Başbakanlık (Devlet
Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı)’tan: KALKINMA AJANSLARI DENETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, Kalkınma Ajanslarının iç
ve dış denetimi ile mali yönetim yeterliğine ilişkin standartlar ile usul ve
esasları belirlemektir. Dayanak MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 25/1/2006
tarihli ve 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve
Görevleri Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinin (h) bendi ile 25 inci maddesine
dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelikte geçen; a)
Ajans: Kalkınma Ajansını, b)
Bakanlık: İçişleri Bakanlığını, c)
Dış Denetçi: Denetim kuruluşlarının görevlendirdiği her kıdem ve unvandaki
denetim elemanlarını, ç)
Dış denetim raporu: Denetime konu alanlarda dış denetçinin görüş ve
değerlendirmelerini içeren raporu, d)
Genel Sekreter: Ajans genel sekreterini, e)
Hata: Ajansın işlem ve uygulamalarında kasıt olmaksızın yapılan
yanlışlıkları, f)
Hile: Kasıtlı olarak; belge veya kayıtların belirli bir amaca yönelik
değiştirilmesi, hesaplara yansıtılmaması veya tahrif edilmesi, varlıkların
yanlış tahsis edilmesi, muhasebe
politikalarının belirli bir amaca yönelik olarak yanlış uygulanması ve
bunlara benzer uygulamaları, g)
İç denetçi: Ajanslarda iç denetim görevini yürüten kişiyi, ğ)
İç denetim meslek etik kuralları: İç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafından
belirlenen mesleki etik kurallarını, h)
Kalkınma Kurulu: Ajans Kalkınma Kurulunu, ı)
Kamu iç denetim standartları: İç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafından
belirlenen denetim standartlarını, i)
Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu, j)
Kuruluş: Sermaye Piyasası Kurulu mevzuatına göre kurulmuş ve sermaye
piyasasında dış denetim yapmakla yetkili kılınmış denetim kuruluşlarını, k)
Mali yönetim yeterliği: Ajansın kaynaklarını kullanabilme ve hesap verebilme
yeterliğini, l)
Müsteşarlık: Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığını, m)
Yeterlik komisyonu: Ajansların kaynak kullanım yeterliğini belirlemek için
oluşturulan; Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Müsteşarlık ve Hazine
Müsteşarlığı temsilcilerinden müteşekkil komisyonu, n)
Yönetim Kurulu: Ajans yönetim kurulunu, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Mali Yönetim Yeterliği Mali yönetim yeterliği MADDE 4 – (1) Ajansların proje ve faaliyet destekleri için
kaynak kullanımı ve bu amaçla Müsteşarlık bütçesinden transfer ödeneğinin
kullandırılması, ancak mali yönetim yeterliklerinin Müsteşarlıkça uygun
görülmesi halinde gerçekleşebilir. (2)
Birinci fıkrada belirtilen amaçla ajanslar kuruluşlarını müteakip en geç iki
yıl içerisinde başvuruda bulunur ve Müsteşarlıkça Yeterlik Komisyonu
aracılığıyla mali yönetim yeterlik denetimi yapılır. Bu süre içerisinde
başvuruda bulunmayan ajansa, Yönetim Kurulunun gerekçeli talebi halinde
Müsteşarlıkça altı aya kadar ek süre verilebilir. (3)
İkinci fıkrada belirtilen süreler sonunda başvuruda bulunmayan veya mali
yönetim yeterliği bulunmadığı tespit edilen ajanslar, cari yılın geri kalanı
ve müteakip mali yıl için proje ve faaliyet desteklerinde bulunamaz ve bu
ajanslara Müsteşarlıktan kaynak transferi yapılmaz. (4)
Mali yönetim yeterliğinin yenilenmesi en geç beş yılda bir veya denetim ve
faaliyet raporları doğrultusunda Müsteşarlıkça gerekli görülen durumlarda
yapılır. (5)
Ajansın mali yönetim yeterliği tespit edilirken Yeterlik Komisyonunca aşağıda
sayılan kriterler esas alınır: a)
Kurumsal kapasite ve organizasyonel yapı, b)
Veri akış ve raporlama sistemi, c)
İç kontrol ve risk değerlendirmesi yapabilme kapasitesi, ç)
Sözleşme yapabilme ve ödeme süreçleri, d)
Bilgi teknolojileri kullanımı, e)
Muhasebe ve izleme-değerlendirme sisteminin etkin kullanımı. (6)
Ajansın mali yönetim yeterliği Yeterlik Komisyonunun görüşleri dikkate
alınarak Müsteşarlıkça karara bağlanır. İlk yeterliğin tespitinde, rapor
sonuçlarına göre lüzumu halinde ve beş yılın sonunda yeterliğin yeniden
kontrolünde Yeterlik Komisyonunca inceleme yapılır. (7)
Ajansın mali yönetim yeterliğini kaybetme halleri şunlardır: a) Yapılan
denetimlerde yeterliği ortadan kaldırabilecek nitelikte önemli, sistematik ve yapısal uygunsuzlukların
rapor edilmesi, b)
Yeterliğe konu olan hususları esaslı şekilde etkileyen personel, teçhizat ve
organizasyon değişikliklerinin meydana gelmesi, c)
Müsteşarlık tarafından yeterlik şartlarında yapılan değişikliklere, verilen
sürede, uygunluk sağlanmaması. (8)
Yeterlik Komisyonunca yapılan incelemelerde yeterliğinin zafiyete uğradığı
tespit edilen Ajansın kaynak kullanımı yeterlik sorunları giderilene kadar
Müsteşarlıkça askıya alınabilir. Askıya alma işleminin şartları ve süresi
Yeterlik Komisyonu raporunda belirtilen hususlar dikkate alınarak
Müsteşarlıkça belirlenir. Kaynak kullanımı askıya alınan ajanslar, yeniden
kaynak kullanabilmek için Yeterlik Komisyonunca tespit edilen eksikliklerle
ilgili düzenlemeleri yaparak Müsteşarlığa başvurur. (9)
Askıya alınma kararından önce sözleşmeye bağlanmış proje ve faaliyet
desteğine ilişkin yüklenmeye girişilmiş olması halinde, ajansın mevcut kaynak
durumu göz önüne alınarak, yükümlülüklerini karşılayacak miktarda kaynak kullandırılır. Yeterlik komisyonu MADDE 5 – (1) Yeterlik Komisyonu; Müsteşarlıktan en az daire
başkanı seviyesinde bir başkanın başkanlığında, Müsteşarlık, İçişleri
Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığından konuyla ilgili olarak
en az beş yıldır çalışan uzmanlar veya denetim elemanları arasından
kurumlarınca görevlendirilecek toplam beş üyeden oluşur. İlgili kurumlar
görevlendirdikleri üyelerin saha incelemesi ve toplantılara zamanında ve
düzenli katılımı için gerekli tedbirleri alır. (2)
Yeterlik Komisyonunun kuruluş ve sekretarya hizmetleri Müsteşarlık tarafından
yürütülür. Müsteşarlık öngörülen toplantı tarihi ve gündemini toplantıdan en
az 15 gün önce üyelere bildirir. Yeterlik Komisyonu, Başkan dahil en az dört üye ile toplanır. Oyların eşitliği
halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır.
