Sermaye Piyasası Kurulundan:
KALDIRAÇLI ALIM SATIM
İŞLEMLERİ VE BU İŞLEMLERİ
GERÇEKLEŞTİREBİLECEK
KURUMLARA İLİŞKİN
ESASLAR HAKKINDA
TEBLİĞ
(SERI: V, NO:125)
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam,
Dayanak, Tanımlar
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, 6111 sayılı Kanun’la
değişik 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının
(g) bendi uyarınca, döviz, mal, kıymetli maden ve Kurulca belirlenecek
diğer varlıkların ticari amaçla kaldıraçlı alım satımı, alım satımına
aracılık ve bu işlemlerin gerçekleştirilmesine yönelik hizmetlere ilişkin
esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Kaldıraçlı alım satım işlemlerine ilişkin
olarak;
a) Müşterilerden gelen emirlerin doğrudan kabul
edilmesi ve/veya gerçekleştirilmesi,
b) Müşterilerden gelen emirlerin temsilci
sıfatıyla kabul edilmesi ve bu emirlerin gerçekleştirilmek üzere başka
kuruluşlara yönlendirilmesi,
c) Başka bir kuruluşun kaldıraçlı alım satım
işlemlerine ilişkin olarak sunduğu hizmetlerin yatırımcılara tanıtımı,
sözleşme akdedilmesine aracı olunması veya sözleşme yapmak isteyen
tarafların komisyon karşılığında bir araya getirilmesi,
bu Tebliğ hükümlerine tabi olur.
(2) Aşağıda belirtilen iş ve işlemler bu Tebliğ
kapsamında değildir:
a) Kaldıraçlı alım satım işlemlerine konu
edilebilecek varlıkların fiziki alım satımı ve borsalarda ve borsalar
dışında gerçekleştirilen her türlü vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmeleri ile türev araç işlemleri,
b) Bankalararası
piyasada yapılan işlemler ile bankalar tarafından aracı kurumlara likidite sağlanması amacıyla
yapılan işlemler.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Tebliğ, 2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanununun 30 uncu maddesinin (g) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Tebliğde geçen;
Kanun
|
:
|
28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı
Sermaye Piyasası Kanununu,
|
Kurul
|
:
|
Sermaye Piyasası Kurulunu,
|
Yetkili Kuruluş
|
:
|
Kaldıraçlı
alım satım faaliyetinde bulunmak üzere Kurulca yetkilendirilmiş aracı
kurum ve vadeli işlemler aracılık şirketlerini,
|
Kaldıraç
oranı
|
:
|
İşlem yapmak
için yatırılan teminat tutarı karşılığında alınabilecek pozisyon tutarını
gösteren oranı,
|
Kaldıraçlı
alım satım işlemi
|
:
|
Yatırılan
teminat tutarı karşılığında, her türlü döviz, mal, kıymetli maden ve
Kurulca belirlenecek diğer varlıkların kaldıraçlı olarak elektronik
ortamda alım satımı işlemlerini,
|
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Faaliyet Esasları
Kaldıraçlı alım satım
işlemlerine ilişkin faaliyet şartları
MADDE 5- (1) Bu Tebliğin 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan faaliyetler, Kuruldan yetki
belgesi almak kaydıyla münhasıran aracı kurumlar tarafından
gerçekleştirilir.
(2) Bu Tebliğin 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında piyasa yapıcılığı
faaliyetinde bulunacak aracı kurumların;
a) Alım satım aracılığı ve türev araçların alım
satımına aracılık yetki belgesine sahip olmaları,
b) Kurulun Seri: V, No: 34 sayılı Aracı
Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Hakkında
Tebliğinin 7 nci maddesi uyarınca bu faaliyetler
için öngörülen asgari özsermaye yükümlülüğünü
yerine getirmiş olmaları,
c) Bünyelerinde kaldıraçlı
alım satım işlemlerinin denetim ve kontrolünden sorumlu olmak üzere 4
yıllık lisans eğitimi veren kurumlardan mezun ve Kurulun lisanslamaya
ilişkin düzenlemeleri uyarınca türev araçlar lisans belgesine sahip
kaldıraçlı alım satım işlemleri ihtisas personelinin bağlı olduğu ve finans
piyasalarında en az 3 yıllık deneyime sahip bir birim yöneticisinin
istihdam edilmiş olması,
ç) Bünyelerinde 4 yıllık lisans eğitimi veren
kurumlardan mezun, Kurulun lisanslamaya ilişkin düzenlemeleri uyarınca
türev araçlar müşteri temsilcisi lisans belgesine sahip yeterli sayıda
müşteri temsilcisi ile türev araçlar muhasebe ve operasyon lisans belgesine
sahip, en az lise mezunu muhasebe ve operasyon sorumlusunun istihdam
ediliyor olması,
d) Kaldıraçlı alım satım
işlemlerinin yürütülmesi için yeterli mekân ve teknik donanımın sağlanmış,
hizmet birimlerinin ve iç kontrol sisteminin kurulmuş, faaliyetin
yürütülmesi için personelin buna uygun görev tanımları ile yetki ve
sorumluluklarının belirlenmiş, muhasebe kayıt, bilgi ve belge sistemi ile
düzenli iş akışı ve haberleşmeyi sağlayacak organizasyonun sağlanmış,
kaldıraçlı alım satım işlemlerine ilişkin risk ölçüm mekanizmasının
oluşturulmuş, anlık olarak fiyatlardaki değişimleri dikkate alarak müşteri
bazında oluşan riskleri kontrol edebilecek, gerekli teminatları
hesaplayabilecek, ortaya çıkan risklere karşı müşterilerin uyarılmasını
sağlayacak bilgi işlem altyapısının oluşturulmuş olması,
gereklidir.
