Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO :
2010/34
KARAR NO :
2010/34
KARAR TR :
05.07.2010
(Ceza Bölümü)
K A R A R
Ö Z E T :
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine eklenen ikinci fıkrası uyarınca,
sivil kişi sanık hakkında “ askerlikten kurtulmak için hile yapmak” suçu
nedeniyle açılan kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesi gerektiği hk.
Davacı : K.H.
Sanık : F. A. A.
O L A Y : Askerlik yükümlüsü olan sivil kişi
sanık F. A. A.’ın, askerliğe elverişli olmadığına ilişkin Ankara Etimesgut
Hava Hastanesince düzenlenmiş 15.6.2005 tarihli ön raporun, gönderdiği
Elazığ Askerlik Şube Başkanlığına 6.7.2005 günü ulaştığı, yapılan
yazışmalar sonucu raporun adı geçen hastane tarafından düzenlenmediğinin
tespit edildiği, böylece, sanığın askerlikten kurtulmak için hile yapmak
suçunu işlediği ileri sürülerek eylemine uyan 1632 sayılı Askeri Ceza
Kanunu’nun 81/1-2. maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle Elazığ
Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 6.3.2007 gün ve E:2007/1002, K:2007/446 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
ELAZIĞ 2. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ:
31.7.2008 gün ve E:2007/168, K:2008/642 sayıyla, yüklenen eylemin asker kişi
sanıklarla birlikte işlendiği ileri sürüldüğünden ve diğer sanıklar
hakkında askeri yargı yerinde yargılama devam ettiğinden 353 sayılı
Yasa’nın 12. maddesi uyarınca sanığı yargılama görevinin askeri yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen
karar kesinleşerek, dava dosyası, Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
HAVA
KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 11.3.2010 gün ve E:2010/18
sayıyla, askerlik dönemi gelmiş veya bakaya durumuna düşmüş yükümlüleri
tespit ederek haklarında para karşılığında askerlikten kurtulmak için sahte
askerliğe elverişsiz raporu düzenlemek amacıyla kurulan örgütün başı olan
Etimesgut Askeri Hastanesi Baştabipliği emrinde görevli Hv. Sağ. Bçvş. A.
D.’ın, sahte raporları, hazırladığı bilgisayar programı ile düzenlediği,
aynı hastanede sağlık kurulunda veri hazırlama görevi olan sivil memur L.
Ö.’ın, bu sahte raporlara heyet defterinden numaralar verdiği, askerlik
şubelerince yapılan teyit yazılarına sanki raporlar bu hastaneden verilmiş
gibi evrak hazırlayarak hastane Başhekimine imzalattığı ve teyitleri
doğrulattığı, sivil kişi sanık F. A. A.’a
da aynı şekilde
sahte ön rapor
düzenledikleri ileri sürülerek, bu sanıklar hakkında açılan
kamu davası ile adli yargı yerince görevsizlik kararı verilerek kendisine
gönderilen davanın birleştirilmesine karar verdikten sonra, Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 3. maddesinde yapılan değişiklik ile 4.2.2010 gün ve 2010/12
esas sayılı Askeri Yargıtay Daireler Kurulu’nun kararı uyarınca sivil kişi
sanık F. A. A.’ı yargılama görevinin adli
yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.
maddesi uyarınca görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına,
işin incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin
ertelenmesine karar vermiş, dava dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize
gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Hasan DENGİZ, Bilgin
AK, Y. Sezai KARAA’nın, katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli yargı yerince
Yasa’nın 19. maddesinde öngörüldüğü biçimde Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurulduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Ercan ÇOBAN’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Türkiye
Cumhuriyeti Anayasa’sında tesis edilmiş olan yargı düzeninde adli, idari ve
askeri olmak üzere farklı yargı mercileri bulunmakta olup askeri
mahkemelerin görev alanı 145. maddede gösterilmiştir. Maddenin birinci
fıkrasında, askeri mahkemelerin asker kişilerin, askeri olan suçları ile
asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet ve
görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara bakmakla görevli oldukları,
ikinci fıkrasında ise, asker olmayan kişilerin özel kanunda belirtilen
askeri suçları ile kanunda gösterilen görevlerini ifa ettikleri sırada veya
kanunda gösterilen askeri mahallerde askerlere karşı işledikleri suçlara da
bakmakla görevli oldukları belirtilmiştir.
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmiştir.
Aynı
Yasa’nın 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile değiştirilen
“Barış zamanında sivil kişilerin Askeri Ceza Kanununa tabi suçlarında
yargılama mercii” başlığı altında yeniden düzenlenen 13. maddesinde, Askeri
Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95,
114 ve 131. maddelerinde yazılı suçların, askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenmesi
halinde, bu kişilerin yargılanmalarının adli yargı mahkemeleri tarafından,
Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılacağı belirtilmiş;
“Müşterek
Suçlar” başlığı altında düzenlenen 12. maddesinde de "Askeri
mahkemelere ve adliye mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun
müştereken işlenmesi halinde eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askeri mahkemelere; eğer
suç Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise adliye mahkemelerine
aittir" denilerek, Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suçun müştereken
işlenmesi halinde sanıkların yargılamalarının askeri mahkemede yapılacağı
hükme bağlanmıştır.
9.7.2009
gün ve 27283 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5918
sayılı “Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un 6. maddesi ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”
denilmiştir.
Özel kanun
niteliğindeki Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu’nun 12.
maddesinde öngörülen asker ve sivil ayrımını etkiler nitelikte olan Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesinde yapılan yeni düzenleme ile, barış
zamanında sivil kişinin tek başına veya iştirak halinde işlemiş olduğu
askeri mahkemelerin yargı yetkisine tabii bir suç nedeniyle
soruşturmalarının Cumhuriyet savcılarınca, kovuşturmalarının ise adli yargı
mahkemeleri tarafından yapılacağının hüküm altına alındığı gözetildiğinde
davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Elazığ 2. Asliye Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin
görevli olduğuna, bu nedenle Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Elazığ 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nin
31.7.2008 gün ve E:2007/168, K:2008/642 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/35
KARAR NO :
2010/35
KARAR TR :
05.07.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3.
maddesine eklenen ikinci fıkrası uyarınca, sivil kişi sanıklar hakkında
“askeri eşya çalmak” suçu nedeniyle açılan kamu davasının ADLİ YARGI
yerinde görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Yakınan : Hava Savunma Okulu ve Eğitim Merkez
Lojistik Destek Komutanlığı
Sanıklar : 1- H. D.
2- H. A.
O L A Y : 1.11.2009 günü, sivil kişi sanıklar H.
D. ile H. A.’in, sevk ve idarelerindeki 01 GU 840 plakalı araç ile Konya
İline gelerek, Hava Savunma Okulu ve Eğitim Merkez Lojistik Destek
Komutanlığı emrinde askerlik hizmetini yapan arkadaşları Hv. Erler M. T. C.
ve C. Ş. ile irtibat kurup, birlikten mazot çalma konusunda anlaştıkları,
sözleştikleri saatte buluşarak, asker kişilerin görev yaptıkları birlikten
çaldıkları mazotları araçlarına doldururlarken yakalandıkları, böylece,
kamu malına karşı hırsızlığa teşebbüs etmek suçunu işledikleri ileri
sürülerek, asker kişiler hakkındaki soruşturma evrakı tefrik edilip
görevsizlik kararı ile askeri savcılığa gönderildikten sonra, sivil kişi
sanıkların eylemlerine uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
142/1-a,143,35,37/1. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları istemiyle Konya
Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 12.11.2009 gün ve E:2009/20473, K:2009/11831
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
KONYA 12. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ:
23.11.2009 gün ve E:2009/223, K:2009/8 sayıyla, yüklenen eylemin, asker
kişilerle birlikte işlendiği ileri sürüldüğünden 1632 sayılı Askeri Ceza
Kanunu’nun 131. maddesinde yazılı suçu oluşturacağı ve 353 sayılı Yasa’nın
12. maddesi uyarınca tüm sanıkları birlikte yargılama görevinin askeri
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz
edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı
Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
DENİZ
KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 18.2.2010 gün ve E:2010/224,
K:2010/83 sayıyla, 5918 sayılı Yasa’nın 6. maddesi ile 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine eklenen 2. fıkra uyarınca, sivil kişi
sanıkları yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine,
dava dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Hasan DENGİZ, Bilgin
AK, Y. Sezai KARAA’nın, katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Ercan ÇOBAN’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Türkiye
Cumhuriyeti Anayasa’sında tesis edilmiş olan yargı düzeninde adli, idari ve
askeri olmak üzere farklı yargı mercileri bulunmakta olup askeri
mahkemelerin görev alanı 145. maddede gösterilmiştir. Maddenin birinci
fıkrasında, askeri mahkemelerin asker kişilerin, askeri olan suçları ile
asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri
ile ilgili olarak işledikleri suçlara bakmakla görevli oldukları, ikinci
fıkrasında ise, asker olmayan kişilerin özel kanunda belirtilen askeri
suçları ile kanunda gösterilen görevlerini ifa ettikleri sırada veya
kanunda gösterilen askeri mahallerde askerlere karşı işledikleri suçlara da
bakmakla görevli oldukları belirtilmiştir.
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmiştir.
Aynı
Yasa’nın 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile değiştirilen
“Barış zamanında sivil kişilerin Askeri Ceza Kanununa tabi suçlarında
yargılama mercii” başlığı altında yeniden düzenlenen 13. maddesinde, Askeri
Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95,
114 ve 131. maddelerinde yazılı suçların, askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenmesi
halinde, bu kişilerin yargılanmalarının adli yargı mahkemeleri tarafından,
Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılacağı belirtilmiş;
“Müşterek
Suçlar” başlığı altında düzenlenen 12. maddesinde de "Askeri
mahkemelere ve adliye mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun
müştereken işlenmesi halinde eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç
ise sanıkların yargılanmaları askeri
mahkemelere; eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise
adliye mahkemelerine aittir" denilerek, Askeri Ceza Kanununda yazılı
bir suçun müştereken işlenmesi halinde sanıkların yargılamalarının askeri
mahkemede yapılacağı hükme bağlanmıştır.
9.7.2009
gün ve 27283 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5918
sayılı “Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un 6. maddesi ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”
denilmiştir.
Özel
kanun niteliğindeki Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu’nun
12. maddesinde öngörülen asker ve sivil ayrımını etkiler nitelikte olan
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesinde yapılan yeni düzenleme ile, barış
zamanında sivil kişinin tek başına veya iştirak halinde işlemiş olduğu
askeri mahkemelerin yargı yetkisine tabii bir suç nedeniyle
soruşturmalarının Cumhuriyet savcılarınca, kovuşturmalarının ise adli yargı
mahkemeleri tarafından yapılacağının hüküm altına alındığı gözetildiğinde
davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Konya 12. Asliye Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin
görevli olduğuna, bu nedenle Konya 12. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 23.11.2009
gün ve E:2009/223, K:2009/8 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/36
KARAR NO :
2010/36
KARAR TR :
05.07.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Sahil Güvenlik Personeli olan asker
kişi sanıklar hakkında, idari görevleri sırasında işledikleri ileri sürülen
suçlar nedeniyle açılan kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanıklar : 1- G. E.
2- M. Ç.
3- H. İ.
Ö.
O L A Y : TCSG -2 Bot Komutanlığı emrinde görevli
sanıklar SG Sey. Kd. Bçvş. G. E.’nin bot komutanı, SG Mot. Kd. Bçvş. M.
Ç.’ın başçarkçı ve Mot. Uzm. Çvş. H. İ. Ö.’ın motorcu uzman çavuş olarak
8.7.2007 günü, sahil güvenlik görevi icra etmeleri emri üzerine, bu görev
sırasında, Orhaniye-Marmaris bölgesinde Blue Way isimli gezi teknesinde
oturdukları, resmi sıfatlarına uygun olmayacak şekilde sohbet ettikleri ve
alkollü içki içtikleri, teknik açıdan emniyetli olarak sevk ve idare
imkanının olmamasına rağmen sanık G. E.’nin komutasında alkollü olarak
sahil güvenlik görevine devam ettikleri, aynı gün yapılan tetkiklerde her
üç sanığın da alkollü olduklarının tespit edildiği, Orhaniye/Kızkumu’ndaki
su sporları merkezlerinin sportif faaliyet izin belgelerinin olup
olmadığının Temmuz 2007 tarihinden önce kontrol edilmesi gerekirken
edilmediği, sonradan yapılan kontrol ve denetlemelerde bahse konu merkezlerin
izin belgelerinin olmadığının anlaşıldığı, Blue Way isimli gezi teknesinin
4922 sayılı Denizde Can ve Mal Emniyeti Kanununa aykırılık teşkil eden
eksikliklerinin zamanında tespit edilmediği, böylece, sanıkların emre itaatsizlikte
ısrar, trafik güvenliğini tehlikeye sokmak, görevi ihmal suçlarını
işledikleri ileri sürülerek, sanıkların eylemlerine uyan 1632 sayılı Askeri
Ceza Kanunu’nun 87/1, sanık Gökhan Elçi’nin ayrıca eylemine uyan aynı
Yasa’nın 144. maddesi atfıyla 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 257/2 ve
179/3. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları istemiyle Güney Deniz Saha
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 11.6.2008 gün ve E: 2008/87, K: 2008/267
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
GÜNEY DENİZ
SAHA KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 24.6.2008 gün ve E:2008/757, K:2008/304 sayıyla,
sanıklardan Gökhan Elçi hakkında trafik güvenliğini tehlikeye sokmak suçunun disiplin tecavüzü kapsamında
kaldığı açıklanarak evrakın ayrılmasına ve ceza verilmek hususunun takdiri için Sahil
Güvenlik Marmaris Grup
Komutanlığına gönderilmesine, sanıkların yüklenen diğer eylemleri 2692
sayılı Yasa’da belirtilen idari görevleri
sırasında işledikleri ileri
sürüldüğünden, emre
itaatsizlikte ısrar ve görevi ihmal suçlarının birlikte Türk Ceza
Kanunu’nda düzenlenen görevi kötüye kullanmak suçunu oluşturacağı ve aynı
Yasa uyarınca sanıkları yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek,
dava dosyası, Marmaris 2. Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
MARMARİS 2.
ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 31.3.2009 gün ve E: 2009/37, K:2009/239 sayıyla,
asker kişi sanıkları, askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak
işledikleri ileri sürülen ve emre itaatsizlikte ısrar suçunu oluşturabileceği
anlaşılan eylem nedeniyle yargılama görevinin askeri yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek
kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Marmaris Cumhuriyet Başsavcılığı’nca,
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Hasan DENGİZ, Bilgin
AK, Y. Sezai KARAA’nın, katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Ercan ÇOBAN’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri
olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde
yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara
ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
2692
sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu’nun “Yargılama” başlığı altında
düzenlenen 21. maddesinde, “Sahil Güvenlik Komutanlığı personelinin:
a)Disiplin
yolu ile cezalandırılmaları, kendi yetkili amirlerine aittir.
b)İşledikleri
disiplin suçlarından dolayı haklarında 477 sayılı Disiplin Mahkemeleri
Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu hükümleri uygulanır.
c)Askeri
suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut
askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlarından
dolayı haklarında 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanununa göre işlem yapılır.
d)Askeri
mahaller dışında;
İdari hizmet
ve görevlerinden doğan veya bu tür hizmet ve görevi yaparken işledikleri
suçlardan dolayı haklarında Memurin Muhakemat-ı Hakkında Kanun ile
15/5/1930 tarih ve 1609 sayılı Bazı Cürümlerden Dolayı Memurlar ve
Şerikleri Hakkında Takip ve Muhakeme Usulüne Dair Kanun hükümlerine göre
merkez memurlarına uygulanan esaslar uyarınca işlem yapılır.
Adli
hizmet ve görevlerine ilişkin suçlarında doğrudan doğruya Cumhuriyet
Savcılığınca takibat yapılır. Ancak birlik komutanlarının adli hizmet ve
görevlerine ilişkin suçları nedeniyle haklarında hakimlerin görevlerinden
dolayı tabi oldukları yargılama usulleri uygulanır.
Ceza ve
Yargılama Usulü Kanunu yönünden Sahil Güvenlik Komutanlığının üsleri,
yerleşme yerleri, yüzer ve uçar birlikleri askeri mahal; her türlü araç,
gereç ve silahları askeri araç ve harp malzemesi sayılır” denilmekte, aynı
Kanun’un “Görevler” başlığı altında düzenlenen 4.
maddesinde, 10.6.1946 tarih
ve 4922 sayılı Denizde
Can ve Mal Koruma
Hakkında
Kanuna aykırı eylemleri önlemek, izlemek, suçluları yakalamak, gerekli
işlemleri yapmak, yakalanan kişi ve suç vasıtalarını yetkili makamlara
teslim etmek Sahil Güvenlik Komutanlığının görevleri arasında sayılmaktadır.
Sahil
Güvenlik Komutanlığının İdari ve Adli Görevlerine İlişkin Tüzük’ün “Liman
sınırları dışındaki idari görevler ” başlığı altında düzenlenen 3.
maddesinde, “Sahil Güvenlik Komutanlığının liman sınırları dışındaki idari
görevleri aşağıda gösterilmiştir.
A- ……..
B- ……..
C-Türkiye kıyılarında ve karasularında
seyreden deniz araçlarının yolculuğa izin, yola elverişlilik ve tonilato
belgelerini, taşınan yolcu sayısının yola elverişlilik belgesindeki
kayıtlara uygun olup olmadığını, bordalarında yükleme markası bulunup
bulunmadığını, yükleme çizgilerinde gösterilen veya yönetmeliğinde
öngörülenden çok yük taşıyıp taşımadığını, tehlikeli eşyanın taşınmasına
ilişkin kurallara uyulup uyulmadığını, denizde çatışmayı önlemek için
bulundurulması gerekli fener ve işaretlerin bulundurulup bulundurulmadığını
denetlemek, çatışmalarda ve başka gemilerden imdat işareti alındığında
tehlikede bulunanların yardımına gitme zorunluluğuna uyulmasını sağlamak,
gerektiğinde bu durumları ilgili makamlara bildirmek” hükmü yer almakta,
“Komutanlığın Adli Görevleri ve Çeşitli Hükümler” başlığı altında düzenlenen
4. maddesinde ise, “Sahil Güvenlik Komutanlığının adli görevleri şunlardır:
A- Bu
Tüzüğün 2 nci ve 3 üncü maddelerinde belirtilen görev ve hizmetlerin yerine
getirilmesi sırasında yasalarda suç sayılan eylemlere rastlanılması halinde
bunlarla ilgili olarak, tutanak tutmak, delilleri saptamak, toplamak ve
saklamak, sanıkları gözaltına almak, sanıkları ve suç araçlarını yetkili
makamlara teslim etmek, suçun denizde başlayıp karada devam etmesi ya da
suçluların karaya geçmesi hallerinde, yetkili güvenlik kuvvet olaya el
koyuncaya kadar, suç delillerinin kaybolmasını ve suçluların kaçmasını
önlemek amacıyla karada da bu yetkileri kullanmak ve durumu en kısa sürede
yerel mülkiye amirliğine bildirmek;” denilmektedir.
Yasal
düzenlemeler gözetilerek dosyanın incelenmesinden, asker kişi sanıkların
suç tarihinde görevlerinin, Türkiye kıyılarında ve karasularında seyreden
gemilerin yolculuk için gerekli belgelerinin bulunup bulunmadığının
kontrolleri ile denetimlerini yapmak olduğu, bu görevin ise Sahil Güvenlik
Personelinin idari görevleri arasında bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, askeri suç olmayan, asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işlenmediği
de anlaşılan suçlar nedeniyle asker kişi sanıklar hakkında açılan davanın
adli yargı yerinde görülmesi ve Marmaris 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Marmaris
2. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 31.3.2009 gün ve E:2009/37, K:2009/239 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/37
KARAR NO :
2010/37
KARAR TR :
05.07.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Asker kişi sanık hakkında “görevli
memura mukavemet” suçuna uygun eyleminden dolayı açılan kamu davasının,
suçun askeri suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri
mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle ADLİ
YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı
: K.H.
Yakınanlar
: 1-Ö. K.
2-E. E.
Sanık
: F. K.
O L A Y : Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Top. A. Kışla
Hz. Bl. Komutanlığı emrinde görevli sanık Top. Er F. K.’nun, çarşı iznine
çıktığı 1.10.2008 günü, arkadaşları ile birlikte Lefkoşe merkezde bulunan
bir parkta bira ve viski içerek sarhoş olduğu ve alkolün etkisi ile bağırıp
taşkınlık yaptığı sırada, Merkez Komutanlığı’nca sivil olarak askeri
inzibat olarak görevlendirilen yakınanlar P. Çvş. E. E. ile P.Er Ö. K.’ın
sanığın bulunduğu yere gelerek kendilerini tanıttıkları ve inzibat
kartlarını göstererek sanığı uyardıkları ve kimlik bilgilerini istedikleri
halde sanığın “size ne diye kimlik kartlarımızı göstereceğiz” diyerek
bağırmaya ve taşkınlık yapmaya devam ettiği, bu sırada Komutanlıktan resmi
elbiseli diğer inzibatların gelmesi üzerine, sanığın yakınan E. E.’ü
itekleyerek düşürdüğü ve kaçmaya çalıştığı sırada yakınan Ö. K.’a çarparak
birlikte parkın içindeki eğimli araziden yuvarlandıkları ve üç metre yükseklikteki
duvardan aşağıya düştükleri böylece, sanığın üste mukavemet suçunu işlediği
ileri sürülerek eylemine uyan 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 90/1.
maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 25.11.2008 gün ve E:2008/692, K:2008/478
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
KIBRIS
TÜRK BARIŞ KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 13.5.2009 gün ve
E:2009/151, K:2009/195 sayıyla, yakınanların olay sırasında sivil giyimli
oldukları, inzibat alametlerinden olan işaretleri, inzibat kolluğunu ve
ateşli silahı taşımadıkları, bu nedenle sanık tarafından üstü ya da amiri
durumunda bulunduklarının kabul edilmesinin mümkün olmadığı, sanığın terhis
edilmiş olması nedeniyle yüklenen eylemin görevli memura mukavemet suçunu
oluşturduğu, bu suçtan sanığı yargılama görevinin ise adli yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar
kesinleşerek, dava dosyası, Küçükçekmece 6. Asliye Ceza Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
KÜÇÜKÇEKMECE
6. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ : 13.11.2009 gün ve E:2009/1368, K:2009/1659 sayıyla,
sanığın, tüm aşamalarda alınan beyanlarında, yakınanların inzibat görevlisi
olduklarını bildiğini söylemesi karşısında yargılama görevinin askeri yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz
edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize
gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Hasan DENGİZ, Bilgin
AK, Y. Sezai KARAA’nın, katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Ercan ÇOBAN’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç
olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası
açılmamış olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte
iken, maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
..." tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.
Buna göre, askeri mahkemelerde
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara
bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir
suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin
görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu
davasının açılmış olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
1632
sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun, "Nöbetçi, karakol, devriyenin
tarifi" başlığı altında
düzenlenen 15. maddesinde;
"1-Bu
kanunun tatbikatında nöbetçi hazarda ve seferde emniyet, muhafaza,
disiplin, tarassut maksatlariyle silahlı olarak bir yere konulan ve muayyen
bir talimatı bulunan tek veya çift askerdir.
2- Karakol hazarda ve seferde aynı
maksatlarla konulan ve bir amir
emrinde bulunan silahlı bir
kısım
askerdir.
3-Devriye hazarda ve seferde aynı
maksatlarla muayyen bir mıntakada seyyar olarak vazife yapan bir veya daha
ziyade silahlı askerdir." denilmekte, benzer düzenleme İç Hizmet
Kanunu'nun 78. maddesinde de yer almaktadır.
Aynı
Kanun'un 106. maddesinde "Askeri karakola, nöbetçiye ve devriyeye
hakaret eden veya bunları dinlemiyen veya bunlara mukavemette bulunan yahut
fiilen taarruz eden bu suçları amire karşı yapmış sayılır ve öylece
cezalandırılır." denilmekte
olup, her iki madde birlikte değerlendirildiğinde 15. maddede yazılı olan
nöbetçi, karakol ve devriyelerin belli suçlar karşısında amir sayılacakları,
daha açık bir anlatımla, maddede yazılı suçları işleyenlerin, bu suçları
amire karşı yapmış sayılarak ast gibi cezalandırılacakları belirtilmiştir.
Öte
yandan, İç Hizmet Kanunu’nun “Askeri İnzibat Kuvvetlerinin Vazife, Teşkil ve
Yetkileri” başlığı altında düzenlenen 91. maddesinde, askeri inzibat
kuvveti mensuplarının Silahlı Kuvvetler Kıyafet Kararnamesinde tespit
edilen hususi işareti taşıyacakları, 92. maddesinde ise, askeri inzibat
erbaş ve erlerinin vazife esnasında diğer erbaş ve erlere karşı karakol
sıfatını ve karakolların kanuni salahiyet ve mesuliyetlerini haiz
olacakları hükme bağlanmıştır.
Dosyanın
incelenmesinde, 1.10.2008 günlü Lefkoşe Merkez Komutanlığı Devriye Timleri
görevlendirme çizelgesinden yakınanlar Ö. K. ile E. E.’ün sivil olarak
görevlendirildikleri, sanığın bu kişileri tanımadığı anlaşılmış ise de, tüm
aşamalarda alınan beyanlarında yakınanların yanına geldiklerinde
kendilerinin inzibat görevlisi olduklarını söylediklerini ve inzibat
kartlarını kendisine gösterdiklerini, ancak ceza almamak için kaçtığını
beyan ettiği anlaşılmıştır.
Bu
durumda, sanığın yakınanların sivil kıyafetli olmaları nedeniyle
rütbelerini bilmemekle birlikte askeri inzibat olarak
görevlendirildiklerini anladığı kendi beyanı ile sabit ise de, yasal
düzenlemeler gözetildiğinde, askeri inzibat olarak görevlendirilen
kişilerin Askeri Ceza Kanunu’nun 106. maddesinde yazılı korumadan
yararlanabilmeleri için karakol sıfatını haiz olmaları, bunun ise silahlı
bulunmaları halinde mümkün olduğu sonucuna varılmıştır.
Sanığın
yargılama aşamasında terhis edildiği dosya içinde bulunan bilgi ve
belgelerden de anlaşılmaktadır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması, askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemenin görevinin sona
ereceğinin düzenlendiği ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin Askeri Ceza
Kanunu’nun 106. maddesinde sayılan koşulları taşımadığı gözetilerek,
353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi
uyarınca davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Küçükçekmece
6. Asliye Ceza Mahkemesi’nin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin
görevli olduğuna, bu nedenle Küçükçekmece 6. Asliye Ceza Mahkemesi’nin
13.11.2009 gün ve E:2009/1368, K:2009/1659 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/38
KARAR NO :
2010/38
KARAR TR :
05.07.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Asker kişi sanık hakkında
“hırsızlık” suçuna uygun eyleminden dolayı açılan kamu davasının, suçun
askeri suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri mahkemede
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle ADLİ YARGI
yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Yakınan : H. E.
Sanık : F. Ş.
O L A Y : Mersin/ Akdeniz Bölge Komutanlığı Üs
Savunma Birlikleri Komutanlığı emrinde görevli sanık Dz. Mhf. Er F. Ş.’ün,
1.7.2008 günü, komutanlık nizamiyesinde refakatçi olarak görevli olduğu
sırada, birlik içersinde sivil müteahhit yanında çalışan sivil kişi H.
E.’ın üzerinde bulunan cep telefonunu nizamiyede cep telefonu alma/iade
etme görevlisi Dz. Mhf. Erler S. A. ile U. K.’ye teslim ettiği, telefonun
kilitli dolaba konduğu, akşam saatlerinde telefonun çalındığının tespit
edildiği, yapılan araştırma sonucu sanığın ailesiyle konuşmak için cep
telefonunu bulunduğu yerden aldığı, yerine koymak istediğinde durumun
anlaşılması üzerine korkarak itiraf edemediğinin anlaşıldığı, böylece
sanığın görevi kötüye kullanmak suçunu işlediği ileri sürülerek eylemine
uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 257. maddesi uyarınca
cezalandırılması istemiyle 6. Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın
13.1.2009 gün ve E:2009/417, K:2009/11 sayılı iddianamesiyle kamu davası
açılmıştır.
6.
KOLORDU KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 24.6.2009 gün ve E:2009/1541,
K:2009/683 sayıyla, sanığın olay günü refakatçi olarak görevli olduğu,
gelenlerin cep telefonunu teslim almak, teslim etmek şeklinde bir görevinin
olmadığı, sanığın göreviyle ilgili olmayan bir eylemi gerçekleştirdiği,
bunun da hırsızlık suçunu oluşturacağı, yüklenen suçun askeri suç olmaması,
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve yargılama aşamasında terhis edilmiş
olması nedeniyle sanığı yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar
kesinleşerek, dava dosyası, Mersin 8. Asliye Ceza Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
MERSİN
8. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 17.3.2010
gün ve E: 2010/103,
K:2010/322 sayıyla, olay günü
nizamiyede görev yapan sanığın eyleminin 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesinde
belirtilen görev kapsamında kaldığı, eylemin görevi kötüye kullanmak suçunu
oluşturduğu ve asker kişiyi askeri suç nedeniyle yargılama görevinin askeri
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın
temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Mersin Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Hasan DENGİZ, Bilgin
AK, Y. Sezai KARAA’nın, katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Ercan ÇOBAN’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç
olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası
açılmamış olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte
iken, maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
..." tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.
Buna göre, askeri mahkemelerde
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara
bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir
suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin
görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu
davasının açılmış olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasına ilişkin dosyanın incelenmesinde,
dosya içinde bulunan bilgi ve belgelerden, 3.6.2008 tarihinde Üs Savunma
Birlikleri Komutanlığı emrinde Lumbarağzında refakatçi olarak göreve
başlayan sanığın olay tarihinde bu görevi sürdürdüğü, görevinin birliği
tanımayan sivil ve askeri personele lumbarağazından gidecekleri yere kadar
eşlik etmek ve tekrar dönüşlerini
sağlamak olduğu, olay günü de, nizamiyede birlik içersine girecek kişilerin
cep telefonlarını teslim almakla görevli asker kişilerin, sivil kişiden
teslim aldıkları askeri malzeme niteliği bulunmayan telefonu bulunduğu
yerden almak şeklinde gerçekleşen eyleminin “askeri suç” olmadığı sonucuna
varılmıştır.
Sanığın
yargılama aşamasında terhis edildiği dosya içinde bulunan bilgi ve
belgelerden anlaşılmaktadır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
düzenlenmiş bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri
suç olmadığı sonucuna varıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi
uyarınca davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Mersin 8. Asliye Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin
görevli olduğuna, bu nedenle Mersin 8. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 17.3.2010
gün ve E:2010/103, K:2010/322 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/42
KARAR NO :
2010/42
KARAR TR :
04.10.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Asker kişi sanık hakkında “güveni
kötüye kullanma” suçuna uygun eyleminden dolayı açılan kamu davasının,
suçun askeri suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri
mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle ADLİ
YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Yakınan : Y. B.
Sanık : M. S. Y.
O L A Y : Midyat İlçe Jandarma Komutanlığı
emrinde görevli sanık J.Komd. Er M. S. Y.’nın, 13.10.2007 günü, çarşı
iznine çıkarken, aynı Komutanlık emrinde görevli yakınan Y. B.’dan bir adet
Nokia 8800 marka cep telefonu ile Sony marka dijital fotoğraf makinesini
kullanıp iade etmek üzere aldığı, daha sonra geri dönmediği ve firari
durumuna düştüğü, böylece, güveni kötüye kullanma suçunu işlediği ileri
sürülerek, eylemine uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 155/1. maddesi
uyarınca cezalandırılması istemi ile Midyat Cumhuriyet Başsavcılığı’nın
19.3.2008 gün ve E:2008/104, K:2008/32 sayılı iddianamesi ile kamu davası
açılmıştır.
Midyat
Sulh Ceza Mahkemesi, Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2004/3867, 2006/90
sayılı kararında, sanığın telefon etmek için şikayetçiden kısa bir süre için
aldığı cep telefonunu iade etmeyerek olay yerinden uzaklaştığının iddia ve
kabulü karşısında, zilyedliği tam olarak aktarılmadığından özel tevdi ve
teslimden söz edilemeyeceği, bu nedenle sanığın eyleminin hırsızlık suçunu
oluşturduğu gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir
denilmesi nedeni ile sanığa yüklenen eylemin 5237 sayılı Yasa’nın 141/1.
maddesinde düzenlenen hırsızlık suçunu oluşturacağı, bu suçla ilgili
yargılama görevinin asliye ceza mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası, Midyat Asliye Ceza Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
MİDYAT
ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 5.6.2009 gün ve E:2009/250, K:2009/225 sayıyla
sanığa yüklenen eylemin 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 132. maddesinde
düzenlenen “üstünün, astının veya arkadaşının bir şeyini çalma” suçunu
oluşturacağı, bu nedenle yargılamanın askeri yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası, 7. Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
7.
