işveren
olmadığı için öncelikle husumet itirazında bulunduklarını, davanın esas
yönünden reddini talep ettiklerini, ancak ilgili birimlere yazı yazıldığını,
cevabın dönmediğini, davaya karşı beyanlarını ve delillerini sunmak üzere
süre istediklerini belirtmesi üzerine Mahkemece, cevaplarını ve karşı
delillerini tebliğden itibaren 10 gün içinde bildirmek üzere süre verilmesine
karar verilmiştir. Davalı
TCDD vekilince verilen ve 21.9.2006 günü havale edilen 19.9.2006 günlü dilekçede
ve 26.9.2006 günlü 2. celsede, davada idari yargının görevli olduğu ileri
sürülerek görev itirazında bulunulmuştur. SİNCAN
1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 9.4.2008 gün ve E:2006/258 sayı ile, davalı
vekilinin görev itirazının reddine
karar vermiştir. Davalı
TCDD vekilince, 22.4.2008 havale tarihli dilekçe ile, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması isteminde bulunulmuştur. Mahkemece,
Mahkemelerinin İş Mahkemesi sıfatıyla bakılan 2006/258 Esas sayılı dosyasının
11/06/2006 tarihli ilk celsesine katılan TCDD vekilinin görev itirazında
bulunmadığı, devamında 21.09.2006 hakim havale tarihli cevap dilekçesini
dosyaya ibraz ettiği ve bu dilekçede görev, husumet ve esasa ilişkin
itirazlarda bulunduğu, yargılama sırasında görev itirazı hakkında Mahkemece
karar verilmesini talep ettiği, Mahkemelerince idarenin en geç birinci
oturumda görev itirazında bulunmayıp, kanuni sürenin geçirilmesinden sonra
görev itirazında bulunmuş olması sebebiyle görev itirazının 09.04.2008
tarihli celsede reddine karar verildiği belirtilerek dosya Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : Tren çarpması sonucu ölen A. D.'nin eşi ve çocukları tarafından
maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi istemiyle TCDD İşletmesi Genel
Müdürlüğü, Oğuz Önder Lojistik Hizmetleri Ltd. Şti. ve Özcan Torna San. Tic.
Ltd. Şti.'ne karşı Sincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin E:2006/258 sayısında
açılan davada, davalılardan TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce davanın görüm
ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında
bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının
istenildiği, Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2 nci maddesinde idari dava
türlerinin sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davalarının görüm ve çözümünün idari yargının görev alanına giren idari dava
türleri arasında gösterildiği, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün, bir kamu
kuruluşu olduğu, kamu hizmeti olduğu tartışmasız bulunan demiryolu taşımacılığı
işini tekel halinde yürüttüğü, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu
kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine
ilişkin davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak
yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip işletilmediği,
sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup
olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı yerlerine ait bulunduğu,
uyuşmazlığın, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün yürütmekle görevli olduğu
kamu hizmetinin gereği gibi yapılmamasından dolayı uğranıldığı ileri sürülen
zararın davalılardan müştereken ve müteselsilen tazmini istemine ilişkin
bulunduğu, bu durumda, davanın TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne yönelik olan
kısmının görüm ve çözümü, idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar
tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli olan idari yargı
yerlerine ait bulunduğundan, Sincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, anılan
Genel Müdürlüğün görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması
gerektiği, bu nedenlerle, davanın TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne karşı
açılan kısmı yönünden 2247 sayılı Yasa'nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.2.2009 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları
taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi
gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 10. maddesinde, “Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir. Yetkili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için, görev
itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza mahkemelerinde
delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde de dilekçe ve
savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı yerlerinin de
kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları şarttır. Görev itirazının yargı
merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev
konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın
bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar
verilmiş bulunmasına bağlıdır. Uyuşmazlık çıkarma
isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli yargı
yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı yararına ileri
sürülmüş ise Danıştay Başkanunsözcüsü, askeri ceza yargısı yararına ileri
sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı yararına ileri
sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanunsözcüsüdür. Görev itirazının reddine
ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret
kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez” denilmiş; 27. maddesinde
ise, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine
uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına
yer verilmiştir. Olayda,
Sincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce İş Mahkemesi sıfatıyla bakılan davada, davalı TCDD vekilince, 11.7.2006 günlü 1. celse
öncesinde ve 1. celsede görev itirazında bulunulmayıp, Mahkemece cevaplarını
bildirmesi için verilen 10 günlük sürenin bitiminden çok sonra 21.9.2006
günü havale edilen 19.9.2006 günlü dilekçede ve 26.9.2006 günlü 2. celsede,
davada idari yargının görevli olduğu ileri sürülerek görev itirazında
bulunulmuştur. Bu durumda, davalı TCDD vekili tarafından, İş
Mahkemesinin birinci oturumundan çok sonra davanın görüm ve çözümünde idari
yargının görevli olduğu ileri sürülerek yapılan görev itirazının, süresinde
olduğunun kabulü mümkün değildir. Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun, anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 2.2.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2007/451 KARAR NO: 2009/34 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Özelleştirilen kuruluşu devralan Alıcı
Şirket aleyhine açılan davanın, özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : A.S. Vekili : Av.Ç.Ö., Av.D.Ö. Davalı : TÜPRAŞ Türkiye Petrol Rafinerileri
A.Ş. Vekili :
Av.Ş.Ö., Av. M.D. O L A Y :Davacı, TÜPRAŞ Türkiye Petrol
Rafinerileri A.Ş. Batman Rafineri Müdürlüğü emrinde
Kapsam Dışı Personel (Ticaret Müdürü) olarak görevine devam etmekte iken,
bu kuruluşun 7.11.2005 tarih ve 2005/28 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu
kararı ile idareye ait %51 oranındaki hissenin blok olarak Koç - Shell grubuna satışı suretiyle özelleştirilmesi
ve bu doğrultuda 26.1.2006 tarihinde Hisse Satış Sözleşmesi imzalanarak hisse
devrinin gerçekleşmesi üzerine, 4046 Sayılı Yasa'nın 22. maddesi çerçevesinde
nakil hakkını kullanmayı tercih etmesi nedeniyle, nakil sürecine girmiş ve
“bu süreçte fiili hizmetine ihtiyaç bulunmadığı” belirtilerek 27.1.2006
tarihinde iş ilişkisine son verilmiş; bilahare Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığında Araştırmacı kadrosuna naklen atanmış ve 25.5.2006 tarihinde göreve
başlamıştır. Davacı
vekili, müvekkilinin 4046 Sayılı Yasanın 22. maddesi uyarınca nakil hakkını
kullandığını, ancak henüz naklinin gerçekleşmediğini, kendisine ödenmesi
gereken kıdem tazminatının ödenmediğini, Kasım 2003 tarihli ücret bordrosuna
göre özel hizmet tazminatı ödenmekte iken Ocak - Şubat 2006 ayı ücretinde bu
tazminatın ödenmediğini ve bu aylara ilişkin kazanılmış haklarının ihlal
edildiğini, 29.4.2005 tarihli TÜPRAŞ ihale şartnamesinde güvence altına
alınan hizmet ikramiyesinin de nihai devir tarihi itibari ile kıstelyevm olarak hesaplanıp ödenmesi gerekirken bunun
yapılmadığını, kullanılmayan yıllık izin ücretinin ödenmediğini,
1.1.2006 tarihi itibari ile uygulanması gereken memur maaş zammının aylık
ücretine ilave edilmediğini, şirket ikramiyesinin ilişik kesme tarihi olan
27.1.2006 tarihine kadar kıstelyevm olarak hesaplanıp, fazlası geri alınarak
aylık ücret vergi matrahı buna göre belirlenmesi gerekirken bunun
yapılmadığını belirterek, fazlaya ilişkin istem ve dava hakkı saklı kalmak
kaydıyla; - 100 YTL
kıdem tazminatı, - 100 YTL
ücret farkı alacağı, - 100 YTL
hizmet ikramiyesi, - 100 YTL
özel hizmet tazminatı, - 100 YTL
kıdeme teşvik tazminatı, - 100 YTL
yıllık izin ücreti alacağının davalıdan tahsili ile, - Ocak
2006 aylık ücretine %2,5 memur maaş zammının uygulanmasına ve 15.11.2003
tarihli ücret skalası esas alınmak suretiyle ödenmesine devam edilmesi, - Şirket
ikramiyesinin 27.1.2006 tarihine göre kıstelyevm olarak hesaplanıp aylık
ücret vergi matrahının buna göre belirlenmesine karar verilmesi istemiyle
31.3.2006 gününde adli yargı yerinde dava açmıştır. KOCAELİ 3. İŞ MAHKEMESİ;
8.5.2006 gün ve 2006/217 E., 2006/235 K. sayı ile, Uyuşmazlık Mahkemesinin
1995/1 Esas, 1996/1 Karar sayılı 22.1.1996 tarihli ilamı ile Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunun 1999/9 - 469 Esas, 1999/425 Karar sayılı 10.6.1999 tarihli
ilamı ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin yerleşik uygulamalarına göre,
özelleştirme kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı
ortaklıklarının özel hukuk tüzel kişiliğine geçiş döneminde kamu kurumu olma
vasfı tamamen yitirilmediğinden, bu kurumlarda çalışan sözleşmeli ve kapsam
dışı personelin kamu personeli statüsünde olduğu ve bu nedenle idare ile olan
ilişkilerinden doğan davalarda, işlemin yasaya ve hukuka uygun olup olmadığının
incelenmesinin idari yargı yerinin görev alanı içinde bulunduğu; ancak
özelleştirme kapsamında bulunan kuruluşlarda, kuruluşun özelleştirilmesi
nedeniyle %51 hissesi satılmış ve kapsam dışı personel bu satıştan sonra
çalışmış ve söz konusu dönem bir bütün olarak davaya konu edilmiş ise
uyuşmazlığın çözüm yerinin adli yargı olduğu; dosya içeriğinden anlaşıldığı
üzere; davacının, kamu kurumu niteliğindeki davalı işyerinde kapsam dışı
personel statüsünde çalışmış ve şirketin %51 kamu hissesinin satış ve
devrinin yapıldığı gün nakle tabi personel olarak iş sözleşmesine son
verilmiş olduğu, Davacının, 26.1.2006 tarihinden sonra davalı işyerinde
çalışmasının bulunmadığı, dava edilen alacaklara ilişkin işlemlerin yapıldığı
sırada, davalı şirketin kamu hukuku tüzel kişiliği devam ettiğinden ve davacı
kamu personeli statüsünde olduğundan, davalı işyeri ile olan ilişkilerinden
doğan davaya bakmanın İdari Yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ’nin; 3.7.2006
gün ve E:2006/18674, K:2006/19420 sayılı kararı ile; “Dosya içerisinde davalı
işverenin davacının fiili hizmetine gerek kalmadığı yönündeki yazısı mevcut
ise de iş sözleşmesinin feshedilip edilmediği açıkça anlaşılamamaktadır.
Fesih olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği, gerçekleşmiş ise hangi tarihte
yapıldığı, hisse satış devir sözleşmesinde özelleştirme sonrası ücret
ödemeleri konusunda bir hüküm bulunup bulunmadığı, davacıya özelleştirmeden
sonra yapılan ücret ödemesinin 4046 Sayılı Yasanın 22.maddesi anlamında
özelleştirme fonundan karşılanmak üzere mi yapılıp yapılmadığı araştırılmalı,
özelleştirme işleminden sonraki dönemdeki davacının statüsü açıklığa
kavuşturulmalı neticede davacının kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmadığı
konusunda bir karar verilmelidir. Eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm
kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” gerekçesi
ile bozularak Mahkemesine iade edilmiş, dosyanın yeni esasa kaydı yapılıp
bozma ilamına uyularak yargılamaya devam edilmiştir. KOCAELİ 3. İŞ MAHKEMESİ;7.11.2006 gün ve
E:2006/600, K:2006/706 sayı ile, bozma ilamı doğrultusunda araştırma
yapılarak, Özelleştirme idaresi Başkanlığından hisse satış sözleşmesi,
davacıya yapılan ödemelere ve davacının atamasına ilişkin belgelerin
istenildiği, davalı tarafından davacıya yapılan ödemelere ilişkin belgeler
ile özelleştirme sonrasında davacının çalışıp çalışmadığını gösterir
belgelerin sunulduğu; davacıya ait özlük dosyası ve davalı tarafından sunulan
işyerine giriş çıkışları gösterir raporların incelenmesinden; davacının
davalı işyerinde 22.12.2000-26.01.2006 tarihleri arasında kapsam dışı personel olarak çalıştığı, davalı şirketin
26.1.2006 tarihli yazısında “şirketin Koç- Shell ortak girişim grubuna devir
işlemi gerçekleştiğinden 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesi çerçevesinde
ihtiyaç bulunmadığı belirtilerek aynı tarihte maaş nakil ilmühaberinin
düzenlendiği, davacının bu tarihten sonra davalı işyerinde çalışmasının
bulunmadığı 27.1.2006 tarihinde kısa süreli birkaç saatliğine işyerine
geldiği, bunun dışında işyerine giriş çıkış kaydının bulunmadığının
anlaşılmış olduğu; Türkiye Petrol Rafineleri A.Ş. nin %51 ini temsil eden
hissesinin alımı ve satımı hakkında alıcı sıfatıyla Enerji Yatırımları A.Ş.
ile satıcı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı arasıda imzalanan 26.01.2006 tarihli hisse satış sözleşmesinin
incelenmesinden; sözleşmenin Çalışanlara ilişkin Hükümler başlıklı 6/b
maddesinde, 4046 Sayılı Yasanın 22.maddesinin 1.fıkrasına ve aynı Yasanın
geçici 21. maddesine göre, diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmek
üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilen personelin, kuruluşun kamu
tüzel kişiliğinin sona erdiği tarihten, yeni kurumlarında göreve
başlayacakları tarihi takip eden ay başına kadar geçecek nakil sürecine
ilişkin olarak, eski kadro veya pozisyonlarına-ait aylık ücret, varsa
ikramiye ve ücrete bağlı diğer mali hakları ile yeni kurumlarında göreve başlayacakları
tarihe kadar geçecek süredeki sosyal hak ve yardımlarının Şirket tarafından hesaplandıktan
ve görevli personel tarafından onaylandıktan sonra, ilgili kişilere ve
mercilere özelleştirme fonundan ödenmek üzere ödeme tarihinden en az 15 gün
önce idareye gönderileceğinin,
nakil sürecinde nakle tabi personele ödenen aylık ve diğer mali haklar için
borç çıkarılmayacağının ve kurumlar arasında herhangi bir hesaplaşma
yapılmayacağının düzenlendiği; aynı maddenin c bendinde ise, diğer kamu kurum
ve kuruluşlarına nakledilmek üzere isimleri Devlet Personel Başkanlığına
bildirilenlerden, nakil süreci içerisinde kıdem tazminatına hak kazandıracak
şekilde iş sözleşmeleri sona erenlerin ihbar ve kıdem tazminatlarının Şirket
tavafından ilgilisine ödeneceğinin, bu ödemenin görevli personel tarafından
onaylanmasından sonra Şirket hesaplarına aktarılmak üzere idareye
gönderileceğinin, idarenin ödeme talebinin tebliğinden itibaren 15 gün içinde
personele Ödenen tazminatı özelleştirme fonundan Şirket hesabına aktaracağının,
İş Kanunlarına tabi olarak çalışmakta iken bu madde gereğince diğer kamu
kurum ve kuruluşlarına nakledilen personele kıdem tazminatı ödenmeyeceğinin
düzenlendiğinin anlaşılmış olduğu; davalı tarafından sunulan belgelerin
incelenmesinden, ihale şartnamesinin çalışanlara ilişkin hükümler başlıklı
16.maddesinde de, hisse satış sözleşmesinin yukarıda açıklanan 6.maddesine
uygun düzenlemeler yapıldığı ve bu kapsamda davacının, 26.01.2006-14.02.2006
tarihlerine ait 18 günlük ücreti ile takip eden aylardaki ücretlerinin davalı
tarafından ödendikten sonra buna ilişkin belgelerin görevli kişilerce
onaylanmasının ardından, bu ödemelerin özelleştirme fonundan karşılanması
istemiyle Özelleştirme İdaresi Başkanlığına yazılar yazılmış olduğu ve idare
tarafından TÜPRAŞ’a ödemenin yapıldığı,
dolayısıyla davacının özelleştirme sonrasında ücretini özelleştirme fonundan
yani idareden aldığının anlaşıldığı; dosyada mevcut nakil ilmühaberleri ve
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Personel Dairesi Başkanlığının 31.05.2006
tarihli yazılarından, davacının 4046 Sayılı Yasanın 22.maddesi gereğince
Bakanlık kadrosunda araştırmacı olarak 25.05.2006 tarihinde göreve başladığı;
Uyuşmazlık Mahkemesinin 1995/1 Esas 1996/1 karar sayılı 22.1.1996 tarihli
ilamı ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/9 - 469 Esas 1999/425 Karar
sayılı 10.06.1999 tarihli ilamı ve Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin yerleşik
uygulamalarına göre, özelleştirme kapsamında bulunan kamu iktisadi
teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarının özel hukuk tüzel kişiliğine geçiş döneminde
kamu kurumu olma vasfı tamamen yitirilmediğinden bu kurumlarda çalışan
sözleşmeli ve kapsam dışı personelin kamu personeli statüsünde olduğu ve bu
nedenle idare ile olan ilişkilerinden doğan davalarda, işlemin yasaya ve
hukuka uygun olup olmadığının incelenmesinin idari yargı yerinin görev
alanında bulunduğu, ancak özelleştirme kapsamında bulunan kuruluşlarda,
kuruluşun özelleştirilmesi nedeniyle, %51 hissesi satılmış ve kapsam dışı
personel bu satıştan sonra çalışmış ve söz konusu dönem bir bütün olarak
davaya konu edilmiş ise uyuşmazlığın çözüm yerinin adli yargı olduğu; dosya
içeriğinden anlaşıldığı üzere; davacının, kamu kurumu niteliğindeki davalı
işyerinde kapsam dışı personel statüsünde çalışmış olduğu ve şirketin %51
kamu hissesinin satış ve devrinin yapıldığı gün nakle tabi personel olması
nedeniyle, nakil sürecinde bulunduğundan, bu süreçte fiili hizmetine ihtiyaç duyulmadığının belirtilmesi üzerine, davacının
26.01.2006 tarihinden sonra davalı işyerinde çalışmasının olmadığı; davacının
başka bir kamu kuruluşunda işe başlamasına kadar geçen nakil sürecinde
ücretinin yasa gereği özelleştirme fonundan karşılanmış, kamuda depo personel
statüsünde ücreti idare tarafından ödenip fiilen çalıştırılmamış ve bu
sürecin sonunda davacının, kamu kurumu olan başka bir işyerinde kamu
görevlisi olarak çalışmaya devam etmiş olduğu, dava edilen alacaklara ilişkin
işlemlerin yapıldığı sırada davalı şirketin kamu hukuku tüzel kişiliği devam
ettiğinden ve davacı kamu personeli statüsünde olduğundan, davalı işyeri ile
olan ilişkilerinden doğan davaya bakmanın idari Yargının görev alanına
girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz
edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez; müvekkilinin görevli olduğu TÜPRAŞ
A.Ş. den 26-27/01/2006 tarihinde naklen ayrılırken hakkında tanzim edilen
maaş nakil ilmühaberinde belirlenen son aylığının bu tarih (Ocak-2006) esas alınarak düzenlenmesi gerekirken,
Kasım-2003 tarihindeki aylığının esas
alınarak belirlenmesi işleminin iptali ile davalı TÜPRAŞ A.Ş.nin %51 den
fazlasının Koç-Shell grubuna satılarak özelleştirilmesi sonucunda, TÜPRAŞ
A.Ş. de kapsam dışı personel olarak çalışan ve kendi iradesi dışında davalı
şirketçe iş ilişkisine son verilen müvekkilinin, 27.07.1992 - 27.01.2006
tarihleri arasındaki “Kıdem Tazminatı”nın, işten ayrıldığı 27.01.2006
tarihinden itibaren banka mevduatına uygulanan en yüksek faiz oranı esas
alınarak, 19.09.1992 - 27.01.2006 tarihleri arasındaki kıdeme teşvik primi
ile (27) gün izin ücretinin faizi ile birlikte ödenmemesi işleminin iptali
istemiyle 30.11.2006 gününde idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 13. İDARE MAHKEMESİ; 5.6.2007 gün ve E:2007/703, K:2007/
809 sayı ile, Tüpraş
A.Ş.'nin özelleştirme kapsamında iken %51 oranındaki idare hissesinin blok
olarak satışı suretiyle özelleştirilmesi kapsamında, 12.09.2005 tarihinde
yapılan ihale sonucunda şirketin %51 oranındaki idare hissesinin satılarak
26.01.2006 tarihinde Koç-Shell ortak girişim grubuna devredildiği, şirketin
kamusal niteliğinin ortadan kalktığı da göz önüne alındığında, Tüpraş A.Ş.
ile iş mevzuatına tabi hizmet akdi imzalayan, asli ve sürekli hizmetlere
ilişkin bir kadroda çalışmayan davacının, maaşına esas aylığı, kıdem
tazminatı, kıdem teşvik primi ile izin ücretinden doğan uyuşmazlığın görüm ve
çözümünün adli yargıya ait bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.03.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, adli yargı yerinde talep edilen parasal hakların
miktarlarının gösterildiği, idari yargı yerinde ise sadece tazminat ve
alacakların ödenmemesine ilişkin işlemlerin iptalinin istenmesi nedeniyle,
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesine göre olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için davanın “tarafları, konusu ve sebebinin
aynı” olması koşulunun öngörülmüş bulunması karşısında, adli ve idari yargı
yerleri arasında, son aylığının bu tarih (Ocak-2006) esas alınarak düzenlenmemesi, Kıdem
Tazminatı, kıdeme teşvik primi ile izin ücreti alacağının ödenmemesi
işlemleri yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olup, idari yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve adli yargı dosyasının da getirtilerek incelemeye alındığı;
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından uyuşmazlığın esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, özelleştirilen kuruluşta kapsam dışı personel
statüsünde çalışırken 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesine göre bir kamu
kuruluşuna naklen atanan davacının, maaşına esas
aylığının Tüpraş A.Ş.'den ayrıldığı tarihteki tutarın esas alınmaması
işleminin iptali ile kapsam dışı personel statüsünde çalıştığı
sürelere ilişkin kıdem tazminatının, kıdem teşvik
priminin ve izin ücretinin ödenmesi isteminden ibarettir. 233 sayılı KHK.’ye tabi bir Teşekkül olan Türkiye
Petrolleri A.O. (T.P.A.O)’nın bağlı ortaklığı olarak kurulan ve 233 sayılı
KHK.’nin eki cetvellerde yer alan Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TÜPRAŞ);
10.7.1990 tarihinde özelleştirme kapsamına alınması üzerine anılan KHK. eki
cetvellerden çıkarılmış, kamuya ait bulunan % 51 oranındaki hisselerin, satış
yöntemiyle blok olarak özelleştirilmesi için açılan ihale sonucu, 8.11.2005
tarih, 25987 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7.11.2005 tarih ve 2005/28
sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı ile onaylanmış, bu doğrultuda
26.1.2006 tarihinde Hisse Satış Sözleşmesi imzalanarak, Koç - Shell grubuna hisse devrinin gerçekleşmesi
suretiyle özelleştirme süreci tamamlanmış olup; TÜPRAŞ Türkiye Petrol
Rafinerileri A.Ş. sözleşmenin imza tarihi itibariyle, özel hukuk tüzel
kişiliğine dönüşmüş bulunmaktadır. Özelleştirilen
Kuruluşta kapsam dışı personel statüsünde çalışmakta olan davacının, 4046
sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 22. maddesine
göre kamu kurum ve kuruluşlarına naklen atanmak için başvuruda bulunması
nedeniyle nakil sürecine girmiş ve “bu süreçte fiili hizmetine ihtiyaç
bulunmadığı” belirtilerek 27.1.2006 tarihinde iş ilişkisine son verilmiş ve daha
sonra Devlet Personel Başkanlığınca uygun görülmesi üzerine Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığında Araştırmacı kadrosuna naklen atanmış ve 25.5.2006
tarihinde göreve başlamıştır. 4046
sayılı Yasa’nın 22. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında; “Bu maddenin
birinci fıkrasına göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmek üzere
Devlet Personel Başkanlığına bildirilen personelin, kuruluşun kamu tüzel
kişiliğinin sona erdiği tarihten, yeni kurumlarında göreve başlayacakları
tarihi takip eden aybaşına kadar geçecek süreye ilişkin olarak eski kadro
veya pozisyonlarına ait aylık, ücret, varsa ikramiye ve ücrete bağlı diğer
malî hakları ile yeni kurumlarında göreve başlayacakları tarihe kadar geçecek
süredeki sosyal hak ve yardımları (harcırah, sağlık giderleri, cenaze
giderleri ve ölüm yardımı) Özelleştirme Fonundan ödenir ve bunlardan T.C.
Emekli Sandığına tâbi olanların bu süre içinde Sandıkla olan ilgileri devam
eder. Eski görev yerinden alınan aylık ve diğer malî haklar için borç
çıkarılmaz ve kurumlar arasında herhangi bir hesaplaşma yapılmaz. Personelin
Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihten yeni görev yerlerine
başlayacakları tarihe kadar geçecek süredeki aylık ve ücretlerindeki
artışlar, beşinci ve altıncı fıkraların uygulanmasında dikkate alınmaz. Bu
personelden nakil sürecinde emekli olanlara T.C. Emekli Sandığınca ödenen
emekli ikramiyeleri, makam, görev ve temsil tazminatları ile ölüm yardımları,
ödenmesini takiben iki ay içerisinde faturası karşılığında Hazine tarafından
T.C. Emekli Sandığına ödenir. Nakil hakkına sahip olarak iş kanunlarına tâbi
çalışmakta iken özelleştirme uygulamaları nedeniyle istihdam fazlası personel
olarak belirlenenlerden, kararın kendilerine tebliği tarihinden başlayarak on
gün içinde nakil hakkından vazgeçtiğini beyan edenlerin iş sözleşmeleri
feshedilmiş sayılır ve bunların ihbar ve kıdem tazminatları Özelleştirme
Fonundan karşılanır. Kuruluşun özelleştirme uygulaması sonucu nihai devir
işlemlerinin onaylanmasına ilişkin kararın Resmi Gazetede yayımından itibaren
on gün içinde nakil hakkından vazgeçtiğini çalıştığı kuruluşa yazılı olarak
bildiren nakil hakkına sahip iş kanunlarına tâbi personelin de iş
sözleşmeleri feshedilmiş sayılır ve bunların ihbar ve kıdem tazminatları
Özelleştirme Fonundan karşılanır. Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına
nakledilmek üzere isimleri Devlet Personel Başkanlığına bildirilenlerden;
nakil süreci içerisinde kıdem tazminatına hak kazandıracak şekilde iş
sözleşmeleri sona erenlerin kıdem tazminatları da Özelleştirme Fonundan ödenir.
İş kanunlarına tâbi olarak çalışmakta iken, bu madde gereğince diğer kamu
kurum ve kuruluşlarına nakledilen personele kıdem tazminatı ödenmez ve
bunların önceden kıdem tazminatı ödenmiş süreleri hariç, kıdem tazminatına
esas hizmet süreleri 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu
hükümlerine göre emekli ikramiyelerinin hesabında dikkate alınır. Bu madde
hükümlerine göre kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilen sözleşmeli personel
ile iş kanunlarına tâbi personele, Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihteki kadro ve pozisyonlarına ilişkin olarak bildirim
tarihi itibarıyla almakta oldukları sözleşme ücreti, ücret (fazla mesai
ücreti hariç), ikramiye, bankacılık tazminatı, ek ücret, ek ödeme, teşvik
ödemesi ve benzeri adlarla yapılan ödemelerin toplam net tutarının (bu tutar
sabit bir değer olarak esas alınır); nakledildiği kurum veya kuruluştaki
kadro veya pozisyonlara ilişkin olarak yapılan aylık, ek gösterge, ikramiye,
her türlü zam ve tazminatları (ek tazminat ve bankacılık tazminatı dâhil),
makam tazminatı, temsil tazminatı, görev tazminatı, sözleşme ücreti, ücret,
ek ücret, ek ödeme, teşvik ödemesi, döner sermaye payı ve benzeri adlarla
yapılan her türlü ödemelerin (fazla mesai ücreti, fiilen yapılan ders
karşılığı ödenen ek ders ücreti hariç) toplam net tutarından fazla olması
halinde aradaki fark tutarı, herhangi bir vergi ve kesintiye tâbi
tutulmaksızın fark kapanıncaya kadar ayrıca tazminat olarak ödenir. Atandıkları
kurumdaki kadro unvanı veya pozisyonlarında isteğe bağlı olarak herhangi bir
değişiklik olanlarla, başka kurumlara geçenlere fark tazminatı ödenmesine son
verilir.”; 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun Geçici 2.maddesinde ise; “Petrol piyasasını ilgilendiren özelleştirme işlemlerinde
Kuruma bilgi verilir. Yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yapılan özelleştirme
uygulamaları sonucu yeni lisans verilmesi veya lisansın tadil edilmesi işlemi
herhangi bir işleme gerek kalmaksızın Kurumca yapılır. Bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihte lisansa tabi konularda faaliyet gösteren
özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, özelleştirilinceye kadar üretim ve
ticari faaliyetleri yönünden, 04/01/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale
Kanununa tabi değildir. Bu kuruluşlarda çalışan kapsam dışı personelin ücret
ve diğer mali haklarının net aylık toplamını, Başbakanlık Müsteşarının
ortalama net aylığının iki katını geçmemek üzere belirlemeye kuruluş yönetim
kurulu yetkilidir. Ancak, ücret ve mali hakları bu fıkraya göre belirlenen
kapsam dışı personelin, 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanunun 22 nci
maddesi uyarınca başka kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmeleri halinde,
aynı maddenin beşinci fıkrası uygulanırken bu personelin eski pozisyonlarına
ilişkin ücret ve diğer mali haklarının belirlenmesinde; bunların
pozisyonlarına göre 15/11/2003 tarihinde uygulanmakta olan ücret ve diğer
mali haklarına bu tarihten Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri
tarihteki kadro ve pozisyonlarına ilişkin olarak bildirim tarihine kadar
geçen süre içinde kamu personeline yapılacak maaş artış oran ve/veya
miktarları uygulanmak suretiyle bulunacak tutar esas alınır. (Ek cümle:
3/7/2005-5398 S.K./18.mad) Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri
tarihten sonra geçecek süre içerisinde ilgililerin eski pozisyonlarının malî
haklarının tespitinde de belirlenecek bu tutar dikkate alınır.” denilmiştir. Son
olarak, Hisse Satış Sözleşmesinin "Çalışanlara İlişkin Hükümler"
başlıklı 6. maddesinin (b) bendinde de "4046 sayılı Yasa'nın 22.
maddesinin 1. fıkrasına ve aynı Yasa'nın geçici 21. maddesine göre, diğer
kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmek üzere Devlet Personel Başkanlığı'na
bildirilen personelin kuruluşun kamu tüzel kişiliğinin sona erdiği tarihten,
yeni kurumlarında göreve başlayacakları tarihi takip eden ay başına kadar
geçecek nakil sürecine ilişkin olarak eski kadro ve pozisyonlarına ait aylık,
ücret, varsa ikramiye ve ücrete bağlı diğer mali hakları ile yeni
kurumlarında göreve başlayacakları tarihe kadar geçecek süredeki sosyal hak
ve yardımlarının şirket tarafından hesaplandıktan sonra ve görevli personel
tarafından onaylandıktan sonra ilgili kişilere ve mercilere özelleştirme
fonundan ödenmek üzere ödeme tarihinden en az 15 gün önce idareye
gönderileceğinin, nakil sürecinde nakle tabi personele ödenen aylık ve diğer
mali haklar için borç çıkarılamayacağının ve kurumlar arasında herhangi bir
hesaplaşma yapılmayacağının düzenlendiği; aynı maddenin (c) bendinde ise,
diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmek üzere isimleri devlet personel
başkanlığına bildirilenlerden, nakil süreci içerisinde kıdem tazminatına hak
kazandıracak şekilde iş sözleşmeleri sona erenlerin ihbar ve kıdem tazminatlarının
şirket tarafından ilgilisine ödeneceğinin, bu ödemenin görevli personel
tarafından onaylanmasından sonra şirket hesaplarına aktarılmak üzere idareye gönderileceğinin,
idarenin ödeme talebinin tebliğinden itibaren 15 gün içinde personele ödenen
kıdem tazminatının özelleştirme fonundan şirket hesabına aktarılacağının, iş
Kanunlarına tabi olarak çalışmakta iken bu madde gereğince diğer kamu kurum
ve kuruluşlarına nakledilen personele kıdem tazminatının ödenmeyeceğinin
düzenlendiği görülmüştür. Olayda,
anılan 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesine göre naklen atamaya tabi tutulan
davacı, özelleştirilen kuruluşta kapsam dışı personel olarak çalıştığı
sürelere ilişkin bir kısım parasal haklarının, artık bir özel hukuk tüzel
kişisi olan davalı Şirket tarafından kendisine ödenmesine hükmedilmesi
istemiyle, uyuşmazlığa konu edilen davayı açmış bulunmaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari
Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik
1 numaralı bendinde: “a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5md) idari işlemler
hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c)
(Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında
çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.” İdari dava
türleri olarak sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve
kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir. İncelenen
uyuşmazlıkta davalının özel hukuk tüzel kişisi olması karşısında, idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan sözetmek
olanaksızdır. Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin 22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kuruluşlarda kapsam dışı statüde çalışan personelin
kurumları ile olan ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari
yargı olduğuna ilişkin İlke Kararı; bu kuruluşlardaki kamu hisselerinin %
50’nin altına düşmesine kadar olan süreçle ilgili olup, özelleştirmenin
tamamlandığı andan itibaren çözümde özel hukuk hükümlerinin uygulanacağı
kuşkusuzdur. 26.1.2006 tarihinde Hisse Satış Sözleşmesi
imzalanarak, Koç - Shell grubuna hisse
devrinin yapılması suretiyle TÜPRAŞ-Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.’nin özelleştirme
süreci tamamlanmıştır. Buna göre,
kapsam dışı personel statüsünde çalıştığı sürelere ilişkin olarak davacıya,
özelleştirilen kuruluşu devralan alıcı Şirket tarafından Hisse Satış
Sözleşmesi hükümleriyle belirlenen yükümlülükleri çerçevesinde parasal
haklarının ödenip ödenmeyeceğine ve maaşına esas
aylığının Tüpraş A.Ş.'den ayrıldığı tarihteki tutarın esas alınıp
alınmayacağına ilişkin bulunan davanın, özel hukuk hükümlerine göre
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İş Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Kocaeli 3. İş
Mahkemesi’nce verilen 7.11.2006 gün ve E:2006/600,
K:2006/706 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.03.2009
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/29 KARAR NO: 2009/35 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 1475 sayılı İş Kanunu uyarınca verilen
idari para cezasının kaldırılması istemiyle 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
yürürlüğe girdiği tarihten önce İdare Mahkemesinde açılan davanın, İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü Vekilleri : Av. F.M.A. – Av. S.Y. Davalı : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı O L A Y : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Diyarbakır
Bölge Müdürlüğü’nün 22.1.2003 gün ve 363 sayılı işlemi ile, 1475 sayılı İş
Kanunu’nun 25/b maddesine muhalefet edildiğinin tespit edildiğinden bahisle
3493 sayılı Kanun’la değişik 108. maddesine dayanılarak 98/c maddesine göre
para cezası verilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. DİYARBAKIR 1. SULH CEZA MAHKEMESİ;
8.4.2004 gün ve Değişik İş:2003/755 sayı ile, itiraz eden vekilinin
Diyarbakır Sigorta İl Müdürlüğü tarafından verilen (Karakaya Hes İşletme
Müdürlüğü ünvanlı işyerine) 22.1.2003 tarih ve 363 sayılı idari para cezasına
itiraz ettiği, 10.6.2003 tarih ve 25134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 4857 sayılı Yasa’nın özürlü ve eski hükümlü çalıştırma
zorunluluğuna aykırılık hallerini düzenleyen 101. maddesi gereğince Kurumca
verilen idari para cezalarına karşı yine aynı Yasanın 108. maddesine göre,
verilen idari para cezalarına dair kararların 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliği tarihinden itibaren en geç 7 gün içinde yetkili
idare mahkemesine itiraz edebileceğinden ve ceza yargılamasında görev kamu
düzenine ilişkin olup, davanın her aşamasında mahkemece resen göz önünde
bulundurulması gerekli emredici bir usul hükmü olduğundan, CMUK’nun 7 ve 263.
maddesi gereğince görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır. DİYARBAKIR 1. İDARE MAHKEMESİ;
7.12.2006 gün ve E:2004/1297, K:2006/2336 sayı ile, 1475
sayılı Kanun’un 25, 98 ve 108. maddeleri uyarınca çalıştırılması gereken
sayıda özürlü ve eski hükümlü personel çalıştırılmadığından bahisle davacı
şirket adına kesilen 32.866,00YTL tutarındaki 22.1.2003 tarihli ve 363 sayılı
idari para cezası işleminin iptalinin istenildiği, 1475 sayılı Kanun’un dava
konusu işlemin tesis edildiği tarih itibariyle yürürlükte bulunan 3493 sayılı
Yasa ile değişik 108/2. maddesinden söz ederek, dava dosyasının
incelenmesinden; davacı şirketin 1475 sayılı Yasa ile yükümlü olduğu sayıda
özürlü ve eski hükümlü personel çalıştırmadığı iddiaları üzerine 18.12.2002
tarihinde son beş yılı kapsayacak şekilde yapılan teftişte 1475 sayılı
Kanun’un 25. maddesine aykırı olarak özürlü ve eski hükümlü personel açığının
giderilmediğinin tespit edilmesi üzerine dava konusu edilen idari para
cezasının 22.1.2003 tarihinde tesis edildiğinin anlaşıldığı, bakılan davada, işlem tarihi itibariyle 1475 sayılı
Yasa’nın 108. maddesi uyarınca tesis edilen idari para cezalarına karşı sulh
ceza mahkemesinde dava açılmasının icap ettiği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bunun üzerine para cezasına karşı ikinci kez adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. DİYARBAKIR 2. SULH CEZA MAHKEMESİ;
12.4.2007 gün ve D. İş:2007/294, D. İş K:2007/294 sayı ile, muteriz vekilinin, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Bölge Müdürlüğü tarafından müvekkili Genel Müdürlük bünyesinde özürlü
personel sayısının eksik olduğundan bahisle haklarında idari para cezası
tanzim edildiğini, Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi’ne yapmış oldukları itirazın
Mahkeme tarafından görevsizlik kararı verilerek yargı yeri olarak sulh ceza
mahkemelerinin gösterildiğini, bu nedenle yasal süre içerisinde Mahkemelerine
müracaat ettiklerini, söz konusu idari para cezasının kaldırılmasına karar
verilmesini talep ettiği, Anayasa Mahkemesi’nin 4.10.2006 tarih ve 2006/75-99
Karar sayılı kararı ile, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140.
maddesinin 8.2.2006 günlü 5454 sayılı Yasa’nın 5. maddesi ile değiştirilen 4.
fıkrasının "Kurumca itirazı reddedilenler kararın kendilerine tebliği
tarihinden itibaren 15 gün içerisinde yetkili sulh ceza mahkemesine
başvurabilirler" biçimindeki üçüncü tümcesi iptal edildiğinden ve iptal
kararının gerekçesinde de belirtildiği üzere SSK tarafından uygulanan idari
yaptırım kararının denetiminin adli yargı merciince yapılmasının uygun
olmadığı, bu tür yaptırımların denetim yerlerinin idari yaptırımın gereği
olarak idari yargı yeri olması gerektiğinden CMK nun 3-5 maddeleri uyarınca
Mahkemelerinin görevsizliğine, görevli yargı yerinin belirlenmesi için
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiş; bu karar
kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.3.2009 günlü toplantısında: l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre: Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik
kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile
görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki
işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu
haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamakta ise de,
davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek, Diyarbakır 2. Sulh
Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi
kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan
görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 1475
sayılı Kanun’un 25, 98 ve 108. maddelerine göre verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 1475
sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinde, çalıştırma zorunluluğu, 98. maddesinde,
hizmet akdine ilişkin cezalar düzenlenmiş; Yasanın 108. maddesinin ikinci
fıkrasında ise, idari nitelikteki para cezalarının ilgililere usulüne göre
tebliğ edileceği, bu para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 7 gün
içinde yetkili sulh ceza mahkemesine itiraz edilebileceği, itiraz üzerine
verilen kararların kesin olduğu öngörülmüşken; anılan Kanun 22.5.2003 tarih
ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi ile, -14. madde hariç- yürürlükten
kaldırılmış, geçici 1. maddesinde “Diğer mevzuatta 1475 sayılı
İş Kanununa yapılan atıflar bu Kanuna yapılmış sayılır” hükmüne yer
verilmiştir. Kaldırılan
1475 sayılı Yasa’nın yerine yürürlüğe konulan 4857 sayılı İş Kanunu’nun 108.
maddesinde, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün
içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği öngörülmüşken; 8.2.2008
gün ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 23.1.2008
gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesinin öö bendi ile, 22.5.2003 tarihli
ve 4857 sayılı Kanun’un 108 inci maddesinin ikinci fıkrası yürürlükten
kaldırılmış; son olarak anılan madde, 15.5.2008 tarihli 5763 sayılı Kanun’un
10. maddesiyle; “ Bu Kanunda öngörülen idari para cezaları, 101 ve 106
ncı maddelerdeki idari para cezaları hariç, gerekçesi belirtilmek suretiyle
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürünce verilir. 101 ve 106 ncı
maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu İl
Müdürü tarafından verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir. 106 ncı
maddeye göre verilecek idari para cezası için, 4904 sayılı Kanunun 20 nci
maddesinin (h) bendindeki tutar esas alınır” şeklinde değiştirilmiş; madde
hükmü 26.5.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 4857
sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenleme yer almamaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir. Buna göre,
davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa
ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat
yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde,
mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. 1.6.2005
tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun Geçici 2. maddesinde,
“Bu Kanun hükümleri, yürürlüğe girdiği tarih itibariyle idare mahkemelerinde
dava açılarak iptali istenen idari yaptırım kararları hakkında uygulanmaz”
denildiği, İdare Mahkemesinde davanın Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe
girmesinden önceki 2004 yılında açıldığı; öte yandan, dava konusu edilen para
cezasına ilişkin Yasadaki görev hükmünün 8.2.2008 tarihinde yürürlükten
kalktığı, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk
ilkesinin bulunduğu nedenleriyle, idare hukukunun bir müeyyidesi olan dava
konusu idari para cezasından doğan uyuşmazlıkta idari yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Diyarbakır 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 19.
madde kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi’nce verilen
7.12.2006 gün ve E:2004/1297, K:2006/2336 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 2.3.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/33 KARAR NO: 2009/36 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfında vakıf müdürü olarak görev yapan davacının,
görevinin ve görev ünvanının muhasebeci olarak değiştirilmesine ilişkin Vakıf
mütevelli heyeti kararının iptali istemiyle
açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. KARAR
Davacı : N.Ç. Davalı : Kadirli Kaymakamlığı O L A Y : Kadirli Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Mütevelli Heyeti’nin 9.1.2007 gün ve 1 sayılı
kararı ile, Başbakanlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü’nün
yazıları gereği 1.1.2007 tarihinden geçerli olmak üzere; 1.080,03YTL net
ücretle vakıf müdürlüğü görevini yürüten N. Ç.’ın aldığı ücret karşılığı
muhasebeci unvanı ile vakfa ait tüm muhasebe iş ve işlemlerini yapmasına
karar verilmiştir. Davacı,
dava dilekçesinde, yaklaşık 8 yıldır Kadirli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma
Vakfı’nda yüksekokul mezunu vakıf müdürü olarak görev yaptığını, son olarak
2004 yılında alınan mütevelli heyeti kararı uyarınca 5 yıl süreli olarak
imzalanan 8.1.2004 tarihli sözleşmeye istinaden vakıf müdürlüğü görevini
üstlendiğini, mevcut sözleşmesi devam ederken 5263 sayılı Kanun’un 5/c
maddesine istinaden 1.1.2007 tarihinden itibaren yürürlüğe giren “Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları Personelinin Norm Kadro Standartları,
Nitelikleri, Özlük Hakları ve Çalışma Şartlarına İlişkin Esaslar”ın
belirlendiğini, söz konusu Esasların amacının aksine yorumlanarak kazanılmış
haklarına saygı gözetilmeden ve haklı hiçbir gerekçe gösterilmeden görevinin
ve görev ünvanının Vakıf mütevelli heyetince alınan 1/9.1.2007 sayı ve
tarihli kararla değiştirilerek tarafına muhasebecilik görevi verildiğini,
konunun tekrar incelenerek Fon Kurulunca belirlenen esaslara göre işlem
yapılmasının, 2.3.2007 tarihli dilekçeyle Vakıf Başkanlığına iletildiğini,
ancak, 67 sayı ve 16.3.2007 tarihli cevabi yazıda itirazının kabul
edilmediğinin tarafına bildirildiğini, bunun üzerine, dilekçeyle 5263 sayılı
Yasa çerçevesinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü’ne itiraz
edildiğini, ancak, 60 gün geçmiş olmasına karşın bir cevap alınamadığını ve
zımnen reddedildiği kanaatine varılarak iş bu davanın açılmasına gerek
duyulduğunu, Kadirli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Mütevelli
Heyetinin 1/9.1.2007 sayı ve tarihli kararının, Fon Kurulunca belirlenen
Esasların 7,11,18 ve Geçici 1. maddelerine açıkça aykırı olması nedeniyle
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. Davalı
idare, savunma dilekçesinde, davacının vakıf bünyesinde işçi olarak İş Kanunu
hükümlerine tabi olarak çalıştığını, davacı tarafından idari işlemin iptali
için dava açılmış ise de, davanın davacının iş şartlarındaki değişiklikten
doğduğunu, dolayısıyla ortada iptale konu bir idari işlem değil, idarenin
özel hukuk sözleşmesinden doğan bir uyuşmazlık söz konusu olduğunu, davanın
görev yönünden reddi gerektiğini ileri sürmüştür. ADANA
1. İDARE MAHKEMESİ; 9.8.2007 gün ve E:2007/885 sayı ile, Kadirli Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfında vakıf müdürü olarak görev yapan davacının
görevinin ve görev ünvanının değiştirilmesine ilişkin 9.1.2007 tarih ve 1
no’lu kararın iptali istemiyle Kadirli Kaymakamlığı’na karşı açılan davada
Kadirli Kaymakamlığı tarafından davacının vakıf bünyesinde işçi olarak İş
Kanunu hükümlerine tabi olarak çalışması nedeniyle özel hukuk sözleşmesinden
doğan uyuşmazlığın adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinin ileri
sürüldüğü, 14.6.1986 günlü ve 19134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Teşvik Kanunu’nun
7. maddesinin, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Teşvik Fonunda toplanan
kaynağın ülke çapında ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdi ve ayni olarak
dağıtılmak ve bu Kanunun amacına uygun faaliyet ve çalışmalarda bulunmak
üzere her il ve ilçede Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları
kurulacağını, mülki idare amirlerinin vakfın başkanı olacağını hükme
bağladığı, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu
uyarınca kurulan ve sözleşmeli personel çalıştırma yetkisi verilen Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının kamu kurumu niteliğinde olduklarının
tartışmasız bulunduğu, bu kurumların çalıştırdıkları personelin de kamu
hizmeti yürüttükleri ve dolayısıyla kamu personeli olduklarının açık
bulunduğu, sözleşmeli personelin de diğer kamu görevlilerinin sahip olduğu
güvencelere sahip olmalarının gerekli ve zorunlu olduğu, nitekim, davacı ile davalı idare arasında düzenlenen hizmet sözleşmesinde, 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda öngörülen esaslara da yer verildiği, bu
durumda, bir kamu görevlisi olan davacının, görevinin ve ünvanının
değiştirilebilmesi için, 657 sayılı Kanun’da bu konuda öngörülen kurallara
uyulması gerektiği, davalı idarece tesis edilen dava konusu işlem, kamu gücü
kullanılarak tesis edildiğinden ve davacı da kamu görevlisi olduğundan,
uyuşmazlığın görüm ve çözüm yerinin idari yargı olduğu gerekçesiyle davalı
idarenin görev itirazının reddine karar vermiştir. Davalı
idarece, süresi içinde verilen dilekçe ile, Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün 1.7.2004 gün ve E:2004/16, K:2004/35 sayılı kararından da söz
edilerek adli yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması isteminde
bulunulması üzerine dilekçe ve dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’na gönderilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI :
Kadirli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’nda vakıf müdürü olarak 8.1.2004
tarihli sözleşme ile görev yapan davacının 9.1.2007 tarihli sözleşme ile
müdür ünvanı alındığından ve anılan karara itirazı da reddedildiğinden,
alınan kararın iptali istemiyle davacı vekili tarafından davalı idare
aleyhine açılan iptal davasında, davalı idarenin görev itirazında bulunduğu,
bu itirazın reddedilmesi üzerine davalı idare tarafından olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulması nedeniyle dosyanın
Başsavcılıklarına gönderildiğinin anlaşıldığı, 29.5.1986 tarih ve 3294 sayılı
Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu ile muhtaç durumda
bulunanlara yardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelir
dağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesini sağlamak, sosyal dayanışma
ve yardımlaşmayı teşvik etmek amacıyla Başbakanlığa bağlı ve T.C. Merkez
Bankası nezdinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu kurulduğu,
“Mülki idare amirleri vakfın tabii başkanı olup, illerde belediye başkanı,
defterdar, il milli eğitim müdürü, il sağlık müdürü, il tarım müdürü, il sosyal
hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu müdürü ve il müftüsü; ilçelerde belediye
başkanı, mal müdürü, ilçe milli eğitim müdürü, Sağlık Bakanlığının ilçe üst görevlisi,
varsa ilçe tarım müdürü ve ilçe müftüsü vakfın mütevelli heyetini oluşturur.
Ayrıca her faaliyet dönemi için, il dahilindeki köy ve mahalle muhtarlarının
valinin çağrısı üzerine yapacağı toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla
kendi aralarından seçecekleri birer muhtar üye ile ilde kurulan ve bu Kanunda
belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşlarının
yöneticilerinin kendi aralarından seçecekleri iki temsilci ve hayırsever
vatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği iki kişi; ilçe dahilindeki
köy ve mahalle muhtarlarının kaymakamın çağrısı üzerine yapacağı toplantıya
katılanların salt çoğunluğu ile kendi aralarından seçecekleri birer üye ile
ilçede kurulu ve bu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan
sivil toplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendi aralarından seçecekleri bir
temsilci ve hayırsever vatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği iki
kişi mütevelli heyetinde görev alırlar. İI veya ilçede bu Kanunda belirtilen
amaçlara yönelik faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşu olmaması halinde,
hayırsever vatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği üçüncü bir kişi
daha mütevelli heyetinde görev yapar. Vakıf senetleri mahallin en büyük mülki
idare amiri tarafından Medeni Kanundaki hükümlere göre tescil ettirilir”
hükümlerine anılan Kanunda yer verildiği, anılan Kanun ile bir hizmet alanı
kurularak yürütülmesi görevinin Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu
Kurulu’na verildiği, vakıf çalışanları ile akdedilen hizmet sözleşmesinin
tarafı olan kaymakamın Kanun gereği vakıf başkanı olması nedeniyle işveren
konumunda bulunduğu, davacı ile akdedilen hizmet sözleşmesinde ücret, izin
gibi haklar ile mesai saatleri ve yasaklar gibi yükümlülüklere ilişkin
düzenlemelerde memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkındaki düzenlemelerden
esinlenilmiş ise de, taraflar arasındaki sözleşmeyi 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-c maddesinde tanımlanan "kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşme”
haline getirmeyeceği gibi, genel kadro usulüne ve 233 sayılı KHK’ye tabi bir
kurum yada kuruluş kadrosunda da çalışmayan davacının devlet memuru yada
sözleşmeli personel statüsünde olmadığı, bunun yanında sözleşmenin 10.
maddesinden 1475 sayılı İş Kanunu’nun taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda
uygulanacağının anlaşıldığı, bu durum karşısında, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun 2/1-c maddesi kapsamında bir idari sözleşme olmayıp,
sözleşme serbestisi esasına dayalı hizmet akdinden doğan davanın özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu ve
İdare Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılmasının gerektiği
belirtilerek 2247 sayılı Kanun’un 10 ve 13. maddeleri gereğince olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine
karar vermiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre, Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı
düşüncesi istenilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI : Kadirli
Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’nda çalışan davacının, vakıf müdürü
ünvanının muhasebeci olarak değiştirilmesine ilişkin Vakıf Mütevelli
Heyetinin 9.1.2007 tarih ve 1 sayılı kararının iptali istemiyle Adana 1.