(3) Bu Tebliğin 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen faaliyetlerde
bulunacak aracı kurumların;
a) Kurulun Seri: V, No: 34 sayılı Aracı
Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Hakkında
Tebliğinin 7 nci maddesi uyarınca bu faaliyet
için öngörülen asgari özsermaye yükümlülüğünü
yerine getirmiş olmaları,
b) Bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde
yer verilen nitelikleri haiz bir birim yöneticisi ile (ç) bendinde sayılan
şartları taşıyan en az bir adet müşteri temsilcisi ile muhasebe ve
operasyon sorumlusu istihdam etmesi,
c) Faaliyetin yürütülmesi
için yeterli mekân, teknik donanım ve organizasyonun sağlanmış, hizmet
biriminin oluşturulmuş ve personelin görev tanımları ile yetki ve
sorumluluklarının belirlendiği iç kontrol sisteminin kurulmuş ve anlık
olarak fiyatlardaki değişimleri dikkate alarak müşteri bazında oluşan
riskleri kontrol edebilecek, gerekli teminatları hesaplayabilecek, ortaya
çıkan risklere karşı müşterilerin uyarılmasını sağlayacak bilgi işlem
altyapısının oluşturulmuş olması,
zorunludur.
4) Bu Tebliğin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde
belirtilen faaliyetlerde bulunacak kuruluşların ise bünyelerinde bu
Tebliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde sayılan şartları
taşıyan en az bir adet müşteri temsilcisi bulundurması ve faaliyetin
yürütülmesi için yeterli mekân, teknik donanım ve organizasyonun sağlanmış,
hizmet biriminin oluşturulmuş ve personelin görev tanımları ile yetki ve
sorumluluklarının belirlendiği iç kontrol sisteminin kurulmuş olması
gereklidir.
5) Kurul, gerekli görmesi halinde kaldıraçlı
alım satım işlemleri faaliyetinde bulunacak kurumların bilgi işlem
altyapısının bağımsız bir veya daha fazla kuruluş tarafından denetlenmesini
talep edebilir.
Kaldıraç oranı ve
teminatlar
MADDE 6- (1) Bu Tebliğ kapsamındaki işlemlerde
müşterilere uygulanacak kaldıraç oranı 100:1’i geçemez. Kurul gerekli
gördüğü hallerde bu oranı değiştirme ve varlık bazında kaldıraç oranı
belirleme yetkisini haizdir.
(2) Kaldıraçlı alım satım işlemlerine başlamadan
önce, uygulanacak kaldıraç oranı birinci fıkrada yer alan oranı geçmemek
kaydıyla aracı kurumlarla müşteriler arasında serbestçe belirlenir. Söz
konusu oranın daha sonra değiştirilebilmesi için tarafların yazılı onayı
gereklidir.
(3) Kaldıraçlı alım satım işlemlerinde yalnızca
%100’üne kadar nakit olarak Türk Lirası ve konvertibl
döviz teminat olarak kabul edilir.
(4) Teminat oranının hesaplanması, teminat
takibi ve teminat tamamlama yükümlülüğü ile pozisyonların otomatik
kapanmasına ilişkin esaslar ve teminat olarak yatırılan nakdin başka bir
para birimine çevrilmesinde esas alınacak kurlar çerçeve sözleşmede
belirlenir.
(5) Teminatlar rehnedilemez,
kullanım amaçları dışında tasarruf edilemez, üçüncü kişilere devredilemez.
(6) Teminatların saklanmasına ilişkin esaslar
Kurulca belirlenir.
Müşteri tanıma kuralı
MADDE 7- (1) Yetkili kuruluşlar, 5549 sayılı Suç
Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat
hükümleri uyarınca hesap açmadan önce müşterilerinin kimlik bilgilerini
tespit ederler.
(2) Müşterek hesaplarda kimlik tespiti her bir
hak sahibi için ayrı ayrı yapılır.
