Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýndan:
BORU HATLARI ÝLE PETROL TAÞIMA A.Þ. GENEL MÜDÜRLÜÐÜ (BOTAÞ)
HAM PETROL VE DOÐAL GAZ BORU HATTI
TESÝSLERÝNÝN
YAPIMI VE ÝÞLETÝLMESÝNE DAÝR TEKNÝK EMNÝYET
VE ÇEVRE YÖNETMELÝÐÝ
BÝRÝNCÝ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanýmlar ve Kýsaltmalar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliðin amacý, 18/4/2001
tarihli ve 4646 sayýlý Doðal Gaz Piyasasý Kanunu ve
4/12/2003 tarihli ve 5015 sayýlý Petrol Piyasasý Kanununa tabi faaliyetler kapsamýna giren BOTAÞ’a ait ham petrol ve doðal gaz boru hattý tesislerinin ulusal ve/veya uluslararasý standartlara uygun olarak tasarýmý, inþasý ve güvenli iþletilmesine iliþkin usul ve esaslarý belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, Doðal Gaz Piyasasý Kanunu ve Petrol
Piyasasý Kanununa tabi faaliyetler kapsamýna giren; BOTAÞ’a ait ham petrol ve doðal gazýn (LNG dahil) iletimi ve depolanmasýna ait tesislerin tasarýmý, inþasý ve güvenli iþletilmesine dair gerekli çevre ve teknik güvenlik kurallarý ile boru hatlarý güzergâhý boyunca oluþan imar planlama çalýþmalarý, yapýlaþma, tesis kurma, ruhsatlandýrma gibi durumlar için dikkate alýnmasý gereken emniyet veya yaklaþým mesafelerini
kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 19/2/1985 tarihli ve 3154 sayýlý Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýnýn Teþkilat ve Görevleri Hakkýnda Kanunun 28 inci maddesine dayanýlarak hazýrlanmýþtýr.
Tanýmlar ve kýsaltmalar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a)
Bakanlýk: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýný,
b) BOTAÞ: Boru Hatlarý ile Petrol Taþýma A.Þ. Genel Müdürlüðünü,
c)
Çevre: Canlýlarýn hayatlarý boyunca iliþkilerini sürdürdükleri ve karþýlýklý olarak etkileþim içinde bulunduklarý biyolojik, fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel ortamý,
ç) Depolama: Günlük ve mevsimlik deðiþiklikleri karþýlamak ve doðal gaz temininin
azalmasý veya durmasý ile meydana gelen
doðal gaz açýðýný gidermek amacýyla doðal gazýn, sývýlaþtýrýlmýþ doðal gaz (LNG) veya gaz olarak depolanmasýný veya ham petrolün tanklarda
depolanmasýný,
d)
Depolama tesisi: Üretimde yararlanýlan tesisler hariç olmak üzere, bir tüzel kiþinin mülkiyet veya iþletmesinde bulunan
ve doðal gazý, LNG veya gaz
olarak depolamaya mahsus tesisi veya ham petrolün tanklarda depolanmasýna dair tesisi,
e)
Doðal gaz: Yerden çýkarýlan veya çýkarýlabilen gaz halindeki doðal hidrokarbonlar ile bu gazlarýn piyasaya
sunulmak üzere çeþitli yöntemlerle sývýlaþtýrýlmýþ, basýnçlandýrýlmýþ veya fiziksel iþlemlere tabi
tutulmuþ, sývýlaþtýrýlmýþ petrol gazý - LPG hariç diðer hallerini,
f)
Dýþ sýnýr: Bu Yönetmelikte
bahsedilen bölge veya tesislerin etrafýnda bulunan çevre duvarý, tel örgü veya benzeri engelle belirlenen sýnýrý, herhangi bir engelin bulunmadýðý durumlarda ise; kamulaþtýrma yapýlmýþ yerlerde kamulaþtýrma sýnýrýný, kamulaþtýrma yapýlmamýþ yerlerde kadastro parsel sýnýrýný, kadastro yapýlmamýþ yerlerde ise, yapýlarýn en dýþ noktalarýnýn birleþtirilmesi ile elde
edilecek sýnýrý,
g)
Emniyet þeridi: Boru hattý güzergâhý boyunca tanýmlanan emniyet
mesafesini içeren alaný,
ð) Emniyet (yaklaþým) mesafesi: Yeraltý veya yerüstü boru hatlarý tesisleri için BOTAÞ adýna kamulaþtýrýlmýþ ve irtifak hakký olarak tescil
edilmiþ güzergâh sýnýrýna, üçüncü þahýslarýn planlayýp yapmak istediði kalýcý tesislerin asgari uzaklýk mesafesini,
h)
EPDK: Enerji Piyasasý Düzenleme Kurumunu,
ý) Güzergâh (mecra) þeridi: Petrol ve
doðal gaz taþýmacýlýðýnda kullanýlan çeþitli çaplardaki çelik malzemeden yapýlan borularýn, yeraltý veya yer üstünden geçtiði ve BOTAÞ adýna kamulaþtýrýlmýþ, ilgili kurumdan izin alýnmýþ veya tescil edilmiþ kesintisiz arazi
koridorunu,
i)
Ham petrol: Yerden çýkarýlan veya çýkarýlabilen sývý haldeki doðal hidrokarbonlarý,
j)
Ýletim: Üretime mahsus
toplama hatlarý ve daðýtým þebekeleri haricindeki gaz boru hattý þebekesi veya sývýlaþtýrýlmýþ doðal gaz (LNG) taþýma vasýtalarýyla gerçekleþtirilen doðal gaz naklini ve ham petrolün çelik boru hatlarý ile taþýnmasýný,
k)
Ýrtifak hakký: Kamulaþtýrýlmasýna karar verilen güzergâh alanýndan yararlanma veya bu alaný kullanma yetkisini,
l)
Geçici irtifak þeridi: Sadece boru
hattý ve tesislerinin inþaatý süresince sýnýrlý olarak kullanýlmak ve iþ bitiminde eski haline getirilmek üzere terk edilecek
irtifak hakký tesis edilmiþ arazi þeridini,
m)
Kamulaþtýrma: Devlet ve kamu tüzel kiþileri tarafýndan kamu yararý için gerekli olan özel kiþilere ait taþýnmaz mallarýn ve kaynaklarýn, kanunla gösterilen esas ve usullere göre yetkili
organlarca verilen karar uyarýnca ve parasý ödenmek suretiyle mülkiyetinin alýnmasý veya mal üzerinde irtifak
kurulmasý iþlemini,
n)
Kamulaþtýrma þeridi: Boru hattý güzergâhýnda, boru hattýnýn inþaasý ve iþletmesinin saðlanmasý amacýyla kamulaþtýrýlan alaný,
o)
Kalite uygunluk belgesi (TSEK Markasý Kullanma Hakký): Türk standartlarý bulunmayan
konularda Ýmalata Yeterlilik Belgesi almaya hak kazanmýþ firmalarýn söz konusu ürünlerinin ilgili uluslararasý standartlarý, benzeri Türk standartlarý, diðer ülkelerin milli standartlarý ve teknik literatür esas alýnarak Türk Standartlarý Enstitüsü tarafýndan kabul edilen Kalite Faktör ve Deðerlerine uygunluðunu belirten ve
akdedilen sözleþme ile TSEK Markasý kullanma hakký verilen firma adýna düzenlenen ve üzerinde TSEK
Markasý kullanýlacak ürünlerin ticari markasý, cinsi, sýnýfý, tipi ve türünü belirten geçerlilik süresi bir yýl olan belgeyi,
ö) Kamu yararý kararý: 4/11/1983
tarihli ve 2492 sayýlý Kamulaþtýrma Kanununun 5 inci maddesinde sayýlan kamu idareleri
ve kamu tüzel kiþilerince verilen
bir taþýnmazýn kamulaþtýrýlmasý gerekliliðini tespit eden
kararý,
p)
Lisans: Tüzel kiþilere doðal gaz ve ham petrol piyasa faaliyetinde bulunabilmeleri için Kanun uyarýnca EPDK tarafýndan her bir
piyasa faaliyeti için verilen izin belgesini,
r)
Mülkiyet hakký: Kamulaþtýrýlmasýna karar verilen güzergâh alaný üzerinde kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma
yetkisini,
s)
Özel güvenlik bölgeleri: 18/12/1981 tarihli ve 2565 sayýlý Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu hükümlerine göre kamu ve özel kuruluþlara ait stratejik deðeri haiz her türlü yer ve tesislerin dýþ sýnýrlarýndan itibaren en fazla 400 metreye kadar geçen noktalarýn birleþtirilmesiyle ve
Bakanlar Kurulu kararýna istinaden tespit edilen alanlarý,
þ) Prosedür: TS EN ISO 9001; BOTAÞ Kalite Yönetim Sistemi, TS EN ISO 14001; BOTAÞ Çevre Yönetim Sistemi ve
TS 18001; BOTAÞ Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Yönetim Sistemi prosedürlerini,
t)
Sertifika: Doðal gaz faaliyeti yapan tüzel kiþilerin sistemde yer alacak tesislerinin tasarýmý, yapýmý, revizyonu, bakýmý, onarýmý, kontrolü, müþavirliði ve benzeri
hizmetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kiþilerin yeterliliðini gösteren ve EPDK
tarafýndan verilen izni,
u)
Sývýlaþtýrýlmýþ doðal gaz (LNG) tesisi: Doðal gazýn sývý olarak taþýnmasý ve depolanmasý amacýyla sývýlaþtýrýlmasý, boþaltýlmasý, depolanmasý ve tekrar gaz
haline getirilmesi için kullanýlan tesisleri,
ü) Standart: Üzerinde mutabakat saðlanmýþ olan, kabul edilmiþ bir kuruluþ tarafýndan onaylanan, mevcut þartlar altýnda en uygun seviyede bir düzen kurulmasýný amaçlayan ortak ve tekrar eden kullanýmlar için ürünün özellikleri, iþleme ve üretim yöntemleri ve bunlarla ilgili terminoloji, sembol,
ambalajlama, iþaretleme, etiketleme ve uygunluk deðerlendirmesi iþlemleri hususlarýndan biri veya
birkaçýný belirten ve uyulmasý ihtiyari olan düzenlemeyi,
v)
Tesis: Doðal gazýn sývýlaþtýrýlmasý, gazlaþtýrýlmasý, zenginleþtirilmesi, arýndýrýlmasý, iletilmesi, depolanmasý ve daðýtýlmasý ile ilgili kullanýlan tüm boru hatlarý, ekipman, tesisat, bina ve nakliye vasýtalarýný ve ham petrol boru hatlarý ve buna baðlý ekipman, depolama tanklý, bina ve tesisatý,
y)
Tipik çizim: Boru hatlarý ve tesislerinin
inþaatý ve güvenli iþletimi için teknik standartlar ve prosedürler göz önüne alýnarak BOTAÞ mühendislik birimleri tarafýndan hazýrlanan teknik çizimleri,
ifade
ederler.
ÝKÝNCÝ BÖLÜM
Boru Hattý Tesislerinde
Uygulanacak Mevzuat ve Yükümlülükler, Mecra ve Güvenlik Þeridi Özel Geçiþ Kurallarý, Özel Güvenlik Bölgesi Kapsamýna Alýnma, Güzergâh
Seçimi ve Güvenli Ýþletim
Boru hattý tesislerinde uygulanacak mevzuat ve BOTAÞ’ýn yükümlülükleri
MADDE
5 – (1) Petrol ve
doðal gaz boru hattý tesislerinde
kesintisiz akýþ ve arz güvenliði ile kaçak olmamasýna dayalý, sürdürülebilir, çevreyle uyumlu bir
güvenlik kuralý ve politikasý yürütülmesi esastýr. Boru hatlarýnda yýllýk bazda kaçak ve arýza sýklýðýný sürekli azaltan bir program geliþtirilmesi zorunludur. Bu amaçla her bir boru
hattý için, boru hatlarý ile ilgili her
bir þube/iþletme müdürlüðü; kendi görev alaný içinde kalan faaliyetleri, bütçeleri ve zamanlamalarý içeren planlar geliþtirir. Bu planlar, bir önceki yýlda boru hattýnýn maruz kaldýðý arýza sonuçlarýyla doðrudan ilgili olur.
(2)
Tüm boru hattý tesisleri için aþaðýda sayýlan hususlar
dikkate alýnýr.
a)
EPDK tarafýndan yayýmlanan boru hattý tesislerine ait Yönetmeliklere, Teblið ve Kurul kararlarýna uyulur.
b)
Doðal gaz ve ham petrol piyasa faaliyetlerinin gerçekleþtirileceði tüm tesislerin tasarýmý, yapým ve montajý, test ve kontrolü, iþletmeye alma ve iþletilmesi, bakýmý, onarýmý ve tesislerde asgari emniyetin saðlanmasý ile ilgili olarak; EN (Avrupa Standartlarý), TS (Türk Standartlarý), TSE (Türk Standardlarý Enstitüsü), ISO (Uluslararasý Standardizasyon Kuruluþu), IEC (Uluslararasý Elektroteknik Komisyonu), Amerikan Milli
Standartlar Enstitüsü (ANSI), Amerika Makine Mühendisleri Derneði (ASME) ve Amerikan Petrol Enstitüsü (API)
standartlarýndan herhangi birine veya bu standartlarda yoksa,
TSE tarafýndan kabul gören diðer standartlara ve/veya dokümanlara uyulmasý zorunludur. Yukarýdaki
hususlarla ilgili standartlarýn baþlýcalarý ek-1’de yer alýr. Bu faaliyetlerde Yönetmelik ekinde
yer alan BOTAÞ tipik çizimlerine uyulur.
c)
Ayrýca, doðal gaz ve ham
petrol taþýma ve depolama faaliyetlerinin gerçekleþtirileceði tüm bina ve tesislerin projelendirilmesi ve hesap yöntemlerinin belirlenmesinde 6/3/2006 tarihli ve 26100 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Deprem Bölgelerinde Yapýlacak Binalar Hakkýnda Yönetmelik hükümleri esas alýnýr. Tesislerde hiçbir þekilde standart dýþý malzeme ve
ekipman kullanýlamaz. Ancak standardý bulunmayan
malzeme ve ekipman için kalite uygunluk belgesine sahip olma þartý aranýr.
