Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2009/20
Karar Sayısı : 2010/23
Karar Günü : 28.1.2010
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN
: Konya 1. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 22.6.2006 günlü, 5525 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu
Görevlilerinin Bazı Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un 1.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…23.4.1999 tarihinden…” ibaresinin
Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün
durdurulması istemidir.
I- OLAY
Davacının, hakkında verilen disiplin cezasının
bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması için idareye yaptığı başvurunun
reddi üzerine açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanısına varan Mahkeme iptali ve yürürlüğünün durdurulması için
başvurmuştur.
II- İTİRAZIN GEREKÇESİ
Başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir:
“ANAYASAYA AYKIRILIK NEDENLERİ :
a) İtiraz Konusu Kanun
Hükmünün Anlam ve Kapsamı
Olaya uygulanacak olan 5525 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu
Görevlilerinin Bazı Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un 1.
maddesinin 1. fıkrasındaki düzenleme ile 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar
Kanununun 68 inci maddesinin ikinci fıkrasının (e) ve (f) bentlerine göre
verilmiş yer değiştirme cezaları ve 69 uncu maddesine göre verilmiş
meslekten çıkarma cezaları hariç olmak üzere hâkim ve savcı olanlar
hakkında
23.4.1999 tarihinden 14.2.2005 tarihine kadar işlenmiş
fiillerden dolayı verilmiş disiplin cezaları bütün sonuçları ile
affedilmiştir.
Halen Bilecik Cumhuriyet Savcısı olan davacıya Şebinkarahisar Ağır
Ceza Mahkemesinde yargılanması sonucu aldığı ceza nedeniyle verilen yer
değiştirme cezası konu itibariyle 5525 sayılı Kanun’un kapsamına alınan
disiplin cezaları arasında olmakla birlikte cezaya neden olan fiil
23.4.1999 tarihinden önce işlenmesi nedeniyle zaman itibariyle anılan Kanunun
hükmünün kapsamına girmemektedir.
3.9.1999 tarihli ve 23805 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak
yürürlüğe giren uygulanma imkanı kalmadığı için 2.5.2007 tarih ve 26510
sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5637 sayılı Kanun’un 1. maddesi ile
yürürlükten kaldırılan 4455 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin
Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un 1. maddesi ile 23 Nisan 1999
tarihinden önce işlenmiş, 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun 68
inci maddesinin (e) ve (f) bentlerine ve 69 uncu maddesinin bir ila
dördüncü fıkralarına göre verilmiş yer değiştirme veya meslekten çıkarma
ile mülga 2556 sayılı Hâkimler Kanununun 92 nci maddesinin bir, iki, dört
ve altıncı fıkralarına göre verilmiş meslekten çıkarma cezaları hariç olmak
üzere hâkim ve savcı olanlar hakkında verilmiş disiplin cezaları bütün
sonuçları ile affedilmiştir.
Davacının sicilden silinmesini istediği yer değiştirme disiplin
cezasına konu fiil 23 Nisan 1999 tarihinden önce işlendiği için zaman
bakımından 4455 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin Disiplin
Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un kapsamına girmekle beraber söz konusu
disiplin cezası 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 69/2 maddesi
delaletiyle 68. madde uyarınca verildiği için konu bakımından anılan 4455
sayılı Kanun’un kapsamına girmemektedir.
5525 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin Bazı Disiplin
Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un genel gerekçesinde, memurlar ve
diğer kamu görevlilerinin disiplin cezalarının affedilmesine yönelik olarak
25.12.1985 tarihli ve 3249 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin
Bazı Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun, 18.06.1992 tarihli ve 3817
sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin Disiplin Cezalarının Affı
Hakkında Kanun ve son olarak 28.08.1999 tarihli ve 4455 sayılı Memurlar ile
Diğer Kamu Görevlilerinin Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un
yürürlüğe girdiği ve 5525 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin
Bazı Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’a ait tasarının da anılan af
kanunlarında yer alan hükümlere paralel olarak hazırlandığı
belirtilmiştir.
2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 69/2 maddesi delaletiyle
68. madde uyarınca davacıya verilen yer değiştirme cezasını gerektiren
fiili farklı zamanlarda işleyen iki kişiden birinin af kapsamına girmesine
diğerinin girmemesine neden olmasından dolayı 3249 sayılı, 3817 sayılı ve
4455 sayılı kanunlarda yer alan hükümlere paralel düzenlemeler getirmek
amacıyla çıkartılan 5525 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin Bazı
Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un 1. maddesinin 1. fıkrasında yer
alan “... 23.04.1999 tarihinden...” ibaresinin Anayasanın 2. ve 10.
maddelerine aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
b) Anayasanın 2.