(3) Müşteri hesabına, müşteri dışında sadece
müşteri tarafından noter marifetiyle düzenlenmiş vekaletname
ile yetkilendirilmiş kişiler tarafından işlem yapılabilir. Vekilin kimlik
bilgilerinin birinci fıkra çerçevesinde tespiti zorunludur.
(4) Yetkili kuruluşlar ayrıca müşterilerinin
risk ve getiri tercihleri, yatırım amaçları ve mali durumları hakkında
yeterli bilgiye sahip olmak amacıyla standart formları geliştirmek, bu
formlarda yer alan bilgileri güncelleştirmek ve formları saklamak
zorundadırlar. Müşterilere bu bilgilerin risk tercihlerinin ölçülmesi
amacıyla istendiğinin bildirilmesi, müşterinin bilgi vermekten kaçınması
halinde sorumluluğun kendisine ait olacağı konusunda uyarılması ve bilgi
vermek istemediğine ilişkin yazılı beyanının alınarak müşterinin çerçeve
sözleşmeleriyle birlikte saklanması gereklidir.
Çerçeve sözleşmelere
ilişkin esaslar
MADDE 8- (1) Aracı kurumlar, bu Tebliğin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
kaldıraçlı alım satım işlemlerine başlamadan önce, müşterileriyle yazılı
bir sözleşme yapmak zorundadır. Bu sözleşmede yer verilmesi gereken asgari
unsurlar Kurulca belirlenir. Bu sözleşme, aracı kurumla müşterisi
arasındaki ilişkiyi genel olarak düzenleyen, başlangıçta bir kez akdedilen
ve münferit işlemlerin esasını oluşturan bir çerçeve anlaşmasıdır.
(2) Çerçeve sözleşmeler müteselsil sıra numaralı
ve en az iki nüsha olarak düzenlenir ve bir örneği müşterilere verilir.
(3) Sözleşmeye taraf olan müşterinin ya da
müşterilerin, devir, birleşme, veraset, müşterek hesaplara yeni hak
sahiplerinin dahil olması ya da mevcutlardan
bazılarının ayrılması gibi nedenlerle değişmesi halinde sözleşmenin
yenilenmesi zorunludur.
(4) Çerçeve sözleşmelerde sermaye piyasası mevzuatına
aykırı hükümler ile müşterilerin haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve
aracı kurumlar lehine tek taraflı olağanüstü haklar sağlayan hükümlere ve
emirlerin ispatının müşteriye yüklenmesine ilişkin hükümlere yer verilemez.
Sözleşmelerde hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler uygulanır.
(5) Bu
Tebliğin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendi kapsamında faaliyetlerde bulunacak aracı kurumların ise
müşterileriyle verilecek hizmetlerin niteliğine göre karşılıklı olarak
tarafların hak ve yükümlülüklerini içeren bir sözleşme akdetmeleri
zorunludur. Bu bent kapsamında, yurt içinde yerleşik bir kuruluşun ve/veya
ilgili ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almış yurtdışında
yerleşik bir kuruluşun temsilcisi veya aracısı olarak faaliyette bulunacak kuruluşların
müşterileri ile akdedecekleri çerçeve sözleşmelerde yer alacak asgari
unsurlar Kurulca belirlenir.
Faaliyetlerin
sürdürülmesine ilişkin diğer esaslar
MADDE 9- (1) Bu Tebliğin 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında faaliyetlerde
bulunacak aracı kurumların;
a) Seri:V, No:68 sayılı
Aracı Kurumlarda Uygulanacak İç Denetim Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında
Tebliğin 10 ve 11 inci maddelerine uygun olarak, kaldıraçlı alım satım
işlemleri faaliyetine ilişkin tüm politika ve prosedürlerini yazılı hale
dönüştürmeleri,
b) Kullanacakları bilgi işlem altyapısının;
(i) Gerçekleşmeyen, iptal edilen ve değiştirilen
emirler de dahil olmak üzere, gerçekleştirilen tüm
işlemlere ilişkin tarih, zaman, miktar, fiyat ve diğer tüm unsurların ve
hesap hareketlerinin anlık olarak kaydedilmesine,
(ii) Müşterilerin
teminatlarını, alacak ve borçlarını, açık pozisyonlarını ve kar zarar
durumlarını anlık olarak takip etmelerine ve gerekli risk kontrollerini
yapmalarına,
(iii) Tüm emirleri
alınış zamanına göre sıralanmasına,
imkan verecek nitelikte olması,
c) Kaldıraçlı alım satım
işlemlerinde kullanılacak bilgi işlem altyapısının kapasite ve güvenliği
konusunda periyodik kontrolleri yapmaları, herhangi bir sistematik hatada
verilerin güvenliğinin ve işlemlerin devamının sağlanması için işlemlerin
yapıldığı kurulu alandan farklı bir yerde verilerin depolandığı sunucuların
yer aldığı bir sistemin kurulması ve verilerin burada yedeklenmesi, platforma gelebilecek tehditleri minimum
düzeye indirecek tedbirlerin alınması,
ç) Elektronik işlem platformunun müşteri rızası
olmaksızın üçüncü kişilerce kullanımını engellemeye yönelik gerekli
güvenlik tedbirlerinin alınması,
d) Elektronik işlem platformu ile müşteri
arasındaki veri iletişiminin yetkisiz kişilerce dinlenmesi veya kesilmesi
ile verilerin değiştirilmesinin engellenmesi için gerekli bilgi güvenliği
tedbirlerinin alınması,
e) Müşteri alacaklarının, müşteri talebi
üzerine, aracı kurum tarafından en geç 2 iş günü içinde tam ve nakden
ödenmesi,
şarttır.