ç) Boru hattý tesislerinin çalýþma ömrü boyunca teknik ve çevre güvenliði saðlanýr.
d)
Tüm faaliyetler; TS EN ISO 9001; bazýnda hazýrlanan “BOTAÞ Kalite Yönetim Sistemi’’, TS EN ISO
14001; bazýnda hazýrlanan “BOTAÞ Çevre Yönetim Sistemi’’ ve TS 18001; temel alýnarak hazýrlanan “BOTAÞ Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Yönetim Sistemi’’ adýndaki prosedürlere uygun olarak gerçekleþtirilir. Bu prosedürler, asgari
olarak saðlýk, güvenlik, çevre ve emniyet
kalitesi, denetim ve gözden geçirme, tesis
idaresi, standartlaþtýrma ve eðitim konularýnda ortak ve/veya boru hattýna özel politikalar içerir.
e)
BOTAÞ tarafýndan bu Yönetmelik kapsamýndaki tesislerin fenni usullere, endüstriyel standartlara, genel kabul görmüþ teknik kurallara ve mevzuatlara uygun olarak yapýmý ve iþletilmesi amacýyla Ham Petrol ve Doðal Gaz Boru Hattý Tesisleri Teknik
Emniyet ve Çevre Uygulama El Kitaplarý hazýrlanýr.
f)
15/6/2005 tarihli ve 25846 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Petrol Piyasasýnda Sigorta Yükümlülükleri Hakkýnda Teblið hükümlerine göre;
faaliyetlerinin üçüncü kiþiler nezdinde oluþturacaðý bedeni ve maddi zarar veya ziyanlarý tazmin etmek için, BOTAÞ gerekli mali sorumluluklara iliþkin sigorta veya sigortalarý yaptýrmakla yükümlüdür. Ayrýca BOTAÞ, petrol tesisleri ile mülkiyet veya
emanetlerinde bulunan petrolü tüm risklere karþý sigortalatmakla
yükümlüdür. Bunun yanýnda, LNG ve doðalgaz tesislerinde gerçekleþtirilen hizmet ve varlýklarýn türüne göre olasý risklere karþý da BOTAÞ tarafýndan sigorta yaptýrýlýr.
g)
Doðal gaz boru hattý tesislerine ait
yapým ve hizmet faaliyetleri, sertifika sahibi yüklenici, alt yüklenici veya taþeron gibi gerçek veya tüzel kiþilere yaptýrýlýr. Bu hususlarýn ihalenin teklif
verme aþamasýnda bilindiði kabul edilir.
BOTAÞ, bu faaliyetleri kendisi de gerçekleþtirebileceði gibi söz konusu faaliyetlerin ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülüp yürütülmediðine iliþkin test ve/veya kontrolleri bu iþe uygun baþka bir sertifika sahibine de yaptýrabilir. Yapýlan test ve kontrollere iliþkin her türlü kayýt ve raporlar ile tesislerin iþletme, bakým ve onarým kayýtlarý yüklenici firma ve/veya BOTAÞ tarafýndan tutulur.
ð) BOTAÞ, kendi tesis ve faaliyetlerini önemli ölçüde tehdit eden veya olumsuz yönde etkileyen bir durum oluþtuðunda, kamunun can, mal ve çevre güvenliðini dikkate alarak ilgili kamu kurumlarýný ve bundan etkilenme ihtimali bulunan diðer kuruluþlarý haberdar etmek, tehdidin niteliði ve niceliði ile bunu önlemek üzere alýnmakta olan tedbirleri EPDK’ya bildirir ve çevreye zarar vermemek için gerekli diðer tedbirleri alýr.
h)
Bu Yönetmeliðin uygulanmasý sonucu tutulacak sayýsallaþtýrýlmýþ güzergâh haritalarý, pig ve katodik
koruma ölçüm sonuç ve deðerlendirme raporlarý gibi kayýtlarýn ilgili birimlerde muhafazasýndan, ham petrol
boru hattý tesislerine ait “Mecra ve Emniyet Þeridi Dosyasý”nýn EPDK’ya onaylattýrýlmasýndan, BOTAÞ Genel Müdürlüðünün kurumsal kalite, boru hatlarýnýn teknik emniyeti ve güvenlikli iþletimi faaliyetlerini yürüten daire baþkanlýðý sorumludur.
ý) Üçüncü þahýslarýn Yönetmelikte yer alan güzergâh þeridi ve emniyet mesafesi kurallarýna uymalarýný saðlama, bu kurallara uyulmasýnýn takibi ve Yönetmelikte yer alan
boru hatlarýnýn teknik emniyeti ve güvenli iþletimi ile ilgili alýnacak diðer tedbirler konusunda, taþra teþkilatýnda görev yapan ham
petrol, doðal gaz ve LNG iþletme müdürlükleri de sorumludur.
i)
BOTAÞ boru hattý tesislerinin mühendislik çalýþmalarý sýrasýnda ilgili mevzuata uygun olarak gerekli Çevresel Etki Deðerlendirme (ÇED) raporu hazýrlanýr.
j)
Petrol ve doðal gaz boru hattý tesislerinin yangýna karþý korunmasýnda 27/11/2007
tarihli ve 2007/12937 sayýlý Bakanlar Kurulu Kararý ile yürürlüðe konulan Binalarýn Yangýndan Korunmasý Hakkýnda Yönetmelik hükümlerine ve BOTAÞ Genel Müdürlüðüne ait yangýn söndürme prosedürlerine uygun
tedbirler alýnýr.
k)
Eskiden yapýlmýþ veya yeni yapýlacak tüm ham petrol ve doðal gaz boru hatlarý, bunlara ait tesislerin yerleri ve boru
hattý güzergâhlarýnýn kamulaþtýrma planlarýna uygunluðu saðlanýr. Bu tesislere ait her türlü haritalar, harita bilgileri, konum bilgileri “Coðrafi Bilgi Sistemi (GIS) veri tabanýna” aktarýlarak muhafaza
edilir.
l)
Boru hatlarýnýn tamamý SCADA ve telekomünikasyon sistemleri ile donatýlarak, bu
sistemlerin boru hatlarýnýn inþaatý ile birlikte eþ zamanlý olarak bitirilmesi ve iþletmeye alýnmasý saðlanýr. Bu kapsamda boru hatlarýnýn tümü için kaçak tespit
programlarý kullanýlýr.
Ham petrol boru hattý tesislerinde mecra ve emniyet þeridi, iþaret
levhalarý ve hat vanalarý
MADDE
6 – (1) BOTAÞ ham petrol boru hatlarý ve tesisleri çevresindeki planlama ve imar uygulama çalýþmalarýnda uyulmasý gereken koþullar ve teknik emniyet kriterleri olarak; 10/9/2004 tarihli ve
25579 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Petrol Piyasasýnda Uyulacak
Teknik Kriterler Hakkýnda Yönetmelik ile
18/12/1981 tarihli ve 2565 sayýlý Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu ve diðer ilgili mevzuat ile bu konuyla ilgili teknik
standardlar ve BOTAÞ tipik çizimleri uygulanýr.
(2) Ham petrol boru hattý tesislerinde de, doðal gaz daðýtým hatlarýnýn ve donanýmlarýnýn tanýnmasý ve yerlerinin belirlenmesi için kullanýlan iþaret levhalarýnýn aynýsý kullanýlýr. Bunlarýn ölçülendirilmesi ve yazýlmasýnda ek – 2’de yer alan BOT-TYP-PL-65-1/2-Rev.2-02/07/2009 ve
ek– 3’de yer alan BOT-TYP-PL-65-2/2-Rev. 2-02/07/2009
numaralý BOTAÞ tipik çizimleri dikkate alýnýr. Ayrýca, diðer detaylar için TS 10874 standardýndan yararlanýlýr. Ancak, bazý boru hatlarýnýn gizlenmesine karar verilebilir. Bu takdirde gizli
iþaretleme metodlarý uygulanýr.
(3)
31/12/2004 tarihli ve 25687 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Su Kirliliði Kontrolü Yönetmeliðine göre yeni boru hattý güzergâhlarý içme ve kullanma suyu havzasý sýnýrlarý dýþýndan geçirilir.
(4)
Ham petrol boru hattý üzerinde bulunan bütün hat vanalarýnýn uzaktan kumandalý olmasý zorunludur. Ayrýca, deniz, göl, nehir, su
havzasý, milli park, baraj gibi çevre kirlenmesi ve ekolojik denge bakýmýndan hassas alanlarýn yakýnýndan veya üzerinden zorunlu hallerde hat geçmesi durumunda, geçiþlerin giriþ ve çýkýþ noktalarý ile diðer uygun yerlere uzaktan kumandalý hat vanalarý yerleþtirilir.
(5)
Ham petrol boru hatlarýnýn ve tesislerinin inþaatý, bakýmý, onarýmý ve iþletilmesinin yapýlabilmesi için gerekli güzergâh þeridi ek – 4’de yer alan BOT-TYP-PL-0010-1/1-Rev. 2-02/7/2009 ve ham petrol boru
hattý kanalý ile toprak geri
doldurma ebatlarý ise; ek – 5’de yer alan BOT-TYP-PL-0015-1/1-Rev. 2-02/07/2009 numaralý BOTAÞ tipik çizimleri ile ek – 8 ve ek – 9’da yer alan tablolar dikkate alýnarak belirlenir.
(6)
Boru hattý güzergâhýnýn geçtiði arazinin deniz, göl, nehir, su
havzasý, milli park, baraj, yoðun sanayi ve ticari kuruluþlar tarafýndan çevrili olmasý, topoðrafik ve jeolojik yapýnýn müsait olmadýðý, fay hatlarý ve heyelan bölgelerinin yer seçimini zorlaþtýrdýðý, hâlihazýrdaki mevcut boru
hatlarý, enerji bölgeleri ve teknik
alt yapý tesislerinin konumlarýnýn getireceði engeller nedeni
ile yukarýda yer alan emniyet mesafelerinin daraltýlmasýna BOTAÞ tarafýndan izin verilebilir. Söz konusu bölge ile ilgili risk analizi yaptýrýlýr ve mevcut riski artýrmayacak tedbirler
alýnýr. Ancak, emniyet mesafesinin daraltýlmasý talebinde bulunan kiþi veya kuruluþ tarafýndan hazýrlanacak projenin
BOTAÞ tarafýndan onaylanmasý ve bu projenin BOTAÞ gözetiminde yapýlmasý, bu ve benzeri teknik tedbirlerden doðacak masrafý ödemeyi taahhüt etmesi þarttýr.
Doðal gaz boru hattý tesislerinde mecra ve emniyet þeridi, iþaret
levhalarý ve hat vanalarý
MADDE 7 – (1) BOTAÞ doðal gaz boru hatlarý ve tesisleri çevresindeki planlama ve imar uygulama çalýþmalarýnda uyulmasý gereken koþullar ve teknik emniyet kriterleri aþaðýda yer almaktadýr.
a)
Kamulaþtýrýlarak BOTAÞ adýna sýnýrlý ayni hak tesis edilmiþ olan güzergâh þeridi üzerinde yapýlaþmaya izin verilmez.
b)
Boru hatlarýnýn yerleþim alanlarýna olan emniyet mesafesi:
1) Yeni inþaatý yapýlan boru hatlarýnýn güzergâh çalýþmalarý yapýlýrken, normal þartlarda mücavir alanlarýn dýþýndaki sahalarda yerleþim bölgelerine ve konutlara en yakýn mesafeler
konusunda ANSI/ASME B31.8 ve/veya ANSI/ASME B31.4 standartlarýnda düzenlemeler bulunmadýðýndan teknik güvenliðin artýrýlmasý amacýyla bu konularda
uluslararasý alanda tecrübe sahibi boru
hatlarý iþletmecileri ve BS 8010 tarafýndan kabul gören kurallar esas alýnýr. Buna göre, boru aksýndan itibaren en
yakýn emniyet mesafesi þu formüle göre belirlenir:
Boru
hatlarý tasarým faktörü 0,40 ile 0,72 arasýnda veya 0,72’ye eþit ise;
d
= Q . [ (D ² / 32.000) + (D / 160) + 11 ] . [ (P / 32) +
1,4 ]
Boru
hatlarý tasarým faktörü 0,40 ve bu deðerden düþük ise:
d
= Q . [0,7 - (t / 21) ] . [ P + 82 ]
d:
Mesafe (metre).
D:
Boru çapý (mm); eðer boru hattý çapý 150 mm’den küçük ise, D deðeri 150 mm alýnýr.
t
: Boru et kalýnlýðý (mm); eðer boru et kalýnlýðý 9,5 mm’den küçük ise, t deðeri 9,5 mm alýnabilir. Eðer boru et kalýnlýðý 13,5 mm’den büyük ise, t deðeri 13,5 mm alýnýr.
P:
Boru hattý müsaade edilebilir en yüksek iþletme basýncý (bar); 20 bar’dan daha düþük basýnçta iþletilen boru hatlarý için P deðeri 20 bar alýnýr.