İdare Mahkemesi’nde açılan davada, davalının görev itirazının reddi üzerine,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış
olmakla dosyanın incelendiği, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı
Teşvik Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacının açıklandığı, 3. maddesinde,
Kanunda öngörülen hizmetlerin gerçekleştirilmesi için Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışmayı Teşvik Fonu kurulduğunun, 4. maddesinde, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı
Teşvik Fonu’nun gelirlerinin nelerden oluştuğunun, 7. maddesinde, her il ve
ilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları kurulduğunun belirtildiği,
8. maddesinde de, sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarının gelirlerinin
sayıldığı, yukarıda sözü edilen Yasa maddelerinin değerlendirilmesinden,
Medeni Kanun’a göre faaliyette bulunan sosyal yardımlaşma ve dayanışma
vakıflarının başkanlarının mülki idare amiri olması, yönetim organının büyük
oranda kamu görevlilerinden oluşması, kuruluş amacı ve gelirlerinin çoğunun
kamu kaynaklarından karşılanması hususları dikkate alındığında, bu vakıfların
kamu gücüne dayanan bir statüye sahip olduğu, yürüttüğü hizmetin, kamu
hizmeti olduğu ve bu hizmetin yürütülmesine ilişkin konularda yetkili organ
kararlarının iptali istemiyle açılacak davalarda idari yargı yerlerinin
görevli olması gerektiğinde kuşku bulunmadığı, dosyanın incelenmesinden,
davacının, Kadirli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’nda 8.2.2004
tarihinde imzaladığı 5 yıl süreli hizmet sözleşmesi ile vakıf müdürü olarak
çalışırken, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları Personelinin Norm Kadro
Standartları, Nitelikleri, Özlük Hakları ve Çalışma Şartlarına İlişkin
Esaslar'ın yürürlüğe girmesi nedeniyle, Vakıf Mütevelli Heyetinin 9.1.2007
günlü kararı ile vakıf müdürü unvanının muhasebeci unvanı olarak
değiştirildiği ve sözleşmesinin bu unvanla yenilendiğinin anlaşıldığı,
davacının; unvan değişikliğine dair mütevelli heyeti kararının, anılan
esasların geçici 1. maddesi hükmüne
aykırı olduğu yolunda yaptığı itirazın reddi üzerine bakılan davayı açmış
bulunduğu, olayda, sözleşmeden kaynaklanan bir uyuşmazlık bulunmadığı, bu
durumda, adı geçen Vakıfta İş Kanunu’na tabi olarak çalışan davacının, vakıf
mütevelli heyetince, vakıf müdürü unvanının muhasebeci unvanı olarak
değiştirilmesi yolunda tek yanlı irade ile kurulan işlemin iptali isteminden
doğan uyuşmazlığın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinin 1/a kapsamında görüm ve çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varıldığı, bu nedenle, 2247 sayılı
Kanun’un 13 üncü maddesi uyarınca yapılan başvurunun kabulüne hukuki olanak
bulunmadığı yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.3.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfında vakıf müdürü
olarak görev yapan davacının, görevinin ve görev ünvanının muhasebeci olarak
değiştirilmesine ilişkin Vakıf mütevelli heyeti kararının iptali istemiyle açılmıştır. 29/5/1986 gün ve
3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu’nun 1.
maddesinde(Değişik: 16/6/1989 -
3582/1 md.), “Bu Kanunun amacı; fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda
bulunan vatandaşlar ile gerektiğinde her ne suretle olursa olsun Türkiye'ye
kabul edilmiş veya gelmiş olan kişilere yardım etmek, sosyal adaleti
pekiştirici tedbirler alarak gelir dağılımının adilane bir şekilde tevzi
edilmesini sağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı teşvik etmektir”, 3. maddesinde, “Bu Kanunda öngörülen
hizmetlerin gerçekleştirilmesi için Başbakanlığa bağlı ve T.C. Merkez Bankası
nezdinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu kurulmuştur” ve 7. maddesinde, “(Değişik birinci fıkra: 1/12/2004 – 5263/19 md.) Bu Kanunun
amacına uygun faaliyet ve çalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara
nakdî ve aynî yardımda bulunmak üzere her il ve ilçede sosyal yardımlaşma ve
dayanışma vakıfları kurulur. (Değişik ikinci fıkra:
1/12/2004 – 5263/19 md.) Mülkî
idare amirleri vakfın tabii başkanı olup, illerde belediye başkanı,
defterdar, il millî eğitim müdürü, il sağlık müdürü, il tarım müdürü, il
sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu müdürü ve il müftüsü; ilçelerde
belediye başkanı, mal müdürü, ilçe millî eğitim müdürü, Sağlık Bakanlığının
ilçe üst görevlisi, varsa ilçe tarım müdürü ve ilçe müftüsü vakfın mütevelli
heyetini oluşturur. Ayrıca her faaliyet dönemi için, il dahilindeki köy ve
mahalle muhtarlarının valinin çağrısı üzerine yapacağı toplantıya
katılanların salt çoğunluğuyla kendi aralarından seçecekleri birer muhtar üye
ile ilde kurulan ve bu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan
sivil toplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendi aralarından seçecekleri iki
temsilci ve hayırsever vatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği iki
kişi; ilçe dahilindeki köy ve mahalle muhtarlarının kaymakamın çağrısı
üzerine yapacağı toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile kendi aralarından
seçecekleri birer üye ile ilçede kurulu ve bu Kanunda belirtilen amaçlara
yönelik faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendi
aralarından seçecekleri bir temsilci ve hayırsever vatandaşlar arasından il
genel meclisinin seçeceği iki kişi mütevelli heyetinde görev alırlar. İl veya
ilçede bu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan sivil toplum
kuruluşu olmaması halinde, hayırsever vatandaşlar arasından il genel
meclisinin seçeceği üçüncü bir kişi daha mütevelli heyetinde görev yapar. Vakıf senetleri mahallin en büyük mülki idare amiri
tarafından Medeni Kanundaki hükümlere göre tescil ettirilir. (Mülga
dördüncü fıkra: 1/12/2004 – 5263/19 md.)” hükmü
yer almıştır. 1/12/2004 gün ve 5263 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü
Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun’un 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, 29.5.1986 tarihli ve 3294 sayılı Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanununun uygulanmasını sağlamak üzere
Başbakanlığa bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünün
kurulması, teşkilâtı, görev ve yetkilerine ilişkin usul ve esasları
düzenlemek olduğu ifade edilmiş, 2. maddesinde,
bu Kanunda geçen vakfın, il ve ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma
vakıflarını ifade ettiği belirtilmiş, 5.
maddesinde, Vakıflarda çalıştırılacak personelin nitelikleri ile özlük
hakları ve diğer hususlarla ilgili belirlenecek kriterleri görüşmek ve karara
bağlamak Fon Kurulunun görevleri arasında
sayılmıştır. Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fon Kurulu’nun 2.8.2006 tarihli ve 2006/4
sayılı kararı ile, 5263 sayılı Sosyal yardımlaşma ve Dayanışma Genel
Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin (c) bendi
uyarınca hazırlanan “Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları Personelinin
Norm Kadro Standartları, Nitelikleri, Özlük Hakları ve Çalışma Şartlarına
İlişkin Esaslar” yürürlüğe konulmuştur. Bu
düzenlemede, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu
hükümlerine dayanılarak kurulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları
personelinin norm kadro standartları, nitelikleri, özlük hakları ve çalışma
şartları yer almış olup, Esasların 7. maddesinde, personelin işe alınması,
ücret, görev ve sorumluluklarının bu Esaslara göre belirlenmesinin mütevelli
heyet kararıyla yapılacağı belirtilmiştir. Anılan 3294 sayılı Yasa ile, bu Kanunda öngörülen
hizmetlerin gerçekleştirilmesi için Başbakanlığa bağlı ve T.C. Merkez Bankası
nezdinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu ile bu Kanunun amacına
uygun faaliyet ve çalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdî ve
aynî yardımda bulunmak üzere her il ve ilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışma
vakıfları kurulacağı öngörülmüş; 5263 sayılı
Yasa’da ise, 3294 sayılı Yasa’nın
uygulanmasını sağlamak üzere Başbakanlığa bağlı Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışma Genel Müdürlüğünün kurulması, teşkilâtı, görev ve yetkilerine
ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. 3294 sayılı Yasa’ya göre faaliyette bulunacak
vakıfların mütevelli heyetlerinde görev alacakların bir kısmı kamu görevlisi
ise de; Yasada vakıf senetlerinin mahallin en büyük mülki idare amiri
tarafından Medeni Kanundaki hükümlere göre tescil ettirileceğinin
öngörülmesi, vakıfların özel hukuk tüzel kişiliği
şeklinde örgütlendiklerini göstermektedir. Vakıf çalışanları ile
akdedilen belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmelerinde mülki idare amirinin
taraf olması, Yasa gereği vakfın tabii başkanı olmasından kaynaklanmaktadır. Olayda, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma
Vakfında hizmet sözleşmesine istinaden vakıf müdürü olarak görev yapan
davacı, yukarıda sözü edilen Esasların yürürlüğe girmesi üzerine görevinin ve
görev ünvanının muhasebeci olarak değiştirilmesine ilişkin Vakıf mütevelli heyeti
kararına istinaden bu ünvanla çalışmak üzere Vakıf başkanı olan Kaymakam ile
belirsiz süreli iş sözleşmesi imzalamıştır. Bu durumda, Vakıfla personeli arasında
imzalanacak sözleşme için personelin görev
ve sorumluluklarını belirlemeye yönelik bulunan
Vakıf mütevelli heyeti kararının iptali istemiyle açılan davada, dava konusu
işlemin kamu gücü kullanılmak suretiyle tesis edildiğinin kabulü mümkün
bulunmadığından, davanın görüm ve çözümünde adli yargı yeri görevli
bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca yapılan başvurunun kabulü ile
İdare Mahkemesince verilen görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ
ile davalı idarenin görev itirazı üzerine Adana 1. İdare Mahkemesi’nce verilen 9.8.2007 gün ve E:2007/885
sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 2.3.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/125 KARAR NO: 2009/37 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Yasa’nın 47 ve 48.
maddelerinin ihlali nedeniyle davacıya para cezası verilmesine ilişkin
tutanağın iptali istemiyle açılan davanın, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
3. maddesi ve aynı Kanunun 27. maddesinin sekizinci fıkrası hükmü bir arada
değerlendirildiğinde, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : B.U. Vekili : Av. M.U. Davalı : Muğla Valiliği O L A Y : Muğla Trafik Tescil ve
Denetleme Şube Müdürlüğü’nün 3.12.2006 gün ve 201681 sayılı trafik idari para
cezası karar tutanağı ile, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 47 ve
48. maddeleri uyarınca ceza puanı ile birlikte idari para cezası verilmiştir.
Aynı olay nedeniyle davacının sürücü belgesi de geri alınmıştır. Davacı
vekili, bu işlemlerin iptali istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. MUĞLA SULH CEZA MAHKEMESİ; 15.1.2007
gün ve D. İş E:2006/1018 sayı ile, itiraz eden vekilinin dilekçesinde, davacı hakkında 2918 sayılı
Yasa’nın 47/1-d ve 48/5 maddeleri uyarınca 3.12.2006 tarihli trafik ceza
tutanağında işlem yapıldığını, idari para cezası verildiğini, aynı zamanda sürücü
belgesinin elinden alındığını, sürücü belgesi geri alma tutanağı ile trafik
idari para cezası karar tutanağının hukuka aykırı olması nedeniyle iptaline,
ehliyetin davacıya geri verilmesine karar verilmesini talep ve dava ettiği,
itiraza konu istemle ilgili itiraz dilekçesi ve ekindeki tüm evraklar ile
idari yaptırıma konu olan evrak örnekleri incelendiğinde, Muğla Trafik Tescil
Denetleme Şube Müdürlüğü tarafından itiraz eden hakkında alkollü olarak araç
kullandığının tespiti üzerine 3.12.2006 tarihli trafik suç tutanağı gereğince
2918 sayılı Yasa’nın 47/1-d maddesi gereğince 49.-YTL ve aynı Yasanın 48/5
maddesi uyarınca 416.-YTL idari para cezası verildiği, itiraz eden hakkında
alkollü olarak araç kullanmak suçundan dolayı ehliyetinin alındığı görülmekle,
19.12.2006 tarihinde yayımlanan 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Kanun’un 34. maddesi ile değişik 5326 sayılı Kabahatler
Yasası’nın 27/8. maddesi uyarınca itiraz edenin Mahkemelerine yönelik talebi
alkollü araç kullanmak suçundan alınan ehliyetinin iadesi ve tahakkuk
ettirilen toplam 465.-YTL tutarındaki idari para cezasının kaldırılmasına
yönelik olmakla, bu yöndeki talepleri değerlendirecek olan mahkemenin, ilgili
yasa değişikliği uyarınca idare mahkemeleri olduğu kanaatine varıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, 3.12.2006 gün ve 201681 sayılı trafik idari para cezası karar
tutanağının iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. Muğla 1.
İdare Mahkemesi’nin görevsizlik kararının, Aydın Bölge İdare Mahkemesi’nce,
İdare Mahkemesinin doğrudan görev ret kararı vermesi değil, görev
uyuşmazlığının halli için dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesi’ne göndermesinin icap
ettiği gerekçesiyle bozulması üzerine MUĞLA
1. İDARE MAHKEMESİ; 25.12.2007 gün ve E:2007/2804, K:2007/2625 sayı
ile, Mahkemelerinin 15.5.2007 tarih ve E:2007/827,
K:2007/952 sayılı görev ret kararının Aydın Bölge İdare Mahkemesi'nin 17.10.2007 gün ve E:2007/632, K2007/564 sayılı kararı ile
bozulması sonucu dava dosyasının incelendiği, davanın, davacının 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu'nun 47/1-D ve 48/5 maddeleri gereğince toplam
465.-YTL trafik para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin 3.12.2006 tarih ve
201681 sayılı trafik idari para cezası karar tutanağının iptali istemiyle
açıldığı, dosyanın incelenmesinden, davacıya
dava konusu işlemle 2918 sayılı Yasa'nın 47/1-D ve 48/5 maddeleri gereğince
465.-YTL trafik para cezası verildiği, davacının anılan para cezasının iptali
istemiyle Muğla Sulh Ceza Mahkemesi'nde açtığı davanın anılan Mahkemenin
15.1.2007 gün ve Değişik İş E: 2006/1018 sayılı kararıyla, 5326 sayılı
Yasa'nın 27/8. maddesi uyarınca idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle
görev yönünden reddine karar verildiği, davacının bu kez de anılan para cezası
kararının iptali istemiyle Mahkemelerinde işbu davayı açtığının anlaşıldığı,
Anayasa'nın 142. maddesi ile 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 3, 16 ve 27. maddelerinden söz ederek, yukarıda anılan Yasa hükmü
uyarınca; idarî yaptırım kararlarına karşı açıkça idari yargı merciinde dava
açılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması durumunda adli
yargının görevli olduğu, yargı yoluna ilişkin açıkça idari yargı merciinde
dava açılabileceğine ilişkin hüküm bulunması durumunda veya aynı kişiyle
ilgili olarak idarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında idarî
yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde idari
yargı merciinde dava açılabileceğinin anlaşıldığı, bu durumda; dava konusu
uyuşmazlığa uygulanacak ilgili Yasada idari yargı merciine dava
açılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması nedeniyle ve idarî
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında idarî yargının görev alanına
giren kararların da verilmemesi nedeniyle dava konusu idari para cezasının
görüm ve çözümünün sulh ceza mahkemesinin görev alanında bulunduğu sonuç ve
kanaatine varıldığı gerekçesiyle dava konusu işleme ilişkin olarak Muğla Sulh
Ceza Mahkemesi'nin 15.1.2007 gün ve Değişik iş E:2006/1018 sayılı kararı ile
görevsizlik kararı verildiğinden, Mahkemeleri ile Muğla Sulh Ceza Mahkemesi
arasındaki uyuşmazlığın giderilerek görevli merciin belirlenmesi için dava
dosyasının 2247 sayılı Yasa'nın 19. maddesi 1 ve 2. fıkraları uyarınca
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiş; bu karar, karara itiraz
edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.3.2009 günlü toplantısında: l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre: Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik
kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile
görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki
işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
idari yargı yerince, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin
incelenmesinin ertelenmesi hususunu ihtiva etmeksizin görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına karar verilmiştir. Bu
haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamakta ise de,
davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek, Muğla 1. İdare
Mahkemesi’nce re’sen yapılan başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi
kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan
ve idari para cezası yönünden doğan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 47/1-d ve 48/5 maddelerinin ihlali nedeniyle verilen para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. Uyuşmazlığın
çözümü için, aynı maddi olaydan kaynaklanan sürücü belgesinin geri alınması
işlemi 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde; sürücü
belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin işlemlerin ayrıntılı idari
kurallarla düzenlendiği, 2918 sayılı Kanun’un 112. maddesinde sürücü
belgesinin geçici olarak geri alınması hususunun trafik ve sulh ceza
mahkemelerinin görevine dahil edilmediği, aynı şekilde 5326 sayılı Kanun’un
19. maddesinde de ehliyetin belirli bir süre için geri alınmasına ilişkin
hükümlerin geçici istisnalar içinde sayıldığı hususu da dikkate alındığında;
sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin davaya bakma görevi
idare mahkemesine ait olmaktadır. Kaldı ki,
dosyanın incelenmesinden, davacı vekilince,
sürücü belgesine el konulmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle Muğla 1. İdare Mahkemesi’nin E:2006/2619 sayılı davanın
açıldığı anlaşılmıştır. Uyuşmazlığın
esasını oluşturan para cezası verilmesi işlemine gelince: 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 48. maddesinin beşinci fıkrasında(Değişik: 8/1/2003 - 4785/3 md), “Yönetmelik
ile belirtilen miktarların üzerinde alkollü araç kullandığı tespit edilen
sürücülerin, suçun işlendiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde;
birinci defasında sürücü belgeleri altı ay süreyle geri alınır ve haklarında
265 300 000 lira para cezası uygulanır. İkinci defasında sürücü belgeleri iki
yıl süreyle geri alınır ve haklarında 332 600 000 lira para cezası uygulanır
ve bu sürücüler Sağlık Bakanlığınca, esas ve usulleri Sağlık ve İçişleri
Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilen sürücü davranışlarını
geliştirme eğitimine tabi tutulurlar, eğitimi başarıyla tamamlayanların
belgeleri süresi sonunda iade edilir. Üç veya üçten fazlasında ise, sürücü
belgeleri beş yıl süreyle geri alınır ve altı aydan aşağı olmamak üzere hafif
hapis cezası ile birlikte 532 600 000 lira hafif para cezası uygulanır.
Ayrıca, psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesine tabi
tutulurlar. Bu değerlendirme ve muayene sonrasında uygun görülenlere, geri
alma süresi sonunda sürücü belgeleri iade edilir. Psiko-teknik değerlendirme
ve psikiyatri uzmanı muayenesinin yapılmasına dair esas ve usuller
yönetmelikte gösterilir” hükmü yer almış; 47. maddesinde, trafik işaretlerine
uyma zorunluluğu ve bu zorunluluğa uymamanın müeyyidesi düzenlenmiştir. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"
denilmiştir. Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560
sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi
ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş
olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler
Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı
bağlantı sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında
aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da
verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu
işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun değişikliği
ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık
görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği için)
davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev
alanına giren kararın(sürücü
belgesinin geri alınması) da
verildiği ve bu kararın idari yargı yerinde dava konusu edildiği
anlaşıldığından; idari para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı
iddiasının da, idari
yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü
bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 47.
ve 48. maddeleri uyarınca verilen para
cezasına karşı açılan davanın çözümünde idari yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
reddi gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Muğla 1.İdare Mahkemesi’nin 19. madde
kapsamında görülen 25.12.2007 gün ve E:2007/2804, K:2007/2625 sayılı
BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 2.3.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/197 KARAR NO: 2009/39 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : Özelleştirme kapsamında bulunmayan TPAO Genel Müdürlüğü ile kapsam dışı statüde
çalışmakta iken yaş haddi nedeniyle iş sözleşmesi feshedilerek
görevine son verilen personeli arasındaki anlaşmazlıktan doğan davanın,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.B.A. Vekilleri : Av. S.K.,
Av. M. K. Ş. Davalı : Türkiye Petrolleri A.O. Genel
Müdürlüğü Vekili : Av. N.A.Ş. O L A Y: Türkiye Petrolleri
Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü Mali İşler Daire Başkanlığı emrinde kapsam
dışı statüde Kıdemli Uzman olarak görev yaparken, 60 yaşını doldurması
nedeniyle, davalı idare ile arasındaki iş sözleşmesi 9.1.2007 tarihinde
feshedilerek Davacının görevine son
verilmiştir. Davacı vekili, müvekkiline geçen yıllara ait sadece
90 günlük izin ücreti ödenmiş olduğunu, yıllık izinlerin süreleri ve ne
şekilde kullandırılacağının 29.11.2006 gün 26361 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan TPAO Personel Yönetmeliğinde
düzenlendiğini ileri sürerek; kullandırılmayan izin ücretlerinin ödenmesine
ilişkin, 1.2.2007 günlü başvurunun reddine ilişkin 14.02.2007 gün 162 sayılı
davalı işleminin iptali ile 16.445,00 YTL izin ücreti alacağının faizi ile
birlikte tahsiline karar verilmesi istemiyle, 1.3.2007 gününde idari yargı
yerinde dava açılmıştır. Davalı
İdare vekilince birinci savunma dilekçesinde, davada adli yargının görevli
olduğu ileri sürülerek, görev itirazında bulunulmuştur. ANKARA 14. İDARE MAHKEMESİ; 2.1.2008 gün ve E:2007/921 sayı ile, 2577 sayılı idarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 2'nci
maddesinde; idarî dava türleri, idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep,
konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı açılan
iptal davaları; idarî işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları; kamu hizmetlerinden
birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idarî sözleşmelerden dolayı açılan
davalar olarak sayıldığı; idarî yargının idarî sözleşmelerin uygulanmasından
dolayı ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümünde görevli olduğunun kurala
bağlandığı; idarenin, idare hukuku alanında kamu gücüne dayalı olarak re'sen
ve tek yanlı irade açıklaması sonucu tesis etmiş olduğu işlemlere, hukuk
alanında yeni durumlar oluşturmasıyla idarî işlem kimliği kazandırdığı ve
kural olarak bu işlemlerin özel yasal düzenlemeler dışında, idarî yargı denetimine
tâbi bulunduğu; dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlığın, Türkiye Petrolleri
Anonim Ortaklığı'nda kapsam dışı personel olarak görev yapmakta iken emekli
aylığı bağlanmasına hak kazandığı ve altmış yaşını doldurduğu gerekçesiyle iş
sözleşmesi feshedilen davacı ile davalı idare arasındaki çalıştığı döneme
ilişkin yıllık ücretli izin haklarının eksik ödendiği iddiasından
kaynaklandığının anlaşıldığı; davalı idarenin, uyuşmazlığın yıllık ücretli
izin haklarından doğduğu ve bunun iş Kanunu kapsamında bir uyuşmazlık olduğu,
dolayısıyla uyuşmazlığın çözümünde iş mahkemelerinin görevli bulunduğu
iddiasıyla görev itirazında bulunduğu; Türkiye Petrolleri Anonim
Ortaklığının, 233 sayılı Kamu iktisadî Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname'nin (A) cetvelinde Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı ile ilgili
bir iktisadî devlet teşekkülü olarak gösterilmiş olduğu; kamu iktisadî
teşebbüslerinde çalıştırılacak personel ile ilgili 399 sayılı Kamu İktisadî
Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde
Kararname'nin 3'üncü maddesinde teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin
memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle gördürüleceği, bunlardan
işçiler hakkında İş Kanunu hükümlerinin cari olacağı kuralının yer aldığı; bu
üç personel dışında kamu iktisadî teşebbüslerinde yine iş Kanunu hükümlerine
göre çalıştırılan, ancak işçilerden farklı olarak daimî statüde görev yapan
bir personel grubu bulunduğu, bunların memurlar ve sözleşmeli personel gibi
toplu iş sözleşmesinin kapsamına alınmadığı ve bundan dolayı "kapsam
dışı personel" olarak adlandırıldıkları; teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda
iş sözleşmesi ile çalıştırılan kapsam dışı personelin işe alınması, tayin,
nakil, terfi, kadro, çalışma esasları, sosyal, idarî, malî ve diğer özlük
hakları ile disiplin yönünden tâbi olacakları hükümlerin, ilgili kurumların
çıkardıkları yönetmeliklerle tespit olunduğu, bu yönüyle kapsam dışı
personelin çalışma statüsünün sözleşmeli personelin durumuna yaklaştığından,
bunların da sözleşmeli personel gibi "kamu görevlisi" kabul
edilmekte olduğu ve iş sözleşmelerinden dolayı idare ile kapsam dışı personel
arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların idarî yargıda çözümlenmesi gerektiğinin
benimsendiği; bu durumda; çalıştığı dönemdeki statüsü itibariyle kamu
personeli olan davacının, görev yaptığı döneme ilişkin kullandırılmayan
yıllık izin ücretlerinin eksik ödenmesinden doğan uyuşmazlığın, İdare Hukuku
ilkelerine dayanan ve İdare Hukuku kurallarıyla düzenlenen bir kamu hukuku
ilişkisi olduğunun açık bulunduğu; 01/03/1996 tarih ve 22567 sayılı Resmî
Gazete'de yayımlanan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 22/01/1996 gün ve E. 1995/1, K.
1996/1 sayılı kararıyla da; özelleştirme kapsamında bulunan veya bulunmayan
kamu iktisadî teşebbüslerinde kapsam dışı statüde çalışan personelin
kurumları ile olan ilişkilerden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idarî
yargı olduğuna ve konunun bu doğrultuda ilke kararına bağlanmasına karar
verilmiş olması karşısında; çalıştığı döneme ilişkin kullandırılmayan yıllık
izin ücretlerinin eksik ödenen kısmının tazmin edilmesi istemiyle yapılan
başvurunun reddi yolundaki davalı idare işleminin iptali ve ödenmeyen
miktarın tazminine karar verilmesi istemiyle açılan davanın, 2577 sayılı
Yasa'nın 2'nci maddesinde sayılan "idarî sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan bir uyuşmazlık" niteliğinde olduğu sonucuna varıldığı; gerekçesiyle,
davalı idarenin görev itirazının reddine ve Mahkemelerinin görevliliğine
karar vermiştir. Davalı İdare
vekilinin olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine,
dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına gönderilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; aynen; “Davacının,
davalı TPAO Genel Müdürlüğü ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı aleyhine
açtığı iptal davasında; davalı idare görev itirazında bulunmuş, bu itirazın
reddedilmesi üzerine davalı idare tarafından olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması talebi nedeniyle dosyanın Başsavcılığımıza gönderildiği
anlaşılmıştır. Davacının, davalı idarede kapsam dışı personel statüsüyle Mali
işler Dairesi Başkanlığı'nda kıdemli uzman olarak görev yaptığı sırada, 60
yaşını doldurması nedeniyle davalı idare ile arasındaki iş sözleşmesi
feshedilerek görevine son verilmesi nedeniyle geçmiş yıllara ait
kullandırılmayan yıllık izin ücretlerinin karşılığı olan 16.445 YTL.'nin
yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine dair
14.02.2007 gün ve 162 sayılı işlemin iptali ve parasal haklarının ödenmesi
istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. Davalı idarenin görev itirazı, Ankara 14. İdare
Mahkemesi'nce reddedilmesi üzerine mahkeme görevlilik kararını kaldırmayarak
itiraz hususunda bir karar verilmek üzere dosyayı Başsavcılığımıza
gönderilmiştir. 2247 sayılı Yasa'nın 27.maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre idare Mahkemesi'nce anılan Yasa'nın 19.maddesinde öngörülen
usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda bulunulduğu anlaşılmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "idari
Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı " başlıklı 2.maddesinin
değişik (l/c), bendinde, "Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar." idari davalar arasında
sayılmıştır. Dava, davacının davalı idarede kapsam dışı personel
statüsüyle kıdemli uzman olarak görev yaptığı sırada, emekli aylığını hak
kazanması ve 60 yaşını doldurması nedeniyle davalı idare ile arasındaki iş sözleşmesi
feshedilerek görevine son verilmesi nedeniyle kullandırılmayan yıllık izin
ücretlerinin ödenmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açılmıştır. TPAO'lığı Ana Statüsü'nün 1.maddesinde "Bu Ana
Statünün amacı; 8/6/1984 tarih ve 233 sayılı Kamu iktisadi Teşebbüsleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi olarak ve söz konusu Kanun
Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere, Türkiye Petrolleri
Anonim Ortaklığı (TPAO) adı altında teşkil olunan İktisadi Devlet
Teşekkülü'nün hukuki bünye, amaç ve faaliyet konuları, organları ve teşkilât
yapısı, müessese, bağlı ortaklık ve iştirakleri ile bunlar arasındaki
ilişkileri ve ilgili diğer hususları düzenlemektir. " 3.maddesinde " Bu Ana Statü ile teşkil olunan TPAO
Tüzel Kişiliğine sahip, faaliyetle rinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle
sınırlı bir iktisadi Devlet Teşekkülü'dür., TPAO KHK, bu Ana Statü hükümleri
saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir." 21.maddesinde de "TPAO, müessese ve bağlı ortaklık
personelinin; istihdam şekilleri, atama, göreve son verme, yükümlülük ve
sorumlulukları, kadro tespiti, ücret, prim, ikramiyeler, yurtdışına gönderme,
siyasi faaliyet yasağı, vekâlet ücretlerinin dağıtımı ile yönetim kurulu
üyesi, denetçi ve tasfiye kurulu üyelerinin ücret ve hakları konusunda KHK ve
söz konusu KHK'ye uygun olarak çıkarılacak Kamu iktisadi Teşebbüsleri
Personel rejimi esaslarını düzenleyen kanun hükümleri uygulanır. ", Keza; 29.11.2006 tarih ve 26361 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanıp yürürlüğe giren TPAO Personel Yönetmeliği'nin 1.maddesi,"Bu
Yönetmelik, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı daimi kadrolarında toplu-iş
sözleşmesi kapsamı dışında kalan belirsiz süreli hizmet akdi ile çalışan
personelin; tayin, nakil, terfi, kadro, çalışma esasları, sosyal, idarî, malî
ve diğer özlük hakları ile disiplin yönünden tabi olacakları hükümleri
kapsar.", 2.maddesi "Bu Yönetmelik, 8/6/1984 tarihli ve 233
sayılı Kamu iktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname,
22/1/1990 tarihli ve 399 sayılı Kamu iktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin
Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin
Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname ve 22/5/2003 tarihli
ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır." 15.maddenin (b) bendi, "Personelin hizmet akitlerini;
Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emekli aylığı bağlanmasına hak
kazanan, kadınlardan 55, erkeklerden 60 yaşını doldurmuş olmaları kaydıyla
ortaklık re'sen sona erdirebilir." 23.maddesi,"Personel, sosyal güvenlik yönünden 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabidir.", 68.maddenin 1.bendinde de "Bu Yönetmelikte
düzenlenmeyen hususlarda, 4857 sayılı İş Kanunu, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname ve 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin
Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin
Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname hükümleri dikkate
alınır." Biçiminde
kurala bağlanmıştır. Anayasa'nın 128. maddesi uyarınca, "Devletin, kamu
iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına
göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve
sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür."
hükmü yer almıştır. Kapsam dışı personel iş hukuku ile ilgili bir kavramdır.
Kapsam dışı bırakılma, toplu iş sözleşmesinden yararlanmama sonucunu doğurur,
işçiyle işveren arasındaki bireysel iş ilişkisini, hizmet sözleşmesine
dayanan olguyu etkilemez. Kapsam dışı bırakılacak olanlar, iş sözleşmeleri
veya işyerinde uygulanan personel yönetmelikleri ile iş hukukunun güvencesi
altında bulunmaktadır. İşçiler ya yasadan ötürü zorunlu olarak kapsam dışı
kalmakta, ya da toplu iş sözleşmesinin tarafları serbest iradeleri ile bazı
işçi gruplarını kapsam dışı bırakmaktadırlar. Bunlar hizmet akdiyle çalışan, iş Kanununa, sosyal
güvenlikleri yönünden ise 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi kişiler
olup, kapsam dışı bırakılmaları, bunların işçilik sıfatını, bir hizmet akdine
dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılmaları olgusunu
etkilememektedir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4.maddesinde kamu
hizmetlerinin; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler
eliyle gördürüleceği, 5. maddesinde ise; bu Kanuna tabi kurumların, dördüncü
maddede yazılı dört istihdam şekli dışında personel çalıştıramayacakları
kurala bağlanmıştır. 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3/a maddesinde ise
teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda hizmetlerin; memurlar, sözleşmeli personel ve
işçiler eliyle gördürüleceği belirtilmiş, bu düzenlemede ayrıca bir
"kapsam dışı personel" ifadesine yer verilmemiş, (e) bendinde;
işçilerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olmadığı ifade edilmiştir. Yine aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25. maddesinin (c)
fıkrasında sözleşmeli personelin ücretinin nasıl saptanacağı, 25 ve devamı
maddelerinde diğer mali ve sosyal haklar düzenlenmesine karşın, bu
düzenlemeler içinde de kapsam dışı personele yer verilmemiştir. Kapsam dışı
personel mali ve sosyal haklar yönünden 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamelere tabi tutulmamıştır. Haklarında, statü hukukuna ilişkin hiçbir yasal düzenleme
bulunmayan, sadece KİT'lerce kendi durumlarına uygun yönetmelikler çıkartılan
kapsam dışı personelin Anayasa'nın 128.maddesinde sözü edilen "diğer
kamu görevlileri" tanımı içerisinde kabulüne yasaca olanak
bulunmamaktadır. Kapsam dışı personel kamu hukukunda iş gücünün istihdamını
belirleyen - statü hukukuna tabi- bir çalışma statüsü değildir. Kapsam dışı
bırakılan işçiler, işverenleri ile olan çalışma ilişkilerine hizmet akdi
çerçevesinde devam etmektedirler. Sınırlı olarak belirtilen istihdam
türlerine toplu sözleşmenin taraflarınca yeni bir statü eklenemez. KİT personel rejimini düzenleyen 399 sayılı KHK ile de 657
sayılı Kanunda aynı adı taşımakla birlikte farklı bir sözleşmeli personel
uygulamasına gidildiği görülmektedir. Sözleşmeli personel; Kalkınma planı, yıllık program ve iş
programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi,
işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai hallere münhasır
olmak üzere özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici
işlerde, kurumun teklifi üzerine Devlet Personel Dairesi ve Maliye Bakanlığının
görüşleri alınarak Bakanlar Kurulunca geçici olarak sözleşme ile
çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileri
olarak tanımlanmaktadır. Bunların dışında 399 sayılı KHK'nin istihdam şekillerinde
sözleşmeli personel ibaresi yer almış ve 3/C maddesinde; "...teşebbüs ve
bağlı ortaklıkların genel idare esasları dışında yürüttükleri hizmetlerinde
bu KHK’de belirtilen hukuki esaslar çerçevesinde akdedilecek bir sözleşme ile
çalıştırılan ve işçi statüsünde olmayan personel" olarak tanımlanmıştır. Kamu İktisadi Teşebbüslerinde çalışan sözleşmeli personel,
399 sayılı KHK hükümlerine tabi bulunmaktadır.Bu KHK'de hüküm bulunmayan
konularda ise 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaktadır. Görüldüğü gibi, işçi niteliğinde bulunan
kapsam dışı personelin, farklı esaslara ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları
Kanununun, özelleştirme programına alınacak kuruluşlardan personel naklini
düzenleyen 22.maddesinde (kapsam dışı personel) ifadesine yer verilmiş olması,
Yasanın amaç ve kapsamıyla ilgilidir. Anılan Yasa,
özelleştirme uygulamalarını düzenlemeye, özelleştirmeye tabi yerlerde çalışanların
mali ve sosyal haklarını güvence altına almaya yöneliktir. Nitekim 1.maddesinde; özelleştirme uygulamaları kapsamında
bulunanlara mali ve sosyal haklar sağlanması amacından söz edilmektedir,
özelleştirme uygulamalarına ilişkin bir yasa ile kamuda çalışanların istihdam
ilişkilerinin düzenlenmesi beklenmemelidir. KİT'lerde çalışan ve özelleştirme
uygulamalarında nakle tabi tutulan kapsam dışı personelin, sözleşmeli
personel gibi nitelendirilmeleri, Yasanın amacına da aykırı bulunacaktır. 2005 yılında anılan maddede yapılan değişiklik ile (kapsam
dışı personel) ifadesi yerine; "iş kanunlarına tabi olarak görev
yapmakla birlikte toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanmayan genel
müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, daire
başkanı, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, müfettiş ve
müfettiş yardımcısı, müşavir ve başuzman unvanlı kadrolara atanmak suretiyle
görev yapan personel" ifadesine yer verilerek, duruma açıklık
getirilmeye çalışılmaktadır. Belirtilen düzenlemeler hep birlikte değerlendirildiğinde;
TPAO Ana Statüsü'nün 1,3,21,TPAO Personel Yönetmeliği'nin
1,2,15,23,68.maddeleri ile 399 sayılı KHK. nazara alındığında;TPAO'da
"kapsam dışı personel" adı altında, İş Kanununa tabi olarak
çalıştırılan ve 506 sayılı Kanunla ilişkilendirilen davacının, re'sen emekli
edilmesi nedeniyle kullandırılmayan yıllık izin ücretlerinin isteminin
reddine ilişkin işlemin iptali, parasal haklarının yasal faizi ile birlikte
ödenmesi için açılan davanın,özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde
adli yargı yerleri görevli bulunmaktadır. Nitekim,
Yüksek Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 24.10.2007 gün,2007/10-663 esas ve
2007/770 sayılı kararında, işsizlik sigortası prim iadesi ile ilgili davada,
kapsam dışı personel statüsünde yer alan personelin İş Kanunu ve 506 sayılı
Kanuna yollama yapılması nedeniyle işçi statüsünde oldukları kabul
edilmiştir.” gerekçesiyle, adli yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmış olup, 2247 sayılı Yasanın 10. ve
13. maddelerine göre görev konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinden
istemiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasanın 13. maddesine göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI, aynen; “Türkiye Petrolleri Anonim
Ortaklığı Genel Müdürlüğü Mali İşler Daire Başkanlığı emrinde kapsam dışı
statüde Kıdemli Uzman olarak görev yaparken iş sözleşmesi feshedilen
davacının, kullandırılmayan izin sürelerine ait ücretlerin ödenmesi için
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ve 16.445.00 YTL izin
ücretinin faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle Ankara 14. İdare
Mahkemesinde açılan davada, davalının görev itirazının reddi üzerine,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış olmakla
dosya incelendi: Türkiye
Petrolleri A.O. 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında bir Kamu İktisadi
Teşekkülü olup, bu kararnamede ayrı tutulan haller dışında özel hukuk
hükümlerine tabi ve tüzel kişiliği olan bir kuruluştur. Kamu
İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesine ilişkin 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin 3/a maddesinde, Teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda
hizmetlerin, memurlar, sözleşmeli personel ve işçiler eliyle gördürüleceği
düzenlenmiş; memur ve sözleşmeli personelin toplu iş sözleşmeleri kapsamına
alınmadığı ve işçilerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olmadıkları belirtilmiş;
Geçici 9. maddesinde de; özel hukuk hükümlerine göre kurulmuş olup yönetim
kademelerinde iş kanunu çerçevesinde personel çalıştıran ve ekli 1 sayılı
cetvelde yer almayan teşebbüs ve bağlı ortaklık personeli hakkında yeni bir
düzenleme yapılıncaya kadar 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameden önce tabi
oldukları iş kanunu hükümlerinin uygulanacağı, bu kuruluşların genel müdür,
genel müdür yardımcısı ve yönetim kurulu üyelerinin (seçimle gelenler hariç)
atanmalarında 2477 sayılı Kanunun uygulanacağı, bunun dışında kalan görevlere
yönetim kurullarınca atama yapılacağı hükme bağlanmıştır. Kamu
İktisadi Teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarında kapsam dışı personel adı
altında İş Yasası çerçevesinde çalıştırılan bir kesim bulunmaktadır. Kapsam
dışı personel uygulamada Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde yer almamakla
birlikte, sendikalarla işveren arasında düzenlenen toplu iş sözleşmelerinde
konu edilmekte ve toplu iş sözleşmesinden yararlananlar “kapsam içi”
diğerleri de “kapsam dışı” olarak adlandırılmaktadır. Kapsam
dışı personel hakkında düzenlemeye 418 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede yer
verilmiş ise de bu Kanun Hükmünde Kararname Anayasa Mahkemesince iptal
edilmiştir. Daha sonra bu personelin 18.5.19994 günlü, 527 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede ve 24.11.1994 günlü, 4046 sayılı Yasada yer aldığı ve iş
yasasına tabi olmasına rağmen Kamu personeli sayılarak memur ve sözleşmeli
personel yanında yer aldığı anlaşılmaktadır. Nitekim
Uyuşmazlık Mahkemesinin 01.3.1996 günlü Resmi Gazetede yayımlanan E:1995/1,
K:1996/1 sayılı ilke kararında da “ Kapsam Dışı personel olarak belirlenen
görev unvanlarını taşıyanların kurumda belli bir süre çalıştıktan sonra
sendika ile ilişkisini kesen ve daha çok idareci niteliğindeki personel
olduğu, bu ayrımdaki amacın, bu kesimin, yetki ve ücretinin tayin ve
takdirinin idareye bırakılması ve statülerinin asli ve sürekli görevleri
genel idare esaslarına göre yürüten personele göre yaklaştırılması olduğu
anlaşılmaktadır. Bu nedenle 4046 sayılı yasa hükümlerinden, kapsam dışı personelin
de kamu personeli sayıldığı sonucu çıkmaktadır.” denilmektedir. Yukarıda
yer verilen düzenlemeler ve yargı içtihatları ile 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin eki 1 sayılı cetvelde yer almayan Kamu İktisadi Teşebbüslerinde
İş Kanunu çerçevesinde kapsam dışı personel adı altında personel
çalıştırılması 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği
29.1.1990 tarihinden itibaren statü olarak kabul edilmiş ve bu statüye
hukukilik kazandırılarak uygulamalar sürdürülmüştür. 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 9. maddesi uyarınca kapsam dışı
personelin nitelikleri atanmaları görev ve yetkileri aylıkları ve diğer özlük
haklarının kanunla yapılması gerektiğinde tereddüt olmamakla birlikte, aynı
hüküm ile de açıkça belirtilmese de “ Kapsam Dışı Personel” statüsünün kabul
edilmiş olduğu ve bu statüde istihdam edilen personelin istihdam edilmeye
devam edilmesinin ön görüldüğü, bu personel hakkında yeni bir düzenleme
yapılıncaya kadar statüsünün devamını temin amacıyla iş kanunu hükümlerinin
uygulanacağının belirtildiği, atama usulünün gösterildiği, yine 527 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname ile de ücret tespitine yönelik düzenleme yapıldığı,
teşebbüslerde de uygulamaların anılan hükümlere dayalı olarak Ana Statüler ve
Yönetmeliklerle devam ettirildiği, kapsam dışı personel statüsünün yargı
içtihatları ile de kabul edildiği göz önünde bulundurulduğunda, statüsü
itibariyle kamu personeli olan davacı ile davalı idare arasındaki ilişkinin
idare hukuku ilkelerine dayanan kamu hukuku ilişkisi olduğunun kabulü
gerekir. Bu
durumda, davacının davalı idarede çalıştığı döneme ilişkin kullandırılmayan
yıllık izin ücretlerinin eksik ödenen kısmının ödenmesi için yaptığı
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ve ödenmeyen miktarın faiziyle birlikte
tazminine hükmedilmesi isteminden doğan Uyuşmazlığın çözümünde idari yargının
görevli olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Açıklanan
nedenle 2247 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca yapılan başvurunun
kabulüne hukuki olanak bulunmadığı…” yolunda
yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.03.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasa’nın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının; Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada
idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten
sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, yaş haddi nedeniyle davalı idare ile arasındaki iş
sözleşmesi feshedilerek görevine son verilen kapsam dışı personelin, geçmiş yıllara ait kullandırılmayan yıllık izin ücreti
alacağının tahsiline karar verilmesi isteminden ibarettir. Kamu
iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarında, işveren ile sendikalar
arasında akdedilen toplu iş sözleşmelerinin kapsamı dışında tutulan ve bu
nedenle “ kapsam dışı personel” olarak adlandırılan personelin, hizmet
sözleşmelerine konulan yasakla sendika üyesi olamaması, yönetim kademesindeki
daimi kadrolarda görev alarak işverene ait yetkileri kullanması ya da
görevinin özel bir önem taşıması ve özellikle de yetkileri, ücret ve diğer
haklarının tayin ve takdirinin idareye ait olması nedeniyle statüleri, asli
ve sürekli görevleri genel idare esaslarına göre yürüten memur ve sözleşmeli
personel statüsüne yaklaşmakta; nitekim, 24.11.1994 tarih ve 4046 sayılı
Yasa’nın 22. ve Geçici 9. maddesinde de, ( daha önce de, Ana. Mah. 5.2.1992
gün ve E:1990/22, K:1992/6 sayılı kararıyla iptal edilmiş olan 9.4.1990 tarih
ve 418 sayılı K.H.K.’nin 40. maddesinde) yasa koyucu tarafından, memur ve
sözleşmeli personel ile birlikte anılmaktadır. Öte yandan, 29.11.2006 tarih ve 26361 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe giren Türkiye
Petrolleri Anonim Ortaklığı Personel
Yönetmeliği'nin, “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1.maddesinde,"Bu Yönetmelik,
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı daimi kadrolarında toplu-iş sözleşmesi
kapsamı dışında kalan belirsiz süreli hizmet akdi ile çalışan personelin;
tayin, nakil, terfi, kadro, çalışma esasları, sosyal, idarî, malî ve diğer
özlük hakları ile disiplin yönünden tabi olacakları hükümleri kapsar."; “Dayanak”
başlıklı 2.maddesinde “Bu Yönetmelik, 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu
iktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, 22/1/1990 tarihli ve
399 sayılı Kamu iktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233
sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına
Dair Kanun Hükmünde Kararname ve 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu
hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.” denilmiştir. Kapsam
dışı personelin sosyal güvenlik yönünden 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu’na tabi kılınması veya bir kısım hak ve yükümlülüklerinin 4857 sayılı
İş Kanunu hükümlerine paralel olması ya da anılan Kanuna atıfta bulunulmasının,
idare ile kamu personeli olan görevlileri arasındaki idare hukuku ilkelerine
dayanan kamu hukuku ilişkisini ortadan kaldıramayacağı; teşebbüs veya bağlı ortaklıktaki
kamu kesimi paylarının %50’nin altına düşmesi ve kuruluşun kamu kurumu
niteliğini kaybetmesi halinde işveren ile personeli arasındaki hukuki
ilişkinin özel hukuk ilişkisi niteliğine dönüşeceği kuşkusuzdur. Olayda,
233 sayılı KHK.’ye tabi, Enerji ve
Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile ilgilendirilmiş bir Teşekkül olan
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (T.P.A.O); sermayesinin tamamı devlete
ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan,
kamu iktisadi teşebbüsüdür. Açıklanan
nedenler ve Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, 1.3.1996 tarih ve 22567 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan, 22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve
özelleştirme kapsamında bulunmayan Kamu İktisadi Teşebbüslerinde kapsam dışı
statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden doğan
anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğuna ve konunun 2247 sayılı
Yasa’nın 30. maddesi doğrultusunda ilke kararına bağlandığı gözetildiğinde; yaş haddi nedeniyle davalı idare ile arasındaki iş
sözleşmesi feshedilerek görevine son verilen davacının, geçmiş yıllara ait kullandırılmayan yıllık izin ücreti
alacağının tahsiline karar verilmesi
istemiyle açılan davanın idari yargı yerinde çözümleneceği açıktır. Belirtilen
nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli olduğundan,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusunun reddi gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 02.03.2009 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2008/216 KARAR NO: 2009/41 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesini İsteyen : Aksan Turizm İşletmecilik
ve Ticaret A.Ş. Vekili :
Av. C.Ö. Karşı Taraf :
Muğla Valiliği O L A Y : I) Hazine
adına Datça Malmüdürlüğü tarafından Aksan Turizm İşletmecilik ve Ticaret A.Ş
davalı olarak gösterilmek suretiyle açılan davada, dava dilekçesinde,
kadastro çalışmaları sırasında Datça İlçesi, Emecik Köyü, Çiftlik mevkiinde
bulunan 859, 860, 861 ve 862 parsel sayılı taşınmazların askı ilanına süresi
içinde itiraz olunmadığı, kesinleşen kadastro tutanaklarına göre
taşınmazların davalı adına tescil edildiği, oysa dava konusu bu dört parselin
kumsal niteliğinde olup kıyı kenar çizgisi içinde kalan ve özel mülkiyete
konu olamayacak taşınmazlardan olduğu ileri sürülerek söz konusu
taşınmazların tapularının iptal edilmesine karar verilmesi istenilmiştir. DATÇA ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
19.2.2004 gün ve E:1992/178, K:2004/26 sayı ile, “Davacı vekili
5.8.1992 havale tarihli dava dilekçesinde; kadastro çalışmaları sırasında
Datça İlçesi, Emecik Köyü, Çiftlik mevkiinde bulunan 859, 860, 861 ve 862
parsel sayılı taşınmazların askı ilanına süresi içinde itiraz olunmadığını
kesinleşen kadastro tutanaklarına göre taşınmazların davalı adına tescil
edildiğini, oysa dava konusu bu dört parselin kumsal niteliğinde olup kıyı
kenar çizgisi içinde kalan ve özel mülkiyete konu olamayacak taşınmazlardan
bulunduğunu belirterek söz konusu taşınmazların tapularının iptal edilmesine
karar verilmesi talep ve iddia olunmuştur. Davalı vekili davaya karşı cevaplarında; dava konusu taşınmazların
öncesinin tapulu taşınmazlar olduğunu, tapu kütüğünden devir suretiyle
davalıya geçtiğini, hazine ile hiçbir alakasının olmadığını, bu taşınmazlar
üzerinde halen bir çok mesken bulunduğunu, tapu devrinden itibaren Aktur'un
zilyedliği altında olup, kıyı kenar çizgisinin inşaatların yapımından evvel
kıyı kenar komisyonunca tespit olunduğunu bildirmiştir. Davalı vekili dava konusu parsellerin kıyı yasası çerçevesinde
konumunu belirleyebilecek bir kıyı kenar çizgisinin sağlıklı ve yasanın
emrettiği prosedüre uygun yapılmadığını belirterek öncelikle usulüne uygun
olarak kıyı kenar çizgisinin yanlışsız ve eksik tespitini, eğer kamu yararı
gerektiriyor ve yasada özel mülkiyet altında kalmasını men ediyor ise müvekkilinin
zilyedliği altındaki tapulu taşınmazların ancak kamulaştırma kararı ve
bedelinin ödenmesi suretiyle el konulabileceğini belirterek açılan davaların
reddine karar verilmesini talep etmiştir. Dava Kanunu Medeni'nin 683 ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu'na dayalı davacı
hazinenin mülkiyet hakkından kaynaklanan tapu iptali davasıdır. TMK'nun 683. maddesine
göre; malik malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak
davası açabileceği gibi, her türlü haksız el atmanın önlenmesini de dava
edebilir. TMK'nun 715. maddesine göre; "Sahipsiz yerler ile yararı kamuya
ait mallar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Aksi ispatlanmadıkça,
yararı kamuya ait sular ile kayalar, tepeler, dağlar, buzullar gibi tarıma
elverişli olmayan yerler ve bunlardan çıkan kaynaklar, kimsenin mülkiyetinde
değildir ve hiçbir şekilde özel mülkiyete konu olamaz. Sahipsiz yerler ile
yararı kamuya ait malların kazanılması, bakımı, korunması, işletilmesi ve
kullanılması özel kanun hükümlerine tâbidir" Kıyı Kenar Çizgisi; deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda kıyı
çizgisinden sonraki ve kara yönünde su hareketlerinin oluşturduğu kumluk,
çalılık, sazlık ve bataklık ve benzeri alanların doğal sınırını ifade eder.