Yeterlik Komisyonu üyeleri arasından belirlenen en az üç üye saha
incelemelerine katılır. (3)
Yeterlik Komisyonu, 4 üncü maddenin beşinci fıkrasında sayılan kriterlere göre Ajans yapısını inceler ve mali yönetim
yeterliği hakkında oluşturduğu görüşü bir rapor olarak, ilk komisyon
toplantısından itibaren en geç yirmi iş günü içerisinde Müsteşarlığa sunar. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İç Denetim İç denetim MADDE 6 – (1) İç denetim, Ajansın çalışmalarına değer katmak ve
geliştirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına
göre yönetilip yönetilmediğini değerlendirmek ve rehberlik yapmak amacıyla gerçekleştirilen
bağımsız, nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyetlerini kapsar. (2)
İç denetim; Ajansın faaliyetleri, hesapları, işlemleri, performansı, yönetim
ve kontrol yapıları ile finansal işlemlerinin risk yönetimi, yönetim ve
kontrol süreçlerinin etkinliğini değerlendirmek ve geliştirmek yönünde
yapılır. İç denetim faaliyetleri sistematik ve disiplinli olarak uluslararası
standartlar ve kamu iç denetim standartlarına uygun şekilde gerçekleştirilir. İç denetçinin görev, yetki ve
sorumlulukları MADDE 7 – (1) İç denetçi, aşağıda belirtilen görevleri yerine
getirir: a)
Nesnel risk analizlerine dayanarak Ajansın yönetim ve kontrol yapılarını
değerlendirmek ve risk yönetimi ve kontrol mekanizmasının etkinliğini
geliştirmek için Ajansın amaçlarının gerçekleşmesine yardımcı olmak, b)
Kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılması bakımından incelemeler
yapmak ve Genel Sekretere önerilerde bulunmak, c)
Risk analizleri çerçevesinde harcama sonrasında yasal uygunluk denetimi
yapmak, ç)
Ajansın; harcamalarının, finansal işlemlere ilişkin karar ve tasarruflarının
ve diğer faaliyetlerinin, amaç ve politikalara, planlara ve programlara
uygunluğunu izlemek, değerlendirmek ve denetlemek, d)
İç kontrol ve mali yönetim sisteminin oluşumuna katkıda bulunmak, işleyişini
değerlendirmek ve bu hususta Genel Sekreter ile Yönetim Kuruluna önerilerde
bulunmak, e)
Denetim sırasında veya denetim sonuçlarına göre suç teşkil eden hususlarla
soruşturma açılmasını gerektirecek bir duruma rastlandığında, adli makamlara
ve Bakanlığa iletilmek üzere Genel Sekretere ve Yönetim Kuruluna bildirmek ve
Müsteşarlığı konu hakkında bilgilendirmek. (2)
İç denetçi, görevlerini yerine getirirken; elektronik ortamdakiler dahil her türlü bilgi, belge, kayıt ve dokümanla nakit,
kıymetli evrak ve diğer varlıkların ibrazını istemek, gerektiğinde uzman
görüşünden yararlanmak, görevin gerektirdiği araç, gereç ve diğer imkanları
kullanmak, görevin yürütülmesini engelleyici tutum, davranış ve hareketlerde
bulunanları, haklarında yasal işlem yapılmak üzere Genel Sekretere bildirmek
yetkilerine sahiptir. (3)
İç denetçi, görevinde bağımsızdır ve iç denetçiye görevi dışında hiçbir görev
verilemez ve yaptırılamaz. İç denetim faaliyetinin bağımsızlığı ve
tarafsızlığının sağlanması için Genel Sekreter tarafından gerekli önlemler
alınır. (4)
İç denetçiler, görev ve yetkileri çerçevesinde iç denetim faaliyetlerinin
etkili ve idarenin faaliyetlerine değer katacak şekilde yürütülmesinden ve
denetim kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasından Genel Sekretere karşı
sorumludur. (5)
İç denetçi görevlerini yerine getirirken ve yetkilerini kullanırken kamu iç
denetim standartlarına ve mesleki etik kurallarına uygun hareket eder. İç denetim plan ve programı MADDE 8 – (1) Ajanslarda iç denetim, denetim plan ve
programları çerçevesinde yapılır. Üç yıllık denetim planı ve yıllık denetim
programı risk değerlendirmelerine dayalı olarak Genel Sekreterin görüş ve
önerileri de dikkate alınarak iç denetçi tarafından maliyet etkinliğini
gözetecek şekilde hazırlanır. Denetim
planı Yönetim Kurulu, denetim programı ise Genel Sekreter tarafından
onaylanarak yürürlüğe konulur. (2)
İç denetim plan ve programında, özellikle riskli alanlara, denetim
faaliyetlerine, denetimle ilgili danışmanlık ve eğitim faaliyetlerine ve
ihtiyaç duyulan kaynaklara yer verilir. Denetim programında bu hususlar
ayrıntılı olarak ele alınır, denetim ve danışmanlık faaliyetlerinin,
raporlama ve bildirimlerin takvimlendirilmesi ve