Q:
Akýþkan faktörü (doðal gaz için 0,50)
Yukarýda belirtilen yöntem sadece planlama/rehber amacýyla kullanýlýr. Bu yöntem, sayýsal risk analizleri yerine geçemez.
2)
Bu emniyet mesafeleri, iþletme basýncýna, boru et kalýnlýðýna, boru çapýna, akýþkanýn cinsine göre (doðal gaz) ve tasarým faktörüne göre deðiþiklik gösterir:
Uygulama
1 - (0,4 ‹ Tasarým Faktörü ≤ 0,72): Boru çapý 36 inç (914,4 mm), boru et kalýnlýðýndan baðýmsýz olarak maksimum müsaade edilebilir iþletme basýncý 75 bar ise; emniyet mesafesi seksen (80) metredir.
Bu emniyet mesafeleri diðer boru çaplarý için ek -6’daki tabloda gösterildiði gibidir.
Uygulama
2 - (Tasarým Faktörü ≤ 0,40): Boru çapý 40 inç (1016 mm) boru et kalýnlýðý 11,90 mm (standart) ve iþletme basýncý 75 bar ise; emniyet mesafesi boru aksýndan itibaren sað ve sol ayrý ayrý olarak onbir (11) metredir. Bu emniyet mesafeleri diðer boru çaplarý için standart boru et kalýnlýðýna baðlý olarak ek - 7’deki tabloda gösterildiði gibidir.
(2)
Ek-6 ve ek-7 de belirtilen boru et kalýnlýklarý örnek olarak kullanýlmýþ olup, boru hatlarýnýn geçtiði güzergâhlarda bulunan mevcut þartlar, nüfus yoðunluðu veya bina sayýsý, geçiþler gibi hususlar dikkate alýnarak, geçerli standart (ANSI/ASME B31.8) bazýnda güzergâh sýnýflandýrýlmasý yapýldýktan sonra tasarým faktörleri tespit edilerek, buna mukabil olarak döþenen boru hatlarýnda kullanýlacak borularýn et kalýnlýklarý bu mevcut þartlara uygun
olarak hesaplanýr. Ancak, asgari emniyet mesafesinin bu Yönetmelikte belirlenen güzergah þeridinden dar olmasý halinde, emniyet mesafesi olarak güzergah þeridi
dikkate alýnýr.
(3)
Þehir içi mevcut hatlarýn konumu ve korunmasý BOTAÞ’a ait mevcut
kamulaþtýrma alaný ile sýnýrlýdýr. Ancak, kamulaþtýrma yapýlamayan yol, yeþil alan gibi
arazilerde hat imar planýna ve kadastro paftasýna iþlenerek korunur.
(4)
Sonradan imara açýlan bölgelerde BOTAÞ’a ait boru hatlarýnýn güzergâhlarý, imarý uygulayan
belediyenin imar planlarýna iþlettirilerek cadde ortalarýndaki refüjlerde, park ve yeþil alanlarda býrakýlmasý saðlanýr ve bu tesisler belediye tarafýndan alt yapý emniyet mesafeleri mevzuatýnca korunur.
(5)
Doðal gaz boru hattý yakýnýna; patlayýcý, parlayýcý, yanýcý, yakýcý, aþýndýrýcý madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler en fazla ek-6
ve ek-7 de yer alan emniyet mesafeleri sýnýrýna kadar yapýlabilir. Ancak,
akaryakýt istasyonlarý, LPG ve CNG
istasyonlarýnýn boru hattýna yaklaþma mesafesi; boru aksý ile istasyonlarda bulunan yer altý ve yer üstü tanklarý, dispenserler
veya tehlikeli maddenin bulunduðu ekipmanlar arasýndaki mesafe 50 metreden aþaðý olamaz. Ýstasyon üzerindeki diðer idari ve sosyal tesislere olmasý gereken mesafe bu maddenin 7 nci fýkrasýna göre hesaplanýr. Bu konuda ayrýca TS 12820 ve TS 11939 sayýlý Akaryakýt Ýstasyonlarý ile ilgili
standartlar ile 2565 sayýlý Kanun ve Askeri Yasak Bölgeler ve Özel Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliði hükümleri uygulanýr.
(6)
Doðal gaz boru hatlarýnýn ve tesislerinin inþaatýnýn yapýlabilmesi için gerekli geçici güzergâh þeridi ek – 4’te yer alan BOT-TYP-PL-0010-1/1-Rev. 2-02/07/2009 tipik çizimindeki veriler ve ek – 8 dikkate alýnarak belirlenir. Geçici güzergâh þeridi; orman, koruma statüsü olan alan, tarýmsal araziler ve
diðer tüm sahalarda BOTAÞ’a ait olan boru
hattýnýn inþaatý aþamasýnda ilgili mevzuatýna göre geçici irtifak hakký tesis edilen çalýþma þerididir.
(7)
Ýþletme aþamasýnda ihtiyaç duyulan bakým ve onarým çalýþmalarýnda sürekli olarak kullanýlmak üzere daimi irtifak
hakký veya mülkiyet hakký alýnan þeridin geniþliði boru aksýnýn akýþ yönünde sað ve sol tarafý eþit geniþlikte tutulur. Sürekli olarak kullanýlan güzergah þeridinin geniþliði ek - 4’te yer alan (BOT-TYP-PL-0010-1/1
– Rev.2-2/7/2009) numaralý tipik çizimde gösterilen ‘’A’’ geniþliðinin iki katýdýr. Ek - 8’deki güzergâh þeridinin azami mi yoksa asgari mi (azaltýlmýþ) geniþlikte olacaðýna detay mühendislik aþamasýnda saha þartlarý dikkate alýnarak karar verilir.
(8)
Buna göre yüksek basýnçlý ana iletim doðal gaz boru hatlarý için tarýmsal arazi ve
orman arazilerinde sonradan yapýlaþmaya açýlacak kýsýmlarda yanýcý ve patlayýcý madde bulundurmamak veya depolamamak koþulu ile bina yaklaþým emniyet mesafeleri;
Çapa göre sol ve sað kalýcý güzergah þerit geniþliði + - imar mevzuatýna göre ön bahçe mesafesi (bina çekme mesafesi)
Formülüne göre hesaplanýr.
Örnek hesaplama, 28” - 38” boru için; ek - 4’te yer alan (BOT-TYP-PL-0010-1/1 – Rev.
2-02/07/2009) numaralý tipik çizimi ve ek - 8’e göre; tek katlý ve çok katlý binalar için þöyledir:
SOL:
7,00 m + imar mevzuatýna göre bina çekme mesafesi
SAÐ: 7,00 m + imar mevzuatýna göre bina çekme mesafesi
Yukarýdaki örnekte; 7 metrelik mesafe ek - 4’te yer alan (BOT-TYP-PL-0010-1/1 – Rev.
2-02/07/2009) numaralý tipik çiziminde gösterilen boru çapý 28”-38” olan borulardaki ‘’A’’ mesafesidir. Ýmar mevzuatýna göre bina çekme mesafesi ise; belediyenin imar mevzuatý ve uygulama imar planý gereði bina yaklaþým veya çekme mesafesi
olarak tanýmlanan parsel sýnýrý ile yapý arasýndaki mesafedir. 2/11/1985 tarihli ve 18916 mükerrer sayýlý Resmî Gazetede yayýmlanan 3030 Sayýlý Kanun Kapsamý Dýþýnda Kalan Belediyeler Tip Ýmar Yönetmeliðinin 18 inci maddesine göre; binalarýn ön bahçe mesafesi en az 5
metre olup, yan bahçe mesafesi dört kata kadar 3
metredir. Artan her kat için bu miktarlara yarým metre ilave
edilir. Ancak, ticari yapýlarda ön bahçe mesafesi sýfýra kadar düþebilir.
(9)
Boru hattý kanalý ile toprak geri
doldurma ebatlarý ise ek- 5’te yer alan
(BOT-TYP-PL-0015-1/1-Rev. 2-02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde yer
alan ek - 9’daki ölçüler dikkate alýnarak belirlenir.
(10)
Doðal gaz boru hatlarýna ait tesislerin
vana, pig, kompresör, RM/A ve RM/B istasyonlarý gibi yakýnýndan geçen diðer altyapý tesisleri ile patlayýcý, parlayýcý, yanýcý yakýcý, aþýndýrýcý madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler için uyulmasý gereken emniyet mesafeleri ek-10’da yer alan tabloda belirtilmiþtir. Tesislerin dýþ sýnýrý referans alýnarak belirlenen
bu mesafeler BOTAÞ’ýn öngördüðü önlemler, çevresel yoðunluk ve risk yaratma olasýlýðý dikkate alýnarak yarýsýna kadar azaltýlabilir. Ancak, bu Yönetmeliðin yürürlüðe girdiði tarihten önce yapýlmýþ olan tesislerde bu emniyet mesafelerine uyulmamýþ ise; söz konusu tesislerin etrafý çevrilerek beton duvar, tel çit ve bunun gibi tehlikeyi ortadan kaldýracak þekilde gerekli emniyet tedbirleri alýnýr. Bu konuda ayrýca 8 inci madde hükümleri dikkate alýnýr.
(11)
Doðal gaz boru hatlarý güzergâhlarýnda yapýlabilecek her türlü dinamit patlatmalarýnýn doðal gaz boru hattýna olan emniyet
mesafesi 200 metreden az olmamak üzere; (m > k √q ) formülüne göre hesap edilir. Buna göre 50 kg dinamite eþdeðer bir patlamanýn boru hatlarýna asgari uzaklýk mesafesinin bu formüle göre m > 50√50 (q=kg) asgari 350 metre olur. Patlama veya beton kazýk çakma ve
benzeri vibrasyon yaratan faaliyetlerin boru hattýna ve tesislerine etkisi, enine ve boyuna gerilmeler BOTAÞ tarafýndan rezonans titreþim ölçümleri yaptýrýlarak bulunur. Bu konu ile ilgili diðer
hesaplamalarda TS EN 1594 standardý geçerlidir.
(12)
Doðal gaz boru hatlarýnýn deniz içerisinden geçen kýsýmlarýnda boru hattýnýn 400 metre sað ve 400 metre sol tarafýnda gemilerin demirlemesine, her türlü balýk avcýlýðý yapýlmasýna, deniz dibinde her türlü araþtýrma yapýlmasýna, denizden veya kýyýdan kum alýnmasýna, deniz ve göl tabanlarýnýn doðal yapýsýnda deðiþiklik yapýlmasýna, gemi trafiðine açýk her türlü iskele ve benzeri tesis yapýlmasýna ve yük boþaltýlmasýna müsaade edilmemesi konusunda Denizcilik Müsteþarlýðýnýn görüþü alýnýr.
(13)
Boru hattýnýn geçtiði akarsularda, boru hattýna 400 metre mesafe içinde kum alýnmasý, kum ocaðý açýlmasý ve akarsu tabanlarýnýn doðal yapýsýnda deðiþiklik yapýlmasýna müsaade edilmez.
(14)
Doðal gaz boru hatlarýnýn paralel olarak ayný güzergâh þeridi içerisinde döþenmesi halinde hatlarýn akslarý arasýndaki asgari mesafeler ek-11’de yer alan
tabloda yer alýr.
(15)
Yeni doðal gaz boru hattýnýn daha önceden yer altýna döþeli boru hattý, kanal, kanalizasyon ve yol gibi tesislere paralel
asgari uzaklýðý (yol ve açýk kanallarýn þev bitiminden itibaren) BOTAÞ’a ait veya onun kontrolündeki SCADA yer
altý kablolarý hariç ek-12’de yer alan tabloda belirtildiði gibidir.
(16)
Kamulaþtýrma þeridi üzerinde yeþil alan, bina niteliði taþýmayan açýk tesis projeleri
BOTAÞ tarafýndan uygun
bulunmasýndan sonra gerçekleþtirilebilir. Bu konuda yapýlacak
protokollerde BOTAÞ bakým ekiplerinin iþletme aþamasýnda her zaman boru hattý bakým, onarým ve kontrol için düzenleme sahalarýna gireceði göz önünde bulundurulur.
(17)
Aðaç cinsleri ve boru hattýna yaklaþma mesafeleri BOTAÞ tarafýndan onaylanmak koþulu ile, ekin ve benzeri tarýmsal faaliyetler kamulaþtýrma þeridi üzerinde yer
alabilir. Boru hattýnýn geçtiði tarýmsal alanlarda anýz yakýlmasýna müsaade edilmez.
(18)
Doðal gaz boru hatlarýnýn ve donanýmlarýnýn tanýnmasý ve yerlerinin belirlenmesi için iþaret levhalarý kullanýlýr ve bunlarýn ölçülendirilmesi ile yazýlmasýnda ek - 2’de yer alan (BOT-TYP-PL-0065-1/2-Rev. 2
-02/07/2009) ve ek - 3’te yer alan (BOT-TYP-PL-0065-2/2-Rev.2-02/07/2009)
numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde belirtilen hususlar dikkate alýnýr. Ayrýca, diðer detaylar için TS 10874 standardýndan yararlanýlýr. Ancak, bazý boru hatlarýnýn gizlenmesine karar verilebilir. Bu takdirde gizli
iþaretleme metodlarý uygulanýr.
(19)
Doðal gaz boru hattý üzerinde bulunan bütün hat vanalarýnýn ek - 13’ te yer alan (BOT-TYP-PL-0110R-1/2. Rev.2- 02/07/2009)
ve ek - 14’te yer alan (BOT-TYP-PL-0110R-2/2,Rev.2-02/07/2009)
numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde gösterildiði gibi uzaktan
kumandalý olmasý gerekir.