Emir iptali
MADDE 10- (1) Gerçekleşmiş müşteri emirleri aracı
kurumlarca iptal edilemez veya değiştirilemez. Ancak;
a) İtiraz üzerine müşteri lehine bir iyileştirme
yapılması amacıyla,
b) İşlem platformunda meydana gelen teknik bir
sorun nedeniyle ortaya çıkan müşteri mağduriyetinin giderilmesi amacıyla,
c) Müşteri emrinin alınması sonrasında, aracı
kurumun söz konusu emre ilişkin olarak başka bir kuruluş nezdinde korunma
amaçlı olarak almış olduğu pozisyonun karşı tarafça iptal
edilmesi veya fiyatının değiştirilmesi durumunda,
emir iptali veya fiyat değişikliği yapılabilir.
(2) Aracı kurum, birinci fıkranın (b) bendi
kapsamında bir işlem tesis etmek isterse, teknik sorundan olumsuz olarak
etkilenmiş olan tüm müşteriler için söz konusu uygulama gerçekleştirilir.
Birinci fıkranın (c) bendi kapsamında bir emir iptali veya fiyat
değişikliği gerçekleştirilmesi halinde ise, ilgili müşterilere gerekçesi
ile birlikte en seri iletişim aracıyla bildirim yapılır.
(3) Bekleyen emirlerin hangi koşullar altında
iptal edilebileceğine veya fiyatlarının değiştirilebileceğine ve müşteri
hesaplarının hangi koşullarda işleme kapatılabileceğine ilişkin hususlar
çerçeve sözleşmede belirlenir.
Kaldıraçlı alım satım
işlemleri birim yöneticisinin görevleri
MADDE 11- (1) Doğrudan genel müdüre ya da genel müdür
yardımcısına bağlı olarak çalışacak olan kaldıraçlı alım satım işlemleri
birim yöneticisi;
a) Günlük olarak tüm kaldıraçlı alım satım
işlemlerinden kaynaklanan riskleri takip etmekle ve söz konusu risklere,
risklerin olası sonuçlarına ve alınması gereken önlemlere ilişkin olarak
her gün genel müdüre ya da genel müdür yardımcısına, aylık olarak da
yönetim kuruluna yazılı rapor sunmakla,
b) Aracı kurumların mali durumunu zayıflatacak
veya olağandışı sonuçlar doğuracak herhangi bir durumun varlığının tespit
edilmesi halinde hazırlayacağı raporu en kısa zamanda yönetim kuruluna
sunmakla,
c) Tebliğin 9 uncu maddesinin c bendinde yer
alan hususların yerine getirildiğini teyit etmekle,
ç) Bu Tebliğin 19 uncu maddesinin son fıkrası
uyarınca aracı kurumlarca kamuyu aydınlatmaya yönelik olarak yapılacak
bildirimlerin doğruluğunu teyit etmekle,
d) Bu Tebliğin 20 nci
maddesi kapsamında yapılacak yayın, ilan, duyuru ve reklamların mevzuat
hükümlerine uyumunu kontrol etmekle,
yükümlüdür.
Faaliyetler sırasında
uyulması gereken ilkeler
MADDE 12- (1) Yetkili kuruluşlarca, kaldıraçlı alım satım
işlemlerine ilişkin olarak;
a) Müşterilere adil ve dürüst davranılması,
b) Müşterileri ile aralarında ortaya çıkabilecek
çıkar çatışmaları konusunda yeterli bilgilendirme ve şeffaflığın
sağlanması,
c) İşlemlerin gerçekleştirileceği fiyatların
genel piyasa koşulları ile uyumlu olarak nesnel bir biçimde belirlenmesi,
ç) Aracı kurum tarafından başka bir kuruluşa
iletilmek üzere alınan müşteri emirlerinin, aracı kurumun kendi hesabına
veya ilişkili kişilerin hesabına verilen aynı fiyatlı emirlerden öncelikli
olarak yerine getirilmesi,
d) Yatırılan teminat tutarlarının üzerinde bir
kayba uğratacak şekilde müşterilere işlem yaptırılmaması,
e) Ortak, yönetici, ihtisas personeli ile
müfettiş ve Türk Ticaret Kanunu uyarınca atanan denetçilerinin işleri
dolayısıyla yetkili kuruluş ve müşterileri hakkında öğrendikleri bilgilere
ilişkin olarak sır saklama yükümlülüğüne riayet etmeleri
esastır.