kaynak öngörüsü yapılır. (3)
Yıllık denetim programının onaylanmasından itibaren denetim faaliyetleri,
belirlenen tarihlerde iç denetçi tarafından kamu iç denetim standartları
dikkate alınarak ön çalışma, risk değerlendirmesi, saha çalışması, raporlama
ve izleme aşamalarından oluşacak şekilde yerine getirilir. İç denetim raporları ve izleme MADDE 9 – (1) İç denetçi; değerlendirme ve önerilerini raporlar
aracılığıyla iletir. İç denetçi; Genel Sekretere sunulacak sürekli ve rutin
denetim sonuçlarına ilişkin ara raporları, Yönetim Kuruluna sunulacak altı
aylık iç denetim raporları ve Yönetim Kurulu ile Kalkınma Kuruluna sunulacak
yıllık iç denetim raporlarını hazırlar. (2)
Ara rapor hazırlıklarında iç denetçi yıllık denetim programındaki süreleri
dikkate alarak, saha çalışmasına dayanan raporunu Genel Sekretere sunar.
Genel Sekreter, rapora ilişkin görüşlerini ve varsa düzeltici tedbirlere
ilişkin eylem planını en geç on gün içinde iç denetçiye yazılı olarak
bildirir. İç denetçi, Genel Sekreter görüşlerini de içeren nihai raporu en
geç on gün içinde Genel Sekretere sunar. Ara raporlarda asgari olarak
denetimin amaç ve kapsamına, denetim yöntemine, riskli alanlara, denetim
tespitlerine, önerilerine, önerilerin yerine getirilmesine yönelik eylem
planına ve daha önceki eylem planlarıyla sağlanan ilerlemelere yer verilir. (3)
İç denetçi altı aylık ve yıllık iç denetim raporlarında ara raporların
bulgularına, önerilerine, bunlara ilişkin eylemlere, eylem sonuçlarına ve
riskli alanlara özet olarak yer verir. Ayrıca, yıllık iç denetim raporunda,
denetim programına kıyasla gerçekleşen denetim faaliyetleri özetlenir. (4)
İç denetçi, Genel Sekreter aracılığıyla, altı aylık raporu Yönetim Kuruluna,
yıllık raporu ise Yönetim Kurulu ve Kalkınma Kuruluna sunar. Genel Sekreter
bu raporlara görüşlerini ekleyerek altı aylık raporu Yönetim Kuruluna ve
yıllık raporu ise Yönetim Kurulu ve Kalkınma Kuruluna sunar. (5)
Altı aylık ve yıllık iç denetim raporlarında belirtilen önerilerin ve
düzeltici eylem planlarının yerine getirilip getirilmediği ilgisine göre
Yönetim Kurulu ve/veya Genel Sekreter tarafından izlenir. Kalkınma Kurulu
yıllık raporu değerlendirerek varsa tespit ve önerilerini Yönetim Kuruluna
sunar. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Dış Denetim Dış denetim MADDE 10 – (1) Dış denetim, ajansın faaliyetleri, hesapları,
işlemleri, performansı, yönetim ve kontrol süreç ve yapıları ile risk
yönetiminin, ilgili mevzuat hükümleri
çerçevesinde incelenmesi ve raporlanmasıdır. (2)
Dış denetim faaliyetleri; ajansların faaliyet, karar ve işlemlerinin
mevzuata, programlara, kurumsal amaç ve hedeflere uygunluğunun incelenmesini,
iç kontrol sisteminin değerlendirilmesini, Müsteşarlıkça yapılacak performans
değerlendirmelerinde dikkate alınacak bilgi, belgelerin toplanmasını ve
bunların raporlanmasını kapsar. (3)
Dış denetim, Yönetim Kurulu tarafından, Kurul mevzuatına göre faaliyette
bulunan kuruluşlara her yıl mart ayı içinde, ayrıca gerekli görülen hallerde
yaptırılır. Ajanslar verimlilik, ekonomiklik, etkinlik ve uygulama birliği
sağlamak amacıyla, kendi aralarında işbirliği yaparak dış denetim için ortak
hizmet alımıyla tek bir kuruluşa denetim yaptırabilir. (4)
Dış denetim, mevzuat hükümlerine ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine
uygunluk yönünden, Ajansın elektronik ortamda tutulanlar dahil
defter, kayıt ve belgeleri üzerinden ve gerektiğinde işlem yapılan gerçek ve
tüzel üçüncü kişilerle hesap mutabakatı da sağlanarak yürütülür. (5)
Denetim sonucu suç teşkil eden hususlarla ilgili gerekli işlemleri yapmaya
Bakanlık; performansla ilgili değerlendirmeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri
almaya Müsteşarlık yetkilidir. İç kontrol sisteminin değerlendirilmesi MADDE 11 – (1) Dış denetçi, iç kontrol sistemini; organizasyonel yapılanma, insan kaynakları, iş ve karar
süreçleri, yöntemleri, mali hususları ve risk yönetimini de içeren kontrol
mekanizmaları, muhasebe ve kayıt sistemi, bilgi sistemleri altyapısının
niteliği ve işleyişi gibi hususlar bakımından kapsamlı bir şekilde
değerlendirir, tespit ve önerilerini raporlar. (2)