Kıyı kenar çizgisine kadar olan kısım özel mülkiyete konu olmayan kıyı
alanını (Kıyı şeridini) oluşturur. Kıyı kenar çizgisinin tespitinin nasıl
yapılacağı, tespitte izlenecek yol YİBK ve HGK'nun 28.11.1997 gün ve 1996/5
Esas 1997/8 karar sayılı kararı ile açığa kavuşturulmuştur. YİBK'na göre; kural olarak, Mülkiyet Hukuku yönünden kıyı kenar
çizgisinin belirlenmesi görevinin adli yargıya ait olduğu, ancak, 3621 sayılı
Kıyı Kanunu’nun 9. maddesi uyarınca idare tarafından kıyı kenar çizgisi
belirlenmiş ve yazılı bildirime rağmen yasal süresinde idari yargıya
başvurulmaması nedeniyle yargı yolunun kapanmış olması veya idari yargı
tarafından verilip kesinleşmiş karar bulunması durumlarında, bunlara uygun
şekilde kıyı kenar çizgisinin adli yargı tarafından saptanması gerekir. Mahkemece, idare tarafından belirlenmiş ve ilgili tarafa usulen yazılı
olarak tebliğ edilmiş ve yasal süre içinde idari işleme karşı idari yargıya
başvurulmamış olması nedeniyle idari yargı yolu kapanmış veya idari yargı
tarafından verilmiş bir karar sonucu belirlenmiş ve kesinleşen idari işlemle
oluşmuş kıyı kenar çizgisinin bulunup bulunmadığının araştırması yapılmıştır. Dava konusu taşınmazların hududunda orman bulunduğundan orman idaresi
de davaya dahil edilmiş ve taşınmazların kıyı kenar çizgisi içinde kalıp
kalmadıkları hususu ile birlikte orman sınırları içinde kalıp kalmadıkları da
yapılan keşifler ve bilirkişi raporları ile tespit olunmuştur. Dava konusu taşınmazlardan 860 parsel sayılı taşınmazın orman tahdit
sınırları içinde kaldığından bahisle orman idaresi tarafından Datça Kadastro
Mahkemesine açılan dava 1989/85 esas 1992/92 karar sayılı ilamı ile hüküm
altına alınmış ve bu taşınmaz yönünden kesin hüküm bulunduğundan bu
taşınmazla ilgili olarak orman sınırı içinde kalıp kalmadığı hususunda
inceleme yapılmamıştır. Aynı şekilde dava konusu 861 parsel sayılı taşınmazla
ilgili olarak ta taşınmazın orman tahdit sınırları içinde kaldığından bahisle
orman idaresi tarafından Datça Kadastro Mahkemesine açılan dava 1989/83 esas
1992/95 karar sayılı ilamı ile neticelenip kesinleştiğinden bu taşınmaz
yönünden de taşınmazın orman sınırları içinde kalıp kalmadığı hususu
incelenmemiştir. Söz konusu Mahkemelere ait dava dosyaları celp edilip
incelenmiştir. Dava konusu taşınmazların bulunduğu yere ait Bayındırlık İl Müdürlüğü
kıyı kenar komisyonunun tespit etmiş olduğu kıyı kenar paftası celp
edilmiştir. Mahallinde bilirkişiler marifeti ile keşifler yapılarak
bilirkişilerden raporlar alınmıştır. 12.4.1996 tarihinde yapılan keşiften sonra bilirkişilerden gerekçeli
raporlar alınmıştır. Jeofizik mühendisi bilirkişi R. S. 22.4.1996 tarihli raporunda; dava
konusu 859, 860, 861 parsel sayılı taşınmazların tamamının deniz kumundan
oluştuğunu ve kumsal niteliği taşıması nedeniyle özel mülkiyete konu
olamayacağını, devletin hüküm ve tasarruf altında bulunan yerlerden olduğunu,
862 parsel sayılı taşınmazın denizden itibaren 7- Ziraat Mühendisi bilirkişi N. E. 15.4.1996 tarihli raporunda; 859,
860, 861 parsel sayılı taşınmazların toprak yapılarının deniz kumundan
oluşması, denize yakın olmaları ve mevcut durumları itibari ile devletin
hüküm ve tasarrufu altında olan yerlerden olduğunu, 862 parselin ise denizden
itibaren 7- Mahkemece 7.3.1997 tarihinde, yeniden seçilen bilirkişiler marifeti
ile mahallinde tekrar keşif yapılmış ve bilirkişilerden raporlar alınmıştır. Jeoloji yüksek mühendisi Ş. B. 10.9.1997 tarihli raporunda; 859 parsel
sayılı taşınmazın tamamının kültür arazisi olup, özel mülkiyete konu
olabileceğini, 860 parsel sayılı taşınmazın krokisinde A harfi ile gösterdiği
kısmının toprak örtülü kültür arazisi olduğunu, 861 parsel sayılı taşınmazın
krokisinde A harfi ile gösterdiği kısmının toprak örtülü kültür arazisi
olduğunu, 862 parsel sayılı taşınmazın krokisinde A harfi ile gösterdiği
kısmının toprak örtülü kültür arazisi niteliğinde olduğunu, B harfi ile
gösterilen yerlerin kıyı kenar çizgisi içinde kalan kumsal alanları olup özel
mülkiyete konu olamayacağını bildirmiştir. Muğla Valiliği İl İskan Müdürlüğü 11 Ocak 2001 tarihli yazılarında;
dava konusu taşınmazların bulunduğu yöreye ait kıyı kenar çizgisinin parsel
sahiplerini ayrı ayrı tebliğ edilmediğini, dava konusu parselleri içeren
1/1000 ölçekli hali hazır haritalar üzerine işli kıyı kenar çizgisinin
28.4.1975 tarihinde bakanlıklarınca onaylı olduğunu bildirmiştir. Yapılan keşifler neticesinde bilirkişilerden alınan raporlar çelişkili
bulunduğundan, mahallinde yeniden 13.4.2001 tarihinde keşif yapılmış ve
bilirkişilerden raporlar alınmıştır. Jeolog bilirkişiler E. N. ve M. S. 25.6.2001 havale tarihli
raporlarında; 859 parsel sayılı taşınmazın tamamının toprak örtüden ibaret
olup, tamamının kıyı kenar çizgisi dışında kaldığını, 860 parsel sayılı
taşınmazın bir kısmının kıyı kenar çizgisi içinde kumul alanda kaldığını,
ekli haritada sarı renkle gösterdiklerini, 861 parsel sayılı taşınmazın bir
kısmının toprak örtülü olup bir kısmının orman arazisi içinde kaldığını, 862
parsel sayılı taşınmazın da aynı şekilde 862 parsel sayılı taşınmazın da bir
kısmının kıyı kenar çizgisi içinde, bir kısmının ise kıyı kenar çizgisi dışında
kaldığını bildirmişlerdir. Jeomorfolog bilirkişi A. Y. 6.6.2001 tarihli raporunda yukarıda
isimleri zikredilen jeolog bilirkişilerden farklı bir rapor vermiş ve bu
raporunda taşınmazların tamamının kıyı kenar çizgisi içersinde kumsal ve
orman içinde kaldığını, bu nedenle özel mülkiyete konu olamayacaklarını
bildirmiştir. Yapılan keşifler ve bilirkişilerden alınan raporlar çelişkili ve
mahkemece yeterli görülmediğinden bu kez önceki bilirkişiler dışında seçilen
Jeoloji mühendisi bilirkişiler ve orman mühendisi bilirkişiler ve keşif
mahallinin denetime uygun olması için götürülen fotoğrafçı bilirkişi marifeti
ile yeniden keşif yapılmış ve bilirkişilerden gerekçeli rapor alınmıştır. Orman Mühendisi bilirkişiler A. A., İ. Y. E. ve S. Ö. 11.3.2003
tarihli raporlarında; dava konusu 859 ve 862 parsel sayılı taşınmazların 1967
yılında kesinleşen orman tahdidine göre orman sayılmayan yerlerden olduğunu
bildirmişlerdir. Bilirkişilerden dava konusu 860 ve 861 parsel sayılı
taşınmazlarla ilgili olarak inceleme yaptırılmamış, rapor alınmamıştır. Çünkü
bu taşınmazlarla ilgili Kadastro Mahkemesinden verilen kesin hüküm
bulunmaktadır. Jeoloji mühendisi bilirkişiler G. S., H. B. ve A. K. 26.3.2003 tarihli
raporlarında; dava konusu taşınmazların kuvaterner yaşlı plaj çökelleri ve
plaj kumları üzerinde kaldığını, denizin gel git olayları, rüzgar ve dalgalar
ile karaya ilerlemesi sonucunda eriştiği sınır olan kıyı kenar çizgisini
zeminde gördüklerini, inceleme alanındaki çiftlik adasının deniz yükselmesi
sonucu boğularak oluşmuş ve geçirimsiz Marmaris Peridotiti ile temsil
edildiğini, deniz içersinde kalan bu adanın daha sonra dalga ve kıyı
akıntıları ile kara ile adanın birbirlerine tombolo ile bağlanıp çiftlik
yarımadasını oluşturduğunu, dava konusu taşınmazların kıyı şeridinin
oluşturduğu kumsallar içersinde kaldıklarını, Muğla Bayındırlık ve İskan
Müdürlüğünce tespit edilen kıyı kenar çizgisi ile kendileri tarafından kıyı
kenar çizgisinin çakışmayıp farklı olduğunu, komisyonun belirlediği kıyı
kenar çizgisinin bazı bölgelerde denizin içinden geçtiğini belirterek harita
mühendisi M. Ç. ve kontrol memuru C. G. ile birlikte sabit noktalardan
takometre aleti ile birlikte ölçümler yaptıklarını, fen bilirkişiler
tarafından sunulan rapor ve çizimlerin birlikte çalışmanın bir ürünü olup,
aynen katıldıklarını belirtmişlerdir. Harita Mühendisi M. Ç. ve Kontrol memuru C. G. 13.3.2003 tarihli rapor
ve krokilerinde; dava konusu taşınmazların kıyı çizgisi ve kıyı kenar hattı
ile olan irtibatlarını üçlü jeoloji mühendisi bilirkişinin tespit edip
gösterdiğini, gösterilen yerlerden nirengi ve poligonlar vasıtasıyla
elektronik takaometre aleti ile ölçümler yapıp belirlediklerini, krokilerinde
kıyı çizgisini, kıyı kenar çizgisini gösterdiklerini, yapılan bu tespit ölçü,
hesaplama ve çizimlere göre; -859 numaralı parselin tapu alanının 6230m2 olup (A) harfi ile
gösterilen mor renkle boyalı -860 numaralı parselin tapu alanının 5420m2 olup, tamamının kıyı kenar
çizgisi içinde kaldığını, -861 numaralı parselin tapu alanının 6260m2 olup, (D) ile gösterilen
mor renkle boyalı 4779.52m2 lik kısmının kıyı kenar çizgisi içinde (E) ile
gösterilen sarı renkle boyalı -862 numaralı parselin tapu alanının Yapılan yargılama, davacı iddiası, mahallinde yapılan keşifler,
bilirkişilerden alınan gerekçeli raporlar, dava konusu taşınmazların tapu
kayıt örnekleri ve kadastro tutanakları, Muğla Bayındırlık İl Müdürlüğünün
kıyı kenar paftası ve tüm dosya kapsamından; dava konusu taşınmazların her ne
kadar öncesinin tapulu olduğu belirtilmek suretiyle kıyı kenar çizgisi
içersinde kalmadıklarından bahisle açılan davanın reddi talep olunmuş ise de;
yapılan keşifler sırasında taşınmazların belirlenen kumsal nitelikleri,
dalgaların dava konusu taşınmazlar üzerinde bıraktıkları artıklar ve
ulaştıkları yerler ve bu kalıntıların çekilen fotoğraflarda açıkça görülmesi,
son üçlü jeolog bilirkişi raporlarının gerekçeli ve doyurucu içerikleri
dikkate alındığında, taşınmazların niteliği itibari ile denizin hemen
yakınında ve denizin etkisinde kumsal niteliği taşıyan özel mülkiyete konu
olamayacak taşınmazlardan olduğu anlaşılmış ve açılan davanın kabulüne karar
verilmek suretiyle dava konusu taşınmazların kıyı kenar çizgisi içinde kalan
kısımlarının tapularının iptaline karar verilmiştir. HÜKÜM: 1-Davacı
hazinenin davasının KABULÜ ile; Dosyada mevcut Kadastro fen elamanı bilirkişi C. G. ve M. Ç.'ın 13.3.2003
tarihli rapor ve krokilerinde belirtildiği gibi Datça ilçesi, Emecik köyü 859
parsel sayılı taşınmazın krokide (A) harfi ile gösterilen 5638.63m2 lik kıyı
kenar çizgisi içinde kalan kısmının tapusunun iptali ile kumsal olarak tescil
harici bırakılmasına, (B) harfi ile gösterilen
591.37m2 lik kısmının aynı parsel numarası altında davalılar adına olan
tapusunun muhafazasına, 2- Datça ilçesi, Emecik köyü
860 parsel numaralı taşınmazın tamamının tapusunun iptali ile kumsal olarak
tescil harici bırakılmasına, 3- Datça ilçesi Emecik köyü
861 parsel sayılı taşınmazın (D) harfi ile gösterilen ve kıyı kenar çizgisi
içinde kalan 4779.52m2 lik kısmının tapusunun iptali ile kumsal olarak tescil
harici bırakılmasına, (E) harfi ile gösterilen 1480.48m2 lik kısmının aynı parsel numarası
altında davalı adına olan tapusunun muhafazasına, 4-Datça ilçesi Emecik köyü 862 parsel numaralı
taşınmazın (F) harfi ile gösterilen (G) harfi ile gösterilen II) Aksan
Turizm İşletmecilik ve Ticaret A.Ş. vekili tarafından Muğla Valiliği davalı olarak gösterilmek suretiyle (Mahkemece, Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı da hasım mevkiine alınmıştır) davacı şirket olan Aksan Turizm
İşletmecilik ve Ticaret A.Ş.nin Datça İlçesi, Emecik Köyü, Çiftlik mevkii, 47
ada 859 parsel, 48 ada 860 parsel, 49 ada 861 parsel, 20 ada 862 parsel nolu
taşınmazların maliki olduğunu, bu taşınmazların birçoğunun denize cepheli
bulunduğunu, diğerlerinin ise denize yakın mesafede bulunduğunu, davacı
şirketce 6.12.2004 tarihinde Muğla Valiliği'ne yapılan müracaatla, maliki
olduğu söz konusu arsaların kıyı kenar çizgilerini ihtiva eden paftalarının
kendisine tebliğ edilmesinin talep edildiği, bu taleplerinin idarece kabul
edildiğini ve bu arsalara ait kıyı kenar çizgilerini içerir, 1/1000 ölçekli,
28.4.1975 onay tarihli paftaların şirketlerine verildiğini, şirketlerince
onaylı kıyı kenar çizgilerini gösterir bu paftaları tebliğ aldıktan sonra
kıyı kenar çizgilerinin parsellere etkisinin tespiti için Datça Sulh Hukuk Mahkemesi
vasıtasıyla 2004/23 D.İş nolu dosyada maliki olduğu arsaların mülkiyet
durumlarının kıyı kenar çizgisini gösteren pafta üzerinde işaretlenerek
durumlarının tespitini talep ettiği, Datça Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2004/23
D.İş nolu dosyasında yapılan tespit neticesinde verilmiş olan bilirkişi
raporunda Valilikçe tespit edilen ve 28.04.1975 tarihinde onaylanan kıyı
kenar çizgilerinin maliki olduğu arsalardan özellikle birkaçını böldüğünü
gördüğünü, kıyı kenar çizgisi tespit işlemlerinin yasalara aykırı olduğunu, şirketlerinin mülkiyet
hakkının elinden alındığını, bu nedenle, şirketlerinin maliki olduğu
Datça ilçesi, Emecik köyü, Çiftlik mevkiinde bulunan 48 ada, 860 parsel nolu
taşınmazın kıyı kenar çizgisinin davalı idarece yaptırılmış olan ve 28.4.1975
onay tarihli tespitinin iptaline karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır. MUĞLA İDARE MAHKEMESİ; 31.10.2006 gün ve E:2005/452, K:2006/2817 sayı
ile, “Dava, Muğla ili, Datça ilçesi, Emecik Köyü, Çiftlik mevkiinde bulunan
48 ada, 860 parsel sayılı taşımazın bulunduğu alana ilişkin kıyı kenar
çizgisinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek iptali istemiyle açılmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin yollamada
bulunduğu 1086 sayılı Hukuk Usulü Mahkemeleri kanunun 275. maddesine göre,
çözümü özel teknik bir bilgi ve uzmanlık isteyen konuda bilirkişinin oy ve
görüşünün alınmasına karar verileceği, hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel
ve hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişi
dinlenemeyeceği, aynı yasanın 414. maddesinde ise iki taraftan her birinin
istisnasını talep eylediği şahit ve ehlihibrenin veya talebine mebni icra
kılınacak keşif ve sair muamelenin masrafını tediyeye ve buna kifayet edecek
meblağı mahkeme veznesine tevdie muamelenin masrafını tediyeye ve buna
kifayet edecek meblağı mahkemesine tevdie mecburdur. Hakim tarafından tayin
olunan müddet içinde masrafı vermeyen tarafın talebinden sarfı nazar etmiş
addolunacağı hükme bağlanmıştır. Olayda davacı şirkete ait 49 ada, 861 parsel sayılı
taşınmazın kıyı kenar çizgisi içerisinde kaldığı, davacı tarafından taşınmazın
kıyı kenar çizgisi içersinde bulunmaması gerektiği ileri sürülerek görülmekte
olan davanın açıldığı, kıyı kenar çizgisinin 3621 sayılı Kıyı Kanunu ve
Uygulama Yönetmeliğinde belirlenen esaslara uygun olarak belirlenip
belirlenmediğinin genel hukuki bilgi ile çözümü mümkün bulunmadığından
Mahkememizin 29.7.2005 günlü kararı ile taşınmazın bulunduğu yerde keşif ve
bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş ve 2.8.2005 günlü naip üye
yazısı ile keşif ve bilirkişi incelemesi yapılabilmesi için 15 gün kesin süre
verilerek bilirkişi ücretinin yatırılması istenmiş, yatırılmadığı taktirde
keşif ve bilirkişi incelemesinden vazgeçilmiş sayılacağı da belirtilmek
suretiyle yapılan tebligata rağmen anılan ücretin yatırılmadığı dosyanın
incelenmesinden anlaşılmaktadır. Mahkeme tarafından belli edilen süre içinde masrafı
yatırmayan tarafın isteğinden vazgeçilmiş sayılacağı 1086 sayılı Hukuk Usulü
Mahkemeleri Kanununun 414. maddesi gereği olup bu durumda dava konusu edilen
kıyı kenar çizgisinin Kıyı Kanunu ve Uygulama Yönetmeliğindeki esaslara uygun
olarak belirlenmediğine yönelik ileri sürülen iddialar kanıtlanamadığından
davalı idarece belirlenen kıyı kenar çizgisinin mevzuata uygun olduğunun
kabulü gerekir. Açıklanan nedenlerle; davanın REDDİNE…” karar vermiş; bu karar, temyiz
edilmeyerek kesinleşmiştir. UYUŞMAZLIK
MAHKEMESİNDEN İSTEK : Aksan
Turizm İşletmecilik ve Ticaret A.Ş. vekili tarafından verilen dilekçede,
Datça Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 19.02.2004 tarih ve 1992/178 E, 2004/26 K
sayılı Yargıtay’ca onaylı kararı ile, aynı konuda ve tarafları aynı olan,
Muğla İdare Mahkemesi’nin (2005/453 E- 2006/2818 K), (2005/452 E- 2006/2817
K), (2005/450 E- 2006/2815 K) ve (2005/451 E- 2006/2816 K) sayılı kesinleşmiş
kararları arasındaki hüküm uyuşmazlığının kesin olarak çözülmesi gerektiği,
zira, şirketlerine ait Muğla İli, Datça İlçesi, Emecik Köyü, Çiftlik mevkiinde
bulunan 47 ada, 859 parsel, 48 ada, 860 parsel, 49 ada, 861 parsel, 20 ada
862 parsel sayılı taşınmazların kıyı kenar çizgisi içinde (kıyıda) kalan kısımlarının
3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince tapularının iptali talebiyle Hazine (İdare)
tarafından açılan davada, Muğla Valiliği’nce yasalara uygun olarak tespit
edilmiş kıyı kenar çizgisi olmasına rağmen Datça Asliye Hukuk Mahkemesi’nce
resen ve talep dışında 3 jeologdan oluşan bilirkişi marifetiyle tespit edilen
kıyı kenar çizgisine göre tapu iptaline karar verildiği, kararın, Yargıtay
aşamasından da geçerek kesinleştiği, oysa, Muğla Valiliği’nce tespit edilen
kıyı kenar çizgisinin iptali talebiyle şirketlerince Muğla İdare
Mahkemesi’nde açılan davalarda Muğla İdare Mahkemesi’nce idarece belirlenen
kıyı kenar çizgisinin mevzuata uygun olduğuna karar verildiği, kararların
kesinleştiği, bu durumda, adli yargı mercii (Datça Asliye Hukuk Mahkemesi)
ile idari yargı mercii (Muğla İdare Mahkemesi) kararları arasında hüküm
uyuşmazlığı bulunduğu, iki yargı mercii tarafından görevle ilgili olmaksızın
aynı konuya ve sebebe ilişkin (kıyı kenar çizgisi tespiti) tarafları aynı
(Aksan A.Ş. ile Muğla Valiliği ve Hazine yani İdare) davalarda verilen
kararlar arasında çelişki olduğu, kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın
yerine getirilmesinin mümkün olamadığı, her iki yargı kararının uygulanması
konusunda Muğla Valiliği’nce (İdare) tereddüt edildiğinin belirtildiği, bu
nedenle, Datça Asliye Hukuk Mahkemesi (adli yargı) ile Muğla İdare
Mahkemesinin (idari yargı) aynı konuda çelişen ve uygulama olanaksızlığı
yaratan kararları arasındaki uyuşmazlığın kesin olarak çözümü ile Muğla
Valiliği’nce tespit edilen ve üniversite bilimsel raporuyla da teyit edilen
kıyı kenar çizgisinin geçerli olduğu yolundaki Muğla İdare Mahkemesi
kararının onanmasına, kesinleşecek kıyı kenar çizgisine göre arsalarının
kıyıda kalan bölümlerinin kamu yararına kullanılması gerekiyorsa bedeli
ödenerek kamulaştırılmasına karar verilmesi ve duruşma yapılması
istenilmektedir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 24. ve 16. maddelerine göre ilgili Başsavcıların yazılı
düşünceleri istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Muğla İdare Mahkemesi’nin 31.10.2006 gün ve 2005/452
Esas ve 2006/2817 Karar sayılı kararı ile Datça Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
19.2.2004 gün ve 1992/178 Esas ve 2004/26 Karar sayılı kararı nedeniyle
oluşan hüküm uyuşmazlığının giderilmesi için Aksan Turizm İşletmecilik ve
Tic. A.Ş. vekili tarafından 2247 sayılı Kanun'un 24. maddesi gereğince
yapılan müracaat ile ilgili Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün 2008/216
Esas sayılı dosyasının incelendiği, Aksan Turizm İşletmecilik ve Tic. A.Ş.
vekilince Muğla İdare Mahkemesi’nde Muğla İli, Datça İlçesi, Emecik Köyü,
Çiftlik mevkiinde bulunan 48 ada, 860 parsel sayılı taşınmazın bulunduğu
alana ilişkin kıyı kenar çizgisinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek söz
konusu işlemin iptali istemiyle Muğla Valiliği ve Bayındırlık Bakanlığı’na
karşı dava açıldığı, Muğla İdare Mahkemesi’nce 29.7.2005 günlü ara kararı ile
taşınmazın bulunduğu yerde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar
verildiği ve 2.8.2005 günlü naip üye yazısı ile keşif ve bilirkişi incelemesi
yapılabilmesi için 15 gün kesin süre verilerek bilirkişi ücretinin
yatırılmasının istenildiği, yatırılmadığı takdirde keşif ve bilirkişi
incelemesinden vazgeçilmiş sayılacağı da belirtilmek suretiyle tebligat
yapılmış olmasına rağmen söz konusu masrafın yatırılmaması nedeniyle, Mahkeme
tarafından belli edilen süre içinde masrafı yatırmayan tarafın isteğinden
vazgeçmiş sayılacağına ilişkin 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanunu'nun 414. maddesi gereğince dava konusu edilen kıyı kenar çizgisinin
Kıyı Kanunu ve Uygulama Yönetmeliğindeki esaslara uygun olarak belirlenmediğine
yönelik olarak ileri sürülen iddialar kanıtlanamadığından davalı idarece
belirlenen kıyı kenar çizgisinin mevzuata uygun olduğunun kabulünün
gerekeceği belirtilerek davanın reddine karar verildiği ve söz konusu kararın
temyiz edilmeksizin kesinleştiği, Maliye Hazinesi vekilince Datça Asliye
Hukuk Mahkemesi’nde kadastro çalışmaları sırasında Datça İlçesi, Emecik Köyü,
Çiftlik mevkiinde bulunan 859, 860, 861 ve 862 parsel sayılı taşınmazların
askı ilanına süresi içinde itiraz olunmadığından kesinleşen kadastro
tutanaklarına göre davalı adına tescil edildiğini, oysa söz konusu dört
parselin kumsal niteliğinde olup kıyı kenar çizgisi içinde kaldığı ve özel
mülkiyete konu olamayacak taşınmazlardan olduğu ileri sürülerek söz konusu
taşınmazların tapularının iptal edilmesine karar verilmesi istemiyle davalı
Aksan Turizm İşletmecilik ve Ticaret A.Ş.'ye karşı dava açıldığı, Datça
Asliye Hukuk Mahkemesi’nce yapılan yargılama sonucunda davanın kabulü ile,
859 nolu parselin 5638.63m2 kıyı kenar çizgisi içinde kalan kısmının
tapusunun iptali ile kumsal olarak tescil harici bırakılmasına, 591.37m2 lik
kısmının aynı parsel numarası altında davalı adına olan tapusunun
muhafazasına; 860 nolu parselin tamamının tapusunun iptali ile kumsal olarak
tescil harici bırakılmasına; 861 nolu parselin kıyı kenar çizgisi içinde
kalan DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : Maliye Hazinesi tarafından Aksan Turizm İşletmecilik ve Ticaret
A.Ş.'ne karşı açılan tapu iptali davasında, Datça İlçesi, Emecik Köyü, 859
parsel sayılı taşınmazın İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 2.3.2009 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen
AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1.
maddesinin birinci fıkrasında, “Uyuşmazlık Mahkemesi; Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası ile görevlendirilmiş, adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki
görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili ve bu kanunla
kurulup görev yapan bağımsız bir yüksek mahkemedir” hükmü yer almıştır. Aynı Kanunun 24. maddesinde, “(Değişik birinci fıkra:
21/1/1982 - 2592/7 md.) 1 nci maddede gösterilen yargı mercilerinden
en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya
kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin, taraflarından en az biri aynı
olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi
olanaksız bulunan hallerde hüküm uyuşmazlığının varlığı kabul edilir. Ceza
kararlarında; sanığın, fiilin ve maddi olayların aynı olması halinde hüküm
uyuşmazlığı var sayılır. İlgili
kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine başvurarak hüküm uyuşmazlığının
giderilmesini istiyebilir. Bu halde olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılması
ile ilgili 15 ve 16 ncı maddelerdeki usul kuralları uygulanır” denilmiştir. Buna göre,
hüküm uyuşmazlığının varlığı için: a)
Uyuşmazlık yaratan hükümlerin, adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en
az ikisi tarafından verilmesi, b) Konu,
dava sebebi ve taraflardan en az birinin aynı olması, c) Her iki
kararın da kesinleşmiş olması, d)
Kararlarda davanın esasının hükme bağlanması, e)Kararlar
arasındaki çelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksız bulunması
koşullarının birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır. Hüküm
uyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülen adli ve idari yargı kararlarının
incelenmesinden: ortada adli ve idari yargı yerlerince verilmiş ve
kesinleşmiş kararlar bulunduğu; her iki kararda da işin esasının hükme
bağlandığı; taraflardan en az birinin (Aksan Turizm İşletmecilik ve Ticaret
A.Ş.) aynı olduğu anlaşılmaktadır. Konu ve
dava sebebinin aynı olup olmadığına gelince: Asliye Hukuk Mahkemesindeki dava; Datça İlçesi, Emecik Köyü, Çiftlik
mevkiinde bulunan Aksan Turizm İşletmecilik ve Ticaret A.Ş.’ne ait 859, 860,
861 ve 862 sayılı parsellerin kumsal niteliğinde, kıyı kenar çizgisi içinde
kalan ve özel mülkiyete konu olamayacak taşınmazlardan olduğu ileri sürülerek
söz konusu taşınmazların tapularının iptaline karar verilmesi istemiyle
açılmış ve Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmek suretiyle dava konusu
taşınmazların kıyı kenar çizgisi içinde kalan kısımlarının tapularının
iptaline karar verilmiştir. İdare Mahkemesindeki dava; Valilikçe tespit edilen ve
28.4.1975 tarihinde onaylanan kıyı kenar çizgilerinin, Datça İlçesi, Emecik
Köyü, Çiftlik mevkiinde bulunan Aksan Turizm İşletmecilik ve Ticaret A.Ş.’ne
ait 859, 860, 861 ve 862 sayılı parsellerden özellikle birkaçını böldüğü
ileri sürülerek bu parsellere ilişkin kıyı kenar çizgisinin 28.4.1975 onay
tarihli tespitinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmış ve Mahkemece
belli edilen süre içinde keşif ve bilirkişi için masraf yatırılmadığından
davanın reddine karar verilmiştir. Bu duruma
göre, Asliye Hukuk Mahkemesindeki davanın, tapu iptaline, İdare
Mahkemesindeki davanın, kıyı kenar çizgisinin tespitinin iptaline ilişkin
olması karşısında, Asliye Hukuk Mahkemesi ile İdare Mahkemesi kararları
arasında hüküm uyuşmazlığı bulunduğunun kabulü için gerekli olan koşullardan,
“konu ve dava sebebinin aynı olması” koşulunun gerçekleşmediği sonucuna
varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, hüküm uyuşmazlığının varlığı için 2247 sayılı Yasa’nın 24.
maddesinde öngörülen koşullar birlikte gerçekleşmediğinden, başvurunun reddi
gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 2.3.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/253 KARAR NO: 2009/45 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 1608 sayılı
Yasa uyarınca verilen para cezası ve işyeri kapatmaya karşı açılan davanın,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : B.G. Vekili : Av. Ö.Ş., Av. Ö.G. Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı O L A Y : Çankaya Belediye Encümeninin 29.08.2006
tarih ve C/2006/4111.38 sayılı kararı ile, 11.8.2006 günü yapılan kontrolde,
alt kiracısı ve işletmecisi olduğu işyerinde, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı
olmadan faaliyet gösterdiği gerekçesiyle, 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesine
göre davacının para cezası ile cezalandırılmasına, işyerinin ruhsat alıncaya
kadar faaliyetten men’ine karar verilmiştir. Davacı
vekili, işlemin para cezasına ilişkin kısmına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. ANKARA 12.SULH CEZA MAHKEMESİ; 02.02.2007 gün ve
2006/1026 Müt. sayı ile; muteriz vekilinin dilekçesi ve ekleri ile kurumdan
celp edilen belgelerin bir bütün halinde incelenmesi sonucunda; inceleme
aşamasında yürürlüğe giren 5560 sayılı yasanın 31. maddesince değişik 5326
sayılı yasasının 3. maddesinde; 1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında
uygulanır."; aynı yasanın 34. maddesi ile yeniden düzenlenen 5326 sayılı
yasanın 27/8 maddesinde ise; "(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34 md.) İdari
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde;
idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür." denildiği; bu
düzenlemeler karşısında, muteriz hakkında verilen 1 gün ticaret ve sanat
icrasından men'ine ilişkin kararın 5560 sayılı yasa ile değişik 27/8 maddesi
göz önüne alındığında yargılamanın idari yargı görevi kapsamına alındığı
anlaşılmakla Mahkemelerinin görevsizliğine karar vermenin gerekmiş olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı
vekili bu kez, Encümen kararının işyerinin
ruhsat alıncaya kadar faaliyetten men’ine ilişkin kısmı ile para cezasına
ilişkin kısmının iptal edilmesi istemiyle; idare mahkemelerinde ayrı ayrı
dava açmıştır. Encümen
kararının, işyerinin ruhsat alıncaya
kadar faaliyetten men’ine ilişkin kısmının yargılaması Ankara 7.İdare
Mahkemesinde görülmüş; anılan Mahkemenin 29.11.2007 gün ve E:2006/2762,
K:2007/2434 sayılı kararıyla uyuşmazlığın esası incelenmek suretiyle, dava
konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Encümen
kararının, para cezasına ilişkin
kısmının iptal edilmesi istemiyle idare mahkemesinde açılan diğer davada ise: ANKARA 7.
İDARE MAHKEMESİ; 26.04.2007 gün ve E: 2007/193, K: 2007/815 sayı ile, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde; Kanunun, "karşılığında idari
yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık" "Kabahat" olarak
tanımlanmış, 3. maddesinde; bu Kanunun genel hükümlerinin diğer kanunlardaki
kabahatler hakkında da uygulanacağı, 16. maddesinde, kabahatler karşılığında
uygulanacak olan idari yaptırımların, idari para cezası ve idari tedbirlerden
ibaret olduğunun belirtilmiş bulunduğu; aynı Kanun'un "Başvuru
Yolu" başlıklı 27. maddesinde; idari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararlarına karşı, kararın tebliğ veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine
başvurulabileceğinin belirtildiği, aynı maddeye 19.12.2006 gün ve 5560 sayılı
Kanunun 34.maddesi ile eklenen Ek Sekizinci fıkrasında ise; “İdari yaptırım
kararının verildiği işlem kapsamında yani kişi ile ilgili olarak idari
yargının görev alanına giren karaların da verilmiş olması halinde, idari
yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür." hükmüne yer
verildiği; aynı Kanunun 3.maddesinde; 1) Bu kanunun, a) İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde, b)Diğer genel hükümleri idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında
uygulanır" hükmünün yer aldığı; diğer yandan Belediye Cezaları ile
ilgili 1608 sayılı Kanunun 1. maddesinde; Belediye meclis ve encümenlerinin
kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet
dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye
kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men ve emrettiği fiilleri isleyenlere veya
yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası tertibine ve üç günden on
beş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men'e ve Türk Ceza' Kanununun 536,
538, 557, 559 ve 577 nci maddeleriyle 553 üncü maddesinin birinci fıkrasında
yazılı cezaları tayine belediye encümenleri salahiyettardır. Şubelere ayrılan
belediyelerde bu cezaları encümen namına ve yerine şube müdürleri tayin
ederler" hükmü yer almış olup, aynı Kanunun 5. maddesi de, "Ceza
kararlarına tebliğ tarihinden itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve
bulunmayan yerlerde sulh hakimliğine müracaatla şifahen veya yazılı itiraz
olunabilir" denilmekte, 7. maddesinde ise İtiraz neticesinde hakim
tarafından verilecek kararların kesin olduğunun hükme bağlanmış bulunduğu;
yukarıdaki hükümlerin değerlendirilmesinden de anlaşılacağı üzere kendi özel
kanunlarında uyuşmazlıkla ilgili hüküm bulunması halinde ve para cezasının
yanında idari yargının görev alanına giren idari yaptırım kararı bulunması
halinde idari yargının görevli olacağı, diğer hallerde ise sulh ceza mahkemelerin
görevli olacağının açık olduğu; dava konusu olayda; davacının işyeri açma ve
çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösterdiği gerekçesiyle 1608 sayılı Yasa
uyarınca 124,00 YTL para cezası verilmesine ilişkin Çankaya Belediye
Encümeni'nin 29.8.2006 gün ve 2006/4111.38 sayılı işleminin iptali istemiyle
bakılan davanın açıldığı anlaşılmakta ise de, 1608 sayılı Yasa uyarınca
verilen para cezalarına karşı aynı Yasanın 5. maddesi gereğince bu cezalara
karsı sulh hakimliğine başvurulacağı hüküm altına alındığından uyuşmazlığın
görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu sonucuna varılmış bulunduğu
gerekçesiyle davanın 2577 sayılı Kanunun 15/1-a maddesi uyarınca görev
yönünden reddine karar vermiş; bu karara yapılan itiraz Ankara Bölge İdare Mahkemesinin
20.3.2008 gün ve E:2008/6288, K:2008/1817 sayılı kararıyla reddedilerek karar
onanmış ve sonuçta karar kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.03.2009 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu para cezasına ilişkin görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve
idari yargı yerleri arasında, Belediye Encümeni kararının, para cezası
verilmesine ilişkin kısmı yönünden 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının
15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine
son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı kararının kesinleşme durumunu
gösteren onaylı bir örneğinin Başkanlık yazısı üzerine Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 1608
sayılı Kanun’un 1. maddesine göre davacının para cezası ile
cezalandırılmasına ilişkin Çankaya Belediye Encümeni kararının iptali
istemiyle açılmış olup; aynı işlem kapsamında işyerinin ruhsat alıncaya kadar
faaliyetten men’ine ilişkin karar da bulunmaktadır. Umuru
Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih Ve
486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil 15.5.1930 tarih ve 1608 sayılı
Kanunun, 3.1.1940 tarih ve 3764 sayılı Kanunla değişik 1. maddesi, “Belediye
meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği
vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket
edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği
fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası
tertibine ve üç günden onbeş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men’e ve
Türk Ceza Kanununun 536,538,557,559 ve 577. maddeleriyle 553. maddesinin
birinci fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye encümenleri
salahiyettardır. Şubelere ayrılan belediyelerde bu cezaları encümen namına ve
yerine şube müdürleri tayin ederler.”; 5.7.1934 tarih ve 2575 sayılı Yasa ile
değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Ceza kararlarına tebliğ tarihinden
itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan yerlerde sulh
hakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir. İtiraz şifahi
ise bir zabıt tutularak muterize imza ettirilir.” denilmekte; 6. maddesinde
de, itiraz üzerine tetkikatın evrak üstünde yapılacağı, itirazlar varit ise
hakimin ceza kararını iptal ve para cezası alınmış ise belediyenin geri
vermesine hükmedeceği, itiraz varit görülmezse kararın tasdik olunacağı,
itirazın otuz gün içinde neticelendirilmesinin mecburi olduğu, Hakimin izahat
almak üzere lüzum görürse muterizi veya vekilini celbederek dinleyebileceği
belirtilmekte ve 7. madde ile, yazılı emir ile bozma yolu saklı kalmak
kaydıyla, itiraz sonucunda hakim tarafından verilecek kararların kesin
olduğuna ve temyiz edilemeyeceğine işaret edilmekte iken Uyuşmazlık
Mahkemesi, Yasada sözü edilen “mahsus hakim” ibaresinden, sadece belediye
işleriyle ilgili cezalara yapılan itirazları çözümlemekle görevli olacak özel
hakimlerin amaçlandığı; ancak, mahsus hakimin bulunmadığı yerlerde sulh
hakimliğine başvurulacağının açıkça belirtilmiş olması karşısında, bu tür
cezalara karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünün adli yargı yerinin
görevine girdiği sonucuna varmıştır. 1608
sayılı Yasa’nın, 8.2.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün ve
5728 sayılı Kanun’un 66. maddesi ile değişik 1. maddesinde, “Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun,
nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz
ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin
men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye
encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para
cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili
kişiye bir süre de verilebilir. Belediye
encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da
emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde,
masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye
tarafından yerine getirilir. Bu madde hükümleri ilgili kanunda
ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır” denilmiş, 5728 sayılı Kanun’un
578. maddesinin (g) bendi ile, 15.5.1930 tarihli ve 1608 sayılı Kanun’un 3,
4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, ek 1 ve ek 2 nci maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.
5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu
haliyle, 1608 sayılı Yasa’da idari para cezasına ve kapatma kararına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlığını taşıyan 19.
maddesinde, (1) Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli bir
süre için; a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi, b)
İşyerinin kapatılması, c) Ruhsat
veya ehliyetin geri alınması, d)Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması, Gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilmek suretiyle işyerinin
kapatılması konusunda geçici istisna getirilmiştir. Bu
durumda, işyerinin ruhsat alıncaya kadar kapatılmasına ilişkin kararın, idari
davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu
ve 5326 sayılı Kanun’un 19. maddesinde belirli bir süre için işyerinin kapatılmasına
ilişkin hükümlerin geçici istisnalar içinde sayıldığı hususu da dikkate
alındığında; işyerinin ruhsat alıncaya kadar kapatılmasına ilişkin davaya
bakma görevi idare mahkemesine ait olmaktadır. Kaldı ki, Encümen kararının, işyerinin ruhsat alıncaya kadar
faaliyetten men’ine ilişkin kısmının yargılaması, idari yargı yerince
uyuşmazlığın esası incelenmek suretiyle sonuçlandırılmıştır. Para
cezasına gelince: 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanunun diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş; gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme
yapılmadığı süreçte, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle,
aynı doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından,
Anayasa Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü
doğrultusunda yasal düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı
yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır."
denilmiştir. Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560
sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi
ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş
olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler
Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı
bağlantı sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında
aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da
verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu
işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, Umuru
Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih Ve
486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil 15.5.1930 tarih ve 1608 sayılı
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği, ancak; Encümen kararı ile, idari para cezasının yanısıra idari yargının görev alanına giren kararın(işyerinin ruhsat alıncaya kadar
kapatılması kararı) da
verildiği ve dava konusu edildiği anlaşıldığından; idari para cezasının
hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur. Açıklanan
nedenlerle,İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 7.İdare
Mahkemesi’nce verilen 26.04.2007 gün ve E: 2007/193, K: 2007/815 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.03.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/300 KARAR NO: 2009/46 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi
uyarınca verilen para cezasına karşı yapılan itirazın İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.E.Y. Vekili : Av. A.H.A, Av. M.E.A. Davalı : Muğla
Valiliği- İl Özel İdare Müdürlüğü O
L A Y : Davacının, Muğla ili, Marmaris ilçesi, Söğüt Köyü,
Cumhuriyet Mevkiinde 149 ada 020d-12b-2b pafta, 17 parsel sayılı taşınmaz
üzerine, ruhsat almadan, kaçak yapı yaptığı davalı idarenin teknik
elemanlarınca tesbit edilerek yapı 3194 sayılı yasanın 32. maddesine göre
mühürlenmek suretiyle tatil edilmiş; 12.4.2005 tarih ve 148 sayılı işlem ile
de aynı Yasanın 42. maddesi uyarınca 8.000.- YTL para cezası verilmiştir. Davacı vekili, 12.4.2005 tarih ve 148 sayılı Muğla
Valiliği işleminin iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. MUĞLA İDARE MAHKEMESİ; 20.10.2005 gün ve E:2005/1173,
K:2005/1580 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun, 2., 3., 16., 27., geçici 2.ve 3. madde hükümlerinden bahisle;
Kanunun sistematiği ve gerekçesi dikkate alındığında 1.6.2005 tarihinden
itibaren açılacak bütün idari para cezası davalarında artık 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun uygulanmasının gerekeceği; bu durumda, dava tarihi
itibariyle artık Kabahatler Kanunu kapsamında olan dava konusu idari para
cezasının görüm ve çözümünün adli yargı mercilerinin görev alanında bulunduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar,
temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu defa aynı istemle adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. MARMARİS 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 19.02.2008 gün ve
D.İş No: 2006/975 sayı
ile, Muğla Valiliği İl Özel İdare Müdürlüğünün düzenlediği ceza
ihbarnamesinden, kabahatli hakkında ruhsat almadan (kaçak) yapı yaptığından
bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca para cezası
düzenlendiği ve yapının 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca
mühürlendiğinin anlaşıldığı; yapı tatil zaptında ruhsatsız olarak yapılan
yapının mühürlenmek suretiyle tatil edildiğinin belirtildiği; Anayasa
Mahkemesinin 5.4.2007 tarih 2007/35-36 sayılı kararının özetlenerek ve
Uyuşmazlık Mahkemesinin 4.6.2007 tarih 2007/24-83 ve 2.7.2007 tarih
2007/16-119 sayılı kararlarından bahisle; görev kuralları kamu düzenine
ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı;
bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de
etkili olacağı, davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme,
yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli
olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik
kararı vermesinin gerekeceği; dosyada da 3194 sayılı Kanunun 32. maddesince,
ruhsatsız inşaatının derhal durdurulması, 42. maddesi uyarınca ruhsat
alınmadan veya ruhsat veya eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak
yapılan yapının sahibine para cezası verilmiş olduğu; İmar Kanunu'nun 42.
maddesi uyarınca para cezası verilmesi işlemi, imar mevzuatına aykırı bir
yapılanmanın tespiti, önlenmesi veya giderilmesine yönelik idari bir işlemin
devamı niteliğinde olduğundan, Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesinin (8)
numaralı fıkrası uyarınca idari yaptırım kararının yanı sıra idari yargının
görev alanına giren başka bir kararın da verilmiş olduğunun ve buna bağlı
olarak söz konusu para cezalarına karşı açılacak davalarda idari yargının
görevli olduğunun kabulünün gerektiği, görev kuralları usul hükmünden
olduğundan yargılamanın her aşamasında res'en karar verilebileceği;
Anayasa'nın 153/ son maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi kararları Resmi
Gazetede hemen yayımlanıp yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını,
gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağından mahkemelerince bu karar uyarınca
karar verilmiş bulunulduğu gerekçesiyle görevsizlik ve ayrıca karar
kesinleştiğinde olumsuz görev uyuşmazlığının çözümlenmesi için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine kararı vermiş; bu karar itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.03.2009 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması
gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan
cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da
açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari
niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”
açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş ve
kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği
karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir. 2-2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar
vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma
görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu
belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu
haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamakta ise de,
Marmaris 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan başvurunun 2247 sayılı
Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine
gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3194
sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre verilen para cezasının iptali
istemiyle açılmıştır. 3.5.1985
tarih ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde “Bu Kanun,
yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre
şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlenmiştir” denilmiş; 42.
maddesinin birinci fıkrasında, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine
veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine, fenni
mesule ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse
karşılığı belirli bir yer satan ve alana para cezası verileceği kurala
bağlanmış; anılan Yasa maddesinin itiraz merci olarak sulh ceza mahkemesini
belirleyen beşinci fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 tarihli ve
E:1996/72, K:1997/51 sayılı kararıyla; bir idari işlemin bir bölümünün idari
yargının, diğer bir bölümünün ise adli yargının denetimine bırakılmasında,
kamu yararı bulunmadığı, zira bu işlemlerin, kamu gücünün kullanılmasıyla
ilgili bir idari işlemin devamı ve idari bir yasağa aykırı davranan kişiye
idari bir yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğu, çıkacak uyuşmazlıkların
çözümünde de idari yargının yetkili olacağı, idarenin aynı yapı için aldığı
kararın bir bölümünün idari yargıda bir bölümünün adli yargıda görülmesinin
yargılamanın bütünlüğünü bozacağı, idari bir işlemin bölünerek bir bölümünün
idari yargının bir bölümünün de adli yargının denetimine bırakılmasında
isabet bulunmadığı belirtilmek suretiyle iptal edilmiş olup, yasama organınca
bu konuda düzenleme yapılmamıştır. Anayasa
Mahkemesinin iptal kararını gözeten Uyuşmazlık Mahkemesi, 3194 sayılı
Yasa’nın 42. maddesine göre verilen idari para cezalarına karşı açılan
davaları, göreve ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında
görmüştür. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanunun diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş; gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme
yapılmadığı süreçte, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle,
aynı doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından,
Anayasa Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü
doğrultusunda yasal düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı
yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır."
denilmiştir. Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560
sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi
ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş
olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının, bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler
Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı
bağlantı sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir. Bu
düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi
durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının
verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev
alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı
merciinde görüleceği anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz
hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya
göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği;
ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı
halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
3194 sayılı İmar Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu yapı ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararın (yapı
tatil zaptı düzenlenmesi) da verildiği anlaşıldığından; idari para cezasına
ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü
bir arada değerlendirildiğinde, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
açılacak davanın çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ:
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Marmaris 1.Sulh
Ceza Mahkemesinin 2247 sayılı Yasa’nın 19. madde kapsamında görülen
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Muğla İdare Mahkemesi’nce verilen 20.10.2005 gün ve
E:2005/1173, K:2005/1580 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
02.03.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/380 KARAR NO: 2009/57 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun
uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : H.K. Davalı : Ankara Valiliği, Gençlik ve Spor İl
Müdürlüğü O L A Y : Ankara Valiliği, İl Spor Güvenlik
Kurulu’nun 31.05.2007 tarih ve 2006/2007/09 sayılı kararı ile, 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve
Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’un 12. ve 17. maddesinin ikinci
fıkrasına aykırı hareket ederek çirkin ve kötü tezahüratta bulunduğunun
tespit edildiğinden bahisle 23. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacı
adına idari para cezası verilmiştir. Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. ANKARA 10.
SULH CEZA MAHKEMESİ; 13.07.2007 gün ve 2007/791 Müt. sayı ile; itiraz eden
hakkında 5149 Sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine
Dair Kanunun 23-2 maddesine göre idari para cezası verildiği ve aynı kanunun
28-2 maddesine göre itiraza bakma görevinin Ankara İdare Mahkemesine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. ANKARA 12.
İDARE MAHKEMESİ; 06.06.2008 gün ve E: 2007/1093 sayı ile, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun 2., 5560 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile yeniden
düzenlenen 3., 16. 27. maddeleri ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte
yürürlükte bulunan 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin
Önlenmesine Dair Kanun'un 28.maddesi hükümlerinden söz ettikten sonra; 08.02.2008
tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5728 sayılı Temel Ceza
Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 537. maddesiyle yapılan değişikle 5194
sayılı Kanun'un 28. maddesinde, idari para cezalarında idare mahkemelerini
görevli kılan herhangi bir hükme yer verilmediği, yapılan bu düzenleme ile
5149 sayılı Kanuna göre verilen idari para cezalarına karşı açılan davalara
bakmaya görevli yargı yerine belirleyen herhangi bir hüküm kalmadığı; bu
itibarla, 5149 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezalarına karşı
açılan davaların görüm ve çözümünde görevli yargı yerinin 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun 3. ve 27. maddesi uyarınca belirlenmesinin gerektiği;
her ne kadar, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan
5149 sayılı Kanunu'nun 28. maddesinde, idari para cezalarına karşı yetkili
idare mahkemesine itiraz edilebileceği hükmü yer almakta ise de, görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı, bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının,
geçmişe de etkili olacağı; buna göre, davanın açıldığı andaki kurallara göre
görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ve yeni yasada,
görevli yargı mercii konusundaki değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra
açılacak davalarda uygulanacağına dair bir geçiş hükmü getirilmemiş ise;
davanın açıldığı anda görevli olan, ancak yeni yasaya göre görevsiz hale
gelen mahkemenin görevsizlik kararı vermesinin gerekeceği; nitekim,
Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının da bu yönde olduğu; dava dosyasının
incelenmesinden; davacının, 5149 sayılı Kanun'un 12. ve 17. maddesinin 2.
fıkrasına aykırı hareket ettiğinden bahisle aynı Kanunun 23.maddesi uyarınca
1.316,00 YTL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işleme karşı
Ankara 10. Sulh Ceza Mahkemesi'nin Müteferrik E:2007/791 nolu dosyasında
açtığı davanın, anılan mahkemenin 13.07.2007 tarihli kararı ile, idari para
cezalarına karşı açılan davanın idari yargının görevinde olduğu gerekçesiyle
görev yönünden reddedildiği, bu kararın kesinleşmesi üzerine, para cezasının
iptali istemiyle 25.10.2007 tarihinde mahkeme kayıtlarına giren dilekçe ile
dava açıldığının anlaşıldığı; bu durumda; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
3. maddesinde, bu Kanunun, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanmasının öngörülmesi, 5149 sayılı Kanunu'nun 28. maddesinin 5728 sayılı
Kanunla değişikliğe uğraması ile 5149 sayılı Kanunda idari para cezalarına
karşı açılan davaların idare mahkemesinde görüleceğine dair herhangi bir
hükmün kalmaması karşısında, davacıya 5194 sayılı Kanunu'nun 23. maddesi
uyarınca 1.316,00 YTL idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali
istemiyle açılan bu davanın görüm ve çözümüne, Kabahatler Kanunu'nun 3 ve 27.
maddeleri uyarınca Sulh Ceza Mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna varılmış
olup, görev yönünden Mahkemelerince incelenme olanağının bulunmadığı; 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun 'un 19.
maddesinde, "Adli, idari, askeri yargı mercilerinden birisinin kesin
veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayı
incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik
kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile
görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki
işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.
Mahkemenin gerekçeli kararı, dava dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilir." hükmünün yer aldığı; açıklanan nedenlerle; davacıya, 5149
sayılı Kanuna aykırı davrandığından bahisle 1.316,00YTL idari para cezası
verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan bu davanın görüm ve
çözümünde, yukarıda anılan 5326 sayılı Kanun hükümleri uyarınca Sulh Ceza
Mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna varıldığından, Mahkemelerinin
görevsizliğine, 2247 sayılı Kanunun 19. maddesi uyarınca görevli yargı
yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve
dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar
ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.03.2009 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk
Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare
Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5149
sayılı Kanun’un 12. maddesi ve 17. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı
davranıldığından bahisle 23. maddesine göre verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 28.4.2004 tarih ve 5149 sayılı Spor
Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’un “Amaç”
başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; spor müsabakalarının yapıldığı
alanlar ile bunların eklenti ve çevresinde müsabaka öncesinde, müsabaka
esnasında veya sonrasında şiddetli rekabet ve bunun doğurduğu fanatizm sonucu
patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı, kesici veya delici maddelerin
kullanılmasının, şiddet ve düzensizliğin, kişilik haklarına, ailevî veya
manevî değerlere yönelik hakaret, sövme ve aşağılayıcı slogan ve
davranışların yer aldığı sporun ruhuna, ilke ve kurallarına uymayan kötü
tezahüratın önlenmesi suretiyle huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığı ve
kamu düzeninin sağlanmasına yönelik olarak alınacak önlemler ve uygulanacak
yaptırımlarla ilgili usul ve esasları düzenlemektir” denilmiş; 12.
maddesinde, çirkin ve kötü tezahürat, 17. maddesinde, yasak fiiller,
düzenlenmiş; 23. maddesinin ikinci fıkrasında, 17 nci maddenin ikinci fıkrasına aykırı davranan kişilere
idarî para cezası verileceği; 28. maddesinde, bu Kanuna aykırı
eylemlerde bulunanlar hakkında spor güvenlik kurulunun re'sen veya kendisine
gelen şikâyet ve ihbarlar üzerine yapacağı inceleme sonucunda mahallin en
büyük mülkî idare amiri tarafından ilgili hakkında bu Kanundaki idarî para
cezaları veya tedbirlerin uygulanmasına karar verileceği, bu Kanunda yazılı olan
idarî para cezalarına dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı
tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine itiraz
edilebileceği, itirazın cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı, itiraz
üzerine verilen kararın kesin olduğu, itirazın zaruret görülmeyen hallerde
evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı, idarî
para cezalarının 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunacağı öngörülmüşken, bu
madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 537. maddesiyle, “Bu Kanuna aykırı eylemlerde bulunanlar hakkında
büyükşehir ve il belediye sınırları içinde il spor güvenlik kurulunun, bunun
dışındaki yerlerde ilçe spor güvenlik kurulunun re’sen veya kendisine gelen
şikâyet ve ihbarlar üzerine yapacağı inceleme sonucunda mahallin en büyük
mülkî idare amiri tarafından ilgili hakkında bu Kanundaki idarî para cezaları
veya tedbirlerin uygulanmasına karar verilir. Bu
Kanun hükümlerine göre verilen idarî para cezalarından tahsil edilen miktarın
tamamı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü hesabına aktarılır. Bu paralar Gençlik
ve Spor Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılacak yönetmelik esaslarına göre
yüzde ellisi Engelliler Spor Federasyonu ile engelliler kulüp ve
faaliyetlerine, yüzde ellisi ise fair play kurallarına uygun hareket eden
amatör spor kulüpleri ile okul sporlarının geliştirilmesine ayrılır. Bu Kanunda
belirtilen yasaklara uymayan kişilerin kimlik bilgileri, müsabakanın veya
eylemin yapıldığı mahallin emniyet birimlerince fotoğraflı olarak kaydedilir
ve bu kayıtlardaki kişiler takibe alınır” şeklinde değiştirilmiştir. 5728
sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5149 sayılı Spor
Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’da yapılan
değişiklikle idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye
yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19.maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması
halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza
mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında
adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş;
yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması
sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı
doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa
Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni
düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli olacağı
belirtilmiştir. Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5149 sayılı
Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’da idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik
3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Ankara 12.İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 10. Sulh Mahkemesi’nce verilen
13.07.2007 gün ve 2007/791 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
02.03.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/384 KARAR NO: 2009/60 KARAR TR : 02.03.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.Ş. Vekilleri : Av. A.L.K., Av. H.P. Davalı : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (Emekli Sandığı Gn.
Md.lüğü) O L A Y : Davacı vekili, yedek subay statüsüyle zorunlu
askerlik hizmetini yerine getirmekte iken yaralanan ve bu sebeple vazife
malullüğü aylığı almakta olan müvekkilinin, 5434 sayılı Kanunun Ek 77nci
maddesi uyarınca emsal maaş uygulamasında muvazzaf TSK. personeli olarak
değerlendirilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 28.09.2007 gün
ve 69.534.189 sayılı işlemin iptali istemiyle
idari yargı yerinde dava açmıştır. Dava dilekçesi 15.11.2007 tarihinde davalı idareye tebliğ edilmiş;
davalı idarece 7.12.2007 tarihinde birinci savunma dilekçesi, 14.12.2007
tarihinde de 7.12.2007 tarihli savunmalarına ek savunma dilekçesi mahkeme
kayıtlarına intikal ettirilmiş; anılan dilekçelerde görev itirazında
bulunulmamıştır. Davalı idarenin ilk savunma dilekçesi 18.1.2008 tarihinde davacı
vekiline tebliğ edilmiş ancak davacı taraf ikinci dilekçesini vermemiştir. Mahkemece; dosya tekemmül ettiği için duruşma gününü bildirir Tebliğ
Mazbataları taraflara gönderilmiş, 10.3.2008 tarihinde davalı idareye
tebligat yapılmıştır. Davalı idare vekilince, 14.3.2008 tarihini taşıyan ve
aynı gün mahkeme kayıtlarına giren dilekçe ile davada Askeri İdari Yargının görevli
olduğu ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur. ANKARA
12.İDARE MAHKEMESİ; 11.04.2008 gün ve E: 2007/998 sayı ile, Anayasanın 157.
maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin, askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son
derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağının belirtildiği, 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun 25.12.1981 tarih ve 2568
sayılı Kanun ile değişik 20. maddesinde de aynı hükmün yer aldığı, buna göre,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava konusu
idari işlemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete
ilişkin bulunması" koşullarının birlikte gerçekleşmesinin gerektiği; bir
idari işlemin, "askeri hizmete ilişkin" olup olmadığının
saptanabilmesi için öncelikle işlemin konusuna bakılması gerektiği; eğer
idari işlem; askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre
tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete ilişkin olduğunun kabul edilmesi
gerektiği; daha açık bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemlerin,
idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve
davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve
ödevlerinin, askerlik hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri,
askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda
tesis edilen işlemler olduğu; zorunlu askerlik hizmetini yerine getirmekte
iken yaralanan ve 20.7.2001 tarihinde 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu
hükümleri uyarınca vazife malulü olarak emekliye sevk edilen davacı
tarafından, emekli aylıklarının 5434 sayılı Kanunun Ek 77. maddesi uyarınca
Türk Silahlı Kuvvetleri personeli olan emsalleri esas alınarak yükseltilmesi
için yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan bu
davada, Sosyal Güvenlik Kurumunca dava konusu işlem tesis edilirken ve bu
işlemin yargısal denetimi sırasında, askeri kural ve gerekler yönünden bir
değerlendirme yapılması gerekmediğinden, dava konusu işlemin askeri hizmete
ilişkin olduğundan söz etmenin mümkün olmadığı, bu durumda; her ne kadar
davacının "asker kişi" olduğunda şüphe bulunmamakta ise de, Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığınca davacının vazife malullüğü aylığının
yükseltilmemesi yönünde tesis edilen işlemin "askeri hizmete"
ilişkin olmaması karşısında, davanın görüm ve çözümü genel idari yargı
yerinin görevinde olduğundan, davalı idarenin görev itirazının yerinde
görülmediği gerekçesiyle; davalı idarenin görev itirazının reddine karar
vermiştir. Davalı
vekilince, 13.5.2008 havale tarihli dilekçe ile, Askeri İdari Yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması isteminde bulunulmuştur. ASKERİ
YÜKSEK iDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI :16.09.2008 gün ve 2008/9 sayı ile; 1602
sayılı Askeri Yüksek idare Mahkemesi Kanununun 20. ve 21. madde hükümlerine
yer verildikten ve Anayasanın, Askeri Yüksek idare Mahkemesi başlıklı 157nci
maddesinden bahisle; uyuşmazlık konusunun Askeri idari Yargı yerinde
görülebilmesi için iki koşulun bir arada gerçekleşmesinin gerektiği; "Asker
kişiyi ilgilendirme" koşulundan davacının hizmette ya da görevden
ayrılmış ve 1602 sayılı Kanunun 20nci maddesinde sayılan asker kişilerden
olması anlaşılabileceği gibi, işlemin "bir asker kişi gözetilerek"
tesis edilmesi halinde de davacının bu asker kişiden hareketle menfaat ihlali
iddiasında bulunan kişilerden (Örneğin; eşi, ana-babası, çocukları vs.)
olması halinde de söz konusu koşulun gerçekleştiğinin kabul edildiği; diğer
koşulun ise davaya konu işlemin "askeri hizmete ilişkin" olması
koşulu olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesinin birçok kararında belirtildiği üzere
idari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete
ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna
bakılmasının gerektiği, eğer idari işlem askeri gereklere, askeri usul ve
yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete
ilişkin bulunduğunun kabul edilmesi gerektiği, daha açık bir ifadeyle, askeri
hizmete ilişkin idari işlemlerin, idarece bir asker kişinin askeri yeterlik
ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri geçmişi, asker kişi olmaktan
kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı, askeri görev
yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek ve gelenekler göz önünde
tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemler oldukları; bu
açıklamalar ışığında dava konusu olay incelendiğinde; "asker kişi"
olduğunda şüphe bulunmayan davacı tarafından açılmış bulunan bu davanın
konusunun, yedek subay statüsüyle zorunlu askerlik hizmetini yerine
getirmekte iken askerlik vazifesinin sebep ve tesiriyle yaralanan ve bu
nedenle vazife malullüğü aylığı almakta olan davacının, 5434 sayılı Kanunun
Ek 77 nci maddesi uyarınca emsal maaş uygulamasında muvazzaf TSK. personeli
gibi değerlendirilip değerlendirilemeyeceğine ilişkin olması karşısında tesis
edilen dava konusu işlemde "askeri hizmete ilişkin olma" şartının
da gerçekleşmiş olduğunun kabulü ile davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek
idare Mahkemesinin görevli olduğunun değerlendirildiği; açıklanan nedenlerle;
2247 sayılı Yasanın 10, 12 ve 13ncü maddeleri gereği görev uyuşmazlığının
halli için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, Ankara 12 nci
idare Mahkemesinin görevli olduğuna dair 11.04 2008 tarih ve E.2007/998
sayılı kararın kaldırılmasına karar verilmesinin gerektiği yolunda karar
vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 02.03.2009 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen
koşulları taşımayan başvurunun, anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi
gerektiği yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun başvurunun
reddi gerektiğine ilişkin sözlü; AYİM Savcısı Fikret Eres’in davada askeri
idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı açıklamaları da dinlendikten
sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 10. maddesinde, “Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir. Yetkili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için, görev
itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza mahkemelerinde
delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde de dilekçe ve
savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı yerlerinin de
kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları şarttır. Görev itirazının yargı
merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev
konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın
bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar
verilmiş bulunmasına bağlıdır. Uyuşmazlık çıkarma
isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli yargı
yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı yararına ileri
sürülmüş ise Danıştay Başkanunsözcüsü, askeri ceza yargısı yararına ileri
sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı yararına ileri
sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanunsözcüsüdür. Görev itirazının reddine
ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret
kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez” denilmiş; 27. maddesinde
ise, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev
uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği;
yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği
kuralına yer verilmiştir. Öte yandan 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanununun “Tebligat ve cevap verme”
başlıklı 16. maddesinde; “1. Dava dilekçelerinin ve eklerinin birer
örneği davalıya, davalının vereceği savunma davacıya tebliğ olunur. 2. Davacının
ikinci dilekçesi davalıya, davalının vereceği ikinci savunma da davacıya
tebliğ edilir. Buna karşı davacı cevap veremez. Ancak, davalının ikinci
savunmasında, davacının cevaplandırmasını gerektiren hususlar bulunduğu,
davanın görülmesi sırasında anlaşılırsa, davacıya cevap vermesi için bir süre
verilir. 3. Taraflar,
yapılacak tebliğlere karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap
verebilirler. Bu süre, ancak haklı sebeplerin bulunması halinde, taraflardan
birinin isteği üzerine görevli mahkeme kararı ile otuz günü geçmemek ve bir
defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir. Sürenin geçmesinden sonra yapılan
uzatma talepleri kabul edilmez. 4. Taraflar,
sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere
dayanarak hak iddia edemezler. 5. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/8 md.)