KOLORDU KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 24.8.2009 gün ve E: 2009/1808, K:
2009/1300 sayıyla, sanığa yüklenen eylemin güveni kötüye kullanma suçunu
oluşturacağı, bu suçun da askeri suç olmaması, askeri bir suça bağlı
bulunmaması ve yargılama aşamasında terhis edilmiş olması nedeniyle sanığı
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, aynı
Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir.
Mahkememize
gönderilen dava dosyasında, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce 1.3.2010 gün ve
E:2010/9, K:2010/9 sayılı karar ile adli yargı yerince verilen görevsizlik
kararı kesinleşmeden dava dosyası, Mahkememize gönderildiğinden, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1 ve
14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa’nın 27.
maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar
verilip dosyanın Mahkemesine gönderilmesinden sonra, dosyadaki eksiklik
giderilip, adli yargı yerince verilen görevsizlik kararı kesinleştirilerek
dava dosyası, kendisine gelmekle 7. Kolordu Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai KARAA, Ersun ÇETİN’in,
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında;
I-İLK İNCELEME:
Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngö-rüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:
Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli yargı yerinin
görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ’nin
adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı
Yardımcısı Birol DİNLER’in davanın çözümünün adli yargı yerinin görev
alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç
olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası
açılmamış olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer”
denilmekte
iken, maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
..." tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.
Buna
göre, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha
önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini
değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça
bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup
olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararında, sanığa yüklenen eylemin hırsızlık suçunu
oluşturacağı gerekçesine yer verilmiş ise de, dosyanın incelenmesinden,
görevsizlik kararı veren yargı mercilerince de belirtildiği gibi, olay
günü, sanığın çarşı iznine çıkarken kullanıp iade etmek üzere yakınandan
aldığı cep telefonu ile fotoğraf makinesini birliğine dönmeyip firar ederek
birlikte götürdüğü, anılan eşyaları iade etmediği, böylece “güveni kötüye
kullanma” suçunun oluşup oluşmadığının tartışılabileceği, bu suçun ise
Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlenmediği, bu nedenle yüklenen eylemin “askeri
suç” olmadığı sonucuna varılmıştır.
Sanığın
yargılama aşamasında terhis edildiği dosya içinde bulunan bilgi ve
belgelerden anlaşılmaktadır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
düzenlenmiş bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri
suç olmadığı sonucuna varıldığından,
353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi
uyarınca davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Midyat Asliye Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin
görevli olduğuna, bu nedenle Midyat Asliye Ceza Mahkemesi’nin 5.6.2009 gün
ve E:2009/250, K:2009/225 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
04.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/43
KARAR NO :
2010/43
KARAR TR :
04.10.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Asker kişi sanığa yüklenen
“yaralama” suçunun askeri suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri
mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle, açılan
kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanık : R. D.
O L A Y : Zonguldak 3. J. Eğt. Tug. Komutanlığı
emrinde görevli sanık J. Er R.D.’in, 24.2.2005 günü, karargah binası ile
aile kantini bitişiğindeki kaloriferhaneden çıkan külleri boşaltırken aynı
Komutanlık emrinde görevli J.Er R. D.’e külleri taşımaya yardım etmesini
söylemesi üzerine aralarında çıkan tartışma sırasında R. D.’in yüzüne
vurduğu ve beş gün iş ve gücünden kalacak şekilde yaraladığı, böylece,
kasten yaralama suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan 765 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 456/4. maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle
Jandarma Genel Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 11.4.2005 gün ve
E:2005/750, K:2005/188 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
JANDARMA
GENEL KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 3.2.2006 gün ve E:2006/574, K:2006/9
sayıyla, sanığa yüklenen suçun askeri suç olmaması, askeri bir suça bağlı
bulunmaması ve yargılama aşamasında terhis edilmiş olması nedeniyle 353
sayılı Yasa’nın 9 ve 17. maddeleri uyarınca sanığı yargılama görevinin adli
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz
edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Zonguldak 3. Sulh Ceza
Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
ZONGULDAK
3. SULH CEZA MAHKEMESİ: 31.5.2010 gün ve E:2010/392, K:2010/256 sayıyla,
asker kişi sanığı asker kişiye karşı ve askeri mahalde işlediği 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 86/2. maddesine uygun suç nedeniyle yargılama
görevinin askeri yargı yerine ait olduğu, sanığın daha sonra terhis
olmasının görevli olan mahkemeyi değiştirmeyeceği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava
dosyası, kendisine gelmekle Jandarma Genel Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai KARAA, Ersun ÇETİN’in,
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ’nin adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Birol DİNLER’in davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç
olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası
açılmamış olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte
iken, maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
..." tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.
Buna göre, askeri mahkemelerde
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara
bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir
suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin
görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu
davasının açılmış olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararında, sanığın yüklenen eylemi asker kişiye karşı ve askeri
mahalde işlediği ileri sürüldüğünden yargılama görevinin askeri yargı
yerine ait olduğu gerekçesine yer verilmiş ise de, sanığa yüklenen eylemin
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda düzenlendiği, Askeri Ceza Kanunu’nda bu
suça ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, bu nedenle yüklenen eylemin “askeri
suç” olmadığı açıktır.
Öte
yandan, sanığın yargılama aşamasında terhis edildiği dosya içinde bulunan
bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
düzenlenmiş bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri
suç olmadığı anlaşıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca
davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Zonguldak 3. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin
görevli olduğuna, bu nedenle Zonguldak 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 31.5.2010
gün ve E:2010/392, K:2010/256 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
04.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/45
KARAR NO :
2010/45
KARAR TR :
04.10.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Asker kişi sanığa yüklenen “ruhsatsız
silah taşımak” suçunun askeri suç olmaması, asker kişiye karşı veya
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işlendiğinin de ileri
sürülmemesi nedeniyle, açılan kamu davasının ADLİ YARGI yerinde
görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanık : İ. K.
O L A Y : MEBS Ok. ve Eğt. Mrk.K.6.Bl.
Komutanlığı emrinde görevli sanık Mu. Er İ. K.’nün, 7.3.2009 günü, AŞTİ tüp
geçit girişinde dedektör cihazının çalması üzerine polis merkezine
getirilerek yapılan üst aramasında, askerlik hizmetini yaptığı birlik
içersinde silahların bulunduğu deponun kapısının kilitli olmadığını
görünce, depoya girerek aldığı 2 adet cekvizör marka 7.65 mm çaplı tabanca
ile 2 adet boş şarjörün ele geçirildiği, böylece, ruhsatsız silah taşımak
ve kamu yararına tahsis edilen eşya hakkında hırsızlık suçlarını işlediği
ileri sürülerek, sanığın eylemine uyan 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve
Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’un 13/1, 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu’nun 142/1.a maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle Ankara
Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 9.3.2009 gün ve E:2009/11324, K:2009/6928
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
ANKARA
19. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 8.4.2009 gün ve E:2009/371, K:2009/393 sayıyla,
asker kişi sanığı, askeri cephaneden silah çaldığı ve bu silahı taşıdığı
için yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle,
sanığın Askeri Ceza Kanunu’nun 131/1-2 ve 6136 sayılı Yasa’ya aykırılık
suçlarından yargılanması için görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz
edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Kara Kuvvetleri Komutanlığı
Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
KARA
KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 1.12.2009 gün ve E:2009/1299, K:2009/1299 sayıyla,
sanığın askeri eşyayı çalmak suçundan cezalandırılmasına, 6136 sayılı
Kanun’un 13/1. maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu
davasında, yüklenen suçun askeri suç olmadığı ve askeri bir suça bağlı
bulunmadığı anlaşıldığından yargılama görevinin adli yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar
kesinleşerek, dava dosyası, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai
KARAA, Ersun ÇETİN’in, katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı
yerleri arasında “ruhsatsız silah taşımak” suçu açısından Yasa'nın 14.
maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu
anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ’nin adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Birol DİNLER’in davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk Ceza
Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak üzere
üç grupta mütalaa edilmektedir.
Dosyanın
incelenmesinden, sanık hakkında iddianamede kamu yararına tahsis edilen
eşya hakkında hırsızlık suçu olarak nitelendirilen eylem nedeniyle açılan
kamu davasında, adli yargı yerince, eylemin Askeri Ceza Kanunu’nun 131.
maddesinde düzenlenen suçu oluşturduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
verilmesinden sonra, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce
sanığın bu suçtan yargılanarak cezalandırılmasına karar verildiği ve
kararın kesinleştiği, 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçundan görevsizlik
kararı verildiği, esasa ilişkin hüküm kurulmadığı anlaşılmıştır.
Böylece,
olumsuz görev uyuşmazlığına konu kamu davasının, 6136 sayılı Yasa’nın 13.
maddesinde düzenlenen suç olduğu, Askeri Ceza Kanunu’nda bu suça ilişkin
bir düzenlemenin de bulunmadığı, bu nedenle eylemin “askeri suç” kapsamında
olmadığı kuşkusuzdur.
Öte
yandan, 12.9.2010 tarihinde yapılan halkoylaması sonucu kabul edilip, buna ilişkin
Yüksek Seçim Kurulu Kararı’nın 23.9.2010 gün ve 27708 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5982 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile
değişik T.C. Anayasa’sının 145. maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri
yargı, askerî
mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler;
asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar ile bunların asker kişiler
aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidir. Devletin güvenliğine, anayasal
düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar her halde adliye
mahkemelerinde görülür” denilmiştir.
Açıklanan nedenlerle, sanığa
yüklenen “ruhsatsız silah taşımak” suçunun, askeri suç olmadığı, asker
kişiye karşı (asker kişiler aleyhine) veya askerlik hizmet ve görevleriyle
ilgili olarak işlenen suçlardan bulunmadığı gözetildiğinde, davanın adli
yargı yerinde görülmesi ve Ankara 19. Asliye Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Ankara
19. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 8.4.2009 gün ve E:2009/371, K:2009/393 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 4.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/46
KARAR NO :
2010/46
KARAR TR :
04.10.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Jandarma personeli olan sanık
hakkında mülki görevleri sırasında işlediği ileri sürülen suç nedeniyle,
açılan kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanık : A. D.
O L A Y : Bartın İl Merkez Jandarma Komutanlığı
emrinde görevli sanık Uzm. J. Çvş. A. D.’ın, 5.12.2008 tarihinde mesai
saatleri içerisinde dokuz günlük bayram tatili süresince devriye yazıldığının
sözlü olarak kendisine bildirildiği halde, 6.12.2008 günü önleyici hizmet
devriye görevine gitmediği, belirtilen tarihlerde Osmaniye iline gittiği ve
11.12.2008 günü görev yerine döndüğü, izinli olmadığı halde görev yerini
terk etmek eylemiyle görevinin gereklerine aykırı hareket ederek kamunun
zararına neden olduğu, böylece, görevi kötüye kullanmak suçunu işlediği
ileri sürülerek, eylemine uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 257/1.
maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle Bartın Cumhuriyet Başsavcılığı’nın
27.1.2009 gün ve E: 2009/141, K: 2009/51 sayılı iddianamesiyle kamu davası
açılmıştır.
BARTIN ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 8.4.2009 gün ve E: 2009/133, K: 2009/342 sayıyla, sanığa
yüklenen eylemin Askeri Ceza Kanunu’nun 87. maddesinde düzenlenen “emre
itaatsizlikte ısrar” suçunu oluşturabileceği, bu nedenle sanığı yargılama
görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar
kesinleşerek, dava dosyası, Jandarma
Genel Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
JANDARMA
GENEL KOMUTANLIĞI ASKERİ
MAHKEMESİ: 29.1.2010 gün
ve E: 2010/231, K:2010/15
sayıyla, sanığa yüklenen eylemin, sanığın önleyici kolluk devriyesi
görevini icra ederken meydana geldiği, bu görevin Jandarmanın mülki (idari)
görevleri arasında bulunduğu açıklanarak, 2803 sayılı Yasa’nın 15. maddesi
uyarınca, Jandarma personelinin askeri görevleri dışında kalan görevleri
sırasında işledikleri suçlar nedeniyle yargılanmalarının adli yargı yerine
ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz
edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize
gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai KARAA, Ersun ÇETİN’in,
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında;
I-İLK İNCELEME:
Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Ahmet BEŞİNCİ’nin adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Birol DİNLER’in davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Askeri
Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci Bölümünde
yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri
Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan
suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut
askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait
davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise öğretide ve uygulamada:
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Ancak,
sanık Jandarma Personeli olduğuna göre, Jandarmanın hangi nitelikteki
görevler ile görevlendirildiğine ilişkin yasal düzenlemenin göz önünde
tutulması, suça konu olayın meydana geldiği sırada yerine getirilmekte olan
görevin, Yasa'da belirtilen görevlerden hangisine uygun olduğunun
incelenmesi, görevli yargı yerinin buna göre belirlenmesi gerekmektedir.
2803
sayılı Jandarma Teşkilat Görev Ve Yetkileri Kanunu’nun 7. maddesinde,
Jandarmanın sorumluluk alanlarında genel olarak görevleri:
a) Mülki görevleri;
Emniyet
ve asayiş ile
kamu düzenini sağlamak, korumak
ve kollamak, kaçakçılığı
men, takip ve tahkik etmek, suç işlenmesini önlemek için gerekli tedbirleri
almak ve uygulamak, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin dış
korunmalarını yapmak,
b) Adli görevleri;
İşlenmiş suçlarla
ilgili olarak kanunlarda
belirtilen işlemleri yapmak ve bunlara
ilişkin adli hizmetleri yerine getirmek,
c) Askeri görevleri;
Askeri kanun
ve nizamların gereği
görevlerle Genelkurmay Başkanlığı'nca verilen görevleri yapmak,
d) Diğer görevleri;
Yukarıda
belirtilen görevler dışında kalan
ve diğer kanun
ve nizam hükümlerinin
icrası ile bunlara dayalı emir ve kararlarla
Jandarmaya verilen görevleri yapmak, şeklinde sayılmıştır.
Jandarma Teşkilatı Görev Ve Yetkileri
Yönetmeliğinin, “Mülki Görevlerin Esasları” başlığı altında düzenlenen 45.
maddesinde, “Jandarma:
a.Halkın
can, ırz ve malını korur.
b.Suç
işlenmesini önlemek ve kamu düzenini sağlamak için gerekli önlemleri alır
c.Asayişi
ve gerek kamunun, gerekse kişilerin güvenliğini ve konut dokunulmazlığını
korur.
d…….
e.Kamunun
huzur ve sükununu bozan; kanunlara, nizamlara ve kamu düzenine aykırı bütün
eylemlerin işlenmesine; yasa ve nizamlar gereğince engel olur.
………”
denildikten sonra “Mülki Görevlerin Yürütülüş Esasları” başlığı altında
düzenlenen 46. maddesinde, “Jandarma mülki görevlerini esas olarak;
a……
b.Önleyici
kolluk görevini, kendi görev bölgesinde düzenli devriyeler gezdirerek
aksaksız yürütmek
c.Hizmet
sırasında dikkatli ve uyanık bulunarak herhangi bir suçun işlenip,
işlenmediğini araştırmak, Devlete, kamu veya kişilere, mal ve eşyalara
yönelik tehlike, sabotaj, kaza vb. durumlarda gecikmeksizin yardım etmek;
kanuni gereğini yerine getirmek” şeklinde sayılmaktadır.
Dosyanın
incelenmesinden, dosya içinde mevcut önleyici kolluk devriyesi hizmet
kağıdına göre, sanığın olay tarihinde, hizmet kağıdında adı yazılı köy
bölgelerinde, Bartın Üniversitesi öğrenci çıkış saatlerinde ve organize
sanayi bölgesinde bulunan asayiş noktasında önleyici hizmet yapmakla
görevlendirildiği, bu görevinin Jandarmanın askerlik görevi ile ilgili
olmayıp mülki görevi ile ilgili olduğu anlaşılmıştır.
2803
sayılı Kanun’un 15 ve Yönetmeliğin 186. maddelerine göre jandarma personelinin
ancak askeri hizmete ilişkin eylemlerinden dolayı askeri yargıya tabi
bulundukları kuşkusuzdur.
Açıklanan
nedenlerle, asker kişi sanığın mülki görevleri sırasında işlediği ileri
sürülen suç nedeniyle hakkında açılan kamu davasının adli yargı yerinde
görülmesi ve Bartın Asliye Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Bartın
Asliye Ceza Mahkemesi’nin 8.4.2009 gün ve E:2009/133, K:2009/342 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 04.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/47
KARAR NO :
2010/47
KARAR TR :
01.11.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T :
Asker kişi sanıklara yüklenen “gümrük işlemi yaptırmaksızın eşya ithal
etmek” suçunun askeri suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri
mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle, açılan
kamu davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanıklar : 1- Y. B.
2- N. D.
O L A Y : Şırnak/Silopi 20. Zrh. Tug. 1. Tank
Tb. Görev Kuvvet Komutanlığı emrinde görevli sanıklar Tnk. Bçvş. Y. B. ile
Bkm. Üçvş. N. D.’ın, 10.5.2008 günü, Irak’a askeri birlik adına malzeme
götüren 257253 ve 257199 plakalı araç şoförlerine 145 adet cep telefonu,
110 adet USB, 91 adet kulaklık, 84 adet batarya sipariş ettikleri, ancak
araçlar birliğe geldiklerinde şüphe üzerine nöbetçi amir tarafından yapılan
aramada, araçların stepnelerinde gizlenmiş şekilde suça konu eşyaların
bulunduğu, böylece sanıkların mesleğin sağladığı kolaylıktan faydalanarak
gümrük işlemi yaptırmaksızın eşya ithal etmek suçunu işledikleri ileri
sürülerek eylemlerine uyan 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 3/1,
4/4,13. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları istemiyle Silopi Cumhuriyet
Başsavcılığı’nın 14.5.2008 gün ve E: 2008/641, K: 2008/469 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
SİLOPİ 1.
ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 24.6.2008 gün ve E: 2008/461, K: 2008/267 sayıyla,
asker kişi sanıkları askeri mahalde işledikleri ileri sürülen suç nedeniyle
yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, 2. Hava
Kuvveti Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
2. HAVA KUVVETİ
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 17.12.2009 gün ve E:2009/1665, K:2009/1498 sayıyla,
sanıklara yüklenen suçun askeri suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması
ve yargılama aşamasında Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayırma işlemine tabi
tutularak “asker kişi” vasfını kaybetmiş olmaları nedeniyle 353 sayılı
Yasa’nın 9 ve 17. maddeleri uyarınca sanıkları yargılama görevinin adli
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın
temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, 2. Hava Kuvveti
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai
KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı
Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı
Tamer ISIR’ın davanın çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç
olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası
açılmamış olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte
iken, maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
..." tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.
Buna göre, askeri mahkemelerde
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara
bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir
suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin
görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu
davasının açılmış olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Sanıklara
yüklenen eylemin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda düzenlendiği,
Askeri Ceza Kanunu’nda bu suça ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, bu
nedenle yüklenen eylemin “askeri suç” olmadığı açıktır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararında, sanıkların yüklenen eylemi askeri mahalde işledikleri
ileri sürülerek yargılama
görevinin askeri yargı yerine
ait olduğu gerekçesine yer verilmiş ise de, sanıkların yargılama aşamasında
disiplinsizlik sebebiyle resen Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayırıldıkları
dosya içinde bulunan bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
belirtilmiştir.
Somut
olayda sanıklara yüklenen eylemin askeri suç olmadığı gibi askeri bir suça
da bağlı bulunmadığı anlaşıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi
uyarınca davanın adli yargı yerinde görülmesi gerekmektedir.
SONUÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli
olduğuna, bu nedenle Silopi 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 24.6.2008 gün ve
E: 2008/461, K: 2008/267 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/48
KARAR NO :
2010/48
KARAR TR :
01.11.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T :
Sağlık Kurulunca suç gününde askerliğe elverişli olmadığına karar verilen
sanık hakkında açılan kamu davasının 353 ve 5271 sayılı Yasa’da yapılan
değişiklikler nedeniyle ADLİ YARGI yerinde görülme-sinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :K.H.
Sanık :B. K.
O L A Y : Tekirdağ 8. Mknz. P. Tug. Top. Tb. 5.
Bt. Komutanlığı emrinde görevli sanık Top. Er B. K.’ın, 31.10.2005 günü, askeri kimliğini
kaybettiğini söylemesi üzerine, gerekli işlemleri başlatacağını söyleyen
Batarya Astsubayı Bçvş. M. D.’ın yanından ayrıldıktan bir süre sonra,
batarya astsubay odasına giderek orada bulunan yazıcılara bu konu ile
ilgili bir işlem yapılıp yapılmadığını sorduğu, yazıcıların kendisine
“batarya astsubayı gerekli işlemleri yapacak” demeleri üzerine, yazıcılar
Onb. L. Ç. ile Er H. D.’a hitaben “sizin yapacağınız işi sinkaf ederim”
diye bağırarak küfür ettiği, odadan dışarı çıkması istendiğinde tekrar
“sizin Allahınızı, kitabınızı yapacağınız işi sinkaf ederim” dediği, bir
süre sonra tekrar gelerek aynı sözlerle küfür edip Onb. L. Ç.’ın sol kaşına
yumruk ile vurduğu, orada bulunan Bçvş. M.D.’ın araya girerek “ne
yapıyorsun” demesi üzerine, “senin de yapacağın işi sinkaf ederim” diyerek
sol yanağına yumruk ile vurduğu, araya giren Çvş. O. K. ile Er H. D. sanığı
odadan dışarı çıkartırlarken Bçvş. M. D.’a “lan başçavuş buranın bir de
dışarısı var seni öldüreceğim, Allah ya sana ya da bana verecek” dediği,
böylece, sanığın Onb. L. Ç.’a karşı üste hakaret ve üste fiilen taarruz,
Bçvş. M. D.’a karşı üste fiilen taarruz ve üstü tehdit suçlarını işlediği
ileri sürülerek, eylemine uyan 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 91/1.
maddesinin “az vahim hal” cümlesinin iki kez uygulanması suretiyle, aynı
Kanun’un 82/2. maddesinin birinci cümlesi ve aynı Kanun’un 85/1. maddesi
uyarınca cezalandırılması istemiyle 5. Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 7.11.2005 gün ve E:
2005/1428, K: 2005/921 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
5. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 11.8.2006 gün ve E:2006/563, K:2006/1089 sayıyla,
sanığın suç tarihinde asker kişi olmadığı anlaşıldığından, eylemlerin 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 86/2. maddesinde düzenlenen kasten yaralama,
125/1. maddesinde düzenlenen hakaret ve 106/1. maddesinde düzenlenen tehdit
suçlarını oluşturacağı, bu nedenle sanığı yargılama görevinin adli yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz
edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Tekirdağ 1. Sulh Ceza
Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
TEKİRDAĞ 1.
SULH CEZA MAHKEMESİ: 10.2.2009 gün ve E:2007/297, K:2009/73 sayıyla, suç
tarihinde asker olan sanığı, askerlik hizmet ve görevlerini yapan asker
kişilere karşı işlendiği ileri sürülen suçlar nedeniyle yargılama görevinin
askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş,
temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, kendisine gelmekle
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai
KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Tamer ISIR’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde
yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara
ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Dosyanın
incelenmesinden, 5. Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 14.2.2006 gün
ve As. Sav. 2004/1735 Es. Mah. – 47 is sayılı yazısı ile Çorlu Asker
Hastanesine sevk edilen, 20.2.2006 gününe kadar adli gözlem altında tutulan
sanık hakkında Çorlu Asker Hastanesi Sağlık Kurulu’nun, “ileri derecede
antisosyal kişilik bozukluğu, tek hecme halinde geçirilmiş psikotik
bozukluk (madde kullanımına bağlı)” tanısı ile 20.2.2006 gün ve 334 sayılı
Raporuyla, savaşta ve barışta askerliğe elverişli olmadığına ve
elverişsizlik kararının halen yargılanmakta olduğu suçun tarihi olan
31.10.2005 gününü de kapsadığına dair karar alındığı anlaşılmıştır.
Bu
durumda, Sağlık Kurulu Raporunun kapsam ve hukuki sonuçlarına göre, sanığın
suç tarihinde "asker kişi" sıfatı kendiliğinden kalkmış
sayılacağından, 353 sayılı Yasa'nın 9. maddesi anlamında "asker
kişi" olarak kabul edilmesi mümkün bulunmamaktadır.
Sanığın
suç tarihinde sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu
ve Yargılama Usulü Kanunu’nun asker olmayan (sivil) kişilerin askeri
mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen maddeleri ile 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesi yönünden değerlendirme yapılması
gerekmektedir.
5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilen 353 sayılı Yasa’nın
13. maddesinde, “Askeri Ceza
Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114
ve 131. maddelerinde yazılı suçlar, askeri mahkemelerin yargı yetkisine
tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenirse; bu
kişilerin yargılanması, adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza
Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır”;
5918
sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”
denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi suçları işlemeleri halinde adli yargı yerinde
yargılanacakları kuşkusuzdur.
Bu
durumda, askerliğe elverişli olmadığı bu nedenle sivil kişi olarak
değerlendirileceği anlaşılan sanığın eyleminin Askeri Ceza Kanununda yazılı
suçlardan olmadığı gibi 353 sayılı Yasa’da belirtilen eylemler kapsamında
da bulunmadığı anlaşılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, sivil kişi sanık hakkında, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen
“hakaret, tehdit, kasten yaralama” suçlarına uygun eylemleri nedeniyle
açılan davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Tekirdağ 1. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli
olduğuna, bu nedenle Tekirdağ 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 10.2.2009 gün ve
E:2007/297, K:2009/73 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/49
KARAR NO :
2010/49
KARAR TR :
01.11.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T :
Sağlık Kurulunca suç gününde askerliğe elverişli olmadığına karar verilen
sanık hakkında açılan kamu davasının 353 ve 5271 sayılı Yasa’da yapılan
değişiklikler nedeniyle ADLİ YARGI yerinde görülme-sinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :K.H.
Yakınan :M. A.
Sanık :İ. H. D.
O L A Y : Ağrı 12. Mknz. P. Tug. Tow. Bl.
Komutanlığı emrinde görevli sanık P.Er İ. H. D.’ın, 25.4.2007 günü, Ağrı 2. sınıf Askeri Ceza
ve Tutukevi Müdürlüğünde tutuklu bulunduğu sırada, telefonla görüşmek üzere
izin istediği, gardiyan olarak görevli P. Er. H. U. nezaretinde görüşmek
üzere izin verilmesi üzerine, ankesörlü telefonu açarak bir numara
çevirdikten sonra, telefonda “Kemal Abi” diye hitap ettiği şahsa cezaevinde
bir takım sorunlar yaşadığını söyleyerek ve cezaevinin müdürü olarak
görevli Top. Yb. Mehmet Atak’ı kastederek “Abi, ya gelip beni buradan
çıkarın, ya da Yarbay’ı vurun, Yarbay üzerime çok geliyor, zaten birini
vurdun, kaçacaksın, aranıyorsun, bir de benim için vur, yat” dediği,
böylece, üst’ü tehdit etmek suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 82/2. Maddesi birinci cümlesi uyarınca
cezalandırılması istemiyle 12. Mekanize
Piyade Tugay Komutanlığı
Askeri Savcılığı’nın 14.11.2007 gün ve E:2007/488, K:2007/584 sayılı iddianamesiyle
kamu davası açılmıştır.
12. MEKANİZE
PİYADE TUGAY KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 24.4.2008 gün ve E:2008/493,
K:2008/199 sayıyla, sanığın sağlık kurulu raporuna göre suç tarihinde ve
halen askerliğe elverişsiz olduğu anlaşıldığından, yüklenen suçun tehdit
suçunu oluşturacağı, suç tarihinde asker kişi olmayan sanığı askeri suç
olmayan suçu nedeniyle yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek
kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Ağrı Sulh Ceza Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
AĞRI SULH CEZA
MAHKEMESİ: 4.3.2010 gün ve E:2009/39, K:2010/180 sayıyla, dosya içinde
bulunan Ağrı Askeri Hastanesi ile Erzurum Mareşal Çakmak Asker
Hastanesinden alınan ve birbiriyle çelişen iki adet rapor bulunmasına
rağmen iki rapor arasındaki çelişki giderilmeden yasaya aykırı gerekçelerle
karar verildiği, sanığın askerliğe elverişli olmadığına ilişkin raporun
sadece sanığın askerlik hizmetine ehil olmadığını bildirir rapor olup, sırf
askeri suçu işleyemeyeceği şeklinde değerlendirilmesinin mümkün olmadığı
açıklanarak yargılamanın askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava
dosyası, Ağrı Cumhuriyet Başsavcılığınca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai
KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK İNCELEME:
Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Tamer ISIR’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde; "Askeri
Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin askeri olan
suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde yahut
askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait
davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Türk
Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin “Gruplandırma” başlığı
altında düzenlenen 6. Maddesinde, “Askerlik
çağına giren yükümlüler, son yoklamaları sırasında askerlik meclislerinde
veya asker hastanelerinin sağlık kurullarında, askerliğe elverişli olanlar
ve askerliğe elverişli olmayanlar olmak üzere gruplandırılır.
1) Askerliğe elverişli olanlar:
Sağlık yetenekleri bakımından hiçbir hastalık ve arızası bulunmayanlar ile
hastalık ve arızaları, Hastalık ve Arızalar Listesinin A dilimlerine
girenlerdir.
2) Askerliğe elverişli olmayanlar:
Hastalık ve arızaları, Hastalık ve Arızalar Listesinin B ve D dilimlerine girenlerdir”;
“Ek (Hastalık ve arızalar listesi)” başlığı altında düzenlenen 17.
maddesinde,
“A) 1. Antisosyal kişilik.
2. Madde kötüye kullanımı ya da geçirilmiş madde bağımlılığı.
3. Sınır düzeyde entellektüel
işlev bozukluğu.
B) 1. Antisosyal kişilik bozukluğu.
AÇIKLAMA: Bu fıkraya gireceklerin; asker
hastanelerinin sağlık kurullarından antisosyal kişilik bozukluğu tanısı
alması, adli veya askeri mahkemeler tarafından verilmiş en az bir
antisosyal eyleminden dolayı ceza almaları, bu cezalarından en az birinin
infaz edilmesine rağmen davranış bozukluklarının devam ettiğinin ve
askerlik ile uyumlarının bozulduğunun kıt'a anketi ve diğer resmi
belgelerle tespiti gerekir” denilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, sanığın daha önce işlediği ileri
sürülen firar suçu nedeniyle cezalandırılması istemiyle açılan kamu
davasının yargılaması sırasında, mahkemece sanığın suç tarihlerinde ve halen askerliğe elverişli olup
olmadığının tespiti istendiğinden, Erzurum Mareşal Çakmak Asker
Hastanesi’nin 29.6.2007 gün ve 781 sayılı Sağlık Kurulu Raporu ile
antisosyal kişilik tanısı konulan sanığın suç tarihleri arasında
(16.6.2004-17.7.2006) ve halen askerliğe elverişli olduğuna karar
verildiği, olumsuz görev uyuşmazlığına konu “üstü tehdit” suçu nedeniyle
yapılan yargılama sırasında, mahkemece 29.11.2007 gün ve As Mah: 2007/1299
Y.A. sayılı yazı ile sanığın askerlik görevini yapmakta olduğu birliğinden
terhis olup olmadığının sorulması üzerine, Komutanlığın 10.12.2007 gün ve
PER: 7200-970-07/2953 sayılı yazısı ile sanığın “askerliğe elverişli
değildir” raporu olarak 11.9.2007 günü terhis edildiğinin bildirilmesi ve
buna dair evrakların gönderilmesinden sonra, mahkemece 25.2.2008 gün ve As
Mah: 2008/493 Y.A. sayılı yazı ile sanığın askerliğe elverişsizlik halinin
suç tarihi olan 25.4.2007 gününü kapsayıp kapsamadığı hususunda ek rapor
düzenlenerek gönderilmesi istenilmiş, Ağrı Asker Hastanesi Baştabipliği’nce
11.3.2008 gün ve SAĞ.KRL.: 9050-78-08/220 sayılı yazı ile sağlık kurulu’nca
sanığın askerliğe elverişsizlik halinin suç tarihi olan (25.4.2007) gününü
kapsadığına dair alınan kararın gönderildiği, 11.9.2007 gün ve 297 sayılı
sağlık kurulu raporunun incelenmesinde, sanıkta “antisosyal kişilik
bozukluğu” teşhis edildiği, durumunun sanığın dava konusu suçtan önce
firar, yankesicilik suretiyle hırsızlık, hırsızlık suçlarından hapis cezası
alıp cezalarının infaz edildiği, durumunun Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık
Yeteneği Yönetmeliği’nin “antisosyal kişilik tanısı konulan kişilerden adli
veya askeri mahkemeler tarafından verilmiş en az bir antisosyal eyleminden
dolayı ceza almaları, bu cezalarından en az birinin infaz edilmesine rağmen
davranış bozukluklarının devam ettiğinin ve uyumlarının bozulduğunun kıt’a
anketi ve diğer resmi belgelerle tespit edilenler hakkında askerliğe
elverişsizlik kararı verileceğinin belirtildiği 17. maddesinin B dilimi 1.
fıkrasına uyduğu, bu nedenle suç tarihini kapsar şekilde askerliğe
elverişli olmadığına karar verildiği anlaşılmıştır.