Kaldıraçlı alım satım
işlemlerine yönelik işlem aracılığına ilişkin esaslar
MADDE
13- (1) Aracı kurumlar, Tebliğin
2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi
kapsamındaki faaliyetleri, Kurulca bu Tebliğin 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen faaliyetlerde
bulunmak üzere yetkilendirilmiş yurt içinde yerleşik bir kuruluşun ve/veya
ilgili ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almış yurtdışında
yerleşik bir kuruluşun temsilcisi veya aracısı olarak yerine
getirebilirler.
(2) Tebliğin 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında aracı kurumların
yurtdışında yerleşik bir kuruluşun temsilcisi veya aracısı olarak
yürütecekleri faaliyetler, Kurulca belirlenen piyasalarda, Kurul ve ilgili
piyasalar tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde gerçekleştirilir.
(3) Bu madde kapsamındaki faaliyetlere
başlanabilmesi için Kuruldan yetki belgesi alınması zorunludur.
Kaldıraçlı alım satım
işlemlerine yönelik tanıtım aracılığına ilişkin esaslar
MADDE 14- (1) Yetkili kuruluşlar, Tebliğin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında,
Kurulca yetkilendirilmiş yurt içinde yerleşik bir kuruluşun kaldıraçlı alım
satım işlemlerine ilişkin olarak sunduğu hizmetlerin yatırımcılara
tanıtımı, sözleşme akdedilmesine aracı olunması veya sözleşme yapmak isteyen
tarafların komisyon karşılığında bir araya getirilmesi faaliyetlerini
yerine getirebilirler.
(2) Söz konusu faaliyete ilişkin olarak lehine
faaliyet gösterilecek kuruluş ile temsilci olacak yetkili kuruluş arasında
sözleşme imzalanması şarttır.
(3) Yetkili kuruluşlar tarafından bu madde
kapsamındaki faaliyetlere ilişkin olarak müşterilere sözleşme ve formların
imzalatılması ve müşterilerin sözleşme ve formlarda yer alan hükümlere
ilişkin olarak doğru bir şekilde bilgilendirilmesi hususlarında temsilci veya
aracı olan kuruluş ile lehine faaliyet gösterilen yetkili kuruluş müteselsilen sorumludur.
(4) Hesapların açılışına ilişkin olarak
temsilcisi veya aracısı olunan kuruluşa gönderilen tüm belgelerin yetkili
kuruluş nezdinde birer örneğinin hıfzedilmesi ve Kurul ya da hesap sahibi
müşterilerce talep edilmesi durumunda, açılan hesaplara ve bu hesaplardan
gerçekleşen işlemlere ilişkin belgelerin yetkili kuruluş tarafından ibraz
edilmesi zorunludur.
(5) Bu madde kapsamındaki faaliyetlere
başlanabilmesi için Kuruldan yetki belgesi alınması zorunludur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kaldıraçlı Alım Satım
İşlemlerinin Belge ve Kayıt Düzeni
Emirlerin alınması ve
kaydedilmesi
MADDE 15- (1) Aracı kurumlar tarafından, bu Tebliğin 2 nci maddesinin (a) ve (b) bentleri kapsamında faaliyet
gösterilmesi durumunda, müşteri emirlerine ilişkin olarak bu maddenin
ikinci fıkrasında yer alan tüm bilgilerin kaydedilmesi ve Kurulca veya
müşterilerce talep edildiğinde ibraz edilmesi zorunludur.
(2) İptal edilen, gerçekleştirilmeyen ve
değiştirilenler de dahil olmak üzere elektronik
ortamda alınan tüm emirlere ilişkin olarak tutulacak kayıtların;
a) İşleme konu varlık,
b) Emir tipi,
c) Emrin alım ya da satım emri olduğu,
ç) Emrin fiyat ve miktarı,
d) Emrin alındığı tarih ve zaman,
e) Emrin gerçekleştirildiği tarih, zaman, fiyat
ve miktar,
f) Her bir emrin alındığı müşterinin hesap
numarası,
g) Emrin gerçekleştirildiği anda elektronik
işlem platformunda oluşan fiyat,
bilgilerini içermesi zorunludur.
(3) Müşterilerden yazılı olarak veya telefon ve benzeri
iletişim araçları ile emir alınması durumunda, emirlerin alındıkları anda
emre ilişkin olarak bu maddenin ikinci fıkrasında yer alan bilgilerin yer
aldığı bir emir formunun düzenlenmesi zorunludur. Yazılı olarak alınan
emirlere ilişkin olarak düzenlenen emir formlarında müşteri imzasının
bulunması zorunludur.
(4) Emir formlarında emrin alındığı tarih ile
mümkün olan en küçük birimde zamanı gösteren bir ibarenin konulması
şarttır.