Davalara ilişkin işlem dosyalarının aslı veya onaylı örneği idarenin savunması
ile birlikte, Danıştay veya ilgili mahkeme başkanlığına gönderilir.”
denilmiştir. Olayda, Ankara 12. İdare Mahkemesi’nce bakılan
davada, davalı idare vekilince, birinci ve ek savunma dilekçesinde görev
itirazında bulunulmadığı; Davalı idarenin birinci savunma dilekçesinin
18.1.2008 tarihinde davacı vekiline tebliğ edildiği, davacı tarafın tebliğ
tarihinden itibaren otuz gün içinde ikinci dilekçesini
vermediği nedeniyle, davalı idare için yeni bir savunma hakkının kalmadığı ve
dosyanın tekemmül ettiği; bu aşamadan sonra davalı idare vekilince, 14.3.2008
tarihini taşıyan ve aynı gün mahkeme kayıtlarına giren dilekçe ile
davada Askeri İdari Yargının görevli olduğu ileri sürülerek görev itirazında
bulunulduğu anlaşılmıştır. Bu durumda; davalı idare vekili tarafından, Ankara
12. İdare Mahkemesinde dilekçe ve savunma evresi tamamlandıktan sonra yapılan
görev itirazının süresinde olduğunun kabulü mümkün değildir. Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun, anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 02.03.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/60 KARAR NO: 2009/88 KARAR TR : 13.04.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Davacıya ait ağaçların, taşınmazın imar uygulaması sonucu yol ve kanal olarak
ayrılması nedeniyle kesilmesinden dolayı uğranılan zararın tazmini istemiyle
açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacılar : 1- Y.D., 2- E.D. Davalı : Yahyalı Belediye Başkanlığı Vekili : Av. G.T. O L A Y : Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak Belediye
tarafından kesilen ağaçlarının bedelini bilirkişi marifetiyle tespit ettiren
davacılar, Yahyalı, Yüzüncüyıl Mahallesi, Kocaçay mevkiinde
mülkiyeti kendilerine ait olan 57 ada 30,32, 36 parsel
sayılı taşınmazlar üzerinde bulunan bahçelerinden İmar Yasası’nın 18.
madde uygulaması sırasında yol ve dere yatağının geçirilmesi suretiyle,
çeşitli meyve ağaçları ile yetişmiş kavak ağaçlarının herhangi bir bedel
ödenmeden kesildiğini, bu nedenle, bahçelerinde bulunan ağaçların kesilmesi
suretiyle meydana gelen 5.499.34YTL zararının yasal faizi ile birlikte davalı
Belediyeden tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. YAHYALI SULH HUKUK MAHKEMESİ;
27.7.2007 gün ve E:2007/127, K:2007/189 sayı ile Davacıların,
mülkiyeti kendilerine ait olan 57 ada 30,32, 36 parsel sayılı taşınmazlar
üzerinde belediye tarafından İmar Yasasının 18. maddesinin uygulanması
sonucunda bu taşınmazlar üzerinde bulunan ağaçların belediye tarafından
kesilerek toplam 5.499.34 YTL zararlarının meydana geldiğini ve söz konusu
miktarın davalıdan alınarak kendilerine verilmesini mahkemelerinden talep
ettiği; Davacıların mahkemelerindeki benzer mahiyetteki beyanlarında, dava
dilekçelerini aynen tekrar ettiği, kendi arsalarında Belediyenin düzenleme
ortak payı olarak aldığı kısım üzerindeki ağaçları haberleri olmadan
kestiğini beyan ettikleri; Davalı vekilinin cevap dilekçesinde ve
mahkemelerindeki beyanlarında, söz konusu parselin üzerinde kalan ağaçların
kesileceği yönünde belediye tarafından ilan yapıldığını, ayrıca kesilen
ağaçların önceki arazi sahiplerine bırakıldığını, belediyenin yapmış olduğu
imar düzenlemesinin idari bir işlem olduğu dolayısıyla görevsizlik kararı
verilmesini talep etmiş olduğu; yapılan açık yargılama ve toplanan deliller
sonucunda, mahkemelerince davacılar tarafından davalı belediyenin İmar
Yasasının 18. maddesine dayanarak yapmış olduğu arazi ve arsa düzenlemesi
kapsamında kendi arazilerinden düzenleme ortak payı olarak belediyeye geçen
yerler üzerindeki ağaçların belediye tarafından kesilmesi sonucunda ortaya
çıkan zararın tazminini istediklerinin anlaşıldığı; yerleşik Yargıtay
uygulamalarından da anlaşıldığı üzere, Belediye tarafından ilçe merkezinde
imar düzenlemesi yapmak amacı ile İmar Yasasının 18. maddesine dayanarak
yapılan işlemin idari bir işlem olduğunun kuşkusuz olduğu, bu idari işlem
sonucunda düzenleme ortak payı olarak belediyenin mülkiyetine geçen yerler
üzerindeki ağaçların kesilmesinin de bu idari işlemin devamı niteliğindeki
bir işlem olduğu, dava konusu olayda davacıların, ağaçlarının davalı belediye
tarafından kesilmesi sebebi ile uğradıkları zararın tazminini istemiş bulundukları,
bir kamu kurumu niteliğindeki belediyenin İmar Yasasına dayanarak
gerçekleştirdiği eylem idari bir işlem olduğundan, İdari Yargılama Usulü
Kanununun 2. maddesi hükmünce bu işlemden doğan zararın da idari işlemden
kaynaklanan ve tam yargı davasına konu oluşturan bir zarar niteliğinde
olduğu, bu itibarla, davanın idari yargının görev alanına girdiği
sonucuna varıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz
edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacılar,
bu kez aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. KAYSERİ
1. İDARE MAHKEMESİ; 4.2.2008 gün ve E:2007/483 sayı ile, Davacılar Y.ve E. D.
tarafından, mülkiyeti kendilerine ait bulunan Kayseri İli Yahyalı ilçesi Kocaçay
Mevkiinde ve Tapunun 57 ada 30-32-36 parsel sayılarında kayıtlı bulunan
taşınmazlarında bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar Kanunun 18 inci maddesi
uyarınca yapılan imar uygulaması sonrasında, taşınmazlar üzerinde bulunan
ağaçların Yahyalı Belediyesince kesilmesi sonucu uğranıldığı belirtilen
5.499,34 YTL zararın tazmini istemiyle Yahyalı Belediye Başkanlığı'na karşı
dava açıldığı, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2. maddesinden söz ederek, idari
eylemin, idarenin işlevi sırasında bir
hareketi, bir olayı, bir tutumu; idari karar ve işlemle ilgisi olmayan, başka bir deyişle,
öncesinde, temelinde bir idari karar veya işlem olmayan salt maddi
tasarrufları anlattığı, hukuk devleti olmanın kaçınılmaz gereklerinden biri
olarak, kamu gücünü kullanan idarenin, tek yanlı iradesiyle idari işlem
tesisinden önce bu işlemin maddi ve hukuki sebeplerini ortaya koymasının
zorunlu olduğu, idarenin hiç bir
kurala dayanmayan keyfi uygulamalarının, idare hukukunun konusuna giren
"idari eylem" veya "idari işlem" olarak kabulünün
olanaklı bulunmadığı, idarenin, açık ve ağır biçimde kanunilikten ve
hukukilikten yoksun olan bu eylemlerinin "haksız fiil" olarak kabul
edileceği, dosyanın incelenmesinden, davacılar Y. ve E. D. tarafından.
Mülkiyeti kendilerine ait bulunan Kayseri İli Yahyalı İlçesi Kocaçay
mevkiinde ve Tapunun 57 ada 30-32-36 parsel sayılarında kayıtlı bulunan
taşınmazların da bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar Kanunun 18 inci maddesi
uyarınca yapılan imar uygulaması sonrasında, taşınmazlar üzerinde bulunan
ağaçların Yahyalı Belediyesince kesilmesi sonucu uğranıldığı belirtilen
5.499,34 YTL zararın tazmini istemiyle Yahyalı Sulh Hukuk Mahkemesi’nde
E:2007/127 sayılı esas sayılı davanın açıldığı, anılan mahkemenin 27.7.2007
gün ve K: 2007/189 sayılı kararıyla, idari işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın
görümünde idari yargının görevli bulunduğu gerekçesiyle davanın görev
yönünden reddedildiği, kararın kesinleşmesi üzerine bakılan davanın
açıldığının anlaşıldığı; olayda, Yahyalı Belediyesi tarafından, 3194 sayılı
İmar Kanunun 18. maddesi uyarınca yapılan uygulama sonucunda düzenleme
ortaklık payı olarak belediye adına tescil edilen parseller üzerinde
davacılara ait bulunan ağaçların idari bir işlem tesis edilmeksizin
kesildiğinin görüldüğü; parselasyon işleminin, imar hududunda bulunan binalı
veya binasız arsa ve arazilerin düzenlemesi olduğu. bunun dışında,
parselasyon yapma yetkisinin bu arsa ve arazilerin üzerindeki menkul ve
gayrimenkul mallar üzerinde kamulaştırma veya başkaca bir idari karar almadan
tasarrufta bulunma yetkisi vermeyeceği, idarece herhangi bir ayni hakka
müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konu taşınmaza kamulaştırmasız el
atıldığı veya plan ve projeye aykırı iş görüldüğü iddiasıyla açılacak
müdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazmini davalarının ise, mülkiyete
tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre
adlı yargı yerinde çözümleneceğinin, yerleşik yargısal içtihatlarla kabul
edilmiş bulunduğu; bu durumda, idarenin, mülkiyeti davacıya ait olan ağaçları
haksız fiil neticesinde kesmesi neticesinde meydana gelen zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin
hükümlerine göre adli yargı yerince çözümlenmesi gerekeceği, bu nedenlerle, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanun'un 19 uncu
maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dava dosyasının
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine; bu konuda yüksek Mahkemece karar
verilinceye kadar yargılamanın ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 13.04.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde
öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3194
sayılı Kanun’un 18. madde uygulaması sonucu davacılara ait olan taşınmazların
bir kısmının yol ve kanal olarak ayrılması nedeniyle bu yerlerdeki çeşitli
meyve ve yetişmiş kavak ağaçlarının herhangi bir bedel ödenmeden kesilmesi
suretiyle meydana gelen 5.499.34YTL zararın yasal faizi ile birlikte davalı
Belediyeden tahsili istemiyle açılmıştır. Davalı
idarece verilen savunmada, Belediyece yapılan 18. madde uygulaması ile ilgili
işlemlerin 2006 yılı ortalarında tamamlanarak kesinleşmesine rağmen,
Belediyece 18. madde uygulamasının fiiliyata geçirilmesine ilişkin yer belirleme
ve bu paralelde ağaç kesim işlemlerinin 2007 yılı ortalarında yapıldığı, yine
bu süre içerisinde mal sahiplerine taşınmazlar üzerindeki ağaçlarını
kesmeleri konusunda çeşitli şekillerde ve defaatle uyarı ve ihtarlarda
bulunulduğu ve aksi halde söz konusu ağaçların Belediye ekiplerince
kesileceğinin bildirildiği, ancak, tüm bunlara rağmen davacılar tarafından
herhangi bir işlemde bulunulmadığı ve akabinde ağaçların Belediye ekiplerince
kesilmesini müteakip söz konusu davanın ikame edildiği, ayrıca kesilen
ağaçlara Belediye Başkanlığınca el konulmayıp, sahibinin alması amacıyla
taşınmaz üzerinde bırakıldığı belirtilmiştir. Olayda,
3194 sayılı Kanun’un 18. madde uygulaması sonucu davacılara ait olan
taşınmazların bir kısmının (düzenleme ortaklık payı olarak alınarak) yol ve
kanal olarak ayrıldığı, taşınmazların zemininin uyuşmazlık konusu
yapılmadığı, bu taşınmazlardaki çeşitli meyve ve kavak ağaçlarının herhangi
bir bedel ödenmeden kesilmesi nedeniyle uğranılan zararın tazmini istemiyle
dava açıldığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem
ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir. Açıklanan
nedenle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun reddi gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle, Kayseri 1.İdare
Mahkemesinin 4.2.2008 gün ve E:2007/483 sayılı
BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 13.4.2009 gününde Üyeler Mustafa KICALIOĞLU ile
Mahmut BİLGEN’in KARŞI OYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi. KARŞI
OY 2981 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi uyarınca "Bu
maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar,
belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz." 16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı Yargıtay İçtihadı
Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine girişilmeksizin idare
tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu tüzel kişiliği aleyhine
el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın mülkiyetinin kamu tüzel
kişiliğine devri karşılığında tazminat davası açabilir. Yargıtay 5. Hukuk
Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür davaların kamulaştırmasız el
atma davası olarak adli yargı yerinde görülmesi gerektiği kabul edilmiştir. (Y5HD.
1.5.2006, E.2006/2677,K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmalığın adli yargı
yerinde çözülmesi gerektiği, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile
Sulh Hukuk Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılmasına karar
verilmesi düşüncesinde olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne
katılamıyoruz. Üye Üye Mustafa KICALIOĞLU Mahmut
BİLGEN —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/386 KARAR NO: 2009/91 KARAR TR : 13.04.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.K. Davalı : Maliye Bakanlığı O L A Y : Davacı, mecburi hizmet yükümlüğünü tamamlamadan
istifa ettiğinden bahisle Türk Lirası üzerinden yapılan ödemelerden (maaş, ek
ödeme, yol gideri ve diğer ödemeler) kalan mecburi hizmetine isabet eden
28.573,01 YTL'nin iki kat fazlası ve faiziyle birlikte tahsiline ilişkin
Maliye Bakanlığı'nın 21.10.2006 gün ve 29672 sayılı işleminin iptali
istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır. Dava dilekçesi 1.2.2007 tarihinde davalı idareye tebliğ edilmiş; davalı
idarece 2.3.2007 tarihinde birinci savunma dilekçesi; davacının ikinci
dilekçesine karşılık 11.7.2007 tarihinde ikinci savunma dilekçesi mahkeme
kayıtlarına intikal ettirilmiş; anılan dilekçelerde görev itirazında
bulunulmamıştır. Mahkemece; dosya tekemmül ettiği için duruşma gününü bildirir Tebliğ
Mazbataları taraflara gönderilmiş, 15.10.2007 tarihinde davalı idareye
tebligat yapılmıştır. Duruşma
12.11.2007 tarihinde yapılmış; duruşmada, Davalı İdareyi temsilen katılan Hazine
Avukatı tarafından, uyuşmazlığın çözümünün Adli Yargının görevine girdiğinden
bahisle görev itirazında bulunulmuştur. ANKARA
16. İDARE MAHKEMESİ; 16.11.2007 gün ve E:2006/510 sayı ile, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde; İdari dava türlerinin; idari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı açılan iptal davaları; idari işlem ve
eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan
tam yargı davaları; kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her
türlü idari sözleşmelerden dolayı açılan davalar olarak sayılmış; idari
yargının idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimini yapmakla
görevli olduğunun kurala bağlanmış bulunduğu; İdarenin, idare hukuku alanında
kamu gücüne dayalı olarak re’sen ve tek yanlı irade açıklaması sonucu tesis
etmiş olduğu işlemlere, hukuk alanında yeni durumlar oluşturmasıyla idari
işlem kimliği kazandırmakta ve kural olarak bu işlemlerin özel yasal
düzenlemeler dışında, idari yargı denetimine tabi bulunduğu; olayda davalı
idarece uyuşmazlığın davacı ile davalı idare arasında yapılan Yurtdışına
Gönderilecek Kamu Personeli Sözleşmesinden kaynaklandığı ve bu nedenle İdari
Yargı Mahkemelerinin görevli olmadığı iddia edilmekte ise de; uyuşmazlık
davacının mecburi hizmetine isabet eden yurtdışı giderlerinin iki katı ve
yasal faiziyle birlikte ödenmesinin istenilmesine ilişkin idari işlemden
kaynaklandığından, davanın görüm ve çözümünün İdari Yargının görevine girdiği
gerekçesiyle; davalı idarenin görev itirazının reddine karar vermiştir. Davalı
idarece, 21.3.2008 havale tarihli dilekçe ile Adli Yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması isteminde bulunulmuştur. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; 22.09.2008 gün ve 2008/137279 sayı ile, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu'nun Bilgilerini artırmak üzere dış memleketlere
gönderilme başlıklı 78., Bilgilerini artırmak için yabancı memleketlere
gönderilenlerin hak ve yükümlülükleri başlığını içeren 79., Bilgilerini
artırmak üzere dış memleketlere gönderilme esasları başlıklı 80.maddeleri ile
80.maddeye dayanılarak çıkarılan "Yetiştirilmek Üzere Yurt Dışına
Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmeliğin 17.maddesinden bahisle; 657
sayılı Kanunun 79.maddesinde, sürelerinin bitiminde görevlerine
başlamayanların, çekilmiş sayılanların aylık ve yol giderleri de dahil olmak
üzere kendilerine kurumlarca yapılmış bulunan bütün masrafları iki kat
olarak, görevlerine başlayıp da yükümlü bulundukları mecburi hizmetini
bitirmeden ayrılanların veya bir ceza sebebi ile memurluktan çıkarılmış
olanların mecburi hizmetlerinin eksik kalan kısmı ile orantılı miktarın iki
kat olarak ödeneceğinin taahhüt edilmiş olduğu, yüklenme ve taahhüt senedine
dayanılarak açılacak bir alacak davası yoluyla hükmen tahsil yönteminin
benimsendiğinin anlaşıldığı; olayda, lisansüstü eğitim için yurt dışına
gönderilmiş bulunan davacıdan, lisansüstü eğitimine başlaması nedeniyle
ayrıca yüklenme ve kefalet senedi istenmiş olup, yurt içinde hesabına eğitim
gördüğü Maliye Bakanlığı'na karşı mecburi hizmet yükümlülüğü ya da parasal
karşılığı taahhüt edilmek suretiyle davalı Bakanlık ile lisansüstü eğitim
gören Mehmet Koyuncu arasında, tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerini
içeren bir sözleşme ilişkisi kurulduğunun açık olduğu; bu duruma göre, olayda
kamu görevlisinin yükümlülüğünü yerine getirmediğine ilişkin idarece kamu
gücüne dayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilmiş bir işlem bulunmaması
ve ilgilinin de idare ile böyle bir uyuşmazlık bulunduğu yolunda iddiası
olmaması karşısında, davacının borçlu olmadığının tespiti amacıyla açılan
davanın, taraflar arasındaki sözleşmeden (yüklenme ve kefalet senedinden)
doğan alacak-borç ilişkisi nedeniyle özel hukuk hükümlerine göre görüm ve
çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu, açıklanan nedenlerle; 2247
sayılı Kanunun 10. ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığına gönderilmesine
karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 13.04.2009 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen
koşulları taşımayan başvurunun, anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi
gerektiği yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ
ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi gerektiğine ilişkin
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 10. maddesinde, “Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir. Yetkili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için, görev
itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza mahkemelerinde
delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde de dilekçe ve
savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı yerlerinin de
kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları şarttır. Görev itirazının yargı
merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev
konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın
bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar
verilmiş bulunmasına bağlıdır. Uyuşmazlık çıkarma
isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli yargı
yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı yararına ileri
sürülmüş ise Danıştay Başkanunsözcüsü, askeri ceza yargısı yararına ileri
sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı yararına ileri
sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanunsözcüsüdür. Görev itirazının reddine
ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret
kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez” denilmiş; 27. maddesinde
ise, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev
uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği;
yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği
kuralına yer verilmiştir. Öte yandan 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun
“Tebligat ve cevap verme” başlıklı
16. maddesinde; “1. Dava dilekçelerinin ve eklerinin birer örneği
davalıya, davalının vereceği savunma davacıya tebliğ olunur. 2. Davacının
ikinci dilekçesi davalıya, davalının vereceği ikinci savunma da davacıya tebliğ
edilir. Buna karşı davacı cevap veremez. Ancak, davalının ikinci
savunmasında, davacının cevaplandırmasını gerektiren hususlar bulunduğu,
davanın görülmesi sırasında anlaşılırsa, davacıya cevap vermesi için bir süre
verilir. 3. Taraflar,
yapılacak tebliğlere karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap
verebilirler. Bu süre, ancak haklı sebeplerin bulunması halinde, taraflardan
birinin isteği üzerine görevli mahkeme kararı ile otuz günü geçmemek ve bir
defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir. Sürenin geçmesinden sonra yapılan
uzatma talepleri kabul edilmez. 4. Taraflar,
sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere
dayanarak hak iddia edemezler. 5. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/8 md.)
Davalara ilişkin işlem dosyalarının aslı veya onaylı örneği idarenin savunması
ile birlikte, Danıştay veya ilgili mahkeme başkanlığına gönderilir.”
denilmiştir. Olayda, Ankara 16. İdare Mahkemesi’nce bakılan
davada, davalı idarece; birinci ve ikinci savunma dilekçelerinde görev
itirazında bulunulmadığı; dosya tekemmül ettikten sonra yapılan duruşmada
davalı idare vekilince, davada Adli Yargının görevli olduğu ileri
sürülerek görev itirazında bulunulduğu anlaşılmıştır. Bu durumda; davalı idare vekili tarafından, Ankara
16. İdare Mahkemesinde dilekçe ve savunma evresi tamamlandıktan sonra yapılan
görev itirazının süresinde olduğunun kabulü mümkün değildir. Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun, anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 13.04.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2008/442 KARAR NO: 2009/92 KARAR TR : 13.04.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca
verilen idari para cezasına karşı açılan davanın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Bensu Giyim Sanayi
ve Ticaret A.Ş. Vekili : Av. İ.Y. Davalı : İstanbul Valiliği O L A Y : İstanbul Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü’nün 17.6.2005
gün ve 452 sayılı işlemi ile, Çevre Kanunu’nun 12/2 maddesi hükmünü ihlalden
aynı Kanunun 21/c-21/son maddesi gereğince idari para cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. İSTANBUL 4. İDARE MAHKEMESİ;
30.11.2005 gün ve E:2005/1823, K:2005/2122 sayı ile, davanın, davacının Çevre
Kanunu’nun 12/2 maddesini ihlal ettiğinden bahisle aynı Kanunun 21. maddesi
uyarınca 4.868,56YTL para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin 17.6.2005
tarihli işlemin iptali istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
2, 3, 16, geçici 2, geçici 3 ve 27. maddelerinden söz ederek, Kabahatler
Kanunu’nun sistematiği ve gerekçesi dikkate alındığında 1.6.2005 tarihinden
itibaren açılacak bütün idari para cezası davalarında artık 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun uygulanması gerekeceği, bu durumda, dava tarihi
itibariyle artık Kabahatler Kanunu kapsamında olan dava konusu idari para
cezasının görüm ve çözümünün adli yargı mercilerinin görev alanında bulunduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek
kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur. BAĞCILAR 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 18.1.2007 gün ve E:2006/458 Müt.,
K:2006/458 Müt. sayı ile, davacı muteriz vekili dava dilekçesinde özetle,
müvekkili şirket hakkında Çevre Kanunu’nun 12/2 maddesinin ihlali nedeniyle
müvekkili şirket hakkında İstanbul Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü’nün
17.5.2005 tarih ve 452 sayılı idari para cezası yazısı ve İstanbul
Valiliği’nin 17.6.2005 tarihli onay yazıları ile müvekkili şirkete verilen
idari para cezasının kaldırılması istemi ile İstanbul 4. İdare Mahkemesi’ne
2005/1822 Esas sayılı dosyası ile itiraz davası açtıklarını, anılan
Mahkemenin görevsizlik kararı verdiğini belirterek söz konusu idari para
cezasının kaldırılarak yatırmış oldukları 4.868,56YTL'nin müvekkiline
iadesine karar verilmesini talep ettiği, dosya arasında mevcut İstanbul 4.
İdare Mahkemesi’nin 2005/1822 Esas ve 2005/2122 Karar sayılı ilamında, davacı
Bensu Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.'nin açtığı davada görev yönünden red kararı
vermiş olduğunun görüldüğü, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 25. maddesinde,
idari cezalara karşı cezanın tebliğ tarihinden itibaren en geç 7 gün
içerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir denildiği, 6.12.2006
tarihinde kabul edilen 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinin 30.3.2005 tarihli
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştirdiği, 31. maddenin 1/a
maddesinde, “idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanır” denilmekte
olduğundan 2872 sayılı Kanun’un 25. maddesinde, bu kanunda yazılı olan idari
para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içerisinde yetkili
idare mahkemesine itiraz edilebilir denilmekte olduğundan, 2872 sayılı
Kanun’un 25. maddesinde görevli yargı yeri idari yargı olarak
belirtildiğinden 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesi gereğince görevli yargı
yerinin artık idari yargı olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vererek,
itiraza konu idari para cezası hakkında İstanbul 4. İdare Mahkemesi 2005/1822
Esas, 2005/2122 Karar sayılı, 30.11.2005 tarihli görev yönünden red kararı
vermiş olduğundan, görevli yargı merci tayini için karar kesinleştiğinde
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiş; bu karar
kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 13.4.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre: Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik
kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile
görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki
işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik
kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki,
başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine
değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir. Bu
haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamakta ise de,
davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek, Bağcılar 1. Sulh
Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi
kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan
görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ : Dava, 2872
sayılı Kanun’un 12 ve 21. maddelerine göre verilen para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 9.8.1983 gün ve 2872
sayılı Çevre Kanunu’nun 12. maddesinde, denetim, bilgi verme ve bildirim
yükümlülüğü düzenlenmiş; 21. maddesinde(Mülga: 26/4/2006 – 5491/24 md.)
Kuruluş ve işletmelere verilecek idari nitelikte cezalar belirtilmiş; anılan
Yasanın 25. maddesinin birinci fıkrasında, idari cezalara karşı 7 gün içerisinde
idare mahkemesine itiraz edilebileceği yolunda düzenleme mevcut iken, 2872
sayılı Çevre Kanunu’nun 26.4.2006 günlü, 5491 sayılı Yasanın 17. maddesiyle
değiştirilen 25. maddesinde, “Bu Kanunda öngörülen idari yaptırımların
uygulanmasını gerektiren fiillerle ilgili olarak yetkili denetleme
elemanlarınca bir tutanak tanzim edilir. Bu tutanak denetleme elemanlarının
bağlı bulunduğu ve idarî yaptırım kararını vermeye yetkili mercie intikal
ettirilir. Bu merci, tutanağı değerlendirerek gerekli idarî yaptırım kararını
verir. İdarî yaptırım kararı, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat
Kanunu hükümlerine göre idarî yaptırım kararını veren merci tarafından
ilgiliye tebliğ edilir. İdari
yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare
mahkemesinde dava açılabilir. Dava açmış olmak idarece verilen cezanın
tahsilini durdurmaz. İdari
para cezalarının tahsil usûlü hakkında 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır. Ceza
vermeye yetkili kurum ve merciler tarafından tahsil edilen idarî para
cezaları, Maliye Bakanlığından izin alınarak Bakanlıkça bastırılan ve
dağıtılan makbuz karşılığında tahsil edilir. Bu
Kanuna göre verilecek idarî para cezalarında ihlalin tespiti ve cezanın
kesilmesi usûlleri ile ceza uygulamasında kullanılacak makbuzların şekli,
dağıtımı ve kontrolüne ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığının görüşü
alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." denilmiştir. Buna göre,
2872 sayılı Çevre Kanunu’nda belirtilen idari yaptırım kapsamındaki idari
para cezalarına karşı açılacak davalarda idare mahkemesi genel görevli
kılınmış, ancak idarî para cezalarının tahsil usûlü hakkında Kabahatler Kanunu
hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, dava konusu edilen idari para cezasına ilişkin yasa kuralı
değiştirilmiş ve yeni düzenleme 13.5.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş
olduğuna göre, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk
ilkesi karşısında, 2872 sayılı Yasa’nın 21. maddesine göre verilen idari para
cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin
görevli olduğu kuşkusuzdur Kaldı ki,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü,
5560 sayılı Yasa’nın 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren 31. maddesinde
"(1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde, b) Diğer
genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi
yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır" denilmiş olup,
2872 sayılı Yasa’da bu cezalara karşı idare mahkemesinde dava
açılabileceğinin belirtilmesi karşısında, idari para cezasına karşı yapılan
itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu anlaşılmaktadır.
Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında görülen başvurusunun
kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :Davanın
çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Bağcılar 1.Sulh Ceza Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında görülen
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile İstanbul 4. İdare
Mahkemesi’nce verilen 30.11.2005 gün ve E:2005/1823, K:2005/2122
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.4.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/56 KARAR NO: 2009/95 KARAR TR : 13.04.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca verilen
idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Dalan Yağ Endüstri Anonim Şirketi Vekili : Av. Ö.K. Davalı : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı O L A Y : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Aydın Bölge
Müdürlüğü’nün 11.3.2008 gün ve 4926 sayılı işlemi ile, 4857 sayılı İş
Kanunu’nun 78. maddesine muhalefet edildiğinden bahisle 108. maddesine
dayanılarak aynı Kanunun 105. maddesine göre para cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. AYDIN 2. SULH
CEZA MAHKEMESİ; 24.4.2008 gün ve 2008/317 D.İş sayı
ile,
5326 sayılı Kanun’un 3. maddesinden söz ederek, itiraza konu olan idari
yaptırım kararının 4857 sayılı Kanun hükümleri gereği verildiği ve bu Kanunun
105/2 ve 108/2 maddeleri gereğince cezaya karşı itirazın idare mahkemesine
yapılacağı, yani 5326 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre aksi bir hüküm olduğu
için Kabahatler Kanunu’nun itiraz yönündeki bölümü ve hükümlerinin uygulanmayacağı,
itirazı incelemeye yetkili ve görevli mahkemenin idare mahkemesi olduğu,
Mahkemelerinin görevinin bittiği, usul hükümlerinin Kanunun yürürlüğe girdiği
anda uygulanacağı sebebiyle Mahkemelerinin bu konuda karar verme yetkisinin
bulunmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, söz
konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır. AYDIN
1. İDARE MAHKEMESİ; 15.9.2008 gün ve E:2008/1496, K:2008/1334 sayı ile,
davanın, davacı şirkete 4857 sayılı Yasa'nın 78/2. maddesinde belirtilen
işletme belgesini almadan işyerini açtığından bahisle aynı Kanunun 108.
maddesine dayanılarak 105/2. maddesi gereğince 904,00YTL idari para cezası
verilmesine ilişkin 11.03.2008 tarih ve 4928 sayılı Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı Aydın Bölge Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açıldığı,
10.06.2003 tarih ve 25134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4857 sayılı İş
Kanunu'nun "İdari Para Cezalarının Uygulanmasına İlişkin Hususlar"
başlıklı 108. maddesinin 2. fıkrasında; "Verilen idari para cezalarına
dair kararlar ilgililere 11/02/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi
gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir" hükmü yer
alırken 8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5728 sayılı
Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 578. maddesinin (öö) bendi
ile 4857 sayılı Yasa'nın 108. maddesinin ikinci fıkrasının yürürlükten
kaldırıldığı, aynı Yasanın geçici 2. maddesinde ise; "Bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihte kovuşturma evresinde bulunan dava dosyaları
hakkında: a) Mahkemenin görevli olmaması halinde, dosya üzerinde yapılacak
inceleme sonucunda verilecek görevsizlik kararıyla dosya, görevli mahkemeye
gönderilir. b) Daha önce soruşturma ve kovuşturma evrelerinde yapılmış olan
işlem ve kararlar hukuki geçerliliklerini sürdürürler" hükmüne yer
verildiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 1, 2, 3 ve 27. maddelerinden söz
ederek, dava dosyasının incelenmesinden, davacıya ait işyerinin işletme
belgesi almadan açıldığı ve 4857 sayılı Yasa'nın 78/2. maddesinde belirtilen
yükümlülüğe uyulmadığı, dolayısıyla işyerinin işletme belgesi almadan
açıldığından bahisle davacı şirkete 4857 sayılı Yasa'nın 108. maddesine
dayanılarak 105/2. maddesi uyarınca 904,00YTL idari para cezası verildiği,
Aydın 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nde açılan davanın görev yönünden reddi üzerine
görülmekte olan davanın açıldığının anlaşıldığı, bu durumda, İş Kanunu'nun
idari para cezalarına yapılacak itirazlara ilişkin hükmün yer aldığı 108.
maddesinin 2. fıkrasının yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle kabahatler
hakkında uygulanacak genel kanun olan Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinin
idari para cezasına karşı sulh ceza mahkemesine başvurulacağına ilişkin
hükümleri ve 4857 sayılı Kanun’da değişiklik yapan 5728 sayılı Kanun'un
geçici 2. maddesi uyarınca davacının 4857 sayılı Yasa'ya aykırı
davrandığından bahisle verilen idari para cezasına ilişkin uyuşmazlığın görüm
ve çözümünde Mahkemelerinin görevli olmadığı, sulh ceza mahkemesinin görevli
olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar,
karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 13.4.2009 günlü toplantısında: l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. Adli ve
idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde
olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının davacı vekilinin
istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ : Dava, 4857
sayılı Kanun’un 78, 105 ve 108. maddelerine göre verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 78.
maddesinde, iş sağlığı ve güvenliği
yönetmelikleri hakkında düzenlemeye yer verilmiş; 105. maddesinde, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili
hükümlere aykırılık halinde verilecek para cezaları belirtilmiş;
“İdari para cezalarının uygulanmasına ilişkin hususlar” başlığını taşıyan
108. maddesinde(Değişik: 15/5/2008-5763/10 md.) ise, “Bu Kanunda öngörülen
idari para cezaları, 101 ve 106 ncı maddelerdeki idari para cezaları hariç,
gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge
Müdürünce verilir. 101 ve 106 ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları
ise doğrudan Türkiye İş Kurumu İl Müdürü tarafından verilir ve genel esaslara
göre tahsil edilir. 106 ncı maddeye göre verilecek idari para cezası için,
4904 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (h) bendindeki tutar esas alınır” denilmiş,
madde hükmü 26.5.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 4857
sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenleme yer almamaktadır. Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, " (1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin
1. fıkrasında ise "idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır. Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4857 sayılı
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Aydın
2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 24.4.2008 gün ve 2008/317 D.İş sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
13.4.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/93 KARAR NO: 2009/100 KARAR TR : 13.04.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Selçuk Üniversitesi Rektörlüğü Vekili : Av. M.A.U. Davalı : Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı
(Konya Sigorta İl Müdürlüğü) O L A Y : Aylık sigorta primleri bildirgelerinin,
aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süre içerisinde Kuruma verilmemesi
nedeniyle davacı adına 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79 ve 140.
maddelerine göre idari para cezası verilmiş, yapılan itiraz komisyon kararı
ile kısmen reddedilmiştir. Davacı
vekili, söz konusu para cezasının iptali istemiyle 19.1.2006 tarihinde idari
yargı yerinde dava açmıştır. KONYA 2. İDARE MAHKEMESİ; 20.1.2006 gün ve E:2006/187,
K:2006/63 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’na göre idari para
cezalarının kabahat kapsamı içinde kalması sebebiyle davanın görüm ve
çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev
yönünden reddine karar vermiş, verilen karar Konya Bölge İdare Mahkemesi’nce
onanarak kesinleşmiştir. Davacı
vekili bu kez, aynı istemle 31.1.2006 tarihinde adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur. KONYA 3.
SULH CEZA MAHKEMESİ ; 22.6.2007 gün ve D. İş No: 2006/131 sayı ile, 506 sayılı Yasa’nın 140. maddesinde
yapılmış olan değişikliğin Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edildiği, bu
nedenle davanın görüm ve çözüm görevinin idari yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle itirazın görev yönünden reddine karar vermiş, karar kesinleştikten sonra davacı vekilinin talebi ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanun’un 15. maddesi uyarınca ortaya çıkan görev uyuşmazlığının çözümü için
dosya Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 13.04.2009 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1
sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu
Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan,
‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdari ve
adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen
biçimde oluşan olumsuz görev uyuşmazlığında, aynı Yasa’nın 15. maddesi
uyarınca Mahkememize gönderilen dava dosyasında, usule ilişkin işlemlerde bir
eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ : Hakim-Raportör G. Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay
Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 506
sayılı Yasa’nın 140. maddesi uyarınca verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 17.7.1964
tarih ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun daha sonra değişikliğe
uğrayan 29.7.2003 tarih ve 4958 sayılı Kanun ile değişik 140. maddesinin
birinci fıkrasında, bu Kanunun sayılan maddelerinde öngörülen yükümlülükleri
yerine getirmeyenler hakkında asgari ücrete göre belirlenen oranlarda idari
para cezası verileceği bent’ler halinde kurala bağlanmıştır. Aynı maddenin 4.
fıkrası, 20.5.2007 tarihinde yürürlüğe giren 9.5.2007 gün ve 5655 sayılı
Kanun’un 2. maddesiyle değiştirilerek, “İdarî para cezaları ilgiliye tebliğ
edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma
ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir.
İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine
başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî
para cezası kesinleşir. Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini
durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenmeyen idarî
para cezaları, bu Kanunun 80 inci maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme
cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. İdarî para cezalarının,
Kuruma itiraz ve yargı yoluna başvurulmaksızın tebliğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin
ödeme, idarî para cezalarına karşı Kuruma itiraz etme veya yargı yoluna
başvurma hakkını etkilemez. Ancak, Kurumca itirazın reddedilmesi veya
mahkemece Kurum lehine karar verilmesi halinde, daha önce tahsil edilmemiş
olan dörtte birlik ceza tutarı, 80 inci madde hükmü de dikkate alınarak
tahsil edilir” şeklinde yeniden düzenlenmiş iken, 506 sayılı Kanun’un
yukarıda sözü edilen maddeleri 1.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006
gün ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun
106. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır. 5510
sayılı Kanun’un 102. maddesinde, “…İdarî para cezaları ilgiliye tebliğ ile
tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da
Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre içinde Kuruma itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare
mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması
halinde, idari para cezası kesinleşir. İdarî
para cezalarının, Kuruma itiraz edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan
önce tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde peşin ödenmesi halinde,
bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme idari para cezasına karşı yargı
yoluna başvurma hakkını etkilemez. Ancak Kurumca veya mahkemece Kurum lehine
karar verilmesi halinde, daha önce tahsil edilmemiş olan dörttebirlik ceza
tutarı, 89 uncu maddenin ikinci fıkrası hükmü de dikkate alınarak tahsil
edilir. Mahkemeye
başvurulması idari para cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ
tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89 uncu
madde hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile
birlikte tahsil edilir…” hükmü yer almıştır. 1.6.2005
tarihinde yürürlüğe giren 30.3.2005 tarih ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın
31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. Bu duruma
göre, incelenen uyuşmazlıkta, dava konusu edilen idari para cezasına ilişkin
yasa kuralı değiştirilmiş ve yeni düzenleme 1.10.2008 tarihi itibariyle
yürürlüğe girmiş olduğuna göre, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki
genel hukuk ilkesi karşısında, 506 sayılı Yasa’nın 140. maddesine göre
verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu kuşkusuzdur. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması
gerek-miştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Konya 2. İdare
Mahkemesi’nce verilen 20.1.2006 gün ve E:2006/187,
K:2006/63 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.04.2009
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/98 KARAR NO: 2009/101 KARAR TR : 13.04.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Akmanoğlu Gümrük
Müşavirliği Ltd. Şti. Davalı : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İzmir Bölge Müdürlüğü O L A Y : Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı İzmir Bölge Müdürlüğü’nün 29.5.2008 gün ve 20811 sayılı
işlemi ile, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 92. maddesine muhalefet edildiğinden
bahisle 108. maddesine dayanılarak aynı Kanunun 107. maddesine göre para
cezası verilmiştir. Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur. İZMİR 7. SULH CEZA MAHKEMESİ; 31.7.2008 gün ve
Değişik İş:2008/140, K:2008/141 sayı ile, itirazcı vekili dilekçesinde,
2.5.2008 tarih ve 57 sayılı rapor gereğince müvekkili olduğu şirkete tahakkuk
ettirilmiş olan 8.000,00YTL idari para cezasının iptalini talep ettiği, idari
para cezasına konu olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İzmir Bölge
Müdürlüğü’nden evrakların bir örneği istendiğinde itirazcı şirkette çalışan
S. K. A. isimli işçinin şikayeti üzerine iş müfettişi tarafından evrakların
incelenmek üzere istendiği, belirtilen süre içerisinde iş müfettişine
evrakların teslim edilmediği, iş müfettişi Hasan Koca'nın raporu da göz önüne
alındığında verilen idari para cezasının usul ve yasaya uygun olduğunun
anlaşıldığı, bu nedenle, itirazcı Akmanoğlu Gümrük Müşavirliği Limited
Şirketi'ne verilen idari para cezasının usul ve yasaya uygun olduğu
anlaşıldığından, itirazcının itirazının reddine karar vermiş; bu karar,
karara yapılan itirazın reddi suretiyle kesinleşmiştir. Davacı, bu kez, söz konusu
idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır. İZMİR 1. İDARE MAHKEMESİ; 19.11.2008 gün ve
E:2008/1879, K:2008/1783 sayı ile, davanın, davacı şirket adına 4857 sayılı
İş Kanunu'nun 92/2 maddesine aykırılık nedeniyle 8.000,00YTL idari para
cezası verilmesine ilişkin 29.05.2008 tarihli,
B.13.0ÇGM.1.(660/03)251396.35-7 sayılı işlemin iptali istemiyle açıldığı,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. ve 27. maddelerinden söz ederek, bu
duruma göre kendi özel kanununda görevli yargı yerinin belirlenmediği veya bu
konuda sürekli yada geçici boşluk oluşan hallerde, kanun koyucunun bu konuda
genel iradesini ve anlayışını yansıtan ve konuya ilişkin genel hükümler
içeren Kabahatler Kanunu uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi
gerektiği, 8.2.2008 günlü, 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5728 sayılı "Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla
Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un" 578. maddesinin (öö) fıkrası ile 4857 sayılı Yasa’nın 108.
maddesinin, idare mahkemesinin görevli mahkeme olarak gösterildiği 2.
fıkrasının yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle bu tarihten itibaren
anılan Yasada görevli mahkemeye ilişkin herhangi bir düzenleme kalmadığı,
olayda, davacı şirket adına 4857 sayılı Yasa uyarınca 8.000,00YTL idari para
cezası verilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı, bu
durumda, davacıya 4857 sayılı Yasa uyarınca verildiği tartışmasız olan para
cezasına ilişkin uyuşmazlığın görüm ye çözümünün, aynı Yasada görev konusunda
bir düzenleme bulunmaması karşısında 5326 sayılı Yasa’nın anılan 3. maddesi
uyarınca adli yargı yerinin görevine girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla
yapılan 13.4.2009 günlü toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247
sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay
Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun başvurunun reddi gerektiği yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten
sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre: Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesine göre; olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi
için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları,
konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekmekte; bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, hukuk uyuşmazlıklarında ancak davanın
taraflarınca ileri sürülebilmektedir. Aynı Yasanın 27. maddesinde ise,
Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine
uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına
yer verilmektedir. Davacı
tarafından görev uyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülerek giderilmesi istemiyle
başvuruda bulunulmuş ise de; söz konusu Sulh Ceza Mahkemesi kararından,
verilen idari para cezasının usul ve yasaya uygun olduğunun anlaşıldığı
gerekçesiyle itirazcının itirazının reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Bu
durumda, görev uyuşmazlığına konu edilen İzmir 7. Sulh Ceza Mahkemesi’nin
kararı görev yönünden değil, davanın esası yönünden verilmiş bir karar
olduğundan, 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmemiştir. Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 13.4.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/83 KARAR NO: 2009/102 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Özelleştirilen Bankada çalışmasını sürdüren personelin iş akdinin feshi
üzerine özelleştirme öncesi sözleşmeli personel olarak çalıştığı dönem için
talep ettiği kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla
çalışma ücretinden doğan davanın, iş hukuku hükümlerine göre ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : S.U. Vekilleri : Av. A.Ş.-Av.Ş.A.M. Davalı : Etibank A.Ş. {Bayındırbank A.Ş.
(Birleşik Fon Bankası A.Ş.)} Vekili
: Av. A.A. O L A Y : Davacı, Etibank'ta çalışmakta iken, Etibank
Bankacılık A.O.’nın hisselerinin tümünün satıldığı 2.3.1998 tarihinde
özelleştirildiğinde, görevine devam etmek istemesi ve Genel Müdürlükçe bu
isteğinin kabul edilmesi sonucunda, 1.4.1998 tarihi itibariyle Etibank
A.Ş.'ye nakil suretiyle özelleştirilen şirkette çalışmaya devam etmiştir. Bu arada, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulu'nun 27.10.2000 tarih ve 24213 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 86 no'lu kararı ile, Etibank A.Ş.'nin, temettü hariç ortaklık
hakları ile yönetim ve denetiminin 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 14.
maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarına dayanılarak Tasarruf Mevduatı
Sigorta Fonu'na devredilmesine karar verilmiştir. Bilahare, Etibank A.Ş. Genel Müdürlüğü'nce davacının
hizmet akdi 31.1.2002 tarihi itibariyle feshedilmiş ve ihbar tazminatı, kıdem
tazminatı ve izin ücreti ödenmiştir. Davacı vekili, davacının davalı nezdinde 15.2.1989-31.1.2002 tarihleri
arasında Emekli Sandığına tabi işçi statüsünde çalıştığını, iş akdinin
işveren tarafından feshedildiğini, son dört yıllık hizmeti için ihbar ve
kıdem tazminatının ödendiğini, toplam hizmet süresinin nazara alınmadığını,
her gün 9-18 saatleri arasında çalıştığını, günde 2-3 saat fazla çalışması
olduğunu, fazla çalışma ücretlerinin ödenmediğini, fazlaya ait hakları saklı
tutularak 500.000.000.-TL kıdem tazminatı farkı, 300.000.000.-TL ihbar
tazminatı farkı ve 200.000.000.-TL fazla çalışma ücreti alacaklarının
faizleri ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır İZMİR 4. İŞ MAHKEMESİ; 30.6.2004 gün ve E:2002/1192,
K:2004/450 sayı ile, davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davalının davalı
nezdinde 15.2.1989-31.1.2002 tarihleri arasında T.C.Emekli Sandığına tabi
işçi statüsünde çalıştığını, iş akdinin işveren tarafından feshedildiğini,
son 4 yıllık hizmeti için ihbar ve kıdem tazminatının ödendiğini, toplam
hizmet süresinin nazara alınmadığını, her gün 9-18 saatleri arasında
çalıştığını, günde 2-3 saat fazla çalışması olduğunu, fazla çalışma
ücretlerinin ödenmediğini, fazlaya ait hakları saklı tutularak
500.000.000.-TL kıdem tazminatı farkı, 300.000.000.-TL ihbar tazminatı farkı
ve 200.000.000.-TL fazla çalışma ücreti alacaklarının faizleri ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesini istediği, davalı vekili cevaplarında özetle,
davacının, özelleştirme sonrası hizmetlerinin nazara alındığını ve tüm
alacaklarının ödendiğini, özelleştirme öncesi Emekli Sandığına tabi geçen
hizmetin, davalı işveren nezdinde SSK’ya tabi hizmetlerle birleştirilmesi
talebinin yasal dayanağının bulunmadığını, zira, 1475/14 maddesine göre,
önceki Emekli Sandığına tabi hizmetlerin birleştirilebilmesi için son
işverenin kamu kuruluşu olması ve akdin yaşlılık, malullük aylığı ya da
toptan ödeme alma amacıyla feshedilmesi gerektiğini, oysa davalı şirketin
kamu kuruluşu olmadığını, akdin emeklilik, malûllük veya toptan ödeme alma
amacıyla feshedilmediğini, 1475/13’e göre ihbar tazminatı verilerek
feshedildiğini, alacağının bulunmadığını, davanın reddine karar verilmesi
gerektiğini ileri sürdüğü, deliller toplandıktan sonra dosyanın bilirkişiye
verildiği ve rapor alındığı, Mahkemelerine
davacı vekili tarafından açılan emsal dosyanın kararının, Yargıtay 9. Hukuk
Dairesi’nin 2004/7175 Esas, 2004/8506 Karar sayılı, 13.4.2004 tarihli kararı
ile, K.H.K.ler, hükümlerine göre çalıştırılan bu kişilerle yapılan
sözleşmelerin niteliğinin önem taşıdığı, doktrinde ve Uyuşmazlık Mahkemesi
kararlarında da bu sözleşmenin idari bir sözleşme olduğunun benimsendiği,
sözleşmeli olarak çalıştırılacak kişinin statüsünün sözleşmenin kapsamı ve
çalışma koşullarının K.H.K. ile belirlendiği, mahkemenin kabul ettiği şekilde
taraflar arasındaki sözleşmenin 1475 sayılı İş Kanunu’nun belirttiği
koşullarda düzenlenmiş bir sözleşme olarak kabulünün mümkün olmadığı,
sözleşmelerde K.H.K.nin 14. maddesinde gösterildiği şekilde sendikalara üye
olmaları, sendikal faaliyette bulunmaları, greve katılmalarının mümkün
olmadığı belirtildiği gibi, yine K.H.K.nin 11. maddesinde, görevleri ile
ilgili olarak kuruma verdiği zararlardan özel hukuk hükümlerine tabi
olduklarının ifade edildiği ve ayrıca K.H.K.nin 4/C maddesinde öngörüldüğü
şekilde görevleri sırasında öğrendikleri yazılı bilgi ve belgeleri görevden
ayrılmış olsalar bile izin olmadan açıklayamayacaklarının belirtildiği,
sözleşmelerin diğer maddeleri de incelendiğinde K.H.K.nin esas alındığının
görüldüğü, bu durumda, taraflar arasındaki sözleşmelerin idari nitelikte
sözleşmeler olarak kabulü ile görevsizlik kararı vermek gerekirken işin
esasına girilerek hüküm kurulmasının yasaya aykırı olduğundan hükmün
bozulmasına karar verildiği, davacının 233 sayılı K.H.K. hükümlerine göre
düzenlenen sözleşmelerle çalıştırıldığı, bu çalışma şeklinin 1998 yılı
özelleştirme işlemine kadar devam ettiği, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin bozma
kararına göre idari nitelikteki sözleşmeler ile çalıştırılmış olduğundan,
toplanan ve değerlendirilen tüm kanıtlar ile dosya kapsamına göre Mahkemeleri
görevsiz olup, İdare Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, T.C.Başbakanlık Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı’nı da davalı olarak göstermek suretiyle davacının iş
akdinin feshi nedeniyle bankanın özelleştirme idaresine devredildiği 1.4.1998
tarihinden sonraki çalışma süresi üzerinden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı
ve izin ücreti alacaklarının kendisine ödendiğini ve daha önce Bankada çalışmaya
başladığı 15.2.1989 ila 1.4.1998 döneminin hesaplamada dikkate alınmayarak
kıdem tazminatının eksik ödendiğini, fazla çalışma ücretinin ödenmediğini
ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 5.695.861.351.-TL
tazminatın akdin sona erdirildiği tarihten itibaren bankalarca uygulanan en
yüksek mevduat faizi ile tahsiline karar verilmesi istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. MUĞLA 1. İDARE MAHKEMESİ; 19.12.2006 gün ve
E:2005/1110, K:2006/3233 sayı ile, davanın, davalı Bankanın Fethiye Şubesinde
görev yapan davacının iş akdinin tek taraflı olarak fesh edildiği nedeniyle
uğradığını iddia ettiği 5.695.861.351.-TL brüt tazminatın akdin sona
erdirildiği tarihten itibaren faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle
açıldığı, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesinde, İş Yasası’na
göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren vekilleri arasında iş
akdinden veya İş Yasası’na dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuki
uyuşmazlıkların çözümünün iş mahkemelerinin görevine girdiğinin belirtildiği,
bakılan davada ise, davacının feshedilen Etibank A.Ş.nin Fethiye Şubesi’nde
1475 sayılı İş Kanunu’na tabi olarak çalışmaktayken iş akdine son verildiği
anlaşıldığından yukarıda metni yazılı Yasa hükmü uyarınca uyuşmazlığın adli
yargı yerinde görülmesinin icap ettiği gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 4.5.2009 günlü toplantısında: l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, adli yargı yerinde Etibank A.Ş.
Genel Müdürlüğü aleyhine ve idari yargı yerinde ise Etibank A.Ş. Genel
Müdürlüğü ve T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı aleyhine dava
açılmış olması nedeniyle, adli ve idari yargı yerleri arasında davalı Etibank
A.Ş. Genel Müdürlüğü aleyhine açılan dava yönünden uyuşmazlıkta “tarafların
aynı olması” koşulunun gerçekleştiği kabul edilerek, adli ve idari yargı
yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde
olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosya örneğinin 15. maddede
belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son
görevsizlik kararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ
ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Etibank’ta 15.2.1989 tarihinde işe başlayan
davacının, bu tarih ile bankanın Özelleştirme İdaresi’ne devredildiği 1998
yılı arasındaki döneme ilişkin olarak; bu sürenin hesaplamada dikkate
alınmayarak kıdem tazminatının eksik ödendiği, fazla çalışma ücretinin
ödenmediği iddiasıyla; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
hesapladığı parasal alacağının faizi ile tahsiline karar verilmesi istemiyle
açılmıştır. 233 sayılı KHK hükümlerine tabi bir iktisadi devlet
teşekkülü olan Etibank'ın bünyesinden ayrılan ve özelleştirme programına
alınan "Etibank Bankacılık Anonim Ortaklığı"nda kamuya ait bulunan
(%100) hisselerin tamamının, Özelleştirme Yüksek Kurulu’nca 13.1.1998 tarih
ve 11 sayı ile satışına karar verilmesi ve Özelleştirme İdaresi ile alıcı
Medya İpek Holding Anonim Şirketi arasında 2.3.1998 tarihli Hisse Satış
Sözleşmesi’nin imzalanması üzerine özelleştirme süreci tamamlanmış olup,
Etibank Bankacılık A.O., aynı zamanda yürürlük tarihi olan imza tarihi
itibariyle Etibank A.Ş. ismiyle özel hukuk tüzel kişiliğine dönüşmüştür. Etibank Bankacılık A.O.'nda 399 sayılı KHK
hükümlerine tabi sözleşmeli personel olarak çalışmış olan davacı,
özelleştirme sürecinin tamamlanması üzerine, 1.4.1998 tarihi itibariyle
Etibank A.Ş.'ye nakil suretiyle iş hukukuna tabi olarak çalışmaya başlamış;
fakat sosyal güvenlik yönünden, 5434 sayılı Yasa'nın 192. maddesi ile tanınan
olanaktan yararlanarak Emekli Sandığı ile ilgisini sürdürmüştür. Bu duruma göre, özelleştirmenin tamamlandığı andan
itibaren, gerek Bankanın özel hukuk tüzel kişiliğine dönüşmüş olması, gerekse
bu Bankada kalan davacının iş hukukuna tabi olarak çalışması karşısında,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu'nun 22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1
sayılı ve özelleştirme kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu
yolundaki İlke Kararının, bunun kapsamı dışına çıkan Banka ve davacı yönünden
bağlayıcılığını yitirdiği kuşkusuzdur. Her ne kadar, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulu’nca 27.10.2000 tarih ve 86 sayı ile, Etibank A.Ş.'nin temettü hariç
ortaklık hakları ile yönetim ve denetiminin 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun
14. maddesinin (3) ve (4) sayılı fıkralarına göre Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu’na devredilmesine ve aynı Kurulca 13.12.2001 gün ve 554 sayı ile, Etibank
A.Ş.'nin bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin 28.12.2001
tarihi itibariyle kaldırılmasına ve Bankanın tasfiyesine karar
verilmiş ise de, 20.3.2002 gün ve 653 sayılı karar ile tasfiye halindeki
diğer bankalarla birlikte yine hisselerinin tamamı TMSF'ye ait Bayındırbank
A.Ş.(5411 sayılı Bankacılık Kanununun 109. maddesi hükmü çerçevesinde, Fon
Kurulunun 7.12.2005 tarih ve 515 sayılı kararı ile Bayındırbank A.Ş.