Dış denetçi, bu alanlarda ön inceleme yaparak, uygulayacağı denetim tekniklerinin
türünü, uygulama zamanı ve kapsamını belirler. Dış denetçi, dönem içerisinde
yapacağı değerlendirmelere bağlı olarak, dış denetim programı ile denetim
tekniklerini gözden geçirir. (3)
Ajansın iç denetim sisteminin güvenilirliği açısından asgari olarak aşağıdaki
hususlar değerlendirilir: a)
İç denetçinin fiilen sahip olduğu yetkiler, işlevler, çalışma yöntemi,
raporunda ulaştığı sonuçların yönetimce ne ölçüde değerlendirildiği, b)
İç denetçinin nitelik bakımından yeterliği, c)
İç denetimlerdeki planlama ve gözetim ile incelemelerin kapsam, içerik ve
zamanlamasının yeterliği. Bağımsızlık ilkesi MADDE 12 – (1) Kuruluşlar ve dış denetçiler, denetim çalışmaları
ve bunların raporlanması sırasında dürüstlük ve tarafsızlıklarını
etkileyebilecek müdahaleye imkan vermemek, ortaya
çıkabilecek menfaat ilişkilerinden uzak kalmak, mesleki özen göstererek
denetim sonucunda ulaştıkları görüşlerini, tarafsız olarak belirtir. Bağımsızlığı ortadan kaldıran yasak
durumlar MADDE 13 – (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki kuruluşlar ve bunların
ortakları, yöneticileri, denetçileri ve denetçi yardımcıları aşağıdaki
hükümlere uymak zorundadır: a)
Ajanstan veya Ajans ile menfaat ilişkisi olanlardan doğrudan veya dolaylı
olarak bir fayda sağlayamazlar. b)
Ajansta çalışan kişilerle borç, alacak ve ortaklık ilişkisine giremezler. c)
Yönetim Kurulu üyeleri ve personeli ile kan ve kayın ilişkileri varsa ilgili
ajansta denetim faaliyetinde bulunamazlar. Bu ilişki bunların üçüncü dereceye
kadar (bu derece dahil) kan ve kayın hısımları ile
eşlerini de kapsar. ç)
Danışmanlık hizmeti verdikleri ajansta hizmet süresince ve hizmetin
tamamlanmasını müteakip en az üç yıl süreyle denetim hizmeti veremezler. (2)
Kuruluşlar ve bunların denetçileri ile diğer personeli, bu Yönetmeliğe göre
dış denetim hizmeti verdikleri döneme ilişkin olarak, Ajans nezdinde bedelli
veya bedelsiz olarak; a)
Defter tutma ve buna ilişkin diğer hizmetleri verme, b)
Finansal bilgi sistemi kurma ve geliştirme, işletmecilik, muhasebe, finans ve
bunların uygulamaları ile ilgili işlerde müşavirlik yapma, belge düzenleme ve
rapor hazırlama, c)
Değerleme hizmetleri verme, ç)
İç denetim destek hizmetleri verme, d)
Tahkim ve bilirkişilik yapma, e)
Diğer danışmanlık hizmetlerini verme, faaliyetlerinde bulunamazlar. Dış denetim sözleşmesi öncesinde uyulacak
hususlar MADDE 14 – (1) Ajans, dış denetim yaptıracağı kuruluşu seçerken,
söz konusu kuruluşun imkanlarını, uzmanlık ve
deneyimlerini dikkate alır. (2)
Kuruluşlar, Ajans ile dış denetim sözleşmesi yapmadan önce, üstlenecekleri
dış denetimin kendilerine getirebileceği riski tespit ederek, dış denetimin
kapsam ve planlamasını belirlemek amacıyla gerekli ön araştırmaları yapar. Ön
araştırma kapsamında, denetim sürecini olumlu ya da olumsuz etkileyebilecek
hususların varlığı ve kuruluş değişikliği halinde bunun nedenleri ile ilgili
olarak önceki dönemlerde denetimi üstlenen kuruluşlardan bilgi talep
edilebilir. Ajans, önceki kuruluşa cari dönem için sözleşme yaptığı kuruluşun
unvanını bildirir ve talep edilen bilgilerin verilmesi için yetkilendirir.
Önceki kuruluş, bu kapsamda kendilerinden talep edilen bilgileri vermek
zorundadır. (3)
Kuruluşlar, sahip oldukları organizasyon, personel veya mesleki uzmanlıkları
ile sonuçlandıramayacakları dış denetim hizmetini üstlenemezler. Dış denetim
hizmeti sırasında kuruluş dışındaki uzman kişilerden görüş alınması ve ek
araştırma yaptırılması kuruluşun yeterli organizasyona sahip bulunmadığı veya
denetçinin yeterli uzmanlığa sahip olmadığı anlamına gelmez. (4)
Dış denetim hizmet alımına ilişkin şartname ve sözleşmelerde, denetimin bu
Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapılacağının kuruluş ve dış denetim
raporunu imzalayan sorumlu ortak baş denetçiler tarafından kabul, beyan ve
taahhüt edildiğine ilişkin bir hükme yer verilir. (5)
Müsteşarlık gerekli gördüğünde dış denetim hizmet alımına ilişkin tip
şartnameler hazırlayabilir. Kuruluşun görevlendirilme süresi MADDE 15 – (1) Aynı kuruluştan, arka arkaya en fazla üç hesap
dönemi için denetim hizmeti alınabilir.