(5) Aracı kurumlarca telefon
ile alınan müşteri emirlerine ilişkin ses kayıtlarının, faks yoluyla alınan
emirlere ilişkin talimatın ve gün içinde faks ile iletilen tüm emirlerin
aracı kuruma ulaştığı tarih ve zaman bilgilerini içeren toplu dökümün,
internet üzerinden alınan emirlerde tarih, zaman ve müşteri bazında olmak üzere
emri ileten müşterilere ilişkin IP (Internet Protokol) numaraları
kayıtlarının, her ne türlü olursa olsun elektronik ortamda diğer şekillerde
alınan emirlerde emri veren kaynağı gösterecek şekilde gerekli elektronik log kayıtlarının, emri alan aracı kurumlarca tutulması
ve elektronik ortamda tutulan verilerin gerektiğinde yazılı hale
dönüştürülebilecek şekilde olması kaydıyla, kaldıraçlı alım satım
işlemlerine ilişkin tüm belge ve kayıtların 5 yıl süreyle saklanması
zorunludur.
(6) Saklanması gereken belge ve kayıtlardan
ihtilaflı olanların yukarıda belirtilen süre ile kayıtlı olmaksızın ihtilaf
sonuçlanıncaya kadar muhafazası zorunludur.
Müşteri hesaplarına
ilişkin olarak tutulacak kayıtlar
MADDE 16- (1) Aracı kurumlar tarafından müşteri
hesaplarına ilişkin olarak tutulacak kayıtların anlık olarak müşteri
bazında;
a) Hesaplarda gerçekleşen tüm kaldıraçlı alım
satım işlemlerine,
b) Tüm varlık giriş, çıkış ve transferlerine,
c) Kapanan pozisyonlarda oluşan kesin kar ve
zarar tutarlarına,
ç) Açık pozisyonlara ilişkin olarak potansiyel
kar ve zarar tutarlarına,
d) Hesaplara tahakkuk ettirilen her türlü
komisyon, ücret ve vergi tutarlarına,
e) Hesapların teminat durumlarına,
ilişkin bilgileri içermesi zorunludur.
(2) Aracı kurumlar, müşterilerinin elektronik işlem
platformu üzerinden birinci fıkrada yer alan bilgilere erişimine imkân
sağlamakla yükümlüdür.
Müşterilere yapılacak
bildirimler
MADDE 17- (1) Bu Tebliğin 2 nci
maddesinin (a) ve (b) bentleri kapsamında faaliyet gösteren aracı kurumlar
kaldıraçlı alım satım işlemlerine ilişkin olarak müşterilerine günlük ve
aylık bildirimlerde bulunmak zorundadır.
(2) Müşterilere yapılacak aylık bildirimlerde,
ilgili dönem içerisinde;
a) Alınan tüm pozisyonlara ilişkin olarak,
tarih, zaman, fiyat ve miktar,
b) Kapatılan pozisyonlara ilişkin kesin kar ve
zarar tutarlarına,
c) Açık pozisyonlara ilişkin potansiyel kar ve
zarar tutarlarına,
ç) Aracı kurum nezdinde tutulan nakit, menkul
kıymet ve diğer varlıklara ilişkin tüm hareketlere,
d) Hesaba tahakkuk ettirilen her türlü komisyon,
ücret ve vergilere,
e) Teminat durumlarına,
ilişkin bilgilere anlaşılır ve açık bir biçimde yer
verilmesi zorunludur.
(3) Aracı kurumlar tarafından, her işlemin
yapıldığı günü izleyen iş günü içerisinde, bir önceki gün içinde alınan tüm
pozisyonlara ilişkin bilgileri içerecek şekilde müşterilere bildirimde
bulunulur. Bildirimin yapılma şekli aracı kurum ile müşteri arasında serbestçe
belirlenebilir.
(4) Aylık bildirimlerin yazılı olarak yapılması
ve bildirime ilişkin belgelerin ilgili dönemi izleyen 7 gün içerisinde
müşterilerin adreslerine taahhütlü olarak gönderilmesi esastır. Ancak,
anılan belgeler müşterinin yazılı talebi üzerine, müşteri tarafından beyan
edilecek elektronik posta adresine aynı süre içinde elektronik ortamda
gönderilebilir ya da müşterilerin bu bilgilere elektronik ortamda erişimine
imkân sağlanabilir.
(5) Bildirimlerin yapıldığına ilişkin ispat yükü
aracı kuruma aittir.