(20)
Doðal gaz boru hatlarý emniyet þeridi içinde; boru hattý aksýndan itibaren; 30 metre uzaklýða kadar elle kazý dýþýnda hafriyat ve sondaj BOTAÞ’tan izin alýnmaksýzýn yapýlamaz.
(21)
Yukarýda yer alan emniyet mesafelerinin, boru hattý güzergâhýnýn geçtiði arazinin deniz, göl, nehir, su
havzasý, milli park, baraj, yoðun sanayi ve ticari kuruluþlar tarafýndan çevrili olmasý, topoðrafik ve jeolojik yapýnýn müsait olmamasý, fay hatlarý ve heyelan bölgelerinin yer seçimini zorlaþtýrmasý, hâlihazýrdaki mevcut boru
hatlarý, enerji bölgeleri ve teknik
alt yapý tesislerinin konumlarýnýn getireceði engeller nedeni
ile daraltýlmasýna BOTAÞ tarafýndan izin verilebilir. Ancak, emniyet mesafesinin daraltýlmasý talebinde bulunan kiþi veya kuruluþ tarafýndan hazýrlanacak projenin
BOTAÞ tarafýndan onaylanmasý ve bu projenin BOTAÞ gözetiminde yapýlmasý, bu ve benzeri teknik tedbirlerden doðacak masrafý ödemeyi taahhüt etmesi þarttýr.
Ham petrol ve doðal gaz boru hatlarý için özel geçiþ kurallarý
MADDE 8 – (1) Ham
petrol ve doðal gaz boru hatlarý ile otoyol,
devlet ve il yollarý, demiryolu, nehir ve benzeri geçiþlerin korunmasýna yönelik ANSI/ASME B31.4 & ANSI/ASME B31.8 hükümlerine göre alýnmasý gereken önlemler þunlardýr.
a)
Zorunlu hallerde boru hattý kamulaþtýrma þeridi üzerinde yapý niteliði taþýmayan yaya, otoyol, devlet ve il yollarý geçitleri ve boru ekseni üzerinde yol, su, elektrik gibi teknik alt yapý projeleri için her halükarda BOTAÞ’ tan izin alýnmasý þarttýr. Ýzin yazýsýnda alýnacak tedbirler ve gerektiðinde bu tedbir kapsamýnda BOTAÞ tarafýndan hazýrlanacak proje yer alýr. Sayýlan tedbirler alýndýktan sonra yapýlacak protokol çerçevesinde bu faaliyetlere izin verilir.
b)
Ýzin baþvurularýna geçiþ projeleri eklenir.
c)
Bu projelerin BOTAÞ tarafýndan uygulanan
tipik çizimlere uygun olmasý gerekir.
d)
Söz konusu tipik çizimler ANSI/ASME
B31.4 standardýnda yer alan 434.13 –Özel Geçiþler, 434.13.1 - Su Geçiþleri, 434.13.2 - Yer üstü, 434.13.3 - Köprü Baðlantýlarý, 434.13.4 - Demiryolu ve Otoyol, Devlet ve Ýl yollarý Geçiþleri ve 451.9 - Mevcut Boru Hatlarý Üzerinden Otoyol, Devlet ve Ýl yollarý ve Demiryolu Geçiþi paragraflarýndan yararlanýlarak hazýrlanýr.
e)
Ayrýca, ANSI/ASME B31.8 standardýnda yer alan 841.144 - Demiryollarý, Otoyol, Devlet
ve Ýl yollarý, Diðer Yollar veya Caddeler Altýndan Boru Hattý Geçiþlerinde Kullanýlacak Keson
Borularýn Özellikleri ve 841.145 - Tasarým Faktörleri paragraflarý ile 841.114B - Çelik Borularýn Döþenmesinde Kullanýlan Tasarým Faktörleri tablosu dikkate alýnýr.
(2)
Özel Geçiþler: Su, nehir, dere, sulama amaçlý kanal, demiryolu ve otoyol geçiþleri özel mühendislik çalýþmasý gerektiren çizimler olup,
bunlar temel mühendislikte farklýlýklar içermektedir. BOTAÞ bu geçiþler için gerekli olan
izinleri almak zorundadýr. Mevcut tesislere en az zarar veren ve kamu güvenliðini dikkate alan, saðlýklý bir mühendislik ve iyi
bir boru hattý uygulamasý tasarým aþamasýnda dikkate alýnýr. Trafiðe veya geçiþe yakýn tesis sahiplerinin faaliyetlerine asgari etki
yaratan bir inþaat tekniðinin organize
edilmesi gerekir. Yeraltýnda bulunan boru hatlarýnýn inþasý sýrasýnda, güzergâh üzerindeki gömülü diðer hizmet hatlarý ve güzergâh boyunca öngörülen geçiþ noktasýndaki diðer yeraltý tesislerinin yerlerinin tespiti için gerekli çaba sarf edilir. Yukarýda bahsedilen
tesis sahiplerinin operasyonel hazýrlýklar yapabilmesi ve geçiþ inþaatýnýn yapýlacaðý yere temsilcisini gönderebilmesi için, bu çalýþmalardan olumsuz etkilenen tesis sahiplerine BOTAÞ tarafýndan önceden haber
verilir.
(3)
Demiryolu ve Otoyol, Devlet ve Ýl Yollarý Geçiþleri: Boru hattýnýn bulunduðu konumdan dolayý boruya gelecek
zararýn önlenmesi ve genel kamu güvenliðinin saðlanmasý amacýyla aþaðýdaki geçiþ prosedürlerini kapsar;
a)
Ýletim hattýnýn keson borusuz döþenmesi esas alýnýr. Ýletim hattýnýn ve keson borularýn döþenmesi API RP 1102’ye uygun þekilde döþenir. Paslanmaya (korozyona) karþý önlem olarak; dýþ kaplamalý iletim boru hattý keson boruya giriþ ve çýkýþ noktalarýnda birbiri ile
temas etmesini önleyecek þekilde karþýlýklý desteklenir. Ayrýca giriþ ve çýkýþ noktalarýnda iletim hattý borusu ile keson boru elektrik iletkenliði olmayan malzeme ile tamamen izole edilerek kapatýlýr.
b)
Keson boru kullanýlmamasý halinde;
demiryolu veya otoyol, devlet ve il yollarý altýna döþenmiþ iletim hattý borusuna dýþarýdan gelen baský aðýrlýklarýndan ve iç basýnçtan kaynaklanarak oluþan gerilim, boru
malzemesinin esneme katsayýsýnýn % 90’ýný geçemez.
c)
Boru hattý yol geçiþleri kesonlu ise; ek - 15’te yer alan
(BOT-TYP-PL-0020-1/3-Rev. 2-02/07/2009) ve ek - 16’da yer alan (BOT-TYP-PL-0045-1/1-Rev. 2- 02/07/2009), kesonsuz ise
ek - 17’de yer alan (BOT-TYP-PL-0020-2/3-Rev. 2-
02/07/2009), ek - 18’de yer alan (BOT-TYP-PL-0020-3/3- Rev.2-
02/07/2009) ve ek - 19’da yer alan (BOT-TYP-PL-0050-1/1-Rev. 2-02/07/2009)
BOTAÞ tipik çizimlerinde gösterildiði gibi yapýlýr. Boru hattý raylý tesis geçiþleri ise; ek - 20’de yer alan
(BOT-TYP-PL-0025-1/1-Rev. 2- 02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde gösterildiði gibi yapýlýr.
d)
Boru hatlarýnýn tasarým ve mühendislik gibi teknik planlama çalýþmalarý sýrasýnda bunlarýn demir yoluna
paralel gitmesi veya demir yolu altýndan geçmesi durumunda Devlet Demir Yollarý Genel Müdürlüðünün ileride yapacaðý ikinci ve üçüncü hat inþaasý ile seyrüsefer güvenliði dikkate alýnýr. Demir yolu altýndan boru hattý geçirilmesi durumunda, normal ve hýzlý tren güzergâhlarý ayrý ayrý düþünülerek gerekli hesaplamalar yapýlýr. Boru üst kotu ile
demiryolu platform üst kotu arasýndaki mesafe
normal hatlar için en az 2,5 metre ve hýzlý tren hatlarý için en az 4 metre olacaktýr. Her iki hat
tipi için mutlaka yatay sondaj yöntemi uygulanarak demir yolu altýndan geçiþ yapýlýr. Boru hattýnýn Devlet Demir Yollarý istimlâk sýnýrýna paralel olarak geçirilmesi zorunlu
olduðu hallerde de, BOTAÞ tarafýndan hazýrlanacak olan projeler için Devlet Demir Yollarý Genel Müdürlüðünün görüþü alýnýr.
e)
Boru hatlarýnýn teknik planlama çalýþmalarý sýrasýnda hattýn otoyol, devlet
ve il yollarýna parelel gitmesi veya altýndan geçmesi gibi durumlarda hazýrlanacak projeler için Karayollarý Genel Müdürlüðünün görüþü alýnýr.
(4)
Su Geçiþleri: Nehir, dere, ýrmak, çay, sulama amaçlý kanal ve göl gibi sularýn geçiþleri sorun yarattýðý için geçiþ güzergâh zemininin yapýsý, su kýyýlarýnýn durumundaki farklýlýklar, suyun debisi, derinliði ve mevsimsel deðiþikliklerden doðan özel problemler boru hattýnýn tasarýmý sýrasýnda dikkate alýnýr. Ayrýca, sorumlu düzenleyici kurumlar
veya ilgili kamu kuruluþlarýnýn öngördüðü sýnýrlamalar yanýnda aþaðýdaki hususlar da dikkate alýnýr:
a)
Hem tasarým, hem inþaat aþamasýnda iþletmenin sürekliliði ve kamunun genel güvenliði belirleyici faktördür. Gerekli
durumlarda detaylý plan ve projelerin yanýnda inþaatla ilgili tüm spesifikasyonlar
veya teknik þartnameler hazýrlanýr.
b)
Su altý geçiþlerinin inþaatýnda boru et kalýnlýðýnýn yüksek tutulmasý, boru hattýnýn gömülme derinliði ve paslanmaya
karþý dýþ kaplama, borunun dýþýndaki beton
kaplama veya borunun yüzmesini engelleyici aðýrlýklarýn kullanýlmasý önemlidir. Ýnþaat aþamasýnda oluþabilecek borunun bükülmesine ve çökmesine neden
olabilecek gerilimlerin oluþmasýna karþý önlemler alýnýr.
c)
Boru hattý nehir, dere ve sulama amaçlý kanal geçiþlerinde; ek - 21’de yer alan (BOT-TYP-PL-0030-1/4-Rev.2-02/07/2009),
ek - 22’de yer alan (BOT-TYP-PL-0053-1/1-Rev. 2-02/07/2009)
tipik çizimleri ile ek - 23’te yer alan
(BOT-TYP-PL-0030-2/4-Rev. 2-02/07/2009) ve ek - 24’te yer alan (BOT-TYP-PL-0030-4/4-Rev.2- 02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde gösterildiði gibi mukavemetli beton zarf içerisine alýnýr.
d)
Gerek yapý güvenliði, gerekse can ve
mal güvenliði açýsýndan yüksek basýnçlý boru hatlarýnýn konsol ve köprü üzerlerinden geçiþlerine müsaade edilmez. Boru hatlarý su altýndan geçecek þekilde projelendirilir.
e) Sulama amaçlý düþük kapasiteli kanal geçiþlerinde kanal saðlamlýðýnýn bozulmamasý amacý ile boru hattýnýn geçtiði kanal kesimine ait ano boþ iken, var ise diðer anolara ve contalara zarar vermeyecek þekilde yerinden kaldýrýlýp boru hattýnýn dolgusu yapýlýr. Daha sonra kanalýn o kesiminin altý kaba beton (grobbeton) ile doldurularak kanal anosu yenilenir.
f)
Büyük kapasiteli su kanallarýnýn geçiþi ise yatay sondaj tekniði kullanýlarak yapýlýr.
(5)
Mevcut Boru Hatlarý Üzerinden Otoyol, Devlet ve Ýl Yollarý ve Demiryolu Geçiþi: Eðer mevcut bir boru hattý üzerinden
yeni bir demiryolu otoyol, devlet ve il yollarý geçecek ise, BOTAÞ, geçiþ yapýlacak olan alanda boru hattýna etki etmesi beklenen yüklerden dolayý boru hattýnýn saðlamlýðýný analiz edecektir. Ýç basýnç ve yeni gelecek taþýtlý ve taþýtsýz dýþsal yüklerden dolayý boru hattýnýn çevresinde oluþacak gerilimlerin
toplamý “esneme katsayýsý” nýn %90’ýný aþma durumunda BOTAÞ bu gerilimi %90
seviyesi veya altýna indirebilmek için geçiþ güzergâhý boyunca mekanik kuvvetlendirme yapar. Yapýsal koruma veya uygun boru hattý inþa eder veya borunun üzerine gelen dýþsal yükleri daðýtýr. Ýç basýnç ve dýþsal yüklerin neler olduðu ve toplam gerilimin hesaplanmasýna dair metodlar API RP 1102 esas alýnarak aþaðýdaki þekilde uygulanýr;
a)
Boru hattýnýn keson borusuz döþenmesi tercih
edilir. Þayet keson boru kullanýlmýþ ise; mevcut boru hatlarýnýn öngörülen demiryolu veya otoyol, devlet ve il yollarý geçiþine uygun hale getirilmesi API RP 1102’de yer alan esaslara uygun olmasý zorunludur.