Dış denetim sözleşmesi MADDE 16 – (1) Yıllık denetimlerde dış denetim sözleşmesi, Ajans
ile kuruluş arasında, denetim konusu hesap döneminin sona ermesinden en az
bir ay önce imzalanır. Dış denetim sözleşmesini Ajans adına Yönetim Kurulu
başkanı imzalar. (2)
Dış denetim sözleşmesinde aşağıda belirtilen hususlara yer verilmesi
zorunludur: a)
Denetimde görevlendirilecek asgari üç kişilik denetim ekibi ile bunların
yedekleri, b)
Dış denetimin amacı, kapsamı, nedenleri, c)
Tarafların yükümlülükleri, ç)
Kuruluş tarafından anlaşma kapsamında sunulacak diğer hizmetler, d)
Denetim ekibinde görevlendirilenlerin unvanları, öngörülen çalışma süreleri
ve her biri için uygun görülen ücret tutarının ayrıntılı dökümünü de içerecek
şekilde dış denetim ücreti, e)
Denetimin başlama ve öngörülen bitiş tarihi, f)
Mücbir sebepler ve diğer hususlar. Gözetim ve koordinasyon MADDE 17 – (1) Sorumlu ortak baş denetçi, dış denetim
programının uygulanmasından ve dış denetim çalışmalarının yeterli ve etkin
bir şekilde gözetim ve koordinasyonundan sorumludur. Bu sorumluluk, dış
denetçilerin faaliyet hakkında bilgilendirilmesi ve yönlendirilmesini, bu
kişilerin görev ve sorumluluklarının açıkça belirlenmesini, yürütülen
faaliyetin süreç içinde sık aralıklarla gözden geçirilmesini, çalışmalarla
ilgili olarak ortaya çıkan problemlerin çözümlenmesini ve faaliyetin çalışma kağıtlarından izlenebilmesi için gerekli kayıt düzeninin
sağlanmasını kapsar. Tarafların yükümlülükleri MADDE 18 – (1) Ajans, hesap, işlem ve faaliyetlere ilişkin bilgiler
ile iç kontrol sistemini denetime uygun ve hazır hale getirir. Ayrıca Ajans,
denetime ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi zamanında ve eksiksiz olarak
kuruluşa vermekle yükümlü olup, bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde
durum, kuruluş tarafından ivedilikle Bakanlığa ve Müsteşarlığa bildirilir. (2)
Dış denetçi; denetim ilkelerine uymak, denetime konu alanlardaki riskleri ve
zayıflıkları dikkate alarak, mesleki şüphecilik çerçevesinde bir denetim
planı hazırlamak, ilgili tüm taraflarla görüşmeler yapmak, çalışanların
açıklamalarını bilgi ve belgelerle doğrulamak ve denetim faaliyetine ilişkin
raporlar oluşturmakla yükümlüdür. (3) Ajans tarafından giderilmiş
olsa dahi, tespit edilen uygunsuz işlemler, kötüye kullanımlar veya hatalar
denetim raporunda açıkça belirtilir. (4)
Dış denetçiler, bağımsız denetim çerçevesinde ilgililerce kendilerine tevdi
edilen defter ve belgeleri işlerinin gerektirdiği süre içinde iyi niyetle ve
olduğu gibi muhafaza ve işin bitiminde iade etmek zorundadır. (5)
Kuruluşlar ve dış denetçiler, denetim faaliyetleri sırasında öğrendikleri sır
niteliğindeki bilgi ve belgeleri, yetkili kılınanlardan başkasına
açıklayamaz, doğrudan veya dolaylı olarak kendileri veya başkası yararına
kullanamazlar. (6)
Kuruluşlar, denetçilerinin Ajans mevzuatını takip etmelerini sağlamakla ve bu
konuda her türlü tedbiri almakla yükümlüdür. (7)
Kuruluşlar ve dış denetçiler, Bakanlığı veya Müsteşarlığı ilgilendiren ya da
acil olarak harekete geçilmesini gerektiren hususları ivedilikle Bakanlığa ve
Müsteşarlığa bildirmekle yükümlüdür. Dış denetim raporunun hazırlanması ve
sunulması MADDE 19 – (1) Ajansın bütçe uygulama sonuçlarının ve performans
bilgilerini de içeren yıllık faaliyet raporlarının, ilgili mevzuat
hükümlerine uygun olarak hazırlanmasından, gerçeğe uygunluğu ile
doğruluğundan, sunulmasından ve ilanından Yönetim Kurulu, gerçeğe ve mevzuata
uygunluğunu tespitten Kuruluş sorumludur. (2)
Kuruluş, incelemelerini en geç mart ayı sonuna kadar tamamlayarak raporunu
Yönetim Kuruluna, Müsteşarlığa ve Bakanlığa sunar. Yönetim Kurulu gerekli
gördüğü takdirde denetim raporu üzerindeki görüş ve değerlendirmelerini rapor
teslim tarihinden itibaren en geç iki hafta içerisinde Bakanlık ve
Müsteşarlığa gönderebilir. Çalışma kağıtları MADDE 20 – (1) Dış denetçi, denetimin bu Yönetmeliğe uygun
olduğunu göstermek ve verilen görüşü desteklemek için toplanan kanıtları ve
yapılan çalışmaları, çalışma kağıtları olarak
muhafaza eder. Çalışma kağıtlarında, denetim
planına, gözden geçirme faaliyetlerine ve denetim kanıtlarına yer verilir. (2)
Çalışma kağıtları, Ajansın yazılı izni olmaksızın
Müsteşarlık ve Bakanlık dışındaki üçüncü kişilere verilemez ve açıklanamaz.