(6) Aracı kurumlarca, yazılı talebi bulunan müşterilere
günlük ve/veya aylık bildirim yapılmayabilir. Ayrıca, ilgili dönemde
hesabında herhangi bir hareket bulunmayan müşterilere bildirimde
bulunulmayabilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Kamunun
Aydınlatılmasına İlişkin Esaslar
Kaldıraçlı alım satım
işlemlerine ilişkin risk bildirimi
MADDE
18- (1) Kaldıraçlı alım satım
işlemlerine yönelik faaliyetleri yürüten yetkili kuruluşlar müşterileri
için herhangi bir işlem gerçekleştirmeden ve sözleşme imzalamadan önce söz
konusu işlemlerin risklerini belirten her türlü açıklamaları yapmak ve
müşterilerine bu amaçla asgari içeriği Kurulca belirlenmiş Tebliğin ekinde
yer alan Kaldıraçlı Alım Satım İşlemleri Risk Bildirim Formunun bir
örneğini vermek ve bu formun okunup anlaşıldığına dair yazılı bir beyan
almak zorundadırlar.
İnternet sitesi
MADDE 19- (1) Kaldıraçlı alım satım işlemlerinde
bulunacak yetkili kuruluş internet sitelerinde bu işlemlere yönelik ayrı
bir bölüm oluşturmak zorundadırlar. Yetkili kuruluşlar ilgili internet
sayfasında, asgari olarak;
a) Hangi tür hizmetleri sunmaya yetkili
olduklarına,
b) Varsa temsilcisi oldukları kuruluşu tanıtıcı
bilgilere,
c) Yapılan işlemlerin asgari unsur ve
risklerine,
ç) Kullandıkları işlem platformunun
özelliklerini, varsa riskleri ve güvenlik tedbirleri ile platformda meydana
gelebilecek risklere karşı kullanılabilecek alternatif iletişim
yöntemlerine,
d) Emir iletiminin ve işlemlerin
gerçekleşmesinin nasıl olacağına,
e) Kabul edilen emirlerin durumunun müşteri
tarafından elektronik ortamda takibi ve müşteriye elektronik ortamda yapılacak
bildirim esaslarına,
f) Alınan kişisel verilerin saklama ve kullanım
koşullarına,
g) Bu işlemlerde "sayfada verilen
bilgilerin genel nitelikte olduğuna ve müşterilerin alım satım kararlarını
destekleyebilecek yeterli bilginin sayfada olmayabileceğine" ilişkin
bir açıklamaya,
yer vermeleri zorunludur.
(2) Aracı kurumlar, üçer aylık dönemlerin son
günü itibariyle, karda ve zararda olan hesapların oransal dağılımını
internet sitesi üzerinden duyurmakla yükümlüdür.
Reklam, ilan ve
duyurular
MADDE 20- (1) Kaldıraçlı alım satım işlemlerine yönelik
olarak her türlü iletişim araçları ile yapılan yayın, ilan, duyuru ve
reklamlarda objektif olunması esastır. Yetkili kuruluşlar, gerçek dışı,
yanlış, yanıltıcı veya abartılmış bilgilere dayalı yayın, ilan duyuru ve
reklamlar hazırlayamaz ve kamuoyu ile paylaşamaz.
(2) Yetkili kuruluşlar yayın, ilan, duyuru ve
reklamlarında kaldıraçlı alım satım işlemlerine ilişkin olarak mutlak
getiri ve/veya zarara karşı garanti taahhüdünde bulunamaz.
(3) Kaldıraçlı alım satım işlemlerinde bulunmak
isteyen yatırımcılara yönelik bireysel tanıtım ve bilgilendirmelerde bu
maddede yer alan esaslar geçerlidir.
Yetkili Kuruluşların
Kaldıraçlı Alım Satım İşlemlerine İlişkin Bildirim Yükümlülükleri
MADDE 21- Bu Tebliğ’in 2 nci
maddesinin (a) ve (b) bentleri kapsamında faaliyet gösterecek aracı
kurumlar, bu faaliyetlere ilişkin Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde
periyodik olarak
bildirim yapmakla yükümlüdür.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Son Hükümler
GEÇİCİ
MADDE 1- 6111 sayılı Kanunla değişik 2499 sayılı
Sermaye Piyasası Kanununun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendinin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle, bu Tebliğin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde
belirtilen faaliyetleri yürüten aracı kurumların, mevcut işlemlerine devam
edebilmeleri için anılan tarihten itibaren Kurulca belirlenen çerçevede
yetkilendirilmek üzere 2 hafta içinde Kurula başvurmaları zorunludur.
Diğer hususlar
MADDE 22- (1) Bu Tebliğde hüküm bulunmayan hallerde
Kurulun ilgili düzenlemeleri kıyasen uygulanır.
Yürürlük
MADDE 23- (1) Bu Tebliğ hükümleri 31/8/2011
tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 24- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Sermaye Piyasası
Kurulu yürütür.
EK
KALDIRAÇLI ALIM SATIM
İŞLEMLERİ
RİSK BİLDİRİM FORMU
Kaldıraçlı alım satım işlemleri sonucunda kar
elde edebileceğiniz gibi zarar riskiniz de bulunmaktadır. Bu nedenle işlem
yapmaya karar vermeden önce, karşılaşabileceğiniz riskleri anlamanız ve
kısıtlarınızı dikkate alarak karar vermeniz gerekmektedir.