Somut
olayda, suç tarihi olan 25.4.2007 gününde askerliğe elverişli olmadığı
hususunda verilen rapor gözetildiğinde, sanığın suç tarihinde askerliğe
elverişli olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu
durumda, Sağlık Kurulu Raporunun kapsam ve hukuki sonuçlarına göre, sanığın
suç tarihinde "asker kişi" sıfatı kendiliğinden kalkmış
sayılacağından, 353 sayılı Yasa'nın 9. maddesi anlamında "asker
kişi" olarak kabul edilmesi mümkün bulunmamaktadır.
Sanığın
suç tarihinde sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı Askeri Mahkemeler
Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu’nun asker olmayan (sivil) kişilerin
askeri mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen maddeleri ile 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesi yönünden değerlendirme
yapılması gerekmektedir.
5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilen 353 sayılı Yasa’nın
13. maddesinde, “Askeri Ceza
Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114
ve 131. maddelerinde yazılı suçlar, askeri mahkemelerin yargı yetkisine
tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenirse; bu
kişilerin yargılanması, adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza
Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır”;
5918
sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır” denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi suçları işlemeleri halinde adli yargı yerinde
yargılanacakları kuşkusuzdur.
Bu
durumda, askerliğe elverişli olmadığı bu nedenle sivil kişi olarak
değerlendirileceği anlaşılan sanığın eyleminin Askeri Ceza Kanununda yazılı
suçlardan olmadığı gibi 353 sayılı Yasa’da belirtilen eylemler kapsamında
da bulunmadığı anlaşılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, sivil kişi sanık hakkında, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen
“tehdit” suçuna uygun eylemi nedeniyle açılan davanın adli yargı yerinde
görülmesi ve Ağrı Sulh Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli
olduğuna, bu nedenle Ağrı Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 4.3.2010 gün ve E:2009/39, K:2010/180 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/50
KARAR NO :
2010/50
KARAR TR :
01.11.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T :
Asker kişi sanığa yüklenen “taksirle ölüme sebebiyet vermek” suçunun askeri
suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri mahkemede
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle, açılan kamu
davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Maktül : C. K.
Sanık : E. Y.
O L A Y : Bursa/Gemlik As. Vet. Ok. ve Eğt. Mrk.
Loj. Des. İtfaiye Ekip Komutanlığı emrinde görevli sanık İs. Onb. E. Y.’ın,
askeri itfaiye aracının şoförü olarak görevli olduğu 19.6.2009 günü, kışla
içersinde yangın çıktığının haber alınması üzerine, araç ve itfaiye ekip
komutanı E. A.’nun aracın önünde, aracın arka kısmında itfaiye erleri
olarak görevli İs. Erler M. B., C. K., K. T. ve İs. Çvş. A. D. olduğu halde
yangın bölgesine intikal halindeyken, Devriye Takım Komutanlığı
nizamiyesinden geçebilmek için geri manevra yaptığı sırada, arkasında
bulunan ağaca çarptığı, bu esnada aracın arkasında ayakta dikilen ve
muhtemelen yan tarafa bakmaya çalışan ve kafasını yana doğru eğen maktül C.
K.’nın kafasının ağaç ile itfaiye aracının arkasında bulunan demir boru
şeklindeki metal tutamak arasında kaldığı ve buraya sıkıştığı, maktülün
yere düştüğü, olaydan sonra düzenlenen otopsi raporuna göre maktülün künt
beden travmasına bağlı gelişen omur omurilik yaralanması sonucu ölümünün
meydana geldiği, böylece sanığın taksirle ölüme sebebiyet vermek suçunu
işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 85/1. maddesi uyarınca
cezalandırılması istemiyle Muharebe Hizmet Destek Eğitim Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nın 22.10.2009 gün ve E:2009/586, K:2009/663 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
MUHAREBE
HİZMET DESTEK EĞİTİM KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 22.12.2009 gün ve
E:2009/1088, K:2009/774 sayıyla, sanığa yüklenen suçun askeri suç olmaması,
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve yargılama aşamasında terhis edilmiş
olması nedeniyle 353 sayılı Yasa’nın 9 ve 17. maddeleri uyarınca sanığı
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Gemlik 2.
Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
GEMLİK
2. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 26.4.2010 gün ve E:2010/120, K:2010/190 sayıyla,
asker kişi sanığı, askeri mahalde ve askerlik hizmet ve görevleri ile
ilgili olarak işlediği ileri sürülen suç nedeniyle yargılama görevinin
askeri yargı yerine ait olduğu, gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş,
kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, kendisine
gelmekle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai
KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Tamer ISIR’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b) Unsurları
kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında gösterilen
suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç
olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası
açılmamış olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte
iken, maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
..." tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.
Buna göre, askeri mahkemelerde
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara
bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir
suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin
görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu
davasının açılmış olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararında, sanığın yüklenen eylemi askeri mahalde ve askerlik
hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işlediği gerekçesine yer verilmiş ise
de, sanığa yüklenen eylemin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda düzenlendiği,
Askeri Ceza Kanunu’nda bu suça ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, bu
nedenle yüklenen eylemin “askeri suç” olmadığı açıktır.
Öte
yandan, sanığın yargılama aşamasında terhis edildiği dosya içinde bulunan
bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
düzenlenmiş bulunduğundan ve somut olayda sanığa yüklenen eylemin askeri
suç olmadığı anlaşıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca
davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Gemlik 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Gemlik 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nin
26.4.2010 gün ve E:2010/120, K:2010/190 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/51
KARAR NO :
2010/51
KARAR TR :
01.11.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : 5530
sayılı Kanun ile değişik 353 sayılı Kanun’un Ek Geçici 6. maddesi uyarınca
davanın ADLİ YARGI yerinde görülmesi gerektiği hk.
K A R AR
Davacı : K.H.
Sanık : İ. Ç.
O L A Y : Amasya
15. P. Eğt. Tug. Askeri Gazino Müdürlüğü emrinde görevli iken 19.3.2005
günü terhis edilen sivil kişi sanık İ. Ç.’in 28.11.2001-20.12.2002
tarihleri arasında bakaya kalmak, 22.12.2002-19.12.2003 ve
22.12.2003-26.12.2003 tarihleri arasında iki ayrı geç iltihak suretiyle
bakaya kalmak suçlarını işlediği ileri sürülerek cezalandırılması istemiyle
açılan kamu davasında, 5. Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’nce yapılan yargılama sonucunda, yüklenen eylemler nedeniyle
cezalandırılmasına karar verilmiş, karar sanığa tebliğ edilemediğinden
kesinleşmemiştir.
5. Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca,
12.12.2006 gün ve esas hakkında mütalaa konulu yazı ile, 5530 sayılı Kanun
ile değişik 353 sayılı Kanun’un 13 ve ek geçici 6. maddeleri uyarınca
dosyanın görevli yargı yerine gönderilmesi istenmiştir.
5. PİYADE EĞİTİM TUGAY KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ:
29.12.2006 gün ve E:2005/617, Müt. K:2006/199 sayıyla, sanık hakkında
açılan kamu davasında, 5530 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 5.10.2006
tarihine kadar verilen kararın sanığa tebliğ edilemediği, bu nedenle
kararın kesinleşmediği açıklanarak, 5530 sayılı Kanun’la değişik 353 sayılı
Kanun’un Ek geçici 6. maddesindeki düzenleme uyarınca yargılamanın adli
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz
edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Fatih 6. Asliye Ceza
Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
FATİH 6. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 25.12.2009 gün ve E:
2007/300, K: 2009/1177 sayıyla, yargılaması bitmiş dosyanın tekrar ele
alınarak görevsizlik kararı verilmesinin usul ve yasaya uygun bulunmadığı,
kamu davası açıldığı tarihte görevli olan mahkemenin görevinin devam
edeceği açıklanarak, yargılamanın askeri yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek
kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, kendisine gelmekle Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai
KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Tamer ISIR’ın davanın çözümünün
adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü
açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a) Unsurları
ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Sanığın
sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve
Yargılama Usulü Kanunu’nun asker olmayan (sivil) kişilerin askeri
mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen maddeleri ile 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesi yönünden değerlendirme yapılması
gerekmektedir.
5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilen 353 sayılı Yasa’nın
13. maddesinde, “Askeri Ceza
Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114
ve 131. maddelerinde yazılı suçlar, askeri mahkemelerin yargı yetkisine
tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenirse; bu
kişilerin yargılanması, adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza
Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır”;
5918
sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”
denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi suçları işlemeleri halinde adli yargı yerinde
yargılanacakları kuşkusuzdur.
5.10.2006
tarihinde yürürlüğe giren 5.7.2000 gün ve 26219 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 5530 sayılı Kanun’un 63. maddesi ile değişik 353 sayılı Kanun’un
Ek Geçici 6. maddesi 3. fıkrasında, “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
önce, askeri mahkemelerce karar verilmiş ve henüz kesinleşmemiş olan dava
dosyalarından görevli yargı yeri değişenler hakkında, askeri savcının
yazılı görüşü alınmak suretiyle, mahkemesince duruşma yapılmaksızın
görevsizlik kararı verilir. Bu karara karşı, teşkilatında askeri mahkeme
kurulan kıt’a komutanı veya askeri kurum amiri, askeri savcı, sanık ve
varsa müdafi bir hafta içinde itiraz edebilir. İtirazlar en yakın askeri
mahkemede incelenir. Bu dosyalardan temyiz ve itiraz edilmek suretiyle
Askeri Yargıtay Başsavcılığında ve Askeri Yargıtay’ da inceleme aşamasında
olan dosyalar mahkemesine iade edilir” hükmüne yer verilmiştir.
Askeri
yargı yerince sanık hakkında bakaya kalmak ve iki ayrı geç iltihak
suretiyle bakaya kalmak suçları nedeniyle açılan kamu davasında, yüklenen
eylemler nedeniyle sanığın cezalandırılmasına karar verilmiş ise de, bu
karar kesinleşmeden 353 sayılı Yasa’nın 13. maddesinde 5530 sayılı Yasa ile
yapılan değişiklik ve ek geçici 6. maddesinde kesinleşmeyen kararlar
hakkında dosyanın görevli mahkemeye gönderileceği yolundaki düzenleme
gözetildiğinde davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Fatih 6. Asliye Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli
olduğuna, bu nedenle Fatih 6. Asliye Ceza Mahkemesi’nin
25.12.2009 gün ve E: 2007/300, K: 2009/1177 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/52
KARAR NO :
2010/52
KARAR TR :
01.11.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T :
1- Askeri ve adli mahkemelere tabi kişilerin, müştereken suç işlemeleri
halinde, eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise tüm
sanıkların Adli yargı yerinde
yargılanmalarının gerektiği,
2- 353 sayılı Yasa kapsamında bulunmayan “görevi yaptırmamak için
direnme” suçu nedeniyle sivil kişi sanık hakkında açılan kamu davasının
ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı
: K. H.
Maktül : B. B.
Mağdur
Sanık : F. B.
Sanıklar
: 1- G. A.
2- R. T.
3- E. Ö.
4- M. K.
5- Y. Ç.
6- G. G.
O L A Y: Hakkari/Yüksekova İlçe Emniyet Müdürlüğünün
yapmış olduğu istihbarat çalışmaları sonucu 4.10.2005 günü, hakkında
teşekkül halinde uyuşturucu madde imal etmek suçundan 7.5.2004 günü gıyaben
tutuklanmasına karar verilen ve yakalama çalışmaları devam eden, maktül B.
B.’ın Değerli köyünde bulunduğuna ve mağdur sanık F. B. ile uyuşturucu
madde imalat ettiklerine ilişkin haber alınması üzerine, şahsın yakalanmasına
yönelik operasyon icra edilmesine karar verilerek, ilçe emniyet
müdürlüğünde görevli polis memurları ile yeteri kadar askeri kuvvetle olay
yerine gidildiği, emniyet güçlerinin köyün içersinde güvenlik almak
amacıyla konuşlandıkları, askeri birliklerin ise köyün kuzeyinde bulunan
dere yatağına doğru gittikleri sırada üç kişinin üzerlerine ateş açtıkları,
askeri birliklerin “ dur jandarma” ihtarına uyulmaması nedeniyle kaçan
şahıslara karşı silahla karşılık verdikleri, bu çatışma neticesinde kimliği tespit edilemeyen bir
şahsın kaçtığı, F. B.’ın yaralandığı ve B. B.’ın ölü olarak ele
geçirildiği, Hakkari/Yüksekova 1. Dağ ve Komando Taburu 1. Bölük
Komutanlığı emrinde görevli sanıklar P. Tğm-G. A., P. Kd. Üçvş. M. K., P.
Çvş. G. G., P. Onb. R. T., P. Onb. Y. Ç. ve P.Er E. Ö.’in olay günü
operasyona bizzat ve fiilen
iştirak eden kişiler
oldukları, operasyon sırasında
silahlı çatışma sonucu maktül
B. B.’ın ölümüne, mağdur sanık F. B.’ın yaralanmasına neden oldukları,
böylece, kasten öldürme, kasten yaralama suçlarını işledikleri, mağdur
sanık F. B.’ın görevi yaptırmamak için direnme suçunu işlediği ileri
sürülerek, eylemlerine uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 81/1, 86/1,
265/1. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları istemiyle Hakkari Cumhuriyet
Başsavcılığı’nın 19.12.2008 gün ve E:2008/494, K:2008/105 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
HAKKARİ AĞIR CEZA MAHKEMESİ: 7.4.2009 gün ve E:2008/347,
K:2009/146 sayıyla, bölgenin terör bölgesi olduğu, askeri birliğin olay
sırasında çevre tepelerden gelecek saldırının bertaraf edilmesi için tedbir
aldığı, tepelerden gelen ateş üzerine karşılık verildiğinin iddia edildiği,
ateş eden kişilerin ilk etapta kim olduklarının bilinmediği, eylemin
terörle mücadele kapsamında gerçekleştirildiği, terörle mücadelede Türk
Silahlı Kuvvetlerinin bütün faaliyetlerinin askeri nitelikte olduğu
açıklanarak, 353 sayılı Yasa’nın 9. Maddesi uyarınca sanıkları yargılama
görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Jandarma Asayiş
Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
JANDARMA ASAYİŞ KOLORDU KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ:
24.2.2010 gün ve E:2010/414, K:2010/306 sayıyla, mağdur sanık F. B. sivil
kişi olduğu için, asker kişi sanıklar açısından ise bir kısmının yargılama
aşamasında terhis edilmiş olmaları nedeniyle 353 sayılı Yasa’nın 12.
maddesi uyarınca yargılamalarının adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, kararın sanıklardan G. A. tarafından temyiz
edilmiş olması nedeniyle bu sanık hariç, diğer sanıklar açısından temyiz
edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, Jandarma Asayiş Kolordu
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai
KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı
yerleri arasında sanıklardan Gürsel Aygar dışında kalan tüm sanıklar
hakkında açılan kamu davası yönünden Yasa’nın 14. maddesinde öngörüldüğü
biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli yargı
yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ’ın adli yargı, Askeri
Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Tamer ISIR’ın davanın çözümünün adli yargı
yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise öğretide ve uygulamada:
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka bir
anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “Askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç
olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası
açılmamış olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte
iken, maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
..." tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.
Buna göre, askeri mahkemelerde
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara
bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir
suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin
görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu
davasının açılmış olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Dosyanın
incelenmesinden, sanıklar R. T., Y. Ç., G. G. ve E. Ö.’in yargılama
aşamasında terhis edildikleri dosya içinde bulunan bilgi ve belgelerden
anlaşılmaktadır.
353
sayılı Yasa’nın “Müşterek Suçlar” başlığı altında düzenlenen 12.
maddesinde "Askeri mahkemelere
ve adliye mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun müştereken
işlenmesi halinde eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise
sanıkların yargılanmaları askeri
mahkemelere; eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç
ise adliye mahkemelerine aittir" denilerek, Askeri Ceza Kanununda
yazılı bir suçun müştereken işlenmesi halinde sanıkların yargılamalarının
askeri mahkemede yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, sanıklar G. A., M. K., G. G., R.
T., Y. Ç. ve E. Ö. hakkında açılan kasten öldürme ve kasten yaralama
suçlarına ilişkin olarak, adli yargı yerince verilen görevsizlik kararında,
sanıklara yüklenen eylemin askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak
işlendiği gerekçesine yer verilmiş ise de, yüklenen eylemlerin Askeri Ceza
Kanununda düzenlenen suçlardan olmayıp, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen
suçlardan olduğu, bu nedenle askeri suç olmadığı, öte yandan sanıklar R.
T., Y. Ç., G. G. ve E. Ö.’in yargılama aşamasında terhis edildikleri
anlaşılmıştır.
Mağdur
sanık Ferzende Budak’a yüklenen görevi yaptırmamak için direnme suçunun da
Türk Ceza Kanunu’nda düzenlendiği “askeri suç” kapsamında olmadığı, daha
açık bir ifadeyle Askeri Ceza Kanunu’nda yazılı suçlardan bulunmadığı
açıktır.
Mağdur
sanığın sivil kişi olması nedeniyle 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu
ve Yargılama Usulü Kanunu’nun asker olmayan (sivil) kişilerin askeri
mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen maddeleri ile 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesi yönünden değerlendirme yapılması
gerekmektedir.
5530
sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilen 353 sayılı Yasa’nın
13. maddesinde, “Askeri Ceza
Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114
ve 131. maddelerinde yazılı suçlar, askeri mahkemelerin yargı yetkisine
tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenirse; bu
kişilerin yargılanması, adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza
Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır”;
5918
sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”
denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi suçları işlemeleri halinde adli yargı yerinde
yargılanacakları kuşkusuzdur.
Mağdur
sivil kişi sanığa yüklenen eylemin Askeri Ceza Kanunu’nda yazılı suçlardan
olmadığı gibi 353 sayılı Yasa’da belirtilen eylemler kapsamında da
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Türk Ceza Kanununda düzenlenen “kasten yaralama, kasten öldürme
ve görevi yaptırmamak için direnme” suçları nedeniyle açılan davanın adli
yargı yerinde görülmesi ve Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli
olduğuna, bu nedenle Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi’nin 7.4.2009 gün ve
E:2008/347, K:2009/146 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/53
KARAR NO :
2010/53
KARAR TR :
06.12.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T :1-Asker
kişi sanık hakkında “madununa suç yapmak için emir vermek” suçuna uygun
eylemleri nedeniyle açılan kamu davasının ASKERİ YARGI,
2-Asker kişi sanığa yüklenen “suç uydurma” suçunun askeri
suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri mahkemede
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle açılan kamu
davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanıklar
: 1- K. İ. Ç.
2- İ. F.
O L A Y : Amasya/Merzifon 5. Ana Jet Üs
Komutanlığı emrinde görevli sanık Hv.Per.Kd. Bçvş. K. İ. Ç.’ın, 11.1.2008
ve 14.1.2008 tarihlerinde, aynı Komutanlıkta görevli sanık Hv.P.Çvş. İ.
F.’ı yanına çağırarak, eline vermiş olduğu telefon numarasına bombalı paket
ihbarı yapması talimatını verdiği, sanık İ. F.’ın da talimata uyarak
Merzifon 5. Ana Jet Üs Komutanlığı’na iki kez bomba ihbarı yaptığı,
böylece, sanıkların suç uydurma suçunu işledikleri ileri sürülerek,
eylemlerine uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 271/1. maddesi uyarınca
cezalandırılmaları istemiyle Merzifon Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 19.2.2008
gün ve E: 2008/90, K: 2008/90 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
MERZİFON ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 4.3.2008 gün ve E: 2008/41, K:2008/51 sayıyla, asker kişi sanıkları
askeri mahalde işledikleri ileri sürülen suç nedeniyle yargılama görevinin
askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle, delillerin değerlendirilmesi
ve takdiri askeri mahkemeye ait olmak üzere sanıklardan K. İ. Ç.’ın ayrıca
Askeri Ceza Kanunu’nun 109/1-2 maddeleri uyarınca da cezalandırılması için
görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava
dosyası, 2. Hava Kuvveti Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
2. HAVA KUVVETİ
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 28.8.2008 gün ve E:2008/2056, K:2008/885 sayıyla,
sanıklara yüklenen eylemin Türk Ceza Kanununda düzenlenen suçu oluşturduğu,
sanıklardan İ. F.’ın yargılama aşamasında terhis edildiği, bu nedenle 353
sayılı Yasa’nın 12. maddesi uyarınca sanıkları yargılama görevinin adli
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın
temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, 2. Hava Kuvveti
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında,
Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai
KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan 06.12.2010 günlü
toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözü-münde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı İ.Bahadır ÜSTÜNEL’in davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
Sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise öğretide ve uygulamada:
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
1632
sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun “ Madununa suç yapmak için emir verenlerin
cezası “ başlığı altında düzenlenen 109. maddesinde,
“1-Rütbe
veya makam ve memuriyetinin nüfuz ve salahiyetini suistimal ederek madununa
bir suçun yapılmasını teklif eden, amir veya mafevk iki seneye kadar
hapsolunur.
2-Suç
yapılır veya yapılmağa teşebbüs edilirse faili asliye muayyen olan ceza,
emir veren hakkında artırılarak hükmolunur”;
T.C. Anayasa’sının 145. maddesinin
birinci fıkrasında, “Askeri yargı, askeri mahkemeler ve disiplin mahkemeleri
tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kişiler tarafından işlenen
askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve
görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla
görevlidir. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine
karşı suçlara ait davalar her halde adliye mahkemelerinde görülür” denilmiştir.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, görevsizlik kararı veren askeri
yargı yerince, sanıklara yüklenen eylemin Türk Ceza Kanununda düzenlenen
suçu oluşturduğu gerekçesine yer verilmiş ise de, olayın iddianamedeki
tavsifi ile dosyadaki delillerden,
olay sırasında Başçavuş
olarak görevli sanık K. İ.
Ç.’ın, askerlik hizmetini yapmakta olan sanık İ. F.’ı yanına çağırarak,
verdiği telefon numarasına bombalı paket ihbarı yapması için talimat
verdiği ve sanık İ. F.’ın da Hava Kuvvetleri Komutanlığı 5. Ana Jet Üs
Komutanlığı’na ihbarda bulunduğu, sanık K. İ. Ç.’ın asker kişi olduğu,
yüklenen bu eylemin Askeri Ceza Kanunu’nun 109. madde kapsamında; sanık İ.
F.’a yüklenen suçun ise Türk Ceza Kanunu’nun 271. maddesinde düzenlenen
“suç uydurma” eylemi kapsamında değerlendirilebileceği sonucuna
varılmıştır.
353
Sayılı Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
4191 sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait
davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun
askeri bir suç
olmaması askeri bir
suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış
olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken,
maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..."
tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir.
Buna
göre, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha
önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini
değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça
bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup
olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Sanık İ.
F.’a yüklenen eylemin Türk Ceza Kanunu’nda düzenlendiği, “askeri suç”
kapsamında olmadığı ve Askeri Ceza Kanunu’nda yazılı suçlardan bulunmadığı
kuşkusuzdur. Dosya içinde bulunan bilgi ve belgelerden sanığın yargılama
aşamasında terhis edildiği anlaşılmıştır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
düzenlenmiş bulunduğundan ve somut olayda sanık İ. F.’a yüklenen eylemin
askeri suç olmadığı sonucuna
varıldığından, 353 sayılı
Yasa’nın 17. maddesi uyarınca
bu sanığı yargılama görevinin ise adli yargı yerine ait olduğu açıktır.
Açıklanan
nedenlerle, sanık K. İ. Ç. hakkında açılan davanın askeri yargı yerinde
görülmesi ve 2. Hava Kuvveti Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin bu sanık
hakkında verdiği görevsizlik kararının; sanık İ. F. hakkında açılan davanın
ise adli yargı yerinde görülmesi ve Merzifon Asliye Ceza Mahkemesi’nin bu
sanık hakkında verdiği görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
1-Sanık K. İ. Ç. hakkında açılan davanın çözümünde ASKERİ YARGI yerinin
görevli olduğuna, bu nedenle 2. Hava Kuvveti Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’nin bu sanık hakkında verdiği
28.8.2008 gün ve E:2008/2056, K:2008/885 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA,
2-Sanık
İ. F. hakkında açılan davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli
olduğuna, bu nedenle Merzifon Asliye
Ceza Mahkemesi’nin bu sanık hakkında
verdiği 4.3.2008 gün ve E:2008/41,
K:2008/51 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 06.12.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/54
KARAR NO :
2010/54
KARAR TR :
06.12.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T :
Asker kişi sanıklara yüklenen “kasten yaralama ve sövme” suçlarının askeri
suç olmaması, askeri suça bağlı bulunmaması ve askeri mahkemede
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş olması nedeniyle, açılan kamu
davasının ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A
R
Davacı : K.H.
Yakınan : M. A.
Mağdur
Sanıklar : 1- V. T.
2- M. A.
Sanık : S. G.
O L A Y : İzmir/Gaziemir Ulş. Per. Ok. ve Eğt.
Mrk. Komutanlığı emrinde görevli mağdur-sanık Ulş. Er V. T.’nun 1.5.2009
günü, aynı Komutanlık emrinde görevli yakınan Ulş.Er.M. A. ile banyo yapma
meselesi yüzünden aralarında çıkan tartışma sırasında, yakınana yumrukla
vurduğu, daha sonra banyonun temizlenmesi hususunda aynı Komutanlık emrinde
görevli sanık Ulş.Er S. G. ile mağdur sanık Ulş.Er M. A. ile aralarında
çıkan tartışma sırasında da, M.’ın paspas sapı ile kendisine vurması ve ana
avrat küfür etmesi üzerine S. G. ile birlikte M’ı yaraladıkları, böylece,
kasten yaralama ve sövme suçlarını işledikleri ileri sürülerek, sanıklardan
S. G.’in eylemine uyan 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 86/2., mağdur sanık V. T.’nun eylemine uyan aynı
Kanun’un 86/2(iki kez)., mağdur sanık M. A.’nin eylemine uyan aynı Kanun’un
86/2, 125/1. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları istemiyle İzmir
Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 29.12.2009 gün ve E:2009/65560, K:2009/21311
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
İZMİR
16. SULH CEZA MAHKEMESİ: 21.1.2010 gün ve E:2010/181, K:2010/33 sayı ile,
sanıklardan V. T. ile S. G.’in halen asker kişi olmaları nedeniyle 353
sayılı Yasa’nın 17. maddesi anlamında askeri mahkemede yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesinin söz konusu olmadığı, bu nedenle sanıkları
yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Hava
Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
HAVA
EĞİTİM KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 9.7.2010 gün ve E: 2010/361,
K:2010/344 sayı ile, sanıklar S. G. ile V. T.’nun da yargılama aşamasında
terhis edilmiş olmaları, yüklenen eylemin askeri suç olmaması nedeniyle
sanıkları yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine,
dava dosyası, Hava Eğitim Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize
gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU,
Bilgin AK, Y. Sezai KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan
06.12.2010 günlü toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı İ.Bahadır ÜSTÜNEL’in davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri bir
suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir.
Buna göre, askeri mahkemelerde
yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait
davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak yüklenen suçun
askeri bir suç olmaması, askeri bir suça bağlı bulunmaması halinde, askeri
mahkemenin görevinin sona ereceği açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık
hakkında kamu davasının açılmış olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararında sanıklar V. T. ile S. G.’in halen asker kişi
oldukları gerekçesine yer verilmiş ise de, sanıkların 23.5.2010 günü,mağdur
sanık M. A.’nin ise bu tarihten daha önce
terhis edildikleri dosya içinde bulunan bilgi ve belgelerden
anlaşılmıştır.
Öte
yandan, sanıklara yüklenen eylemlerin 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda
düzenlendiği, Askeri Ceza Kanununda bu suçlara ilişkin bir düzenlemenin
bulunmadığı, bu nedenle yüklenen eylemlerin “askeri suç” kapsamında
olmadıkları açıktır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
düzenlenmiş bulunduğundan ve somut olayda sanıklara yüklenen eylemin askeri
suç olmadığı anlaşıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca
davanın adli yargı yerinde görülmesi ve İzmir 16. Sulh Ceza Mahkemesi’nin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli
olduğuna, bu nedenle İzmir 16. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 21.1.2010 gün ve
E:2010/181, K:2010/33 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
06.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2010/56
KARAR NO :
2010/56
KARAR TR :
06.12.2010
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Sivil
kişi sanık hakkında açılan kamu davasının 353 ve 5271 sayılı Yasa’da
yapılan değişiklikler nedeniyle ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanık : Ö. F. S.
O L A Y : Sanık Ö. F. S.’in, Aralık 2008 celp
dönemine tabi olduğu, ancak bu celp dönemine katılmayarak bakaya kaldığı,
böylece, bakaya suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan 1632 sayılı
Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A. Maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle
Konya Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 26.2.2009 gün ve E:2009/3901, K:2009/1017
sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
KONYA 4.
SULH CEZA MAHKEMESİ : 18.6.2009 gün ve E: 2009/557, K: 2009/648 sayıyla;
Askerlik Şubesi Başkanlığı’nın yazısından sanığın 31.3.2009 tarihinde test
ve mülakat merkezine sevkinin yapılmış olduğu anlaşıldığından, asker kişi
statüsünde bulunan sanığı, yüklenen sırf askeri suç nedeniyle yargılama
görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle itiraz yolu açık
olmak üzere görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası, Deniz Kuvvetleri
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
DENİZ
KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ : 24.9.2009 gün ve E:2009/538, K:
2009/359 sayıyla, 353 sayılı Yasa’nın 5.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren
5530 sayılı Yasa ile değişik 13. maddesi uyarınca, sanığa yüklenen eylem
nedeniyle sanığı yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar
kesinleşerek, dava dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir.
Mahkememize
gönderilen dava dosyasında, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce 1.2.2010 gün ve
E:2010/1, K:2010/1 sayılı karar ile adli yargı yerince verilen görevsizlik
kararı kesinleşmeden dava dosyası Mahkememize gönderildiğinden, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1 ve 14.
maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilip
dosyanın Mahkemesine gönderilmesinden sonra, dosyadaki eksiklik giderilip,
adli yargı yerince verilen görevsizlik kararı kesinleştirilerek dava
dosyası, kendisine gelmekle, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’nce, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU,
Bilgin AK, Y. Sezai KARAA, Turgut SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan
06.12.2010 günlü toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı İ.Bahadır ÜSTÜNEL’in davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
1111
sayılı Askerlik Kanununun 3 ve 4’üncü maddelerine göre askerlik çağı
yoklama, muvazzaflık ve yedek olmak üzere üç devreye ayrılmış olup, muvazzaflık devri kıtaya duhul ile
başlamaktadır. Anılan kanunun 12’nci maddesinde askere girdikten sonra izin
almaksızın savuşanlara firar deneceği belirtilerek, askerlik şubelerinden
sevk evrakını aldığı halde askerlik yapacakları kıtalara gitmeksizin yoldan
savuşup hiç gitmeyen ya da gecikerek gidenlerin eylemi ‘bakaya’ olarak
tanımlanmıştır.
Askeri
Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 20.06.1975 tarih ve 1975/6-4
sayılı kararında, Askeri Ceza Kanunu’nun 63’üncü maddesindeki suçların
faillerinin suç ve ceza yönünden asker kişi sayılmayacakları ve bu nedenle
bu suçların ‘ sırf askeri suç’ niteliğinde olmadığı belirtilmiş olup, asker kişi sıfatının kıtaya katılmakla
başladığı açıklanmıştır.
Bu
durumda, idari yönden askerlik hizmet süresi askerlik şubesinden sevk edildiği gün başlamasına karşın
asker kişi sıfatını kıtaya katıldığı gün kazanan sanığın suç tarihinde
sivil kişi olması nedeniyle, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve
Yargılama Usulü Kanunu’nun asker olmayan (sivil) kişilerin askeri
mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen maddeleri ile 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesi yönünden değerlendirme yapılması
gerekmektedir.
5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilen 353 sayılı Yasa’nın
13. maddesinde, “Askeri Ceza
Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114
ve 131. maddelerinde yazılı suçlar, askeri mahkemelerin yargı yetkisine
tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenirse; bu
kişilerin yargılanması, adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza
Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır”;
5918
sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”;
12.9.2010 tarihinde yapılan
halkoylaması sonucu kabul edilip, buna ilişkin Yüksek Seçim Kurulu
Kararı’nın 23.9.2010 gün ve 27708 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5982 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile değişik T.C.