Kuruluş çalışma kağıtlarının gizliliğini ve
güvenliğini sağlar. (3)
Kuruluş, çalışma kağıtlarını ve yapılan denetime
ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi, talep edilmesi halinde Bakanlık veya
Müsteşarlığa verir ve bunları en az on yıl süreyle saklar. Hata ve hile MADDE 21 – (1) Hata ve hilelerin önlenmesi ve ortaya çıkarılması
konusundaki temel sorumluluk Ajansa aittir. Ancak dış denetçi, çalışmasını,
mevzuata aykırılıkları tespit edecek ve önemli etkileri olabilecek hata ve
hileleri ortaya çıkaracak şekilde planlar ve yürütür. (2)
Dış denetçi, işlemler, performans, mali bilgilere ilişkin kayıt, belge ve
tablolar üzerinde hata veya hileden kaynaklanan yanlışlıkların bulunmadığına
veya varsa bunların düzeltilip düzeltilmediğine ilişkin yeterli ve uygun
denetim kanıtı bulmakla yükümlüdür. (3)
Tespit edilen hata veya hileden kaynaklanan yanlışlıkların sonuçlar
üzerindeki etkisi değerlendirilir, gerektiğinde ek inceleme yapılır. (4)
Dış denetçi, hata ve hile ile ilgili bulguları; a)
Sonuçlar üzerinde önemli bir etkisi olduğu ve ilgili belge ve raporlara
yansıtıldığı veya düzeltilmediği kanaatinde ise, olumsuz veya şartlı görüş
bildirme, b)
Sonuçlar üzerindeki etkisini değerlendirmek için yeterli ve uygun denetim
kanıtının elde edilmesi Ajans tarafından engellenmişse, şartlı görüş veya
görüş bildirmeme, c)
Ajanstan kaynaklanmayan şartların getirdiği sınırlamalar nedeniyle varlığının
veya boyutunun belirlenemediği hallerde dış denetim raporu üzerindeki olası
etkilerine ilişkin görüş bildirme, şeklinde denetim raporuna yansıtır. (5)
Dış denetim çalışması sırasında ortaya çıkarılan; mevzuata aykırılıklar ile
hata ve hileler, dış denetçinin düzeltme önerileriyle birlikte yazılı olarak
Yönetim Kurulu ve Genel Sekreterliğe bildirilir ve sonuç dış denetçi
tarafından değerlendirilir. Adli yargıya intikali gerekli olan ve suç teşkil
eden hallerin Bakanlığa ve Müsteşarlığa yazılı olarak bildirilmesi
zorunludur. Dış denetim raporu MADDE 22 – (1) Dış denetim raporu, bu Yönetmeliğin ekinde yer
alan Ek-1 sayılı Dış Denetim Rapor Örneğine uygun olarak düzenlenir. (2)
Dış denetçi, raporunda; olumlu, olumsuz veya şartlı görüş bildirir ya da
görüş bildirmekten kaçınır. (3)
Olumlu görüş, denetime konu alanlardaki iş ve işlemlerin Kalkınma Ajansları
mevzuatı ve ilgili mevzuata uygunluğunu ve gerçeği yansıttığını gösterir.
Ajansın bütçe sonuçları ve performans bilgilerini de içeren faaliyet raporlarının
güvenilirliğini bozmayacak aykırılıkların var olması halinde şartlı görüş, bu
güvenilirliği bozacak durumların var olması halinde olumsuz görüş verilir. (4)
Dış denetçi, kendisinin veya Ajansın iradesi dışında oluşan ve çalışma
alanını sınırlayan önemli bir hususun var olması nedeniyle iş ve işlemlere
ilişkin bilgi ve belgelerin elde edilememesi sonucunda, olumlu, olumsuz veya
şartlı görüşlerden birine ulaşamıyor ise görüş bildirmekten kaçınır. (5)
Dış denetim raporunun açıklama bölümünde aşağıdaki hususlara yer verilir: a)
Olumlu görüş içeren raporda, genel olarak olumlu görüşü etkilemeyen ancak
ilgililerin dikkatine sunulması gerekli hususlar, b)
Olumsuz görüş içeren raporda, olumsuz görüşe yol açan nedenler ile bunların
bütçe uygulama sonuçları ve performans bilgilerini de içeren yıllık faaliyet
raporları üzerindeki etkileri, c)
Şartlı görüş içeren raporda, görüşün dayanağını oluşturan aykırılıklar, ç)
Görüş bildirmekten kaçınma halinde, kaçınmaya yol açan nedenler. Dış denetim sözleşmesinin sona ermesi MADDE 23 – (1) Ajans ve kuruluş, aşağıdaki istisnalar dışında,
anlaşarak veya tek taraflı olarak dış denetim sözleşmesini feshedemez. (2)
Ajans, ancak dış denetim sözleşmesine aykırı hareket edilmesi ve/veya
denetimin denetim ilkelerine göre yapılmaması gibi Müsteşarlıkça görülecek
haklı gerekçelerin varlığı halinde tek taraflı olarak sözleşmeyi
feshedebilir. Sözleşmenin feshi halinde kuruluşun, denetime ilişkin çalışma kağıtları ve diğer bilgileri, on gün içinde Müsteşarlığa
teslim etmesi zorunludur. (3)
Kuruluş, Ajans tarafından çalışma alanının önemli ölçüde sözleşme hükümlerine
aykırı olarak sınırlandırılması, iş ve işlemlere ilişkin bilgi ve belgelerin