Maddesi Yönünden Değerlendirme
Anayasanın 2. maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru,
milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” hükmüne yer verilmektedir.
Hukuk devleti, insan haklarına saygılı ve bu hakları koruyucu, adil bir
hukuk düzeni kuran ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan bütün eylem ve
işlemleri ile eşitlik ve hakkaniyeti gözeten devlettir. Bu bağlamda yasa
koyucunun yasal düzenlemeler yaparken takdiri, sınırsız ve keyfi olmayıp
hukuk devleti ilkeleriyle sınırlıdır.
Yasa koyucu 5525 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin Bazı
Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’u yaparken daha önceleri yürürlüğe
giren af kanunları ile af kapsamına giren disiplin cezaları bakımından hem
zaman hem de konu bakımından paralellik başka bir ifadeyle birbirini
tamamlamayı amaçlamış olup bu hususa da 5525 sayılı Kanunu’nun genel
gerekçesinde de yer verdiği halde 1995 ve 1996 yıllarında işlenen fiiller
nedeniyle 2802 sayılı Yasanın 69/2 maddesi delaletiyle 68. maddesi uyarınca
verilen ve 4455 sayılı Kanun’un zaman bakımından kapsamına giren ve fakat
konu bakımından kapsamına girmeyen disiplin cezasının 4455 sayılı Yasayla
paralellik oluşturmak amacıyla çıkartılan 5525 sayılı Kanun’un konu
bakımından kapsamına girmesi ve fakat zaman bakımından kapsamına girmemesi
kanun koyucunun iki yasa arasındaki paralellik oluşturma amacına aykırılık
oluşturmaktadır. Ayrıca bu durum davacının aldığı cezanın aynısı ile
cezalandırılan kişinin aldığı disiplin cezasına konu fiilin yalnızca
23.04.1999 tarihinden sonra işlenmesi nedeniyle affedilmesi sonucunu
doğururken aynı fiili 23.04.1999 tarihinden önce işleyen davacının aldığı
disiplin cezasının affedilmemesi sonucu doğuracağından Anayasanın 2.
maddesine aykırılık oluşturacaktır.
c) Anayasanın 10.
Maddesi Yönünden Değerlendirme
Anayasanın 10. maddesinde; herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet,
siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu, hiçbir kişiye, aileye, zümreye
veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağı, Devlet organları ve idare makamları
bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek
zorunda olduğu düzenlenmiştir.
Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen “kanun önünde eşitlik ilkesi”
ile bireylerin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç,
din, mezhep ve benzeri ayrımlar gözetilmeksizin eşit olduğu ve eşit
muameleye tabi tutulması gerekmektedir. “Kanunun önünde eşitlik ilkesi”
hukuksal durumları benzer olan bireyler için söz konusudur. Bu ilke ile yasa önünde eşitlik yani
hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda
bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve
kişilere yasa karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık yapılmasını
önlemektir. Bu ilkeye, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı
kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.
Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için
değişik kuralları gerekli kılabilir. Özellikle aykırılıklara dayandığı için
haklı olan nedenler, ayrı düzenlemeyi eşitlik ilkesine aykırı değil,
geçerli kılar. Anayasanın amaçladığı eylemli değil, hukuksal eşitliktir.
Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara tabi
tutulursa Anayasanın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Kişisel
nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişik kurallar
konulamaz. Ancak aynı hukuksal durumda olanlar için kamu yararına
dayanılarak farklı kurallar getirilmesinde, eşitlik ilkesine aykırılık
yoktur.
2802 sayılı Yasanın 69/2 maddesi delaletiyle 68. maddesi uyarınca
verilen yer değiştirme cezalarının af edilmesi bakımından fiilin işlendiği
tarih baz alınmak suretiyle yapılan ayrım nitelik ve durumları özdeş olan
kişilere farklı uygulama yapılmasını sağlamaya yeterli ve haklı bir neden
olmadığı bu nedenle itiraza konu 5525 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu
Görevlilerinin Bazı Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un 1.
maddesinin 1. fıkrasında yer alan “... 23.04.1999 tarihinden ...”
ibaresinin eşitlik ilkesini düzenleyen Anayasanın 10. maddesine aykırılık
oluşturmaktadır.