Anayasa’sının 145. maddesinin ikinci fıkrasında, “Savaş hali haricinde,
asker olmayan kişiler askeri mahkemelerde yargılanamaz”
denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi suçları işlemeleri halinde adli yargı yerinde
yargılanacakları kuşkusuzdur.
Açıklanan
nedenlerle, davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Konya 4. Sulh Ceza
Mahkemesi'nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli
olduğuna, bu nedenle Konya 4. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 18.6.2009 gün ve E:
2009/557, K: 2009/648 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
06.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2011/1
KARAR NO :
2011/1
KARAR TR :
07.02.2011
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Sağlık Kurulunca suç gününde
askerliğe elverişli olmadığına karar verilen sanık hakkında açılan kamu
davasının 353 ve 5271 sayılı Yasa’da yapılan değişiklikler nedeniyle ADLİ
YARGI yerinde görülme-sinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Yakınan : H. D.
Sanık : O. Y.
O L A Y : Gaziantep 5. Zrh. Tug. 1. Tnk. Tb. 1.
Tnk. Bl. Komutanlığı emrinde görevli sanık Tnk. Er O. Y.’ın, 4.11.2001 günü,
bölük yemekhanesinde eşofman ile oturduğu ve sigara içtiği sırada, aynı
Komutanlık emrinde Tb. Nöbetçi subayı olarak görevli yakınan H. D.’ın
yemekhaneye girdiğini görmesi üzerine, elinde bulunan sigarayı yere atarak
ayağa kalktığı, yakınanın “niçin buradasın ve sigara içiyorsun” demesi
üzerine, “bak, ben bir senedir buradayım, benimle senden başka uğraşan yok”
şeklinde cevap verdiği, yakınanın kendisiyle düzgün konuşmasını söyleyerek
elini havaya kaldırmasıyla yakınanın elini tuttuğu, yakınanın elini bırakmasını
istediğinde “Hakan, sen fazla oluyorsun” dediği, bunun üzerine, yakınanın,
iki yakasından tutarak ittirmesiyle yanında bulunan sandalyeye oturduğu
anda hemen ayağa kalkarak yakınanın üzerine yürüdüğü, yemekhanede görevli
diğer Erler tarafından araya girilerek belinden tutulduğu sırada, masanın
üzerinde bulunan metal su bardağını yakınana doğru fırlattığı, bardağın
isabet etmesi nedeniyle başının kanadığını gören yakınanın yemekhaneden
çıkarak çağırdığı ambulansı beklerken, diğer askerler tarafından
yemekhaneden çıkarılırken yakınanın yanına yaklaşıp “Hakan, senin babanın
ismi Cengiz, Gebze’de oturuyorlar ve kardeşin de Tunceli’de. Telefonla
arayacağım, hem kardeşini hem de aileni temizleteceğim” dediği, böylece
amiri tehdit etmek ve amire fiilen taarruz etmek suçlarını işlediği ileri
sürülerek, sanığın eylemlerine uyan Askeri Ceza Kanunu’nun 82/2 (iki kez)
ve 91/1. maddesi az vahim hal cümlesinin uygulanmak suretiyle
cezalandırılması istemiyle 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın
12.12.2001 gün ve E:2001/4257, K: 2001/1407 sayılı iddianamesiyle kamu
davası açılmıştır.
5. Zırhlı Tugay
Komutanlığı Askeri Mahkemesi, sanığın suç tarihinde askerliğe elverişli
olmadığı anlaşıldığından, eylemlerin tehdit ve yaralama suçlarını
oluşturacağı, bu nedenle sanığı yargılama görevinin adli yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın sanık tarafından
temyiz edilmesi üzerine, Askeri Yargıtay 2. Dairesi’nce, eksik soruşturma
sebebiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
5. ZIRHLI TUGAY
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 24.7.2007 gün ve E:2007/1246, K:2007/725
sayıyla, bozma ilamına uyarak dosyadaki eksiklikleri tamamladıktan sonra,
daha önce verilen görevsizlik kararında dayanılan gerekçe ile görevsizlik
kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Gaziantep
10. Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
GAZİANTEP 10.
ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 30.4.2010 gün ve E:2008/349, K:2010/525 sayıyla, suç
tarihinde sanığın asker olması nedeniyle yüklenen eylemlerin üstü tehdit ve
üste karşı etkili eylem olarak değerlendirilmesi gerektiği açıklanarak,
sanığı yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine,
dava dosyası, kendisine gelmekle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca,
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Yavuz
SAYALGI, Ersun ÇETİN, Levent BİLGİ’nin, katılımlarıyla yapılan 07.02.2011
günlü toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngö-rüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözü-münde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin KORKUSUZ’un davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Türk
Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin “Gruplandırma” başlığı
altında düzenlenen 6. Maddesinde, “Askerlik
çağına giren yükümlüler, son yoklamaları sırasında askerlik meclislerinde
veya asker hastanelerinin sağlık kurullarında, askerliğe elverişli olanlar
ve askerliğe elverişli olmayanlar olmak üzere gruplandırılır.
1) Askerliğe elverişli olanlar:
Sağlık yetenekleri bakımından hiçbir hastalık ve arızası bulunmayanlar ile
hastalık ve arızaları, Hastalık ve Arızalar Listesinin A dilimlerine
girenlerdir.
2) Askerliğe elverişli olmayanlar:
Hastalık ve arızaları, Hastalık ve Arızalar Listesinin B ve D dilimlerine
girenlerdir”; “Ek (Hastalık ve arızalar listesi)” başlığı altında
düzenlenen 17. maddesinde,
“A) 1. Antisosyal kişilik.
2. Madde kötüye kullanımı ya da
geçirilmiş madde bağımlılığı.
3. Sınır düzeyde entellektüel işlev
bozukluğu.
B)……….
C)……….
D) 1. İleri derecede antisosyal
kişilik bozukluğu.
AÇIKLAMA: Bu fıkraya gireceklerin;
antisosyal kişilik bozukluğu tanısı alması, öldürme, öldürmeye teşebbüs,
gasp suçlarından en az bir hapis ya da diğer antisosyal eylemlerden dolayı,
disiplin mahkemesi dışında kalan mahkemelerce verilmiş en az üç hapis
cezası alması ve bu cezaların kesinleştiğinin belgelerle tespit edilmesi
gerekir” denilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, askeri
yargı yerince, sanığın suç tarihinde ve halen askerliğe elverişli olup
olmadığının tespiti istendiğinden, GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Komutanlığı’nca
11.11.2005 gün ve SAĞ: 9036-1291-05/Psikiyatri Kliniği-10772346 sayılı yazı
ile sağlık kurulunca sanığın suç tarihinde ve halen askerliğe elverişli
olmadığına dair alınan kararın gönderildiği, 11.11.2005 gün ve 4840 sayılı
sağlık kurulu raporunun incelenmesinde, sanıkta “ileri derecede antisosyal
kişilik bozukluğu” teşhis edildiği, sanığın dava konusu suçtan önce kasten
ablasını öldürmek, öldürmeye teşebbüs suçlarından ağır hapis cezası alıp
cezalarının infaz edildiği, hüviyet cüzdanı almak maksadıyla kendi ismini
sahte olarak beyan etmek suçundan yargılandığı, durumunun Türk Silahlı
Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin “Ek(Hastalık ve arızalar
listesi” başlığı altında düzenlenen 17. maddesinin D dilimi 1. fıkrasına
uyduğu, bu nedenle suç tarihinde ve halen askerliğe elverişli olmadığına
karar verildiği anlaşılmış, böylece sanığın suç tarihi olan 4.11.2001
gününde askerliğe elverişli olmadığı
sonucuna varılmıştır.
Sağlık
Kurulu Raporunun kapsam ve hukuki sonuçlarına göre, sanığın suç tarihinde
"asker kişi" sıfatı kendiliğinden kalkmış sayılacağından, 353
sayılı Yasa'nın 9. maddesi anlamında "asker kişi" olarak kabul
edilmesi mümkün bulunmamaktadır.
Bu durum
gözetildiğinde, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanunu’nun asker olmayan (sivil) kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma
koşullarını belirleyen maddeleri ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun
3. maddesi yönünden değerlendirme yapılması gerekmektedir:
5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilen 353 sayılı Yasa’nın
13. maddesinde, “Askeri Ceza
Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114
ve 131. maddelerinde yazılı suçlar, askeri mahkemelerin yargı yetkisine
tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenirse; bu
kişilerin yargılanması, adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza
Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır”;
5918
sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”;
Türkiye
Cumhuriyeti Anayasası’nın 145. maddesinin ikinci fıkrasında da, “Savaş hali
haricinde, asker olmayan kişiler askeri mahkemelerde yargılanamaz” denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi suçları işlemeleri halinde adli yargı yerinde
yargılanacakları kuşkusuzdur.
Bu
durumda, askerliğe elverişli olmadığı bu nedenle sivil kişi olarak
değerlendirileceği anlaşılan sanığın eyleminin Askeri Ceza Kanununda yazılı
suçlardan olmadığı gibi 353 sayılı Yasa’da belirtilen eylemler kapsamında
da bulunmadığı anlaşılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, sivil kişi sanık hakkında, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen
“tehdit ve kasten yaralama” suçlarına uygun eylemleri nedeniyle açılan
davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Gaziantep 10. Asliye Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Gaziantep
10. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 30.4.2010 gün ve E:2008/349, K:2010/525
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2011/4
KARAR NO :
2011/4
KARAR TR :
07.02.2011
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Sağlık Kurulunca suç gününde
askerliğe elverişli olmadığına karar verilen sanık hakkında açılan kamu
davasının 353 ve 5271 sayılı Yasa’da yapılan değişiklikler nedeniyle ADLİ
YARGI yerinde görülme-sinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanık : H. B.
O L A Y : Diyarbakır/Hani 3. İç Güv. Tb. 3. İç
Güv. P. Bl. Komutanlığı emrinde görevli sanık P. Er H. B.’nın, 21.12.2005
günü, kendisini koğuşlar bölgesinde dişlerini fırçalarken gören aynı
Komutanlık emrinde görevli P. Onb. B. I. ile tartıştığı, bu sırada
birbirlerini ittirdikleri ve sanığın sivilde adam kestiğini onu da silahı
ile vuracağını söylediği, nöbet mangası ile doldur boşalt istasyonuna
götürüldüğünde, nöbetçi onbaşı olan P. Onb. M. Ç.’ın “tüfek omuza” emri
vermesine, yapmaması nedeniyle emrin tekrarlanmasına rağmen emri yerine
getirmediği, şikayet edileceği söylenince “git kime istersen söyle istersen
beraber gidelim” dediği, silahına yarım dolduruş yapması gerekirken tam
dolduruş yapması nedeniyle silahının
elinden alındığı ve
nizamiyede görevli bulunan P. Uzm. Çvş. M. C. tarafından sakinleşmesi için
birkaç tokat atılıp nasihat verildikten sonra silahının geri verilerek
nöbete gönderilmek istendiğinde, silahını alıp tam dolduruş yaparak M. C.
ve eratın üzerine çevirip yaklaşmayın diye bağırması üzerine “dur ne
yapıyorsun” diyerek silahı almak için hamle yapan M. C.’a bir el ateş
ettiği, tel çitlerden atlayarak kaçtığı ve aynı gün yakalandığı, böylece
üstü tehdit etmek, emre itaatsizlikte ısrar, silahla üste fiilen taarruza
teşebbüs etmek, silahla üste fiilen taarruz etmek ve mehil içinde
yakalanmakla son bulan firar suçlarını işlediği ileri sürülerek,
eylemlerine uyan Askeri Ceza Kanunu’nun 82/2, 87/1, 91/2, 91/3 ve 68.
maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle 7. Kolordu Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nın 27.12.2005 gün ve E:2005/5323, K:2005/1551 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
7. KOLORDU
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 16.11.2006 gün ve E:2006/1500, K:2006/2193
sayıyla, işlenemez suç niteliğine dönüşen mehil içinde yakalanmakla son
bulan firar suçundan sanığın beraetine, suç tarihinden itibaren askerliğe
elverişli olmadığı sağlık kurulu raporu ile tespit edildiğinden, Türk Ceza
Kanunu’nda düzenlenen tehdit, silahla kasten yaralamaya teşebbüs, neticesi
sebebiyle ağırlaştırılmış yaralama suçlarına dönüşen eylemleri ve emre
itaatsizlikte ısrar suçu nedeniyle sanığı yargılama görevinin adli yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle, sanık hakkında açılmış diğer tüm davalar
hakkında görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek,
dava dosyası, Hani Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
HANİ ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 27.9.2010 gün ve E:2010/72, K:2010/39 sayıyla, sanığa
yüklenen emre itaatsizlikte ısrar suçu nedeniyle açılan kamu davasının
tefrik edilerek, sanığın askerliğe elverişsizdir raporu ile askeri
mahkemede yargılamayı gerektiren ilgi kesilmiş ise de, askerler tarafından
işlenebilir sırf askeri suç niteliğinde olan eylemle ilgili olarak sanığı
yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, kararın temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava
dosyası, Hani Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Yavuz
SAYALGI, Ersun ÇETİN, Levent BİLGİ’nin, katılımlarıyla yapılan 07.02.2011
günlü toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri
arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde “emre itaatsizlikte
ısrar” suçu yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından,
esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözü-münde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin KORKUSUZ’un davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde
yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara
ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmektedir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Türk
Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin “Gruplandırma” başlığı
altında düzenlenen 6. Maddesinde, “Askerlik
çağına giren yükümlüler, son yoklamaları sırasında askerlik meclislerinde
veya asker hastanelerinin sağlık kurullarında, askerliğe elverişli olanlar
ve askerliğe elverişli olmayanlar olmak üzere gruplandırılır.
1) Askerliğe elverişli olanlar:
Sağlık yetenekleri bakımından hiçbir hastalık ve arızası bulunmayanlar ile
hastalık ve arızaları, Hastalık ve Arızalar Listesinin A dilimlerine
girenlerdir.
2) Askerliğe elverişli olmayanlar:
Hastalık ve arızaları, Hastalık ve Arızalar Listesinin B ve D dilimlerine
girenlerdir”; “Ek (Hastalık ve arızalar listesi)” başlığı altında
düzenlenen 17. maddesinde,
“A) 1. Antisosyal kişilik.
2. Madde kötüye kullanımı ya da
geçirilmiş madde bağımlılığı.
3. Sınır düzeyde entellektüel işlev
bozukluğu.
B) 1. Antisosyal kişilik bozukluğu.
AÇIKLAMA: Bu
fıkraya gireceklerin; asker hastanelerinin sağlık kurullarından antisosyal
kişilik bozukluğu tanısı alması, adli veya askeri mahkemeler tarafından
verilmiş en az bir antisosyal eyleminden dolayı ceza almaları, bu
cezalarından en az birinin infaz edilmesine rağmen davranış bozukluklarının
devam ettiğinin ve askerlik ile uyumlarının bozulduğunun kıt'a anketi ve
diğer resmi belgelerle tespiti gerekir.
2. Zeka
yetersizliği
AÇIKLAMA: Bu
fıkraya gireceklerin işlevselliğinin bozularak askerliğin gereklerini
yapamayacak nitelikte olduklarının, kıt’a anketi ile saptanması gereklidir”
denilmektedir.
Dosyanın
incelenmesinden, sanığın suç tarihinde ve halen askerliğe elverişli olup
olmadığının tespiti istendiğinden, Diyarbakır Asker Hastahanesi
Baştabipliği’nce 21.3.2006 gün ve Per:9012-536425-230-06/Krnt.Ks(55) sayılı
yazı ile sağlık kurulunca sanığın askerliğe elverişli olmadığına dair
alınan kararın gönderildiği, 1.3.2006 gün ve 783 sayılı sağlık kurulu
raporunun incelenmesinde, sanıkta “zeka yetersizliği” teşhis edildiği, kıta
anket formundan ve işlediği
suçlardan dolayı askerliğe adapte olmadığı ve askerlik yapamayacağı
kanaatine varıldığı, durumunun Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği
Yönetmeliği’nin Ek (Hastalık ve arızalar listesi) başlığı altında
düzenlenen 17. maddesinin B dilimi 2. fıkrasına uyduğu, bu nedenle
21.12.2005 tarihinden itibaren askerliğe elverişli olmadığına karar
verildiği anlaşılmıştır.
Sanık hakkında
askerlik hizmetini yapmakta olduğu birlik tarafından düzenlenen kıt’a anket
formunun incelenmesinde, sanığın İç Güvenlik Bölgesindeki görevlerin
özelliklerine göre, ne yapacağı, tepkilerinin ne olacağı bilinmediğinden
ayrıca daha önce de kekemeliği nedeniyle operasyon görevine
çıkarılmadığından bu birlikte görev yapamayacağının bildirildiği
görülmüştür.
Sanık hakkında 21.12.2005 tarihinden itibaren askerliğe
elverişli olmadığı hususunda verilen
rapor gözetildiğinde, sanığın suç tarihinde askerliğe elverişli olmadığı
sonucuna varılmıştır.
Bu
durumda, Sağlık Kurulu Raporunun kapsam ve hukuki sonuçlarına göre, sanığın
suç tarihinde "asker kişi" sıfatı kendiliğinden kalkmış sayılacağından,
353 sayılı Yasa'nın 9. maddesi anlamında "asker kişi" olarak
kabul edilmesi mümkün bulunmamaktadır.
Bu durum
gözetildiğinde, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanunu’nun asker olmayan (sivil) kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma
koşullarını belirleyen maddeleri ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun
3. maddesi yönünden değerlendirme yapılması gerekmektedir:
5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilen 353 sayılı Yasa’nın
13. maddesinde, “Askeri Ceza
Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114
ve 131. maddelerinde yazılı suçlar, askeri mahkemelerin yargı yetkisine
tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenirse; bu
kişilerin yargılanması, adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza
Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır”;
5918
sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”;
Türkiye
Cumhuriyeti Anayasa’sının 145. maddesinin ikinci fıkrasında da,” Savaş hali
haricinde, asker olmayan kişiler askeri mahkemelerde yargılanamaz”
denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi suçları işlemeleri halinde adli yargı yerinde
yargılanacakları kuşkusuzdur.
Ayrıca,
sanığın sivil kişi olması nedeniyle Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlenen ve
sırf askeri suçlardan olan eylem nedeniyle yargılanması da mümkün değildir.
Açıklanan
nedenlerle, sivil kişi sanık hakkında açılan davanın adli yargı yerinde
görülmesi ve Hani Asliye Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın
çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Hani Asliye Ceza
Mahkemesi’nin 27.9.2010 gün ve E:2010/72, K:2010/39 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2011/5
KARAR NO :
2011/5
KARAR TR :
07.02.2011
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 1 ve 14.
maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27.
maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE karar
verilmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanıklar : 1- H. C.
2- Z. D.
3- Ü. B.
4- H. Ü.
5- C. Ü.
6- C. Ü.
O L A Y : Safranbolu 125. Jandarma Eğitim Alay
Komutanlığı Mal Saymanlıkları ile yetkilendirilmiş İhale ve Muayene
Komisyonlarınca 2005 ve 2006 yıllarında gerçekleştirilen inşaat malzemeleri
alım ihaleleri ve bakım-onarım işleri ihaleleri ile ilgili olarak, Alay
mutfak ve müştemilatının 2005 yılında Amasya beji mermer işinde sivil kişi
sanıklar H. Ü., C. Ü. ve C. Ü.’ın “müteselsilen iştirak halinde ihaleye
fesat karıştırmak”, Alay mutfağı ve zeminlerinin 2006 yılında 205 m² mermer
yapılması işinde, aynı sanıkların “müteselsilen iştirak halinde edimin
ifasına fesat karıştırmak”, Alayın 1. ve 2. Taburlarının koğuş çatısı ile
2. Taburun yemekhane çatı onarımının ihale işinde, Alay Komutanı ve ihale
yetkilisi olarak J.Kur. Alb. H. C., ihale Komisyon Başkanı Yzb. Z. D.,
İhale Komisyonunda görevli J.Üçvş. Ü. B. ve H. Ü’ın, “müteselsilen iştirak
halinde edimin ifasına fesat karıştırmak”, “müteselsilen iştirak halinde
resmi belgede sahtecilik”, yatakhane binalarının dış cephe boyama işinde,
sivil kişi sanıklar H.Ü. ve C. Ü.’ın, “müteselsilen iştirak halinde edimin
ifasına fesat karıştırmak”, kurnalı banyoların duşlu sisteme dönüştürülmesi
işinde, J. Kur. Alb. H. C. ile H. Ü., C. Ü. ve C. Ü.’ın “müteselsilen
iştirak halinde ihaleye fesat karıştırmak”, temiz su tesisatlarının sıva
üstüne alınması işinde, J. Kur. Alb. H. C. ile H. Ü.’ın, “müteselsilen
iştirak halinde ihaleye fesat karıştırmak” suçlarını işledikleri ileri
sürülerek, sanıkların
eylemlerine uyan 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 37,43,53,204/2,235/1, 235/2-a,235/3,236/1,2. maddeleri
uyarınca cezalandırılmaları istemiyle Karabük Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 8.7.2008
gün ve E:2008/1037, K:2008/51 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
KARABÜK AĞIR
CEZA MAHKEMESİ: 27.1.2009 gün ve E:2008/124, K:2009/5 sayıyla, sanıklara
yüklenen eylemler nedeniyle, bu davada da sanık olan asker kişi sanıklar ile
ihale komisyonu görevlileri diğer asker kişiler hakkında ayrıca görevi
kötüye kullanmak, şartnameye aykırı mal kabul etmek ve hakikate muhalif
rapor tanzim etmek suçlarından askeri savcılıkça askeri yargı yerine dava
açıldığı, sanıklara yüklenen eylemlerin bir bütün olup, asker ve sivil kişi
sanıkların eylemlerinin hukuki nitelendirmesi ve değerlendirilmesinin ayrı
yargı yerlerince yapılmasının yasal düzenlemelere uygun olmayacağı, asker
kişileri görevleri gereği işledikleri suçlardan dolayı yargılama görevi
askeri mahkemelere ait olduğundan, bunlar ile birlikte iştirak halinde suç
işleyen sivil kişi sanıkların da birlikte yargılanmaları gerektiğinden
sanıkları yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
itiraz yolu açık olmak üzere görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası,
Jandarma Genel Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
JANDARMA GENEL
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 29.12.2009 gün ve E:2009/1219, K:2009/1322
sayıyla, sanıklara yüklenen eylemlerin müştereken işlendiği ve Türk Ceza
Kanunu’nda düzenlenen suçlardan olduğu anlaşıldığından 353 sayılı Yasa’nın
12. maddesi uyarınca sanıkları yargılama görevinin adli yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın sanıklar H. Ü., C.
Ü. ve C. Ü. tarafından temyiz edilmesi üzerine, Askeri Yargıtay 3.
Dairesi’nce, usul ve esas yönlerinden hukuka uygun bulunan hükmün
onanmasına karar verilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Yavuz SAYALGI, Ersun ÇETİN, Levent
BİLGİ’nin, katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında,
Raportör-Hâkim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, başvurunun reddi yolundaki raporu ve
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Askeri Yargıtay
Başsavcı Yardımcısı Hüseyin KORKUSUZ’un, başvurunun reddine ilişkin yazılı
ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın incelenmesinde, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararının itiraz yolu açık olmak üzere verildiği görülmektedir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34. maddesi 2.
fıkrasında, “Kararlarda, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve
şekilleri belirtilir” denilmiş, 223. maddesinin 10. fıkrasında, “Adli yargı
dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu
bakımından hüküm sayılır” düzenlemesi yer almıştır.
2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’un
“Olumsuz görev uyuşmazlığı” başlığı altında düzenlenen 14. maddesinde,
“Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli,
idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve
sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir” denilmektedir.
Uyuşmazlığın
incelenebilmesi için, 2247 sayılı Yasa’nın 1 ve 14. maddeleri uyarınca,
yargı yerlerince verilen kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dışında ayrıca, Yargıtay
İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 9.12.1931 gün ve E:1931/12, K:1931/48
sayılı kararında da belirtildiği gibi yargı yolunu değiştirmeye yönelik
görevsizlik kararlarının temyize tabi oldukları kuşkusuzdur. Böylece,
başvurabileceği kanun yolu, süresi, mercii yasaya uygun olarak
gösterilmeyen kararın kesinleşmesinden söz edilmesine olanak yoktur. Bu
nedenle, sanıklara yukarıda açıklanan haklarını belirtir nitelikte tebligat
yapılarak temyiz süresinin beklenmesi, görevsizlik kararı kesinleştikten
sonra dosyanın Mahkememize gönderilmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Karabük Ağır Ceza Mahkemesi'nce verilen görevsizlik kararının
kesinleşmemiş olması nedeniyle, 2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde
belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca
yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilmesi gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından
aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 07.02.2011 günü OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2011/6
KARAR NO :
2011/6
KARAR TR :
07.02.2011
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Sivil kişi sanıklar hakkında açılan
kamu davasının 353 ve 5271 sayılı Yasa’da yapılan değişiklikler nedeniyle
ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :K.H.
Sanıklar :1-Ç. U.
2-O. D.
3-A. A.
4-R. Ö.
5-A. E.
6-S. D.
İ.
7-F. T.
8-S. G.
9-V. K.
10-N. Y.
11-A. B.
12-M. Ö.
13-M. G.
14-R. K.
15-M. A.
16-M. Y.
17-H. İ.
A.
18-T. G.
19-V. Ç.
20-B. Ö.
21-E. G.
22-F. M.
T.
23-M. B.
24-S. Ö.
25-V. A.
26-Y. K.
27-İ. E.
E.
28-S. Ş.
29-F. H.
30-A. T.
D.
31-A. A.
32-M. T.
33-A. K.
Ç.
34-İ. M.
G.
35-G. P.
36-E. K.
37-A. Ü.
38-M. Y.
O L A Y :Ankara İl Jandarma Komutanlığı
tarafından, Ankara İlinde sahtecilikle uğraşan organize suç örgütü
kurulduğunun öğrenilmesi üzerine yapılan çalışma sonucunda, 2004-2007 yılları
arasında, suç işlemek için kurulan örgütün, üyeleri ve
aracıları vasıtasıyla Türkiye’nin değişik bölgelerinde askerlik dönemi
gelmiş veya bakaya durumuna düşmüş yükümlülerin tespit edilerek, haklarında
askerlikten kurtulmak için sahte askerliğe elverişli değildir raporu düzenlediği,
karşılığında para aldığının anlaşılması üzerine, örgütün bireyleri ve
faaliyetlerinin, suç delillerinin tespiti amacıyla soruşturma kararı
verildiği, soruşturma sonucunda, suç işlemek için kurulan örgütün
yöneticisi ve üyesi durumunda bulunan ve asker olan şahıslar nedeniyle
Askeri Ceza Kanununda düzenlenen “askerlikten kurtulmak için hile yapmak”
suçuna ilişkin kısmın asker olan şahıslarla birlikte işlenmesi nedeniyle
353 sayılı Kanun’un 12. maddesi gereğince soruşturma evrakının ayrılmasına
ve görevsizlik kararı ile Genelkurmay Başkanlığı Askeri Savcılığı’na
gönderilmesine karar verildikten sonra, Etimesgut Askeri Hastanesi
Baştabipliği emrinde görevli sanık Hv. Sağ. Bçvş. A. D.’ın örgütün kurucusu
ve yöneticisi konumunda olduğu, örgüt üyesi ve aracıları konumunda bulunan
sanıkların getirmiş olduğu yükümlüler ile bizzat başvuran yükümlülerin
almış oldukları sevk evrakları üzerine Etimesgut Askeri Hastanesi’nin
programına uygun şekilde bulundurdukları bilgisayar programları aracılığı
ile Ankara Ulus semtinde bulunan bir otelin kiralamış olduğu odasında sahte
raporları düzenleyerek sanıklara verdiği, karşılığında değişik miktarlarda
para aldığı, Etimesgut Askeri Hastanesi Baştabipliği Sağlık Kurulunda
görevli sanık sivil memur L. Ö.’ın örgütün kurucularından ve
yöneticilerinden olduğu, örgüt lideri sanık A. ile ortak olarak çalıştığı
ve örgütün hastane aşamasındaki işlemleri takip ettiği, verilen sahte
raporlar üzerine şubelerden gelen rapor teyit belgelerini takip ederek,
evrak düzenleyip, hastane baştabibine imzalatarak şubelerine gönderip rapor
içeriklerinin doğru olduğu kanaatini uyandırdığı, bir kısmını da kendisinin
düzenleyerek imzaladığı, Ankara Askerlik Dairesi Başkanlığı emrinde görevli
iken 2005 yılında emekli olan sanık Mly. Kd. Bçvş. B. A., Mili Savunma
Bakanlığı İç Tedarik Daire Başkanlığı emrinde görevli sanık sivil memur M.
Ö., Ankara Askerlik Dairesi Yenimahalle Askerlik Şubesi Başkanlığı emrinde
görevli sanık sivil memur Y. Ş., Genelkurmay Merkez Daire Başkanlığı
emrinde görevli sanık sivil memur Y. D., Genelkurmay Başkanlığı Askeri
Mahkemesi emrinde görevli sanık sivil memur M. Ö., sivil kişi sanıklar T.
G., M. Ö., İ. B., O. D., T. D., A. A., R. Ö., İ. E. E., S. E., A. E., G.
A., S, Ç,, V. Ç., B. D., S. D. İ.’in askerlik çağı gelmiş, yoklama kaçağı
veya bakaya kalmış yükümlüler ile temasa geçerek askerlik şubelerinden
Etimesgut Askeri Hastanesi’ne sevk almalarını sağladığı, alınan sevkler
uyarınca örgüt aracılığı ile sahte rapor düzenleyerek yükümlülere teslim
ettiği veya askerlik şubelerine gönderdikleri, Burdur Askerlik Şube
Başkanlığı emrinde görevli iken emekli Per. Kd. Bçvş. K. S.’ün örgüt
kurucularından İ. B. ile irtibatının bulunduğu, sahte rapor alınması
hususunda aracılık yaptığı, sivil kişi sanıklar H. Ş., M. B., M. Y., N. Y.,
H. İ. A., V. K., S. K., E. S.,
A. S., M.
A., S. A., S. G., H. A., M. T., H. Ö., M. Ü., A. A., Ç. U., M. Ç.,
E. A., F. T., E. Ç., E. K., B. Ö., M. Y., V. A., S. Y., K. K. K., A. N. Ö.,
İ. Ş. P., A. E., A. Ç., H. Ö. S., İ. A., A. A., M. F. B., Filo M. T., V. K., H. S., M. E. K., A. K. Ç.,
S. T., İ. S., E. E., M. Ö., R. S., L. A., G. K., E. A., İ. E., S. Ş. G., E.
G., B. M. S., M. T., Ş. Ç., S. Ş., M. G., A. O. A., E. K., A. G. Ö., E. M.,
M. U., S. D., B. H., Ş. B., K. Ö., N. S., Y. K., S.
Ö., İ. M. G.,
Y. Ç., M. A. A., M. B., A. T. D., A. Ü., E. A., A. Ç., S. D. D., İ.
Y., R. K., M. K., A. Ü., M. A. B., A.
A., N. O., F.
A., Ü. G.,
M. S. B., E. Ö., T. D., N. S., E. K., N. C., M.
A., C. Ö., N. D., B. S., B. Y., H. S., D. K., A. B., İ. H. K., T. Y., F.
H., C. D., S. K., K. D., A. E., İ. Ü., A. T., K. H., V. C., Z. S., M. Y.,
G. P., E. Y., N. A., L. H., İ. E., M. G., E. G., M. Ş. M., R. B., Ç. Ş., C.
B., Y. S., M. A., F. K., O. G., L. S., L. K., M. H. K., K. Ö., N. A., A.
Ç., Ş. Ç., E. Y., N. S., M. Y., N. G., L. T., M. A., Ş. K., R. K., U. A.,
F. S., M. M. Y., Ş. A., Ş. G., B. K., M. G., A. T., H. C., H. P., C. Y., Y.
S. A., H. A., B. A.’ın örgüt aracılığı ile sahte resmi evrak
düzenlettirdiği ve düzenlenen sahte resmi evrağı şubesine ibraz ederek
kullanmak suretiyle sahte resmi evrak düzenlemek ve kullanmak suçunu
işledikleri ileri sürülerek, sanıklar A. D. ile L. Ö.’ın eylemlerine uyan
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 220/1,53,63,204-1,765 sayılı Türk Ceza
Kanunu’nun 342/1,80,6136 sayılı Yasa’nın 12/4,13/1,15/1-2. maddeleri,
sanıklar B. A., T. G., M. Ö., İ. B., O. D., M. Ö., T. D., A. A., R. Ö., İ.