Bu amaçla, Sermaye Piyasası Kurulu’nun Seri:V, No:125 “Kaldıraçlı Alım Satım İşlemleri ve Bu
İşlemleri Gerçekleştirebilecek Kurumlara İlişkin Esaslar Hakkında
Tebliğ”inin 9 uncu maddesinde öngörüldüğü üzere “Kaldıraçlı Alım Satım
İşlemlerine İlişkin Risk Bildirim Formu”nda yer alan aşağıdaki hususları
anlamanız gerekmektedir.
UYARI
Kaldıraçlı alım satım işlemi hizmeti sunmak
Sermaye Piyasası Kurulu’nun iznine tabidir. Bu nedenle, işlem yapmaya başlamadan
önce çalışmayı düşündüğünüz kuruluşun söz konusu işlemlere ilişkin
yetkisinin olup olmadığını kontrol ediniz. Kaldıraçlı alım satım işlemi
yapmaya yetkili olan kuruluşları www.spk.gov.tr
veya www.tspakb.org internet sitelerinden
öğrenebilirsiniz.
RİSK BİLDİRİMİ
İşlem yapacağınız yetkili kuruluş ile
imzalanacak “Çerçeve Sözleşmesi”nde belirtilen hususlara ek olarak,
aşağıdaki hususları anlamanız çok önemlidir.
1.Yetkili kuruluş nezdinde açtıracağınız hesap
ve bu hesap üzerinden gerçekleştirilecek tüm işlemler için Sermaye Piyasası
Kurulu tarafından çıkartılan ilgili her türlü mevzuat ve benzeri idari
düzenleme hükümleri uygulanacaktır.
2.Kaldıraçlı alım satım işlemleri çok risklidir.
Kaldıraç etkisi nedeniyle, düşük teminatla işlem yapmanın piyasada lehe
çalışabileceği gibi aleyhe de çalışabileceği ve bu anlamda kaldıraç
etkisinin tarafınıza yüksek kazançlar sağlayabileceği gibi yüksek zararlara
da yol açabileceği ihtimali daima göz önünde bulundurulmalıdır. Ters fiyat
hareketleri sonucunda yetkili kuruluşa yatırdığınız paranın tümünü
kaybedebilirsiniz. Yüksek getiri vaatlerine itibar etmeyiniz.
3.Yetkili kuruluşun yapacağınız işlemlere
ilişkin tarafınıza aktaracağı bilgiler ve yapacağı tavsiyelerin eksik ve
doğrulanmaya muhtaç olabileceği tarafınızca dikkate alınmalıdır.
4.Kaldıraçlı alım satım işlemlerine ilişkin
olarak yetkili kuruluş personelince yapılacak teknik ve temel analizin
kişiden kişiye farklılık arz edebileceği bu analizlerde yapılan öngörülerin
gerçekleşmeme olasılığının bulunduğu dikkate alınmalıdır.
5.Yabancı para cinsinden yapılan işlemlerde,
yukarıda sayılan risklere ek olarak kur riskinin bulunduğu, kur
dalgalanmaları nedeniyle Türk Lirası bazında değer kaybı olabileceği,
devletlerin yabancı sermaye ve alım satım hareketlerini kısıtlayabileceği,
ek ve/veya yeni vergiler getirebileceği, alım satım işlemlerinin zamanında
gerçekleşmeyebileceği bilinmelidir.
6.Kaldıraçlı alım satım işlemlerinde size
sunulan parite fiyatları ve “spread”ler
en iyi fiyat durumunu yansıtmayabilir. Başka kurumların fiyatlarını da
kontrol etmeniz yerinde olacaktır.
7.İşlemlere başlamadan önce yetkili
kuruluşunuzdan yükümlü olacağınız bütün komisyon ve diğer muamele ücretleri
konusunda teyit almalısınız. Eğer ücretler parasal olarak ifade edilmemişse
size nasıl yansıyacağı ile ilgili anlaşılır örnekler içeren yazılı bir
açıklama talep etmelisiniz.
8.Yetkili kuruluşlar tarafından kaldıraçlı alım
satım işlemleri sonucunda kayba uğramayacağınız, kaybınızın kontrol altında
tutulacağına veya kayba uğramanız durumunda ek teminat çağrısı yapılacağı
konularında garanti verilemeyeceğini dikkate almanız gerekmektedir.
İşbu kaldıraçlı alım satım işlemleri risk
bildirim formu, yatırımcıyı genel olarak mevcut riskler hakkında bilgilendirmeyi
amaçlamakta olup, kaldıraçlı alım satım alım satımından ve uygulamadan
kaynaklanan tüm riskleri kapsamayabilir. Dolayısıyla tasarruflarınızı bu
tip işlemlere yönlendirmeden önce dikkatli bir şekilde araştırma yapmalısınız.
|