SONUÇ :
1- Mahkememizce bakılmakta olan iş bu davada; Danıştay Onikinci
Dairesi’nin 10.10.2008 tarih ve E: 2008/1516, K:2008/5054 sayılı bozma
kararına uyulmasına,
2- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 28. maddesi
uyarınca, yukarıda açıklanan nedenlerle, davanın çözümünde doğrudan etkisi
bulunan 5525 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu Görevlilerinin Bazı Disiplin
Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan
“...23.04.1999 tarihinden...” ibaresinin Anayasanın 2. ve 10. maddelerine
aykırı olduğu kanısına varılması üzerine bu düzenlemenin iptali istemiyle
konunun Anayasa Mahkemesi’ne intikal ettirilmesine, Kanun hükmünün
uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğabileceğinden, öncelikle
yürürlüğünün durdurulması isteminde bulunulmasına, bu kararla birlikte dava
dosyasının onaylı bir örneğinin Anayasa Mahkemesi’ne gönderilmesine ve
Anayasa Mahkemesi’nin bu konuda vereceği karara kadar davanın geri
bırakılmasına, Anayasa Mahkemesi’nce beş ay içinde bir karar verilmemesi
durumunda davaya kaldığı yerden devam edilmesine, 04/02/2009 tarihinde
oybirliğiyle karar verildi.”
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
22.6.2006 günlü, 5525 sayılı Memurlar ile Diğer
Kamu Görevlilerinin Bazı Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un itiraz
konusu ibareyi de içeren 1. maddesi şöyledir:
“Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla basit
veya nitelikli zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,
sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya
şeref ve haysiyet kırıcı suçlar veya istimal ve istihlâk kaçakçılığı
dışında kalan kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma,
Devlet sırlarını açığa vurma suçları sebebiyle görevleriyle sürekli olarak
ilişik kesilmesi sonucunu doğuran disiplin cezaları ile 2802 sayılı
Hâkimler ve Savcılar Kanununun 68 inci maddesinin ikinci fıkrasının (e) ve
(f) bentlerine göre verilmiş yer değiştirme cezaları ve 69 uncu maddesine
göre verilmiş meslekten çıkarma cezaları ile emniyet hizmetleri sınıfına dahil personel ile çarşı ve mahalle bekçileri hakkında
verilen meslekten çıkarma cezaları hariç olmak üzere; kanun, tüzük ve yönetmelikler
gereğince memurlar ve diğer kamu görevlileri ile bu görevlerde bulunmuş
olanlar hakkında 23/4/1999 tarihinden
14/2/2005 tarihine kadar işlenmiş fiillerden dolayı verilmiş disiplin
cezaları bütün sonuçları ile affedilmiştir.
23/4/1999
tarihinden 14/2/2005 tarihine kadar işlenen ve af kapsamına giren disiplin
cezalarının verilmesini gerektiren fiillerden dolayı, ilgililer hakkında
disiplin soruşturma ve kovuşturması yapılmaz; devam etmekte olan disiplin
soruşturma ve kovuşturmaları işlemden kaldırılır; kesinleşmiş olan disiplin
cezaları uygulanmaz.
Disiplin cezaları affedilenlerin sicil
dosyalarındaki bu disiplin cezalarına dair kayıtlar, ilgililerin müracaatı
aranmaksızın hükümsüz kalır ve dosyalarından çıkarılır.
Disiplin cezalarının affı ilgililere geçmiş süreler
için özlük hakları ve parasal yönden herhangi bir talep hakkı vermez.”
B- Dayanılan
Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine
dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi uyarınca,
Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet
ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket
APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ’ın katılımlarıyla 7.5.2009 günü yapılan ilk
inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara
bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin
rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları, bunların
gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü:
İtiraz başvurusunda, davacının sicilden silinmesini
istediği disiplin cezasının konusunun 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar
Kanunu’nun 69. maddesinin ikinci fıkrası delaletiyle 68. maddesi uyarınca
verilen yer değiştirme cezası olduğu, 23.4.1999 tarihinden önce işlendiği,
zaman bakımından 28.8.1999 günlü 4455 sayılı Memurlar ile Diğer Kamu
Görevlilerinin Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’a tâbi olmasına
rağmen, bu disiplin cezasının Yasa’nın kapsamı dışında bırakılması
nedeniyle affa uğramadığı, 5525 sayılı Yasa’da ise bu yer değiştirme
cezalarının affı 4455 sayılı Yasa’nın uygulanmasının sona erdiği 23.4.1999
tarihinden itibaren hüküm ve sonuçlarını doğurduğundan daha önce verilen
disiplin cezalarını kapsamadığı, bu durumun 5525 sayılı Yasa’nın genel
gerekçesinde belirtildiğinin aksine 4455 sayılı Yasa ile paralellik
oluşturma amacına aykırılık oluşturduğu, aynı fiili farklı zamanlarda
işleyen hâkim ve Cumhuriyet savcıları için fiilin işlendiği tarih esas
alınmak suretiyle yapılan ayrımın nitelik ve durumları özdeş olan kişilere
farklı uygulama yapılmasını sağlamaya yeterli ve haklı bir neden
olmadığından, itiraz konusu ibarenin Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine
aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti,
insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem
ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup
bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı tutum ve davranışlardan
kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla
kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, Anayasa’nın ve yasaların
üstünde yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkelerin bulunduğu
bilincinde olan devlettir.