E. E., S. E., K. S., Y. Ş., Y. D., A. E., G. A., S. Ç., V. Ç., B. D., S. D.
İ. ve M. Ö.’nın eylemlerine uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 220/2,53,63,204/1,765
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 64/1,342/1. maddeleri, diğer sivil kişi
sanıkların eylemlerine uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 204/1, bazı
sanıklar hakkında suç tarihi itibariyle 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
342/1. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları istemiyle Ankara Cumhuriyet
Başsavcılığı’nın 8.11.2007 gün ve E: 2007/39968, K: 2007/1812 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
ANKARA 6. AĞIR
CEZA MAHKEMESİ: 6.2.2008 gün ve E: 2008/9, K: 2008/19 sayı ile bir kısım
sanıklar hakkında 6136 sayılı Yasa’ya muhalefet etmek, örgüt kurucusu
olmak, örgüte üye olmak suçlarından açılan kamu davasının bu dosyadan
tefriki ile ayrı bir esasa kaydının yapılarak yargılamanın bu esas
üzerinden yürütülmesine karar verdikten sonra, resmi belgede sahtecilik ve
sahte evrakı kullanmak suçları nedeniyle açılan kamu davasında, sanıklardan
bir kısmının asker kişi olduğu, sanıklar hakkında Askeri Ceza Kanunu’nun
81. maddesi yönünden soruşturmanın askeri savcılıkta yürütüldüğünün
anlaşıldığı, bu durumda askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun
unsuru sayılan sahte evrak düzenlemek, kullanmak suçlarının birlikte
değerlendirilmesinin
gerekli olduğu, 353
sayılı Yasa’nın 12 ve
13. maddeleri de nazara
alınarak sanıklara yüklenen
eylemlerin müştereken işlenip işlenmediği, evrakta sahtekarlık
suçunun askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun unsuru olup
olmadığının aynı mahkemede ve sanıklardan bir kısmı asker kişi olduğundan
askeri yargı yerinde değerlendirilmesi gerektiği açıklanarak yargılamanın
askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş,
kararın bir kısım sanıklar tarafından temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay 11.
Ceza Dairesi’nce hükmün onanmasına karar verilmiş, bu şekilde kesinleşen
karar ve dava dosyası, Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
HAVA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 23.7.2008 gün ve E:2008/363, K:2008/222
sayıyla; her ne kadar sahte evrakın kullanılarak askerlikten kurtulmak için
hile yapmak suçu işlendiğinde sahte evrak bu suçun unsuru gibi görünse de,
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda evrakta sahtecilik suçunun başlı başına
bağımsız bir suç olarak düzenlenmiş olması, bu suçtan ayrıca ceza tayininin
gerekmesi, delillerinin değerlendirilmesi
sırasında sahte evrakın düzenleniş şekline göre Askeri
Ceza Kanunu’nun 81. maddesinde unsur olarak görülen sahtecilik ile Türk
Ceza Kanunu’nun 204. madde-sindeki sahteciliğin nitelik olarak birbirinden
farklı olması karşısında, Askeri Mahkemece sahteciliğin Türk Ceza Kanunu’nun
204. maddesi anlamında nitelendirilmesine gerek olmadığı, dolayısıyla bu
halde de bağlı suçlardan bahsedilemeyeceği değerlendirilerek isnat edilen
sahte resmi evrak düzenlemek ve kullanmak suçunun askeri bir suç olmaması,
askeri mahalde işlenmemesi, sivil ve asker kişilerin birlikte işlemiş
olduğunun ileri sürülmesi nedeniyle sanıkları yargılama görevinin adli
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, verilen
karar sanıklar, B. A., O. D., A. A., R. Ö., İ. E. E., K. S., Y. D., A.E.,
S. Ş., S. D. İ., M. Ö., F. H., A. T. D., F. T., S. G., Ç. U., A. A., V. K.,
N. Y., A. B., M. T., A. K. Ç., İ. M. G., M. Ö., G. P., M.G., E. K., R. K.,
A. Ü., M. Y., M. A., M. Y., H. İ. A., L. Ö., T. G., V. Ç., B. Ö., E. G., F.
M. T., M. B., S. Ö., V. A. ve Y. K. tarafından temyiz edilmiştir.
Askeri Yargıtay
4. Dairesi, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesi ile T.C. Anayasası’nın
145. maddesi uyarınca asker olmayan kişilerin savaş hali haricinde askeri
mahkemelerde yargılanamayacakları hüküm altına alındığından, yüklenen eylem
nedeniyle sivil kişi sanıkların askeri mahkemede yargılanmalarının mümkün
olmadığı, asker kişi sanıkların ise askeri suç niteliğindeki eylemleri
nedeniyle askeri yargı yerinde yargılanacaklarının açık olduğu
belirtilerek, sivil kişi sanıklar hakkında verilen görevsizlik kararının
onanmasına, asker kişi sanıklar B. A., K. S., Y. D., M. Ö. ve L. Ö.
hakkında verilen görevsizlik kararının, dosyanın, haklarında askerlikten
kurtulmak için hile yapmak suçundan yürütülen yargılama ile birleştirilerek
sonuçlandırılmak üzere bozulmasına karar vermiş, böylece sivil kişi
sanıklar açısından verilen görevsizlik kararı kesinleşmiş, dava dosyası,
Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce, Mahkememize
gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Yavuz
SAYALGI, Ersun ÇETİN, Levent BİLGİ’nin, katılımlarıyla yapılan 07.02.2011
günlü toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’da belirtilen
süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı
yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde sivil kişi sanıklar
açısından olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin KORKUSUZ’un davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın
incelenmesinde, resmi belgede sahtecilik ve sahte evrakı kullanmak
suçlarından yüz seksen bir sanık hakkında açılan kamu davasında, Ankara 6.
Ağır Ceza Mahkemesi’nce, eylemlerin Askeri Ceza Kanunu’nun 81. maddesi
kapsamında değerlendirilmesi ve bu nedenle askeri yargı yerinde görülmesi
gerektiği açıklanarak görevsizlik kararı verildiği, askeri yargı yerince de
eylemlerin Türk Ceza Kanunu’nda düzenlendiği, 353 sayılı Yasa’nın 12.
maddesi uyarınca yargılamanın adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı verilmesi üzerine, kararı temyiz etmeyen sanıklar
açısından görevsizlik kararının kesinleşmiş olması nedeniyle Mahkememize
gönderilen dava dosyasında, Mahkememizce, 11.5.2009 gün ve E:2009/16,
K:2009/16 sayı ile askerlikten kurtulmak için hile yapıldığı ve bu hilenin
resmi evrak düzenlenerek gerçekleştirildiği iddiası ile açılan kamu
davasında, askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun oluşup oluşmadığı
tartışmasının iddiaların birlikte değerlendirilmesi ile yapılabileceği ve
davanın buna göre çözümlenebileceği açıklanarak askeri yargı yerince
verilen görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verildiği, görevsizlik
kararını temyiz eden kırk üç sanık yönünden dosyanın Askeri Yargıtay’a
gönderildiği, kararın sivil kişi sanıklar açısından onanmasına karar
verildiği anlaşılmıştır.
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmiştir.
Aynı
Yasa’nın 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile değiştirilen
“Barış zamanında sivil kişilerin Askeri Ceza Kanununa tabi suçlarında
yargılama mercii” başlığı altında yeniden düzenlenen 13. maddesinde, Askeri
Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95,
114 ve 131. maddelerinde yazılı suçların, askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenmesi
halinde, bu kişilerin yargılanmalarının adli yargı mahkemeleri tarafından,
Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılacağı belirtilmiş;
“Müşterek
Suçlar” başlığı altında düzenlenen 12. maddesinde de "Askeri
mahkemelere ve adliye mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun
müştereken işlenmesi halinde eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askeri mahkemelere; eğer
suç Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise adliye mahkemelerine
aittir" denilerek, Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suçun müştereken
işlenmesi halinde sanıkların yargılamalarının askeri mahkemede yapılacağı
hükme bağlanmıştır.
Somut
olayda, askerlikten kurtulmak için hile yapıldığı, bu hilenin resmi evrak
düzenlenerek gerçekleştirildiği iddiası ile asker ve sivil kişi sanıklar
hakkında suçu müştereken işledikleri ileri sürülerek kamu davası
açılmıştır.
Önceki
kararımızda askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun oluşup
oluşmadığı tartışmasının iddiaların birlikte değerlendirilmesi ile yapılabileceği
gerekçesine yer verilmiş ise de, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu
ve Yargılama Usulü Kanunu’nun
asker olmayan (sivil) kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma koşullarını
belirleyen maddeleri ile önceki
kararımızdan sonra yürürlüğe giren Anayasa’nın 145.
maddesinin ikinci fıkrası ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesinin
ikinci fıkrası gözetilerek yeniden değerlendirme yapılması gerekmiştir.
Şöyleki:
12.9.2010 tarihinde yapılan
halkoylaması sonucu kabul edilip, 23.9.2010 gün ve 27708 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5982 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile
değişik Anayasa’nın 145. Maddesinde, “Askeri yargı, askeri mahkemeler ve
disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kişiler
tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait
davalara bakmakla görevlidir. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu
düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar her halde adliye mahkemelerinde
görülür.
Savaş hali haricinde, asker olmayan
kişiler askeri mahkemelerde yargılanamaz”;
9.7.2009
gün ve 27283 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5918
sayılı “Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun”un 6. maddesi ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır” denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde:
Özel
kanun niteliğindeki Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanunu’nun 12. maddesinde öngörülen asker ve sivil ayrımını etkiler
nitelikte olan Anayasa’nın 145. maddesinin ikinci fıkrası ile Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine eklenen ikinci fıkrasındaki düzenlemeler
nedeniyle, barış zamanında sivil kişilerin Askeri Ceza Kanununda veya diğer
kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı yetkisine tabii bir suçu tek
başına veya asker kişilerle iştirak halinde işlemeleri durumunda adli yargı
yerinde yargılanacakları sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Ankara 6. Ağır Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 6.
Ağır Ceza Mahkemesi’nin 6.2.2008 gün ve E:2008/9, K:2008/19 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2011/7
KARAR NO :
2011/7
KARAR TR :
07.02.2011
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Sivil kişi sanık hakkında açılan
kamu davasının 353 ve 5271 sayılı Yasa’da yapılan değişiklikler nedeniyle
ADLİ YARGI yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :K.H.
Sanıklar :1-M. Ö.
2-İ. B.
3-T. D.
4-S. E.
5-G. A.
6-S. Ç.
7-B. D.
8-H. Ş.
9-S. K.
10-E. S.
11-A. S.
12-M. A.
13-S. A.
14-H. A.
15-H. Ö.
16-M. Ü.
17-A. A.
18-M. Ç.
19-E. A.
20-E. Ç.
21-E. K.
22-S. Y.
23-K. K. K.
24-A. N. Ö.
25-İ. Ş. P.
26-A. E.
27-A. Ç.
28-H. Ö. S.
29-İ. A.
30-A. A.
31-M. F. B.
32-V. K.
33-H. S.
34-M. E.
K.
35-S. T.
36-İ. S.
37-E. E.
38-R. S.
39-L. A.
40-G. K.
41-E. A.
42-İ. E.
43-S. Ş.
G.
44-B. M.
S.
45-M. T.
46-Ş. Ç.
47-M. G.
48-A. O.
A.
49-A. G.
Ö.
50-E. M.
51-M. U.
52-S. D.
53-B. H.
54-Ş. B.
55-K. Ö.
56-N. S.
57-Y. Ç.
58-M. A.
A.
59-M. B.
60-A. Ü.
61-E. A.
62-A. Ç.
63-S. D.
D.
64-İ. Y.
65-M. K.
66-M. A.
B.
67-N. O.
68-F. A.
69-Ü. G.
70-M. S.
B.
71-E. Ö.
72-T. D.
73-N. S.
74-E. K.
75-N. C.
76-M. A.
77-C. Ö.
78-N. D.
79-B. S.
80-B. Y.
81-H. S.
82-D. K.
83-İ. H.
K.
84-T. Y.
85-C. D.
86-S. K.
87-K. D.
88-A. E.
89-İ. Ü.
90-A. T.
91-K. H.
92-V. C.
93-Z. S.
94-M. Y.
95-E. Y.
96-N. A.
97-L. H.
98-İ. E.
99-E. G.
100-M. Ş.
M.
101-R.
B.
102-Ç.
Ş.
103-C.
B.
104-Y.
S.
105-F.
K.
106-O.
G. D.
107-L.
S.
108-L.
K.
109-M.
H. K.
110-K.
Ö.
111-N.
A.
112-A.
Ç.
113-Ş.
Ç.
114-E.
Y.
115-N.
S.
116-M.
Y.
117-N.
G.
118-L.
T.
119-M.
A.
120-Ş.
K.
121-R.
K.
122-U.
A.
123-F.
S.
124-M.
M. Y.
125-Ş. A.
126-Ş.
G.
127-B.
K.
128-M.
G.
129-A.
T.
130-H.
C.
131-H.
P.
132-C.
Y.
133-Y.
S. A.
134-H.
A.
135-B.
A.
O L A Y : Ankara İl Jandarma Komutanlığı
tarafından, Ankara İlinde sahtecilikle uğraşan organize suç örgütü
kurulduğunun öğrenilmesi üzerine yapılan çalışma sonucunda, 2004-2007
yılları arasında, suç işlemek için kurulan örgütün, üyeleri ve aracıları
vasıtasıyla Türkiye’nin değişik bölgelerinde askerlik dönemi gelmiş veya bakaya
durumuna düşmüş yükümlülerin tespit
edilerek, haklarında askerlikten kurtulmak için sahte askerliğe elverişli
değildir raporu düzenlediği, karşılığında para aldığının anlaşılması
üzerine, örgütün bireyleri ve faaliyetlerinin, suç delillerinin tespiti
amacıyla soruşturma kararı verildiği, soruşturma sonucunda, suç işlemek
için kurulan örgütün yöneticisi ve üyesi durumunda bulunan ve asker olan
şahıslar nedeniyle Askeri Ceza Kanununda düzenlenen “askerlikten kurtulmak
için hile yapmak” suçuna ilişkin kısmın asker olan şahıslarla birlikte
işlenmesi nedeniyle 353 sayılı Kanun’un 12. maddesi gereğince soruşturma
evrakının ayrılmasına ve görevsizlik kararı ile Genelkurmay Başkanlığı
Askeri Savcılığı’na gönderilmesine karar verildikten sonra, Etimesgut
Askeri Hastanesi Baştabipliği emrinde görevli sanık Hv. Sağ. Bçvş. A. D.’ın
örgütün kurucusu ve yöneticisi konumunda olduğu, örgüt üyesi ve aracıları
konumunda bulunan sanıkların getirmiş olduğu yükümlüler ile bizzat başvuran
yükümlülerin almış oldukları sevk evrakları üzerine Etimesgut Askeri
Hastanesi’nin programına uygun şekilde bulundurdukları bilgisayar
programları aracılığı ile Ankara Ulus semtinde bulunan bir otelin kiralamış
olduğu odasında sahte raporları düzenleyerek sanıklara verdiği,
karşılığında değişik miktarlarda para aldığı, Etimesgut Askeri Hastanesi
Baştabipliği Sağlık Kurulunda görevli sanık sivil memur L. Ö.’ın örgütün
kurucularından ve yöneticilerinden olduğu, örgüt lideri sanık A. ile ortak
olarak çalıştığı ve örgütün hastane aşamasındaki işlemleri takip ettiği,
verilen sahte raporlar üzerine şubelerden gelen rapor teyit belgelerini
takip ederek, evrak düzenleyip, hastane baştabibine imzalatarak şubelerine
gönderip rapor içeriklerinin doğru olduğu kanaatini uyandırdığı, bir
kısmını da kendisinin düzenleyerek imzaladığı, Ankara Askerlik Dairesi
Başkanlığı emrinde görevli iken 2005 yılında emekli olan sanık Mly. Kd.
Bçvş. B. A., Mili Savunma Bakanlığı İç Tedarik Daire Başkanlığı emrinde
görevli sanık sivil memur M. Ö., Ankara Askerlik Dairesi Yenimahalle Askerlik
Şubesi Başkanlığı emrinde görevli sanık sivil memur Y. Ş., Genelkurmay
Merkez Daire Başkanlığı emrinde görevli sanık sivil memur Y. D.,
Genelkurmay Başkanlığı Askeri Mahkemesi emrinde görevli sanık sivil memur
M. Ö., sivil kişi sanıklar T. G., M. Ö., İ. B., O. D., T. D., A. A., R. Ö.,
İ. E. E., S. E., A. E., G. A., S. Ç., V. Ç., B. D., S. D. İ.’in askerlik
çağı gelmiş, yoklama kaçağı veya bakaya kalmış yükümlüler ile temasa
geçerek askerlik şubelerinden Etimesgut Askeri Hastanesi’ne sevk almalarını
sağladığı, alınan sevkler uyarınca örgüt aracılığı ile sahte rapor
düzenleyerek yükümlülere teslim ettiği veya askerlik şubelerine
gönderdikleri, Burdur Askerlik Şube Başkanlığı emrinde görevli iken emekli
Per. Kd. Bçvş. K. S.’ün örgüt kurucularından İ. B. ile irtibatının
bulunduğu, sahte rapor alınması hususunda aracılık yaptığı, sivil kişi
sanıklar H. Ş., M. B., M. Y., N. Y., H. İ. A., V. K., S. K., E. S., A. S.,
M. A., S. A., S. G., H. A., M. T., H. Ö., M. Ü., A. A., Ç. U., M. Ç., E.
A., F. T., E. Ç., E. K., B. Ö., M. Y., V. A., S. Y., K. K. K., A. N. Ö., İ.
Ş. P., A. E., A. Ç., H. Ö. S., İ. A., A. A., M. F. B., F. M. T., V. K., H.
S., M. E. K., A. K. Ç., S. T., İ. S.,
E. E., M. Ö., R. S.,
L. A., G. K., E. A., İ. E., S. Ş. G., E. G., B. M. S., M. T., Ş. Ç.,
S. Ş., M. G., A. O. A., E. K., A. G. Ö., E. M., M. U., S. D., B. H., Ş. B.,
K. Ö., N. S., Y. K., S. Ö., İ.
M. G., Y. Ç., M. A.
A., M. B., A. T. D., A. Ü.,
E. A., A. Ç., S. D. D., İ. Y., R. K., M. K., A. Ü., M. A. B., A. A., N. O.,
F. A., Ü. G., M. S. B., E. Ö., T. D., N. S., E. K., N. C., M. A., C. Ö.,
N. D., B.
S., B. Y.,
H. S., D. K., A. B., İ. H. K., T. Y., F. H., C.
D., S. K., K.
D., A. E.,
İ. Ü., A. T., K. H., V. C., Z. S., M. Y., G. P., E. Y., N. A., L.
H., İ. E., M. G., E. G., M. Ş. M., R. B., Ç. Ş., C. B,, Y. S., M. A., F.
K., O. G., L. S., L. K., M. H. K., K. Ö., N. A., A. Ç., Ş. Ç., E. Y., N.
S., M. Y., N. G., L. T., M. A., Ş. K., R. K., U. A., F. S., M. M. Y., Ş.
A., Ş. G., B. K., M. G., A. T., H. C., H. P., C. Y., Y. S. A., H. A., B.
A.’ın örgüt aracılığı ile sahte resmi evrak düzenlettirdiği ve düzenlenen
sahte resmi evrağı şubesine ibraz ederek kullanmak suretiyle sahte resmi
evrak düzenlemek ve kullanmak suçunu işledikleri ileri sürülerek, sanıklar
A. D. ile L. Ö.’ın eylemlerine uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
220/1,53,63,204-1,765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 342/1,80,6136 sayılı
Yasa’nın 12/4,13/1,15/1-2. maddeleri, sanıklar B. A., T. G., M. Ö., İ. B.,
O. D., M. Ö., T. D., A. A., R. Ö., İ. E. E., S. E., K. S., Y. Ş., Y. D., A.
E., G. A., S. Ç., V. Ç., B. D., S. D. İ. ve M. Ö.’nın eylemlerine uyan 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 220/2,53,63,204/1,765 sayılı Türk Ceza
Kanunu’nun 64/1,342/1. maddeleri, diğer sivil kişi sanıkların eylemlerine
uyan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 204/1, bazı sanıklar hakkında suç
tarihi itibariyle 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 342/1. maddeleri uyarınca
cezalandırılmaları istemiyle Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 8.11.2007
gün ve E:2007/39968, K: 2007/1812 sayılı iddianamesiyle kamu davası
açılmıştır.
ANKARA 6. AĞIR
CEZA MAHKEMESİ: 6.2.2008 gün ve E: 2008/9, K: 2008/19 sayı ile bir kısım
sanıklar hakkında 6136 sayılı Yasa’ya muhalefet etmek, örgüt kurucusu
olmak, örgüte üye olmak suçlarından açılan kamu davasının bu dosyadan tefriki
ile ayrı bir esasa kaydının yapılarak yargılamanın bu esas üzerinden
yürütülmesine karar verdikten sonra, resmi belgede sahtecilik ve sahte
evrakı kullanmak suçları nedeniyle açılan kamu davasında, sanıklardan bir
kısmının asker kişi olduğu, sanıklar hakkında Askeri Ceza Kanunu’nun 81.
maddesi yönünden soruşturmanın askeri savcılıkta yürütüldüğünün
anlaşıldığı, bu durumda askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun
unsuru sayılan sahte evrak düzenlemek, kullanmak suçlarının birlikte
değerlendirilmesinin gerekli olduğu, 353 sayılı Yasa’nın 12 ve 13.
maddeleri de nazara alınarak sanıklara yüklenen eylemlerin müştereken
işlenip işlenmediği, evrakta sahtekarlık suçunun askerlikten kurtulmak için
hile yapmak suçunun unsuru olup olmadığının aynı mahkemede ve sanıklardan
bir kısmı asker kişi olduğundan askeri yargı yerinde değerlendirilmesi
gerektiği açıklanarak yargılamanın askeri yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın bir kısım sanıklar
tarafından temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nce hükmün
onanmasına karar verilmiş, bu şekilde kesinleşen karar ve dava dosyası,
Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
HAVA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 23.7.2008 gün ve E:2008/363, K:2008/222
sayıyla; her ne kadar sahte evrakın kullanılarak askerlikten kurtulmak için
hile yapmak suçu işlendiğinde sahte evrak bu suçun unsuru gibi görünse de,
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda evrakta sahtecilik suçunun başlı başına
bağımsız bir suç olarak düzenlenmiş olması, bu suçtan ayrıca ceza tayininin
gerekmesi, delillerinin değerlendirilmesi sırasında sahte evrakın
düzenleniş şekline göre Askeri Ceza Kanunu’nun 81. maddesinde unsur olarak
görülen sahtecilik ile Türk Ceza Kanunu’nun 204. maddesindeki sahteciliğin
nitelik olarak birbirinden farklı olması karşısında, Askeri Mahkemece sahteciliğin Türk Ceza Kanunu’nun 204.
maddesi anlamında nitelendirilmesine gerek olmadığı, dolayısıyla bu halde
de bağlı suçlardan bahsedilemeyeceği değerlendirilerek isnat edilen sahte
resmi evrak düzenlemek ve kullanmak suçunun askeri bir suç olmaması, askeri
mahalde işlenmemesi, sivil ve asker kişilerin birlikte işlemiş olduğunun
ileri sürülmesi nedeniyle sanıkları yargılama görevinin adli yargı yerine
ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, verilen karar sanıklar,
B. A., O. D., A. A., R. Ö., İ. E. E., K. S., Y. D., A. E., S. Ş., S. D. İ.,
M. Ö., F. H., A. T. D., F. T., S. G., Ç. U., A. A., V. K., N. Y., A. B., M.
T., A. K. Ç., İ. M. G., M. Ö., G. P., M. G., E. K., R. K., A. Ü., M. Y., M.
A., M. Y., H. İ. A., L. Ö., T. G., V. Ç., B. Ö., E. G., F. M. T., M. B., S.
Ö., V. A. ve Y. K. tarafından temyiz edilmiş, kararı temyiz etmeyen diğer
sanıklar açısından verilen görevsizlik kararı kesinleşmiş, dava dosyası
aynı Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir.
Mahkememize
gönderilen dava dosyasında, Mahkememizce, 11.5.2009 gün ve E:2009/16,
K:2009/16 sayı ile, askerlikten kurtulmak için hile yapıldığı, bu hilenin
resmi evrak düzenlenerek gerçekleştirildiği iddiası ile açılan kamu
davasında, askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun oluşup oluşmadığı
tartışmasının iddiaların birlikte değerlendirilmesi ile yapılabileceği ve
davanın buna göre çözümlenebileceği açıklanarak, askeri yargı yerince
verilen görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
HAVA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 14.1.2011 gün ve E:2011/18 sayıyla, Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 3. ve T.C. Anayasası’nın 145. madde-sinde yapılan
değişiklikler nedeniyle artık sivil kişi sanıkların askeri mahkemede
yargılanmalarının mümkün olmadığı, bu nedenle sivil kişi sanıkları
yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle bu sanıklar
açısından, görevli yargı yerinin belirlenmesi için 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına ve davanın incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin karar vermesine değin ertelenmesine karar vermiş, dava
dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Yavuz
SAYALGI, Ersun ÇETİN, Levent BİLGİ’nin, katılımlarıyla yapılan 07.02.2011
günlü toplantısında;
I-İLK İNCELEME:
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar
için bir müktesep hak doğurmayacağı, bu nedenle, yeni bir yasayla kabul
edilen görev kurallarının geçmişe de etkili olacağı ve yargılamanın her
evresinde göz önünde bulundurulacağı bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Askeri
yargı yerince 14.1.2011 gün ve E: 2011/18 sayı ile 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya
kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayı
incelemeye başlayan veya incelemekte olan
bir yargı mercii
davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu
kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık
Mahkemesinin karar vermesine değin erteler” hükmüne göre, görevli
mahkemenin tayini hususunda, daha önce Mahkememizce karar verildiği
halde, yeniden başvuruda bulunulduğu
anlaşılmıştır.
Somut
olayda, Ankara 6. Ağır Ceza Mahkemesi’nce, 6.2.2008 gün ve E:2008/9,
K:2008/19 sayı ile görevsizlik kararı verildikten sonra, Hava Kuvvetleri
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce de 23.7.2008 gün ve E:2008/363, K:2008/222
sayı ile görevsizlik kararı verilmesi üzerine Mahkememizce, gönderilen dava
dosyasının incelenmesi sonucunda 11.5.2009 gün ve E:2009/16, K:2009/16 sayı
ile askerlikten kurtulmak için hile yapıldığı ve bu hilenin resmi evrak
düzenlenerek gerçekleştirildiği iddiası ile açılan kamu davasında,
askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun oluşup oluşmadığı
tartışmasının iddiaların birlikte değerlendirilmesi ile yapılabileceği ve
davanın buna göre çözümlenebileceği açıklanarak askeri yargı yerince
verilen görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmiş ise de, görev
kurallarına ilişkin Anayasa’nın 145 ve Ceza Muhakemesi Kanun’unun 3.
maddesine eklenen ikinci fıkrasındaki düzenlemeler karşısında, görev
uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması amacıyla yeniden değerlendirilme
yapılması gerektiği anlaşıldığından, askeri yargı yerince yapılan
başvurunun kabulü ile görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği
ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G.
Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözü-münde adli yargı yerinin görevli olduğu
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın adli
yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Hüseyin KORKUSUZ’un davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın
incelenmesinde, resmi belgede sahtecilik ve sahte evrakı kullanmak
suçlarından yüz seksen bir sanık hakkında açılan kamu davasında, Ankara 6.
Ağır Ceza Mahkemesi’nce, eylemlerin Askeri Ceza Kanunu’nun 81. maddesi kapsamında
değerlendirilmesi ve bu nedenle askeri yargı yerinde görülmesi gerektiği
açıklanarak görevsizlik kararı verildiği, askeri yargı yerince de
eylemlerin Türk Ceza Kanunu’nda düzenlendiği, 353 sayılı Yasa’nın 12.
maddesi uyarınca yargılamanın adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı verilmesi üzerine, kararı temyiz etmeyen sanıklar
açısından görevsizlik kararının kesinleşmiş olması nedeniyle Mahkememize
gönderilen dava dosyasında, Mahkememizce, 11.5.2009 gün ve E:2009/16,
K:2009/16 sayı ile askerlikten kurtulmak için hile yapıldığı ve bu hilenin
resmi evrak düzenlenerek gerçekleştirildiği iddiası ile açılan kamu
davasında, askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun oluşup oluşmadığı
tartışmasının iddiaların birlikte değerlendirilmesi ile yapılabileceği ve
davanın buna göre çözümlenebileceği açıklanarak askeri yargı yerince
verilen görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verildiği, bu karardan
sonra, Anayasa ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişiklikler
nedeniyle askeri yargı yerince Mahkememize görevli yargı yerinin
belirlenmesi için başvuruda bulunulduğu anlaşılmıştır.
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda
aksi yazılı olmadıkça asker
kişilerin askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmiştir.
Aynı
Yasa’nın 5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile değiştirilen
“Barış zamanında sivil kişilerin Askeri Ceza Kanununa tabi suçlarında
yargılama mercii” başlığı altında yeniden düzenlenen 13. maddesinde, Askeri Ceza Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61,
63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114 ve 131. maddelerinde yazılı
suçların, askeri mahkemelerin yargı yetkisine tabi olmayan sivil kişiler
tarafından barış zamanında işlenmesi halinde, bu kişilerin yargılanmalarının
adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza Kanunu hükümleri uygulanmak
suretiyle yapılacağı belirtilmiş;
“Müşterek
Suçlar” başlığı altında düzenlenen 12. maddesinde de "Askeri
mahkemelere ve adliye mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun
müştereken işlenmesi halinde eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askeri mahkemelere; eğer
suç Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise adliye mahkemelerine
aittir" denilerek, Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suçun müştereken
işlenmesi halinde sanıkların yargılamalarının askeri mahkemede yapılacağı
hükme bağlanmıştır.
Somut
olayda, askerlikten kurtulmak için hile yapıldığı, bu hilenin resmi evrak
düzenlenerek gerçekleştirildiği iddiası ile asker ve sivil kişi sanıklar
hakkında müştereken işledikleri ileri sürülerek kamu davası açılmıştır.
Önceki
kararımızda askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçunun oluşup
oluşmadığı tartışmasının iddiaların birlikte değerlendirilmesi ile
yapılabileceği gerekçesine yer verilmiş ise de, 353 sayılı Askeri
Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu’nun asker olmayan (sivil)
kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma koşullarını belirleyen maddeleri
ile önceki kararımızdan sonra
yürürlüğe giren Anayasa’nın 145. maddesinin ikinci fıkrası ve Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesinin ikinci fıkrası gözetilerek yeniden
değerlendirme yapılması gerekmiştir.
Şöyleki:
12.9.2010 tarihinde yapılan
halkoylaması sonucu kabul edilip, 23.9.2010 gün ve 27708 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5982 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile
değişik Anayasa’nın 145. Maddesinde, “Askeri yargı, askeri mahkemeler ve
disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kişiler
tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait
davalara bakmakla görevlidir. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu
düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar her halde adliye
mahkemelerinde görülür.
Savaş hali haricinde, asker olmayan
kişiler askeri mahkemelerde yargılanamaz” ;
9.7.2009
gün ve 27283 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5918
sayılı “Türk Ceza
Kanunu ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun”un 6. maddesi ile 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine eklenen ikinci fıkrasında
“Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri Ceza Kanununda veya diğer
kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı yetkisine tabi bir suçu tek
başına veya asker kişilerle iştirak halinde işlemesi durumunda asker
olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet savcıları, kovuşturmaları adli
yargı mahkemeleri tarafından yapılır” denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde:
Özel
kanun niteliğindeki Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanunu’nun 12. maddesinde öngörülen asker ve sivil ayrımını etkiler
nitelikte olan Anayasa’nın 145. maddesinin ikinci fıkrası ile Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine eklenen ikinci fıkrasındaki düzenlemeler
nedeniyle, barış zamanında sivil kişilerin Askeri Ceza Kanununda
veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı yetkisine tabii
bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde işlemeleri
durumunda adli yargı yerinde yargılanacakları sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, askeri yargı yerince yapılan başvurunun kabulü ile davanın adli
yargı yerinde görülmesi ve Ankara 6. Ağır Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 6.
Ağır Ceza Mahkemesi’nin 6.2.2008 gün ve E:2008/9, K:2008/19 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2011/9
KARAR NO :
2011/9
KARAR TR :
07.03.2011
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : 5275 sayılı Yasa’nın 98. maddesi
uyarınca lehe olan hükümlerin uygulanmasına yönelik davanın daha önce hüküm
veren ASKERİ YARGI yerinde görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :K.H.
Sanık :T. K.