Paslanmaya karþý önlem olarak dýþ kaplamalý iletim boru hattý keson boruya giriþ ve çýkýþ noktalarýnda birbiri ile
temasý önlemek için karþýlýklý desteklenir. Ayrýca giriþ ve çýkýþ noktalarýnda iletim hattý borusu ile keson boru elektrik iletkenliði olmayan malzeme ile tamamen izole edilerek kapatýlýr.
b)
Deðiþtirilen boru hattý bölümlerinin test edilmesi ve yapým inþaatýnýn denetlenmesi ANSI/ASME B31.4 ve/veya ANSI/ASME B31.8 da öngörülen þartlara
uygun olarak yapýlýr.
c)
Geçiþ bölgesindeki hat borularý üzerinde yapýlacak bütün kaynaklarýn radyografik
kalite kontrolü yapýlýr veya diðer kabul gören tahribatsýz test yöntemleri ile
kaynak ve inþaat yapýmý denetlenir.
(6)
Yerüstü Tesisleri: Bu tesisler güzergâh üzerinde fiziki þartlarýn zorunlu kýldýðý uçurum, derin nehir yataðý, bataklýk gibi nedenlerden dolayý boru hatlarýnýn yer üstünden asýlý olarak geçmek zorunda kaldýðý tehlikeli ve olaðan üstü geçiþler için yapýlýr. Boru hattýnýn geçiþi için yapýlan bu tesisler
kesinlikle insan, hayvan veya motorlu ve motorsuz taþýtlarýn geçiþleri için kullanýlamaz. Bu tesislerin tasarýmý ve inþaatý, düzenleyici ve yetkili kurumlarýn koyduðu kurallar ve sýnýrlamalar çerçevesi içerisinde kalýnarak saðlýklý bir mühendislik çalýþmasý ile yapýlýr. Bunlara sadýk kalmayý saðlamak için, gerekli uygun denetimler yapýlýr ve gerek görüldüðü durumlarda detaylý plan ve proje dokümanlarýnýn yanýsýra inþaatla ilgili tüm gerekli
spesifikasyonlar veya teknik þartnameler hazýrlanýr.
(7)
Baþka Bir Boru Hattý ile Kesiþme: Boru hattýnýn baþka bir boru hattý ile kesiþmesi durumunda; boru hattý inþaatý ek – 25’te yer alan (BOT-TYP-PL-0035-1/1-Rev.2- 02/07/2009)
numaralý BOTAÞ tipik çizimde gösterildiði gibi yapýlýr.
(8)
Yüksek Gerilim Hatlarýnýn Petrol ve Doðal Gaz Boru Hatlarýna Olan Mesafesi:
Trafolar ve katodik koruma tesisi ile etkileþim yaratabilecek
elektrik tesisleri içeren binalar kamulaþtýrma þeridine 30 -170 kV (170 kV dahil) için 20 metreden ve 170 - 420 kV (420 kV dahil) için 40 metreden daha yakýna gerekli
tedbirler alýnmadan yapýlamaz.
(9)
Enerji nakil hatlarý ile doðal gaz boru hatlarý arasýndaki asgari yaklaþým mesafeleri; zorunlu hallerde parelel geçiþler için parelellik
boyunca veya dik kesiþme durumunda
kesiþme noktasýnda toprak
seviyesinden 0,90 – 1 metre derinlikte olmak ve et kalýnlýðý en az 5 cm olmak kaydýyla, kesiþme noktasýnýn saðýnda ve solunda, 8’er metre geniþliðinde boru hattýnýn üzerini kaplayacak þekilde PVC ve PE
izole örtü serilmesi halinde ve diðer ek tedbirler alýnarak 8 inci fýkrada yer alan 20 metre mesafe 10 metreye, 40 metre
mesafe ise 30 metreye indirilebilir.
(10)
Enerji nakil hatlarý ile doðal gaz boru hatlarý arasýndaki emniyet mesafelerinin belirlenmesinde, CEN/TS
15280:2006 standardýnda yer alan Grafik-5’te belirtilen sýnýrlar geçerli olacak (50Hz-üç faz) ve buna göre oluþturulan ek-26’da yer alan sýnýrlara uyulacaktýr. Bu standardýn (6.4.4) paragrafýna göre; boru hattý üzerinde seçilen test noktalarýnda ölçülecek voltajýn (alternatif akým) toprak direnci 25 Ω (Ohm) metreden yüksek olan toprak türleri için 10 volt, toprak direnci 25 Ω (Ohm) metreden düþük olanlar için 4 volt sýnýrý aþýlmayacaktýr. Yapýlacak çalýþmanýn maddi yükü, mevcut tesisi olumsuz yönde etkileyen
kurum veya kuruluþ tarafýndan karþýlanýr.
(11)
Petrol ve doðal gaz boru hatlarýnýn emniyet þeridi içinde ve boru hattý kesitinin merkezinden itibaren 50 metreye kadar yakýnýndan; yüksek gerilim
enerji nakil hatlarýnýn paralel veya hattý kesecek þekilde geçirilmek istenmesi halinde BOTAÞ’tan izin alýnmak zorunludur. Kesiþme halinde; boru
hattýnýn korunmasý amacýyla ek – 27’de yer alan (BOT-TP-PL-0040-1/1-Rev. 2-02/07/2009)
BOTAÞ numaralý tipik çizimi dikkate alýnýr ve bu çizimde belirtilen özel plastik örtü (polietilen veya eþdeðer) kullanýlýr.
(12)
Ham petrol ve doðal gaz boru hatlarýnýn boru hattý dýþýnda kalan üniteleri veya
istasyonlarý ile lisanslý depolama tesisleri
(tank çiftlikleri, LNG ve yer altý gaz depolarý) emniyet þeridi içinde, dýþ duvardan itibaren 100 metre uzaklýða kadar;
a)
Katodik koruma tesisi ile etkileþim yaratabilecek
malzemeden bina,
b)
Yüksek ve orta gerilim trafolarýnýn kullanýmý, yüksek gerilim enerji nakil hatlarýnýn tesislerin
yakýnýndan geçiþi veya tesisi kesecek þekilde döþenmesi,
c)
Uzaktan kumandalý hat vanalarýný etkileyecek þekilde röle, GSM istasyonu
veya benzer tesisler,
BOTAÞ’tan izin alýnmaksýzýn yapýlamaz.
(13)
Hava hattý iletkenlerinin en büyük salgý durumunda üzerinden geçtikleri yerlere (petrol ve doðal gaz boru hatlarýna) olan en küçük düþey uzaklýðý; 30/11/2000
tarihli ve 24246 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Elektrik Kuvvetli Akým Tesisleri Yönetmeliði içerisinde yeralan Çizelge-8’e göre, hattýn izin verilen en
yüksek sürekli iþletme gerilimi ne olursa olsun (1 – 420 kV) 9 metreden az olamaz.
(14)
Mevcut enerji nakil hattý altýndan boru hattý geçmesi durumunda; boru hattýnýn döþenmesi ek – 27’de yer alan (BOT-TYP-PL-0040-1/1-Rev.2- 02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çiziminde gösterildiði gibi olur.
(15)
API 505 standardýna uygun olarak Grafik-104’e göre 7,5 metreye kadar olan mesafe; gaz boru hatlarý tesislerinin güzergâh alaný içerisinde yer alan her türlü elektrik teçhizatý patlayýcý ortamda kývýlcým çýkartmayan malzemeden olur.
(16)
Boru hattý güzergâh þeridi içerisinde hiçbir þekilde enerji nakil hattý direði yer almaz.
(17)
Boru hattý ile havai ve yer altý enerji nakil hattýnýn kesiþiminde, kesiþim açýsý en az 60 derece olmak üzere 90 dereceye mümkün olduðunca yakýn olur.
(18)
Boru hattýný kesen telekomünikasyon /
data kablolarý, enerji kablolarý, metalik su borularý gibi her türlü yer altý yapýsý boru hattý güzergâhýný mümkün olan en dik açýyla ve metalik olmayan
bir boru içerisinden geçirilir. Bu geçiþte yabancý yapý üzerinde ne tip bir hat olduðunu gösteren bir uyarý bandý serilir ve güzergâhýn giriþ ve çýkýþ noktalarýna iþaret konulur.
(19)
BOTAÞ tarafýndan tesis edilmiþ boru hatlarýna, aþýndýrýcý (korozif) þekilde tesir eden
boru hatlarý, topraklama tesisleri, demir yollarý, yüksek gerilim enerji nakil hatlarý gibi metalik yapýlarý tesis eden özel ve tüzel kiþiler, bu aþýndýrýcý etkileri giderecek tedbirleri almakla yükümlüdür.
(20)
Yüksek gerilim enerji nakil hatlarý (154 - 380 kV) boru hattý vent noktalarýna (hat vanasý, pig istasyonu gibi yerlerde bulunan) yatayda 100
metreden daha yakýn olamaz.
(21)
Boru hatlarýnýn demir yollarýndan paslanmaya yönelik olumsuz yönde etkilenmesini engellemek amacýyla, bu hatlar ile demir yollarý arasýndaki asgari mesafenin tespitinde, CEN/TS 15280:2006 standardýnýn ilgili bölümünde (7.2.2) belirtilen asgari sýnýrlar geçerli olur. Buna göre tanýmlanan asgari sýnýrlamalar þöyledir:
a)
Boru hattý ile demir yolu arasýndaki asgari
mesafe mümkün olduðunca 1000 metrenin
altýnda olamaz. Zorunluluk gereði bu asgari sýnýrýn altýnda olmasý durumunda ise etkilenme hesaplamalarý yapýlýr.
b)
Boru hatlarý eðer yerleþim alanlarýnýn bulunduðu sahalardan geçiyor ise, buralardaki toprak zeminde metal yapý içeren elektrik, iletiþim veya telekomünikasyon kablolarý, gaz ve su borularý gibi diðer altyapý tesislerinin
bulunma ihtimali nedeniyle,
bu tesislerin hatlara ait katodik koruma sistemlerini zayýflatýcý bir etki yapmasýndan dolayý, yukarýda bahsedilen bu mesafe asgari 300 metre olacak þekilde kýsa tutulabilir.
(22)
Ayrýca genel anlamda hem tasarým ve hem iþletme aþamasýnda, BOTAÞ boru hatlarýnýn yukarýda bahsedilen dýþ etkenlerden
etkilenme ihtimali sonucunda olasý tüm paslanma risklerine karþý korunmasý amacýyla; CEN/TS 15280:2006 standardýnýn ön gördüðü tüm tedbirler bu konudaki sorumlu birim ve/veya daire
baþkanlýðý tarafýndan alýnýr.
(23)
Valilik kontrolü veya belediye ve mücavir alan sýnýrlarý içinde plansýz veya yeni
planlanacak alanlarda, boru hattý üzerine gelecek þekilde boru üst kotundan
itibaren 60 cm’lik mesafeye toprak altýnda kalacak þekilde eni en az 50 cm olan sarý renkli ikaz bandý yerleþtirilmesi
zorunludur.
(24)
Ek-11’de yer alan tabloda belirtilen þartlar dýþýnda; ayný güzergâh içerisine döþenen ve birbirine
paralel geçen iki ham petrol
boru hattý arasýndaki asgari uzaklýk mesafesi Amerika Federal Düzenleme Kanunu
(CFR) 49 – Boru Hatlarý Risk Yönetimi kuralý (Paragraf
192.175) yer alan aþaðýdaki formüle göre hesaplanacaktýr:
C
= (3 D x P x F / 1000)
C
= Boru hatlarý arasýndaki minimum
mesafe (milimetre)
D
= Borunun dýþ çapý (milimetre)
P
= Azami müsaade edilebilir iþletme basýncý (kPa)
F
= Tasarým faktörü
(25)
Boru hatlarý üzerinde bulunan vana istasyonlarý, pompa veya kompresör istasyonlarý ve ölçüm istasyonlarýnýn etrafý tamamen tel çitle çevrilerek sarýlýr ve yetkisiz üçüncü þahýslarýn bu istasyonlarýn içine girmesi önlenir. Tel çitten itibaren
istasyon arasý asgari uzaklýk mesafesi (CFR)
49- Boru Hatlarý Risk Yönetimi kuralýnda (Paragraf 192.177) ve ek–28’de belirtildiði gibi olur.
(26)
Ýletim amaçlý doðal gaz boru hatlarý üzerine döþenen hat vanalarý arasýndaki uzaklýk mesafelerinin BOTAÞ tarafýndan tespitinde ASME B31.8 standardýnda (Paragraf 846.11)
yer alan ve ek–29’da belirtilen mesafelere uyulur.
(27)
Bu Yönetmelikte belirtilen özel durumlar hariç, boru hatlarýnýn yer altýnda bulunan üçüncü þahýslara ait baþka altyapý tesisleri ile kesiþmesi veya bunlara paralel gitmesi halinde, bu tesisler
ile BOTAÞ boru hattý arasýndaki mesafenin (CFR) 49 – Boru Hatlarý Risk Yönetimi kuralýna göre (Paragraf 192.325) asgari (30) santimetre (12 inç) olmasý gerekmektedir.
(28)
Topraklama sistemlerinden kaynaklanabilecek tehlikeli gerilimlerden boru
hattý tesislerini korumak ve uygun mesafelerin tespiti
ile çeþitli topraklayýcý tiplerine iliþkin hesaplamalar için 21/8/2001
tarihli ve 24500 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Elektrik Tesislerinde Topraklama Yönetmeliði hükümleri uygulanýr.
(29)
Bu Yönetmelikte belirtilen özel durumlar hariç, iletim boru hatlarýnýn baþka altyapý tesisleri ile
kesiþmesi halinde yere gömülü bulunan boru hattýnýn üzerinde bulunan asgari toprak tabakasýnýn kalýnlýðý (CFR) 49 Boru Hatlarý Risk Yönetimi kuralýnda (Paragraf 192.248) yer alan ve ek-30’da belirtilen þekilde olur.