Anasözleşmesinin 2. maddesinde belirtilen ünvanı Birleşik Fon Bankası A.Ş.
olarak değiştirilmiştir.) bünyesinde devren birleştirilmesi işlemlerinin
5.4.2002 tarihine kadar gerçekleştirilmesinden sonra tüzel kişiliği sona
erdirilerek Ticaret Sicili’nden terkin edilmesi öngörülen Etibank A.Ş.'nin,
4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 14. maddesine göre BDDK tarafından hisseleri
ve/veya yönetim ve denetiminin TMSF'na devredilmiş olması, anılan Yasa
maddesinde belirtilen "...devredilen bankaların mali bünyelerinin
güçlendirilmesi, yeniden yapılandırılması ve üçüncü kişilere devri..."
amacına yönelik olup, bu süreç boyunca Bankanın özel hukuk tüzel kişiliğinde
bir değişiklik söz konusu değildir. Açıklanan nedenlerle, ortada kamu idaresince tesis
edilmiş bir idari işlem ya da eyleme karşı açılmış 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen idari davalardan
biri söz konusu olmayıp, özelleştirilen Bankaya karşı, İş Kanunu uyarınca
kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma ücreti verilmesi
istemiyle açılan davanın, iş hukuku ilke ve kurallarına göre adli yargı
yerince çözümleneceği kuşkusuzdur. Öte yandan, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 1.
maddesinin birinci fıkrasında, İş Kanunu'na göre işçi sayılan kimselerle
işveren veya işveren vekilleri arasında iş akdinden veya İş Kanunu'na dayanan
her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının iş mahkemelerince
çözümleneceği öngörülmüştür. Açıklanan
nedenlerle, İş Mahkemesi'nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İzmir 4. İş Mahkemesi’nin 30.6.2004 gün ve E:2002/1192,
K:2004/450 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 4.5.2009 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/104 KARAR NO: 2009/103 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : İdare ile eczane
arasında, indirimli ilaç satışına ilişkin sözleşme uyarınca verilen ilaçların bedelinin ödenmesi istemiyle
açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : F.T.M. Vekili : Av. Ü.T. Davalı : İl Sağlık
Müdürlüğü/BALIKESİR Vekili : Hazine Av. I.P.D. O L A Y : Serbest eczacılık yapan davacı, Balıkesir İli, Savaştepe İlçesinde bulunan Savaştepe
Eczanesi'nin sahibi ve mesul müdürüdür. Savaştepe Sağlık Merkezi bünyesindeki
personele %2,5 indirim suretiyle ilaç verilmesi hususunda, anılan eczane, Eczacılar
Odası ve Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğü arasında; Türk Eczacılar Birliği ile
Maliye Bakanlığının ortaklaşa imzaladıkları protokol esas ve şartlarında
anlaşma yapılmıştır. Anılan
Protokolün, IV-Ödeme Zamanı başlıklı maddesinde; “İlgili kurumlar, reçeteler
üzerinde gerekli incelemeyi yaptıktan sonra, bedellerini reçetelerin kuruma
veriliş tarihinden itibaren en geç 18 iş günü içinde ödemek üzere gerekli
işlemleri tamamlamak zorundadırlar…” hükmüne yer verilmiştir. Davacı
vekili; müvekkilesinin, Savaştepe Sağlık Merkezi bünyesindeki personele
verilen ilaçlarla ilgili olarak 5.2.2004 tarih ve A056069 seri numaralı
faturasını keşide ettiğini ve bu faturanın ekine, personele ait hasta sevk
kâğıtları, doktor reçetesi, ilaç kupürleri ve ilaç katılım payı formunu da
ekleyerek İl Sağlık Müdürlüğü'ne gönderdiğini; fatura aslı ve ekindeki
belgelerin, Balıkesir İl sağlık Müdürlüğü’ne 6.2.2004 tarihinde teslim edildiğini
ve 1977 kayıt numarası ile evrak kayıt numarası almış olduğunu; buna rağmen
imzalanan protokol gereği; fatura bedelini en geç 18 gün içinde ödenmesi
zorunluluğuna rağmen parasını hala alamadığını; idareden Noter vasıtasıyla
tanzim edilen başvuru dilekçeleri ile fatura bedelinin istenmiş olmasına
karşın, istemlerinin reddedildiğini belirterek; İdarenin, ödeme evrakının kendilerinde
olmadığını, ödemenin yapılabilmesi için bu belgelerin olması gerektiğini,
müvekkilesi adına ödeme evrakını getiren kişiye daha sonra tahakkuk odasına
götürülmek üzere evrakın geri verildiğini ancak evrakın tahakkuk odasına
teslim edilmediğini belirterek; idarenin, teslim alıp evrak kayıt numarası
verdiği bir ödeme evrakını kaybederek ağır bir hizmet kusuru işlediği iddiasıyla
ödenmeyen ilaç faturaları bedeli toplamı 1.915,85 TL' nin fatura tarihi olan
5.2.2004 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı
kurumdan tahsili istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. BURSA
3. İDARE MAHKEMESİ; 28.4.2005 gün ve E: 2005/448, K: 2005/643 sayı ile, Savaştepe Sağlık
Merkezi personelinin tedavi reçetelerindeki ilaçlarının alınması konusunda
yapılan anlaşma ile taraflar arasında kurulan sözleşme ilişkisinden ve
sözleşmenin uygulanmasından doğan bu alacak anlaşmazlığının anılan sözleşme
hükümleri ve özel hukuk (Borçlar kanunu) kuralları uygulanarak adli yargı
düzenine dahil genel mahkemeler tarafından görülüp çözümlenmesi gerektiğinden
mahkemelerinin görevsiz olduğu gerekçesiyle, davanın görev yönünden reddine,
karar verilmiş; yapılan itiraz, Bursa Bölge İdare Mahkemesinin 19.12.2006 gün
ve E:2005/1389, K:2006/1305 sayılı kararıyla reddedilerek karar onanmış ve
kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez aynı istemle adli yargı yerinde dava açmıştır. BALIKESİR
2. SULH HUKUK MAHKEMESİ; 11.12.2007 gün ve E:2007/749, K:2007/1608 sayı ile, tüm dosya
kapsamı, bilgi, belge ve beyanlar birlikte değerlendirilerek, Her ne kadar
davacı vekili tarafından Savaştepe Sağlık Merkezi namına İl Sağlık Müdürü ve
Savaştepe Eczanesi adına davacı tarafından imzalanıp Türk Eczacılar Birliği
ve Bölge Ecza Odasınca onaylanan 2004 yılı eczane anlaşması uyarınca
Savaştepe sağlık merkezinde çalışan devlet memurlarına Ocak 2004 ayında
verilen ilaçlara ilişkin verilen iki fatura bedeli toplamı olan 1.915.85
YTL’nin ödenmesi istemi idareye başvuruda bulunduğu yine davacı tarafından
noterlik kanalı ile davalı muhatap alınarak aynı maksat ile ihtarname
çekildiği ve alacağın ödenmesi sebebi ile mahkemelerinde dava açılmış ise de;
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 209.maddesinin 5. fıkrası ve devlet
memurları tedavi yardımı ve cenaze giderleri yönetmeliğinin 2. ve 19.
maddeleri dikkate alındığında ilgili mevzuat hükümleri gereğince idareye
yüklenmiş olan tedaviye ilişkin ilaç temin etme veya ilaç bedelinin ödeme
yüklüğünün kamu hizmetlerinden biri olduğu, bu durumda çalışanlarının
tedavisinde kullanılacak ilaçları doğrudan doğruya sağlayamayan idarenin,
eczaneler ile yapmış olduğu anlaşmasında, Kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi
için yapılmış bir sözleşme olacağından, bu sözleşmeye ilişkin olarak çıkan
uyuşmazlıkların çözüleceği yerin idare mahkemesi olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 04.05.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu ve dava
dosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak, davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
görülmediğinden esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, idare ile davacı eczane arasında, Savaştepe
Sağlık Merkezi personeline indirimli ilaç satışına ilişkin sözleşme
uyarınca verilen ilaç bedelleri toplamı olan 1.915.850.000.-TL'nin
davalıdan alınıp tarafına verilmesine karar verilmesi istemidir. Bir kamu hizmetinin yürütülmesi için
ihtiyaç duyulan mal veya hizmet temini sırasında, "idarede
kanunilik" ilkesi gereğince idarenin belirli usul ve esaslara uyması
zorunlu olup; işin sözleşmeye bağlanmasından önce geçen bu süreçte tesis
edilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tek yanlı olması nedeniyle
idari işlem niteliğini taşıması karşısında, yargısal denetiminin idare hukuku
ilkelerine göre idari yargı yerlerince yapılacağı tartışmasızdır. Ancak, işin
sözleşmeye bağlanmasından sonraki işlemlerin hangi hukuki rejime tabi
olacağının tespiti için: yapılan sözleşmenin konusu ile içerdiği hüküm ve
koşulların niteliğinin ayrıca incelenmesi gerekecektir. İdari
sözleşme, idarenin kanunsal yetkisine dayanarak, kamu hizmeti gerekleri ve
kamu yararı nedeniyle yaptıkları sözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı
ve üstün hak ve yetkilerini içerirler. İdare, bu sözleşme hükümlerinde tek
yanlı değişiklik yapabilir ya da sözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte
olmayan diğer sözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında, özel hukuk
kurallarına göre düzenlenir. İl Sağlık
Müdürlüğü ile davacı arasında imzalanan ve Bölge Eczacı Odası tarafından
onaylanan sözleşme/anlaşma ile, Davacı eczaneden kurum personeli ile bakmakla
yükümlü oldukları yakınlarına %2,5 indirim suretiyle ilaç alınması
amaçlanmıştır. 1.1.2004 tarihinden itibaren yenilenen sözleşme
incelendiğinde; sözleşmenin, tarafların serbest iradelerine dayandığı, ticari
nitelikli olduğu anlaşılmaktadır. Kamu Hukukunun ve dolayısıyla kamu gücünün
bu sözleşmede yeri bulunmamaktadır. Nitekim
sözleşmede, 11.2.2004 tarih ve 25370 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve
Maliye Bakarlığı ile Türk Eczacıları Birliği merkez Heyeti arasında imzalanan
protokol hükümlerinin geçerli olduğu belirtilmiştir. Anılan
protokol incelendiğinde; birinci bölümde protokol hükümlerinin kimleri
kapsayacağı belirtilmiş, “Uygulama Esasları” başlıklı ikinci bölümde,
protokol kapsamına girenlerin tabi oldukları mevzuat hükümleri çerçevesinde
eczanelerden temin edecekleri reçete muhteviyatı ilaçların nasıl verileceği,
kontrollerin ne şekilde yapılacağı, sağlık karneleri ve reçetelerin şekil ve
süreleri, v.s., “Sözleşmenin Feshini Gerektiren Hususlar” başlıklı üçüncü
bölümde, belirtilen fiiller nedeniyle eczanelerin sözleşmeleri ilgili kurum
tarafından tek taraflı olarak feshedileceği, bu eczanelerle fesih tarihinden
itibaren belirtilen süreler içerisinde yeniden anlaşma yapılamayacağına
ilişkin hususlar belirtildikten sonra bölümün sonunda, “Eczane, bir ay
önceden anlaşma yaptığı kurumlara haber vermek şartıyla sözleşmeyi
feshedebilir.”; “Ödeme Zamanı” başlıklı dördüncü bölümde, “İlgili kurumlar,
reçeteler üzerinde gerekli incelemeyi yaptıktan sonra, bedellerini reçetelerin
kuruma veriliş tarihinden itibaren en geç 18 iş günü içinde ödemek üzere
gerekli işlemleri tamamlamak zorundadırlar. Kan ürünü ve hemofili reçeteleri
öncelikli ödenir.” Denilmiş; Anlaşma başlıklı altıncı bölümde de, kurum ve
kuruluşların % 2,5 iskonto yapan ve başvuru formunu getiren her eczane ile
(feshi gerektirecek hususlar nedeniyle sözleşmeleri feshedilenler ile
muvazaalı olarak açılan eczaneler hariç) anlaşma yapacakları ifade
edilmiştir. Protokolde, tarafların karşılıklı fesih yetkileri, belirlenen
oranda iskonto yapan her eczane ile anlaşma yapılacağı gibi hususların yer
aldığı görülmektedir. Bu durum
karşısında, sözleşme kamu hukuku ağırlıklı değil, tarafların serbest iradesi
ile oluşmaktadır. İdarenin sözleşmedeki fesih ve diğer yetkilerinin karşı
taraftan fazla bulunması, bu sözleşmenin özel sözleşme niteliğini etkilemediği
gibi; kamu hizmetine ilişkin bulunsa da idarenin üstün yetkilerle donatıldığı
sonucunu doğurmamaktadır. Yapılan protokol, kurum personeline verilecek
ilaçların eczaneden %2,5 indirimle alınması koşullarını belirlediğine göre; taraflar arasındaki sözleşmenin uygulanmasından doğan
uyuşmazlığın anılan sözleşme hükümleri ve özel hukuk kuralları uyarınca adli
yargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir. Açıklanan
nedenlerle, Balıkesir 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nce
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Balıkesir 2.Sulh
Hukuk Mahkemesince verilen 11.12.2007 gün ve
E:2007/749, K:2007/1608 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
04.05.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/118 KARAR NO: 2009/104 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
İdarenin görevinde olan kamu hizmetini yürüttüğü sıradaki eyleminden doğan
zararın giderilmesine yönelik olarak açılan ve 2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b
maddesi kapsamında bulunan tam yargı davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacılar : 1) A.D., 2) O.D. Vekilleri :
Av. M.S. Ş. - Av. N. F. Ş. Davalı : Karayolları Genel Müdürlüğü Vekili : Av. N.Ö. O L A Y
: Davacı vekili dava dilekçesinde, davacıların, Adapazarı, Ferizli İlçesi,
Kilise Bayırı mevkiinde, tapuda kayıtlı, 6 pafta nolu ve 3116 parsel nolu FERİZLİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 23.3.2004 gün ve
E:2003/247, K:2004/61 sayı ile, davacılar vekilinin dava dilekçesinde,
müvekkillerine ait Ferizli İlçesi, Kilise Bayırı mevkiinde kain 6 pafta, 3116
parsel sayılı taşınmazın, davalı tarafından Sakarya-Karasu Devlet karayolu
yapımı sırasında dolgu çalışmaları neticesinde yol seviyesinden Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş, hüküm
davacılar vekilince temyiz edilmiştir. Dosyada bulunan kanıt ve belgelere, kararın dayandığı
gerekçelere göre ve özellikle dava konusu taşınmaza doğrudan el atılma söz
konusu olmayıp, plan ve projeye uygun olarak yapılan yol çalışmaları
nedeniyle taşınmazda meydana gelen heyelandan dolayı zarar oluştuğundan,
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 11.2.1959 gün ve 17-15
sayılı kararı uyarınca davaya idari yargıda bakılması gerekeceğinden bahisle
mahkemece görevsizlik kararı verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Davacılar vekilinin temyiz itirazları yerinde
olmadığından usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA,…” karar verilmek
suretiyle kesinleşmiştir. Davacı
vekili, bu kez, kamulaştırmasız el atılan taşınmazın bedeli olan
17.666.000.000.-TL’nın 29.9.2003 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal
faiziyle birlikte davalı idareden tazminine karar verilmesi istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır. Davanın kısmen kabul, kısmen reddi yolunda verdiği
kararın taraflarca temyizi üzerine DANIŞTAY 8. DAİRESİ’nin 1.10.2007 gün ve
E:2007/5207, K:2007/4966 sayılı kararıyla bozulması üzerine SAKARYA 1. İDARE
MAHKEMESİ; 13.2.2008 gün ve E:2008/91 sayı ile, Mahkemelerince verilen
6.4.2007 gün ve E:2004/2176,
K:2007/358 sayılı kararın Danıştay 8. Dairesi’nin 1.10.2007 gün ve
E:2007/5207, K:2007/4966 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına
uyularak işin gereğinin görüşüldüğü, davanın, davacılara ait Sakarya İli,
Ferizli İlçesi, Kilisebayırı mevkiinde, tapuda 6 pafta ve 3116 parsel
numarası ile kayıtlı bulunan İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 4.5.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; İdare Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde öngörülen
şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, duble yol ve kavşak bağlantısı sebebiyle yapılan dolgu
çalışmaları sonucu davacılara ait taşınmazın yol seviyesinden İdarenin
yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu
plan ve projenin hukuka aykırı olduğu nedeniyle iptalleri için menfaatleri
ihlal edilenler tarafından açılacak davalar ile idarenin aynı plan ve projeye
göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi
tesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımı sırasında kişilere verdiği
zararların tazmini istemiyle idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları muhtel olanlar tarafından açılacak davaların görüm ve çözümünün,
iptal ve tam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı
yerine ait olduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu,
özel mülkiyete konu taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve
projeye aykırı iş görüldüğü iddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydana
gelen zararın tazmini davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve
haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde
çözümleneceği, yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır. Dava
dilekçesinde, duble yol ve kavşak bağlantısı sebebiyle yapılan dolgu
çalışmaları sonucu taşınmazın yol seviyesinden Dosyada
bulunan : Asliye Hukuk Mahkemesince yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu
inşaat mühendisi olan bilirkişi tarafından düzenlenen raporda, dava konusu
olan taşınmaz için hiçbir kamulaştırma işlemi yapılmadığı ve taşınmazın büyük
bölümüne fiilen el konmuş durumda olduğu, mahalde yapılan gözlemlerde, yeni
Adapazarı-Karasu yolu yapımı nedeni ile yapılan dolgu ve şevler ile ana
asfalt üst noktasından 6- Aynı Mahkemece yaptırılan diğer bilirkişi incelemesi sonucu kadastro
teknisyeni tarafından düzenlenen raporda, kadastro paftasının zemine aplike
edildiği, yapılan aplikasyon neticesinde paftanın zemine uygun olduğunun
görüldüğü, dava konusu 3116 nolu parselin doğusunda Adapazarı-Karasu
şosesinin mevcut olduğu, Adapazarı Karasu yolu yapımı nedeniyle yapılan dolgu
ve şevler ile ana asfalt üst noktasından 6- İdare Mahkemesince üç bilirkişiye yaptırılan inceleme sonucu
düzenlenen raporda ise, yeni inşa olunan ve dava konusu parselin etkilendiği
ileri sürülen Adapazarı-Karasu Devlet karayolunun yapımında, gerek geometrik
standartlar gerek alt ve üstyapı inşasındaki mühendislik tekniği açısından
kural-dışı bir durumun saptanamadığı, anılan taşınmazın “kamulaştırma
işleminin” ya da “3194 sayılı İmar Kanunu 18. maddesi” gereğince “arsa ve
arazi düzenlemesinin” imar planlarını yapan Ferizli Belediyesi’nce yapılması
gerektiği açıklamasına yer verilmiştir. Dava dilekçesi ve
yukarıda sözü edilen bilirkişi raporlarında yer alan tespitler karşısında,
idarenin görevinde olan kamu hizmetini yürüttüğü sıradaki eyleminden doğan
zararın giderilmesine yönelik olarak dava açıldığı anlaşılmaktadır. Kamu hizmetinin
yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru ya
da başka bir nedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının yargısal
denetiminin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde
“idari dava türleri” arasında sayılan “idari işlem ve eylemlerden dolayı
zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davası” kapsamında idari
yargı yerlerince yapılacağı açıktır. Belirtilen
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun reddi ile ayrıca verdiği
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Sakarya 1.İdare
Mahkemesi’nce 13.2.2008 gün ve E:2008/91 sayı ile yapılan BAŞVURUNUN REDDİ ile
ayrıca verilen GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 4.5.2009 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/121 KARAR NO: 2009/105 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : E.Ö. Davalı : Gazipaşa Kaymakamlığı O L A Y : Gazipaşa Kaymakamlığı İlçe Emniyet Müdürlüğü Trafik
Tescil Denetleme Büro Amirliği’nce düzenlenen 24.6.2007 gün ve 375494 sayılı
trafik idari para cezası karar tutanağı ile, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 21 ve 48/5. maddeleri uyarınca ceza puanı ile birlikte idari para
cezası verilmiştir. Aynı olay nedeniyle
davacının sürücü belgesine de altı ay süre ile el konulmuştur. Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. GAZİPAŞA SULH CEZA MAHKEMESİ;
15.10.2007 gün ve 2007/208 D. İş sayı ile, itiraz eden hakkında Gazipaşa İlçe
Emniyet Müdürlüğü Trafik Tescil ve Denetleme Büro Amirliği ekiplerince 2918
sayılı Yasa’nın 48/5. maddesinde düzenlenen “alkollü araç kullanmak yasağı”
kuralını ihlal ettiğinden bahisle idari para cezası düzenlendiğinin görüldüğü,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinden söz ederek, idari para
cezalarına karşı yasa yolu denetiminde yetkili ve görevli merciin tayininde
mutlak surette sulh ceza mahkemesinin görevli olduğundan bahsedilemeyeceği,
itiraz konusu olay ele alındığında, 2918 sayılı Kanun’un 116. maddesi
uyarınca ancak tescil plakalarına göre araç sahibinin gıyabında düzenlenen
ceza tutanaklarına karşı sulh ceza mahkemesinde itirazın mümkün olduğu, bu
kapsamda bulunmayan, sürücünün yüzüne karşı tanzim olunduğu anlaşılan idari
para cezası tutanağına dayanan itirazın, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 6.12.1999
gün ve 44/45 sayılı ilamı ile kabul edildiği üzere, göreve ilişkin genel
kurala göre idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği, bu hususun benzer
olaylar nedeniyle Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 26.12.2001 gün ve
2001/18821-20184, 3.7.2002 gün ve 2002/13273-10592, 06.02.2003 gün ve
2003/10-83 sayılı ilamları ile de kabul edildiği, dolayısıyla itiraz konusu
olay hakkında Mahkemelerinin görevsiz olduğu ve bu konudaki ihtilafın idari
yargı yerinde görülmesi gerektiği kanaatine varıldığı gerekçesiyle itiraz
eden E. Ö. tarafından, Gazipaşa İlçe Emniyet Müdürlüğü Trafik Tescil ve
Denetleme Amirliği’nce düzenlenmiş olan 24.06.2007 tarih, EJ-375494 sıra
numaralı ceza tutanağına karşı yapılan itiraz konusunda görevsizlik kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı, bu
kez, söz konusu idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. ANTALYA 2. İDARE MAHKEMESİ; 4.1.2008
gün ve E:2007/1789 sayı ile, E. Ö. tarafından EJ 375494 sayılı trafik idari
para cezası karar tutanağının iptali istemiyle Gazipaşa Kaymakamlığı’na karşı
dava açıldığı, dava dosyasının incelenmesinden, davacı hakkında Gazipaşa
Emniyet Müdürlüğü tarafından 24.06.2007 tarih ve EJ 375494 sayılı trafik
idari para cezası karar tutanağı ile 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 21 ve 48/5. maddeleri uyarınca toplam 896.-YTL para cezası
verildiği, ayrıca 24.06.2007 tarih ve 37 sayılı sürücü belgesi geri alma
tutanağı ile sürücü belgesinin 2918 sayılı Kanun’un 48/5. maddesi uyarınca 6
ay süreyle geri alındığı, davacı tarafından 24.06.2007 tarih ve EJ 375494
sayılı trafik idari para cezası karar tutanağına karşı Gazipaşa Sulh Ceza
Mahkemesi’nde dava açıldığı, Mahkemece 15.10.2007 gün ve 2007/208 D. İş
sayılı davanın görev yönünden reddine ilişkin kararın verildiği, 14.11.2007
gününde, Mahkemelerinde görülen davanın açıldığının anlaşıldığı, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27. maddelerinden söz ederek, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda idari para cezalarına karşı görevli yargı
yerini açıkça belli eden bir hükme (116. maddedeki itiraz yolu hariç) yer
verilmemiş olması karşısında, 5326 sayılı Kanun’un 3. maddesi uyarınca 2918
sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezası karar tutanağının iptali
istemiyle açılan bu davanın idari yargı yerinde görülmesine yasal olanak
bulunmadığı sonucuna varıldığı, ancak daha önce Gazipaşa Sulh Ceza
Mahkemesi’nce görevsizlik kararı verildiğinden görevli yargı yerinin
belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvuru zorunluluğu doğduğu
gerekçesiyle Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca
görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 4.5.2009 günlü toplantısında: l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara
ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk
Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu
durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare
Mahkemesince anılan Yasanın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 2918
sayılı Yasa’nın 21 ve 48/5. maddeleri uyarınca verilen para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır. 13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 21. maddesinde, “Tescil edilen araçlar, "Trafik Belgesi"
ve "Tescil Plakası" alınmadan karayollarına çıkarılamaz. (Değişik : 21/5/1997 -
4262/4 md.) Bu madde hükmüne uymayan
sürücüler 14 400 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar. Bu
gibi araçlar eksiklikleri giderilinceye kadar trafikten menedilir. Trafik belgesi, tescil belgesi geçersiz duruma
gelince sürekli olarak, üzerinde eksik veya yanlış bilgi bulunması halinde
geçici olarak trafik zabıtasınca geri alınır” ve 48. maddesinin beşinci
fıkrasında(Değişik: 8/1/2003 - 4785/3
md), “Yönetmelik ile belirtilen miktarların üzerinde alkollü
araç kullandığı tespit edilen sürücülerin, suçun işlendiği tarihten itibaren
geriye doğru beş yıl içinde; birinci defasında sürücü belgeleri altı ay
süreyle geri alınır ve haklarında 265 300 000 lira para cezası uygulanır.
İkinci defasında sürücü belgeleri iki yıl süreyle geri alınır ve haklarında
332 600 000 lira para cezası uygulanır ve bu sürücüler Sağlık Bakanlığınca,
esas ve usulleri Sağlık ve İçişleri Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikte
gösterilen sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine tabi tutulurlar,
eğitimi başarıyla tamamlayanların belgeleri süresi sonunda iade edilir. Üç
veya üçten fazlasında ise, sürücü belgeleri beş yıl süreyle geri alınır ve
altı aydan aşağı olmamak üzere hafif hapis cezası ile birlikte 532 600 000
lira hafif para cezası uygulanır. Ayrıca, psiko-teknik değerlendirme ve
psikiyatri uzmanı muayenesine tabi tutulurlar. Bu değerlendirme ve muayene
sonrasında uygun görülenlere, geri alma süresi sonunda sürücü belgeleri iade
edilir. Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesinin yapılmasına
dair esas ve usuller yönetmelikte gösterilir” hükmü yer almıştır. Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada
idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli
yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüştür. Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, "(1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır"; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari
para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım
kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş
gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır. Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi
durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Antalya 2.İdare Mahkemesi’nce
yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Gazipaşa
Sulh Ceza Mahkemesi’nin 15.10.2007 gün ve 2007/208 D. İş sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 4.5.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/203 KARAR NO: 2009/107 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :İdarece kamulaştırmadan vazgeçilmesi
nedeniyle mülkiyeti davacıya ait olan taşınmazda yer alan bina, bahçedeki
ağaçlar ve bağ tiyeklerinin zarar gördüğünden bahisle uğranıldığı ileri
sürülen maddi zararın tazmini istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE
görülmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.Y. Vekili : Av. S.T. Davalı : BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma
A.Ş Vekili : Av.Ö.K. O L A Y : Mülkiyeti davacıya ait Adıyaman İli,
Gölbaşı ilçesi, Harmanlı köyü, 108 ada 73 parsel sayılı taşınmazın davalı
idarece kamulaştırılmasına karar verilmiş, kamulaştırma işlemlerine
başlanılmış, bedel konusunda uzlaşma sağlanamadığından davalı idarece Gölbaşı
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2004/177 sayılı Esasında tescil ve kamulaştırma
bedelinin tespiti davası açılmış olmasına karşın; daha sonra idarece
kamulaştırmadan vazgeçilmiştir. Davacı
vekili, Gölbaşı Asliye Hukuk Mahkemesindeki yargılama devam ederken
taşınmazda davalı kurumca inşaat ve kazı çalışmalarının olanca hızıyla
yapıldığı, taşınmaz üzerinde bulunan müvekkiline ait betonarme ev, bahçedeki
ağaçlar ve bağ tiyeklerinin zarar görmüş olduğunu; yargılama sırasında
yapılan keşifte inşaat bilirkişisinin vermiş olduğu raporunda “Boru hattı
çalışmalarından dolayı çatlama yapan tek katlı binanın yıkılması
kanaatindeyim” dediğini ve ödenmesi gerekli miktarın bina değeri olarak
11.279.248.000 TL olduğunu rapor etmiş olduğunu; 23.11.2004 tarihli duruşmadan önce davalı kurumun,
güzergah değişikliği nedeniyle bahse konu taşınmazı kamulaştırmaktan
vazgeçmiş ve davadan feragat etmiş bulunduğunu, fakat müvekkilinin taşınmazında
meydana gelen zararları ödemediğini; yapılan kazı ve inşaat çalışmaları
sırasında müvekkilinin betonarme evinin çeşitli yerlerinden çatlamış ve
kullanılmayacak hale gelmiş olduğunu; söz konusu evin yıkılması gerektiğini;
yıkıldığı takdirde ayrıca evin hemen yanında bulunan meyve ağaçları ve bağ
tiyeklerinin de zarar göreceğini; 16.12.2004 tarihinde Gölbaşı Sulh Hukuk
Mahkemesince 2004/41 E. sayılı dosya ile taşınmazda meydana gelen hasarın ve
müvekkilinin uğradığı zararın tespitinin yapıldığını; inşaat bilirkişisinin
vermiş olduğu raporunda; binanın su basmanı ve duvarlarında hasar ve
çatlamaların oluştuğunu, oluşan çatlaklar nedeniyle kullanımda risk olduğunu,
çatlakların oluşmasının çevrede yapılan doğalgaz çalışması nedeniyle olan
sarsıntıdan meydana gelme ihtimalinin yüksek olduğunu beyan ettiğini ve
ayrıca binanın net değerinin 10.414.405.330 TL olduğunu belirttiğini; ziraat
bilirkişisinin vermiş olduğu raporunda; inşaat bilirkişisince yıkılmasına
karar verilen evin bahçesinde 12 adet 4-10 yaşları arasında asma, 7 adet 4-6
yaşları arasında kayısı ve 8 adet 4-10 yaşları arasında kiraz ağaçlarının
bulunduğunu, söz konusu ağaçların evin yıkımı esnasında tamamen zarar
göreceğini ve meydana gelecek zararın maddi değerinin 878.400.000 TL olduğunu
tespit ettiğini; söz konusu tespit için müvekkilinin 247.000.000 TL mahkeme
masrafı yaptığını; müvekkilinin uğradığı zararın tazmini için mahkemeye
müracaat zaruretinin hasıl olduğunu iddia ederek; fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla; davalının toplam 12.400.000.000 TL (12.400 YTL) maddi
tazminat ödemeye mahkum edilmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır. GÖLBAŞI
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 28.4.2005 gün ve E:2005/26, K:2005/117 sayı ile, dava
dilekçesinin özeti yapıldıktan sonra; tüm dosya münderecatı ele alınıp
değerlendirildiğinde; davacının vekili vasıtasıyla açmış olduğu tazminat
davasının konusunun BOTAŞ Boru Hatları ve Petrol Taşıma AŞ’nin
Malatya-Gaziantep güzergahından geçireceği boru inşaatı sebebiyle davacının
evinde meydana gelen zararın tazmini talebine yönelik olduğu, BOTAŞ Boru
Hatları ve Petrol Taşıma A.Ş’nin dosyaya getirtilen kuruluş sözleşmesinde,
iktisadi devlet teşekkülü şeklinde KİT olduğu, yapılan işini, plan ve projeye
bağlanmış olan Malatya-Gaziantep güzergahında doğalgaz boru hattı olduğu,
davalı şirketin niteliğinin, sermayesi devlete ait KİT olup, yapılan işin de
plan ve projeye bağlanmış iş olduğu göz önüne alındığında bu davaya bakma
görevinin idare mahkemesi olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, bu
karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. Davacı
vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. ŞANLIURFA
İDARE MAHKEMESİ; 27.03.2008 gün ve E:2007/747 sayı ile, 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanununun 21. maddesinde, idarenin kamulaştırmanın her
safhasında kamulaştırma kararı veren ve onaylayan yetkili merciin kararı ile
kamulaştırmadan tek taraflı olarak kısmen veya tamamen vazgeçebileceği, şu
kadar ki, dava sırasında vazgeçme halinde dava giderleri ile harç, harcanan
emek ve işin önemi gözetilerek mahkemece maktuen takdir olunacak avukatlık
ücretinin idareye yükletileceğinin belirtildiği, anılan Yasanın 24.
maddesinin 1. fıkrasında 21,22,23. maddeler uyarınca kamulaştırılmasından
vazgeçilen veya geri alınan taşınmaz mal üzerindeki bina, sabit tesisler ve
ekili dikili şeyler, yıkılmış sökülmüş veya harap olmuş ise taşınmazın malın
geri alınmasında mal sahibi veya mirasçısının kamulaştırma bedelinden
düşürülmesini isteyebileceği hükmüne yer verilmiş olduğu, aynı maddenin 2.
fıkrasında ise: bu madde ile 21,22 ve 23. maddelerin uygulanmasından doğacak
anlaşmazlıkların adli yargıda çözümleneceğinin hükme bağlanmış bulunduğu;
dava dosyasının incelenmesinden, davacıya ait Adıyaman İli, Gölbaşı ilçesi,
Harmanlı köyü, 108 ada 73 numaralı parselde kayıtlı taşınmazın davalı idarece
kamulaştırılmasına karar verildiği, kamulaştırma işlemlerine başlandığı,
bedel konusunda uzlaşma sağlanamadığından davalı idarece Gölbaşı Asliye Hukuk
Mahkemesinin 2004/177 sayılı esasında tescil ve kamulaştırma bedelinin tespiti
davası açıldığı, ancak daha sonra davalı idarece kamulaştırmadan
vazgeçildiği, davacı vekili tarafından, kamulaştırmadan vazgeçilmesi
nedeniyle taşınmazın kamulaştırma çalışmaları sırasında taşınmaz üzerinde yer
alan bina ve bahçedeki ağaçlar ve bağ tiyeklerinin zarar gördüğünden bahisle
toplam 12.400 YTL olduğu ileri sürülen maddi zararının tazmini istemiyle
Gölbaşı Asliye Hukuk Mahkemesinin 2005/26 sayılı esnasında maddi tazminat
davası açıldığı, anılan davada Gölbaşı Asliye Hukuk Mahkemesinin 28.4.2005
günlü, E:2005/26, K:2005/117 sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine
karar verilmesi ve bu kararın 20.07.2005 tarihinde taraflarca temyiz
edilmeksizin kesinleşmesi üzerine işbu davanın açıldığının anlaşıldığı; bu
durumda, kamulaştırmadan vazgeçilmesi nedeniyle uğranılan zararın tazmini
istemiyle açılan işbu davanın yukarıda anılan 2942 sayılı Yasanın 24.
maddesinin 2. fıkrası uyarınca adli yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği;
nitekim Danıştay 6. Dairesinin 18.4.2005 günlü, E:2003/5434, K:2005/2290
sayılı kararının da bu yönde olduğu; açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi
uyarınca görevli yargı merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurulmasına ve dosya incelemesinin bu konuda karar verilinceye kadar
ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve Muhittin
KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 04.05.2009 günlü toplantısında; l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
davalı idarece kamulaştırmadan vazgeçilmesi nedeniyle mülkiyeti davacıya ait
olan taşınmazda yer alan bina ve bahçedeki ağaçlar ve bağ tiyeklerinin zarar
gördüğünden bahisle toplam 12.400- YTL olduğu ileri sürülen maddi zararın
tazmini istemiyle açılmıştır. 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun, “Kamulaştırmadan Vazgeçme ve Geri Alma”
başlıklı İkinci Bölümünün, “İdarenin tek taraflı vazgeçmesi” başlığını
taşıyan 21. maddesinde “İdare kamulaştırmanın her safhasında kamulaştırma
kararı veren ve onaylayan yetkili merciin kararı ile kamulaştırmadan tek
taraflı olarak kısmen veya tamamen vazgeçebilir. Şu kadar ki, dava sırasında
vazgeçme halinde dava giderleri ile harç, harcanan emek ve işin önemi
gözetilerek mahkemece maktuen takdir olunacak avukatlık ücreti idareye
yükletilir.” denilmiş; “Hasar, Doğacak Hak ve Borçlar, Trampa Yolu ile ve
Acele Kamulaştırma” üst başlıklı Beşinci Kısmın, “Hasar” başlıklı Birinci
Bölüm’ün, “Kamulaştırma bedelinden düşülebilecek hasar” başlığını taşıyan 24.
maddesinde “21, 22 ve 23 üncü maddeler uyarınca kamulaştırılmasından
vazgeçilen veya geri alınan taşınmaz mal üzerindeki bina, sabit tesisler ve
ekili dikili şeyler yıkılmış, sökülmüş veya harap olmuş ise, taşınmaz malın
geri alınmasında mal sahibi veya mirasçısı, kamulaştırma tarihindeki değerine
göre farkının, ödeyeceği kamulaştırma bedelinden düşülmesini isteyebilir. Bu
madde ile 21, 22 ve 23 üncü maddelerin uygulamasından doğacak anlaşmazlıklar adli
yargıda çözümlenir.” hükmüne yer verilmiştir. Kamulaştırma
işlemi, kamu yararı kararı verilmesi ve bu kararın onaylanması ya da yetkili
icra organınca kamulaştırma işlemine başlandığını gösteren bir karar
alınması, kamulaştırmanın tapu siciline şerh edilmesi, kamulaştırılacak
taşınmazın kıymetinin takdiri, kamulaştırma karşılığının veya ilk taksitinin
milli bankalardan birine hak sahibi adına yatırılması, kamulaştırma işlemine
ilişkin kararların noter vasıtasıyla taşınmaz sahibine tebliği, bu kararların
ilanı gibi bir dizi işlemden oluşmaktadır. Dosyanın
incelenmesinden, davacıya ait taşınmazın davalı idarece kamulaştırılmasına
karar verildiği, kamulaştırma işlemlerine başlandığı, bedel konusunda uzlaşma
sağlanamadığından idarece Asliye Hukuk Mahkemesinde tescil ve kamulaştırma
bedelinin tespiti davası açıldığı, ancak daha sonra davalı idarece
kamulaştırmadan vazgeçildiği, davacı vekili tarafından, kamulaştırmadan
vazgeçilmesi nedeniyle taşınmazın kamulaştırma çalışmaları sırasında taşınmaz
üzerinde yer alan bina ve bahçedeki ağaçlar ve bağ tiyeklerinin zarar gördüğü
ileri sürülerek, maddi zararının tazmini istemiyle davanın açıldığı
anlaşılmaktadır. Bu
durumda, 2942 sayılı Yasa’nın 21. maddesi ile tanınan yetkiye dayanarak
davacıya ait parselin kamulaştırılmasından idarece vazgeçilmesi ile oluştuğu
iddia edilen zararın tazmini istemiyle açılan bu davanın görüm ve çözümünde
aynı Yasa’nın 24. maddesi uyarınca adli yargı yeri görevli bulunmaktadır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Asliye Hukuk
Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Şanlıurfa İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Gölbaşı Asliye Hukuk Mahkemesi’nce
verilen 28.4.2005 gün ve E:2005/26, K:2005/117 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 04.05.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/242 KARAR NO: 2009/108 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
2981 sayılı Yasa’nın 13/a maddesine göre hak sahibi olamayacağı için tapu
verilmesi yolunda alınan Encümen kararının iptal edildiğinin bildirilmesi
üzerine davacı tarafından söz konusu yerin adına tapuya tescili istemiyle
açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : C.B. Davalı : Yenimahalle Belediye Başkanlığı Vekili
: Av. T.Y. O
L A Y : Yenimahalle Belediye
Encümeni’nin 24.5.2007 gün ve 1441 sayılı kararı ile, Çiğdemtepe Mahallesi,
Selim Caddesi, No:213 adresinde bulunan T. A.’a ait 84251 nolu 3. Etap
Kentsel Dönüşüm Planında gecekondunun okul alanında kaldığı, T. A.’ın gecekonduyu
7 Mart 1988 tarihinde C. Ü.’a adı geçenin D. H.’ye, D. H.’nin de C. B.’a
15.11.2990 tarihinde enkaz satış senedi ile satışını yaptığı, gecekondunun
2981/3290/3366 sayılı Yasa ve Uygulama Yönetmeliğinden faydalanmış olması
nedeniyle adı geçen şahsın gecekondusunun yerine karşılık Şentepe 3. Etap
84251 nolu Plan kapsamında kalan, imarın 61197 ada, 10 nolu parselinden
gecekondunun işgal alanında planın D.O.P oranı kesildikten sonra 276/2113 m2
nin Belediyeleri hissesinden tapu verilmesi düşünüldüğünden, 2981/3290/3366
sayılı Yasalar ve Uygulama Yönetmeliği gereğince imarın 61197 ada, 10
parselindeki Belediyelerine ait Daha
sonra, Yenimahalle Belediye Encümeni’nin 27.9.2007 gün ve 2197 sayılı kararı
ile, Çiğdemtepe Mahallesi, Selim Caddesi, eski kapı numarası 213, yeni kapı
numarası 221 adresinde bulunan T. A.’ın gecekondusunu 7 Mart 1988 tarihinde
enkaz satış senedi ile C. Ü.’a, C. Ü.’ın da D.H.’ye, D. H.’nin de C. B.’a
enkaz satış senedi ile gecekonduyu sattığı ve 2981/3290/3366 sayılı Yasa
gereğince müracaatı bulunan gecekondu 84251 nolu imar planında okul alanında
kalmış bulunduğundan söz konusu gecekondunun yeminli özel teknik büro
ölçümünde Bunun
üzerine, Yenimahalle Belediye Başkanlığı Emlak ve İstimlak Müdürlüğü’nün
5.10.2007 gün ve 7456 sayılı yazısı ile davacıya, Çiğdemtepe Mahallesi, Selim
Caddesi, 221 adresinde okul alanında kalan T. A.’dan enkaz satış senedi ile
satın alınan gecekonduya karşılık imarın 61197 ada, 10 nolu parselinden 2981
sayılı Yasa’ya göre T. A. adına gayrimenkul bulunması nedeniyle hak sahibi
olamayacağı için davacıya da tapu verilemeyeceği ve Ziraat Bankası fon
hesabına ödenen bedelin ise müracaatı halinde iade edileceği hususu
bildirilmiştir. Davacı, dava dilekçesinde, Ankara İli,
Yenimahalle İlçesi, Çiğdemtepe Mahallesi, 84251 no’lu imar ıslah planı
çerçevesinde 61197 ada ve 10 nolu parselden kendisine 276/2113 m2 oranında
arsa tashihi yapıldığını, bunun bedelinin ödendiğini(satış yapıldığı,
bedelinin ödendiği) akabinde ise tapu için müracaatta bulunduğunda, aldığı bu
yerin eski sahibi T. A.’ın adına kayıtlı başka gayrimenkul bulunması
sebebiyle adına olan kaydının iptal edildiğini öğrendiğini ileri sürerek söz
konusu yerin adına tapuya tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır. Davalı
idare vekili, birinci savunma dilekçesinde, davada idari yargının görevli
olduğunu ileri sürerek görev itirazında bulunmuştur. ANKARA 23. ASLİYE HUKUK
MAHKEMESİ; 14.2.2008 gün ve E:2007/435 sayı ile, dava tapu iptal ve tescil
istemine ilişkin olduğundan davaya bakmaya Mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle
davalının yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir. Davalı idare vekilinin olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine, dava dosyası Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : Davacının, satın almış olduğu tapu tahsis belgeli gecekondunun
ilk sahibinin taşınmaz malı bulunduğunun saptanması nedeniyle 2981 sayılı
Yasa’nın 13/a maddesi uyarınca
hak sahibi olması mümkün olmayan davacının, daha önce kendisine tapu
verilmesi yolunda alınan Encümen kararının başka bir Encümen kararı ile iptal
edildiğinin bildirilmesi üzerine davalı Belediyeye karşı Ankara 23. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin E:2007/435 sayısında açtığı tapu tescil davasında,
davalı idarece davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiğinden
bahisle görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, imar ve gecekondu mevzuatına aykırı
olarak inşa edilmiş ve inşa halindeki bütün yapılar hakkında uygulanacak
işlemleri düzenlemek ve bu işlemlere dair müracaat, tespit, değerlendirme,
uygulama ve duyuru esaslarını ve ilgili diğer hususları belirlemek amacıyla
yürürlüğe konulan 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara
Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin
Değiştirilmesi Hakkında Kanun ile Valilik veya Belediyelerce yetki ve sorumluluk
alanlarında ıslah imar düzenlemeleri yapılmak suretiyle, yeniden gecekondu
yapılmasının önlenmesi için temin edilecek arsaların ve muhafazası mümkün
görülen gecekonduların Yasada öngörülen usul ve esaslara göre hak sahipliği
belirlenen kişilere verilmesine olanak sağlandığı, anılan Yasanın "Tapu
Verme" başlıklı 10. maddesinin (a) bendinde, bu Kanun hükümlerine göre
hazine, belediye, il özel idaresine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün
idare ettiği arsa veya araziler üzerinde gecekondu sahiplerince yapılmış
yapıların, 12 nci madde hükümlerine göre tesbit ettirildikten sonra, kayıt
maliki kamu kuruluşunca bu yerin hak sahibine tahsis edileceği ve bu tahsisin
yapıldığı tapu sicilinin beyanlar hanesinde gösterilerek ilgilisine
"Tapu Tahsil Belgesi" verileceği, tapu tahsis belgesinin ıslah imar
planı veya kadastro planları yapıldıktan sonra hak sahiplerine verilecek
tapuya esas teşkil edeceği, (b) bendinde de, hak sahibi olmadığı halde tapu
verilen kişilerin tapularının re'sen iptal edileceği hükmüne yer verildiği,
sözü edilen ve Yasanın 10. maddesi ile idarelerin, hak sahiplerine tapu
vermek ve hak sahibi olmadıkları anlaşılanların tapularını re'sen iptal etmek
hususunda yetkili kılındığı, bu yetkinin idari nitelik taşıyan uygulama
işlemlerinin doğrudan sonucu ve tahsis kararının gereği olarak uygulandığı,
dolayısıyla, bu kararlar ortadan kaldırılmadan tapunun adli yargı tarafından
iptali ve ilgililer adına tescilinin mümkün bulunmadığı, dava konusu olayda;
davacının Çiğdem Mahallesi, Selim Caddesi, No:213 adresinde bulunan tapu
tahsis belgeli gecekonduyu 1990 yılında satın aldığı, gecekondunun 84251 nolu
3. Etap Kentsel Dönüşüm Planında okul alanında kalması nedeniyle 24.5.2007
gün ve 1441 sayılı Belediye Encümeni kararı ile bu yere karşılık Şentepe 3.
Etap 84251 nolu plan kapsamında kalan 61197 ada, 10 nolu parseldeki 276/2113
m2 belediye hissesinden davacıya Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın da
yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET
BAŞSAVCISI : Davacı C. B. tarafından davalı Yenimahalle Belediye Başkanlığı
aleyhine Ankara 23. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2007/435 Esas
sayılı tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı
Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle
gönderilen 2008/242 Esas sayılı dosyanın incelendiği, Ankara İli,
Yenimahalle İlçesi, Çiğdemtepe Mahallesi, Selim Caddesi, No:213 adresinde
bulunan tapu tahsis belgeli gecekonduyu davacının 1990 yılında satın aldığı,
anılan yerin 84251 nolu 3. Etap Kentsel Dönüşüm Planında okul alanında
kalması nedeniyle Encümen kararı ile bu yere karşılık Şentepe 3. Etap 84251
nolu plan kapsamında kalan 61197 ada, 10 nolu parseldeki 276/2113 m2 belediye
hissesinden davacıya İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 4.5.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
gecekondunun ilk sahibinin gayrimenkulünün bulunması nedeniyle 2981 sayılı
Yasa’nın 13/a maddesi uyarınca
hak sahibi olmasının mümkün olmadığından bahisle daha önce davacıya tapu
verilmesi yolunda alınan Encümen kararının başka bir Encümen kararı ile iptal
edildiğinin bildirilmesi üzerine söz konusu yerin adına tapuya tesciline
karar verilmesi istemiyle açılmıştır. 2981
sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler
ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun,
imar ve gecekondu mevzuatına aykırı olarak inşa edilmiş ve inşa halindeki
bütün yapılar hakkında uygulanacak işlemleri düzenlemek ve bu işlemlere dair
müracaat, tespit, değerlendirme, uygulama ve duyuru esaslarını ve ilgili
diğer hususları belirlemek amacını taşımakta olup, valilik veya belediyelerce
yetki ve sorumluluk alanlarında ıslah imar düzenlemeleri yapılmak suretiyle,
yeniden gecekondu yapılmasının önlenmesi için temin edilecek arsaların ve
muhafazası mümkün görülen gecekonduların Yasada öngörülen usul ve esaslara
göre hak sahipliği belirlenen kişilere verilmesine olanak sağlamaktadır. Nitekim, anılan Yasanın 10.
maddesinin(Değişik madde: 22/05/1986 - 3290/4 md.) (a) bendinde, “Bu Kanun hükümlerine
göre hazine, belediye, il özel idaresine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün
idare ettiği arsa veya araziler üzerinde, gecekondu sahiplerince yapılmış
yapılar, 12 nci madde hükümlerine göre tespit ettirildikten sonra, kayıt
maliki kamu kuruluşunca bu yer hak sahibine tahsis edilir ve bu tahsisin
yapıldığı tapu sicilinin beyanlar hanesinde gösterilerek ilgilisine
"Tapu Tahsis Belgesi" verilir. Tapu tahsis belgesi, ıslah
imar planı veya kadastro planları yapıldıktan sonra hak sahiplerine verilecek
tapuya esas teşkil eder” hükmünü taşımakta; tapu tahsis belgesi verilen
gecekondular hakkında yapılacak uygulamaları düzenleyen 13. maddenin (a)
bendinde(Değişik bent: 22/05/1986 - 3290/6 md.), “Bu Kanun gereğince arsa
tahsis edilecek kimselerin; kendisinin veya eşinin veya reşit olmayan
çocuğunun oturduğu belediye ve mücavir alan sınırı içinde ev yapmaya müsait
arsaya veya bir eve veya apartmanın bağımsız bir bölümüne veya bir bölümü iş
yeri olarak kullanılan bir yapıya sahip bulunmaması gerekir”, (b) bendinin
birinci fıkrasında ise(Değişik bent: 22/05/1986 - 3290/6 md.), “Hazine,
belediye, il özel idarelerine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün idaresinde
olan veya bu Kanun uyarınca mülkiyetlerine geçen arsa veya araziler üzerinde,
ıslah imar planları ile meydana getirilen imar parselleri içinde hak
sahiplerine, yapılarının işgal ettiği arazi de dikkate alınarak ıslah imar
planında getirilen ölçülere uygun şekilde arsa veya hisse tahsis edilir.
Gecekondusu muhafaza edilemeyen hak sahiplerine aynı bölgede veya diğer
gecekondu ıslah veya önleme bölgesinde başka bir arsa veya hisse verilir.
Tahsis edilen arsa veya hissenin bedeli 04/11/1983 tarih ve 2942 sayılı Kanun
veya 06/06/1984 tarih ve 3016 sayılı Kanuna göre tespit edilir” hükmüne yer
verilmiştir. Olayda,
dava, gecekondunun ilk sahibi olan Turgut Altıntaş’ın gayrimenkulünün
bulunması nedeniyle adı geçen ile Cafer Ünsal’ın 2981 sayılı Yasa’nın 13/a
maddesi gereği hak sahibi olamayacağı için 61197 ada, 10 parselinden davacıya
tapu verilmesi yolunda alınan Encümen Kararının iptaline ilişkin Encümen
kararı uyarınca bildirim yapılması üzerine 61197 ada, 10 parselden 276/2113
m2 nin davacı adına tapuya tescili istemiyle açılmıştır. Anılan
Yasa uyarınca yapılan tespit ve değerlendirme sonucunda, öngörülen koşullara
uygunluğu saptanan ilgililere arsa veya hisse tahsis etmek ve bunlar adına
tapuya tescil ettirmek yetkisine sahip olan idarenin söz konusu uygulama
işlemi, kamu gücüne dayalı, re’sen ve tek yanlı nitelik taşımaktadır. Bu
durumda, idari usul ve esaslara göre tesis edilen uygulama işleminden
kaynaklanan davanın, bu işlemin dayanağı olan mevzuata göre idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir. Açıklanan
nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Belediye
vekilinin görev itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Yenimahalle Belediye Başkanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 23. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 14.2.2008 gün ve E:2007/435 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
4.5.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2008/292 KARAR NO: 2009/110 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Okul yerinde kalan davacıya ait gecekondunun yıktırılmasından dolayı
uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.S. Vekilleri : Av. Ö.M. - Av. A.Z.Ç. Davalı : Altındağ Belediye Başkanlığı Vekili : Av. İ.G. O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde, mülkiyeti davacıya ait Yıldıztepe Mahallesi,
169. Sokak, 79-79/A kapı
nolu, tek çatı altında 2 adet 2+1 bağımsız bölüm ve 1 adet 1+1 bağımsız bölüm
içeren yapının davalı Belediye tarafından kamulaştırmasız el atılmak
suretiyle yıkıldığını, yıkımın haber verilmeksizin yapı içerisinde bir kısım
eşya bulunmaktayken ve kamulaştırma bedeli ödenmeksizin 31.12.2007 tarihinde
yapıldığını, ayrıca bahçede bulunan ağaçların söküldüğünü, mahallinde Ankara
24. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2008/4
D.iş sayılı dosyası ile keşif icra edildiğini, davalının yapı
bedeli ve ağaç bedelini davacıya ödemesi gerekirken enkaz bedelini
ödeyebilecekleri yönünde cevap verdiğini ileri sürerek fazlaya dair hakları
saklı kalmak üzere 24.579,20YTL'nin el atma tarihi olan 31.12.2007
tarihinden, 407.00YTL tespit giderinin 18.01.2008 tarihinden itibaren yasal
faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır. Davalı
idare vekili birinci savunma dilekçesinde, davada idari yargının görevli olduğunu,
davacının, imar uygulamasında meslek lisesi olarak ayrılan alan üzerinde
bulunan gecekondusunun ve ağaçlarının bedeli için iş bu davayı açtığını,
davacının bedelini talep ettiği gecekondusunun ve ağaçlarının imarın 23014
ada, 2 parsel üzerinde kaldığını, 23014 ada, 2 parselin meslek lisesi olarak
ayrılmış kamulaştırma parseli olduğunu, bu parsel üzerindeki gecekondunun
yanmış ve terkedilmiş bir şekilde durmakta iken tehlike arzetmesi ve gelen
sözlü şikayetler üzerine yıkıldığını, bahçede bulunduğu iddia edilen ağaçlara
ise Belediyelerince herhangi bir müdahalede bulunulmadığını, yıkılan gecekondunun
yeşil alan üzerinde veya yol üzerinde kalmadığını, bu nedenle Belediyelerinin
herhangi bir bedel ödemesinin söz konusu olmadığını, yıkılan gecekondunun
kaçak olarak yapıldığını, imar affı müracaatının bulunmadığını,
Belediyelerince herhangi bir kamulaştırma işleminin de söz konusu olmadığını,
tamamen kaçak olan ve okul alanında bulunan virane gecekondunun tehlike
arzetmesi nedeniyle yıkıldığını ileri sürmüştür. ANKARA 13. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
1.4.2008 gün ve E:2008/68 sayı ile, davalı tarafın görev yönünden vaki
itirazının reddine karar vermiştir. Davalı idare vekilinin olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine, dava dosyası Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI : Altındağ İlçesi,
Yıldıztepe Mahallesi, 169. Sokak, 79-79/A
adresinde bulunan davacıya ait tapu tahsis belgeli gecekondunun
yıkılması ve ağaçların kesilmesinden dolayı uğranılan maddi zararın ve tespit
giderinin yasal faizleriyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle Ankara
13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin E:2008/68 sayısında kayıtlı olarak açılan
davada, davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri
sürülerek davalı idarece görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi
üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava
türleri arasında sayıldığı, dosyanın incelenmesinden, davacının 80570 no'lu
imar planında okul alanına ayrılan 23014 ada, 2 sayılı parselde kalan tapu
tahsis belgeli gecekondusuna karşılık, 81520 no'lu Revizyon İmar Planı ile
23791 ada, 2 sayılı parselde Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın da
yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Davacı M. S. vekili
tarafından davalı Altındağ Belediye Başkanlığı aleyhine Ankara 13. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2008/68 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay
Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2008/292 Esas sayılı dosyanın incelendiği,
Ankara İli, Altındağ İlçesi, Yıldıztepe Mahallesi, 169. Sokak, 79-79/A kapı
nolu yapının davalı idare tarafından yıktırılması ve ağaçların sökülmesi
nedeniyle 24.579,20YTL ile 407.-YTL tespit giderinin yasal faizi ile birlikte
tazmini istemiyle Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne dava açıldığı, davalı
idare tarafından görev itirazında bulunulması üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava türleri
arasında sayıldığı, davanın, davacının sahibi bulunduğu 80570 nolu imar
planında okul alanına tahsis edilen 23014 ada, 2 sayılı parselde kalan tapu
tahsis belgeli gecekonduya karşılık, 81520 nolu Revizyon İmar Planı ile 23791
ada, 2 sayılı parselde İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 4.5.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Belediye vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, davacıya ait yapının davalı
Belediye tarafından kamulaştırmasız el atılmak suretiyle yıkıldığı, yıkımın
haber verilmeksizin yapı içerisinde bir kısım eşya bulunmaktayken ve
kamulaştırma bedeli ödenmeksizin yapıldığı, ayrıca bahçede bulunan ağaçların
söküldüğü ileri sürülerek fazlaya dair hakları saklı kalmak üzere
24.579,20YTL'nin el atma tarihi olan 31.12.2007 tarihinden, 407,00YTL tespit
giderinin 18.01.2008 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır. Davalı
idare vekili birinci savunma dilekçesinde, davacının bedelini talep ettiği gecekondusunun ve
ağaçlarının imarın 23014 ada, 2 parsel üzerinde kaldığını, 23014 ada, 2
parselin meslek lisesi olarak ayrılmış kamulaştırma parseli olduğunu, bu
parsel üzerindeki gecekondunun yanmış ve terkedilmiş bir şekilde durmakta
iken tehlike arzetmesi ve gelen sözlü şikayetler üzerine yıkıldığını, bahçede
bulunduğu iddia edilen ağaçlara ise Belediyelerince herhangi bir müdahalede
bulunulmadığını, yıkılan gecekondunun kaçak olarak yapıldığını, imar affı
müracaatının bulunmadığını, Belediyelerince herhangi bir kamulaştırma
işleminin de söz konusu olmadığını, tamamen kaçak olan ve okul alanında
bulunan virane gecekondunun tehlike arzetmesi nedeniyle yıkıldığını ileri
sürmüştür. Davalı
idare vekilinin olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemli dilekçesi
üzerine dosyanın gönderildiği Danıştay Başsavcılığı’nca sorulması üzerine
Altındağ Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü’nün (Gecekondu
ve Sosyal Konutlar Şube Müdürlüğü) cevabi yazısında, Belediyeleri
kayıtlarında yapılan inceleme sonucunda; davacıya ait Yıldıztepe Mahallesi,
169. Sokaktaki gecekondunun T.T. belgesinin Milli Emlak Müdürlüğü’nden
alındığı, kapı numarasının da 73 olarak belirlendiği, daha sonra kapı
numaralarında herhangi bir değişiklik olup olmadığı ile ilgili bilginin
Ankara Büyükşehir Belediyesi Numarataj Müdürlüğünden sorulması gerektiği,
80570 nolu Plana göre 23014 ada, 2 nolu parselde okul yerinde kalan T.T.