O L A Y :İzmir/Gaziemir
Hv. Snf. Ok. ve Tek. Eğt. Mrk. Komutanlığı emrinde görevli sanık Hv. Lv. Er
T. K.’nin 21.9.2005 günü, kullanmak maksadıyla uyuşturucu madde bulundurmak
suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan 5237 sayılı Türk Ceza
Kanunu’nun 191/1. maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu
davasında, Hava Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce, yüklenen suçun
sübut bulduğu gerekçesiyle, sanığın 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
191/1,2,3,4,5. maddesi uyarınca cezalandırılmasına karar verilmiş, verilen
karar 23.3.2006 tarihinde kesinleşmiştir.
Hükmün infazı sırasında, Hava Eğitim Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, hükümlü hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
191/1,2,3,4,5,6 ve 7. maddelerinde lehe hükümler getirildiğinden aynı
Kanun’un 7. maddesi gereğince lehe kanun değerlendirilmesi yapılarak karar
verilmesi istenmiştir.
HAVA EĞİTİM KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 25.3.2008 gün
ve E:2008/308, K:2008/117 sayıyla; sanığa yüklenen eylemin askeri suç
olmadığı, askeri bir suça bağlı bulunmadığı, sanığın terhis edildiği
açıklanarak, sanık hakkında lehe kanun hükümlerinin uygulanmasına ilişkin
değerlendirmenin görevli ve yetkili adli mahkeme tarafından yapılmasının
hukuka ve mevzuata uygun olacağı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş,
temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava dosyası, Menderes Sulh Ceza
Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
MENDERES SULH CEZA MAHKEMESİ: 8.4.2009 gün ve
E:2008/206, K:2009/153 sayıyla; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191.
maddesinde yapılan değişikliğin, askeri yargı yerince verilen kararın
kesinleştiği tarihten sonra olması ve hükmün kesinleşmesinden sonra infaz
ile ilgili kararların 5275 sayılı Kanun’un 98/1. maddesi uyarınca hükmü
veren mahkeme tarafından değerlendirileceği, bu nedenle görevli mahkemenin
askeri yargı yeri olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın
temyiz edilmeyerek kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, kendisine gelmekle
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Bilgin AK, Y. Sezai KARAA, Turgut
SÖNMEZ’in, katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında;
I-İLK İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin
işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında
Kanun'da belirtilen süre ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri
ve adli yargı yerleri arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde
olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından esasın incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözü-münde askeri yargı yerinin görevli olduğu
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın askeri
yargı, Askeri Yargıtay Başsavcı
Yardımcısı Yalçın DİLSİZOĞLU’nun davanın çözümünün askeri yargı yerinin
görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten
sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın incelenmesinden, sanık T. K.’nin, Hava Eğitim
Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nce yapılan yargılaması sonucunda, 5237 sayılı
Yasa’nın 191/1,62 ve 51. maddeleri uyarınca sonuçta on ay hapis cezası ile
cezalandırılmasına, 191. maddenin 2,3,4 ve 5. fıkraları uyarınca tedavi
altına aldırılmasına, tedavi süresi sonunda bir yıl süre ile denetim
altında serbest bırakılmasına, sanıkla ilgilenmek üzere uzman bir rehber
görevlendirilerek denetimli serbestlik süresince üçer aylık süreler halinde
rapor düzenlenerek mahkemeye gönderilmesine karar verildiği, kararın
23.3.2006 tarihinde kesinleştiği, Hava Eğitim Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca 12.3.2008 gün ve 2006/448 İlm. sayılı yazı ile, 5237 sayılı
Yasa’nın 191/1,2,3,4,5,6 ve 7. maddelerinde lehe hükümler getirildiğinden
lehe kanun değerlendirilmesi yapılarak karar verilmesinin istendiği
anlaşılmıştır.
5271 sayılı Yasa’nın 5560 sayılı Yasa’yla değişik 231.
maddesinin 5. fıkrasında da, “Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan
yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya
adli para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına
karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki
sonuç doğurmamasını ifade eder” denilmektedir.
Ceza
Hukuku ilkelerine göre, suçtan sonra
yürürlüğe giren fail lehine yasa, hükümde ve infaz aşamasında dikkate
alınmalıdır. Bu duruma ilişkin hükümler 5252 sayılı Yasa’nın 9. ve 5275
sayılı Yasa’nın 98 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
5252
sayılı “Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun”un,
“Lehe olan hükümlerin uygulanmasında usul” başlığı altında düzenlenen 9.
maddesinde:
“(1) 1 Haziran
2005 tarihinden önce kesinleşmiş hükümlerle ilgili olarak, Türk Ceza
Kanununun lehe olan hükümlerinin derhal uygulanabileceği hallerde, duruşma
yapılmaksızın da karar verilebilir.
(2)
Birinci fıkra hükmü, 1 Haziran 2005 tarihinden önce verilip de Yargıtay
tarafından lehe olan hükümlerin uygulanması hususunda değerlendirme
yapılması gerektiği gerekçesiyle bozularak mahkemesine gönderilen hükümler
hakkında da uygulanır.
(3) Lehe
olan hüküm, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak,
ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması suretiyle
belirlenir”;
5275
sayılı “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun”un, “
Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında
duraksama” başlığı altında düzenlenen 98. maddesinde:
“Mahkûmiyet
hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa,
cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülür
ya da sonradan yürürlüğe giren kanun, hükümlünün lehinde olursa, duraksamanın
giderilmesi veya yerine getirilecek cezanın belirlenmesi için hükmü veren
mahkemeden karar istenir.”
hükmü
yer almıştır.
Açıklanan
genel düzenlemeler dışında ayrıca 5728 sayılı Yasa’nın Geçici 1. maddesinde
de, “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Yargıtay ilgili ceza dairesinde
bulunan dosyalar hakkında bu Kanunun lehe hükümlerinin derhal
uygulanabileceği hallerde, usule aykırılık bulunmadığı takdirde, dosya
esastan incelenmek, acele işlerden sayılmak ve Türk Ceza Kanununun 7 nci
maddesi dikkate alınmak suretiyle karar verilir.
Bu Kanun
yürürlüğe girdiği tarihten önce kesinleşmiş ve infaz edilmekte olan
mahkumiyet kararları hakkında, lehe kanun hükümleri, hükmü veren mahkemece
13.12.2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Kanunun 98 ila 101 inci maddeleri dikkate alınmak ve dosya
üzerinden incelenmek suretiyle belirlenir. Ancak, hükmün konusunun herhangi
bir inceleme, araştırma, delil tartışması ve takdir hakkının kullanılmasını
gerektirmesi halinde inceleme, duruşma açılmak suretiyle yapılabilir.
Bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce kesin hükümle sonuçlanmış olan
davalarda lehe hükmün belirlenmesi ve uygulanması amacıyla, yapılan
yargılama bakımından dava zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
İşbu
Kanun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle kesinleşmemiş olmakla beraber
hükme bağlanmış olan dosyalarda uzlaşma kapsamının genişlediğinden bahisle
bozma kararı verilemez”. denilmektedir.
12.9.2010 tarihinde yapılan
halkoylaması sonucu kabul edilip, 23.9.2010 gün ve 27708 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5982 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile
değişik Anayasa’nın 145. Maddesinde, “Askeri yargı, askeri mahkemeler ve
disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kişiler
tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait
davalara bakmakla görevlidir. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu
düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar her halde adliye
mahkemelerinde görülür” hükmü yer almaktadır.
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun 13.10.1996
gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191 sayılı Yasa’yla değişik
17. maddesinde; “Askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin
kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma
görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri bir suça
bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması halinde
askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin "... ve
sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi Anayasa
Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan
1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
Buna
göre, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha
önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini
değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça
bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup
olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Somut
olayda, askeri yargı yerince verilen görevsizlik kararında, sanığa yüklenen
eylemin askeri suç olmadığı, askeri bir suça bağlı bulunmadığı, sanığın
terhis edildiği açıklanarak, sanık hakkında lehe kanun hükümlerinin
uygulanmasına ilişkin değerlendirmenin görevli ve yetkili adli mahkeme
tarafından yapılmasının hukuka ve mevzuata uygun olacağı belirtilerek
görevin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesine yer verilmiş ise de, lehe
kanun hükümlerinin saptanması ve uygulama koşullarının bulunup
bulunmadığının belirlenmesine yönelik yargılama faaliyetinin, belirlenen
amaçlarla sınırlı ve kendine özgü bir yargılama niteliğinde olduğu, hüküm
aşamasında görevli olan mahkemenin, lehe kanun uygulaması nedeniyle hükmün
uyarlanmasına ilişkin tali dava sırasında da görevini sürdürdüğü sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın askeri yargı yerinde
görülmesi ve Hava Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ASKERİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Hava
Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nin 25.3.2008 gün ve E:2008/308,
K:2008/117 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.03.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2011/11
KARAR NO :
2011/11
KARAR TR :
02.05.2011
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : 2247 sayılı Yasa’nın 1 ve 14. maddesinde
belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca
yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE karar verilmesinin gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanıklar : 1- E. S.
2- K. Ö.
O L A Y : Sivas 5. P. Eğt. Tug. P. Er Eğt. Tb. 4.
P. Er Bl. Komutanlığı emrinde görevli sanıklar P. Er E. S. ile K. Ö.’ın,
21.6.2009 günü, yemekhanenin önünde tartışmaya başladıkları, tartışmanın
kavgaya dönüştüğü ve etrafta bulunan kişiler tarafından ayırıldıkları,
sanıklardan K.Ö. 18.30 - 20.30 saatleri arasında 8 nolu kulede nöbet
tutarken, hazır kıt’ada görevli olmasından yararlanarak silahlıktan
silahını ve piyade tüfeği şarjörünü alan E. S.’nın 8 nolu nöbet kulübesine
giderek K. Ö.’a “çık dışarı lan, çık ortaya nerdesin” şeklinde bağırdığı,
havaya bir el ateş ettiği ve olay yerine gelen ani müdahale mangasına
teslim olduğu, K. Ö.’ın ise elindeki silahı almak isteyen ani müdahale
mangasında görevli P. Er E. A.’ı kurma kolunu çektiği silahını doğrultarak
“yaklaşma seni vururum” şeklinde tehdit ettiği, böylece, sanıklardan E.
S.’nın silahla tehdit, K. Ö.’ın görevi yaptırmamak için silahla direnme
suçlarını işledikleri ileri sürülerek, eylemlerine uyan 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu’nun 106/2-a, 265/1,4. maddeleri uyarınca cezalandırılmaları
istemiyle 5. Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 15.7.2009
gün ve E: 2009/461, K:2009/323 sayılı iddianamesiyle kamu davası
açılmıştır.
5.
PİYADE EĞİTİM TUGAY KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 30.12.2009 gün ve E: 2009/643, K:2009/646 sayıyla,
sanıklara yüklenen suçun askeri suç olmaması, askeri bir suça bağlı
bulunmaması ve yargılama aşamasında terhis edilmiş olmaları nedeniyle
sanıkları yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek, dava
dosyası, Sivas 1. Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
SİVAS 1.
ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 25.1.2011 gün ve E:2010/583, K:2011/73 sayıyla,
sanıklara yüklenen eylemlerin Askeri Ceza Kanunu’nun 106. maddesi
karşısında, 82,85 ve 90. maddelerinde düzenlenen suçları oluşturduğu,
eylemlerin askeri mahalde gerçekleştiği açıklanarak, yargılama görevinin
askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle itiraz yolu açık olmak üzere
görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası, Sivas Cumhuriyet Başsavcılığı’nca,
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Ramazan ÖZKEPİR, Ahmet DURU, Yavuz SAYALGI, Y Sezai KARAA, Levent
BİLGİ’nin, katılımlarıyla yapılan 02.05.2011 günlü toplantısında,
Raportör-Hâkim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, başvurunun reddi yolundaki raporu ve
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Askeri Yargıtay
Başsavcı Yardımcısı Nalan CANBAY’ın, başvurunun reddine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın incelenmesinde, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararının itiraz yolu açık olmak üzere verildiği anlaşılmıştır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34. maddesi 2.
fıkrasında, “Kararlarda, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve
şekilleri belirtilir” denilmiş, 223. maddesinin 10. fıkrasında, “Adli yargı
dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu
bakımından hüküm sayılır” düzenlemesi yer almıştır.
2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’un
“Olumsuz görev uyuşmazlığı” başlığı altında düzenlenen 14. maddesinde,
“Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli,
idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve
sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir” denilmektedir.
Uyuşmazlığın
incelenebilmesi için, 2247 sayılı Yasa’nın 1 ve 14. maddeleri uyarınca,
yargı yerlerince verilen kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dışında ayrıca, Yargıtay
İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 9.12.1931 gün ve E:1931/12, K:1931/48
sayılı kararında da belirtildiği gibi yargı yolunu değiştirmeye yönelik
görevsizlik kararlarının temyize tabi oldukları kuşkusuzdur. Böylece,
başvuracağı kanun yolu, süresi,
mercii yasaya uygun olarak
gösterilmeyen kararın kesinleşmesinden söz edilmesine olanak yoktur. Bu
nedenle, sanıklara yukarıda açıklanan haklarını belirtir nitelikte tebligat
yapılarak temyiz süresinin beklenmesi, görevsizlik kararı kesinleştikten
sonra dosyanın Mahkememize gönderilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Sivas 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nce
verilen görevsizlik kararının kesinleşmemiş olması nedeniyle, 2247 sayılı
Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı
Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine
karar verilmesi gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından
aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 02.05.2011 günü OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS
NO : 2011/12
KARAR NO :
2011/12
KARAR TR :
02.05.2011
(Ceza Bölümü)
Ö Z E T : Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü
bozmak suçu nedeniyle asker ve sivil kişi sanıklar hakkında açılan kamu
davasının Adli yargı yerinde
görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :K.H.
Maktül : M. Z. K.
Katılanlar : 1- M. K.
2- H. K.
3- S. Y.
Sanıklar
: 1-A. K.
2-Ö. İ.
3-V. A.
O L A Y :Hakkari İl Jandarma Alay Komutanlığı
İstihbarat Şube Müdürlüğünde görevli sanıklar J. Bçvş. A. K. ile J. Bçvş.
Ö. İ.’in, 9.11.2005 tarihinden itibaren Yüksekova ve Şemdinli İlçeleri
bölgesinde bulunan örgüt mensupları hakkında bilgi elde etmek, istihbari ve
operasyonel faaliyetlerde bulunmak amacıyla görevlendirildiği, Şemdinli
İlçesi Özipek Pasajında bulunan Umut Kitapevini işleten S. Y.’ın PKK terör
örgütünün Şemdinli İlçesi kırsalında faaliyet gösteren örgüt mensupları ile
irtibatlı olduğu, örgüt mensuplarına malzeme temin ettiği, yardım ve
yataklık yaptığı, eylem yapılacak yerler ile ilgili bilgi verdiği, bölgede
bulunan örgüt mensuplarının ailelerine yardımcı olduğu, DEHAP ile ilgili
bütün faaliyetlerde ön planda olduğu, olay tarihinden önce kurulan
Demokratik Toplum Hareketinin Şemdinli’deki kurucu üyeleri arasında yer
aldığı, bazı bombalama olaylarına karıştığı şeklinde hakkında teknik takip
ve istihbarat bilgilerinin bulunduğu ve Hakkari İl Jandarma Komutanlığı’nca
teknik takibe alındığı, 4.11.2005 tarihinde PKK terör örgütü olan Sabri (K)
A. K. ile yaptığı telefon görüşmesi sırasında, Almanya’dan bir paket
gönderileceği ve adres olarak Umut Kitapevinin verildiği, bu paketin terör
örgütünün dağ kadrosuna gönderileceğinin değerlendirildiği, S. Y. hakkında
istihbari faaliyetler ve çalışma yapmak üzere sanıklar A. K. ile Ö. İ.’in
görevlendirildiği ve istihbari çalışmalar yapılarak bu kişinin ev ve işyeri
krokilerinin çizildiği, PKK terör örgütünün eski bir üyesi olan 2001
yılında çıkarılan JGY:37-8 Haber Elemanlarının Temini, Kullanımı ile
Etkinliklerinin Tespiti ve Kontrolü Yönergesine göre aynı Komutanlık
tarafından haber elemanı olarak kullanılan sivil kişi sanık V. A. ile
birlikte asker kişi sanıklar A. K. ve Ö. İ.’in 9.11.2005 tarihinde saat
11.00 sıralarında, Şemdinli İlçesine geldikleri kendi beyanlarına göre
geliş amaçlarının Almanya’dan gelecek olan paket olduğu, aleyhe delillere
göre, gerçek amacın 5.8.2005
tarihinde terör örgütü
tarafından Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı Askeri Gazino
geçişine bomba konulması ve beş askerin şehit olması olayı ile 1.11.2005
tarihinde Askeri Gazinonun diğer tarafındaki sokağa park edilen otomobil içindeki
bombanın patlaması sonucu bir askerin kör olması ve birçok kişinin
yaralanması olayının sorumlusu olarak kabul ettikleri S. Y.’a terör
örgütünün kullandığı yöntem ile cevap vermek olduğu, sanıkların araçlarını A. Ö. isimli kişinin dükkanının önüne
park ettikleri sanıklardan V. A.’in araçtan inerek Özipek pasajına girmesinden
sonra Umut Kitapevi isimli işyerine
iki ayrı el bombası atıldığı, bombalarının patlaması üzerine M. Z. K.’ın
öldüğü, M. K.’ın yaralandığı, olaydan sonra yapılan soruşturma sonucunda,
olayın sanıklar tarafından fikir ve irade birliği içinde gerçekleştirildiği, tüm
dosya kapsamına göre kamu görevlileri olan sanıklar A. K. ile Ö.
İ.’in Terörle Mücadele adı altında yola çıkıp bir süre sonra yasaların
kendilerine verdiği yetkileri tam bir sorumsuzluk içinde yasa
dışılığı meşru sayıp amaçlarına ulaşmak için her yöntemi
uygun yöntem olarak benimseyerek kamu görevlisi olmayan eski bir PKK üyesi
sanık V. A’i de yanlarına alarak tam bir dayanışma ve işbirliği içerisinde
hareket edip S. Y. isimli şahsa zarar vermek veya bu şahsı öldürmek
amacıyla olayı gerçekleştirdikleri açıklanıp;
“Güvenlik
kuvvetlerimizin hangi şartlarda silâh ve şiddet kullanacağı yasalarımızda
ve yönetmeliklerimizde detayı ile açıklanmıştır. PKK veya her hangi bir
terör örgütü ile mücadele hukukî yollarla ve gerektiğinde silâh ve şiddet
kullanarak yapılacaktır. Terör örgütleri ile hukukî olmayan bir yöntem ile
mücadelede halkın devlete olan güveni zamanla sarsılabilir. Bu şekilde
mücadele yöntemini benimseyen bir takım oluşumlar zamanla devlet
kademesinde yer bulmakta ve yasaların kendilerine tanımadığı yetki ve
görevlerle keyfî bir takım eylem ve işlem gerçekleştirmek suretiyle
kamuoyunun devlete karşı olan güvenini ve inancını yitirmesine de neden
olabilecektir. Sonuçta devlete karşı güvenini ve inancını yitiren halkın
görev ve yetkinin yasadışı olarak kullanılması sonucu meydana gelen
ihlalleri fiilî olarak protesto ederek sokaklarda gösteriler yapılacak ve
kamu düzeni bu şekilde bozulacaktır. Devleti oluşturan unsurlar halk ve
bireydir. Kamu düzeninin bu şekilde bozulması şeklen terörle mücadele eder
gibi görünen yasadışı bu oluşumların eylemleri sonucu gerçekleşecektir.
Kamu görevlilerinin yasaya aykırı olarak yaptığı şiddet ve silâh (bomba)
kullanma eylemi açıkladığımız gibi devletin birliğini sağlamaya yönelik bir
eylem olmayıp kamu düzeninin bozulmasına, karmaşaya, güvensizliğe neden
olarak devletin birliğini bozmaya yönelik bir eylemdir. Bu bombalama eylemi
ile Şemdinli halkını provake eden bölücü örgüt yandaşlarının halkı
yönlendirdiği, özellikle Bayrağımıza ve Atatürk Büstü’ne saldırıların da
gerçekleştiği, gerek ilçede gerekse ülke genelinde tansiyonu yükseltmeyi
amaçlayan terör örgütü ve yandaşlarının pek çok yerde toplumsal çatışma
yaratmayı hedefledikleri, devamında güvenlik birimlerini tahrik etmek
suretiyle özellikle son dönemde insan hakları ve kişisel özgürlüklerin
geliştirilmeye çalışıldığı ve güvenlik güçlerimizin bu konularda gerekli
hassasiyeti göstermek için çaba harcadığı, bu ortamı bozdurmak ve
devletimizi bazı uluslar arası platformlarda sıkıntıya sokmak eyleminde
oldukları, bu şekilde terör örgütü PKK.ya adeta fırsat ve imkân tanınarak
prim verilmiş ve bir takım eylemlerin yapılmasına zemin hazırlanmıştır. Bu
bombalama olayına ilgili kurum ve kuruluşların müdahale etmesi ve gereğinin
yapılmasına fırsat tanınmadan, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin kurum ve
kuruluşlarını hedef alan, mevzuata göre açıkça suç teşkil eden toplumsal
eylemlerin ardı ardına işlendiği, bunları yönlendiren ve büyük ihtimalle
terör örgütü PKK.nın uzantısı konumundaki kişilere müdahale edilememesi, bu
konudaki zafiyeti gösterir şekilde yerel bazı kişilerle irtibata girilerek
yardım istenilmesi, belli bir alanın tamamen boşaltılması ve burayı
bombalama olayından sonra göstericilerin işgâl etmesi, söz vermelere ve iyi
niyetlere bağlı olarak resmî işlemlerin yapılması gibi bir sürece
girilmesi, aslında güvenlik güçlerinin alması gereken bazı tedbirleri
vatandaşların veya Belediye Başkanına bağlı olduğu söylenen bazı kişilerin
alması ve bunlardan yarar umulması terör örgütünün bölgedeki yeni stratejisine
yardımcı olmasına katkıda bulunacak bir anlayıştır. Bu olaylar göstermiştir
ki bölgedeki halkın kışkırtılması ve galeyana getirilmesi halinde müdahale
etmesi gereken devlet
kuruluşları değil yöredeki
politikacıların ve örgütün milis güçlerinin sözleri ve
talimatları etkili olacaktır. Bu açıdan açıkladığımız gerekçelerle 09.11.2005 tarihindeki patlama
olayı ve
sonrasında gelişen toplumsal olaylar sonucu ülkenin kamu düzeni ve
istikrarı bozulmuştur. Bu gerekçelerle 09.11.2005 günü Şemdinli’de
gerçekleştirilen bomba eylemi devletin birliğini bozmaya yönelik bir
eylemdir. Bu bombalama olayı ve akabinde yaşanan olaylar bir arada
değerlendirildiğinde terör örgütü PKK.nın halk üzerindeki etkinliğinin artmasına, örgütün
kısa sürede olayları protesto etmek için binlerce
insanı bir araya toplayabilme gücüne kavuşmuş olması gibi imkânlara zemin
hazırlanarak terör örgütünün lehine ve istediği sonuçları elde etmesine
yönelik bir ortam meydana getirilmiştir” denilerek, bu eylemden sonra
bölgede meydana gelen olaylar sonucu ülkenin kamu düzeni ve
istikrarının bozulduğu, eylemin
devletin birliğini bozmaya
yönelik bir eylem olduğu, böylece, sanıkların devletin birliğini ve ülke
bütünlüğünü bozmaya yönelik eylemde bulunmak, kasten adam öldürmek, kasten
adam öldürmeye teşebbüs etmek ve suç işlemek için anlaşmak suçlarını
işledikleri ileri sürülüp, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250 ve devamı
maddeleri gereğince yargılamalarının yapılarak eylemlerine uyan 5237 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 302/1,3713 sayılı Kanun’un 5, Türk Ceza Kanunu’nun
302/2. maddesi yollaması ile aynı Kanun’un 82/1-c,35/1, 316/1. maddeleri
uyarınca cezalandırılmaları istemiyle Van Cumhuriyet Başsavcılığı’nın
3.3.2006 gün ve E: 2006/32, K: 2006/31 sayılı iddianamesiyle kamu davası
açılmıştır.
Van 3. Ağır Ceza Mahkemesi, 19.6.2006 gün ve
E: 2006/45, K:2006/74 sayılı kararı ile, savunmasını Baroca görevlendirilen
avukat dışında vekalet vermek suretiyle görevlendirdiği avukatının
yapmasını istediği için V. A. hakkında açılan davanın tefrik edilerek
2006/116 sayılı esasa kaydedilerek bu esas üzerinden davaya devamına karar
verdikten sonra, sanıklar A. K. ile Ö. İ.’in olay tarihinde suç örgütünün
üyesi PKK itirafçısı sanık V. A.’le normal iştirak iradesini aşan örgütsel
birliktelikle hukuk dışı, keyfi yollarla terörle mücadele etmek olarak
kabul edilen amaçla 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 220. maddesi
kapsamında oluşturulan silahlı suç örgütünün üyesi olarak ve amaçları
doğrultusunda S. Y.’ı öldürmeye karar verip, bu doğrultuda amaçlarını gerçekleştirmek
için el bombası kullanmayı planlayarak olayı gerçekleştirdikleri
gerekçesiyle; sanıklar A. K. ile Ö. İ.’in 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
220/2-3,62/1,37/1. maddesi yollamasıyla
82/1-a-c,35/2,62/1,82/2-3(e),61/2,21/2,62/1. maddeleri uyarınca cezalandırılmalarına,
sanık V. A. hakkında ise, tefrik edilen dosyada yargılamaya devam edilerek
aynı maddeler uygulanmak suretiyle cezalandırılmasına karar verilmiş,
kararların ayrı ayrı temyiz edilmeleri üzerine, Yargıtay 9. Ceza
Dairesi’nce, sanıklara yüklenen eylemlerin terörle mücadele görevleri
kapsamında gerçekleştirildiği belirtilerek bölücü terörle mücadele ile
ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerinin bütün faaliyetlerinin askeri nitelikte
olduğu ve askeri mahkemelerin görevlerine ilişkin hükümlerin saklı
tutulduğu CMK’nun 250/3. maddesi hükmü karşısında 1632 sayılı Askeri Ceza
Kanununun 54. maddesinin “Vatan aleyhinde bir cürüm yapan askeri şahıslar
hakkında Türk Ceza Kanununun 125 nciden 145nci maddeye kadar olan maddeleri
hükümleri tatbik olunur” hükümlerinin tatbik edileceği gerekçesiyle 353
sayılı Kanun’un 9 ve 12. maddeleri uyarınca davalara bakma görevinin askeri
mahkemeye ait olduğu belirtilerek kararlar bozulmuştur.
VAN
3. AĞIR CEZA MAHKEMESİ: 14.9.2007 gün ve E:2007/189, K:2007/213 sayı ile
öncelikle daha önce ayırma kararı verdiği dava dosyalarının
birleştirilmesine karar verdikten sonra, bozma ilamında belirtilen
hususları tekrar ederek bölücü terörle mücadele ile ilgili Türk Silahlı
Kuvvetleri’nin bütün faaliyetlerinin askeri nitelikte olması ve askeri
mahkemelerin görevlerine ilişkin hükümlerin saklı tutan Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 250/3. maddesi hükmü karşısında Askeri Ceza Kanunu’nun 54.
maddesi gereğince sanıkların eylemine uygun
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 302. maddesi, 353 sayılı
Kanun’un 9 ve 12. maddeleri gereğince yargılama
görevinin Askeri Mahkemeye ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz edilmesi
üzerine, Yargıtay 9. Ceza Dairesi hükmün onanmasına karar vermiş, dava
dosyası, Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
JANDARMA
ASAYİŞ KOLORDU KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 22.1.2010 gün ve E:2010/52,
K:2010/45 sayı ile, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesinde yapılan
değişiklik nedeniyle sivil
kişi sanık V.
A.’in askeri mahkemede
yargılanamayacağı, sanıkların “Devletin Birliğini ve Ülke Bütünlüğünü
Bozmak” suçunu işlediklerine dair hiçbir delil bulunmadığı, yüklenen eylemlerin sabit görülmesi durumunda,
sivil sanık V. A.’in eyleminin “nitelikli kasten adam öldürmeye teşebbüs”,
“nitelikli kasten adam öldürme” suçlarını, asker kişi sanıkların
eylemlerinin ise bu suçlara azmettirme veya yardım etme suçlarını
oluşturabileceği, bu suçların ise askeri bir görev ve hizmetle bağlantılı
olarak gerçekleşmemiş olduğu, bu
nedenle 353 sayılı Kanun’un 12.
maddesi uyarınca tüm
sanıkların yargılamalarının adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
verdiği görevsizlik kararının temyiz edilmesi üzerine, Askeri Yargıtay 3.
Dairesi’nce hükmün onanmasına karar verilmiş, dava dosyası, Jandarma Asayiş
Kolordu Komutanlığı Askeri Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ali Cengiz ÖZBEK, Mehmet MUTLU, Ramazan ÖZKEPİR,
Ahmet DURU, Yavuz SAYALGI, Levent BİLGİ’nin, katılımlarıyla yapılan
02.05.2011 günlü toplantısında;
I-İLK
İNCELEME: Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre
ve biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri
arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Askeri Yargıtay Başsavcılığınca
görevlendirilen Başsavcı Yardımcısı Nalan CANBAY’ın davanın çözümünün adli
yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda
aksi yazılı olmadıkça asker
kişilerin
askeri
olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri mahallerde
yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara
ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmiştir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c) Türk
Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar, olmak
üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın “Müşterek Suçlar” başlığı altında düzenlenen 12. maddesinde "Askeri mahkemelere ve adliye
mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun müştereken işlenmesi
halinde eğer suç
Askeri Ceza Kanununda
yazılı bir suç
ise sanıkların yargılanmaları askeri mahkemelere; eğer
suç Askeri Ceza
Kanununda yazılı olmayan bir suç ise adliye
mahkemelerine
aittir" denilerek, Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suçun müştereken
işlenmesi halinde sanıkların yargılamalarının askeri mahkemede yapılacağı
hükme bağlanmıştır.
1632
sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun, “Vatan aleyhindeki cürümler” başlığı altında
düzenlenen 54. maddesinde “Vatan aleyhinde bir cürüm yapan askeri şahıslar
hakkında Türk Ceza Kanunun 125 inciden 145 inci maddeye kadar olan
maddeleri hükümleri tatbik olunur”; 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun
Yürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Yollamalar” başlığı altında
düzenlenen üçüncü maddesi birinci fıkrasında da “Mevzuatta, yürürlükten
kaldırılan Türk Ceza Kanununa yapılan yollamalar, 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununda bu hükümlerin karşılığını oluşturan maddelere yapılmış sayılır”
denilmiştir.
Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun, “Görev ve yargı çevresinin belirlenmesi” başlığı
altında düzenlenen 250. maddesinin (1) nolu fıkrasının (c) bendinde, Türk
Ceza Kanununda yer alan, İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve
Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar (305,318,319,323,324,325 ve 332
nci maddeler hariç) dolayısıyla açılan
davaların, Adalet
Bakanlığının teklifi üzerine Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yargı
çevresi birden çok ili kapsayacak şekilde belirlenecek illerde
görevlendirilecek ağır ceza mahkemelerinde görüleceği belirtilmiş; (3) nolu
fıkrasında ise, birinci fıkrada belirtilen suçları işleyenlerin sıfat ve
memuriyetleri ne olursa olsun bu Kanunla görevlendirilmiş ağır ceza
mahkemelerinde yargılanacakları, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay’ın
yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler ile askeri mahkemelerin görevlerine
ilişkin hükümlerin saklı olduğu düzenlenmiştir.
3713
sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun birinci maddesinde “Terör; cebir ve
şiddet kullanarak; baskı, korkutma, yıldırma, sindirme veya tehdit
yöntemlerinden biriyle, Anayasada belirtilen Cumhuriyetin niteliklerini,
siyasi, hukuki, sosyal, laik, ekonomik düzeni değiştirmek, Devletin ülkesi
ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve Cumhuriyetin
varlığını tehlikeye düşürmek, Devlet otoritesini zaafa uğratmak veya yıkmak
veya ele geçirmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin iç ve dış
güvenliğini, kamu düzenini veya genel sağlığı bozmak amacıyla bir örgüte
mensup kişi veya kişiler tarafından girişilecek her türlü suç teşkil eden
eylemlerdir” denilerek terörün tanımı yapılmış; “Terör Suçları” başlığı
altında düzenlenen 3. maddesinde de “26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk
Ceza Kanununun 302, 307, 309, 311, 312,313,314,315 ve
320 nci maddeleri
ile 310 uncu
maddesinin birinci fıkrasında yazılı suçlar, terör suçlarıdır”; “Görev
ve yargı çevresinin belirlenmesi” başlığı altında düzenlenen 9. maddesinde
“Bu Kanun kapsamına giren suçlarla ilgili davalara, 4.12.2004 tarihli ve
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 250 nci maddesinin birinci fıkrasında
belirtilen ağır ceza mahkemelerinde bakılır” denilmiştir.