Yerleþim bölgelerinden geçen boru
hatlarýnýn
planlanma ve yerleþtirme kurallarý
MADDE 9 – (1) Þehir içi yollarda ve meskûn yerlerde yer altýna kurulan BOTAÞ’a ait boru hatlarýnýn planlanmasý ve yerleþtirilmesinde güvenlik açýsýndan aþaðýdaki kurallara uyulur.
(2)
Yeraltýna döþenecek boru hatlarý, mevcut teknik
alt yapý veya planlanmakta olan diðer tesisler de göz önünde bulundurularak, birbiriyle uyum saðlayacak þekilde planlanýr ve inþa edilir.
(3)
Mevcut kurallara ve anlaþmalara aykýrý olmamak þartý ile mevcut tesisler korunur. Mevcut tesisin
kendisine veya iþletme kabiliyetine herhangi bir zarar gelmesi
ihtimali karþýsýnda, tesis sahibine haber verilir ve gerektiðinde o idarenin muvafakatý alýndýktan sonra yeni boru hattýnýn planlanmasý ve inþa edilmesi yoluna gidilir.
(4)
Boru hatlarý zorunluluk olmadýkça kamu arazisinden geçirilir.
(5)
Boru hatlarý, birbiri üzerine döþenmez. Daha yükseðe yerleþtirilmesi gereken
borular, topraðýn tabii yýðýlmasýndan kaynaklanan þevlerin içinden deðil, þevde zamanla meydana gelebilecek kaymalarýn doðuracaðý zararlardan
kurtarýlmasý maksadý ile daha güvenli güzergâhlardan geçirilir.
(6)
Yolun kenarlarýnda, aðaçlandýrma dýþýnda yeþil alan veya erozyon önleme kuþaðý mevcut olduðunda, gaz ve ham petrol borularý bunlarýn altýna yerleþtirilir. Bu da mümkün olmadýðýnda gaz ve
ham petrol borularý yaya kaldýrýmýna bitiþik gidiþ þeritleri altýna yerleþtirilir.
(7)
Yol yükleriyle yüklenmiþ trafik alaný altýndaki borulara semer biçiminde (TS 827) giydirilmiþ kapaklarýn kalýnlýklarý en az 1 metre olur. Ancak, özel hallerde daha ince boru örtüleri yapýlabildiðinde, boru hatlarýnýn alýnacak ilave tedbirlerle güvenliði saðlanýr.
(8)
Doðal gaz ve ham petrol boru hatlarýnýn, içme suyu ve pis su tesisatý borularýndan daha yükseðe; ancak 30 kV'ye kadar gerilim taþýyan kablolardan
da daha derine yerleþtirilmesi esastýr.
(9)
Doðal gaz ve ham petrol boru hatlarý açýk araziden götürülmelidir. Bu mümkün olmadýðýnda, öncelikle gaz ve
ham petrol boru hatlarý yan sokaklara veya yan þeritlere yerleþtirilir.
(10)
Toprak hareketine karþý, boru hattýnýn emniyeti için tehlikeli olabilecek zemin hareketi ihtimali
olan alanlarda, özel tedbirlerle boru hattýnýn emniyeti ek – 31’de yer alan (BOT-TYP-PL-0018-1/1-Rev.2- 02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çiziminde gösterildiði gibi saðlanýr. Sabitleme (ankraj) kitlelerinin tasarýmý uygun bir þekilde yapýlýr. Ýç bükey ve dýþ bükey (iç bükeye nazaran daha kritik olduðundan) sabitleme kitleleri ayrý ayrý tasarlanýr. Düþey sabitleme kitleleri (payanda ve ankraj amaçlý) diþli ve diþsiz olarak, kayma
ve devrilme emniyetlerinin hesaplanmasý ile birlikte
mutlaka tabii zemin kodu altýna inecek þekilde tasarlanýr. Gerekirse, düþey sabitleme kitlesinin zemine ankrajý için donatý kullanýlýr. Ayrýca, yatay
sabitleme kitleleri içinde gerekli tasarým hesaplarý yapýlýr.
(11)
Ýnsan, hayvan ve diðer faktörlerden gelmesi mümkün olabilecek tehlikelerden boru hattýný korumak için borularýn yerleþtirildiði araziden yerine
göre yüksek, derin ve suni yapýlarla tehdidin gelebileceði tarafa duvar,
set, demir-çelik ve betondan mamul bariyer veya engel,
sundurma, kanal gibi koruma tedbirleri alýnýr. Bununla birlikte, korunan yapýlar bu emniyet
mesafesi içinde bulunduðunda ve teknik
sebeplerden dolayý baþka imkân bulunmadýðýnda veya baþka bir taþýma hattýnýn da yapýmý ekonomik olmadýðýnda, borularýn bu emniyet aralýðý içinden geçirilmesine izin
verilir. Özel durumlarda teknik alt yapý tesislerinin korunmasý için yetkili merciler tarafýndan yürürlüðe konulan emniyet tedbirlerine uyulur. Doðal gaz ve ham petrol borularýnýn yerleþtirilmesinde
uyulmasý gereken emniyet mesafelerinin (koruma bölgelerinin) tespitinde aþaðýdaki esaslara uyulur:
a)
Doðal gaz ve ham petrol boru hatlarýnýn yerleþtirilmesinde,
korunmasý istenen yapýlarla boru
ekseninin her iki tarafýnda ayrý ayrý en az 7 metrelik bir emniyet mesafesi bulunur.
b)
Ancak, bununla birlikte söz konusu bu emniyet mesafeleri içinde korunmasý gereken alt yapý tesislerinin
yerleþtirilmeleri kaçýnýlmaz olduðunda, teknik ve ekonomik sebeplerden dolayý baþkaca bir çözüm de bulunamadýðýnda, bu emniyet bölgeleri içine bu tür borularýn yerleþtirilmesine izin verilebilir.
c)
Mecra (güzergâh) þeridi, genel olarak boru eksenin her iki tarafýnda ayrý ayrý en az 4’er metre olacaktýr.
d) Özel durumlarda yapýlarýn korunmasý için yetkili mercilerce yürürlüðe konulan emniyet tedbirlerine de uyulur.
e)
Boru hattý üst örtüsü kalýnlýðý arazi þartlarýna göre belirlenir.
f)
Yol trafiði yüküyle yüklenmiþ trafik alanlarý altýndaki borularýn üst örtüsü en az 1 metre kalýnlýðýnda olur.
g)
Demir yollarý, otoyol, devlet ve il yollarý, nehir yataklarý ve hava alanlarý altýna yerleþtirilen boru hatlarýnda uyulacak
esaslar bu Yönetmelik dikkate alýnarak önceden tespit edilir.
ð) Yeraltýna yerleþtirilen söz konusu boru hatlarýnýn yakýnýna, özel tedbirler alýnmaksýzýn borular yerleþtirildiðinde, bu borular arasýnda en az, kesiþmelerde 30 cm, ayný tür akýþkaný (doðal gazý veya ham petrolü) taþýyan borularýn paralel olarak döþenmesinde 30 cm ve farklý tür akýþkanlarýn (doðal gazýn ve ham petrolün) taþýnmasýnda kullanýlan borularýn (paralel olarak) yerleþtirilmesinde 50 cm
mesafe bulunur. Özel durumlarda % 100 kaynak dikiþi kontrolü gibi uygun tedbirlerin alýnmasý þartýyla bu mesafe, bina cephe hattýndan veya bina dýþ kenarýndan kaldýrým sýnýrýna kadar indirilebilir.
(12)
Aðaçlandýrýlmasý öngörülen alanlara boru hatlarýnýn yapýlmasýna iliþkin plan ve projelerin hazýrlanmasýnda, fidan gövdesinin dýþ yüzeyinden boru kanal kenarýna kadar ölçülmek üzere aradaki
mesafe en az 2,5 metre olmalýdýr. Bu mesafenin, söz konusu alanda
daha da aþaðýda tutulmasý mecburiyeti olduðunda, ara bölme duvarý gibi teknik tedbirlerle korunur.
(13)
Mutat uygulamada paralel ve kesiþmeli yerleþtirmelerde boru hatlarýyla teknik altyapý tesisleri arasýndaki yatay, düþey, net ve en küçük aralýklar BOTAÞ’a ait veya
kontrolündeki scada yer altý kablolarý hariç ek-32’de belirlenen þekilde olacaktýr. Ayrýca bu meskûn alanlarda yapýlacak boru hattý sistemlerinde
topraklama tesislerden kaynaklanabilecek tehlikeli gerilimlerden korunmak
ve uygun mesafelerin tespiti ile çeþitli topraklayýcý tiplerine iliþkin hesaplamalar için Elektrik Tesislerinde Topraklama Yönetmeliði hükümleri uygulanýr.
(14)
Bu madde meskûn mahallerin dýþýndaki alanlar
ile þehir içinden geçen devlet ve il yollarý altýna ve/veya bunlarýn çevresi altýna yerleþtirilen boru hatlarýnýn planlanmasý ve yerleþtirilmesi kurallarýný kapsamaz.
(15)
Bu maddede yer almayan diðer hususlarda TS 10618 sayýlý “Þehir Ýçi Yollarý – Teknik Alt Yapý Tesisleri – Planlama ve Yerleþtirme Kurallarý” standardý uygulanýr.
Boru hattý tesislerinin güzergâh seçimi
MADDE 10 – (1) BOTAÞ Entegre Yönetim Sistemi
Prosedürlerine uygun olarak yapýlacak güzergâh belirleme ve istimlâk iþlemleri 1/250.000, 1/100.000
ve 1/25.000 ölçekli haritalarda, varsa üst ölçek plan kararlarý da dikkate alýnarak ilgili daire baþkanlýðýnýn denetimi altýnda yapýlýr ve uygun bulunan güzergâh kamu, kurum ve kuruluþlarýyla görüþülerek kesinleþtirilir. Kesinleþtirme iþlemleri sýrasýnda Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanununun 27 nci maddesine göre Genelkurmay Baþkanlýðýnýn olumlu görüþü alýnýr.
(2) Doðal gaz boru hatlarý ve tesisleri güzergâhýnýn ve yerleþim yerlerinin seçiminde, Kamulaþtýrma Kanununun 7 nci maddesine dayanýlarak, arazi üzerinde yapýlacak inceleme
neticesinde ve aþaðýda belirtilen güzergâh seçim kriterleri de uygulanarak alternatifleri ile
birlikte inþaat ve iþletme kolaylýðý olan en ekonomik güzergâh olmasýna dikkat edilir.
(3)
Boru hattý güzergâhýnýn dere, yol, vadi tabaný geçiþleri için uygun yerler
tespit edilir. Çok dik iniþ ve çýkýþlardan, kayalýk, bataklýk ve heyelanlý zeminlerden
kaçýnýlýr ve güzergâh düzeç eðrilerine (eþyükselti) dik geçirilir. Boru hatlarýnýn dik yamaçlardan ve tepelerden geçmek zorunda kalmasý halinde, heyelan ve toprak kayma riski yüksek kýsýmlar jeoloji mühendisleri tarafýndan yapýlan etütler sonrasýnda tespit edilir. Ayrýca, bu noktalarýn güzergâh haritalarý üzerinde “kritik nokta’’ olarak iþaretlenir. Ýþletme aþamasýnda, kritik noktalar iþletmeler tarafýndan ayda bir kez kontrol edilir ve özellikle yoðun yaðýþlardan sonra olmak üzere kontroller
arttýrýlýr.
(4)
Güzergâh belirleme çalýþmalarýnda arazinin jeolojik yapýsý ve boru hattýna etki edebilecek
faylar, yeraltý sularý, sývýlaþma alanlarý, mevcut ve
potansiyel heyelan alanlarý gibi diðer unsurlar dikkate alýnýr.
(5) Güzergâhýn belirlenmesinde, çevresel anlamda önem arz eden ormanlar, sit alanlarý, sulak alanlar,
koruma statüsü olan alanlar, biyolojik çeþitlilik açýsýndan önem arz eden ekosistemler, kýyý ve sahil þeritleri ile özellikle verimli tarým arazilerinin seçilecek güzergâh üzerinde olmamasýna dikkat edilir.
(6)
Güzergâh, mümkün olduðunca yollara yakýn ve iþletme kolaylýðý olan, imar planý olmayan tarýma elveriþsiz arazilerden geçecek þekilde seçilir.
(7)
Güzergâhlarýn bitiþ noktalarý doðal gaz kullanacak sanayi tesisleri ve þehir daðýtýmlarý dikkate alýnarak kamu, kurum ve kuruluþlarý özellikle valilik ve belediyelerin görüþleri doðrultusunda sabit tesis yapýmýna uygun en az 50 metre x 50 metre büyüklüðünde alan olur ve yol, elektrik iþletme unsurlarýnýn da dikkate alýndýðý bir yerde bitecek þekilde güzergâh seçimi yapýlýr. Bu yerlerin jeolojik etütleri de yapýlýr. Boru hattý güzergâhý üzerinden çýkýþ alacak hatlar için de ayrým noktalarýna ayný iþlem yapýlýr.
(8)
Ýmar uygulamasý yapýlmýþ alanlardan zorunlu hallerde güzergâh geçirilmesi durumunda plandaki imar yollarý ve yeþil alanlardan yararlanýlýr.