elde edilememesi veya benzeri durumların oluşması halinde, yazılı gerekçe göstermek
ve Müsteşarlığa fesih tarihinden en az bir ay önceden bildirimde bulunmak
koşuluyla, dış denetim sözleşmesini sona erdirebilir. Bu durumda, kuruluşun,
denetime ilişkin çalışma kağıtları ve diğer
bilgileri, on gün içinde Müsteşarlığa teslim etmesi zorunludur. (4)
Sözleşmenin feshi nedeniyle Müsteşarlığa teslim edilen denetime ilişkin
çalışma kağıtları ve diğer bilgiler, yeni kuruluş
tarafından sözleşmenin imzalanmasını müteakip en geç yedi işgünü içerisinde
Müsteşarlıktan teslim alınır. Dış denetim raporunun kesinleşmesi ve
ilanı MADDE 24 – (1) Dış denetim raporu, sorumlu ortak baş denetçi
tarafından imzalanarak kesinleşir. (2)
Düzenlenen dış denetim raporunun bir örneği, kesinleşme tarihinden itibaren
bir hafta içinde, kuruluşu temsil ve ilzama yetkili imzasını taşıyan bir yazı
ekinde, Yönetim Kuruluna, Müsteşarlığa ve Bakanlığa eş zamanlı olarak
verilir. Dış denetimin geçersizliği MADDE 25 – (1) Dış denetimler, bu Yönetmelikte belirtilen usul
ve esaslar ile genel kabul görmüş denetim ilke ve kurallarına uyulmaması veya
bağımsızlığı ortadan kaldıran yasak durumların tespiti durumunda geçersiz
sayılır. Dış denetimin geçersizliği Bakanlık ve Müsteşarlık tarafından
ortaklaşa değerlendirilerek karara bağlanır. (2)
Dış denetimin geçersiz sayılması, Ajansın kusurundan kaynaklanmış ise, dış
denetim işi bir başka kuruluşa önerilemez. Dış denetimin geçersiz
sayılmasının, kuruluşun kusurundan kaynaklanması halinde ise, meydana gelen
veya gelebilecek zararlardan ilgili sorumlu ortak baş denetçi ve kuruluş müteselsilen sorumludur. Sorumluluk MADDE 26 – (1) Dış denetimin, genel kabul görmüş denetim ilke
ve kurallarına uygun yapılmaması ve hazırladıkları raporlardaki yanlış veya
yanıltıcı bilgi ve kanaatler nedeniyle; Ajansa veya üçüncü şahıslara karşı
doğacak zararlardan, genel hükümler saklı kalmak kaydıyla, kuruluş ile dış
denetim sözleşmesinde gösterilen ve dış denetim raporunu imzalayan sorumlu
ortak baş denetçiler müteselsilen sorumludurlar. (2)
Dış denetim görevinin üstlenildiği ilk yıl veya dış denetçinin ihtiyaç
duyduğu diğer hallerde, bir başka kuruluşun hazırladığı rapordan
yararlanılabilir. Bu takdirde, dış denetçi, diğer rapora atıfta bulunarak
yararlandığı bilgileri kendi raporunda açıklamakla yükümlüdür. Bu zorunluluk
ve yükümlülüklere uyulmaması halinde, sorumluluk diğer kuruluş ve dış
denetçilerle paylaşılamaz. (3)
Bağımsızlık ilkesini bilerek ihlal eden, gerçeğe aykırı, hileli veya
yanıltıcı rapor düzenleyen kuruluşlar, Müsteşarlıkça denetim raporu ve
Kurulun ihtiyaç duyduğu diğer bilgi ve belgelerle birlikte, Kurula
bildirilir. Bu kuruluşlar ajansların denetiminde beş yıl süre ile görev
alamaz. (4)
Dış denetim yapan kuruluşların ortakları, yöneticileri ve çalışanlarının
cezai sorumluluğu hakkında 28/7/1981 tarihli ve 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. Dış denetçilerin ajansta görev alması MADDE 27 – (1) Dış denetçiler, son iki yıl içinde denetim
sürecine katıldıkları Ajanslarda görev alamazlar. Uygulama MADDE 28 – (1) Bu Yönetmeliğin uygulanması sırasında doğacak
anlaşmazlıklar ile uygulamaya ilişkin aksaklıkları gidermeye, ilke ve
standartları belirlemeye ve uygulama birliğini sağlayacak gerekli
düzenlemeleri yapmaya, gerekli bilgi ve belgeyi istemeye Müsteşarlık
yetkilidir. Mali yönetim yeterliği istisnası GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce kurulmuş
ve mali destek programı uygulamak üzere teklif çağrısına çıkmış bulunan
Ajanslarda geçmiş dönemler için mali yönetim yeterliği aranmaz. Geçmiş hesap dönemlerinin denetlenmesi GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten en az
bir yıl önce kurulmuş olan Kalkınma Ajansları bakımından, geçmiş hesap
döneminin kuruluşlarca denetlenmesi sağlanır. Bu amaçla bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç üç ay içerisinde bir kuruluş ile
sözleşme imzalanır. Yürürlük MADDE 29 – (1) Bu Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 30 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini, Devlet Planlama
Teşkilatı Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yürütür. Ek-1: Dış
Denetim Rapor Örneği ........ KALKINMA AJANSININ ……….