belgeli gecekonduya karşılık 2981 sayılı Yasa gereği yerinde korunamayan
yapılar konumunda kaldığından, 81520 nolu Revizyon İmar Planına göre 23791
ada, 2 nolu parselde Bu
durumda, her ne kadar davacı tarafından Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde
açılan tespit dosyasında yapı ve ağaçlar için bedel tespiti yaptırılmış ve bu
bedel dava konusu edilmiş ise de, ortada idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmadığı, davanın anılan Yasanın 14.
maddesinde işaret edilen bedel arttırma davası niteliğinde olmadığı sonucuna
varılmıştır. Olayda,
80570 nolu Plana göre 23014 ada, 2 nolu parselde okul yerinde kalan T.T.
belgeli gecekonduya karşılık 2981 sayılı Yasa gereği yerinde korunamayan
yapılar konumunda kaldığından, 81520 nolu Revizyon İmar Planına göre 23791
ada, 2 nolu parselde Açıklanan
nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Belediye
vekilinin görev itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ : Davanın
çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Altındağ Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 13.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 1.4.2008 gün ve E:2008/68 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 4.5.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/299 KARAR NO: 2009/111 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca verilen
idari para cezasına karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Nuh Çimento San. A.Ş. Vekili : Av. F.G. Davalı : Kocaeli İl Özel İdaresi Vekili : Av. N.A. O L A Y : Kocaeli İl Özel İdaresi Emlak ve
İstimlak Müdürlüğü’nün 12.6.2007 gün ve 2862 sayılı işlemi ile, 3213 sayılı
Maden Kanunu’nun 5177 sayılı Kanun’la değişik 12. maddesinin beşinci fıkrası
ve Maden Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 43. maddesi uyarınca davacı adına
idari para cezası verilmiştir. Davacı vekili,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur. KÖRFEZ SULH CEZA
MAHKEMESİ; 12.9.2007 gün ve Değişik İş: 2007/481 sayı ile, itiraz edenin,
Hereke'de bulunan çimento fabrikası sahasındaki ocaktan izinsiz olarak
malzeme çıkarıldığının tespiti ile idari para cezası kesildiğini, kesilen
cezanın usul ve yasaya aykırı olduğunu verilen idari para cezasının
kaldırılmasını talep etmiş olduğu; itiraz dilekçesi ve itiraza ilişkin
evrakın incelenmesinden; itiraza konu idari para cezasının tanziminin,
idarenin kamusal güce dayalı olarak resen ve tek yanlı olarak tanzim ettiği
idari tasarruflardan olduğu, bu tür uyuşmazlıklara bakmak görevinin idari
yargının görev alanına girdiğinin anlaşıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara itiraz
edilmeyerek kesinleşmiştir. Davacı
vekili bu kez, söz konusu idari para cezasına dair işlemin iptali ve ödenmek
zorunda kalınan paranın iadesine karar verilmesi istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. KOCAELİ
İDARE MAHKEMESİ; 16.04.2008 gün ve E: 2007/2389 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinden söz
ederek, bakılan davanın konusunun davacıya
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca 101.250,00YTL para cezası
verilmesine ilişkin Kocaeli İl Özel İdaresi işleminin iptali isteminden
ibaret olduğu, incelenen uyuşmazlıkta, 3213
sayılı Yasa’nın 12. maddesinin ihlali sebebiyle verilen para cezasının 5326
sayılı Kanun'un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri
olduğu, 3213 sayılı Maden Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği, bu
durumda, Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanun'la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı
nedeniyle görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümlerinin
dikkate alınacağı, 3213 sayılı Yasa’da para cezalarına karşı hangi mahkemede
dava açılacağının gösterilmemiş olduğu, diğer bir anlatımla kabahat nevinden
olan eylemden dolayı verilen para cezasına karşı idare mahkemelerinde dava
açılacağına ilişkin bir hüküm bulunmaması nedeniyle 5326 sayılı Yasa’nın
uygulanması zorunluluğunun bulunduğu, dolayısıyla 3213 sayılı Yasa’nın 12.
maddesinin ihlali sebebiyle verilen idari para cezasına karşı açılan bu
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca da sulh ceza mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna ulaşıldığı,
nitekim 2918 sayılı Yasa uyarınca verilen para
cezasına karşı 2918 sayılı Yasa’da görevli mahkemeye ilişkin özel hüküm
bulunmaması sebebiyle davanın sulh ceza mahkemesinde görülmesi gerektiğine
ilişkin Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 2.4.2007 gün ve E:2006/322, K:2007/48 sayılı
kararının da bu yönde olduğu, bu durumda,
davaya konu para cezasının iptali istemiyle Körfez Sulh Ceza Mahkemesi'nde
açılan davanın anılan Mahkemenin 12.9.2007 gün ve 2007/481 Değişik iş sayılı
kararıyla davanın görüm ve çözümünde idari yargının görevli olduğu
gerekçesiyle görev yönünden reddedildiği ve bu karar üzerine görülmekte olan
davanın açıldığı anlaşıldığından görevli yargı merciinin belirlenmesi için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesinin icap ettiği gerekçesiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi
için dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin vereceği karara kadar yargılamanın ertelenmesine karar
vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 04.05.2009 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur. İdare
mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen durumun aksine,
önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğu görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, adli yargı
dava dosyasının Mahkemesinden istenildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri
arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 3213 sayılı Kanun’un 12. maddesi ve 4.6.1985
tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nun uygulanması ile ilgili usul ve
esasları düzenlemek amacıyla hazırlanan Maden Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 43. maddesi
uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 4.6.1985
gün ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Amaç” başlığını taşıyan 1. maddesinde,
“Bu Kanun madenlerin aranması, işletilmesi, üzerinde hak sahibi olunması ve
terk edilmesi ile ilgili esas ve usulleri düzenler” denilmiş; 12. maddesinin
birinci fıkrasında, üretilen madenin sevk fişi ile sevkiyatının zorunlu
olduğu, ikinci fıkrasında, tesislerden elde edilen ürünlerin sevk fişi
kullanımı ve denetimi ile ilgili hususların yönetmelikle belirleneceği,
üçüncü fıkrasında, ruhsat sahibi tarafından sevk fişi olmaksızın maden sevk
edildiğinin mülkî idare amirliklerince tespit edilmesi halinde, söz konusu
madenin ocak başı satış bedelinin üç katı tutarında idarî para cezası
verileceği, dördüncü fıkrasında, denetim ve inceleme sonucunda, yaptığı
üretim ve sevkiyatı bildirmediği tespit edilen ruhsat sahiplerine, ödenmesi
gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet
hakkının on katı tutarında idarî para cezası verileceği, beşinci fıkrasında
ise; ruhsat veya işletme izni olmadan üretim faaliyetinde bulunulduğunun
tespiti halinde, üretilen madene mülkî idare amirliklerince el konulacağı, bu
kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkânı
ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı
tutarında idarî para cezası uygulanacağı, bu şekilde maden çıkartılması
ve/veya sevk edilmesinin Devlet malına karşı işlenmiş fiil sayılacağı, bu
fiili işleyenlerin adlî takibat yapılmak üzere ilgili makamlara
bildirileceği, el konulan madenlerin, mülkî idare amirliklerince satılarak
bedelinin özel idareye aktarılacağı belirtilmiştir. Maden Kanunu Uygulama
Yönetmeliği’nin 43. maddesinde, ruhsat alanının sınırında yapılan üretimin saha sınırı dışına taştığının
tespiti halinde, ruhsat alanı dışında üretilen madene mülki idare amirliğince
el konulacağı, bu kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve
el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin
beş katı tutarında idari para cezası uygulanacağı, el konulan madenlerin,
mülki idare amirliklerince satılarak bedelinin özel idaresine aktarılacağı
belirtilmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 3213 sayılı Maden
Kanunu’nda, idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye
yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 3213 sayılı
Maden Kanunu’nda idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para
cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Kocaeli İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Körfez Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen
12.9.2007 gün ve Değişik İş:2007/481 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 04.05.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/369 KARAR NO: 2009/112 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 5179 sayılı Kanun uyarınca verilen
idari para cezasına karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Sedef Pasta Mamulleri İmalat Sanayi
ve Tic. Ltd. Şti Vekili : Av. E.D. Davalı : Didim İlçe Tarım Müdürlüğü O L A Y : Didim Kaymakamlığı İlçe Tarım
Müdürlüğü'nün 25.01.2006 gün ve 1 Cilt ve 5 sahife numaralı işlemi ile, 5179
sayılı Gıdaların Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 29. maddesinin (a)
bendine göre idari para cezası verilmiştir. Davacı vekili, idari para cezasının kaldırılması
istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır. AYDIN
1. İDARE MAHKEMESİ; 16.03.2006 gün ve E: 2006/489, K : 2006/274 sayı ile,
5326 sayılı Kabahatler Kanununun yaptırım türleri başlıklı 16. maddesinde
kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların, idari para
cezası ve idari tedbirlerden ibaret olduğu belirtilerek, idari tedbirlerin de
mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler
olduğu; anılan kanunun "Başvuru Yolu" başlıklı 27. maddesinde ise,
idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün
içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği, keza aynı kanunun geçici 2.
ve geçici 3. maddelerinde idari para cezalarına ilişkin davalarda Kabahatler
Kanununun uygulanacağı hüküm altına alındığı; bu durumda, iptali istenen para
cezasına karşı 5179 sayılı Yasada her ne kadar idare mahkemesinde dava
açılması öngörülmüş ise de, bu görev sonradan çıkan Yasa durumunda olan 5326
sayılı Yasa ile sulh ceza mahkemesine verildiğinden, anılan Yasanın yürürlüğe
girdiği 1.6.2005 tarihinden sonra açılan bu davanın görüm ve çözümü görevinin
adli yargıya ait bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar
kesinleşmiştir. Davacı vekili bu kez, söz konusu idari para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur. DİDİM
SULH CEZA MAHKEMESİ; 16.01.2007 gün ve 2006/334 D.İş sayı ile, 5179 Sayılı
yasanın 30. ve 5560 Sayılı yasa ile değişik 5326 Sayılı yasanın 3.maddesinden
bahisle; itiraz dilekçesinin verildiği tarih itibarı ile idari para cezasına
itiraz davasına bakma görevi mahkemelerine ait ise de, 19.12.2006 tarih ve
26381 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5560 sayılı yasa ile
değişik 5326 sayılı Kabahatler Yasasının 3/1-a madde ve fıkrası delaletiyle
5179 sayılı Yasanın 30.maddesi gereğince itiraz davasına bakma görevinin
idare mahkemesine ait olduğu, görev hususundaki değişikliğin lehe ya da
aleyhe olduğuna bakılmaksızın derhal yürürlüğe gireceği ve geçmişte açılan
davalar da dahil olmak üzere derhal uygulanacağı, görev hususunun resen
gözetilmesinin zorunlu olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, idari para cezasının kaldırılması istemiyle bir kez
daha idari yargı yerinde dava açmış; Aydın 1. İdare Mahkemesi (Tek Hakim);
26.06.2007 gün ve E : 2007/671, K:2007/914 sayı ile, Didim Sulh Ceza
Mahkemesi tarafından 16.01.2007 gün ve 2006/334 D.İş sayılı kararıyla verilen
görevsizlik kararının 28.02.2007 tarihinde kendisine tebliğinden sonra temyiz
edilmemek suretiyle 07.03.2007 tarihinde kesinleşmesi üzerine, dava konusu
işlemin iptali talebiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun yukarıda
yer alan 9. maddesi hükmü uyarınca, en geç 06.04.2007 tarihine kadar
Mahkemelerinde dava açılması gerekirken, dava dosyasının Mahkemelerine
gönderilmesini talep etmesi ve bunun üzerine gönderilen dava dosyasının
Mahkemelerince esas kaydının kapatılması sonrasında 07.06.2007 tarihinde
açılan davanın süresinde olduğunun kabulünün mümkün bulunmadığı gerekçesiyle
süre aşımı yönünden davanın reddine karar verilmiş; itiraz başvurusu üzerine
davayı inceleyen Aydın Bölge İdare Mahkemesi; 28.02.2008 gün ve E:2008/56,
K:2008/176 sayı ile; davada olumsuz görev uyuşmazlığı şartları oluştuğundan
bahisle, Mahkemece 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi gereğince görevsizlik
kararı verilerek dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi' ne gönderilmesi gerektiğinden
süre aşımı yönünden davanın reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı
gerekçesiyle verilen kararı bozmuştur. Bunun üzerine AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ;
26.05.2008 gün ve E : 2008/563 sayı ile; kesin olan ve Hakimliklerince ısrar
kararı verme imkanı bulunmayan Aydın Bölge İdare Mahkemesi'nin kararı
uyarınca, 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda
ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 543. maddesi
ile 5179 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezalarına karşı İdari
Yargı Mercilerinde dava açılabileceğine ilişkin görev hükmü ilga edildiğinden
ve böylece idari para cezalarına karşı 5326 sayılı Kanun'un 27/1.maddesi
uyarınca yetkili Sulh Ceza Mahkemeleri görevli kılınmış bulunduğundan, dava
konusu uyuşmazlığın görevli ve yetkili Adli Yargı Mercilerince çözümlenmesi
gerektiği sonucuna varılmış olduğu; açıklanan nedenlerle, davanın daha önce
görevsizlik kararı veren Adli Yargı Yerinde görülmesi gerektiğinden
Mahkemeleri Hakimliğinin görevsizliğine, 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi
uyarınca dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine, davanın
görülmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nin bu konuda vereceği karara kadar
ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 04.05.2009 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da
şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine
ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur. Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari ve adli yargı yerlerince verilmiş ve kesinleşmiş iki görevsizlik kararı
bulunmakta olup, bunun üzerine kendine gelen davayı inceleyen idari yargı
yerinin sahip olduğu seçenekler ile yapılan başvuru bakımından bir
değerlendirme yapılması gerekmektedir. 1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir. Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında
ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir.” hükmüne göre, idare
mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerince de
görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz
görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir. 2- 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir
davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur
ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin
erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir. Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her
iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın
taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme
ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile daha önce görevsizlik kararı veren
yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır. Olayda,
adli ve idari yargı yerlerince, görevsizlik kararı verilmekle birlikte,
kararların kesinleşmesinden sonra, Davacı vekili
tarafından, para cezasına karşı ikinci kez idari yargı yerinde dava açılması üzerine
Mahkemece; 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca dava dosyasının
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine, davanın görülmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nin
bu konuda vereceği karara kadar ertelenmesine karar verilmiştir. Bu
haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamakta ise de,
davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek, Aydın 1. İdare
Mahkemesince(Tek Hakim) yapılan başvurunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava
ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun
olacağından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, 5179
sayılı Kanun’un 29. maddesinin (a) bendi uyarınca verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır. 5179
sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 30. maddesinde, bu Kanunda yazılı olan idari para
cezalarının, o yerin en büyük mülki amiri tarafından verileceği, verilen
idari para cezalarına dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı,
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği öngörülmüşken; bu madde,
23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 543. maddesiyle, “Bu
Kanunda yazılı olan idari yaptırımlara karar vermeye, mahallî mülki amir
yetkilidir” şeklinde değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5179 sayılı
Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle
idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5179 sayılı
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesi’nin 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında
görülen başvurusunun kabulü ile, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Aydın 1. İdare
Mahkemesinin 2247 sayılı Yasa’nın 19. madde kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile Didim Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 16.01.2007 gün ve 2006/334
D.İş sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 04.05.2009 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/424 KARAR NO: 2009/118 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun
47/A maddesi uyarınca verilen ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 5560
sayılı Kanunla değişik 3. maddesi kapsamına giren idari para cezasına karşı
yapılan itirazın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk. K A R A R
Davacı : M.A. Vekilleri : Av. N.Ş.M., Av. S.M. Davalı : Sermaye
Piyasası Kurulu Vekili : Av.Ç.E. O L A Y : Sermaye Piyasası Kurulu'nun 21.08.2007 tarih ve 30/873 sayılı
işlemi ile, Kepez Elektrik T.A.Ş.'nin yönetim
kurulu üyesi olan davacıya; Libananco adlı
bir şirketin, Kepez Elektrik T.A.Ş.'ne ortak olduğuna ilişkin 19.11.2005
tarihinde basında çıkan haberlerin; doğru ve/veya yeterli olup olmadığı
konusunda Kurulun Seri VIII, No:39 Sayılı Özel Durumların Kamuya
Açıklanmasına İlişkin Esaslar Tebliği çerçevesinde özel durum açıklamasında
bulunmadığı gerekçesiyle, Sermaye Piyasası Kanununun 47/A maddesi uyarınca
idari para cezası verilmiş; durum 31.08.2007 tarih B.02.1.SPK.013-1474 sayılı
işlem ile davacıya bildirilmiştir. Davacı vekili, para cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur. ANKARA
5. SULH CEZA MAHKEMESİ; 10.12.2007 gün ve 2007/1434 Müt sayı ile, Danıştay 13. Dairesinin 2006/2059 Esas,
2007/1192 Karar, 2006/1977 Esas, 2006/1191 karar sayılı Kararlarında;
"5326 sayılı Yasa'nın 3. maddesi 01.03.2006 günlü ve 2005/108 Esas
2006/35 Karar sayılı kararla iptal edilmiş, iptal hükmünün kararın Resmi
Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun
bulunmuştur. Anılan karardaki bu maddeye ilişkin iptal gerekçesi
doğrultusunda, cezai karakteri ağır basan bu eylemler açısından verilen idari
para cezası ve/veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımlarına karşı
başvurunun Sulh Ceza Mahkemesince kanunda belirtilen usule göre incelenmesinde
Anayasa'nın 2., 125. ve 155. maddelerine aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle
itirazın reddine karar verilmiştir. 5326
sayılı Kanun'un 3. maddesinin Anayasa Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen
kararıyla, iptali üzerine doğan hukuksal boşluk 06.12.2006 günlü, 5530 sayılı
Yasa'nın 31. maddesiyle doldurulmuş; Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesi"
(1) Bu kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde; b)Diğer genel
hükümleri, idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını
gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır" biçimde yeniden
düzenlenmiştir. Sözü
edilen 3. maddede yapılan değişikliğe ilişkin 5530 sayılı Kanun'un Genel
Gerekçesinde; "5326 sayılı kanunun 3. maddesi değiştirilmiştir.
Kabahatler kanununun 3. maddesinin yürürlükte olan metnine göre bu kanunun
genel hükümleri diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanacaktır.
Bunun sonucu olarak Kabahatler Kanununun kanun yoluna ilişkin hükümleri diğer
kanunlarda yer alan idari para cezasını gerektiren bütün fiiller açısından da
uygulanabilecektir. Ancak, bu uygulama, üst kurullar tarafından verilen idari
para cezalarına ilişkin olarak yargı yolu bakımından bir tartışmaya neden
olmuştur. Üst kurullar tarafından belli sektörlerdeki faaliyetlerin
denetlenmesi bağlamında yüksek meblağlarda idari para cezaları
verilebilmektedir. Bu itibarla, madde metninde özellikle üst kurallara
ilişkin kanunlarda bu kuralların vereceği idari para cezalarına karşı ilk
derece mahkemesi olarak Danıştay'a gidilebilmesine imkan tanıyan bir
düzenleme yapıldığı ... " belirtilmiştir. 2575
sayılı kanunun 34/C maddesine, 5183 sayılı Kanun'un 9. maddesi ile eklenen
hükümle 14 bentte Danıştay 13. Dairesinin görevleri sayma suretiyle
belirlenmiş, madde de yer verilen kanunlardan veya mevzuattan doğan uyuşmazlıklardan,
Danıştay'ın diğer dava dairelerinin görevleri dışında kalan davaları
çözümleyeceği ayrıca kurala bağlanmıştır. 5183
sayılı Kanun'un Genel Gerekçesi'nde; ülke ekonomisindeki yapısal
değişikliklerle pek çok bağımsız idari otorite kurulması yoluna gidildiği ve
bunların bir kısmının kuruluş kanunlarında, çıkacak uyuşmazlıkların ilk
derecede Danıştay'da çözümlenmesinin öngörüldüğü, diğerlerinin işlemlerine
karşı açılan ve idare mahkemelerinde ilk derecede görülen davalarla ilgili
kararlara karşı yapılan temyiz başvurularının ise esasen Danıştay'da
incelendiği, bu kuruluşlarla ilgili kanunların uygulanmasından doğan
uyuşmazlıklar nedeniyle açılan davaların niteliği, niceliği ve ülke ekonomisi
bakımından önemi göz önüne alındığında kısa sürede sonuçlandırılması
gereğinin, münhasıran bu davaları çözümlemekle görevli bir ihtisas dairesinin
belirlenmesi ihtiyacını ortaya çıkardığı belirtilmiştir. Dairenin
görevleri arasında bulunan 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 12.
maddesinde, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 21. maddesinde, 4646
sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun 10. maddesinde, 5307 sayılı Sıvılaştırılmış
Petrol Gazları (LPG) piyasası kanununun 18. maddesinde, 5411 sayılı
Bankacılık Kanunu'nun 105. ve 128. maddelerinde kurul işlemlerine karşı
açılan davaların hem ilk derecede Danıştay'da görüleceği, hem de acele
işlerden sayılacağı öngörülürken; 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların
Kuruluş ve Yayınları hakkında Kanun'un 25. maddesinde, milli güvenliğin
gerekli kıldığı yahut kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması kuvvetle ihtimal
dahilinde olan hallerde Başbakan veya görevlendireceği bakanın yayını
durdurması halinde, bu konudaki icrai ve idari kararlar aleyhine doğrudan
doğruya Danıştay'da dava açılacağı, Danıştay'ın bu davalara öncelikle
bakacağı ve karara bağlayacağı, yürütmenin durdurulması talepleri hakkında 48
saat içerisinde karar verileceği; 4054 sayılı Rekabetin Korunması hakkında
kanunun 55. maddesinde Kurul kararlarına karşı Danıştay'a başvurabileceği,
4046 sayılı özelleştirme uygulamaları hakkında Kanun'un 27. maddesinde,
özelleştirme uygulamalarına ilişkin idari davaların ilk derece mahkemesi
olarak Danıştay'da görüleceği hükme bağlanmış bulunmaktadır. Tasarı'nın
"Kurul kararlarına karşı yargı yolu" başlıklı 21. maddesinde,
Kurulun düzenleyici ve denetleyici nitelikteki kararlarına karşı açılacak
davaların ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görüleceği, Danıştay'ın,
kurul kararlarına karşı yapılan başvuruları acele işlerden sayacağı
öngörülmüştür. Madde
gerekçesinde ise "düzenleyici ve denetleyici kurumlar sektörel
düzenleyici kurumlar olduğu için verdikleri kararların hemen uygulanması
gerekmektir. Aksi halde oluşacak belirsizlik hem düzenledikleri sektöre hem
de ülke ekonomisine zarar verebilecektir. Yürürlükteki kanunlara göre,
kurumların sektöre ilişkin olarak verdikleri kararlara karşı gidilebilecek
ilk derece mahkemeler farklılık göstermektedir. Kurulların sektöre yönelik
olarak vereceği kararların kısa sürede kesinleşmesini sağlayarak belirsizliği
ortadan kaldırmak ve kurul kararlarına karşı gidilecek yargı yolunda yeknesaklığı
temin etmek üzere kurulun düzenleyici ve denetleyici kararlarına karşı
açılacak davaların ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görülmesi hükmü
getirilmektedir" denilmiştir. Uyuşmazlık
konusu olayda 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na dayanılarak yapılan
düzenlemelere aykırı hareket ettiği ileri sürülerek davacı adına Sermaye
Piyasası Kurulu tarafından 14.10.2005 tarih ve 21315 sayılı kararla idari
para cezası verilmiştir. Mahkemelerce
uygulanan yaptırımlar kamu düzeni ve güvenliğini sağlamak amacına yönelik
olduğu halde, düzenleme ve denetleme yetkisi olan üst kurullara tanınan
yaptırım uygulama yetkisiyle, idarelerin kamu hizmetlerini gereği gibi, etkin
ve ivedilikle yürütebilmesi amacı gözetilmektedir. Anayasa Mahkemesi'nin
23.10.1996 tarihli ve 1996/48 Esas 1996/41 karar sayılı kararında
tanımlandığı üzere "İdarenin bir yargı kararına gerek olmaksızın
yasaların açıkça verdiği yetkiye dayanarak idare hukukuna özgü yöntemlerle,
doğrudan doğruya bir işlem ile uygulandığı yaptırımlarla verdiği
cezalara" idari yaptırım denilmekte olup; kişilere, bu kurullar
tarafından idare hukuku alanındaki düzene aykırı davranışları nedeniyle
verilen idari cezalar, idari yaptırımların en önemlilerinden biridir. İdari
para cezalarını diğer cezalardan ayıran en belirgin nitelik, idari makamlar
tarafından verilmesidir. İdari bir makam tarafından tek taraflı olarak idare
hukuku alanında kamu gücünün kullanılması suretiyle tesis edilmeleri
nedeniyle idari bir işlem oldukları tartışmasızdır. Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler, yasa değişikliği gerekçesi,
Anayasa Mahkemesi kararları, 5183 sayılı Kanun amacı ve gerekçesi ile
düzenleyici ve denetleyici kuruluşların kuruluş kanunlarında öngörülen
düzenleme ile ulaşılması hedeflenen amaçlar birlikte değerlendirildiğinde;
ceza hukukundaki gelişmelere koşut olarak, kimi yasal düzenlemelerde basit
nitelikte görülen suçlar hakkında idari yaptırımlara yer verilmesi, daha ağır
suç oluşturan eylemler için verilen idari para cezalarına karşı yapılacak
başvurularda kanunun idare hukukundan çok ceza hukukunu ilgilendirmesi
nedeniyle; kabahatler kanununun, cezai karakteri ağır basan ve ceza hukuku
alanına giren idari para cezalarına uygulanmasının söz konusu olmadığı, bu
itibarla, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 47/A maddesi uyarınca
Sermaye Piyasası Kurulu tarafından verilen para cezalarına karşı açılacak
davaların çözümünde idari yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır."
denilmekte olduğu; Mahkemelerince de Danıştay'ın bu kararındaki gerekçe ve
anlatımları gereğince Sermaye Piyasası Kurulunun bu kararına karşı itirazının
inceleme merciinin idari yargı olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir. Davacı vekili, bu kez, para cezasının iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır. ANKARA 9. İDARE MAHKEMESİ; 30.05.2008 gün ve E:2008/201 sayı ile, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19 maddesinden söz ederek; dava
dosyasının incelenmesinden; davacı adına Sermaye Piyasası Kurulu Karar
Organınca 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 47/A maddesi uyarınca
50.000,00-YTL idari para cezası verilmesine karar verildiği, davacı
tarafından anılan idari para cezasının iptali istemiyle Ankara 5. Sulh Ceza
Mahkemesi'nin 2007/1434 Müt. sayılı esasında açılan davada Mahkemesince
10.12.2007 günlü kararla davanın idari yargının görevine girdiğinden bahisle
görev ret kararı verilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı; 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 47/A maddesinde, "Bu Kanuna
dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve Kurulca
alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği tespit
edilen gerçek kişiler ve tüzel kişiler hakkında gerekçesi belirtilmek
suretiyle Kurul tarafından 2 milyar liradan 10 milyar liraya kadar para cezası
verilir. İdari para cezalarının uygulanmasından önce ilgilinin savunması
alınır. Savunma istendiğine ilişkin yazının tebliğ tarihinden itibaren bir ay
içinde savunma verilmemesi halinde, ilgilinin savunma hakkından feragat
ettiği kabul edilir. İdari para cezalarının verilmesini gerektiren fiillerin
tekrarı halinde, verilen para cezası iki katı, ikinci ve müteakip tekrarlarda
üç katı artırılarak uygulanır. Bu cezaların verildiği tarihten itibaren iki
yıl içinde idari para cezası verilmesini gerektiren aynı fiil işlenmediği
takdirde önceki cezalar tekrarda esas alınmaz. Kanunun 40/C maddesinin
beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere, Türkiye Sermaye Piyasası
Aracı Kuruluşları Birliği Yönetim Kurulunca 1 milyar liradan 5 milyar liraya
kadar para cezası verilir. Birlik, verdiği cezaları bir taraftan ilgiliye
tebliğ etmekle beraber diğer taraftan tahsil ve gelir kaydı için
Yatırımcıları Koruma Fonuna bildirir. (Ek fıkra: 21/02/2007-5582
S.K./19.mad.) Kanunun 40/D maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe
uymayan üyelere, Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği Yönetim Kurulunca bin
YTL'den beşbin YTL’ ye kadar para cezası verilir. Birlik, verdiği cezaları
ilgiliye tebliğ eder ve tahsil ve gelir kaydı için Yatırımcıları Koruma
Fonuna bildirir. Bu cezalar ilgililere tebliğ tarihinden itibaren 30 gün
içerisinde Yatırımcıları Koruma Fonuna ödenmediği takdirde bu Fon tarafından
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre
takip ve tahsil olunur ve Fona irad kaydolunur." hükmünü taşıdığı; öte
yandan, 31.3.2005 günlü 25772 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5326 saydı Kabahatler Kanunun 2.maddesinde; kabahat
deyiminden: Kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü
haksızlığın anlaşılacağı, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 5560 sayılı
kanunun 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, "Bu Kanunun; a) İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası
veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında uygulanır."; 16. maddesinde, kabahatler karşılığında
uygulanacak olan idari yaptırımların, idari para cezası ve idari tedbirlerden
ibaret olduğu, idari tedbirlerin ise mülkiyetin Kamuya geçirilmesi ve ilgili
kanunlarda yer alan diğer tedbirler olduğu; " Başvuru Yolu"
başlıklı 27.maddesinde, "(1) İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir, (2) Mücbir sebebin varlığı dolayısıyla bu sürenin
geçirilmiş olması halinde bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en
geç yedi gün içinde karara karşı başvuruda bulunulabilir. Bu başvuru, kararın
kesinleşmesini engellemez; ancak, mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir.(3)
Başvuru, bizzat kanuni temsilci veya avukat tarafından sulh ceza mahkemesine
verilecek bir dilekçe ile yapılır. Başvuru dilekçesi, iki nüsha olarak
verilir. (4) Başvuru dilekçesinde, idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler,
bu karara karşı ileri sürülen deliller açık bir şekilde gösterilir. Dilekçede
ayrıca, başvurunun süresinde yapılmasını engelleyen mücbir sebep dayanaklarıyla
gösterilir. (5) idari yaptırım kararının mahkeme tarafından verilmesi halinde
bu madde hükmü uygulanmaz. (6) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.34.md)
Soruşturma konusu fiilin suç değil de kabahat oluşturduğu gerekçesiyle idari
yaptırım kararı verilmesi halinde; kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
edildiği takdirde, idari yaptırım kararına karşı başvuru da bu itiraz
merciinde incelenir. (7) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560 S.K.34.md) Kovuşturma
konusu fiilin suç değil de kabahat oluşturduğu gerekçesiyle idari yaptırım
kararı verilmesi halinde; fiilin suç oluşturmaması nedeniyle verilen beraat
kararına karşı kanun yoluna gidildiği takdirde, idari yaptırım kararına karşı
itiraz da bu kanun yolu merciinde incelenir. (8) (Ek fıkra: 06/12/2006 - 5560
S.K.34.md) idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile
ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş
olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu
işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür."
hükümlerinin yer aldığı; yukarıda aktarılan hükümler ile Kabahatler
Kanunu'nun idari para cezası kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı,
bir başka deyişle diğer kanunlarda idari para cezası kararına karşı kanun
yolu olarak idari yargı yeri gösterilmiş ise idari yargı yerinde; idari yargı
yeri gösterilmemiş ise de Kabahatler Kanunu uyarınca sulh ceza mahkemesine
dava açılabileceğinin görüldüğü; belirtilen maddi ve hukuki duruma göre, 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 47/A maddesi uyarınca uygulanan idari para
cezası yaptırımından kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde, 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3. ve 27. maddeleri göz önüne alındığında ve 2499 sayılı
Yasada dava açılacak yargı merciinin gösterilmemiş olması nedeniyle, görevli
mahkemenin sulh ceza mahkemesi olduğu sonucuna ulaşıldığı; nitekim Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümünün 26.12.2007 gün ve E:2007/150, K: 2007/371 sayılı
kararının da bu yönde olduğu; açıklanan nedenlerle, adli yargının görev
alanına giren davanın 2577 sayılı Yasanın 14/3-a ve 15/1-a maddeleri uyarınca
görev yönünden reddi gerektiği sonucuna varıldığından, 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarınca
görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine ve davanın Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadar
ertelenmesine karar vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 04.05.2009 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza
mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması
gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan
cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da
açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari
niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”
açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur. İdare mahkemesince,
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen durumun aksine, adli yargı
kararının kesinleşme durumu açıklığa kavuşturulmadan başvurulduğu görülmekte
ise de; Başkanlık yazısıyla, adli yargı kararının kesinleşme durumunu
gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden istenildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri
arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör - Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, Şirket Yönetim Kurulu üyesi olan davacıya, Sermaye
Piyasası Kurulu tarafından çıkarılan Tebliğ hükmüne aykırı hareket
edildiği gerekçesiyle, 2499 sayılı Kanunun (SPKn)
47/A maddesi uyarınca idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açılmıştır. 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun “İdari
Para Cezaları” başlıklı 47/A maddesinde; (Ek:15/12/1999 - 4487/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/373
md.) “Bu Kanuna dayanılarak yapılan
düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve Kurulca alınan genel ve
özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği tespit edilen gerçek kişiler
ve tüzel kişilere, gerekçesi belirtilmek suretiyle Kurul tarafından onbeşbin
Türk Lirasından yüzbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Kanunun
40/C maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere Türkiye
Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği Yönetim Kurulunca beşbin Türk
Lirasından yirmibeşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Kanunun
40/D maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere, Türkiye
Değerleme Uzmanları Birliği Yönetim Kurulunca bin Türk Lirasından beşbin Türk
Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Birlik, verdiği cezaları ilgiliye
tebliğ eder ve tahsil ve gelir kaydı için Yatırımcıları Koruma Fonuna
bildirir. İdarî
para cezalarının verilmesini gerektiren fiillerin tekrarı halinde, verilen
para cezası iki katı, ikinci ve müteakip tekrarlarda üç katı artırılarak
uygulanır. Bu cezaların verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde idarî para
cezası verilmesini gerektiren aynı fiil işlenmediği takdirde önceki cezalar
tekrarda esas alınmaz.” hükmü yer
almıştır. Olayda, idari
para cezasının iptali istemiyle dava açılmış olup; 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda, bu cezaya karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. 1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak;
Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları
taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh
ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir. Daha
sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." denilmiştir. 19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır. Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir. Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır. Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir. İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği
üzere, İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezalarına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanun’un 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 9.İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 5. Sulh Ceza Mahkemesi’nce
verilen 10.12.2007 gün ve 2007/1434 Müt. sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 04.05.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/432 KARAR NO: 2009/120 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T : “30 gün geçici olarak meslekten alıkoyma”
cezası ile cezalandırılan ve bu cezası yerine getirilen doktor olan davacı
tarafından, cezanın İdare Mahkemesince iptali ve bu kararın Danıştay’ca
onanması üzerine açılan manevi tazminat davasının İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı :
S.Ç. Vekili :
Av. İ.O. Davalılar : 1- Ankara Tabip Odası Yönetim Kurulu Başkanlığı Vekili :
Av. E.B., 2- Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Başkanlığı Vekili : Av. L.V.E. O L A Y : Ankara
Tabip Odası Onur Kurulu’nun
16.9.2003 günlü kararı ile, Dr. S. Ç.’nın şikayete konu eylemi nedeni ile
6023 sayılı Yasa’nın 39. maddesi ve TTB Soruşturma ve Yargılama Yönetmeliği
gereğince “30 gün geçici olarak meslekten alıkoyma” cezası ile
cezalandırılmasına karar verilmiştir. Türk Tabipleri Birliği Yüksek Onur Kurulu’nun 9 Kasım 2003 gün ve 2003/6 sayılı kararı ile, Ankara
Tabip Odası’nın 30.10.2003 tarih ve 3410/03 sayılı yazısı ekinde gönderilen
Dr. S. Ç.’nın meslektaşına fiziki şiddet uygulaması ve sövmesi sebebiyle 30
gün süreyle geçici olarak meslekten men cezasıyla cezalandırılmasına dair
dosyanın incelendiği, dosyanın incelenmesinde; hekime isnat edilen eylemin
sabit olduğunun dosya içindeki bilgi ve belgelerden anlaşıldığı, sabit olan
eyleme verilmiş olan cezanın da eylemin ağırlığına uygun olduğu, bu
nedenlerle Ankara Tabip Odası Onur Kurulu’nun Dr. S. Ç.’nın 30 gün süreyle
geçici olarak meslekten men cezasıyla cezalandırılmasına dair kararının onanmasına
karar verilmiştir. Sağlık Bakanlığı Ulus Devlet Hastanesinde genel cerrahi
uzmanı olarak görev yapan davacının Ankara Tabip Odası Onur Kurulu’nun
16.9.2003 gün ve bila sayılı, 30 gün geçici olarak meslekten alıkoyma cezası
ile cezalandırılmasına ilişkin kararını onayan Türk Tabipleri Birliği Yüksek
Onur Kurulu’nun 9.11.2003 gün ve 2003/6 sayılı işlemi, Ankara 7. İdare
Mahkemesi’nin 29.12.2005 gün ve E:2004/1800, K:2005/2016 sayılı kararıyla
iptal edilmiş ve bu karar Danıştay 8. Dairesi’nin 24.9.2007 gün ve
E:2006/5143, K:2007/4825 sayılı kararıyla onanmıştır. Davacı vekili, dava dilekçesinde, davacının
SSK Ulus Hastanesi’nde genel cerrah olarak çalışmakta iken 9.5.2003 tarihinde
anestezi uzmanı ile arasında tartışma çıktığını, tarafların karşılıklı
müessir fiil ve hakarette bulunduklarını, bu olay sebebiyle açılan kamu
davasının Ankara 20. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2003/633 Esas sayılı davasında
görüldüğünü ve Mahkemenin 27.5.2004 gün ve 2004/756 sayılı kararı ile her iki
tarafın da bu olay nedeniyle mahkumiyetine karar verildiğini, her iki tarafın
karşılıklı olarak birbirini Ankara Tabip Odası’na şikayet ettiğini, Ankara
Tabip Odası’nın müvekkilinin şikayeti hakkında hiçbir işlem yapmadığını,
diğer doktorun şikayetini Onur Kuruluna sevk ettiğini, Onur Kurulunun 16
Eylül 2003 tarihli kararı ile, davacının "30 gün geçici olarak meslekten
alıkoyma" cezası ile cezalandırılmasına karar verildiğini, davacının
28.11.2003 tarihinde Onur Kurulunun verdiği karara TTB Yüksek Onur Kurulu
nezdinde itiraz ettiğini, kendisine sözlü savunma hakkı verilmesini de dilekçesinde talep
ettiğini, Ankara Tabip Odası’nın davacının itirazını
beklemeden Onur Kurulunun aldığı kararı TTB Yüksek Onur
Kuruluna gönderdiğini, Kurulun davacıyı yazılı ve
sözlü savunmaya çağırmadan 8-9 Kasım 2003 tarih ve 2003/6 sayılı
kararı ile, Ankara Tabip Odası Onur Kurulunun 30 gün süre ile geçici olarak
meslekten men cezasını onadığını, kararın derhal infaz edilmek üzere
Bakanlığa gönderildiğini ve davacıya verilen 30 günlük
meslekten men cezasının 29.3.2004-28.4.2004 tarihleri arasında infaz
edildiğini, bu ceza infaz edildikten sonra TTB’nin
hatasını fark ederek davacıyı sözlü savunmaya çağırdığını, davacının diğer doktor hakkında
aynı olay sebebiyle yaptığı şikayetin ise aradan 5 seneye yakın
bir zaman
geçtiği halde Ankara Tabip Odası’nca neticelendirilmediğini, davacının Ankara
Tabip Odası ve TTB Yüksek Onur Kurulu’nun hakkında verdiği haksız kararın
iptali için Ankara 7. İdare Mahkemesi’nde açtığı davanın kabul edildiğini ve
Mahkemenin 29.12.2005 tarih ve 2004/1800 E, 2005/2016 Karar sayılı kararı
ile, Ankara Tabip Odası ve TTB Yüksek Onur Kurulu’nun davacıya ceza vermeye yetkili olmadığına
karar
verdiğini, bu kararı Ankara Tabip Odası ve TTB Merkez Konseyi Başkanlığı’nın
temyiz ettiğini, ancak Danıştay 8. Dairesi’nin 24.9.2007 tarih ve 2006/5143
Esas, 2007/4825 Karar sayılı kararı ile temyiz istemini reddederek Ankara 7.
İdare Mahkemesi’nin kararını onadığını, böylece Mahkeme kararı ile davalılar
Ankara Tabip Odası ve TTB Merkez Konseyinin davacı hakkında soruşturma
yaparak ceza veremeyeceğinin anlaşıldığını, Ankara Tabip Odası ve TTB Merkez
Konseyi’nce davacının yasal haklarını kullanması beklenmeden ve T.Tabipleri
Birliği Kanunu’nun verdiği savunma hakkı dahi kullandırılmadan alelacele
verilen en ağır cezanın infaz edildiğini, arkasından idari yargı kararı ile,
Meslek Odasının böyle bir ceza verme yetkisinin olmadığı ve bu cezanın uygulatılmasıyla
davacıya maddi ve manevi yönden büyük zarar vererek acı çektirildiğinin
ortaya çıktığını ileri sürerek maddi tazminat davası açma hakkı saklı kalmak
üzere 50.000.-YTL manevi tazminatın faizi ile birlikte davalılardan
müştereken ve müteselsilen tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır. Türk
Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Başkanlığı vekili tarafından davada idari
yargının görevli olduğu ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur. ANKARA
26. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 22.7.2008 gün ve E:2008/112 sayı ile, davalı vekilinin yerinde görülmeyen görev itirazının
reddine karar vermiştir. Türk Tabipleri
Birliği Merkez Konseyi Başkanlığı vekilinin olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine, dava dosyası Danıştay Başsavcılığı’na
gönderilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI : SSK Ulus Hastahanesinde genel
cerrahi uzmanı olarak görev yapan davacının 30 gün süreyle meslekten alıkoyma
cezası ile cezalandırılması ve bu cezanın uygulanmasından dolayı çektiği
acıya karşılık 50.000.00.-YTL manevi tazminatın yasal faiziyle birlikte
davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili istemiyle Ankara 26. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nde açtığı davada, davalılardan Türk Tabipleri Birliği Merkez
Konseyi Başkanlığı tarafından davanın görüm ve çözümünün idari yargının
görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve itirazın
reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinin 1/b fıkrasında, idari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında
sayıldığı, uyuşmazlığın, SSK Ulus Hastahanesinde genel cerrahi uzmanı olarak
görev yapan davacının, disiplin cezası ile cezalandırılması ve bu cezanın
uygulanmasından dolayı uğranıldığı ileri sürülen manevi zararın davalılardan
müştereken ve müteselsilen tazmini istemine ilişkin bulunduğu, bu durumda,
idarelerin işleyişinden ve görevleriyle ilgili yetkilerinin kullanılmasından
doğan zararın tazmini istemiyle açılan davanın görüm ve çözümü, idari işlem
ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı
davalarına bakmakla görevli olan idari yargı yerlerine ait bulunduğundan,
Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin anılan Merkez Konseyi Başkanlığı’nın
görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması gerektiği, bu
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine
karar vermiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın da
yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Davacı S.Ç. vekili tarafından davalı Ankara Tabip
Odası ve Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Başkanlığı aleyhine Ankara 26.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2008/112 Esas sayılı tazminat davasında,
Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2008/432 Esas
sayılı dosyanın incelendiği, Sağlık Bakanlığı Ulus Devlet Hastahanesinde
genel cerrahi uzmanı olarak görev yapan davacı S. Ç.'nın, Ankara Tabip Odası
Onur Kurulu'nun 16.9.2003 gün ve bila sayılı 30 gün süreyle meslekten
alıkoyma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin kararını onaylayan Türk Tabipleri
Birliği Yüksek Onur Kurulu'nun 9.11.2003 gün ve 2003/6 sayılı cezanın
uygulanmasından dolayı çektiği acıya karşılık 50.000.00.-YTL manevi
tazminatın yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen
tahsili istemiyle Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açtığı davada,
davalılardan Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Başkanlığı tarafından
davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek
görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine de olumlu görev
uyuşmazlığının çıkarıldığının anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar
tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında
sayıldığı, olayda, uyuşmazlığın, Sağlık Bakanlığı Ulus Devlet Hastahanesinde
genel cerrahi uzmanı olarak görev yapan davacının, disiplin cezası ile
cezalandırılması ve bu cezanın uygulanmasından sonra açılan dava sonucunda
iptal edilmesi üzerine, davacının uğradığı ileri sürülen manevi zararın
davalılardan müştereken ve müteselsilen tazmini istemine ilişkin bulunduğu,
6023 sayılı Kanun’la kurulmuş olan Türk Tabipleri Birliği’nin, Anayasa'nın
135. maddesine göre kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olduğu, somut
olayda, kamu kurumu niteliğindeki davalıya husumet yöneltilerek uğranıldığı
ileri sürülen zararın tazmini istemiyle açılan tam yargı davasında, idarenin
kamu gücüne dayalı, re'sen ve tek yanlı irade açıklaması şeklinde tesis
edilen işlemleri nedeniyle davanın görüm ve çözümünün idari hukuk kurallarına
göre idari yargı yerinde yapılması gerektiği, bu nedenle, Danıştay
Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2008/112 Esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda
yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve
Muhittin KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 4.5.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, Türk Tabipleri Birliği Merkez
Konseyi Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca,
10. maddede öngörülen biçimde Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi
Başkanlığı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, doktor olan davacı tarafından, Ankara Tabip Odası
Onur Kurulu’nun 30 gün geçici olarak meslekten alıkoyma cezası ile
cezalandırılmasına ilişkin kararını onayan Türk Tabipleri Birliği Yüksek Onur
Kurulu işleminin İdare Mahkemesince iptali ve bu kararın Danıştay’ca onanması
üzerine bu
cezanın uygulatılmasının maddi ve manevi yönden zarar verdiği ileri sürülerek
maddi tazminat davası açma hakkı saklı kalmak üzere 50.000.-YTL manevi
tazminatın faizi ile birlikte davalılardan müştereken
ve müteselsilen tahsili istemiyle açılmıştır. Anayasa’nın
135. maddesinde, “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst
kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını
karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere
uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve
halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek
disiplini ve ahlâkını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi
üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında,
gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir” denilmiştir. 23/1/1953 gün ve 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği
Kanunu’nun 1. maddesinde(Değişik: 7/6/1985 - 3224/48 md.), “Türkiye sınırları
içerisinde meslek ve sanatlarını icraya yetkili olup da sanatını serbest
olarak yapan veya meslek diplomasından istifade etmek suretiyle resmi veya
özel görev yapan tabiplerin katıldığı Türk Tabipleri Birliği; tabipler
arasında mesleki deontolojiyi ve dayanışmayı korumak, tabipliğin kamu ve kişi
yararına uygulanıp geliştirilmesini sağlamak ve meslek mensuplarının hak ve
yararlarını korumak amacıyla kurulmuş kamu kurumu niteliğinde mesleki bir
kuruluştur”, 2. maddesinde, “Türk Tabipleri Birliği; Tabip odaları, Merkez
Konseyi, Yüksek Haysiyet Divanı ve Büyük Kongreden ibaret teşekküllerin
bütünüdür. Bu Birlik hükmi şahsiyeti haiz bir teşekküldür” hükmü yer
almıştır. Olayda,
doktor olan davacı tarafından, Ankara Tabip Odası Onur Kurulu’nun 30 gün
geçici olarak meslekten alıkoyma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin
kararını onayan Türk Tabipleri Birliği Yüksek Onur Kurulu işleminin Ankara 7.
İdare Mahkemesi’nce iptal edilmesi ve bu kararın Danıştay Sekizinci
Dairesi’nce onanması üzerine cezanın derhal infaz edilmesi nedeniyle zarara
uğradığı ileri sürülerek manevi tazminata hükmedilmesi istemiyle açılan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun
kabulü ile Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Başkanlığı vekilinin görev
itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
26. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 22.7.2008 gün ve E:2008/112 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 4.5.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/439 KARAR NO: 2009/121 KARAR TR : 04.05.2009 (Hukuk Bölümü) Ö Z E T :
Mersin Limanında meydana gelen kaza nedeniyle yaralanıp sakat kalan davacı
tarafından maddi ve manevi tazminat istemiyle davalılar aleyhine açılan
davanın, TCDD İşletmesi Genel
Müdürlüğü yönünden İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı : Y.E. Vekili : Av. K.Ç. Davalılar : 1-N.Ş., 2-M.A., 3-E.G., 4-TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Vekili : Av. Ö.A. O L A Y : Davacı vekili, dava
dilekçesinde, Mersin Limanında 19.5.2000 tarihinde meydana gelen kaza nedeniyle
Y. E.’in yaralandığını ve sakat kaldığını, olay tarihinden bu yana halen
yatalak olup, ömür boyu yatağa mahkum edildiğini, meydana gelen kazadan
davalıların sorumlu olduğunu, meydana gelen kaza nedeniyle Mersin 4. Asliye
Ceza Mahkemesi’nin 2000/577 E, 2002/1105 K sayılı kararı ile, davalılar
aleyhine kamu davası açıldığını ve ceza tayinine gidildiğini, meydana gelen
kazanın oluş biçimi ve olayda tarafların kusuru yönünden Mersin 4. Asliye
Ceza Mahkemesi’nin aşağıdaki şekilde hüküm ihdas ettiğini, şöyleki; olay
tarihinde Y. E.'in 38 TA 870 plakalı kamyonu ile Kayseri İline demir yükü
taşımak üzere Liman içi 2 nolu rıhtıma yaklaştığını, aynı tarihte
davalılardan N. Ş.'in Mersin Liman İşletme Müdürlüğü’nde mekanik vasıta operatörü,
M.A.'nın serdümen, davalı E. G.'in ise yükleme boşaltma işçisi olduğunu,
demir yüklü Desun gemisinden müdahil mağdurun kamyonuna davalı N. Ş.’in
vinçle demir yüklediği sırada o anda posta başılık yapan serdümen M.A. ile
kamyon üzerinde bulunan yükleme boşaltma işçisi E. G. öğle paydosunun
yaklaşması ve yemek saati oluşu nedeniyle acele ettiklerinden davacının
kamyonuna yüklenen demir yükünün yüklenmesinin sonuna yaklaşıldığında iki
kangal demirin kamyona dengesiz yüklendiğini, bunu gören davacı mağdur Y. E.'in
yüklemeyi müteakip posta başı M.A. ve yükleme boşaltma işçisi E. G.'in
usulüne uygun yükleme işini tamamlamadan görev yerini terk etmeleri nedeniyle
vinç operatörü N. Ş.’e durumu anlatıp görev yerini terk eden diğer
davalıların yerine bizzat kendisinin kamyonunun üzerine çıkmak zorunda
kaldığını, vinç operatörü olan davalı N. Ş.'in de yemek saatinin gelmesi
nedeni ile sinirli bir şekilde dengesiz yüklenen iki bağ kangal demir yükünün
düzeltilmesini yaparken kamyonun üzerine çıkan davacı mağdur Y. E.'i kamyon
kasası üzerinden indirmeden ve tehlike bölgesi dışına gitmesini sağlamadan
ani ve sert şekilde kaldırması ile demirlerin kendisine çarpmasından korkarak
geri geri dikkatsizce giden davacı mağdur Y. E.'in kamyon kasası üzerinden
sırt üstü zemine düşmesi sonucu doktor ve adli tıp raporlarında belirtildiği
gibi hayati tehlike geçirmeyecek ve 45 gün iş ve güçten kalacak şekilde
yaralandığını, olayın oluş şekline göre işveren durumundaki Mersin Liman
İşletme Müdürlüğü’nün mensubu olan elemanlarının dikkatsiz ve talimatlara
riayetsiz davranmaları nedeniyle olayda 6/8 oranında kusurlu ve sorumlu
olduğunu, ancak cezaların şahsiliği prensibinden hareketle sebep-sonuç
ilişkisi illiyet bağı tahtında davalılardan vinç operatörü olan N.Ş.'in olay
sırasında yukarıda anlatıldığı şekilde sert, sinirli ve dikkatsiz davranması
nedeniyle olayda 3/8 oranında kusurlu olduğunu, posta başı ve işaretçi olan
davalı M. A.'nın olay yerini işini tam bitirmeden zamanından önce terk ederek
asli görevi olan ekip başı ve işaretçiliğini layıkı veçhile yapmayarak davacı
ile vinç operatörünü karşı karşıya bırakması nedeniyle olayda 2/8 oranında
kusurlu bulunduğunu, aynı şekilde davalı E. G.'in olay yerini işini tam
bitirmeden zamanından önce terk ederek asli görevi olan sapancılık yükleme ve
boşaltma işini layıkı veçhile yapmayarak davacı ile vinç operatörünü karşı
karşıya bırakması nedeniyle olayda 1/8 oranında kusurlu olduğunu, davacı
mağdur Y. E.'in ise görevi olmadığı halde diğer davalılar posta başı,
işaretçi ve sapancının görev yerlerini, işlerini güvenli bir şekilde
yapmadan, yaptırmadan, yapılmasını sağlamadan özetle işlerini tamamlamadan
yarım bırakarak terk etmeleri nedeniyle yanlış yüklenen iki kangal demirin
düzeltilmesi ricası ve istemi ile hatalı ve talimatlara aykırı şekilde kamyon
kasası üzerine çıkarak davalı N. Ş.'in sinirli, sert ve ani yük kaldırımında
ürkerek geri geri arkasına bakmadan dikkatsiz ve tedbirsizce kaçışı anında
kamyon kasasından kayıp düşmesi nedeniyle bu eyleminden dolayı 2/8 oranında
kusurlu olduğuna kanaat getirerek davalı şahıslar aleyhine ceza tayini yoluna
gidildiğini, Ceza Mahkemesinin gerekçeli kararından da anlaşılacağı üzere,
davalıların görev yerlerini terk ederek, görevlerini suistimal ettiklerini,
her ne kadar davacı aleyhine kusur atfedilse de, davacının araç üzerine
mecburen çıktığını, söz konusu kazanın sıradan tedbirsizlik ve dikkatsizlik
sonucu meydana gelen bir kaza olmadığını, davalıların kötü niyetli olarak,
mesai bitmeden vaktinden önce görev yerlerini terk etmelerinden, görevlerini yapmamalarından,
N. Ş.'in ise görevinden kaçınarak görevini gereği gibi yapmamak istemesinden
kaynaklandığını, davacının kaza nedeni ile omuriliğinin zedelendiğini ve
belden aşağısının tutmaz hale geldiğini, bu nedenle yatalak durumda olduğunu,
Liman sahasında her türlü güvenlik önlemini almakla Liman İşletmesinin
sorumlu olduğunu ve bilirkişilerce kusur izafe edilen vinç operatörü, posta
başı ve işaretçinin limanın işçisi olması nedeniyle işçilerinin meydana
getirdiği zararlardan TCDD Mersin Liman İşletme Müdürlüğü’nün müştereken ve
müteselsilen sorumlu olduğunu ileri sürerek fazlaya dair talep hakları saklı
kalmak kaydı ile 2/8 kusur oranı da nazara alınarak 25.000.-YTL maddi,
25.000.-YTL manevi tazminatın kaza tarihi olan 19.5.2000 tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. Davalı
idare vekilince süresinde verilen dilekçelerde, idarelerinin hizmet kusuruna
dayanılarak açılmış olması nedeniyle davada idari yargının görevli olduğu
ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur. MERSİN 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 16.5.2008 gün ve
E:2005/233 sayı ile, davalı TCDD vekilinin yargı yeri itibarıyla görevsizlik
talebinin bu aşamada reddine, esas karar ile birlikte yargılama neticesinde
değerlendirilmesine karar vermiştir. Davalı idare
vekilinin olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine
dava dosyası örneği Danıştay Başsavcılığı’na gönderilmiştir. DANIŞTAY
BAŞSAVCISI : TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne bağlı Mersin Liman
İşletmesi’nde Desun adlı gemiden 38 TA 870 plakalı kamyona yüklenen
demirlerin bir kısmının vinçle düzeltilmesi sırasında kamyon kasasından
zemine düşmesi sonucunda yaralanan (travmatik parapleji olan) davacı
tarafından maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi istemiyle TCDD İşletmesi
Genel Müdürlüğü, N. Ş., M. A. ve E. G.'e karşı Mersin 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin E:2005/233 sayılı
dosyasında açılan davada, davalılardan TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce
davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek
görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiğinin anlaşıldığı, Anayasa’nın 125 inci
maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
2 nci maddesinin(1-b) bendinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, görüm ve çözümü idari
yargının görev alanına giren idari dava türleri arasında gösterildiği, kamu
hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu kuruluşunun, kamu hizmetini
yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine ilişkin davada, kamu hizmetinin
yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediği, kamu
yararına uygun şekilde işletilip işletilmediği, gerekli güvenlik önlemlerinin
alınıp alınmadığı, sonuç olarak olayda hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu
gerektiren bir husus olup olmadığının tayin ve tespitinin idari yargı
yerlerine ait bulunduğu, uyuşmazlığın, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün
yürütmekle görevli olduğu kamu hizmetinin gereği gibi yapılmamasından dolayı
uğranıldığı ileri sürülen zararın davalılardan müştereken ve müteselsilen
tazmini istemine ilişkin bulunduğu, bu durumda, davanın TCDD İşletmesi Genel
Müdürlüğü’ne yönelik olan kısmının görüm ve çözümü, idari işlem ve
eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davalarına
bakmakla görevli olan idari yargı yerlerine ait bulunduğundan, Mersin 2.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, anılan Genel Müdürlüğün görev itirazının reddine
ilişkin kararının kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, davanın TCDD
İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne karşı açılan kısmı yönünden 2247 sayılı Yasa'nın
10 uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir. Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın da
yazılı düşüncesi istenilmiştir. YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI : Davacı Y. E. vekili tarafından davalı TCDD İşletmesi
Genel Müdürlüğü aleyhine Mersin 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2005/233
Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı
Kanun'un 10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle
gönderilen 2008/439 Esas sayılı dosyanın incelendiği, davacı Y. E.'in, 38 TA
870 plakalı kamyonu ile Mersin Limanı’ndan Kayseri İline demir yükü taşımak
üzere liman içi 2 nolu rıhtıma yanaştığı ve TCDD Genel Müdürlüğü’ne bağlı
Mersin Liman İşletmesi’nde gemiden kamyonuna yüklenen demirlerin bir kısmının
vinçle düzeltilmesi sırasında kamyon kasasından zemine düşmesi sonucunda
yaralanarak travmatik parapleji olan davacının 25.000.-YTL maddi, 25.000.-YTL
manevi tazminatın kaza tarihi olan 19.5.2000 tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte tazmini istemiyle Mersin 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi’ne dava açtığı, davalı idare tarafından görev itirazında
bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı,
Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı, davanın, davalı TCDD
Genel Müdürlüğü’ne bağlı Mersin Liman İşletmesi’nde gemiden kamyonuna
yüklenen demirlerin bir kısmının vinçle düzeltilmesi sırasında kamyon
kasasından zemine düşmesi sonucunda yaralanarak travmatik parapleji olan
davacının söz konusu kazadan dolayı uğradığı maddi ve manevi zararın yasal
faizi ile birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açıldığı, davalı
idarenin, tekel suretiyle hizmet yürüttüğünü ve TCDD Genel Müdürlüğü’ne bağlı
Mersin Liman İşletmesi Müdürlüğü’nde meydana gelen bir kaza nedeniyle açılan
davada idarenin hizmetini yerine getirirken kusurlu olduğu ve gerekli
güvenlik tedbirlerini almadığı ileri sürüldüğünden, davacının davasını hizmet
kusuruna dayanarak açtığını belirterek davanın idari yargıda görülmesi
gerektiğini iddia ettiği, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün tekel kapsamında
kamu hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğunun
tartışmasız bulunduğu, 233 sayılı KHK ve Ana Statü ile özerk bir tarzda ve
ekonomik gereklere uygun olarak karlılık ve verimlilik ilkeleri doğrultusunda
yönetilmesi amacıyla İşletmenin iktisadi faaliyetleri bakımından özel hukuk
hükümlerine tabi kılındığı, uyuşmazlığın çözümü için; İşletmenin yürüttüğü
faaliyetin niteliğinin ve İşletme ile kendine ait kamyonla taşıma işini yapan
davacı arasındaki hukuki ilişkinin incelenmesi gerektiği, TCDD Ana
Statü'sünde, demiryollarını işletmenin ve demiryolu taşımacılığını yapmanın
işletmenin faaliyetleri arasında yer aldığı, Türk Ticaret Kanunu'nun 12.