(9) Ýmar planý yapýlmýþ ancak imar uygulamasý henüz yapýlmamýþ bölgelerde, hâlihazýr durum ile imar planý arasýnda farklýlýk çýkmasý durumunda, ilgili kurumlarýn ve idarenin görüþleri doðrultusunda çalýþma yapýlýr.
(10) Güzergâh, boru hattý yapým tekniðine uygun olacak þekilde belirlenir.
(11)
Otoyol, devlet ve il yollarý, demiryolu, nehir gibi alanlarda, boru hattý yapým tekniðine en uygun olan
yerlerden geçiþ yapýlýr ve ilgili kurumlardan geçiþ izni alýnarak güzergâh belirlenmesi yapýlýr.
(12)
Zeminde idareye ait mevcut olan boru hattýna paralel giden bölümünde mevcut boru hattýnýn kamulaþtýrma haritasýndaki ve/veya son
durum (as-built) koordinatlarýna göre aplikasyonu yapýlacak ve kontrol amacýyla da detektörle ve de en fazla 500 metre aralýklarla boru hattýnýn üzeri açýlarak mevcut boru
hattýnýn tespiti yapýlýr. Mevcut boru hattýnýn tespitinde, tereddüde düþülen yerlerde Ýdare tarafýndan istenildiði takdirde boru hattýnýn üzerinin açýlmasý, 500 metrenin altýnda Ýdarenin istediði sýklýkta boru hattýnýn üzeri açýlarak boru hattýnýn tespiti yapýlacaktýr.
(13)
Baraj ve göletlerde maksimum su kodu, nehir ve derelerde ise
taþkýn alaný sýnýrý dýþýna çýkýlmasýna dikkat edilir. Nehir ve dere yataklarý mümkünse dik geçilir.
(14)
Yabancý boru hatlarý, raylý ulaþým, enerji nakil hatlarý gibi katodik korumayý etkileyecek benzeri yapýlar için bu Yönetmelik hükümleri ile birlikte diðer ilgili teknik
standartlar dikkate alýnýr.
(15)
Tabiatýn ve canlýlarýn yaþamýnýn tehdit edilmemesine dikkat edilir.
(16)
Kazýdan çýkan üst örtü topraðý (0-20 cm)
dolguda kullanýlmaz ve üst örtü topraðý olarak deðerlendirilir.
(17)
Boru hattý yapým aþamasýndan sonra, tüm tesisin yapýldýðý son durumu gösteren güzergâh haritalarýndan sondurum
(as-built) oluþan bir dokümantasyon hazýrlanýr ve Coðrafi Bilgi
Sistemine (GIS) iþlenir.
Boru hattý tesislerinin özel güvenlik bölgesi
kapsamýna alýnmasý
MADDE
11 – (1) BOTAÞ ham petrol ve doðal gaz boru hatlarý ve bunlara ait
tesislerin güvenliði açýsýndan bu boru hatlarý ve tesisler
Askeri Yasak Bölgeler ve Özel Güvenlik Bölgeleri Kanunu kapsamýna alýnabilir.
(2)
Kamulaþtýrma yapýlan özel güvenlik bölgelerine ait
arazi BOTAÞ tarafýndan tel ve duvar
gibi engellerle çevrilir ve 100 ile 200 metre aralýklarla, ek - 33’te yer alan 60 cm x 90 cm ebadýnda beyaz zemin
üzerine kýrmýzý renkle “BOTAÞ Özel Güvenlik Bölgesi Girilmez” ibaresi ile bu ibarenin Ýngilizce ve Fransýzca yazýlýmý olan levhalar konur.
(3)
BOTAÞ boru hatlarý ve bunlara ait
tesislerin güvenliði, BOTAÞ Genel Müdürlüðünün kurumsal kalite, boru hatlarýnýn teknik emniyeti ve güvenlikli iþletimi faaliyetlerinden sorumlu daire baþkanlýðý tarafýndan bu Yönetmelik ile Askeri Yasak Bölgeler ve Özel Güvenlik Bölgeleri Kanunu ve
diðer ilgili mevzuat hükümlerine göre peryodik olarak denetlenir ve sonucu izlenir.
Boru hattý tesislerinin güvenli iþletimi
MADDE 12 – (1) Boru
hatlarýnýn güzergâhlarýnda güvenlik yollarýnýn yapýlmasý ve bu yollarýn sürekli ýslah edilerek bakýmlý durumda tutulmasý gerekir.
(2)
Boru hatlarýnýn güzergâh haritalarýnýn hazýrlanmasý, bu hatlarýn geçtiði yerlerde bulunan ilgili kamu kurum ve kuruluþlarýna harita ve koordinatlarýn verilmesi, ayrýca güzergâhýn geçtiði arazi sahiplerinin veya üçüncü þahýslarýn bu konuda gerektiði þekilde bilgilendirilmesi saðlanarak, ham
petrol veya doðal gaz boru hatlarýndaki sýzýntý, yangýn ve hýrsýzlýk gibi tehlikeli durumlarýn BOTAÞ’a acilen bildirilmesi saðlanýr.
(3)
Boru hattý tesislerinin katodik koruma donanýmýnýn iþler durumda olmasý saðlanýr ve tüm katodik koruma
tesislerinin performansý en azýndan yýllýk olarak test edilir. Ayrýca, besleme akým katodik koruma tesislerinin düzelticiler gibi güç kaynaklarý iki ayý aþmayacak aralýklarla kontrol edilir. Katodik koruma tesislerinin
sürekli çalýþmasýnýn saðlanmasý ve koruma deðerlerinin periyodik olarak kontrol edilmesi ve yýlda en az iki defa koruma potansiyeli deðerlerinin ölçülmesi; ek- 34’te yer alan
(BOT-TYP-PL-0210-1/7- Rev.2- 02/07/2009), ek- 35’te yer alan (BOT-TYP-PL-0210-2/7- Rev.2- 02/07/2009), ek -36’da yer alan (BOT-TYP-PL-0210-3/7- Rev.2- 02/07/2009), ek- 37’de yer alan (BOT-TYP-PL-0210-4/7- Rev.2- 02/07/2009), ek- 38’de yer alan (BOT-TYP-PL-0210-5/7- Rev.2- 02/07/2009), ek- 39’da yer alan (BOT-TYP-PL-0210-6/7- Rev.2- 02/07/2009) ve ek- 40’ta yer alan (BOT-TYP-PL-0210-7/7- Rev.2- 02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde gösterildiði gibi yapýlmasý zorunludur.
(4)
Boru hattý dýþ kaplamasý ise; “Yakýn Aralýk Potansiyeli Ölçüm Metodu’’ yoluyla 3 yýlda bir kontrol
edilir. Bu ölçümden sonra kaplama hasarýndan þüphelenilmesi durumunda, gerekli tamir iþi kapsamýný daha doðru bir þekilde öngörmek için en uygun
teknikle ölçüm gerçekleþtirilir.
(5)
Deniz geçiþlerinde boru hattýnýn paslanmaya karþý katodik korumasý; ek- 41’de yer alan (BOT-TYP-PL-0220-1/2- Rev.2- 02/07/2009) ve kara geçiþlerinde ise ek- 42’de yer alan
(BOT-TYP-PL-0220-2/2-Rev.2- 02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde gösterildiði gibi inþaa edilir.
(6)
Boru hatlarý için gerekli olan katodik koruma istasyonlarý ek- 43’te yer alan (BOT-TYP-PL-0230-1/1 Rev.2- 02/07/2009)
numaralý BOTAÞ tipik çiziminde gösterildiði gibi inþaa edilir.
(7)
Tesisin tasarýmý, yapýmý ve iþletmeye alýnmasýna iliþkin verilere ek olarak, akým çýkýþlarý ve koruyucu potansiyellere ait kayýtlar da tutulur. Her araþtýrmadan sonra veriler analiz edilecek ve en geç bir ay içinde düzeltici tedbirler
alýnacaktýr. Katodik koruma
tesisi kurulduðunda görevli mühendisin gerekli ölçümleri yapabilmesi için ihtiyaç duyulan cihazlar da iþletmelerde hazýr bulundurulur.
(8)
Besleme akým tesislerinde polarizasyon süresi içinde aþýrý korumayý önlemek için yapý potansiyeli ve trafo-doðrultucu (T/D) düzenli olarak kontrol edilmelidir. Yapýlacak T/D ölçümlerinin sýklýðý baþlangýçta 15 günde bir olup, eðilim belirlendikten sonra ölçümler arasýndaki süre uzatýlabilir ve istikrarlý duruma gelindikten sonra 2 veya 3 aylýk aralýða çýkarýlýr.
(9)
Polarizasyon süresi içinde tesisin
yetersiz olmasý riskine karþý düzenli olarak potansiyel kontrolleri yapýlýr. Karmaþýk bir boru hattý aðýnda kaplamanýn özdirencinin hesaplanmasý için veya akým geçiþi ve daðýlýmý hakkýnda veri toplamak
için hat akýmlarý ölçülür.
(10)
Paslanma belirtileri gösteren eski bir hatta kaplamanýn izolasyon deðerini anlamak için bir akým drenaj testi yapýlmasý genellikle en iyi ve en hýzlý yöntem olup, katodik koruma tesisi kurulduðunda borudan topraða potansiyel, doðrultucularýn voltaj ve akým ölçümleri ve mümkün olan yerde eriyen anotlarýn akým çýkýþlarý düzenli olarak kaydedilir.
(11)
Boru hatlarý güzergâhý boyunca periyodik olarak; boru hattýnýn fiziki durumunu
(hasar kontrolü), güzergâh þeridinin saðlamlýðýný (üçüncü þahýslarýn müdahalesinden uzak, heyelan veya toprak kaymasý gibi coðrafi tehlikelerin dýþýnda), olasý hýrsýzlýk olaylarýný denetlemek amacýyla motorlu araç, gece görüþ dürbünü, termal kamera gibi teçhizatlarla donanýmlý devriye ekibi kurulur. Bu devriye ekibi uygulamasý için BOTAÞ güvenlik birimleri ile birlikte ayrýca teknik
birimlerde çalýþan personelden de istifade edilir ve gerektiði takdirde kolluk kuvvetlerinden yardým istenir.
(12)
ANSI/ASME B31.4/8’e göre tasarlanan boru (örneðin; pig kapaný veya ana hat vana istasyonlarý çiti içindeki boru
tesisi) erozyon veya paslanmanýn olabileceði noktalarda görsel yollarla ve ultrasonik et kalýnlýðý ölçümleriyle (UT) yýllýk bazda denetlenir. Ýki yýldan sonra denetim sýklýðý iþletmelerden sorumlu ünite baþkanlýðý tarafýndan hazýrlanacak yýllýk boru hattý güvenlik planýna uygun hale getirilir. Yer üstündeki borularda paslanma belirlendiði zaman veya bozulmuþ kaplamadan þüphelenildiðinde; gömülü borular da denetlenir. En azýndan, her 10 yýlda bir harici kaplamanýn güvenliðini kontrol etmek
için gömülü borular belirli noktalarda açýða çýkarýlýr.
(13)
Ýzolasyon ekleri ve elektriksel izolasyon kapasiteleri,
kimyasal enjeksiyon tesisleri ile örnekleme noktalarý, enstrümantasyon, kontrol ve koruyucu ekipmanlar yýlda birer defa denetlenir ve ayarlarýn boru hattýnýn iþletme sýnýrlarý içinde kaldýðý kontrol edilir.
Ayrýca, basýnç rahatlatma vanalarý (PRV) her 2 yýlda bir, acil
durum kapama vanalarý (ESDV) yýlda 3 kere, ana
hat vana istasyonlarý 6 ayda bir olmak üzere yýlda 2 kere test edilir. Sahanýn durumu, ikaz iþaretleri ve çit ile anahtarlarýn mevcudiyeti de
kontrol edilir. Ýstasyonlarýn muhafaza altýnda tutulabilmesi için gerekli tel çitler ek-44’te yer alan (BOT-TYP-PL-0055-1/1-Rev. Rev.2- 02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çiziminde gösterildiði gibi inþaa edilir.
(14)
Boru hatlarýnýn iç kýsmýnýn sürekli olarak temiz kalmasýný saðlamak, bunun yanýnda iç ve dýþ paslanma durumunun teftiþi için ek- 45’te yer alan
tabloda belirten aralýklarda pig atýlmasý veya ultrasonik et kalýnlýðý ölçümünün (UT); ek – 46’da yer alan (BOT-TYP-PL-00150R-1/2- Rev.2- 02/07/2009), ek – 47’de yer alan (BOT-TYP-PL-00150R-2/2- Rev.2-
02/07/2009), ek – 48’de yer alan (BOT-TYP-PL-00160R-1/2 Rev.2-
02/07/2009)-, ek – 49’da yer alan (BOT-TYP-PL-00160R-2/2- Rev.2-
02/07/2009), ek – 50’de yer alan (BOT-TYP-PL-00170R-3/4- Rev.2-
02/07/2009) ve ek –51’de yer alan (BOT-TYP-PL-00170R-4/4- Rev.2-
02/07/2009) numaralý BOTAÞ tipik çizimlerinde gösterildiði gibi yapýlmasý gerekir.
(15)
Ultrasonik et kalýnlýðý ölçümleri yapýlmasý için dâhili paslanmanýn olmasý ihtimali en yüksek yerler seçilir. Ultrasonik
et kalýnlýðý ölçümleri el ile yapýlýr ve boru hattýnýn asgari 1 metrelik kýsmýný kapsar. Hasarlar belirlendiði zaman, detaylý bir hasar tespit haritasý oluþturmak için otomatik bir
ultrasonik et kalýnlýðý taramasý gerçekleþtirilir. Ýlk ölçüm borunun tüm çeperinden alýnýr. Hasar olmasý durumunda takip
denetimleri otomatikleþtirilir ve 6 ayda bir yapýlýr. Eðer bir hasar bulunmazsa, bir sonraki denetimde
kontroller ilave konumlarda gerçekleþtirilir.