Öte
yandan, 5918 sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun
3. maddesine eklenen ikinci fıkrasında, barış zamanında, asker olmayan
kişilerin Askeri Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri
mahkemelerin yargı yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle
iştirak halinde işlemeleri durumunda asker olmayan kişilerin
soruşturmalarının Cumhuriyet savcılarınca, kovuşturmalarının adli yargı
mahkemelerince yapılacağı belirtilmiştir.
3.3.2006
günlü 2006/32 Esas, 2006/31 Karar sayılı iddianamede; A. K. ve Ö. İ.’in
terörle mücadele adı altında yola çıkıp bir süre sonra yasaların
kendilerine verdiği yetkileri tam bir sorumsuzluk içinde yasadışılığı meşru
sayıp amaçlarına ulaşmak için her yöntemi uygun yöntem olarak benimseyerek
yanlarında kamu görevlisi olmayan eski bir PKK üyesi V. A. olduğu halde tam
bir dayanışma ve işbirliği içersinde hareket edip S. Y. isimli şahsa zarar
vermek veya bu şahsı öldürmek amacıyla suç tarihinde olayı gerçekleştirdikleri,
terörle mücadele adı altında hukuk dışı bir yapılanma ve anlaşma ile
devletin meşru güçleri gibi güç kullanarak yürürlükteki yasalar yerine
kendi güç ve kuralları ile sözde yasalar
oluşturmanın devleti hukuk
devleti olmaktan çıkaracağı, eylemin kamu düzeninin bozulmasına, karmaşaya,
devletin birliğini bozmaya yönelik olduğu iddia edilip sanıklara isnad
olunan suçun kapsamı belirtilerek bu nitelemeye göre sanıklar haklarında
Türk Ceza Kanunu’nun 302/1,2,316/1,82/1-c,53,63, 3713 sayılı Yasa’nın 5.
maddelerinin uygulanması istenilmiştir.
Yargıtay
9. Ceza Dairesinin bozma kararından sonra, yeniden düzenlenen ve
12.9.2010 tarihinde yapılan halkoylaması sonucu kabul edilip,
23.9.2010 gün ve 27708 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
5982 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile değişik Anayasa’nın 145. maddesinde
“Askeri yargı, askeri mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından
yürütülür. Bu mahkemeler; asker kişiler tarafından işlenen askeri suçlar
ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle
ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir.
Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı
suçlara ait davalar her halde adliye mahkemelerinde görülür.
Savaş hali haricinde, asker olmayan
kişiler askeri mahkemelerde yargılanamaz” denilmiştir.
Bu
düzenlemeye göre, devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin
işleyişine karşı suçlara ait davaların adliye mahkemelerinde görüleceği
açıktır.
Olayımızda,
iddianamede isnad olunan suçun tavsifi yapılarak sanıklar hakkında
uygulanması istenilen Türk Ceza Kanunu’nun 302. maddesinde, devletin
birliğine, güvenliğine karşı işlenen suçlar hakkında yaptırım
öngörülmüştür.
Buna
göre, iddianamedeki olayın anlatımı, sevk maddeleri ile yukarıda anlatılan
yasal ve anayasal düzenlemeler birlikte gözetildiğinde, sanıkların
kovuşturmalarının adli yargı yerinde yapılması gerektiği sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Van 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Van 3.
Ağır Ceza Mahkemesi’nin 14.9.2007 gün ve E:2007/189, K:2007/213 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 02.05.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2009/147
KARAR NO : 2010/137
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk
Bölümü)
Ö Z E T :
Askeri Okullara Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve
Yüksek Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve
Bu Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine
Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmeliğin iptali istemiyle açılan davanın,
ASKERİ İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
M. T.'a velayeten, kendi namlarına asaleten N. T. ve T. T.
Vekili :
Av. H. B.
Davalılar :
1- Milli Savunma Bakanlığı
2- İçişleri Bakanlığı
3- Maliye Bakanlığı
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde, N. – T.T.'ın oğlu M.T’ın, Işıklar
Askeri Lisesi 2. sınıf öğrencisi olduğu sırada KK Orta Dereceli Askeri
Okullar Disiplin Yönergesi gereğince 19 Ocak 2006 tarihinde okuldan
çıkarıldığını ve askeri öğrencilikle ilişiğinin kesildiğini, N. – T. T.’ın,
oğulları M. adına kayıt - kabul sırasında yüklenme senedi tanzim ettiğini,
davacıların oğlunun okulla ilişiğinin kesilmesi sebebiyle Işıklar Askeri
Lisesi 2. sınıf öğrenciliğinden ayrılması sonrasında bu senede ve senedin
dayanağı Yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan çok fahiş miktarda tazminat
talebinde bulunulduğunu, bu fahiş talebe ilişkin olarak Ankara 15. Asliye
Hukuk Mahkemesi'nin 2006/292 Esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası
açıldığını, öğrencinin okulla ilişiğinin kesilmesi sebebiyle yukarıda da
belirtildiği gibi okul tarafından yapılan öğrenim giderleri harcamalarının
geri ödenmesinin talep edildiğini, davalı tarafça talep edilen öğrenim
giderlerinin karşılığının ise 20.373,65YTL olarak tespit edildiğini ve
davacılara talep yazısı gönderildiğini, ancak, davacıdan talep edilen bu
miktar, "Askeri Okullara Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler
Hesabına Fakülte ve Yüksek Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi
Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrenciler
veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmelik" çerçevesinde
N. – T. T.’ın yüklenici olarak, dava dışı Ü. S.’in ise, müşterek borçlu
müteselsil kefil olarak imzaladığı "Yüklenme Senedi" çerçevesinde
talep edildiğinden, birtakım Yargıtay kararlarında bu senedin imzalanmış
olması sebebiyle talepte bulunulabileceğine ilişkin düzenlemeler
bulunduğunun davalı Milli Savunma Bakanlığı tarafından dosyaya ibraz
edildiğini, davacılardan talepte bulunulmasına esas olan yüklenme
senedinin, 30.5.1949 tarih ve 5401 sayılı Askeri Öğrencilerden Başarı
Gösteremeyenler Hakkında Kanun’un 3. maddesi (daha sonra mülga), 926 sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 17, 18, 20 ve 68. maddeleri,
yine 1462 sayılı Harp Okulları Kanunu’nun 5. maddesi (daha sonra mülga) ve
son olarak 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanunu’nun 45. maddesi
çerçevesince hazırlandığı "Dayanak" başlıklı 3. maddesinde izah
edilen yukarıda anılan Yönetmelikteki düzenlemeye uygun olarak
hazırlandığını, "Yüklenme Senedi"nin davacılar tarafından Işıklar
Askeri Lisesi’ne kayıt yaptırabilmek için zorunlu olarak imzalandığını,
5401 sayılı Kanun’un Yönetmeliğin temelini oluşturduğunu, anılan Kanunun
mülga olduğu dikkate alınarak davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini,
zira; davacıdan eğitim gideri olarak yapılan masrafların yasal faizi ile
tahsil imkanının kanuni bir düzenleme olarak zaten bulunduğunu, ancak bunun
yolunun belirtildiği iş bu Yönetmeliğin, kanuni dayanağından yoksun
kalmasının ötesinde kapsamını çok aşmış bir şekilde düzenlendiğini, bu Yönetmeliğe
dayanarak davacıdan talep edilen miktarların çok fahiş, dayanaksız, usul ve
yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek "Askeri Okullara Alınan
Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek Okullarda
Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan
Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrenciler veya Kefillerine Ödettirilecek
Tazminata Dair Yönetmelik" in kül halinde iptali istemiyle askeri
idari yargı yerinde dava açmıştır.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ İKİNCİ
DAİRESİ; 17.12.2008 gün ve E:2008/32, K:2008/1265 sayı ile, davacılar
vekili 24.12.2007 tarihinde AYİM'de kayda geçen dava dilekçesinde ve
savunmaya karşı cevap dilekçesinde özetle; davacıların oğulları M. T.’ın,
lşıklar Askeri Lisesi 2. sınıf öğrencisi olduğu sırada K.K.K. Orta Dereceli
Askeri Okullar Disiplin Yönergesi hükümlerine göre 19 Ocak 2006 tarihinde
okuldan çıkartıldığını, okula kayıt esnasında kendilerine imzalattırılan
yüklenme senedi uyarınca fahiş miktarda tazminat talep edildiğini, bu
miktarın fahiş olduğunun tespiti maksadıyla Ankara 15. Asliye Hukuk
Mahkemesi nezdinde menfi tespit davası açtıklarını, söz konusu yüklenme
senedinin istenme nedeni olan Yönetmeliğin dayanağı 5401 sayılı Kanun’un
yürürlükten kalktığını, aynı Yönetmeliğin dayanak olarak kabul ettiği 1462
sayılı Harp Okulları Kanunu’nun 5. maddesinin de yürürlükten kalktığını,
926 sayılı Kanun’da yüklenme senedi alınacağına dair bir hüküm
bulunmadığını, bu nedenle yasal dayanağı bulunmayan Askeri Okullara Alınan
Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek Okullarda
Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan
Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrenciler veya Kefillerine Ödettirilecek
Tazminata Dair Yönetmeliğin kül halinde iptaline karar verilmesini talep ve
dava ettiği, dosyada mevcut bilgi ve belgelerden; davacıların oğlu M. T.'ın
Işıklar Askeri Lisesi 2. sınıf öğrencisi iken K.K.K. Orta Dereceli Askeri
Okullar Disiplin Yönergesi’nin 9. Bölüm 2/A maddesi gereğince 19.1.2006
tarihinde okuldan çıkarıldığı, davacının okuldan çıkarılması sonrası
"Askeri Okullara Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına
Fakülte ve Yüksek Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi
DüzenIenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrenciler
veya KefiIlerine Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmelik" kapsamında
davacıların oğluna yapılan masrafların karşılığı olarak 20.373,65 YTL
borcun çıkarıldığı ve bu borcun 1.373,65 YTL’sinin 19.1.2006 tarihinde
davacılar tarafından ödendiği, davacı N. T.’ın taksitle ödeme talebinin
Bursa Defterdarlığı’nın 8.2.2006 tarihli yazısı ile Maliye Bakanlığı’na
ulaştırıldığı, davacıların vekilleri aracılığı ile borcun miktarının
tespiti talebi ile 5.10.2006 tarihli yazı ile Ankara 15. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nde dava açtıkları, Mahkemenin 25.12.2007 gün ve E:2006/292,
K:2007/422 sayılı hükmü ile davayı reddettiği, bu karardan önce davacılar
vekilince 24.12.2007 tarihinde AYİM kaydına giren dava dilekçesiyle, bu
işlemin dayanağı olan Yönetmeliğin kül halinde iptali istemiyle iş bu
davanın açıldığının anlaşıldığı, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Kanunu’na göre, davanın görevli yargı yerinde açılıp açılmadığının ilk
inceleme sırasında davanın esasına girilmeden incelenecek hususlar arasında
sayıldığı, zira; görevin kamu düzeni ile ilgili olup, davanın her
safhasında dikkate alınmasının hukuk alanında ihtilafsız kabul edilen bir
keyfiyet olduğu, bu nedenle, işin esasına girilmeden davanın görevli yargı
yerinde açılıp açılmadığı hususunun incelendiği, Anayasa’nın, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin görevleri, üyelerinin seçimi ve özlük hakları,
kuruluşu, işleyişi ile yargılama usullerine ilişkin 157. maddesinde,
"Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk
ve son derece mahkemesidir. Ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz" hükmünün
bulunduğu, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevlerini belirleyen 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 2508 sayılı Kanun’la
değişik 20. maddesinde, "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti
adına askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren
ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların
ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda
gösterilen görevleri yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu kanunun
uygulanmasında asker kişiden maksat, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır" hükmünün, aynı Kanunun “İdari davalar ve yargı yetkisinin
sınırı” başlığını taşıyan 21. maddesinde de, 20. maddede belirtilen
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemden
dolayı açılacak iptal ve tam yargı davalarının doğrudan doğruya ve kesin
olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde çözümlenip karar bağlanacağı
hükmünün yer aldığı, Anayasa’nın ve 1602 sayılı Kanun’un bu hükümleri
karşısında, bir davaya Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde bakılabilmesi
için; idari işlemin bir asker kişi göz önünde tutularak tesis edilmesi veya
idari eylemin bir asker kişiye yönelmiş olması, yahut uyuşmazlığın askerlik
yükümlülüğünden doğmuş olması ve dava konusu idari işlem ve eylemin askeri
hizmete ilişkin bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmiş olması
gerektiği, açıklanan mevzuat çerçevesinde dava konusu işlem incelendiğinde;
iptali istenen Yönetmeliğin, Milli Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve
Maliye Bakanlığı tarafından yürütüldüğü, özü itibariyle askeri okullardan
çıktıklarından/çıkartıldıklarından askeri öğrenci dolayısıyla "asker
kişi" sıfatı kalmayan sivil şahısların, yüklenme senedine uygun olarak
kendilerine yapılan harcamaların tahsiline yönelik olduğu, bu anlamda
"askeri hizmete ilişkin olma" şartının da gerçekleşmediği, anılan
Yönetmeliğin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkların da adliye
mahkemelerinde çözümlendiği göz önünde bulundurulduğunda (U.M.;
12.11.2001/63 E, 2001/74 K), Yönetmeliğin kül halinde tamamının iptali
istemli davanın görülmesi ve çözüm yerinin AYİM olmadığı, genel idari yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiştir.
Davacılar vekili, bu kez, aynı istemle genel
idari yargı yerinde dava açmıştır.
DANIŞTAY SEKİZİNCİ DAİRESİ; 23.3.2009 gün ve
E:2009/1257, K:2009/1991 sayı ile, davanın; Askeri Okullara Alınan
Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksekokullarda Okuyan
Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli
Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata
Dair Yönetmeliğin iptali istemiyle açıldığı, Anayasa’nın 157. maddesinde,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem
ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son
derece Mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranamayacağının
belirtildiği, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Yasası’nın değişik
20. maddesinin 1. fıkrasında da aynı hükmün yer aldığı, yukarıda açıklanan
Anayasa ve Yasa kurallarına göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir
davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemin "asker kişileri
ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin bulunması"
şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği, dava konusu olayda, davacının
çocuğunun Kara Kuvvetleri Komutanlığı Işıklar Askeri Lisesi’nde öğrenci
iken okuldan ayrılması sonucu askeri öğrenciliği döneminde yapılan öğrenim
masraflarının tahsil edileceğinin bildirilmesi üzerine, bu bireysel işlem
ile işlemin dayanağı olan Yönetmeliğin konuyla ilgili hükümlerinin
iptalinin istendiğinin görüldüğü, bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin,
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde öngörülen asker kişiyi ilgilendirme ve
askeri hizmete ilişkin bulunma koşullarını birlikte taşıdığı sonucuna
varıldığından, davanın görüm ve çözümünde görevli mahkemenin Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; genel idari ve
askeri idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen
biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, genel idari yargı dosyasının
davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Danıştay’ca
15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına ilişkin
dava dosyası temin edilmeden Mahkememize gönderildiği görülmekte ise de;
Başkanlıkça, askeri idari yargı dosyası da ilgili Mahkemesinden getirtilmiş
olup, sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, genel idari ve askeri idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde genel idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada askeri idari
yargının, AYİM Savcısı Yasin TEKAKÇA’nın davada genel idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Askeri Okullara Alınan Öğrenciler ile Silahlı
Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin
Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli Sebeplerle
Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata Dair
Yönetmeliğin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece
mahkemesi olduğu; ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı
Yasa ile değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa
bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz”; 21. maddesinin birinci fıkrasında ise, “20 nci
maddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve
eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları,
doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde
çözümlenir ve karara bağlanır” denilmiştir.
Bu düzenlemelere göre, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem veya
eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkin bulunması”
koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinin ikinci
fıkrasında, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten
ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş,
uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi
sayılmaktadır.
Askeri Okullara
Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek
Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu
Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine
Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmeliğin “Amaç” başlığını taşıyan 1.
maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı; askeri okullara alınan öğrenciler ile
Silâhlı Kuvvetler hesabına fakülte ve yüksek okullarda okuyan öğrenciler
için düzenlenecek olan yüklenme ve kefalet senedi ile bu okullardan
başarısızlık, disiplinsizlik ve benzeri diğer sebeplerle ayrılacak
öğrencilere Devletçe yapılan harcamaların karşılığı olarak tesbit edilecek
tazminatın hesaplanmasında uygulanacak esasları belirlemektir”; “Kapsam”
başlığını taşıyan 2. maddesinde, “Bu Yönetmelik hükümleri her derecedeki
askeri okullarda ve Silâhlı Kuvvetler hesabına fakülte ve yüksek okullarda
okuyan öğrenciler ile bu okullardan ayrılan öğrencileri, bunların
kefillerini ve velilerini kapsar” denilmiştir.
Buna göre; bu
Yönetmelik hükümlerinin her derecedeki askeri okullarda ve Silâhlı
Kuvvetler hesabına fakülte ve yüksek okullarda okuyan öğrenciler ile bu
okullardan ayrılan öğrencileri, bunların kefillerini ve velilerini
kapsadığı, davacılardan
M. T.’ın askeri öğrencilikle ilişiği kesilmiş olmakla birlikte 1602 sayılı
Yasa’nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden olduğu ve bu nedenle dava
konusu Yönetmeliğin asker kişiyi ilgilendirdiği; diğer davacıların ise, M.
T.’ın anne ve babası olmaları gözetildiğinde, anılan Yönetmeliğin bu
kişilere de uygulanacağı kuşkusuzdur.
Dava konusu Yönetmeliğin iptalinin istenilmesi
nedeniyle anılan Yönetmeliğin askeri hizmete ilişkin düzenlemeleri içerip
içermediğine gelince:
Yönetmelikteki
düzenlemeler, özünde asker sayılan askeri öğrencilere yönelik
bulunduğundan, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin bir
düzenleme niteliği taşıdığı anlaşılmıştır.
Belirtilen durum karşısında, anılan
Yönetmeliğin iptaline ilişkin açılan davada, Anayasa’nın 157. ve 1602
sayılı Yasa’nın 20. maddelerinde öngörülen koşullar birlikte
gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümünün askeri idari yargı yerinin
görevine girdiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
İkinci Dairesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi İkinci
Dairesi’nin 17.12.2008 gün ve E:2008/32, K:2008/1265 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
——
• ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2009/181
KARAR NO : 2010/138
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk
Bölümü)
Ö Z E T : Bireysel işlem yönünden, 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ; Askeri Okullara Alınan Öğrenciler
ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek Okullarda Okuyan
Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli
Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata
Dair Yönetmeliğin iptali istemiyle açılan davanın, ASKERİ İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K
A R A R
Davacılar :
E. A. – S. A.
Vekilleri :
Av. V. G. D. - Av. F. B.
Davalı :
Milli Savunma Bakanlığı
O L A Y : Hava Kuvvetleri Komutanlığı Hava
Harp Okulu Komutanlığı’nın 27.8.2008 gün ve PER:1900-14003-08 sayılı
yazısında, 4 Ağustos 2008 tarihinde kendilerine ulaşan ilgi dilekçenin
detaylı olarak incelendiği, yürürlükteki mevzuat (Hava Harp Okulu Kanunu ve
Askeri Okullardan Ayrılacak Öğrencilere Ödettirilecek Tazminata Dair
Yönetmelik) ve E. A. ile velisi Ş. A. tarafından imzalanan yüklenme senedi
gereğince borcunun olmadığına ilişkin herhangi bir karar almalarının söz
konusu olmadığı, personel ve amortisman giderlerinin de mevzuat uyarınca
hesaplanmak durumunda olduğu, personel ve amortisman giderlerinin ne
şekilde hesaplandığı hususunun da ekteki yazıda açıklandığı belirtilmiştir.
Davacılar vekili dava dilekçesinde, E.A.’ın,
Maltepe Askeri Lisesi’nde 2002-2006 yılları arasında öğrenim gördükten
sonra Hava Harp Okulu'nda öğrenimine 1.9.2006 tarihinde başladığını ve
29.8.2007 tarihinde okuldan çıkarıldığını, 10 Ocak 2008 tarihli ve
PER.:0907-579-08/2008/579 sayılı Hava Harp Okulu Komutanlığı yazısı ile, S.
A.'a Devletçe yapılan masrafların ödettirilmesine ilişkin bilgi
verildiğini, 18 Ocak 2008 tarihli ve MLY.:1000-14-08/25 sayılı Hava Harp Okulu
Komutanlığı yazısında, E. A.'a Hazine alacağının faizi ile birlikte tebliğ
tarihinden itibaren en geç 10 gün içinde ödenmesi ve ödenmediği takdirde
cebren tahsil yoluna gidileceğinin bildirildiğini, E. A.’ın, 30 Ocak 2008
tarihli dilekçesiyle, maddi zorluk içinde olduğundan taksitlendirme ve aynı
zamanda personel ve amortisman giderlerinin nasıl tespit edildiği konusunda
bilgi verilmesi talebinde bulunduğunu, 18 Şubat 2008 tarihli ve
MLY.:1000-43-08/90 sayılı Hava Harp Okulu Komutanlığı yazısında, talep edilen
taksitlendirme isteğinin MSB Başhukuk Müşavirliği ve Davalar Daire
Başkanlığına görüş alınmak üzere gönderilmiş olduğu bilgisinin verildiğini,
aynı yazıda, Hazine alacağının oluşmasında kullanılan personel
giderlerinin; Hava Harp Okulu Komutanlığı'nda görev yapan tüm personele
ödenen maaşların toplam öğrenci sayısına bölünmesiyle ve amortisman
giderlerinin; Hava Harp Okulu Komutanlığı'nda öğrenim görülen dönem
içerisinde demirbaşlarda yapılan tamirat ve bakımların toplam öğrenci
sayısına bölünmesiyle bulunduğu şeklinde açıklama yapılarak personel ve
amortisman giderlerinin nasıl hesaplandığı konusunda bilgi verildiğini,
davacılar adına Hava Harp Okulu Komutanlığı'na yaptıkları başvuruyla,
davacıların yüklenme ve kefalet senetlerinden dolayı hiçbir borcunun
olmadığına ilişkin bir idari karar alınması; bu talebin reddedilmesi
halinde ise personel ve amortisman giderlerinin tespitinde kanun ve
yönetmeliğe aykırı şekilde hesaplanan tahsil işleminin hukuka aykırı olması
nedeniyle bu giderlerin iptal edilerek yeniden hesaplama yapılmasının ve bu
talebin reddedilmesi halinde ise Hava Harp Okulu Komutanlığı tarafından E.
A.’a doğrudan yapılan personel ve amortisman giderlerinin ayrıştırılarak
saptanmasının talep edildiği, 27 Ağustos 2008 tarihli ve PER.:1900-14003-08
sayılı Hava Harp Okulu Komutanlığı yazısında, yürürlükteki mevzuat ve
yüklenme senedi gereğince borcun olmadığına ilişkin herhangi bir karar
alınmasının mümkün olmadığı ve personel ve amortisman giderlerinin mevzuat
uyarınca hesaplandığı belirtilerek taleplerinin reddedildiğini ileri
sürerek açıkça hukuka aykırı ve keyfi olarak hesaplanan personel ve
amortisman giderlerinin hukuka uygun olarak yeniden hesaplanmasına ilişkin
taleplerinin reddine ilişkin Hava Harp Okulu Komutanlığı'nın 27 Ağustos
2008 tarihli ve PER: 1900-14003-08 sayılı işleminin iptal edilmesine ve
neticeten personel ve amortisman giderlerinin hukuka uygun olarak yeniden
hesaplanmasına; davacılar aleyhine idari işlem yapılmasına sebebiyet veren
"Askeri Okullara Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına
Fakülte ve Yüksek Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi
Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere
veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmeliğin” 7 ve 10.
maddeleri ile Örnek-1 yüklenme senedinde ve Örnek-2'de yer alan gider
kalemlerinden başta personel ve amortisman giderleri olmak üzere gider
kalemlerinin nasıl hesaplanacağı açık bir şekilde düzenlenmediğinden,
ilgili düzenlemelerin iptaline karar verilmesi istemiyle askeri idari yargı
yerinde dava açmıştır.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ İKİNCİ
DAİRESİ; 7.1.2009 gün ve E:2008/1285, K:2009/15 sayı ile, davacılar
vekilleri, 19.9.2008 tarihinde AYİM'de kayda geçen dava dilekçesi ile
4.11.2008 tarihinde AYİM'de kayda geçen yenileme dilekçesinin AYİM 2.
Dairesi’nce reddi üzerine 19.12.2008 tarihinde AYİM'de kayda geçen ikinci
yenileme dilekçesinde özetle; davacılardan E. A.'ın 2002-2006 yılları
arasında Maltepe Askeri Lisesi'nde öğrenim gördükten sonra 1.9.2006
tarihinde Hava Harp Okulu’nda öğrenime başladığını ve 29.8.2007 tarihinde
okuldan çıkarıldığını, 18.1.2008 tarihli, MLY.:1000-14/25 sayılı Hava Harp
Okulu Komutanlığı yazısında, davacı E. A.'a Hazine alacağının faizi ile
birlikte tebliğ tarihinden itibaren en geç 10 gün içinde ödenmesi ve
ödenmediği takdirde cebren tahsil yoluna gidileceğinin bildirildiğini,
davacı E. A.'ın 30.1.2008 tarihli dilekçesiyle, maddi zorluk içinde
olduğundan taksitlendirme ve aynı zamanda personel ve amortisman
giderlerinin nasıl tespit edildiği konusunda bilgi verilmesi talebinde
bulunduğunu, 18.2.2008 tarihli ve MLY.:1000-43-08/90 sayılı Hava Harp Okulu
Komutanlığı yazısında, talep edilen taksitlendirme isteğinin MSB Baş Hukuk
Müşavirliği ve Davalar Daire Başkanlığına görüş alınmak üzere gönderilmiş olduğu
bilgisinin verildiğini, aynı yazıda, Hazine alacağının oluşmasında
kullanılan personel giderlerinin, Hava Harp Okulu Komutanlığı'nda görev
yapan tüm personele ödenen maaşların toplam öğrenci sayısına bölünmesiyle
ve amortisman giderlerinin, Hava Harp Okulu Komutanlığı’nda öğrenim görülen
dönem içerisinde demirbaşlarda yapılan tamirat ve bakımların toplam öğrenci
sayısına bölünmesiyle bulunduğu şeklinde açıklama yapılarak personel ve
amortisman giderlerinin nasıl hesaplandığı konusunda bilgi verildiğini,
davacının adına Hava Harp Okulu Komutanlığı'na yaptıkları başvuruyla,
davacıların yüklenme ve kefalet senetlerinden dolayı hiçbir borcunun
olmadığına ilişkin bir idari karar alınması, bu talebin reddedilmesi
halinde ise personel ve amortisman giderlerinin tespitinde, kanun ve
yönetmeliğe aykırı şekilde hesaplanması sebebiyle, tahsil işleminin hukuka
aykırı olması nedeniyle bu giderlerin iptal edilerek yeniden hesaplama
yapılmasını ve bu talebin reddedilmesi halinde ise Hava Harp Okulu
Komutanlığı tarafından davacılardan E. A'a doğrudan yapılan personel ve
amortisman giderlerinin ayrıştırılarak saptanmasını talep ettiklerini,
27.8.2008 tarihli, PER.:1900-14003-08 sayılı Hava Harp Okulu Komutanlığı
yazısında, yürürlükteki mevzuat ve yüklenme senedi gereğince borcun
olmadığına ilişkin herhangi bir karar alınmasının mümkün olmadığı ve
personel ve amortisman giderlerinin mevzuat uyarınca hesaplandığı
belirtilerek taleplerinin hepsinin reddedildiğini, bunun üzerine işbu iptal
davasının açılması zorunluluğunun doğduğunu, açıkça hukuka aykırı ve keyfi
olarak hesaplanan personel ve amortisman giderlerinin hukuka uygun olarak
yeniden hesaplanmasına ilişkin taleplerinin reddine ilişkin Hava Harp Okulu
Komutanlığı işleminin iptal edilmesi ve neticeten personel ve amortisman
giderlerinin hukuka uygun olarak yeniden hesaplanması gerektiği, ayrıca
davacılar aleyhine idari işlem yapılmasına sebebiyet veren "Askeri
Okullara AIınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek
Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu
Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine
Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmeliğin" 7 ve 10. maddeleri ile
Örnek-1 yüklenme senedinde ve Örnek-2'de yer alan gider kalemlerinden başta
personel ve amortisman giderleri olmak üzere hesaplanmasının açıkça tespit
edilmemesinin Günışığında Yönetim ilkelerine aykırı olduğundan, belirtilen
düzenlemelerin evleviyetle iptalinin gerektiğini belirterek, davacılar
aleyhine idari işlem yapılmasına sebebiyet veren "Askeri Okullara
Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek
Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu
Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine
Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmeliğin" 7 ve 10. maddeleri ile
Örnek-1 yüklenme senedinde ve Örnek-2'de yer alan gider kalemlerinden başta
personel ve amortisman giderleri olmak üzere gider kalemlerinin nasıl
hesaplanacağı açık bir şekilde düzenlenmediğinden ilgili düzenlemelerin iptaline,
açıkça hukuka aykırı ve keyfi olarak hesaplanan personel ve amortisman
giderlerinin yukarıda belirtilen gerekçelerle hukuka uygun olarak yeniden
hesaplanmasına ilişkin taleplerinin reddine ilişkin Hava Harp Okulu
Komutanlığı'nın 27.8.2008 tarihli ve PER.:1900-14003-08 sayılı işleminin
iptal edilmesine ve neticeten personel ve amortisman giderlerinin hukuka
uygun olarak yeniden hesaplanmasına ve yürütmenin durdurularak davacılar
aleyhine yapılan tazminat takibinin durdurulmasına karar verilmesini talep
ve dava ettikleri, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’na
göre, davanın görevli yargı yerinde açılıp açılmadığının ilk inceleme
sırasında davanın esasına girilmeden incelenecek hususlar arasında
sayıldığı, zira; görevin kamu düzeni ile ilgili olup, davanın her
safhasında dikkate alınmasının hukuk alanında ihtilafsız kabul edilen bir
keyfiyet olduğu, bu nedenle, işin esasına girilmeden davanın görevli yargı
yerinde açılıp açılmadığı hususunun incelendiği, Anayasa’nın, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin görevleri, üyelerinin seçimi ve özlük hakları,
kuruIuşu, işleyişi ile yargılama usullerine ilişkin 157. maddesinde,
"Askeri Yüksek İdare Mahkemesi askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve
son derece mahkemesidir. Ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz” hükmünün
bulunduğu, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevlerini belirleyen 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 2508 sayılı Kanun’la
değişik 20. maddesinde, "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti
adına askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve
diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda, ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz. Bu kanun uygulanmasında asker kişiden maksat, Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri
memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş
ve erler ile sivil memurlardır" hükmünün, aynı Kanunun “İdari davalar
ve yargı yetkisinin sınırı” başlığını taşıyan 21. maddesinde de, 20.
maddesinde belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemden dolayı açılacak iptal ve tam yargı davalarının doğrudan doğruya
ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde çözümlenip karara
bağlanacağı hükmünün yer aldığı, Anayasa’nın ve 1602 sayılı Kanun’un bu
hükümleri karşısında bir davaya Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde
bakılabilmesi için; idari işlemin bir asker kişi gözönünde tutularak tesis
edilmesi veya idari eylemin bir asker kişiye yönelmiş olması, yahut
uyuşmazlığın askerlik yükümlülüğünden doğmuş olması ve dava konusu idari
işlem ve eylemin askeri hizmete ilişkin bulunması şartlarının birlikte
gerçekleşmiş olması gerektiği, açıklanan mevzuat çerçevesinde dava konusu
işlemler incelendiğinde; Askeri Okullara Alınan Öğrenciler ile Silahlı
Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin
Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli Sebeplerle
Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata Dair
Yönetmeliğin 7, 10. maddeleri ile Örnek-1 yüklenme senedinin ve Örnek-2'de
yer alan gider kalemlerinden personel ve amortisman giderlerinin iptali
istemi yönünden; iptali istenen Yönetmeliğin, MiIIi Savunma Bakanlığı,
İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütüldüğü, özü
itibariyle askeri okullardan çıktıklarından/çıkartıldıklarından askeri
öğrenci, dolayısıyla “asker kişi” sıfatı kalmayan sivil şahısların, yüklenme
senedine uygun olarak kendilerine yapılan harcamaların tahsiline yönelik
olduğu, bu anlamda “askeri hizmete ilişkin olma” şartının da
gerçekleşmediği, anılan Yönetmeliğin uygulanmasından kaynaklanan
uyuşmazlıkların da adliye mahkemelerinde çözümlendiği göz önünde
bulundurulduğunda (U.M.,12.11.2001/63 E., 2001/74 K.) Yönetmeliğin anılan
maddelerinin iptali istemli davanın görülmesi ve çözüm yerinin AYİM
olmadığı, genel idari yargı yerinin görevli olduğu, dava konusu öğrenim
giderlerinin yeniden hesaplanması talebinin reddine ilişkin işlemin iptali
yönünden; öğrenim giderlerinin hesaplanması ve tahsili işleminin özel hukuk
ilişkisinden doğan bir alacak borç ilişkisi olduğu ve davacılar ile davalı
idare tarafından düzenlenen "Yüklenme Senedi" ve "Kefalet
Senedi'ne dayandığı, düzenlenen bu Yüklenme ve Kefalet Senedinden çıkacak
ihtilaflarda Ankara Mahkemeleri ile İcra Dairelerinin yetkili olduğunun
belirtildiği, buna göre davacıların bu talebi yönünden görevli mahkemenin
AYİM değil, adliye mahkemeleri olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir.