maddesinde, kara, deniz ve havada, nehir ve göllerde yolcu ve eşya taşımak
üzere kurulan müesseselerin ticarethane sayılacağına işaret edildiği, anılan
Yasa'nın 762. maddesinde, taşıyıcının ücret mukabilinde yolcu ve eşya taşıma
işlerini üzerine alan kimse olduğunun ifade edildiği, söz konusu düzenleme
gereğince yük taşıma işinin ücret karşılığında yapılan bir ticari faaliyet
niteliğini taşıdığı, dosya içeriğinden, zarar verici eylemin davalı idarenin
çalıştırdığı kişilerin çalıştıkları sırada gerekli güvenlik önlemlerini
almaması veya özensiz davranmaları nedeniyle meydana geldiğinin anlaşıldığı,
nitekim, davalı idarenin çalıştırdığı kişilerin 765 sayılı TCK'nun 459/2
maddesi gereğince tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu yaralamaya sebebiyet
vermek suçundan Mersin 4. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 23.12.2002 tarih ve
2000/577 Esas, 2002/1105 Karar sayılı kararı ile cezalandırılmalarına karar
verildiği, somut olayda davacıya zarar veren, onun yaralanmasına neden olan
eylemden sorumlu olan kişilerin davalı idare tarafından çalıştırılan kişiler
olduğu, Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinde yer alan "Başkalarını istihdam
eden kimse, maiyetinde istihdam ettiği kimselerin ve amelesinin hizmetlerini
ifa ettikleri esnada yaptıkları zarardan mesuldür" hükmü karşısında,
davalı idarenin çalıştırdığı kişilerin haksız eyleminden dolayı sorumluluğuna
istinaden söz konusu davada husumetin TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne de
tevcih edildiği, kendine ait kamyonu ile nakliye işini yapan davacı ile
davalı İşletme arasındaki hukuki ilişkinin "taşıma sözleşmesine"
dayanan bir özel hukuk ilişkisi olduğu, olayda idari eylem ve işlemden doğmuş
herhangi bir zarar söz konusu olmayıp, taşıma sözleşmesi sonucu davacının yaralanmasından
dolayı İşletmenin tazmin yükümlülüğünün belirlenmesi söz konusu olduğundan,
davanın özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümlenmesi
gerektiği, bu nedenle, Danıştay Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Kanun'un 10.
maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa
KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Turan KARAKAYA, Serdar AKSOY ve Muhittin
KARATOPRAK’ın katılımlarıyla yapılan 4.5.2009 günlü toplantısında: l-İLK
İNCELEME : Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının, Danıştay Savcısı Gülen AYDINOĞLU’nun davada
idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten
sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,
Mersin Limanında 19.5.2000 tarihinde meydana gelen kaza nedeniyle davacının yaralandığı
ve sakat kaldığı, Liman sahasında her türlü güvenlik önlemini almakla Liman
İşletmesinin sorumlu olduğu ve Liman işçilerinin meydana getirdiği
zararlardan TCDD Mersin Liman İşletme Müdürlüğü’nün müştereken ve
müteselsilen sorumlu bulunduğu ileri sürülerek maddi ve manevi tazminatın
kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan
müştereken ve müteselsilen tahsili istemiyle açılmıştır. 28.10.1984
tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü(TCDD) Ana Statüsü’nün “Amaç ve Kapsam”
başlıklı 1. maddesi, “Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı
Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi
olarak söz konusu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak
üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı
altında teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki bünye, amaç ve
faaliyet konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık ve
iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ve ilgili diğer hususları
düzenlemektir...” hükmünü taşımakta; “Hukuki Bünye” başlıklı 3. maddesinde,
bu Ana Statü ile teşkil olunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin tamamı Devlete
ait, tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle
sınırlı bir “Kamu İktisadi Kuruluşu” olduğuna ve 233 sayılı KHK ile bu Ana
Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabi bulunduğuna
işaret edilmekte; 4.maddesinde, sayılan Kuruluş amaç ve faaliyet konularının
tamamına yakınının “tekel” kapsamında işler olduğu belirtilmekte; kuruluşu,
yönetimi ve denetimi konularında 233 sayılı KHK hükümlerine paralel
düzenlemelere yer verilmektedir. Buna göre,
TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe
sahip bir kamu kurumu olduğu tartışmasızdır. 233 sayılı KHK ve Ana Statü ile,
özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak kârlılık ve verimlilik
ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, İşletmenin iktisadi faaliyetleri
bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olması, onun kamu hizmeti
yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmemektedir. Dava
dilekçesinin incelenmesinden, davacı vekilince, Liman sahasında her türlü
güvenlik önlemini almakla Liman İşletmesinin sorumlu olduğu ve Liman
işçilerinin meydana getirdiği zararlardan TCDD Mersin Liman İşletme Müdürlüğü’nün
sorumlu bulunduğu ileri sürüldüğüne göre, uğranılan zararın tazmini istemine
ilişkin davanın, zararın hizmetin kuruluşu ve işleyişindeki aksaklıklardan
doğduğu ve bu nedenle idarenin hizmet kusuru esasına göre sorumlu olduğu
nedenine dayanılarak açıldığı anlaşılmaktadır. Anayasa’nın
125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları ihlal edilenler tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava
türleri arasında sayılmıştır. Buna göre
ve zararın kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında doğduğu ileri sürüldüğünden
idarenin hizmet kusuruna dayanılmış olması karşısında, tekel niteliğinde kamu
hizmeti yürüten TCDD İşletmesinin bu hizmeti yürüttüğü sırada çalışanlarının
verdiği zararın tazmini istemiyle açılan dava; olayda kamu hizmetinin
yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru
veya başka nedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının saptanmasını
gerektirmektedir. Bu hususların saptanması ise idare hukuku ilkelerine göre
yapılabileceğinden, 2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b maddesi kapsamında bulunan tam
yargı davasının görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevlidir. Belirtilen
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı TCDD
İşletmesi Genel Müdürlüğü vekilinin görev itirazının reddine ilişkin Asliye
Hukuk Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Mersin 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 16.5.2008 gün ve E:2005/233 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 4.5.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/31 KARAR NO: 2008/31 KARAR TR : 13.10.2008 (Ceza Bölümü) Ö Z E T :
Asker kişi sanığa yüklenen “yaralama” suçunun askeri suç olmaması, askeri
suça bağlı bulunmaması ve askeri mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin
kesilmiş olması nedeniyle, açılan kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin
gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Mağdur : R. Y. Sanık : O. K. O L A Y : Kilitbahir/Çanakkale 32. Dz. U/S
Batarya Komutanlığı emrinde görevli sanık Dz. Top. Er. O. K.’un, 20.3.2003
günü, 16.00-20.00 saatleri arasında silahlı nöbet görevini icra ederken aynı
Komutanlık emrinde devriye nöbetçisi olarak görevli mağdur Dz. Telsiz Er R.
Y. tarafından uyuduğu tespit edilerek uyandırılması üzerine aralarında çıkan
tartışma sonucunda, sanığın elinde bulunan G-3 Piyade Tüfeğinin dipçiğiyle
yüzüne vurması nedeniyle mağdurun 3 gün iş ve güçten kalır derecede
yaralandığı, böylece, müessir fiil suçunu işlediği ileri sürülerek, sanığın
eylemine uyan 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 456/4. madde ve fıkrası
uyarınca cezalandırılması istemiyle Eceabat Cumhuriyet Başsavcılığı’nın
1.3.2004 gün ve E: 2004/26, K:2004/14 sayılı iddianamesiyle kamu davası
açılmıştır. ECEABAT SULH CEZA
MAHKEMESİ: 3.3.2004 gün ve E:2004/32, K:2004/52 sayıyla; Askeri Ceza Kanunu’nun
106. maddesi uyarınca, sanığa yüklenen eylemin aynı Kanun’un 91. maddesinde
düzenlenen suçu oluşturup oluşturmayacağına ilişkin yargılamanın askeri yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen
karar kesinleşerek, dava dosyası, Kuzey Deniz Saha Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’ne gönderilmiştir. Kuzey Deniz Saha
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce sanığın yüklenen eylem nedeniyle
cezalandırılmasına karar verilmesi üzerine, karar sanık tarafından temyiz
edilmiş, Askeri Yargıtay 2. Dairesi, devriye nöbetçisi mağdurun, uyurken
yakaladığı sanığa küfür etmek ve eline vurmak suretiyle keyfi muamelelerde
bulunduğunu, bu nedenle Askeri Ceza Kanunu’nun 106. maddesi uyarınca amir
sayılmasının mümkün olmadığını, aralarında astlık üstlük ilişkisi de bulunmadığından
eylemin Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen “yaralama” suçunu oluşturacağını,
sanığın terhis olmak suretiyle askeri mahkemede yargılanmasını gerektirir
ilginin de kesildiğini açıklayarak, hükmün, göreve yönelik suç vasfında hata
yönünden bozulmasına karar vermiştir. KUZEY DENİZ SAHA
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 6.2.2008 gün ve E:2008/383, K:2008/46 sayıyla,
bozma ilamında anlatılan hususları tekrar ederek, sanığı yargılama görevinin
adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın
temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Kuzey Deniz Saha
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, Erdoğan GENEL’in, katılımlarıyla yapılan 13.10.2008 günlü
toplantısında; I-İLK İNCELEME:
Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ :Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ’nin adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin
KORKUSUZ’un davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış
olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Buna göre,
askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce
işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez.
Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması
halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı
nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup olmamasının bir önemi
bulunmamaktadır. 211 sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'nun 76. maddesinde, "Nöbet;
askerlikteki müşterek hizmetlerin yapılmasını ve devamını sağlamak maksadı
ile bu hizmetlerin belli bir sıra ve süre ile subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, erbaş ve erler ile Silahlı Kuvvetler Teşkilatı içinde
vazifeli olan bilumum sivil şahıslar tarafından yapılmasıdır. Nöbetçi:
nöbet hizmetinin yapılması için görevlendirilen şahıstır” şeklinde tarif
edilmiş, 77. maddesinde de, "Kıtalarda, karargahlarda ve askeri
kurumlarda nöbet hizmetine tabi tutulacak personelin kimler olacağı, nöbet
hizmetlerinin yapılış tarzı ile şekli ve nöbetçilere ait vazifeler talimatname
ile tayin ve tesbit olunur." denilmiştir. 1632
sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun, "Nöbetçi, karakol, devriyenin tarifi"
başlığı altında düzenlenen 15. maddesinde; "1-Bu
kanunun tatbikatında nöbetçi hazarda ve seferde emniyet, muhafaza, disiplin,
tarassut maksatlarıyle silahlı olarak bir yere konulan ve muayyen bir
talimatı bulunan tek veya çift askerdir. 2- Karakol
hazarda ve seferde aynı maksatlarla konulan ve bir amir emrinde bulunan silahlı
bir kısım askerdir. 3-Devriye
hazarda ve seferde aynı maksatlarla muayyen bir mıntakada seyyar olarak
vazife yapan bir veya daha ziyade silahlı askerdir." denilmekte, benzer
düzenleme İç Hizmet Kanunu'nun 78. maddesinde de yer almaktadır. Aynı
Kanun'un 106. maddesinde "Askeri karakola, nöbetçiye ve devriyeye
hakaret eden veya bunları dinlemiyen veya bunlara mukavemette bulunan yahut
fiilen taarruz eden bu suçları amire karşı yapmış sayılır ve öylece
cezalandırılır." denilmekte olup, her iki madde birlikte değerlendirildiğinde
15. maddede yazılı olan nöbetçilerin belli suçlar karşısında amir
sayılacakları, daha açık bir anlatımla, maddede yazılı suçları işleyenlerin,
bu suçları amire karşı işlemiş kabul edilerek ast gibi cezalandırılacakları;
12. maddesinde de “Bu kanunun tatbikatında (Hizmet) tabirinden maksat gerek
malûm ve muayyen olan ve gerek bir amir tarafından emredilen bir askeri
vazifenin madun tarafından yapılması halidir” denilerek yasanın
uygulanmasında hizmetin gerek malum ve muayyen olan ve gerek bir amir
tarafından emredilen bir askeri vazifenin madun tarafından yapılması hali
olduğu belirtilmiştir. Öte yandan,
İç Hizmet Yönetmeliği'nin "Askerlikte Nöbet Hizmetleri" başlığı
altında düzenlenen 382 ve devamı maddelerinde nöbet hizmetleriyle ilgili hükümler
düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 395.maddesinde, "Kıt'alarda her Kuvvetin
özelliğine uygun olarak nöbet hizmetleri yürütülür. Bu yönetmeliğin dışında
kalan veya ayrıca özellik arzeden nöbet hizmetleri ihtiyaca göre
komutanlıklarca; bu yönetmelik esasları gözönünde tutularak hazırlanıp
uygulanır." denilmekte, 396. maddesinde, bölük nöbetçi onbaşılarının
vazifeleri arasında, bölüğün hususi nöbet yerleri varsa nöbetçileri
kendisinin götürüp değiştireceği hükme bağlanmıştır. Açıklanan
yasa hükümleri ile buna bağlı olarak İç Hizmet Kanunu ve Yönetmeliği gibi
mevzuat hükümleri gözetilerek amir olma durumunun tespit edilmesi
gerekmektedir. Dosyanın
incelenmesinde, dosya içinde mevcut 32. Dz. U/S Bt. Komutanlığının 20.3.2003
tarihli nöbet çizelgesinden, 16.00 – 20.00 saatleri arasında sanığın 4 nolu
nöbet kulübesi nöbetçisi, mağdurun ise devriye nöbetçisi olarak görevlendirildikleri
anlaşılmıştır. Sanığın
tüm aşamalardaki anlatımlarında, olay sırasında önce mağdurun kendisine küfür
ettiği ve eline vurduğunu beyan etmesi karşısında, Askeri Yargıtay’ın,
mağdurun keyfi davranışlarla yersiz müdahale ve icapsız fiillerde bulunduğunda
amirlik sıfatının ortadan kalkacağı yolundaki İçtihatları da gözetildiğinde,
mağdurun Askeri Ceza Kanunu’nun 106. maddesindeki korumadan yararlanamayacağı,
bu durumda mahkemece takdir edilecek sanığa yüklenen eylemin kasten yaralama
suçunu oluşturabileceği sonucuna varılmıştır. Sanığın yargılama aşamasında terhis edildiği dosya
içindeki bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır. 353 Sayılı
Yasa’nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin
kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma
görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri bir suça
bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği düzenlenmiş
bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri suç olmadığı
anlaşıldığından 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca davanın adli yargı
yerinde görülmesi ve Eceabat Sulh Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Eceabat
Sulh Ceza Mahkemesi’nin 3.3.2004 gün ve E:2004/32, K:2004/52 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/32 KARAR NO: 2008/32 KARAR TR : 13.10.2008 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde
belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca
yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE karar verilmesinin gerektiği
hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : İ. Ö. O L A Y :Seymen/Kocaeli 1. P. Tug. Tnk. Tb. G/K Hiz.
Brl. Komutanlığı emrinde görevli sanık Tnk. Er İ. Ö.’in, 23.2.2006 günü,
üzerinde ele geçirilen ve yapılan kimyasal tahlil sonucu esrar maddesi olarak
kullanılan dişi hint keneviri bitkisi ve tohumu olduğu tesbit edilen
uyuşturucu maddeyi kullanırken yakalandığı, böylece, sanığın uyuşturucu madde
bulundurmak suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu’nun 191/1 maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu
davasında, 15. Piyade Tümen Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce, yüklenen suçun
sübut bulduğu gerekçesiyle, sanığın 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191/1,2,3,4,5.maddesi
uyarınca cezalandırılmasına karar verilmiş, verilen karar 12.5.2006 tarihinde
kesinleşmiştir. Hükmün infazı
sırasında, Muharebe Hizmet Destek Eğitim Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca,
hükümlü hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191/1,2,3,4,5,6 ve 7.
maddelerinde lehe hükümler getirildiğinden 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98. maddesi gereğince ilk hükmü veren
askeri mahkemeden bu hususta bir karar verilmesi istenmiştir. MUHABERE HİZMET
DESTEK EĞİTİM KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 13.9.2007 gün ve E:2006/659,
K:2007/A-12(171) sayıyla; sanığa yüklenen eylemin askeri suç olmadığı, askeri
bir suça bağlı bulunmadığı, sanığın terhis edildiği açıklanarak, sanık
hakkında lehe kanun hükümlerinin uygulanmasına ilişkin değerlendirmenin görevli
ve yetkili adli mahkeme tarafından yapılmasının hukuka ve mevzuata uygun
olacağı gerekçesiyle, itirazı kabil olmak üzere görevsizlik kararı vermiş,
dava dosyası, Kocaeli 2. Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. KOCAELİ 2. SULH
CEZA MAHKEMESİ: 15.1.2008 gün ve E:2008/73, K:2008/55 sayıyla; 1.6.2005
tarihinden sonra kesinleşen hükümler yönünden infaz aşamasında tereddütlerin
giderilmesi için hükmü veren mahkemeden karar isteneceği gerekçesiyle itiraz
yolu açık olmak üzere görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası, kendisine
gelmekle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, Erdoğan GENEL’in, katılımlarıyla yapılan 13.10.2008 günlü
toplantısında, Raportör-Hâkim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, başvurunun reddi yolundaki
raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Askeri Yargıtay Başsavcı
Yardımcısı Hüseyin KORKUSUZ’un, başvurunun reddine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosyanın incelenmesinde, askeri ve adli yargı
yerlerince verilen görevsizlik kararlarında, karara karşı itiraz yolunun açık
bulunduğunun belirtildiği görülmektedir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34. maddesi 2.
fıkrasında, “Kararlarda, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve
şekilleri belirtilir” denilmiş, 223. maddesinin 10. fıkrasında, “Adli yargı
dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu bakımından
hüküm sayılır” düzenlemesi yer almıştır. Uyuşmazlığın
incelenebilmesi için, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi
Hakkında Kanun'un 1 ve 14. maddeleri uyarınca, yargı yerlerince verilen
kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu
hükümleri dışında ayrıca, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun
9.12.1931 gün ve E:1931/12, K:1931/48 sayılı kararında da belirtildiği gibi
yargı yolunu değiştirmeye yönelik görevsizlik kararlarının temyize tabi
oldukları kuşkusuzdur. Böylece, sanığa başvurabileceği kanun yolu, mercii ve
şekli gösterilmeyen, itiraz yolunun açık olduğu bildirilen kararların
kesinleşmesinden söz edilmesine olanak yoktur. Bu nedenle, sanığa, yukarıda
açıklanan haklarını belirtir nitelikte tebligat yapılarak temyiz süresinin
beklenmesi, dava dosyası kesinleştikten sonra dosyanın Mahkememize
gönderilmesi gerekmektedir. Açıklanan
nedenlerle, Muhabere Hizmet Destek Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi ile
Kocaeli 2. Sulh Ceza Mahkemesi'nce verilen görevsizlik kararlarının
kesinleşmemiş olması nedeniyle, 2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde
belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca
yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilmesi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından
aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 13.10.2008 günü OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/33 KARAR NO: 2008/33 KARAR TR : 13.10.2008 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Asker kişi sanığa yüklenen “kaybolmuş
veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf” suçunun askeri suç
olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri mahkemede yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle, açılan kamu davasının ADLİ
YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K.H. Yakınan : A, R. A. Sanık : A. A. O L A Y : Burdur 58. Piyade Eğitim Alay
Komutanlığı Karargah ve Hizmet Bölük Komutanlığı emrinde görevli sanık Top.
Er A.A.’ın, 2.2.2007 günü, aynı Komutanlık emrinde görevli yakınan A.R.A.’ın
birlik içersinde denetlemeler vesair hizmetleri yürütürken herhangi bir
mıntıkada unutup ya da düşürmek suretiyle kaybettiği telefonunu ele geçirerek
kullandığı, böylece, kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde
tasarruf suçunu işlediği ileri sürülerek, sanığın eylemine uyan 5327 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 160/1. maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle
Burdur Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 14.6.2007 gün ve E:2007/708, K: 2007/323
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır. BURDUR SULH CEZA
MAHKEMESİ: 25.6.2007 gün ve E:2007/375, K:2007/381 sayıyla, asker kişi
sanığı, asker kişiye karşı, askeri mahalde işlediği ileri sürülen suç
nedeniyle yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası,
Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne
gönderilmiştir. DAĞ KOMANDO OKULU
VE EĞİTİM MERKEZ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 3.6.2008 gün ve E:2008/346,
K:2008/171 sayıyla; sanığa yüklenen suçun askeri suç olmaması, askeri suça
bağlı bulunmaması ve sanığın yargılama aşamasında terhis edilmiş olması
nedeniyle askeri mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesildiği, yargılama
görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Dağ
Komando Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize
gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, Erdoğan GENEL’in, katılımlarıyla yapılan 13.10.2008 günlü
toplantısında; I-İLK İNCELEME:
Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ :Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözü-münde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ’nin adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin
KORKUSUZ’un davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış
olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Buna göre,
askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce
işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez.
Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması
halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı
nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup olmamasının bir önemi
bulunmamaktadır. Sanığın
yargılama aşamasında terhis edildiği dosya içinde bulunan bilgi ve
belgelerden anlaşılmaktadır. Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, görevsizlik kararı veren adli yargı
yerince, sanığın yargılamasının askeri yargı yerine ait olduğu belirtilmiş
ise de, sanığa yüklenen eylemin Türk Ceza Kanunu’nun 160. maddesinde
düzenlenen “kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf”
suçu olduğu, bu suçun da “askeri suç” olmadığı açıktır. 353 sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri
mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen
suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevinin değişmeyeceği, ancak
suçun askeri bir suç olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması durumunda,
askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin
görevinin sona ereceği düzenlenmiş bulunduğundan ve somut olayda sanığa
yüklenen eylemin askeri suç olmadığı anlaşıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17.
maddesi uyarınca davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Burdur Sulh Ceza Mahkemesi’nin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Burdur Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 25.6.2007 gün ve E:2007/375, K:2007/381 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/34 KARAR NO: 2008/34 KARAR TR : 13.10.2008 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Asker kişi sanık hakkında, “üstünün eşyasını
çalmak”suçuna uygun eylemleri nedeniyle açılan kamu davasının, ASKERİ YARGI
yerinde görülmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Yakınan : H. B. İ. Sanık : İ. O. O L A Y : Eğirdir/ Isparta Dağ Komando Okulu Ve
Eğitim Merkezi Komutanlığı emrinde görevli sanık Komd. Er. İ.O.’un,
27.12.2002 günü, aynı Komutanlık emrinde görevli yakınan P. Bnb. H.B.İ’a ait
cep telefonunu çalışma odasında masanın üzerinde durmakta iken çaldığı, böylece,
hırsızlık suçunu işlediği ileri sürülerek, sanığın eylemine uyan 765 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 491/2-3,522. madde ve fıkraları uyarınca cezalandırılması
istemiyle Eğirdir Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 8.3.2004 gün ve E: 2004/56,
K:2004/25 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır. Eğirdir Sulh Ceza
Mahkemesi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 142/1-b, 145. maddelerinin sanık
hakkında uygulanma ihtimali bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş,
dava dosyası, Eğirdir Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. EĞİRDİR ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 26.4.2006 gün ve E:2005/123, K:2006/67 sayıyla; sanığa yüklenen
eylemin askeri suç kapsamında bulunan “üstünün eşyasını çalmak” suçuna uyma
ihtimalinin bulunduğu, bu durumda da olay tarihinde asker kişi olan sanığı,
askeri mahalde, asker kişiye karşı işlediği ileri sürülen askeri suç
nedeniyle yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası,
Dağ Komando Okulu Ve Eğitim Merkez Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne
gönderilmiştir. DAĞ KOMANDO OKULU
VE EĞİTİM MERKEZ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 28.12.2007 gün ve E:2007/284,
K:2007/610 sayıyla; sanığın suça konu cep telefonunu çaldığına dair herhangi
bir delil elde edilemediğinden yüklenen eylemin “kaybolmuş veya hata sonucu
ele geçirilmiş eşya üzerinde tasarruf” suçunu oluşturduğunun kabul edildiği,
bu suçun da askeri suç olmadığı, askeri suça bağlı bulunmadığı ve yargılama
aşamasında sanığın terhis edilmiş olması nedeniyle askeri mahkemede
yargılanmayı gerektiren ilginin kesildiği, bu nedenlerle sanığı yargılama
görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Dağ
Komando Okulu Ve Eğitim Merkezi Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize
gönderilmiştir. İNCELEME VE
GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, Erdoğan GENEL’in, katılımlarıyla yapılan 13.10.2008 günlü
toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre
ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri
arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ’nin askeri yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin
KORKUSUZ’un davanın çözümünün askeri yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış
olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Buna göre,
askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce
işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez.
Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması
halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı
nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup olmamasının bir önemi
bulunmamaktadır. Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, görevsizlik kararı veren askeri
yargı yerince, sanığa yüklenen eylemin Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen
“kaybolmuş veya hata sonucu ele geçirilmiş eşya üzerinde tasarruf” suçunu
oluşturabileceği gerekçesine yer verilmiş ise de, dosyanın incelenmesinden,
sanık hakkında açılan kamu davasında, sanığın binbaşı rütbesinde olan
yakınana ait cep telefonunu çalışma odasında masanın üzerinde durmakta iken
çaldığının ileri sürüldüğü gözetildiğinde, yargılamanın askeri yargı yerinde
yapılacağı sonucuna varılmıştır. 353 sayılı
Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin
kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma
görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri bir suça
bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği düzenlenmiş
bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri suç olduğu
anlaşıldığından 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca davanın askeri yargı
yerinde görülmesi ve Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Dağ
Komando Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin 28.12.2007
gün ve E:2007/284, K:2007/610 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/35 KARAR NO: 2008/35 KARAR TR : 13.10.2008 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Sivil kişi sanık hakkında 353 sayılı
Yasa kapsamında bulunmayan suçu nedeniyle açılan kamu davasının ADLİ YARGI
yerinde görülmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : C. T. O L A Y : GATA Tıp Fak. Öğrnc.Grp.Komutanlığı emrinde
görevli sanık P.Er C. T.’in, birliğine en geç 13.3.2006 saat 24.00’e kadar
katılması gerekirken kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın 14.4.2006
tarihinde katıldığı, böylece geç iltihak suretiyle bakaya kalmak suçunu
işlediği ile sürülerek, eylemine uyan Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A. (7
günden sonra 3 ay içinde kendiliğinden gelenler cümlesi) maddesi uyarınca
cezalandırıl-ması istemiyle Genelkurmay Başkanlığı Askeri Savcılığı’nın
3.8.2006 gün ve E:2006/426, K:2006/262 sayılı İddianamesiyle kamu davası
açılmıştır. GENELKURMAY
BAŞKANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 2.11.2006 gün ve E:2006/451, K:2006/358,
sayıyla; 353 sayılı Yasa’nın 5.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5530 sayılı
Yasa ile değişik 13. maddesi uyarınca, sanığa yüklenen eylem nedeniyle sanığı
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Çermik
Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. ÇERMİK ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 29.1.2007 gün ve E:2007/1, K:2007/3 sayıyla; sanığın
askerliğe sevk edildiği tarihten itibaren asker kişi olduğu ve asker kişinin
yüklenen eylem nedeniyle yargılamasının askeri yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası Çermik Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. Mahkememize
gönderilen dava dosyasında Uyuşmazlık Mahkemesi’nce 3.12.2007 gün ve
E:2007/48, K:2007/48 sayılı kararı ile, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar
oluşmadığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan
başvurunun reddine karar verilip, dosyanın Mahkemesine gönderilmesinden
sonra, bu kez dosyadaki eksiklik giderilip, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararı kesinleştirilerek dava dosyası, Çermik Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, Erdoğan GENEL’in, katılımlarıyla yapılan 13.10.2008 günlü
toplantısında; I-İLK
İNCELEME: Mahkememizce başvurunun reddine dair verilen karardan sonra, adli yargı
yerince dava dosyasının yeni esas numarası verilerek kayda alındığı,
16.2.2008 gün ve E: 2008/8, K: 2008/28 sayı ile tekrar görevsizlik kararı verildiği
anlaşılmış ise de, 29.1.2007 gün ve E:2007/1, K: 2007/3 sayı ile verilen
görevsizlik kararı Uyuşmazlık Mahkemesi’nce kaldırılmadıkça adli yargı
yerince dosyanın tekrar ele alınarak verilen kararın hukuki değerden yoksun
ve yok hükmünde olduğu açıktır. 29.1.2007 günü verilen görevsizlik kararının
sanığa tebliğ edildiği ve temyiz edilmeyerek kesinleştiği, böylece, askeri ve
adli yargı yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde
olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine
oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ :Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ’nin adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin
KORKUSUZ’un davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama
Usulü Kanunu'nun "Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında
düzenlenen İkinci Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir. "Askeri suç" ise, öğretide ve uygulamada; a) Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza
Kanunu'nda yazılı olan, başka bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında
hiçbir ceza yasası ile cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. 1111
sayılı Askerlik Kanununun 3 ve 4’üncü maddelerine göre askerlik çağı yoklama,
muvazzaflık ve yedek olmak üzere üç devreye ayrılmış olup, muvazzaflık devri
kıtaya duhul ile başlamaktadır. Anılan kanunun 12’nci maddesinde askere
girdikten sonra izin almaksızın savuşanlara firar deneceği belirtilerek,
askerlik şubelerinden sevk evrakını aldığı halde askerlik yapacakları
kıtalara gitmeksizin yoldan savuşup hiç gitmeyen ya da gecikerek gidenlerin
eylemi ‘bakaya’ olarak tanımlanmıştır. Sanığa
yüklenen ve askeri yargı uygulamasında ‘geç iltihak suretiyle bakaya’ olarak
adlandırılan suçun firar niteliğinde olmadığı ve bu eylemlere Askeri Ceza
Kanunu’nun 63. maddesinin uygulanacağı Askeri Yargıtay İçtihatları Birleştirme
Kurulunun 26.02.1965 tarih ve 1965/2-1 sayılı kararında belirtilmiş olup, söz
konusu kararda “1111 sayılı Askerlik Kanununun 5’inci maddesinde yapılan
değişiklikle muvazzaflık hizmetinin şubeden sevk gününden başlayacağının
kabul olunmasının yükümlüler lehinde idari bir düşünce ile yapılan bir
düzenleme olduğu bu hususun suç ve ceza yönünden herhangi bir etkisinin
olmadığı, anılan kanunda muvazzaflık hizmeti ile firarın tanımında ‘askere
girdikten sonra’ deyimlerinin kullanılmış olmasının askerliğin başlangıcı
yönünden hukuki ve fiili durumun tefrik edilmek istenildiğini gösterdiğini,
kıtaya iltihaktan önceki fiille sonraki fiilin farklı mütalaa edilmesi ve
ayrı ayrı ceza ile karşılanması gerektiği’ hususlarına yer verilmiştir. Bu
karar, ceza uygulaması yönünden asker kişi sıfatının kıtaya katılmakla
başladığını göstermektedir. Ayrıca,
Askeri Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 20.06.1975 tarih ve
1975/6-4 sayılı kararında, Askeri Ceza Kanunu’nun 63’üncü maddesindeki
suçların faillerinin suç ve ceza yönünden asker kişi sayılmayacakları ve bu nedenle
bu suçların ‘ sırf askeri suç’ niteliğinde olmadığı belirtilmiş olup, asker
kişi sıfatının kıtaya katılmakla başladığı açıklan-mıştır. Bu
durumda, idari yönden askerlik hizmet süresi askerlik şubesinden sevk
edildiği gün başlamasına karşın asker kişi sıfatını kıtaya katıldığı gün
kazanan sanığın suç tarihinde sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı
Yasa’nın asker olmayan (sivil) kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma
koşullarını belirleyen maddeleri yönünden değerlendirme yapılması
gerek-mektedir. 353 sayılı
Yasa’nın 11. maddesinde, “Askeri mahkemeler, asker olmayan kişilerin aşağıda
yazılı suçlarına ilişkin davalarına bakarlar. A) Askeri
Ceza Kanununun 55, 56, 57, 58, 59, 63, 64, 81, 93, 94, 95, 100, 101 ve 102nci
maddelerinde yazılı suçlar; B) Birinci
askeri yasak bölgeler içinde veya nöbet yerlerinde, karakollarda, kışla ve
karargahlarda, askeri kurumlarda, yerleşme ve konaklama amacıyla kullanılan
bina ve mahaller içinde askerlere fiilen taarruzda bulunan, söven veya
hakaret eden veyahut askerlik görevine ilişkin işleri yapmaya veya yapmamaya
zorlamak için şiddet ve tehdide başvuranların Türk Ceza Kanunu'nun bu
fiillere ilişkin 188, 190, 191, 254, 255, 256, 257, 258, 260, 266, 267, 268,
269, 271, 271 ve 273 üncü maddelerinde gösterilen suçları; C) Nöbetçi, devriye, karakol, inzibat,
askeri trafik, kolluk veya kurtarma ve yardım görevi yapan askerlere (Umumi
emniyet ve asayişi korumaya ilişkin önleyici ve adli zabıta görevlerini ifa
ettikleri sırada jandarma, subay, astsubay, erbaş ve erleri hariç) karşı bu
görevleri yaptıkları sırada işlenen yukarıdaki (B) fıkrasında yazılı suçlar;” D) (İptâl: Anayasa Mah. nin 14.2.1978
Tarihli ve E. 1977/130, K. 1978/13 sayılı kararı ile.) E) Diğer kanunlar ile askeri mahkemelerde
yargılamaları öngörülen suçlar” denilerek asker olmayan kişilerin askeri
mahkemede yargılanma koşulları belirlenmiş iken, madde, 5530 sayılı Yasa’nın
3. maddesi ile değiştirilerek, uluslararası anlaşmalar gereğince yabancı
asker kişilerin askeri mahkemede yargılanmalarını gerektiren suçları hakkında
soruşturma ve kovuşturma yapılmasının Milli Savunma Bakanının iznine bağlı
olacağı düzenlenmiştir. Öte
yandan, 353 sayılı Yasa’nın 13. maddesi 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilerek, Askeri Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75,
79, 80, 81, 93, 94, 95, 114 ve 131. maddelerinde yazılı suçların, askeri
mahkemelerin yargı yetkisine tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış
zamanında işlenmesi halinde, bu kişilerin yargılanmalarının adli yargı
mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle
yapılacağı, belirtilmiştir. 353 sayılı
Yasada yapılan bu değişiklikle, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanunu’nun yukarıda belirtilen maddelerinde yazılı suçları işlemeleri halinde
adli yargı yerinde yargılanacakları kuşkusuzdur. Açıklanan nedenlerle, 5530 sayılı Yasa ile değişik
353 sayılı Yasa’nın 13. maddesi uyarınca davanın adli yargı yerinde görülmesi
ve Çermik Asliye Ceza Mahkemesi'nin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Çermik
Asliye Ceza Mahkemesi’nin 29.01.2007 gün ve E:2007/1, K:2007/3 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/36 KARAR NO: 2008/36 KARAR TR : 13.10.2008 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Asker kişi sanık hakkında, “İzin Tecavüzü”
suçuna uygun eylemleri nedeniyle açılan kamu davasının, ASKERİ YARGI yerinde
görülmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : Y. S. O L A Y : Şanlıurfa 20.Zh.Tug.Top.Tb. 3.Bt. Komutanlığı
emrinde görevli sanık Top.Er Y.S.’in rahatsızlığı nedeniyle sevk edildiği
Diyarbakır 600 Yataklı Asker Hastanesi’nde yapılan muayenesi sonrasında 6 ay
hava değişimi verildiği, 27.4.2005 günü askerlik şubesine müracaat etmesi
için çağrı pusulasının kendisine tebliğ edildiği, hava değişimi süresinin
bitmesini takip eden 28.4.2005 günü şubesine müracaat ederek sevkini
sağlaması gerektiği halde, sanığın 3.10.2005 günü kendiliğinden Askerlik
Şubesine müracaat ettiği, böylece, sanığın kıtası ile ilişiğinin kesilmesi
nedeniyle eyleminin hava değişimi tecavüzü suçunu değil, bakaya suçunu
oluşturduğu ileri sürülerek eylemine uyan Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A
maddesinin “üç aydan sonra gelenler” cümlesi uyarınca cezalandırılması
istemiyle 7. Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 17.11.2005 gün ve
E:2005/4497, K:2005/1224 sayılı İddianamesiyle kamu davası açılmıştır. 7. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ:30.10.2006 gün ve E:2006/1193, K:2006/1947
sayıyla; 353 sayılı Yasa’nın 5.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5530 sayılı
Yasa ile değişik 13. maddesi uyarınca, sanığa yüklenen eylem nedeniyle sanığı
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Tekirdağ 1.
Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. TEKİRDAĞ
1. SULH CEZA MAHKEMESİ: 20.6.2008 gün ve E:2007/2, K:2008/598 sayıyla; sanığa
yüklenen eylemin Askeri Ceza Kanunu’nun 66/1-b maddesinde düzenlenen suçu
oluşturduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz
edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Tekirdağ Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, Erdoğan GENEL’in, katılımlarıyla yapılan 13.10.2008 günlü
toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre
ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri
arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözü-münde askeri
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Ahmet BEŞİNCİ’nin askeri yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin
KORKUSUZ’un davanın çözümünün askeri yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. 1111
sayılı Askerlik Kanununun; 2. maddesi, askerlik çağının her erkeğin nüfus
kütüğünde yazılı yaşına göre ve yirmi yaşına girdiği senenin Ocak ayının
birinci gününden başlayıp, 41 yaşına girdiği senenin Ocak ayının birinci
gününde bitmek üzere en çok yirmi bir sene süreceğini; 32. maddesi, askerlik
çağının yoklama dönemi, muvazzaflık ve yedeklik olmak üzere üç devreye
ayrıldığını; 4. maddesi, yoklama döneminin, askerlik çağının başlangıcından
kıtaya duhule kadar olduğunu; 5. maddesi, muvazzaflık hizmetinin askerlik
şubesinden sevk tarihinden itibaren başlayacağını; 7. maddesi ise,
muvazzaflık devrinin bitiminden askerlik çağının bitimine kadar olan kısmın
yedeklik devri olduğunu, belirtmiştir. Bakaya ve
izin tecavüzünü de düzenleyen, anılan Kanunun 12. maddesinde “Son yoklamada
bulunmayan ve bulunamadıklarına dair bu kanunda yazılı bir mazeret
gösterememiş olanlara (Yoklama kaçağı), son yoklamada bulunarak numara ile
veya numarasız asker edildikleri halde istenildikleri sırada gelmeyenlere
veya gelip de askerlik yapacakları kıtalara gitmeksizin toplandıkları
yerlerden veya yollardan savuşanlara (bakaya), askere girdikten sonra izin
almaksızın savuşanlara (firar), askerde iken işleri için veya hastalanarak
izin veya tebdilihava aldıkları halde izin veya tebdilihava gününü
geçirenlere de (izinsiz), yirmi yaşlarına girmiş oldukları halde isimlerini
nüfus ve ahziasker kütüğüne geçirmemiş bulunanlara da (saklı) denir” şeklinde
tanımlanmıştır. Buna göre,
bakaya suçunun, yükümlülerin asker kişi sıfatını kazanmalarından önce
işleyebilecekleri bir suç tipi olduğu; askerde iken işleri için veya
hastalanarak izin veya tebdilihava aldıkları halde izin veya tebdilihava
gününü geçirenlerin de izin tecavüzü suçunu işleyecekleri açıktır. Dosyanın
incelenmesinden, sanığın asker kişi sıfatını kazanıp henüz muvazzaflık dönemi
bitmeden rahatsızlığı nedeniyle sevk edildiği Diyarbakır 600 Yataklı Asker
Hastanesi’nde yapılan muayenesi sonucunda altı ay süre ile hava değişimine
gönderildiği, hava değişimi süresinin bitmesini takip eden 28.4.2005 günü
şubesine müracaat ederek sevkini sağlaması gerektiği kendisine tebliğ
edildiği halde bu süreyi geçirerek 3.10.2005 günü kendiliğinden askerlik
şubesine müracaat ettiği anlaşılmıştır. Bu
nedenlerle, olumsuz görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, görevsizlik
kararı veren askeri yargı yerince, eylemin “bakaya” suçunu oluşturduğu
gerekçesine yer vermiş ise de, sanığa yüklenen eylemin “izin tecavüzü” suçunu
oluşturduğu kanaatine varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, 353 sayılı Yasa’nın 9. maddesi uyarınca davanın askeri yargı
yerinde görülmesi ve 7. Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi'nin görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle 7.Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin 30.10.2006 gün ve E:2006/1193, K:2006/1947
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/38 KARAR NO: 2008/38 KARAR TR : 17.11.2008 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14.
maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi
uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE karar verilmesinin
gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : Ö. A. O L A Y : Mardin 70. Mknz. P. Tug. Hv. Svn. Top.
Bt. Komutanlığı emrinde görevli sanık Hv. Svn. Er Ö.A.’ın,
3.12.2003-5.12.2003 tarihleri arasında, “yedi gün içinde kendiliğinden
katılmakla son bulan” geç katılmak suretiyle bakaya kalmak suçunu işlediği
ileri sürülerek, eylemine uyan 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A
maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasında, 7. Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce, sanığın yetmişiki yeni türk lirası adli
para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, verilen karar 15.8.2006
tarihinde kesinleşmiştir. Hükmün infaz için
Askeri Savcılığa gönderilmesinden sonra, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca,
hükümlü hakkında 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli
Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 562.
maddesiyle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin beşinci ve
ondördüncü fıkralarında lehe düzenlemeler olduğundan 5275 sayılı Ceza ve
Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98. maddesi gereğince ilk
hükmü veren askeri mahkemeden bu hususta bir karar verilmesi istenmiştir. 7. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 14.3.2008 gün ve E:2004/2215, K:2008/1025 Müt.
sayıyla, 5530 sayılı Kanunla 353 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler
nedeniyle yargılamanın adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Demirci Sulh
Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. DEMİRCİ SULH CEZA
MAHKEMESİ: 27.5.2008 gün ve E:2008/91, K:2008/68 sayıyla, hükümlü lehine olan
kanun maddelerinin belirlenmesi görevinin 5728 sayılı Kanun’un Geçici 2.
maddesi uyarınca ilk hükmü veren askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası, Demirci Cumhuriyet Başsavcılığı’nca,
Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, İrfan YILMAZLAR’ın, katılımlarıyla yapılan 17.11.2008
günlü toplantısında, Raportör-Hâkim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, başvurunun reddi
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı İlknur ALTINTAŞ ile Askeri Yargıtay Başsavcı
Yardımcısı İ. Bahadır ÜSTÜNEL’in, başvurunun reddine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosyanın
incelenmesinden, adli yargı yerince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu
verilen görevsizlik kararının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34.
maddesi 2. fıkrasında belirtilen hususları içermediği anlaşılmıştır. 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34. maddesi 2. fıkrasında, “Kararlarda,
başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve şekilleri belirtilir”
denilmiş, 223. maddesinin 10. fıkrasında, “Adli yargı dışındaki bir yargı
merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu bakımından hüküm sayılır”
düzenlemesi yer almıştır. Uyuşmazlığın
incelenebilmesi için, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi
Hakkında Kanun'un 1 ve 14. maddeleri uyarınca, yargı yerlerince verilen
kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekmektedir. Ceza Muhakemesi
Kanunu hükümleri dışında ayrıca, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel
Kurulu'nun 9.12.1931 gün ve E:1931/12, K:1931/48 sayılı kararında da
belirtildiği gibi yargı yolunu değiştirmeye yönelik görevsizlik kararlarının
temyize tabi oldukları kuşkusuzdur. Böylece, sanığa başvurabileceği kanun
yolu, mercii ve şekli gösterilmeyen kararın kesinleşmesinden söz edilmesine
olanak yoktur. Bu nedenle, sanık Özgür Akar’a yukarıda açıklanan haklarını
belirtir nitelikte tebligat yapılarak temyiz süresinin beklenmesi, karar
kesinleştikten sonra dosyanın Mahkememize gönderilmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, Demirci Sulh Ceza Mahkemesi'nce
verilen görevsizlik kararının kesinleşmemiş olması nedeniyle, 2247 sayılı
Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın
27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar
verilmesi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından
aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE, 17.11.2008 günü OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2008/39 KARAR NO: 2008/39 KARAR TR : 17.11.2008 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : 5275 sayılı Yasa’nın 98.maddesi uyarınca lehe olan
hükümlerin uygulanmasına yönelik davanın daha önce hüküm veren ASKERİ YARGI
yerinde görülmesi gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : M. T. O L A Y : Kayseri 2.Hv.İkm. Bkm. Mrk. Komutanlığı
emrinde görevli sanık Hv.P.Çvş. M.T.’ın, 21.11.2000-18.7.2001 tarihleri
arasında bakaya suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan Askeri Ceza
Kanunu’nun 63/1-A maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu
davasında, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce, sanığın 400.00 YTL.
para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, verilen karar 30.7.2004
tarihinde kesinleşmiştir. Hükmün, infazı
için Askeri Savcılığa gönderilmesinden sonra, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, hükümlü hakkında 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun’un 562. maddesiyle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231.
maddesinin beşinci ve ondördüncü fıkralarında lehe düzenlemeler olduğundan
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98.
maddesi gereğince ilk hükmü veren askeri mahkemeden bu hususta bir karar
verilmesi istenmiştir. 7. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 7.3.2008 gün ve E:2004/138, K:2008/232 Müt.
sayıyla, 5530 sayılı Kanun’la 353 sayılı Kanun’da yapılan değişiklik
nedeniyle sanığı yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek,
dava dosyası, Silvan Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. SİLVAN SULH CEZA
MAHKEMESİ: 10.7.2008 gün ve E:2008/62, K:2008/157 sayıyla; Askeri Yargıtay
kararlarında da belirlendiği üzere, yargılamanın askeri yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek
kesinleşmesi üzerine, dava dosyası Silvan Cumhuriyet Başsavcılığı’nca,
Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, İrfan YILMAZLAR’ın, katılımlarıyla yapılan 17.11.2008
günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME : Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre
ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri
arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar
verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde askeri
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
İlknur ALTINTAŞ’ın askeri yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı İ.
Bahadır ÜSTÜNEL’in davanın çözümünün askeri yargı yerinin görev alanına
girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosyanın incelenmesinden, sanık Muzaffer Takar’ın, 7.
Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce yapılan yargılaması sonucunda,
Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A maddesi uyarınca sonuçta dört yüz yetmiş dört
milyon beş yüz bin Türk Lirası ağır para cezası ile cezalandırılmasına karar
verildiği, kararın 30.7.2004 tarihinde kesinleştiği, 22.6.2005 tarihinde aynı
Mahkeme’ce, hükümlü hakkında tayin olunan hürriyeti bağlayıcı cezanın 647
sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca paraya çevrilmesinde beher gün hesabında
esas alınması gereken miktarın 5335 sayılı Kanun’un 22. maddesi hükümlü
lehine dikkate alınarak, 4.00 YTL olarak ve dolayısıyla hükmolunan 474.500.000
TL. ağır para cezasının 400.000 YTL olarak tavzihine karar verildiği, 7.
Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, 11.2.2008 gün ve 2004/446 İlm.
Sayılı yazı ile 5728 sayılı Yasa’nın 562. maddesiyle 5271 sayılı Yasa’nın
231. maddesinde lehe hükümler getirildiğinden 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98. maddesi uyarınca hükümlü hakkında
ek karar istendiği anlaşılmıştır. Ceza Hukuku
ilkelerine göre, suçtan sonra yürürlüğe giren fail lehine yasa, hükümde ve
infaz aşamasında dikkate alınmalıdır. Bu duruma ilişkin hükümler 5252 sayılı
Yasa’nın 9. ve 5275 sayılı Yasa’nın 98 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
5252
sayılı “Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun”un,
“Lehe olan hükümlerin uygulanmasında usul” başlığı altında düzenlenen 9.
maddesinde: “(1) 1
Haziran 2005 tarihinden önce kesinleşmiş hükümlerle ilgili olarak, Türk Ceza
Kanununun lehe olan hükümlerinin derhal uygulanabileceği hallerde, duruşma
yapılmaksızın da karar verilebilir. (2) Birinci
fıkra hükmü, 1 Haziran 2005 tarihinden önce verilip de Yargıtay tarafından
lehe olan hükümlerin uygulanması hususunda değerlendirme yapılması gerektiği
gerekçesiyle bozularak mahkemesine gönderilen hükümler hakkında da uygulanır. (3) Lehe
olan hüküm, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya
uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması
suretiyle belirlenir”; 5275
sayılı “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun”un, “ Mahkûmiyet
hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama” başlığı
altında düzenlenen 98. maddesinde: “Mahkûmiyet
hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa,
cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülür
ya da sonradan yürürlüğe giren kanun, hükümlünün lehinde olursa, duraksamanın
giderilmesi veya yerine getirilecek cezanın belirlenmesi için hükmü veren
mahkemeden karar istenir.” hükmü yer almıştır. Açıklanan
genel düzenlemeler dışında ayrıca, 5728 sayılı Yasa’nın Geçici 1. maddesinde
de, “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Yargıtay ilgili ceza dairesinde
bulunan dosyalar hakkında bu Kanunun lehe hükümlerinin derhal uygulanabileceği
hallerde, usule aykırılık bulunmadığı takdirde, dosya esastan incelenmek,
acele işlerden sayılmak ve Türk Ceza Kanununun 7 nci maddesi dikkate alınmak
suretiyle karar verilir. Bu Kanun
yürürlüğe girdiği tarihten önce kesinleşmiş ve infaz edilmekte olan
mahkumiyet kararları hakkında, lehe kanun hükümleri, hükmü veren mahkemece
13.12.2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Kanunun 98 ila 101 inci maddeleri dikkate alınmak ve dosya üzerinden
incelenmek suretiyle belirlenir. Ancak, hükmün konusunun herhangi bir
inceleme, araştırma, delil tartışması ve takdir hakkının kullanılmasını
gerektirmesi halinde inceleme, duruşma açılmak suretiyle yapılabilir. Bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten önce kesin hükümle sonuçlanmış olan davalarda lehe
hükmün belirlenmesi ve uygulanması amacıyla, yapılan yargılama bakımından
dava zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. İşbu Kanun
yürürlüğe girdiği tarih itibariyle kesinleşmemiş olmakla beraber hükme
bağlanmış olan dosyalarda uzlaşma kapsamının genişlediğinden bahisle bozma
kararı verilemez”. denilmektedir. Sanığın
suç tarihinde sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı Yasa’nın asker olmayan
(sivil) kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen
maddeleri yönünden değerlendirme yapılması gerekmektedir. 353 sayılı
Yasa’nın 11. maddesinde, “Askeri mahkemeler, asker olmayan kişilerin aşağıda
yazılı suçlarına ilişkin davalarına bakarlar. A) Askeri
Ceza Kanununun 55, 56, 57, 58, 59, 63, 64, 81, 93, 94, 95, 100, 101 ve 102nci
maddelerinde yazılı suçlar; B) Birinci
askeri yasak bölgeler içinde veya nöbet yerlerinde, karakollarda, kışla ve
karargahlarda, askeri kurumlarda, yerleşme ve konaklama amacıyla kullanılan
bina ve mahaller içinde askerlere fiilen taarruzda bulunan, söven veya
hakaret eden veyahut askerlik görevine ilişkin işleri yapmaya veya yapmamaya
zorlamak için şiddet ve tehdide başvuranların Türk Ceza Kanunu'nun bu
fiillere ilişkin 188, 190, 191, 254, 255, 256, 257, 258, 260, 266, 267, 268,
269, 271, 271 ve 273 üncü maddelerinde gösterilen suçları; C) Nöbetçi, devriye, karakol, inzibat,
askeri trafik, kolluk veya kurtarma ve yardım görevi yapan askerlere (Umumi
emniyet ve asayişi korumaya ilişkin önleyici ve adli zabıta görevlerini ifa
ettikleri sırada jandarma, subay, astsubay, erbaş ve erleri hariç) karşı bu
görevleri yaptıkları sırada işlenen yukarıdaki (B) fıkrasında yazılı suçlar;” D) (İptâl: Anayasa Mah. nin 14.2.1978
Tarihli ve E. 1977/130, K. 1978/13 sayılı kararı ile.) E) Diğer kanunlar ile askeri mahkemelerde
yargılamaları öngörülen suçlar” denilerek asker olmayan kişilerin askeri
mahkemede yargılanma koşulları belirlenmiş iken, madde, 5530 sayılı Yasa’nın
3. maddesi ile değiştirilerek, uluslararası anlaşmalar gereğince yabancı
asker kişilerin askeri mahkemede yargılanmalarını gerektiren suçları hakkında
soruşturma ve kovuşturma yapılmasının Milli Savunma Bakanının iznine bağlı
olacağı düzenlenmiştir. Öte
yandan, 353 sayılı Yasa’nın 13. maddesi 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilerek, Askeri Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75,
79, 80, 81, 93, 94, 95, 114 ve 131. maddelerinde yazılı suçların, askeri
mahkemelerin yargı yetkisine tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış
zamanında işlenmesi halinde, bu kişilerin yargılanmalarının adli yargı
mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle
yapılacağı, belirtilmiştir. 353 sayılı
Yasada yapılan bu değişiklikle, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanunu’nun yukarıda belirtilen maddelerinde yazılı suçları işlemeleri halinde
adli yargı yerinde yargılanacakları kuşkusuzdur. Somut
olayda, askeri yargı yerince verilen görevsizlik kararında, 5530 sayılı Yasa
ile 353 sayılı Yasa’da yapılan değişiklik nedeniyle görevin adli yargı yerine
ait olduğu gerekçesine yer verilmiş ise de, 5275 sayılı Yasa’nın 98. maddesi
gereğince, lehe kanun hükümlerinin saptanması ve uygulama koşullarının
bulunup bulunmadığının belirlenmesine yönelik yargılama faaliyetinin,
belirlenen amaçlarla sınırlı ve kendine özgü bir yargılama niteliğinde
olduğu, hüküm aşamasında görevli olan mahkemenin, lehe kanun uygulaması
nedeniyle hükmün uyarlanmasına ilişkin tali dava sırasında da görevini
sürdürdüğü sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, davanın askeri yargı yerinde görülmesi ve 7. Kolordu Komutanlığı
Askeri Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle 7.Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin 7.3.2008 gün ve E:2004/138, K:2008/232 Müt.