(16)
Eðer hatlarda dâhili paslanmaya
rastlanýrsa, 6 ayda bir paslanma büyümesini izlemek için, seçilmiþ birkaç konumda (en az 2
adet) kalýcý ultrasonik et kalýnlýðý izleme çukuru oluþturulur. Paslanma
kuponu okumalarýný doðrulamak için, mevcut
paslanma izleme çukurlarýndan da ultrasonik
et kalýnlýðý ölçümleri alýnýr. Bu metod, kupon sonuçlarýnýn paslanma tasarým kriterinden
fazla paslanma gösterdiði tüm yerlerde kullanýlýr.
(17)
Boru hattý güzergâh þeridi (ROW) açýk bir þekilde iþaretlenir, hatta tam bir eriþim ve hat güzergâhý boyunca ulaþýmýn her zaman yapýlabilirliði saðlanýr. Güzergâh þeritleri veya mecralarý tüm engellerden ve hattýn güvenliðini tehdit edebilecek veya tam eriþimi engelleyecek üçüncü taraf faaliyetlerinden arýndýrýlýr. Güzergâhlar arazi veya havadan asgari ayda bir defa gözetlenerek kayýt altýna alýnýr. Bu düzenli gözetlemelerde; sýzýntýlar, üçüncü taraflarýn faaliyetleri, özellikle hafriyat
ve yetkisiz araç geçiþleri, geçiþ hakký þeridi, kuru nehir yataklarý ve yol geçiþlerinde borunun örtüsü ve konumu, toprak çökmesi, boru hattý iþaretleri ve bariyerlerinin durumu kontrol edilir.
(18)
Çevresel olarak hassas alanlardaki hatlarda arabayla
her hafta devriye gezilir. Diðer kýsýmlarda ise düzenli olarak ayda
bir kez arabayla devriye gezilir. Detaylý güzergâh þeridi veya mecra araþtýrmalarý yýllýk bazda gerçekleþtirilir ve güzergâh þeridi boyunca arazi kullanýmýndaki deðiþiklik ile nüfus yoðunluðu dikkate alýnarak emniyet mesafesi yeniden deðerlendirilir. Kurumuþ dere yataðý geçiþleri gibi özel noktalar daha
sýklýkla, örneðin aðýr bir yaðmurdan sonra
denetlenir. Yer üstü hatlarý, harici paslanma þüphelenilen yerlerde yýlda bir kere kontrol edilir. Hatlar desteklenir ve
esintiyle biriken kumdan temizlenir.
(19)
Ýletim hatlarýnda yapýlacak tamiratlar ile hot-tap çalýþmalarý bu konuda hazýrlanacak el
kitaplarý ve prosedürlere uygun olarak
gerçekleþtirilir.
(20)
Ham petrol ve doðal gaz boru hatlarýnýn ek-45’te belirtilen pig atma iþlemlerini yerine getirmek üzere iþletmeler bünyesinde teknik birimler oluþturulur, bu birimlerde çalýþan personelin eðitimleri 14 üncü maddede belirtildiði gibi düzenli olarak yapýlýr ve ihtiyaç duyulan cihaz ve
donanýmlar iþletmelerde hazýr tutulur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Acil Durumlarda Müdahale, Görevli Personelin Vasýflarý ve Eðitimi,
Mülki Ýdarelerle Ýþbirliði ve Ýhbarda Bulunanlara Verilecek Ödüller
Acil durumlarda müdahale
MADDE
13 – (1) BOTAÞ, tesislerinin her biri için (doðal gaz ve petrol) doðal afetlerden,
sabotajdan, bakým ve iþletme
eksikliklerinden yahut sair sebeplerden kaynaklanabilecek, topraða, su ve çevresine, havaya, bitki örtüsüne ve hayvanlara, yerleþim birimlerine yönelik tehlikeler için risk
analizlerini yapar. Risk analizlerine göre ortaya çýkmasý muhtemel acil durumlarý tanýmlayýp tespit eder. Acil durumlarýn ortaya çýkmasý durumunda krizi yönetecek organizasyonu
saðlayacak ve bu iþten sorumlu personele
gerekli eðitimi verecek ya da verdirir. Bu amaçla; iþletmelerde yýlda bir kez olmak üzere belirli bir senaryo dâhilinde acil müdahale ekipleri tarafýndan tatbikat yapýlýr. Tatbikat sýrasýnda tespit edilen eksiklikler en kýsa zamanda giderilir ve tatbikat sonucu bir rapor halinde Genel Müdürlüðe gönderilir.
(2)
Acil durumun mahiyet ve mahalline göre, müdahale edecek personel ve kullanýlacak ekipmanlarý da içeren hususlar boru hattý tesislerinin iþletilmesi ile ilgili uygulama el kitaplarýnda belirtilir. Bu kitaplar, tesislerin ilgili bölümlerinde kullanýma hazýr tutulur ve gerektikçe güncel hale getirilir. Ayrýca, acil durumlarda yapýlacak müdahaleler konusunda; “Acil Durum Prosedürü” (BOT-PRO-KÇB-GEN-111) dokümanýnda yer alan hususlara uyulur.
(3)
Acil durum esnasýnda ihtiyaç duyulacak
personel, donaným, alet ve malzemeler hazýr bulundurulur. Tesislerdeki potansiyel tehlikeler ve müdahale imkânlarý hakkýnda ilgili
makamlara bilgi verilir. Acil durum halinde, hazýrlanan el kitaplarý doðrultusunda gerekli emniyet tedbirleri alýnarak müdahale yapýlýr. Etki alanýndaki personel ve halkýn tahliyesi ile diðer gerekli önlemlerin alýnmasý için ilgili yerel makamlar ile eþ güdüm saðlanýr. Acil durum halinde, ilgili mevzuat doðrultusunda gerekli emniyet tedbirleri alýnarak sorumlu BOTAÞ birimleri tarafýndan müdahalede bulunulur.
(4)
Aydýnlatma üniteleri, yýkama makineleri, bariyerler, yað emici þilteler ve sorbentler, portatif depolama tanklarý, yangýn söndürme tüpleri ve kiþisel koruyucu donanýmý gibi gerekli acil müdahale donanýmlarýnýn istasyonlar ve terminallerde konteynýrlarýn içinde hazýr tutulmasý saðlanýr.
(5)
Ham Petrol ve doðal gaz boru hattý tesisleri hýrsýzlýk olaylarýna karþý gözetim ve denetim altýnda tutulmasý amacýyla telekomünikasyon veya
haberleþme ve SCADA gibi geliþmiþ son teknolojik teçhizatlarla donatýlýr. Hýrsýzlýk olaylarýný önlemeye yönelik caydýrýcý tedbirler için sorumlu kurum
ve kuruluþlarla etkin iþbirliði yapýlýr.
(6)
Ham Petrol ve doðal gaz boru hattý tesislerinin
deniz geçiþlerinde boru hatlarýnýn denize girdiði ve çýktýðý noktalarýn her iki tarafýnda, petrol ve gaz
boru hattý tesislerinin deniz kýyýlarýnda kurulan liman, iskeleler ile yeraltý ve yerüstü depolarý dahil terminal
tesislerine iliþkin acil müdahale planlarýnýn hazýrlanmasý ve olay meydana geldiðinde müdahaleye iliþkin tüm hazýrlýk çalýþmalarý 3/3/2005 tarihli
ve 5312 sayýlý Deniz Çevresinin Petrol
ve Diðer Zararlý Maddelerle
Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararlarýn Tazmini Esaslarýna Dair Kanun ve bu Kanun çerçevesinde çýkartýlan 26/4/2006 tarihli ve 26150 sayýlý Resmî Gazete’de yayýmlanan Deniz Çevresinin Petrol ve Diðer Zararlý Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararlarýn Tazmini Esaslarýna Dair Kanunun
Uygulama Yönetmeliði ile diðer ilgili mevzuat kapsamýnda yapýlýr.
Görevli
personel
MADDE 14 – (1)
Tesislerin iþletilmesinde, personelin görev tanýmý, eðitimi ve deðerlendirilmesi ile
eðitim yenileme sürelerini kapsayan
program hazýrlanýr.
(2)
Tesislerde görevli tüm personel; acil durum,
yanýcý sývý ve gazlarýn özellikleri ile potansiyel tehlikeler, yangýnla mücadele ve ilk yardým konusunda eðitilir. Ayrýca, ilgili personel kendi görev alanlarýnda uygulamalý eðitime tabi tutulur. Tesislerde, eðitimi baþarýlý þekilde tamamlayan personel görevlendirilir. Eðitim birimleri, merkezde ünitelerin, taþrada iþletme birimlerinin
görüþlerini alarak, yýllýk eðitim programýný en geç Ekim ayý sonuna kadar hazýrlar. Hazýrlanan eðitim programý müteakip yýlýn baþýndan itibaren yürürlüðe girer.
Mülki
idarelerle iþbirliði
MADDE 15 – (1) BOTAÞ, 11 inci maddenin üçüncü fýkrasýnýn (d) bendi çerçevesinde güvenliðini saðladýðý kendi boru
hattý tesislerine yönelik kendi güvenlik tedbirleri yanýnda, boru hatlarýnýn geçtiði veya tesislerin bulunduðu il ve ilçelerdeki mülki idarelerden
ilave güvenlik tedbirleri alýnmasýný talep eder. Bu amaçla BOTAÞ, gerek görülen araç, bilgi, belge ve
dokümanlarýn tedarikini saðlar. Mülki idareler ve/veya güvenlik birimleri ile yýlda 4 defadan az
olmamak üzere önceden kararlaþtýrýlan zamanlarda güvenlik toplantýlarý yapar.
Ýhbarda bulunanlara verilecek ödüller
MADDE
16 – (1) Boru hattý tesisleri için, doða risklerinden kaynaklanan hasarlar; toprak kaymasý, sel, deprem, kazý, hýrsýzlýk gibi etkenler ile bunlarýn neticesinde boru üzerindeki meydana gelebilecek ezilme ve bükülme veya sýzýntý gibi mevcut ve muhtemel tehditlerin ortadan kaldýrýlmasý veya zararýn artmasýnýn önlenmesi amacýyla yapýlacak ihbarlar için BOTAÞ tarafýndan ücretsiz ihbar hattý tesis edilir. Ýhbarda bulunmakla beraber, zararýn artmasýný veya muhtemel zararýn ortaya çýkmasýný önleyenlere BOTAÞ Ödül Yönergesine göre ödül verilebilir. Ýhbarda
bulunanlarla ilgili bilgiler gizli tutulur.
(2)
Boru hattý tesisleri ile ilgili üçüncü þahýs ve kurumlarý bilgilendirmeye yönelik tek sayfa el broþürleri hazýrlanýr. Bu broþürlerde boru hattýnýn taþýdýðý risk ve acil durumlarda haber verme konusu dâhil yapýlmasý gereken ilk iþlemler belirtilir.
(3)
Bu Yönetmelik kapsamýnda belirtilen
faaliyetlerde görevli BOTAÞ personeli ve
kendi kuruluþ mevzuatý uyarýnca bu faaliyetlerin güvenliðinden sorumlu olan diðer kamu personeline bu madde kapsamýnda ödül verilmez.
Ýhtilaf ve tereddüt halinde
yapýlacak iþlem
MADDE 17 – (1) Bu Yönetmeliðin uygulanmasý sýrasýnda BOTAÞ ile üçüncü þahýslar arasýnda çýkan ihtilaflarýn hallinde ve Yönetmelik hükümlerinin yorumlanmasýnda tereddüde düþülen konularýn açýklýða kavuþturulmasýnda Bakanlýk yetkilidir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeþitli ve Son Hükümler
Mevcut hat vanalarý ve kaçak tespit
programý kullanýmý
GEÇÝCÝ MADDE 1 – (1) Bu Yönetmelikte belirtilen niteliðe uymayan hat
vanalarýnýn bu Yönetmelikte
belirtilen niteliklere uygun olanlar ile deðiþtirilmesine iliþkin uygulama planý bu Yönetmeliðin yürürlüðe girdiði tarihten
itibaren iki ay içinde hazýrlanýr.
(2)
Ham petrol ve/veya doðal gaz boru hatlarýnda henüz kaçak tespit programý kullanýlmayan terminallere ve istasyonlara yönelik uygulama
planý bu Yönetmeliðin yürürlüðe girdiði tarihten
itibaren iki ay içinde hazýrlanýr.
El kitaplarýnýn hazýrlanmasý ve uygulama planý
GEÇÝCÝ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik gereðince hazýrlanmasý gereken el kitaplarý bu Yönetmeliðin yürürlüðe girdiði tarihten
itibaren altý ay içinde hazýrlanýr.
(2)
Doðal gaz petrol boru hatlarýnýn güzergâh haritalarýnýn sayýsallaþtýrýlmasý ile “Mecra ve Emniyet Þeridi Dosyasýnýn” EPDK’ya onaylattýrýlmasý ile bu Yönetmelik ile
getirilen pig atýlmasý gibi diðer periodik iþlerin yapýlmasýna iliþkin uygulama planý bu Yönetmeliðin yürürlüðe girdiði tarihten
itibaren iki ay içinde hazýrlanýr.
Yürürlük
MADDE 18 – (1) Bu Yönetmelik yayýmý tarihinde yürürlüðe girer.
Yürütme
MADDE 19 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakaný yürütür.
Yönetmeliðin eklerini görmek için týklayýnýz
|