5525 sayılı Yasa’nın 1. maddesiyle, 2802 sayılı
Yasa’nın 68. maddesinin ikinci fıkrasının (e) ve (f) bentlerine göre
verilmiş yer değiştirme cezaları ile 69. maddesine göre verilen meslekten
çıkarma cezaları hariç olmak üzere 69. maddenin ikinci fıkrası gereğince
23.4.1999 ilâ 14.2.2005 tarihleri arasında işlenmiş fiillerden dolayı
meslekten çıkarma cezası yerine yer değiştirme cezası alanlar aftan
yararlanabilecektir. 4455
sayılı Yasa’nın 1. maddesinde ise, 23.4.1999 tarihinden önce 2802 sayılı
Yasa’nın 69. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen durumlarda meslekten
çıkarma cezası yerine yer değiştirme cezası alanlar affın kapsamı dışında
tutulmuştur.
Anayasa’nın 87. maddesine göre genel ve özel af
için karar vermek TBMM’nin görev ve yetkileri içinde olup, affın
niteliklerinden ve sonuçlarından bahsedilmemiş, bu husus yasa koyucunun
takdirine bırakılmıştır. Bundan dolayı yasa koyucunun, Anayasal ilkelere
bağlı kalmak koşuluyla affın hukuki sonuçlarını ve etkisini bir yana
bırakarak af yasasının kapsadığı fiilleri ve suçları, aftan yararlanacak
olanları ve affın uygulanacağı dönemi belirleme yetkisi bulunmaktadır. Her
af yasasını uygulandığı kendi dönemi içinde değerlendirmek gerekeceğinden,
toplumun gelişmesine, gereksinimlerine, belirli bir cezadan beklenen
yararın gerçekleşmiş sayılmasına göre affın kapsamına girecek fiiller ve
bundan yararlanacak olanlar veya aftan yararlanma süreleri farklılıklar
gösterebilir. Yasa koyucunun af konusundaki takdir yetkisi nedeniyle, hâkim
ve Cumhuriyet savcılarının 23.4.1999 ilâ 14.2.2005 tarihleri arasında
işledikleri eylemlerinden dolayı 2802 sayılı Yasa’nın 69. maddesi gereğince
verilen yer değiştirme disiplin cezaları için 5525 sayılı Yasa’dan yararlandırılmaları
hukuk devleti ilkesine aykırı görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesine
aykırı değildir. İtiraz isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 10. maddesiyle ilgisi
görülmemiştir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
22.6.2006 günlü, 5525 sayılı Memurlar ile Diğer
Kamu Görevlilerinin Bazı Disiplin Cezalarının Affı Hakkında Kanun’un 1.
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…23.4.1999 tarihinden…” ibaresine
yönelik iptal istemi 28.1.2010 günlü, E.2009/20, K.2010/23 sayılı kararla
reddedildiğinden, bu ibareye ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN
REDDİNE, 28.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi.
VII- SONUÇ
22.6.2006 günlü, 5525 sayılı Memurlar
ile Diğer Kamu Görevlilerinin Bazı Disiplin Cezalarının Affı Hakkında
Kanun’un 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “… 23/04/1999
tarihinden …” ibaresinin
Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 28.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
|
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz
PAKSÜT
|
Üye
Sacit ADALI
|
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
|
Üye
Ahmet AKYALÇIN
|
Üye
Mehmet ERTEN
|
Üye
Mustafa YILDIRIM
|
Üye
A. Necmi
ÖZLER
|
Üye
Şevket APALAK
|
Üye
Serruh KALELİ
|
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
|
|