HESAP DÖNEMİNE AİT BAĞIMSIZ DENETİM RAPORU ........ Kalkınma Ajansı..../..../.....
tarihi itibariyle Kuruluşumuz bağımsız dış
denetiminden geçmiştir. Yapılan inceleme, bağımsız denetim ilke, usul ve
esasları ile genel kabul görmüş denetim ilke ve kurallarına uygun olarak
gerçekleştirilmiştir. Denetim kapsamında aşağıda yer alan sonuçlara/bulgulara
ulaşılmıştır. A) MALİ DENETİM SONUÇLARI: Mali
Denetim; Ajans hesapları ve bunlara ilişkin belgeler esas alınarak, mali
tabloların güvenilirliği ve doğruluğuna ilişkin mali denetimi ile Ajansın
gelir, gider ve mallarına ilişkin mali işlemlerinin ilgili mevzuat
hükümlerine uygun olup olmadığının tespitini kapsamaktadır. 1) Bütçe Gerçekleşmeleri ve Mali
Tabloların Denetimi: Ajans
mali tabloları; Ajansın gerçek mali durumunu ve bu tarihte sona eren hesap
dönemine ait gerçek faaliyet sonucunu, mevzuata ve genel kabul görmüş
muhasebe ilkelerine uygun olarak doğru bir biçimde yansıtıp yansıtmadığı
yönlerinden değerlendirilmiş ve (Olumlu Görüş / Şartlı Görüş / Olumsuz Görüş
/ Görüş Bildirmeme) kararı verilmiştir. Bu
görüşü destekleyen önemli hususlar ile varsa hata ve/veya hileler veya bilgi
ve belgelere ulaşamama gibi durumlar aşağıda açıklanmaktadır: Açıklamalar:…………………………………………………….……………………... 2) Mevzuata Uygunluk Denetimi: Ajansın
gelir, gider, malları ile hesap ve işlemleri kalkınma ajansları mevzuatı ve
ilgili diğer mevzuat hükümlerine uygunluğu yönünden değerlendirilmiş ve
(Olumlu Görüş / Şartlı Görüş / Olumsuz Görüş / Görüş Bildirmeme) kararı verilmiştir. Bu
görüşü destekleyen önemli hususlar ile varsa hata ve/veya hileler veya bilgi
ve belgelere ulaşamama gibi durumlar aşağıda açıklanmaktadır: Açıklamalar:…………………………………………………….…………………….. B) İÇ KONTROL SİSTEMİ DENETİMİ SONUÇLARI: 1) Organizasyonel
Yapılanma ve İnsan Kaynakları: Ajansın
iç kontrol istemine ilişkin organizasyonel
yapılanması ve insan kaynakları politikası etkinlik ve yeterlilik yönünden
değerlendirilmiş ve (Olumlu Görüş / Şartlı Görüş / Olumsuz Görüş / Görüş
Bildirmeme) kararı verilmiştir. Bu
görüşü destekleyen önemli hususlar ile varsa yetersizlik, eksiklikler ile
öneriler aşağıda açıklanmaktadır: Açıklamalar:…………………………………………………….…………………….. 2) Süreç ve Yöntemler: Ajans
iç kontrol sistemi, iş ve karar süreçleri, yöntemleri ve kontrol
mekanizmalarının etkinliği yönünden değerlendirilmiş ve (Olumlu Görüş /
Şartlı Görüş / Olumsuz Görüş / Görüş Bildirmeme) kararı verilmiştir. Bu
görüşü destekleyen önemli hususlar ile varsa yetersizlik, eksiklikler ile
öneriler aşağıda açıklanmaktadır: Açıklamalar:…………………………………………………….……………………… 3) Risk Yönetimi: Ajans
risk yönetim planlaması ve mekanizmalarının etkinliği yönünden
değerlendirilmiş ve (Olumlu Görüş / Şartlı Görüş / Olumsuz Görüş / Görüş
Bildirmeme) kararı verilmiştir. Bu
görüşü destekleyen önemli hususlar ile varsa yetersizlik, eksiklikler ile
öneriler aşağıda açıklanmaktadır: Açıklamalar:…………………………………………………….……………………… 4) Muhasebe ve kayıt sistemi ile bilgi
sistemleri: Ajans,
muhasebe ve kayıt sistemi ile bilgi sistemleri altyapısı etkinliği yönünden
değerlendirilmiş ve (Olumlu Görüş / Şartlı Görüş / Olumsuz Görüş / Görüş
Bildirmeme) kararı verilmiştir. Bu
görüşü destekleyen önemli hususlar ile varsa yetersizlik, eksiklikler ile
öneriler aşağıda açıklanmaktadır: Açıklamalar:…………………………………………………….……………………… C) PERFORMANS DENETİMİ BULGULARI: Performans
Denetimi; Ajans kaynaklarının ekonomik ve verimli kullanımı ile
faaliyetlerinin çalışma programında öngörülen hedeflerine ulaşmadaki
etkililiğinin incelenerek raporlanmasını kapsamaktadır. 1) Ekonomiklik: Harcamalar
içerisinde önemli yer tutan; •
Öngörülen çıktı ve sonuçları doğrudan desteklemeyen giderlere ilişkin
bulgular, •
Öngörülen çıktı ve sonuçları destekleyen ancak gereksiz yere veya fazladan
yapılan ödemeye ilişkin bulgular, •
Gereksiz yere yüksek kalitede girdi kullanımına ilişkin bulgular. 2) Verimlilik: •
Çalışma programında belirtilen performans göstergeleri ile kullanılan kaynaklar
ve elde edilen çıktıların karşılaştırılmasına yönelik bulgular. 3) Etkililik: •
Çalışma programında belirtilen faaliyetler ve bunların sonuçlarına ilişkin
bulgular. Yıllık
faaliyet raporlarında belirtilen performans göstergelerine ilişkin sonuçların
doğruluğu ve gerçeği yansıttığına ilişkin yeterli kanıt ve belgenin bulunması
da denetim faaliyetleri kapsamındadır. |