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.10.2008 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/1 KARAR NO: 2009/1 KARAR TR : 02.02.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Asker kişi sanığa yüklenen “sarkıntılık”
suçunun askeri suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri
mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle, açılan
kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K.H. Yakınan : E. E. Sanık : M. K. O L A Y : İstanbul 1. Ordu Büyükçekmece Subay
Orduevi Müdürlüğü emrinde görevli sanık P.Er M. K.’nun, zaman zaman
orduevinde kalması nedeniyle tanıdığı yakınan E. E.’yi kendisini tanıtmadan
telefon ederek aradığı, 8.10.2004 günü, yakınanın orduevinde banyo yapmak
üzere banyoya girdiği sırada, içerisi görülen bir boşluktan yakınanı seyrettiği,
böylece sarkıntılık suçunu işlediği ileri sürülerek sanığın eylemine uyan 765
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 421/2. maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle
Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 28.1.2005 gün ve E:2005/548, K:2005/247
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır. BÜYÜKÇEKMECE 1.
SULH CEZA MAHKEMESİ: 8.5.2006 gün ve E:2005/361, K:2006/218 sayıyla; sanığın,
yüklenen eylemi askerlik hizmet ve görevlerini ifa ederken gerçekleştirdiği,
suçun askeri suç olduğu bu nedenle sanığın yargılama görevinin askeri
mahkemeye ait olduğu gerekçesiyle itiraz yolu açık olmak üzere görevsizlik
kararı vermiş, dava dosyası, 3. Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne
gönderilmiştir. 3. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 24.12.2007 gün ve E:2007/1166, K:2007/747
sayıyla; sanığa yüklenen suçun askeri suç olmaması, askeri bir suça bağlı
bulunmaması ve yargılama aşamasında terhis edilmiş olması nedeniyle sanığı
yargılamanın adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, 3. Kolordu
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. Mahkememize
gönderilen dava dosyasında Uyuşmazlık Mahkemesi’nce 2.6.2008 gün ve
E:2008/18, K:2008/18 sayılı kararı ile, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar
oluşmadığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan
başvurunun reddine karar verilip, dosyanın Mahkemesine gönderilmesinden
sonra, bu kez dosyadaki eksiklik giderilip, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararı kesinleştirilerek dava dosyası, kendisine gelmekle 3.
Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, İrfan YILMAZLAR’ın, katılımlarıyla yapılan 02.02.2009
günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME:Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözü-münde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Namık
ÖZTÜRK’ün davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a) Unsurları
ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış
olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Buna göre,
askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce
işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez.
Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması
halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı
nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup olmamasının bir önemi
bulunmamaktadır. Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, görevsizlik kararı veren adli yargı
yerince, sanığın yüklenen eylemi askerlik hizmet ve görevlerini ifa ederken
gerçekleştirdiği, suçun askeri suç olduğu gerekçesine yer verilmiş ise de,
sanığa yüklenen eylemin suç tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 765 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 421/2. maddesinde düzenlenen “sarkıntılık” suçu olduğu,
bu suçla ilgili düzenlemenin 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren, 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Cinsel taciz” başlıklı 105. maddesinde yer
aldığı ve Askeri Ceza Kanunu’nda bu suça ilişkin bir düzenlemenin
bulunmadığı, bu nedenle yüklenen eylemin “askeri suç” olmadığı açıktır. Öte
yandan, sanığın yargılama aşamasında terhis edildiği dosya içinde bulunan
bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır. 353 sayılı
Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin
kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma
görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri bir suça
bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği düzenlenmiş
bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri suç olmadığı
anlaşıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca davanın adli yargı
yerinde görülmesi ve Büyükçekmece 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle
Büyükçekmece 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 8.5.2006 gün ve E:2005/361,
K:2006/218 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/2 KARAR NO: 2009/2 KARAR TR : 02.02.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Jandarma personeli olan sanığa yüklenen
eylemlerin jandarmanın askeri görevleri ile ilgili olmaması nedeniyle sanık
hakkında açılan davanın ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Yakınan : R. Y. Sanık : S. G. O L A Y : Maden İlçe Jandarma Komutanlığı emrinde
görevli sanık Uz. J. Çvş. S.G.’nun, 2006 yılı içersinde, karakola bağlı
Tekevler Jandarma Yol Arama Noktasında değişik zamanlarda arama ve kontrol
görevi yaptığı, Yumakgil Şirketine ait tankerlerin de bu noktadan geçiş
yaptığı bu nedenle yakınan ile tanışan sanığın özel aracı ile yakınana ait
benzin istasyonuna giderek aracına yakıt aldığı ve ücretini ödemediği,
Lalezar Çiçekçilikten yakınanın ismini vererek 165 YTL değerinde çiçek aldığı
ve ücreti ödemediği, ücretin yakınan tarafından ödendiği böylece, sanığın
görevi kötüye kullanmak suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 257/3. maddesi uyarınca cezalandırılması
istemiyle Elazığ Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 5.3.2008 gün ve E:2008/944,
K:2008/433 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır. ELAZIĞ 1. ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 13.3.2008 gün ve E:2008/181, K:2008/222 sayıyla; yüklenen
eylemin askerlik hizmet ve görevleri nedeniyle işlendiği, bu nedenle sanığı
yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, 8. Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir. 8. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 16.9.2008 gün ve E:2008/1019, K:2008/698
sayıyla; sanığa yüklenen suçun jandarmanın askeri hizmetine ilişkin olarak
işlenmemiş, aksine mülki görevi ile ilgili ve bu görevden kaynaklanan nüfuzun
kullanılması suretiyle işlenmiş olabileceği, suçun askeri mahalde veya asker
kişiye karşı işlenmemiş olması nedeniyle, yargılama görevinin adli yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz
edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize
gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, İrfan YILMAZLAR’ın, katılımlarıyla yapılan 02.02.2009
günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME:Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Namık
ÖZTÜRK’ün davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 Sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise öğretide ve uygulamada: a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Ancak,
sanık Jandarma Personeli olduğuna göre, Jandarmanın hangi nitelikteki
görevler ile görevlendirildiğine ilişkin yasal düzenlemenin göz önünde
tutulması, suça konu olayın meydana geldiği sırada yerine getirilmekte olan
görevin, Yasa'da belirtilen görevlerden hangisine uygun olduğunun
incelenmesi, görevli yargı yerinin buna göre belirlenmesi gerekmektedir. 2803
sayılı Jandarma Teşkilat Görev Ve Yetkileri Kanunu’nun 7. maddesinde,
Jandarmanın sorumluluk alanlarında genel olarak görevleri: a)
Mülki görevleri; Emniyet ve
asayiş ile kamu düzenini sağlamak, korumak ve kollamak, kaçakçılığı men, takip
ve tahkik etmek, suç işlenmesini önlemek için gerekli tedbirleri almak ve
uygulamak, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin dış korunmalarını yapmak, b)
Adli görevleri; İşlenmiş suçlarla ilgili olarak kanunlarda
belirtilen işlemleri yapmak ve bunlara ilişkin adli hizmetleri yerine getirmek, c)
Askeri
görevleri; Askeri kanun ve nizamların gereği görevlerle
Genelkurmay Başkanlığı'nca verilen görevleri
yapmak, d)
Diğer görevleri;
Yukarıda belirtilen görevler dışında kalan ve
diğer kanun ve nizam hükümlerinin icrası ile bunlara
dayalı emir ve kararlarla Jandarmaya verilen görevleri yapmak, şeklinde
sayılmıştır. Jandarma
Teşkilatı Görev Ve Yetkileri Yönetmeliğinin, mülki görevin esasları ve
başlıca mülki görevleri 45-80; adli görevin esasları 81-130; askeri görevleri
ise 131-141. maddelerinde düzenlenmiş ve açıklanmıştır. Bu hükümlere göre,
yol kontrol ve arama noktasında yapılan görev jandarmanın mülki görevleri
arasındadır. Dosyanın
incelenmesinden, Maden İlçe Jandarma Komutanlığı’nın, 17.5.2006 gün ve
6621-816-66/2392 nolu yazısından, sanığın olay tarihinde, yol kontrol ve
arama noktasında görevli olduğu sırada, yakıt tankerlerinin kontrollerini
yapmaya, belgeleri usulüne uygun olanların geçiş yapmalarına izin vermeye
yetkili olduğunun bildirildiği anlaşıldığından, sanığa yüklenen eylemin
nitelendirilmesinin “görevi kötüye kullanmak” veya “memuriyet nüfuzunun sair
suretle kötüye kullanılması” şeklinde oluşması hallerinde, J. Uzm. Çvş. olan
sanığın ifa ettiği görevin askerlik görevi ile bir ilgisinin olmadığı
sonucuna varılmıştır. 2803
sayılı Kanun’un 15 ve Yönetmeliğin 186. maddelerine göre jandarma
personelinin ancak askeri hizmete ilişkin eylemlerinden dolayı askeri yargıya
tabi bulundukları kuşkusuzdur. Açıklanan
nedenlerle, asker kişi sanığın askeri hizmete ilişkin olmayan görevleri
sırasında işlediği ileri sürülen suç nedeniyle hakkında açılan kamu davasının
adli yargı yerinde görülmesi ve Elazığ 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Elazığ
1.Asliye Ceza Mahkemesi’nin 13.3.2008 gün ve E:2008/181, K:2008/222 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/3 KARAR NO: 2009/3 KARAR TR : 02.02.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : 5275 sayılı Yasa’nın 98.maddesi
uyarınca lehe olan hükümlerin uygulanmasına yönelik davanın daha önce hüküm
veren ASKERİ YARGI yerinde görülmesi gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : Ü. D. O L A Y : Şanlıurfa/Suruç 2.Hd. Tb. 8. Hd.Bl.
Komutanlığı emrinde görevli sanık P.Er Ü. D.’ın, 23.12.2000-21.4.2004,
23.4.2004-4.5.2004 tarihleri arasında bakaya suçunu işlediği ileri sürülerek,
eylemine uyan Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A maddesi uyarınca cezalandırılması
istemiyle açılan kamu davasında, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce,
sanığın ayrı ayrı 1100 YTL. para cezası ile cezalandırılmasına karar
verilmiş, verilen karar 1.9.2005 tarihinde kesinleşmiştir. Hükmün, infazı
için Askeri Savcılığa gönderilmesinden sonra, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, hükümlü hakkında 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun’un 562. maddesiyle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231.
maddesinin beşinci ve ondördüncü fıkralarında lehe düzenlemeler olduğundan
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98.
maddesi gereğince ilk hükmü veren askeri mahkemeden hükmün infaz edilip
edilmeyeceği hususunda bir karar verilmesi istenmiştir. 7. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 13.3.2008 gün ve E:2005/1646, K:2008/1046
sayıyla, 5530 sayılı Kanun’la 353 sayılı Kanun’da yapılan değişiklik
nedeniyle sanığı yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek,
dava dosyası, Elazığ 1. Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. ELAZIĞ 1. SULH
CEZA MAHKEMESİ: 22.7.2008 gün ve E:2008/405, K:2008/559 sayıyla; 5728 sayılı
Yasa’nın geçici 1. maddesinde “Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten önce
kesinleşmiş ve infaz edilmekte olan mahkumiyet kararları hakkında, lehe kanun
hükümleri, hükmü veren mahkemece 13.12.2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve
Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 98 ila 101 inci maddeleri
dikkate alınmak ve dosya üzerinden incelenmek suretiyle belirlenir.”
şeklindeki düzenleme uyarınca yargılamanın askeri yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek
kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, kendisine gelmekle Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, İrfan YILMAZLAR’ın, katılımlarıyla yapılan 02.02.2009
günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME:Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği. askeri ve adli yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde askeri
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
İlknur ALTUNTAŞ’ın askeri yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Namık
ÖZTÜRK’ün davanın çözümünün askeri yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dosyanın incelenmesinden, sanık Ümit Doğan’ın, 7.
Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce yapılan yargılaması sonucunda,
Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A maddesi uyarınca sonuçta ayrı ayrı 1100 YTL
para cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği, kararın 1.9.2005
tarihinde kesinleştiği, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca,
11.2.2008 gün ve 2005-438 İlm. sayılı yazı ile 5728 sayılı Yasa’nın 562.
maddesiyle 5271 sayılı Yasa’nın 231. maddesinde lehe hükümler getirildiğinden
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98.
maddesi uyarınca hükümlü hakkında ek karar istendiği anlaşılmıştır. Ceza Hukuku
ilkelerine göre, suçtan sonra yürürlüğe giren fail lehine yasa, hükümde ve
infaz aşamasında dikkate alınmalıdır. Bu duruma ilişkin hükümler 5252 sayılı
Yasa’nın 9. ve 5275 sayılı Yasa’nın 98 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
5252
sayılı “Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun”un,
“Lehe olan hükümlerin uygulanmasında usul” başlığı altında düzenlenen 9.
maddesinde: “(1) 1
Haziran 2005 tarihinden önce kesinleşmiş hükümlerle ilgili olarak, Türk Ceza
Kanununun lehe olan hükümlerinin derhal uygulanabileceği hallerde, duruşma
yapılmaksızın da karar verilebilir. (2)
Birinci fıkra hükmü, 1 Haziran 2005 tarihinden önce verilip de Yargıtay
tarafından lehe olan hükümlerin uygulanması hususunda değerlendirme yapılması
gerektiği gerekçesiyle bozularak mahkemesine gönderilen hükümler hakkında da
uygulanır. (3) Lehe
olan hüküm, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya
uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması
suretiyle belirlenir”; 5275
sayılı “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun”un, “ Mahkûmiyet
hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama” başlığı
altında düzenlenen 98. maddesinde: “Mahkûmiyet
hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa,
cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülür
ya da sonradan yürürlüğe giren kanun, hükümlünün lehinde olursa, duraksamanın
giderilmesi veya yerine getirilecek cezanın belirlenmesi için hükmü veren
mahkemeden karar istenir.” hükmü yer almıştır. Açıklanan
genel düzenlemeler dışında ayrıca 5728 sayılı Yasa’nın Geçici 1. maddesinde
de, “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Yargıtay ilgili ceza dairesinde
bulunan dosyalar hakkında bu Kanunun lehe hükümlerinin derhal uygulanabileceği
hallerde, usule aykırılık bulunmadığı takdirde, dosya esastan incelenmek,
acele işlerden sayılmak ve Türk Ceza Kanununun 7 nci maddesi dikkate alınmak
suretiyle karar verilir. Bu Kanun
yürürlüğe girdiği tarihten önce kesinleşmiş ve infaz edilmekte olan
mahkumiyet kararları hakkında, lehe kanun hükümleri, hükmü veren mahkemece
13.12.2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Kanunun 98 ila 101 inci maddeleri dikkate alınmak ve dosya üzerinden
incelenmek suretiyle belirlenir. Ancak, hükmün konusunun herhangi bir
inceleme, araştırma, delil tartışması ve takdir hakkının kullanılmasını
gerektirmesi halinde inceleme, duruşma açılmak suretiyle yapılabilir. Bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten önce kesin hükümle sonuçlanmış olan davalarda lehe
hükmün belirlenmesi ve uygulanması amacıyla, yapılan yargılama bakımından
dava zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. İşbu Kanun
yürürlüğe girdiği tarih itibariyle kesinleşmemiş olmakla beraber hükme
bağlanmış olan dosyalarda uzlaşma kapsamının genişlediğinden bahisle bozma
kararı verilemez”. denilmektedir. Sanığın
suç tarihinde sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı Yasa’nın asker olmayan
(sivil) kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen
maddeleri yönünden değerlendirme yapılması gerekmektedir. 353 sayılı
Yasa’nın 11. maddesinde, “Askeri mahkemeler, asker olmayan kişilerin aşağıda
yazılı suçlarına ilişkin davalarına bakarlar. A) Askeri
Ceza Kanununun 55, 56, 57, 58, 59, 63, 64, 81, 93, 94, 95, 100, 101 ve 102nci
maddelerinde yazılı suçlar; B) Birinci
askeri yasak bölgeler içinde veya nöbet yerlerinde, karakollarda, kışla ve
karargahlarda, askeri kurumlarda, yerleşme ve konaklama amacıyla kullanılan
bina ve mahaller içinde askerlere fiilen taarruzda bulunan, söven veya
hakaret eden veyahut askerlik görevine ilişkin işleri yapmaya veya yapmamaya
zorlamak için şiddet ve tehdide başvuranların Türk Ceza Kanunu'nun bu
fiillere ilişkin 188, 190, 191, 254, 255, 256, 257, 258, 260, 266, 267, 268,
269, 271, 271 ve 273 üncü maddelerinde gösterilen suçları; C)
Nöbetçi, devriye, karakol, inzibat, askeri trafik, kolluk veya kurtarma ve
yardım görevi yapan askerlere (Umumi emniyet ve asayişi korumaya ilişkin
önleyici ve adli zabıta görevlerini ifa ettikleri sırada jandarma, subay,
astsubay, erbaş ve erleri hariç) karşı bu görevleri yaptıkları sırada işlenen
yukarıdaki (B) fıkrasında yazılı suçlar;” D) (İptâl:
Anayasa Mah. nin 14.2.1978 Tarihli ve E. 1977/130, K. 1978/13 sayılı kararı
ile.) E) Diğer
kanunlar ile askeri mahkemelerde yargılamaları öngörülen suçlar” denilerek
asker olmayan kişilerin askeri mahkemede yargılanma koşulları belirlenmiş
iken, madde, 5530 sayılı Yasa’nın 3. maddesi ile değiştirilerek, uluslararası
anlaşmalar gereğince yabancı asker kişilerin askeri mahkemede
yargılanmalarını gerektiren suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma
yapılmasının Milli Savunma Bakanının iznine bağlı olacağı düzenlenmiştir. Öte
yandan, 353 sayılı Yasa’nın 13. maddesi 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilerek, Askeri Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75,
79, 80, 81, 93, 94, 95, 114 ve 131. maddelerinde yazılı suçların, askeri
mahkemelerin yargı yetkisine tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış
zamanında işlenmesi halinde, bu kişilerin yargılanmalarının adli yargı
mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle
yapılacağı, belirtilmiştir. 353 sayılı
Yasada yapılan bu değişiklikle, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanunu’nun yukarıda belirtilen maddelerinde yazılı suçları işlemeleri halinde
adli yargı yerinde yargılanacakları kuşkusuzdur. Somut
olayda, askeri yargı yerince verilen görevsizlik kararında, 5530 sayılı Yasa
ile 353 sayılı Yasa’da yapılan değişiklik nedeniyle görevin adli yargı yerine
ait olduğu gerekçesine yer verilmiş ise de, 5275 sayılı Yasa’nın 98. maddesi
gereğince, lehe kanun hükümlerinin saptanması ve uygulama koşullarının
bulunup bulunmadığının belirlenmesine yönelik yargılama faaliyetinin,
belirlenen amaçlarla sınırlı ve kendine özgü bir yargılama niteliğinde
olduğu, hüküm aşamasında görevli olan mahkemenin, lehe kanun uygulaması
nedeniyle hükmün uyarlanmasına ilişkin tali dava sırasında da görevini
sürdürdüğü sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, davanın askeri yargı yerinde görülmesi ve 7. Kolordu Komutanlığı
Askeri Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ YARGI yerinin görevli olduğuna,bu nedenle 7.Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin 13.3.2008 gün ve E:2005/1646, K:2008/1046
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.02.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/5 KARAR NO: 2009/5 KARAR TR : 02.02.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde
belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca
yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE karar verilmesinin gerektiği
hk. K
A R A R Davacı : K.H. Sanık : K. A. O L A Y : Sivil kişi sanık K. A.’ın, 21.2.2005
tarihine kadar son yoklamasını yaptırması gerektiğine ilişkin tebligata
rağmen bu süre içersinde son yoklamasını yaptırmayıp, yakalanarak 7.7.2005
tarihinde Turhal Askerlik Şubesine getirilerek son yoklamasının yaptırıldığı,
böylece, geçerli bir mazereti olmadan 21.2.2005-7.7.2005 tarihleri arasında temadi
eden, yakalanarak sona eren son yoklama bakayası kalmak suçunu işlediği ileri
sürülerek, eylemine uyan 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A madde ve
fıkrası “üç aydan sonra yakalananlar” cümlesi uyarınca cezalandırılması istemiyle
Turhal Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 26.11.2007 gün ve E:2007/788, K:2007/357
sayılı İddia-namesiyle kamu davası açılmıştır. TURHAL ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 28.11.2007 gün ve E:2007/444, K:2007/708, sayıyla; sanığın
sevk tarihinden itibaren asker kişi sayılacağı gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, dava dosyası, Jandarma Genel Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne
gönderilmiştir. JANDARMA
GENEL KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 16.4.2008 gün ve E:2008/737, K:2008/216 sayıyla;
353 sayılı Yasa’nın 5.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5530 sayılı Yasa ile
değişik 13. maddesi uyarınca, sanığa yüklenen eylem nedeniyle sanığı
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, aynı
Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, İrfan YILMAZLAR’ın, katılımlarıyla yapılan 02.02.2009
günlü toplantısında, Raportör-Hâkim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, başvurunun reddi
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı İlknur ALTUNTAŞ ile Askeri
Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Namık ÖZTÜRK’ün, başvurunun reddine ilişkin
yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosyanın incelenmesinde, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararının sanığa tebliğ edilmediği, başvurulabilecek kanun yolu
süresinin bildirilmediği görülmektedir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34. maddesi 2.
fıkrasında, “Kararlarda, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve
şekilleri belirtilir” denilmiş, 223. maddesinin 10. fıkrasında, “Adli yargı
dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu bakımından
hüküm sayılır” düzenlemesi yer almıştır. Uyuşmazlığın
incelenebilmesi için, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi
Hakkında Kanun'un 1 ve 14. maddeleri uyarınca, yargı yerlerince verilen
kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekmektedir. Ceza Muhakemesi
Kanunu hükümleri dışında ayrıca, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel
Kurulu'nun 9.12.1931 gün ve E:1931/12, K:1931/48 sayılı kararında da
belirtildiği gibi yargı yolunu değiştirmeye yönelik görevsizlik kararlarının
temyize tabi oldukları kuşkusuzdur. Böylece, sanığa tebliğ edilmeyen,
başvurabileceği kanun yolu süresi gösterilmeyen kararın kesinleşmesinden söz
edilmesine olanak yoktur. Bu nedenle, sanığa yukarıda açıklanan haklarını
belirtir nitelikte tebligat yapılarak temyiz süresinin beklenmesi,
görevsizlik kararı kesinleştikten sonra dosyanın Mahkememize gönderilmesi
gerekmektedir. Açıklanan
nedenlerle, Turhal Asliye Ceza Mahkemesi'nce verilen görevsizlik kararının
kesinleşmemiş olması nedeniyle, 2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde
belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca
yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilmesi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından
aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 02.02.2009 günü OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: ESAS NO : 2009/8 KARAR NO: 2009/8 KARAR TR : 02.02.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde
belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca
yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE karar verilmesinin gerektiği
hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : L. K. O L A Y : Kocaeli/ Kandıra 1. P. Tug. 2. P. Tb.
4. Bl. Komutanlığı emrinde görevli sanık P. Er L. K.’nun, 2.4.2006 günü
dağıtım izninden dönüşünde yapılan üst aramasında üzerinde uyuşturucu madde
bulunduğu, böylece, sanığın kullanmak maksadı ile uyuşturucu madde
bulundurmak suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu’nun 191/1 maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu
davasında, 15. Piyade Tümen Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce, yüklenen suçun
sübut bulduğu gerekçesiyle, sanığın 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
191/1,2,3,4,5. maddesi uyarınca cezalandırılmasına karar verilmiş, verilen
karar 20.10.2006 tarihinde kesinleşmiştir. Hükmün infazı sırasında,
Muhabere Hizmet Destek Eğitim Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, hükümlü
hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191/1,2,3,4,5,6 ve 7. maddelerinde
lehe hükümler getirildiğinden 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Kanun’un 98. maddesi gereğince ilk hükmü veren askeri
mahkemeden bu hususta bir karar verilmesi istenmiştir. MUHABERE HİZMET
DESTEK EĞİTİM KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 2.11.2007 gün ve E:2006/1053,
K:2007/A-12(202) sayıyla; sanığa yüklenen eylemin askeri suç olmadığı, askeri
bir suça bağlı bulunmadığı, sanığın terhis edildiği açıklanarak, sanık
hakkında lehe kanun hükümlerinin uygulanmasına ilişkin değerlendirmenin görevli
ve yetkili adli mahkeme tarafından yapılmasının hukuka ve mevzuata uygun
olacağı gerekçesiyle, itirazı kabil olmak üzere görevsizlik kararı vermiş,
dava dosyası, Kandıra Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. KANDIRA SULH CEZA
MAHKEMESİ: 29.5.2008 gün ve E:2008/113, K:2008/147 sayıyla; 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu’nun 191. maddesinde yapılan değişikliğin, askeri yargı yerince
verilen kararın kesinleştiği tarihten sonra olması ve hükmün kesinleşmesinden
sonra infaz ile ilgili kararların 5275 sayılı Kanun’un 98/1. maddesi uyarınca
hükmü veren mahkeme tarafından değerlendirileceği, bu nedenle görevli
mahkemenin askeri yargı yeri olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş,
temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, kendisine gelmekle
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönde-rilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Rıdvan ALTUN, Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, İrfan YILMAZLAR’ın, katılımlarıyla yapılan 02.02.2009
günlü toplantısında, Raportör-Hâkim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, başvurunun reddi
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı İlknur ALTUNTAŞ ile Askeri
Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Namık ÖZTÜRK’ün, başvurunun reddine ilişkin
yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dosyanın incelenmesinde, askeri yargı yerince verilen
görevsizlik kararında, karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğunun belirtildiği
görülmektedir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34. maddesi 2.
fıkrasında, “Kararlarda, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve
şekilleri belirtilir” denilmiş, 223. maddesinin 10. fıkrasında, “Adli yargı
dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu bakımından
hüküm sayılır” düzenlemesi yer almıştır. Uyuşmazlığın incelenebilmesi için, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 1 ve 14.
maddeleri uyarınca, yargı yerlerince verilen kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dışında
ayrıca, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 9.12.1931 gün ve
E:1931/12, K:1931/48 sayılı kararında da belirtildiği gibi yargı yolunu
değiştirmeye yönelik görevsizlik kararlarının temyize tabi oldukları
kuşkusuzdur. Böylece, başvurabileceği kanun yolu, mercii ve şekli
gösterilmeyen, itiraz yolunun açık olduğu bildirilen kararın kesinleşmesinden
söz edilmesine olanak yoktur. Bu nedenle, sanığa yukarıda açıklanan haklarını
belirtir nitelikte tebligat yapılarak temyiz süresinin beklenmesi, dava dosyası
kesinleştikten sonra dosyanın Mahkememize gönderilmesi gerekmektedir. Açıklanan
nedenlerle, Muhabere Hizmet Destek Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi'nce
verilen görevsizlik kararının kesinleşmemiş olması nedeniyle, 2247 sayılı
Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı
Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine
karar verilmesi gerekmiştir. SONUÇ :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından
aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 02.02.2009 günü OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/10 KARAR NO: 2009/10 KARAR TR : 02.03.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Asker kişi sanığa yüklenen “hırsızlık”
suçunun askeri suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri
mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle, açılan
kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : H. Ö. O L A Y : Kıbrıs 14.Zrh. Tug.Kh. ve Kh.Bl.Komutanlığı
emrinde görevli sanık Tnk. Er H.Ö.’ın, 16.4.2008 günü saat 00:00-02:00 ön
çapraz nöbeti sırasında tornavida ile birlik kantininin kapısını açtığı ve
kantindeki 30 adet 300 kontörlük KKTC telekom ankesörlü telefon kartı, 10
adet 200 kontörlü KKTC Turkcell telefon kartı, 30 paket Tekel 2001 ve 10
paket Tekel 2000 sigarasını alarak sattığı, karşılığında 290.00 YTL para
aldığı, böylece, hırsızlık suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 142/1-a maddesi uyarınca cezalandırılması
istemiyle Niğde Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 3.7.2008 gün ve E:2008/1590,
K:2008/649 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır. NİĞDE 1. ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 14.7.2008 gün ve E:2008/372, K:2008/399 sayı ile, olay
tarihinde asker kişi olan sanığın, askeri mahalde, askerlik hizmet ve
görevleriyle ilgili olarak işlediği ileri sürülen suç nedeniyle 353 sayılı Yasa’nın
9. maddesi uyarınca yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu,
sanığın terhis olmasının durumu değiştirmeyeceği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Kıbrıs Türk
Barış Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir. KIBRIS TÜRK BARIŞ
KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 13.11.2008 gün ve E:2008/641,
K:2008/410 sayı ile, askeri kantinlerin sermayesi devlete ait olmadığından
kantine ait para ve eşyanın Askeri Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca
devlet malı sayılmadığı, bu nedenle suçun sübutu halinde eylemin, Askeri Ceza
Kanunu’nda düzenlenen askeri eşyayı çalmak suçunu değil, Türk Ceza Kanunu’nda
düzenlenen hırsızlık suçunu oluşturacağı, sanığın yargılama aşamasında terhis
edilmekle askeri mahkemede yargılanmasını gerektiren ilginin de kesildiği nedenleriyle,
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası,
Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Mehmet MUTLU, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, Yavuz SAYALGI’nın, katılımlarıyla yapılan 02.03.2009 günlü
toplantısında; I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Özcan
ERSAYIN’ın davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler"
denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış
olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Buna göre,
askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce
işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak
yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması
halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı
nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup olmamasının bir önemi
bulunmamaktadır. Somut olayda, görevsizlik kararı veren adli yargı
yerince, asker kişi sanığa yüklenen eylemin, askeri mahalde, askerlik hizmet
ve görevleriyle ilgili olarak işlendiği gerekçesine yer verilmiş ise de;
sanığın yargılama aşamasında terhis edilmiş olması nedeniyle Türk Silahlı
Kuvvetleri ile ilişiğinin kesildiği dosya içindeki bilgi ve belgelerden
anlaşılmaktadır. Yüklenen suçun askeri suç olmaması, askeri bir suça bağlı
bulunmaması ve askeri mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin de kesilmiş
olması nedeniyle, 353 sayılı Yasa'nın 4191 sayılı Yasa ile değişik 17.
maddesi hükmü uyarınca, davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Niğde 1.
Asliye Ceza Mahkemesi'nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Niğde
1.Asliye Ceza Mahkemesi’nin 14.7.2008 gün ve E:2008/372, K:2008/399 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.03.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/11 KARAR NO: 2009/11 KARAR TR : 02.03.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Sağlık Kurulunca suç gününde askerliğe
elverişli olmadığına karar verilen sanık hakkında 353 sayılı Yasa kapsamında
bulunmayan suçu nedeniyle açılan kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin
gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : M. A. O L A Y : Kars 14. Mknz. P. Tug. 2. Mknz. P. Tb.
4. Mknz. P. Bl. Komutanlığı emrinde görevli sanık P. Onb. M. A.’ın, nöbet
esnasında disiplinsizliği nedeniyle aynı Komutanlık emrinde görevli P. Çvş.
H. M. tarafından tutulan tutanak sonucu 7 gün oda hapsi cezası ile
cezalandırıldığı, 10.3.2006 günü disiplin cezaevine kapatılmadan önce
arkadaşlarıyla görüşmek için izin alan sanığın, P. Çvş. H. M.’nın yanına
giderek cebindeki bıçağı cebinden çıkarmadan eliyle tutarak “cezaevinden
geldikten sonra seni doğrayacağım, iki hafta sonra gelip seni delik deşik
edeceğim, seni keseceğim” diyerek tehdit ettiği, garajdan çıkıp koşarak
üzerinde parkası ve palaskası olduğu halde tel örgülerden atlayarak kışla
sınırları dışına çıktığı, daha sonra polis memurlarının da yardımıyla
yakalandığı, yakalandığında üzerinde parka ve palaskasının bulunmadığı,
böylece, sanığın üst’ü tehdit ve askeri eşyayı kasten terk suçlarını işlediği
ileri sürülerek, eylemine uyan Askeri Ceza Kanunu’nun 82/2 maddesinin 1.
cümlesi ve 130/1. maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle 9. Motorlu Piyade
Tugay Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 11.5.2006 gün ve E: 2006/754, K:
2006/399 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır. 9. MOTORLU PİYADE
TUGAY KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 30.4.2008 gün ve E:2008/130, K:2008/149
sayı ile, sanığın sağlık kurulu raporuna göre suç tarihinde ve halen
askerliğe elverişsiz olduğu anlaşıldığından, yüklenen üst’ü tehdit suçunun
Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen tehdit suçuna dönüşeceği, 353 sayılı Yasa’da
yapılan değişiklik nedeniyle bu suçtan adli yargı yerinde yargılanması
gerektiği açıklanarak görevsizlik, diğer suç açısından ise Türk Ceza
Kanunu’nda herhangi bir suç tipine uymaması nedeniyle işlenemez suç durumunda
bulunduğundan bu suçtan sanığın beraatine karar vermiş, temyiz edilmeyen
karar kesinleşerek, dava dosyası, Kars Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. KARS SULH CEZA
MAHKEMESİ: 27.11.2008 gün ve E:2008/588, K:2008/1209 sayı ile, sanık hakkında
verilen sağlık kurulu raporunun değerlendirilmesi yapılarak sanığın hukuki
durumunun değerlendirilmesinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine,
dava dosyası, Kars Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Sezai AKBULUT, Ramazan ÖZKEPİR, Mehmet MUTLU, Hasan
DENGİZ, Bilgin AK, Yavuz SAYALGI’nın, katılımlarıyla yapılan 02.03.2009 günlü
toplantısında; I-İLK
İNCELEME:Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Özan
ERSAYIN’ın davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Dosyanın
incelenmesinden, dosya içinde bulunan Diyarbakır Asker Hastanesi Sağlık
Kurulu’nun 29.11.2007 gün ve 5118 sayılı Raporuyla, sanığın suç tarihi olan
10.3.2006 tarihinde ve halen askerliğe elverişli olmadığına dair karar
alındığı ve terhis edildiği anlaşılmaktadır. Bu
durumda, Sağlık Kurulu Raporunun kapsam ve hukuki sonuçlarına göre, sanığın
suç tarihinde "asker kişi" sıfatı kendiliğinden kalkmış
sayılacağından, 353 sayılı Yasa'nın 9. maddesi anlamında "asker
kişi" olarak kabul edilmesi mümkün bulunmamaktadır. Sanığın
sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı Yasa’nın asker olmayan (sivil)
kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen maddeleri
yönünden değerlendirme yapılması gerekmektedir. 353 sayılı
Yasa’nın 11. maddesinde “Askeri mahkemeler, asker olmayan kişilerin aşağıda
yazılı suçlarına ilişkin davalarına bakarlar. A) Askeri
Ceza Kanununun 55, 56, 57, 58, 59, 63, 64, 81, 93, 94, 95, 100, 101 ve 102nci
maddelerinde yazılı suçlar; B) Birinci
askeri yasak bölgeler içinde veya nöbet yerlerinde, karakollarda, kışla ve
karargahlarda, askeri kurumlarda, yerleşme ve konaklama amacıyla kullanılan
bina ve mahaller içinde askerlere fiilen taarruzda bulunan, söven veya
hakaret eden veyahut askerlik görevine ilişkin işleri yapmaya veya yapmamaya
zorlamak için şiddet ve tehdide başvuranların Türk Ceza Kanunu'nun bu
fiillere ilişkin 188, 190, 191, 254, 255, 256, 257, 258, 260, 266, 267, 268,
269, 271, 271 ve 273 üncü maddelerinde gösterilen suçları; C) Nöbetçi, devriye, karakol, inzibat,
askeri trafik, kolluk veya kurtarma ve yardım görevi yapan askerlere (Umumi
emniyet ve asayişi korumaya ilişkin önleyici ve adli zabıta görevlerini ifa
ettikleri sırada jandarma, subay, astsubay, erbaş ve erleri hariç) karşı bu
görevleri yaptıkları sırada işlenen yukarıdaki (B) fıkrasında yazılı suçlar;” D) (İptâl:
Anayasa Mah. nin 14.2.1978 Tarihli ve E. 1977/130, K. 1978/13 sayılı kararı
ile.) E) Diğer
kanunlar ile askeri mahkemelerde yargılamaları öngörülen suçlar” denilerek
asker olmayan kişilerin askeri mahkemede yargılanma koşulları belirlenmiş
iken, madde, 5530 sayılı Yasa’nın 3. maddesi ile değiştirilerek, uluslararası
anlaşmalar gereğince yabancı asker kişilerin askeri mahkemede
yargılanmalarını gerektiren suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma
yapılmasının Milli Savunma Bakanının iznine bağlı olacağı düzenlenmiştir. Öte
yandan, 353 sayılı Yasa’nın 13. maddesi 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilerek, Askeri Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75,
79, 80, 81, 93, 94, 95, 114 ve 131. maddelerinde yazılı suçların, askeri
mahkemelerin yargı yetkisine tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış
zamanında işlenmesi halinde, bu kişilerin yargılanmalarının adli yargı
mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle
yapılacağı, belirtilmiştir. 353 sayılı
Yasada yapılan bu değişiklikle, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanunu’nun yukarıda belirtilen maddelerinde yazılı suçları işlemeleri halinde
adli yargı yerinde yargılanacakları kuşkusuzdur. Ayrıca,
sanığın sivil kişi olması nedeniyle, Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlenen ve
sırf askeri suçlardan olan eylem nedeniyle yargılanması da mümkün değildir. Açıklanan
nedenlerle, olayda, 5530 sayılı Yasa ile değişik 353 sayılı Yasa’da
belirtilen koşulların bulunmaması nedeniyle davanın adli yargı yerinde
görülmesi ve Kars Sulh Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Kars Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 27.11.2008 gün ve E:2008/588, K:2008/1209 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 02.03.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/13 KARAR NO: 2009/13 KARAR TR : 13.04.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : 5275 sayılı Yasa’nın 98.maddesi uyarınca
lehe olan hükümlerin uygulanmasına yönelik davanın daha önce hüküm veren
ASKERİ YARGI yerinde görülmesi gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Sanık : Ö. A. O L A Y : Mardin 70. Mknz. P. Tug. Hv. Svn. Top.
Bt. Komutanlığı emrinde görevli sanık Hv. Svn. Er Ö. A.’ın,
3.12.2003-5.12.2003 tarihleri arasında, “yedi gün içinde kendiliğinden
katılmakla son bulan” geç katılmak suretiyle bakaya kalmak suçunu işlediği
ileri sürülerek, eylemine uyan 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A
maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasında, 7. Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce, sanığın yetmişiki yeni türk lirası adli
para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, verilen karar 15.8.2006
tarihinde kesinleşmiştir. Hükmün infaz için
Askeri Savcılığa gönderilmesinden sonra, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, hükümlü hakkında 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun’un 562. maddesiyle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231.
maddesinin beşinci ve ondördüncü fıkralarında lehe düzenlemeler olduğundan
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98.
maddesi gereğince ilk hükmü veren askeri mahkemeden bu hususta bir karar verilmesi
istenmiştir. 7. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 14.3.2008 gün ve E:2004/2215, K:2008/1025 Müt.
sayıyla, 5530 sayılı Kanunla 353 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler
nedeniyle yargılamanın adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Demirci
Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. DEMİRCİ SULH CEZA
MAHKEMESİ: 27.5.2008 gün ve E:2008/91, K:2008/68 sayıyla, hükümlü lehine olan
kanun maddelerinin belirlenmesi görevinin 5728 sayılı Kanun’un Geçici 2.
maddesi uyarınca ilk hükmü veren askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası, Demirci Cumhuriyet Başsavcılığı’nca,
Mahkememize gönderilmiştir. Mahkememize
gönderilen dava dosyasında Uyuşmazlık Mahkemesi’nce 17.11.2008 gün ve
E:2008/38, K:2008/38 sayılı kararı ile, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar
oluşmadığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan
başvurunun reddine karar verilip, dosyanın Mahkemesine gönderilmesinden
sonra, bu kez dosyadaki eksiklik giderilip, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararı kesinleştirilerek dava dosyası, Demirci Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ramazan ÖZKEPİR, Mehmet MUTLU, Nuray TAŞÇIOĞLU
DURANOĞLU, Hasan DENGİZ, Bilgin AK, Ersun ÇETİN’in, katılımlarıyla yapılan
13.04.2009 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde askeri
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın askeri yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı
Nalan CANBAY’ın davanın çözümünün askeri yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: Dosyanın incelenmesinden, sanık Özgür Akar’ın, 7.Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce yapılan yargılaması sonucunda, Askeri Ceza
Kanunu’nun 63/1-A maddesi uyarınca sonuçta doksan iki milyon dört yüz elli
altı bin Türk Lirası ağır para cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği,
kararın 15.3.2005 tarihinde kesinleştiği, 19.7.2005 tarihinde aynı
Mahkeme’ce, hükümlü hakkında tayin olunan hürriyeti bağlayıcı cezanın 647
sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca paraya çevrilmesinde beher gün hesabında
esas alınması gereken miktarın 5335 sayılı Kanun’un 22. maddesi hükümlü
lehine dikkate alınarak, 9.00 YTL olarak ve dolayısıyla hükmolunan 92.456.000
TL. ağır para cezasının 72 YTL adli para cezası olarak tavzihine karar
verildiği, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, 11.2.2008 gün ve
2005/203 İlm. sayılı yazı ile 5728 sayılı Yasa’nın 562. maddesiyle 5271
sayılı Yasa’nın 231. maddesinde lehe hükümler getirildiğinden 5275 sayılı
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98. maddesi uyarınca
hükümlü hakkında ek karar istendiği anlaşılmıştır. Ceza Hukuku
ilkelerine göre, suçtan sonra yürürlüğe giren fail lehine yasa, hükümde ve
infaz aşamasında dikkate alınmalıdır. Bu duruma ilişkin hükümler 5252 sayılı
Yasa’nın 9. ve 5275 sayılı Yasa’nın 98 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
5252
sayılı “Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun”un,
“Lehe olan hükümlerin uygulanmasında usul” başlığı altında düzenlenen 9.
maddesinde: “(1) 1
Haziran 2005 tarihinden önce kesinleşmiş hükümlerle ilgili olarak, Türk Ceza
Kanununun lehe olan hükümlerinin derhal uygulanabileceği hallerde, duruşma
yapılmaksızın da karar verilebilir. (2)
Birinci fıkra hükmü, 1 Haziran 2005 tarihinden önce verilip de Yargıtay
tarafından lehe olan hükümlerin uygulanması hususunda değerlendirme yapılması
gerektiği gerekçesiyle bozularak mahkemesine gönderilen hükümler hakkında da
uygulanır. (3) Lehe
olan hüküm, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya
uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması
suretiyle belirlenir”; 5275
sayılı “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun”un, “ Mahkûmiyet
hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama” başlığı
altında düzenlenen 98. maddesinde: “Mahkûmiyet
hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa,
cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülür
ya da sonradan yürürlüğe giren kanun, hükümlünün lehinde olursa, duraksamanın
giderilmesi veya yerine getirilecek cezanın belirlenmesi için hükmü veren
mahkemeden karar istenir.” hükmü yer almıştır. Açıklanan genel düzenlemeler dışında ayrıca, 5728
sayılı Yasa’nın Geçici 1. maddesinde de, “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihte Yargıtay ilgili ceza dairesinde bulunan dosyalar hakkında bu Kanunun
lehe hükümlerinin derhal uygulanabileceği hallerde, usule aykırılık
bulunmadığı takdirde, dosya esastan incelenmek, acele işlerden sayılmak ve Türk
Ceza Kanununun 7 nci maddesi dikkate alınmak suretiyle karar verilir. Bu Kanun
yürürlüğe girdiği tarihten önce kesinleşmiş ve infaz edilmekte olan
mahkumiyet kararları hakkında, lehe kanun hükümleri, hükmü veren mahkemece
13.12.2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Kanunun 98 ila 101 inci maddeleri dikkate alınmak ve dosya üzerinden
incelenmek suretiyle belirlenir. Ancak, hükmün konusunun herhangi bir
inceleme, araştırma, delil tartışması ve takdir hakkının kullanılmasını
gerektirmesi halinde inceleme, duruşma açılmak suretiyle yapılabilir. Bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten önce kesin hükümle sonuçlanmış olan davalarda lehe
hükmün belirlenmesi ve uygulanması amacıyla, yapılan yargılama bakımından
dava zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. İşbu Kanun
yürürlüğe girdiği tarih itibariyle kesinleşmemiş olmakla beraber hükme
bağlanmış olan dosyalarda uzlaşma kapsamının genişlediğinden bahisle bozma
kararı verilemez”. denilmektedir. Sanığın
suç tarihinde sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı Yasa’nın asker olmayan
(sivil) kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen
maddeleri yönünden değerlendirme yapılması gerekmektedir. 353 sayılı
Yasa’nın 11. maddesinde, “Askeri mahkemeler, asker olmayan kişilerin aşağıda
yazılı suçlarına ilişkin davalarına bakarlar. A) Askeri
Ceza Kanununun 55, 56, 57, 58, 59, 63, 64, 81, 93, 94, 95, 100, 101 ve 102nci
maddelerinde yazılı suçlar; B) Birinci
askeri yasak bölgeler içinde veya nöbet yerlerinde, karakollarda, kışla ve
karargahlarda, askeri kurumlarda, yerleşme ve konaklama amacıyla kullanılan
bina ve mahaller içinde askerlere fiilen taarruzda bulunan, söven veya
hakaret eden veyahut askerlik görevine ilişkin işleri yapmaya veya yapmamaya
zorlamak için şiddet ve tehdide başvuranların Türk Ceza Kanunu'nun bu
fiillere ilişkin 188, 190, 191, 254, 255, 256, 257, 258, 260, 266, 267, 268,
269, 271, 271 ve 273 üncü maddelerinde gösterilen suçları; C)
Nöbetçi, devriye, karakol, inzibat, askeri trafik, kolluk veya kurtarma ve
yardım görevi yapan askerlere (Umumi emniyet ve asayişi korumaya ilişkin
önleyici ve adli zabıta görevlerini ifa ettikleri sırada jandarma, subay,
astsubay, erbaş ve erleri hariç) karşı bu görevleri yaptıkları sırada işlenen
yukarıdaki (B) fıkrasında yazılı suçlar;” D) (İptâl:
Anayasa Mah. nin 14.2.1978 Tarihli ve E. 1977/130, K. 1978/13 sayılı kararı
ile.) E) Diğer
kanunlar ile askeri mahkemelerde yargılamaları öngörülen suçlar” denilerek
asker olmayan kişilerin askeri mahkemede yargılanma koşulları belirlenmiş iken,
madde, 5530 sayılı Yasa’nın 3. maddesi ile değiştirilerek, uluslararası
anlaşmalar gereğince yabancı asker kişilerin askeri mahkemede
yargılanmalarını gerektiren suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma
yapılmasının Milli Savunma Bakanının iznine bağlı olacağı düzenlenmiştir. Öte
yandan, 353 sayılı Yasa’nın 13. maddesi 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilerek, Askeri Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75,
79, 80, 81, 93, 94, 95, 114 ve 131. maddelerinde yazılı suçların, askeri mahkemelerin
yargı yetkisine tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında
işlenmesi halinde, bu kişilerin yargılanmalarının adli yargı mahkemeleri
tarafından, Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılacağı,
belirtilmiştir. 353 sayılı
Yasada yapılan bu değişiklikle, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanunu’nun yukarıda belirtilen maddelerinde yazılı suçları işlemeleri halinde
adli yargı yerinde yargılanacakları kuşkusuzdur. Somut
olayda, askeri yargı yerince verilen görevsizlik kararında, 5530 sayılı Yasa
ile 353 sayılı Yasa’da yapılan değişiklik nedeniyle görevin adli yargı yerine
ait olduğu gerekçesine yer verilmiş ise de, 5275 sayılı Yasa’nın 98. maddesi
gereğince, lehe kanun hükümlerinin saptanması ve uygulama koşullarının
bulunup bulunmadığının belirlenmesine yönelik yargılama faaliyetinin,
belirlenen amaçlarla sınırlı ve kendine özgü bir yargılama niteliğinde
olduğu, hüküm aşamasında görevli olan mahkemenin, lehe kanun uygulaması
nedeniyle hükmün uyarlanmasına ilişkin tali dava sırasında da görevini
sürdürdüğü sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle, davanın askeri yargı yerinde görülmesi ve 7. Kolordu Komutanlığı
Askeri Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle 7.Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin 14.3.2008 gün ve E:2004/2215, K:2008/1025
Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.04.2009 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/14 KARAR NO: 2009/14 KARAR TR : 13.04.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Asker kişi sanık hakkında, “üst’e
fiilen taarruz” suçu nedeniyle açılan kamu davasının, ASKERİ YARGI yerinde
görülmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Yakınan : M. A. Sanık : S. Y. O L A Y : Kars İli Jandarma Kh. Ve Srv. Bl.
Komutanlığı emrinde görevli sanık J. Er. S.Y.’ın, 12.11.2006 günü, çarşı
iznine çıktığı sırada, inzibat kıyafetli ve silahlı olarak kolluk devriyesi
görevini icra eden yakınan P. Er M. A.’ın, firari tarifine uyduğu
gerekçesiyle kimlik ve çarşı kağıdını göstermesini istemesi üzerine, istenen
belgeleri gösterirken tespih salladığı yakınanın sanığa tesbih sallamamasını
ve cebine kaldırmasını söylemesi nedeniyle aralarında çıkan tartışmanın
kavgaya dönüştüğü, kavga sırasında sanığın bir kez kafa atması nedeniyle
yakınanın burun ve sol kulak bölgesinde ödem ve hassasiyet olduğunun tespit
edildiği, böylece, sanığın üst’e fiilen taarruz suçunu işlediği ileri
sürülerek, eylemine uyan Askeri Ceza Kanunu’nun 91/1. maddesi “az vahim
hallerde” cümlesi uyarınca cezalandırılması istemiyle 9. Motorlu Piyade Tugay
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 24.4.2007 gün ve E:2007/139, K:2007/214
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır. 9. MOTORLU PİYADE
TUGAY KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 21.5.2008 gün ve E:2008/239, K:2008/193
sayıyla; sanık hakkında üst’e fiilen taarruz suçundan cezalandırılması
istemiyle kamu davası açılmış ise de, olay sırasında yakınanın üzerinde silah
bulunmaması nedeniyle Askeri Ceza Kanunu’nun 106. maddesi kapsamında sanığın
amiri olmadığı, bu sebeple sanığa yüklenen eylemin 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu’nun 86/2 ve 3/c maddelerindeki “görevli memura karşı kasten yaralama”
suçunu oluşturacağı, bu suçun askeri suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması
ve sanığın yargılama aşamasında terhis edilmiş olması nedeniyle askeri
mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesildiği, bu nedenle sanığı
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası,
Kars Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. KARS SULH CEZA
MAHKEMESİ: 2.12.2008 gün ve E:2008/836, K:2008/1226 sayıyla; iddianame
içeriğinde yakınanın silahlı olduğunun belirtildiği, delilleri tartışma
görevinin askeri mahkemeye ait olduğu, bu nedenle sanığı yargılama görevinin
askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz
edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Kars Cumhuriyet Başsavcılığı’nca,
Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ramazan ÖZKEPİR, Mehmet MUTLU, Nuray TAŞÇIOĞLU
DURANOĞLU, Hasan DENGİZ, Bilgin AK, Ersun ÇETİN’in, katılımlarıyla yapılan
13.04.2009 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri arasında Yasa'nın
14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde askeri
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın askeri yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı
Nalan CANBAY’ın davanın çözümünün askeri yargı yerinin görev alanına
girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış
olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Buna göre,
askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce
işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez.
Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması
halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı
nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup olmamasının bir önemi
bulunmamaktadır. Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, görevsizlik kararı veren askeri
yargı yerince, sanığa yüklenen eylemin Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen
“görevli memura karşı kasten yaralama” suçunu oluşturabileceği gerekçesine
yer verilmiş ise de, sanık hakkında açılan kamu davasında, iddianame
içeriğinde sanığın inzibat kıyafetli ve silahlı olduğu belirtilen yakınanı
yaraladığının ileri sürüldüğü gözetildiğinde, yargılamanın askeri yargı
yerinde yapılacağı sonucuna varılmıştır. 353 sayılı
Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin
kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma
görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri bir suça
bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği düzenlenmiş
bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri suç olduğu
anlaşıldığından 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca davanın askeri yargı
yerinde görülmesi ve 9. Motorlu Piyade Tugay Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle 9.Motorlu
Piyade Tugay Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin 21.5.2008 gün ve E:2008/239,
K:2008/193 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.04.2009 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. ——
• —— Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından: ESAS NO : 2009/15 KARAR NO: 2009/15 KARAR TR : 13.04.2009 (Ceza
Bölümü) Ö Z E T : Asker kişi sanık hakkında, “hırsızlık”
ya da “kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf” suçuna
uygun eylemleri nedeniyle açılan kamu davasının, ADLİ YARGI yerinde
görülmesinin gerektiği hk. K
A R A R Davacı : K. H. Yakınan : B. C. T. Sanık : A. A. O L A Y : Osmaniye G1 Tipi Merkez Komutanlığı emrinde
görevli sanık P. Er A. A.’ın, 9.8.2003 günü, İbrahim Karaoğlanoğlu kışlasında
Top. Yzb. olarak görevli yakınan B. C. T. ’nun arabasını almak için kışlanın otoparkına
gittiği sırada otopark duvarının üzerine bırakıp unuttuğu cep telefonunu
aldığı ileri sürülerek, eylemine uyan Türk Ceza Kanunu’nun 491/ilk, 522. maddeleri
uyarınca cezalandırılması istemiyle Osmaniye Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 11.6.2004
gün ve E:2004/1345, K: 2004/473 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır. OSMANİYE SULH
CEZA MAHKEMESİ: 16.6.2004 gün ve E:2004/885, K:2004/918 sayıyla, asker kişi
sanığa yüklenen eylemin Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlenen üstünün eşyasını
çalmak suçunu oluşturduğu anlaşıldığından sanığı yargılama görevinin askeri
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz
edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, 6. Kolordu Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’ne gönderilmiştir. 6. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 21.5.2008 gün ve E:2008/358, K:2008/329
sayıyla, yakınanın cep telefonunu otoparkın yol tarafındaki duvarın üzerine
bıraktığı ve orada unutup gittiği, hatırlayıp geri döndüğünde cep telefonunu
koyduğu yerde bulamadığı ileri sürüldüğünden, şartları oluştuğu takdirde
sanığa yüklenen eylemin 5237 sayılı Kanun’un 160. maddesinde düzenlenen
kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf suçunu
oluşturacağı, bu suçun askeri suç olmadığı, askeri bir suça bağlı bulunmadığı
ve sanığın yargılama aşamasında terhis edilmiş olması nedeniyle askeri
mahkemede yargılanmasını gerektiren ilginin kesildiği anlaşıldığından, sanığı
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası,
aynı Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir. İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ramazan ÖZKEPİR, Mehmet MUTLU, Nuray TAŞÇIOĞLU
DURANOĞLU, Hasan DENGİZ, Bilgin AK, Ersun ÇETİN’in, katılımlarıyla yapılan
13.04.2009 günlü toplantısında; I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN
İNCELENMESİ : Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Nalan
CANBAY’ın davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ: 353 sayılı
Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde yer
alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri Mahkemeler
Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan suçları ile
bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet
ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidirler" denilmektedir. "Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada; a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar, b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar, c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir. Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış
olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Buna göre,
askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen
suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak
yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması
halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı
nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup olmamasının bir önemi
bulunmamaktadır. Sanığın
yargılama aşamasında terhis edildiği dosya içinde bulunan bilgi ve
belgelerden anlaşılmaktadır. Olumsuz görev
uyuşmazlığına konu kamu davasında, görevsizlik kararı veren adli yargı yerince,
sanığa yüklenen eylemin Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlenen “üstünün eşyasını
çalmak” suçunu oluşturabileceği gerekçesine yer verilmiş ise de, dosyanın
incelenmesinden, sanık hakkında açılan kamu davasında, sanığın kışlanın otoparkında
duvarın üzerinde bulunan ve kim tarafından bırakıldığı bilinmeyen cep
telefonunu çaldığının ileri sürüldüğü gözetildiğinde, yargılamanın adli yargı
yerinde yapılacağı sonucuna varılmıştır. 353 sayılı
Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesiyle
daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevinin
değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri bir suça bağlı
bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin
kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği düzenlenmiş
bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri suç olmadığı
anlaşıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca davanın adli yargı
yerinde görülmesi ve Osmaniye Sulh Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir. SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Osmaniye
Sulh Ceza Mahkemesi’nin 16.6.2004 gün ve E:2004/885, K:2004/918 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.04.2009 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi. |