Davacılar vekili, bu kez, aynı istemle genel
idari yargı yerinde dava açmıştır.
DANIŞTAY SEKİZİNCİ DAİRESİ; 16.3.2009 gün ve E:2009/1779,
K:2009/1858 sayı ile, davanın; Askeri Okullara Alınan Öğrenciler ile
Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksekokullarda Okuyan Öğrenciler
İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli Sebeplerle
Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata Dair
Yönetmeliğin 7. ve 10. maddeleri ile Örnek -1 yüklenme senedinde ve Örnek-2
de yer alan gider kalemlerinden personel ve amortisman gideri ile yeniden
maliyet hesabı yapılması istemiyle yapılan başvuruların reddine ilişkin
Hava Harp Okulu Komutanlığı işlemlerinin iptali istemiyle açıldığı,
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri
olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile asker kişileri ilgilendiren ve
askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların
yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının
aranamayacağının belirtildiği, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Yasası’nın değişik 20. maddesinin 1. fıkrasında da aynı hükmün yer aldığı,
yukarıda açıklanan Anayasa ve Yasa kurallarına göre, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemin
"asker kişileri ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin
bulunması" şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği, dava konusu
olayda, Hava Harp Okulu’nda öğrenci iken okuldan ayrılan E. A.'ın askeri
öğrenciliği döneminde yapılan öğrenim masraflarının tahsil edileceğinin
bildirilmesi üzerine adı geçen ve kefili tarafından hesaplama şekline
yapılan itirazın reddi nedeniyle, bireysel işlem ile işlemin dayanağı olan
Yönetmeliğin konuyla ilgili hükümlerinin iptalinin istendiğinin görüldüğü,
bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin, 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde
öngörülen asker kişiyi ilgilendirme ve askeri hizmete ilişkin bulunma
koşullarını birlikte taşıdığı sonucuna varıldığından, davanın görüm ve
çözümünde görevli mahkemenin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; genel idari ve
askeri idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen
biçimde Yönetmelik iptali yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, genel
idari yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren Danıştay’ca 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki
görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden Mahkememize
gönderildiği görülmekte ise de; Başkanlıkça, askeri idari yargı dosyası da
ilgili Mahkemesinden getirtilmiş olup, sonuçta usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, genel idari ve askeri idari yargı
yerleri arasında Yönetmelik iptali yönünden doğan görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, bireysel işlem yönünden, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen koşulları
taşımayan başvurunun reddi gerektiği; Yönetmelik iptali yönünden, davanın
çözümünde genel idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın bireysel işlem yönünden, başvurunun
reddi gerektiği; Yönetmelik iptali yönünden, davada askeri idari yargının
görevli olduğu, AYİM Savcısı Yasin TEKAKÇA’nın bireysel işlem yönünden,
başvurunun reddi gerektiği; Yönetmelik iptali yönünden, davada genel idari
yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Hava Harp Okulu Komutanlığı'nın 27 Ağustos
2008 tarihli ve PER: 1900-14003-08 sayılı işleminin ve Askeri Okullara
Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek
Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu
Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine
Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmeliğin 7 ve 10. maddeleri ile Örnek-1
yüklenme senedinde ve Örnek-2'de yer alan gider kalemlerinden başta
personel ve amortisman giderleri olmak üzere gider kalemleriyle ilgili
düzenlemelerin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İptali istenilen bireysel işlem yönünden
konu incelendiğinde:
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak
davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri
sürülebilir” hükmüne yer verilmiştir.
Açılan bir davada bir yargı merciinin
görevsizlik kararı vermesinden sonra görevli olduğu işaret edilen yargı
merciine bu davanın intikali üzerine, bu yargı merciince de görevsizlik
kararı verilerek daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinin görevli
olduğuna işaret edilmesi halinde doğan olumsuz görev uyuşmazlığı nedeniyle
tarafları, sebebi ve konusu aynı olan bir davaya bakacak mahkeme
bulunmadığından, anılan Yasanın 14. maddesine göre yapılacak başvuru
üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi’nce görevli yargı merci belirtilmek suretiyle
davanın esasının incelenebilmesi olanaklı hale gelecektir.
Olayda, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi İkinci
Dairesi’nce verilen görevsizlik kararında, bireysel işlem yönünden adli
yargının görevli olduğuna işaret edildiği halde Yönetmelikle birlikte
bireysel işlemin iptali istemiyle genel idari yargı yerinde dava açıldığı,
Danıştay Sekizinci Dairesi’nce, davanın görüm ve çözümünde görevli
mahkemenin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı verildiği; davacı vekili tarafından, söz konusu kararlar nedeniyle
doğduğu ileri sürülen görev uyuşmazlığının giderilmesinin istenildiği
anlaşılmıştır.
Oysa, AYİM İkinci Dairesi’nin görevli
olduğuna işaret ettiği adli yargı yerine açılmış bir dava ve bu dava
sonucunda daha önce görevsizlik kararları veren yargı mercilerinin görevli
olduğu yolunda verilmiş bir görevsizlik kararı olmadığına göre, olayda
davaya bakacak bir mahkeme kalmadığından söz edilemez. Başka bir ifadeyle,
davacının, AYİM İkinci Dairesi’nce verilen görevsizlik kararı üzerine adli
yargı yerinde dava açması gerekirdi.
Bu durumda, askeri idari yargı yeri
tarafından, davada üçüncü bir yargı mercii olan adli yargı yerinin görevli
olduğuna işaret edilerek görevsizlik kararı verilmiş olması karşısında,
olayda 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğundan söz etmek olanaksızdır.
İptali istenilen Yönetmelik yönünden konu
incelendiğinde:
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece
mahkemesi olduğu; ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı
Yasa ile değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa
bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz”; 21. maddesinin birinci fıkrasında ise, “20 nci
maddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve
eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları,
doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde
çözümlenir ve karara bağlanır” denilmiştir.
Bu düzenlemelere göre, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem veya
eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkin bulunması”
koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinin ikinci
fıkrasında, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten
ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş,
uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Askeri Okullara
Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek
Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu
Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine
Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmeliğin “Amaç” başlığını taşıyan 1.
maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı; askeri okullara alınan öğrenciler ile
Silâhlı Kuvvetler hesabına fakülte ve yüksek okullarda okuyan öğrenciler
için düzenlenecek olan yüklenme ve kefalet senedi ile bu okullardan
başarısızlık, disiplinsizlik ve benzeri diğer sebeplerle ayrılacak
öğrencilere Devletçe yapılan harcamaların karşılığı olarak tesbit edilecek
tazminatın hesaplanmasında uygulanacak esasları belirlemektir”; “Kapsam”
başlığını taşıyan 2. maddesinde, “Bu Yönetmelik hükümleri her derecedeki
askeri okullarda ve Silâhlı Kuvvetler hesabına fakülte ve yüksek okullarda
okuyan öğrenciler ile bu okullardan ayrılan öğrencileri, bunların
kefillerini ve velilerini kapsar” denilmiştir.
Buna göre; bu Yönetmelik
hükümlerinin her derecedeki askeri okullarda ve Silâhlı Kuvvetler hesabına
fakülte ve yüksek okullarda okuyan öğrenciler ile bu okullardan ayrılan
öğrencileri, bunların kefillerini ve velilerini kapsadığı, davacılardan Erhan
Acar’ın askeri öğrencilikle ilişiği kesilmiş olmakla birlikte 1602 sayılı
Yasa’nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden olduğu ve bu nedenle dava
konusu Yönetmeliğin asker kişiyi ilgilendirdiği; diğer davacının ise, Erhan
Acar’ın kefili olması gözetildiğinde, anılan Yönetmeliğin bu kişiye de
uygulanacağı kuşkusuzdur.
Dava konusu Yönetmeliğin iptalinin istenilmesi
nedeniyle anılan Yönetmeliğin askeri hizmete ilişkin düzenlemeleri içerip
içermediğine gelince:
Yönetmelikteki düzenlemeler,
özünde asker sayılan askeri öğrencilere yönelik bulunduğundan, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin bir düzenleme niteliği
taşıdığı anlaşılmıştır.
Belirtilen durum karşısında, anılan
Yönetmeliğin iptaline ilişkin açılan davada, Anayasa’nın 157. ve 1602
sayılı Yasa’nın 20. maddelerinde öngörülen koşullar birlikte
gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümünün askeri idari yargı yerinin
görevine girdiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 27.
maddesi, “Uyuşmazlık Mahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev
uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceler;
yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddeder”
hükmünü taşımakta olup, yukarıda açıklanan nedenlerle, bireysel işlem
yönünden, yöntemine uymayan başvurunun anılan 27. madde uyarınca reddi;
Yönetmelik iptali yönünden, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi İkinci
Dairesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Bireysel işlem yönünden, 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı
Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE; Yönetmelik iptali yönünden, davanın
çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi İkinci Dairesi’nin 7.1.2009 gün ve E:2008/1285, K:2009/15
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/8
KARAR NO : 2010/139
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk
Bölümü)
Ö Z E T :
Görev dönüşünde, içinde bulunduğu askeri aracın şarampole yuvarlanması nedeniyle yaralanan
askerin, maddi ve manevi tazminat ödenmesi istemiyle açtığı davanın
ASKERİ İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K
A R A R
Davacı :
M. K.
Vekili :
Av. A. A.
Davalı :
İçişleri Bakanlığı
Vekili :
Av. G. B.
O L A Y :
11.05.2007 tarihinde Başkale İlçesi, Koç Dağı kırsalında yapılan
operasyonel faaliyetin bitimine müteakip Van J.Komd.Özl.Hrk.Tb.K.lığına dönüş
için araçla intikale başlanılmış; araçla seyir halinde iken, Van-Gürpınar
karayolunun 13. kilometresinde, havanın yağışlı ve zeminin kaygan
olmasından dolayı J.Ulş. Er S. K.'nın sevk ve idaresindeki, Van İl
J.K.lığına ait 765212 plakalı askeri aracın kontrol ve hakimiyetini
kaybetmesi sonrasında kayarak sağ şeritten sol şeride geçmesi ve akabinde
yoldan çıkarak sol şarampole yuvarlanması sonucu, araçta bulunan Van
J.Komd.Özl.Hrk.Tb.K.lığı emrinde görev yapan Davacı J.Uzm.Çvş M. K.
yaralanmıştır.
Davacı vekili, İçişleri Bakanlığının oluşan kaza
sebebiyle sorumlu olduğunu, müvekkillinin kaza yapan araçta görevli (yolcu)
olarak bulunması nedeniyle hiçbir kusurunun bulunmadığını, müvekkilinin
kaza sonucu % 14 sürekli özürlü kalacak şekilde yaralanması sonucu çok
üzüldüğünü ve derin ruhsal çöküntü yaşadığını, kaza öncesi hiçbir sağlık
problemi olmayan müvekkilinin kaza sonrası eski hayatına dönme ihtimalinin
çok zayıfladığını, çalışma gücünü geri kazanamayacağını ileri sürerek,
sonuçta; 88.000.00YTL maddi ve 50.000.00 YTL manevi tazminatın, kaza tarihi
olan 11.05.2007 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
davalı idareden tahsili istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekilince, birinci savunma
dilekçesinde, davada Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğu öne
sürülerek görev itirazında bulunulmuştur.
ANKARA 18. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 11.02.2009 günlü
celsesinde E:2008/365 sayı ile, davalı idarenin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı idare vekilince, süresinde verilen ancak
“Danıştay Başsavcılığına” hitaplı dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe ve ekleri
Danıştay Başsavcılığına gönderilmiş, Başsavcılık tarafından talepler
arasındaki çelişkinin giderilmesi ve “uyuşmazlık çıkarma isteminde
bulunmaya yetkili makamın kim olduğu tespit edilerek dosyanın bu makama
gönderilmesinin temini için” dosyanın iade edilmesi üzerine; Davalı idare
vekilince, sehven Danıştay Başsavcılığına gönderilmek üzere dilekçe verildiği,
davalarında görevli mahkemenin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi olduğu
belirtilmiş ve dilekçe ve ekleri bu kez AYİM Başsavcılığına gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; 1602
sayılı Askeri Yüksek idare Mahkemesi Kanununun 20’inci ve 21 'inci
maddelerine yer verdikten sonra; Anayasanın, Askeri Yüksek idare Mahkemesi
başlıklı 157'inci maddesinde yer alan göreve ilişkin hükümlerini benzer bir
biçimde tekrarlayan Askeri Yüksek idare Mahkemesi Kanununun 20'inci ve 21
'inci maddelerine göre, uyuşmazlık konusunun Askeri idari Yargı yerinde
görülebilmesi için iki koşulun bir arada gerçekleşmesinin gerektiği;
davacının 1602 sayılı AYiM. Kanununun 20'inci maddesi 2'inci fıkrası
gereğince asker kişi sayıldığı, bu nedenle dava konusunun asker kişiyi
ilgilendirdiğinin tartışmasız olduğu; diğer koşulun ise davaya konu idari
işlemin veya eylemin "askeri hizmete ilişkin" olması koşulu
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesinin birçok kararında belirtildiği üzere idari
işlemin veya eylemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden "askeri
hizmete ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin veya
eylemin konusuna bakılmasının gerektiği, eğer idari işlem veya eylem askeri
gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise
bu işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğu, daha açık bir ifadeyle, askeri
hizmete ilişkin idari işlemler ya da eylemlerin, idarece bir asker kişinin
askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri geçmişi,
asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı,
askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek ve gelenekler göz
önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlem ya da
eylemler olduğu; tüm bu hususlar nazara alındığında, dava konusu eylemin
askeri hizmete ilişkin olup olmadığı irdelendiğinde; davacının, Van il
Jandarma K.lığına ait askeri araç ile seyir halinde bulunduğu sırada
"askeri aracın kaza yapması" sonucu sakatlandığı ve askeri araç
şoförünün dikkatsizliği nedeniyle meydana gelen kazada idarenin hizmet
kusuru içerisinde bulunduğunun anlaşıldığı; ancak, tazminatın konusunu
oluşturan zararın kamu idaresine ait bir motorlu aracın karayolu üzerinde
işletilmesi sırasında meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı
yerinin belirlenebilmesi için konuya ilişkin özel düzenleme içeren 2918
Sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümlerinin gözden geçirilmesinin
gerektiği; 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 106’ncı, 85'inci ve
86'ıncı maddelerinden bahisle; sözü edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği, esasen 85'inci maddedeki işletenin
hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele alınmış
olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi içinde
bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları zararlardan
dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi olmasının doğal olduğu;
belirtilen hükümler çerçevesinde, kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu
hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin
yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin
hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup
olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden doğan zararların
giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında idari yargı
yerlerince yapılacağının açık olduğu; olayda, askeri bir hizmetin yerine
getirilmesi sırasında bu hizmet için tahsis edilen aracın, trafik kazası
yapmasına bağlı olarak, araçtaki görevli erin yaralanması dolayısıyla uğranılan
zararların tazmin edilmesi istenildiğine göre; zararın askeri kural ve
talimatlar çerçevesinde yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve asker
kişinin bedeninde oluşması karşısında, davada idari eylemin "askeri
hizmete ilişkin bulunması" ve "asker kişiyi ilgilendirmesi"
koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu
edilen davanın görüm ve çözümünde askeri idari yargı yeri görevli
bulunduğu; yapılan bu açıklamalara göre; dava konusu olayda Anayasanın
157'inci ve 1602 sayılı AYİM Kanununun 20'inci maddesinde öngörülen idari
eylemin "askeri kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete
ilişkin bulunması" koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm
ve çözümünde Askeri Yüksek idare Mahkemesinin görevli olduğunun
değerlendirildiği, (Uyuşmazlık Mahkemesinin, benzer konulardaki 24.06.2002
gün ve 2002/36 Esas, 2002/28 Karar numaralı; 03.04.2001 gün ve 2000/20
Esas, 200/47 Karar numaralı kararlarının da bu yönde olduğu) gerekçesiyle;
2247 sayılı Kanunun 10, 12 ve 13'üncü maddeleri gereği görev uyuşmazlığının
halli için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş ve
davada Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesinin, görevli olduğuna dair
11.02.2009 tarih ve E.2008/365 sayılı kararının kaldırılmasına, karar
verilmesini istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu hükümlerinde açıkça göreve ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki işletenin hukuki
sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele alınmış olması
karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi içinde bulunan
araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları zarardan dolayı hukuki
sorumluluğun genel hükümlere tabi olmasının doğal bulunduğu, nitekim anılan
Yasa’da 85. madde dışında kalan hallerde genel hükümlerin uygulanacağına
işaret edildiği, belirtilen duruma göre kamu kurumuna ait motorlu aracın
kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu
görevlisinin yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan
dolayı idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları
çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, Anayasa’nın 125.
ve 2577 sayılı İYUK.’nun 2/1-b. maddelerine göre açılan tam yargı davası
kapsamında idari yargı yerlerince yapılacağı, olayda askeri aracının tahsis
edildiği hizmetin yürütülmesi sırasında araç içinde görevli bulunan askerin
yaralanması dolayısıyla uğranılan zararın idarenin hizmet kusuru esasına
göre görüm ve çözümünde Anayasanın 157. ve 1602 sayılı Yasa’nın 20.
maddeleri hükümlerine göre AYİM’in görevli bulunduğu açık olduğundan,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi
gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara 18. Asliye Hukuk
Mahkemesinin 2009/365 esas sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar
verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, Davalı İdare vekilince anılan
Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen yönteme uygun şekilde ve 12. maddede
belirlenen süre içinde başvurulması üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcısı tarafından uyuşmazlık çıkarıldığı anlaşıldığından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile AYİM
Savcısı Murat GÜNDOĞAN’ın davada askeri idari yargının görevli olduğu
yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, operasyonel faaliyetin bitimine müteakip
birliğine dönüş sırasında içinde bulunduğu askeri aracın kaza yapması
sonucunda yaralanan J.Uzm.Çvş. rütbeli davacının, uğradığı maddi kayıp,
üzüntü ve derin ruhsal çöküntüye karşılık 88.000.00 YTL maddi ve 50.000.00
TL manevi tazminatın davalı idarece ödenmesine hükmedilmesi istemiyle
açılmıştır.
Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu
kurala bağlanmış olup, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
ihlâl edilenler tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve
çözümünün idari yargı yerlerinin görevine girdiği tartışmasızdır.
Ancak, tazminatın konusunu oluşturan zararın kamu
idaresine ait bir motorlu aracın karayolu üzerinde işletilmesi sırasında
meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi
için konuya ilişkin özel düzenleme içeren Karayolları Trafik Kanunu
hükümlerinin gözden geçirilmesi gerekmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun, trafik
kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının, “İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu
Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu” başlıklı birinci bölümünde aynı
başlıkla yer alan 85. maddesi, değişik birinci fıkrasında “ Bir motorlu
aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin
zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya
işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi
halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan
zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.” ve değişik beşinci
fıkrasında “İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın
sürücüsünün veya aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi
kusuru gibi sorumludur.” hükümlerini taşımakta; aynı kısmın “Özel Durumlar”
başlıklı üçüncü bölümünde Devlete ve kamu kuruluşlarına ait araçların
durumunu düzenleyen değişik 106. maddesinde ise, “Genel bütçeye dahil
dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere,
kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların
sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna
ilişkin hükümleri uygulanır.”hükmüne yer verilmektedir.
Anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin,
bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve
işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin
uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın “tehlike
esası”na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de, maddede sayılan kamu
kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa tabi kılındığı
anlaşılmaktadır.
Sözü edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki
işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele
alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi
içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları
zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi olması
doğaldır.
Nitekim, Karayolları Trafik Kanunu’nun hukuki
sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde, 85. madde kapsamı dışında kalan
hallerde genel hükümlerin uygulanacağına işaret edilmiştir.
Belirtilen duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu
aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu
görevlisinin yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan
dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları
çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden
doğan zararların giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında
idari yargı yerlerince yapılacağı açıktır.
Davada, idari yargı yerlerinden hangisinin görevli
olduğuna gelince:
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde de, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk
Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini
ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” hükmü yer almıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya
bakabilmesi için dava konusu idari işlem ya da eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi“ ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
İdari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması”,
eylemin kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve
görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik olması anlamını taşımaktadır.
Askeri nitelikteki idari eylemi de, askeri kural ve gerekler çerçevesinde
yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum veya meydana gelen
ya da getirilen bir olay olarak tanımlamak olanaklıdır.
İdari eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” için,
eylemin bir asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker
kişinin beden bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması
gerekir.
Olayda, askeri aracın tahsis edildiği hizmetin
yürütülmesi sırasında, araçta görevli bulunan J.Uzm.Çvş. rütbeli davacının
yaralanması dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin edilmesi
istenildiğine göre, zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde
yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması
karşısında, davada idari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması” ve
“asker kişiyi ilgilendirmesi” koşullarının birlikte gerçekleştiği
anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcılığınca yapılan başvurunun kabulü ile Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
davalı idarenin görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle AYİM Başsavcısınca yapılan BAŞVURUNUN
KABULÜ ile davalı İdare vekilinin GÖREV İTİRAZININ Ankara 18. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nce REDDİNE İLİŞKİN 11.02.2009 gün ve E:2008/365 sayılı KARARIN
KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/10
KARAR NO : 2010/141
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk
Bölümü)
Ö Z E T : 2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
GFC General Finans Menkul Değerler A.Ş.
Vekili :
Av. G. F.
Davalı :
Sermaye Piyasası Kurulu
Vekili :
Av. Ç. E.
O L A Y :
Davacı şirkete; Glenhazel Ltd. adına açılmış olan hesaptan, hakkında
borsalar ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem yapma yasağı getirilmiş
olan M. T. G.'nun Lio Yağ San. ve Tic. A.Ş. hisse senedinde işlem yapmasına
imkan tanındığı nedeniyle, Sermaye Piyasası Kurulu Karar Organı’nın
29.11.2007 tarih ve 44/1175 sayılı kararı ile, 2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanunu’nun 47/A maddesi uyarınca 50.000.-YTL idari para cezası verilmiş ve
durum Yatırımcıları Koruma Fonuna ait 13.12.2007 tarih ve F.4/1558-1615
sayılı yazı ile davacıya bildirilmiştir.
Davacı vekili, para
cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur.
İSTANBUL 1. SULH CEZA MAHKEMESİ: 10.04.2008 gün ve D.İş
No: 2008/7, D.İş Karar No: 2008/40 sayı ile, itiraz eden hakkında Sermaye
Piyasası Kanunu'nun 47/A maddesi uyarınca, idari para cezalarına dair
yönetmelik hükümleri çerçevesinde verilen idari para cezası ile ilgili
olarak, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesi T.C. Anayasa
Mahkemesi'nin, 01/03/2006 tarih ve E.2005/108, K.2006/35 sayılı kararı ile
iptal edildiği, Kurul tarafından SPK 47/A maddesine dayanılarak tesis
edilen idari para cezalarının anılan iptal kararı kapsamında olduğu,
Kurul'un verdiği idari yaptırım kararlarına karşı açılacak davalarda
görevli yargı yerinin idari yargı olduğu, Danıştay 13. Dairesi'nin, verdiği
09/03/2007 tarih ve E.2006/4768, K.2007/1194 sayılı ve 26/04/2007 tarih
E.2006/4814, K.2007/2483 sayılı kararlarda; "Kabahatler Kanununun
cezai karakteri ağır basan ve ceza hukuku alanına giren idari para
cezalarına uygulanması, idare hukuku esaslarına göre tesis edilen, kanunun
teknik özelliği nedeniyle belli sektörlerdeki faaliyetlerin, denetlenmesi
bağlamında üst kurullar tarafından verilen idari para cezalarına
uygulanmasının söz konusu olmadığı, bu itibarla 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanununun 47/A maddesi uyarınca Sermaye Piyasası Kurulu tarafından
verilen para cezalarına karşı açılacak davalarda idari yargının görevli olduğu
sonucuna varılmıştır" denilerek, Kurul tarafından verilen idari para
cezalarına karşı idari yargıda dava açılması gerektiğine hükmedildiği;
Kurul tarafından SPK 47/ A maddesi kapsamında verilen idari para
cezalarının, idarenin kamu gücünü kullanarak yaptığı bir idari işlem
olduğu, bunlara karşı açılacak davalara bakma yetki ve görevinin idare
mahkemelerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar,
karara yapılan itirazın reddi suretiyle kesinleşmiştir.
Davacı
vekili, bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 11. İDARE MAHKEMESİ: 03.11.2009 gün
ve E:2009/1455 sayı ile, 1.6.2005 tarihinden itibaren yürürlüğe giren, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2., 3., 16., geçici 2. ve 27. maddelerinden
bahisle; anılan hükümler uyarınca, diğer kanunlarda idari yaptırıma ilişkin
uyuşmazlıkta görevli yargı yerinin idari yargı olarak belirtilmesi halinde
veya idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile
ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararlarında verilmiş
olması halinde, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının bu işlemin iptali talebi ile birlikte idari yargı merciinde
çözümleneceği, aksi halde 5326 sayılı Kanun uyarınca sulh ceza mahkemesinin
görevli bulunacağı; 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 47/A hükmünde
hükmüne yer verdikten sonra; dosyanın incelenmesinden; 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu'nun 47/A hükmü uyarınca, davacı şirkete, 50.000,00-TL idari
para cezası verilmesine ilişkin 29.11.2007 tarihli işlemin iptali istemiyle
İstanbul 1. Sulh Ceza Mahkemesinde açılan davanın, Mahkemenin 10.04.2008
tarih ve E:2008/7, K:2008/40 sayılı kararıyla davaya bakmakla idari
yargının görevli olduğu gerekçesiyle görev yönünden reddedildiği, karara
yapılan itirazın da İstanbul 3. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığının
09.05.2008 tarih ve 2008/629 Müt. Sayılı kararıyla reddi üzerine,
05.06.2008 tarihinde Mahkemelerinde davanın açıldığı; bu durumda, 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda bu Kanuna göre verilen idari para cezalarına
karşı idare mahkemesine dava açılabileceğine ilişkin hüküm bulunmadığından,
Kabahatler Kanunu uyarınca, 2499 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para
cezasına ilişkin davanın görüm ve çözümünün adli yargının görev alanı
içinde bulunduğu gerekçesiyle; Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince
karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında,
“2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacıya, 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 47/A maddesi uyarınca idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açılmıştır.
2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu'nun “İdari Para
Cezaları” başlıklı 47/A maddesinde(Ek:15/12/1999 - 4487/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/373 md.), “Bu
Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara
ve Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği
tespit edilen gerçek kişiler ve tüzel kişilere, gerekçesi belirtilmek
suretiyle Kurul tarafından onbeşbin Türk Lirasından yüzbin Türk Lirasına
kadar idarî para cezası verilir.
Kanunun 40/C maddesinin beşinci
fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere Türkiye Sermaye Piyasası Aracı
Kuruluşları Birliği Yönetim Kurulunca beşbin Türk Lirasından yirmibeşbin
Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Kanunun 40/D maddesinin beşinci
fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere, Türkiye Değerleme Uzmanları
Birliği Yönetim Kurulunca bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar
idarî para cezası verilir. Birlik, verdiği cezaları ilgiliye tebliğ eder ve
tahsil ve gelir kaydı için Yatırımcıları Koruma Fonuna bildirir.
İdarî para cezalarının verilmesini
gerektiren fiillerin tekrarı halinde, verilen para cezası iki katı, ikinci
ve müteakip tekrarlarda üç katı artırılarak uygulanır. Bu cezaların
verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde idarî para cezası verilmesini
gerektiren aynı fiil işlenmediği takdirde önceki cezalar tekrarda esas
alınmaz” hükmü yer almıştır.
Olayda, idari para cezasının iptali istemiyle dava
açılmış olup; 2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanunu’nda, bu cezaya karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmemiştir.
1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce,
sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile
bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki
etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari
yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler
Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması
halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza
mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Daha sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560
sayılı Yasa’nın 31. maddesinde,
“ (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır.” denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından,
idari para cezalarına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan
Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 11. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile İstanbul 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 10.04.2008 gün ve D.İş No:
2008/7, D.İş Karar No: 2008/40 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/16
KARAR NO : 2010/142
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına
karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S. K.
Davalı :
İzmir Valiliği (Emniyet Müdürlüğü)
O L A Y :
Davacıya, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu 48/5 maddesi hükmüne
aykırılıktan dolayı 30.01.2008 tarih ve EM-689853 sayılı; Kanunun 78/1.
maddesine aykırılıktan dolayı da 07.01.2008 tarih ve EM-726377 sayılı
Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanakları ile para cezaları verilmiştir.
Davacı, para cezalarının kaldırılması istemiyle
adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
İZMİR 7. SULH CEZA MAHKEMESİ: 08.09.2008 gün ve
D.İş: 2008/181, K: 2008/175 sayı ile, itiraz edenin, 13.08.2008 tarihli dilekçesi
ile Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünün 07.01.2008 tarih EM - 689853 ve
30.01.2008 EM-726377 sayılı tutanak gereğince idari para cezalarının
iptalini mahkemelerinden talep ettiği; başvurunun 5326 sayılı Kabahatler
Yasasının 27/1 maddesi gereğince mahkemelerine yapıldığı; başvurunun ön
incelenmesinde, 19.12.2006 tarih ve 5560 sayılı yasa ile değişikliğe
uğrayan 5326 sayılı Yasanın 3/a maddesine göre, Kabahatler Yasasının idari
yaptırım kararına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağının belirlendiği, itirazcının
07.01.2008 tarih EM - 689853 ve 30.01.2008 EM 726377 no.lu tutanakta idari
para cezasının tahakkuk ettirildiği ayrıca da sürücü belgesinin geri
alındığı, 5560 sayılı kanunun 34. maddesinde 5326 sayılı Kabahatler
Yasasının 27/8. fıkrasına, idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmesi halinde idari yaptırım kararına ilişkin hukuka
aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebi ile idari yargı merciinde
görülür hükmü getirdiğinden, itirazcının hem ehliyetinin geri alınması ve
hem de idari para cezasına ilişkin itirazlarının idari yargıda görülmesi
gerektiği kanaatine varılarak, 5326 sayılı yasanın 28/1-b maddesi gereği
itiraz olunan idari yaptırım kararının Sulh Ceza Mahkemesinde
incelenebilecek kararlardan olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, yapılan itiraz; İzmir 3.Ağır Ceza Mahkemesinin
5.12.2008 gün ve 2008/1138 Müt. Sayılı kararıyla kesin olarak reddedilmiş
ve Mahkeme kararı kesinleşmiştir.
Davacı,
bu kez, söz konusu idari para cezalarının iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
İZMİR 3. İDARE MAHKEMESİ: 04.02.2009 gün ve E:
2009/154, K: 2009/140 sayı ile, 19.12.2006 tarih ve 26381 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe giren 5560 sayılı Çeşitli
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 31.maddesiyle, 5326
sayılı Kabahatler Kanununun 3. maddesinde değişiklik yapılarak "Bu
Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer
genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi
yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır."
düzenlemesinin getirildiği; yine 5326 sayılı Kanuna 5560 sayılı Kanunun
34.maddesiyle 27.maddesine eklenen 8.fıkrasında da, "idari yaptırım
kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari
yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde, idari
yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür.” hükmünün getirildiği,
aynı Kanunun 27. maddesinin 1. fıkrasında, idari para cezasına ilişkin
idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden
itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabileceğinin belirtildiği; 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu'nun 116. maddesinde; " .. uygulanan cezalar için araç sahipleri
cezanın tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde yetkili mahkemeye
itiraz edebilirler" hükmünün bulunduğu; Uyuşmazlık Mahkemesinin, 2918
sayılı Yasa'nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına göre
düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına
karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması;
Yasada idari cezalarla ilgili davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç)
görevli yargı yerini açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında gördüğü;
01.06.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun yürürlüğe girmesi
üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü'nce, sözü edilen Kanun'un diğer
kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak
itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan
yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu'nun 1., 2., 16. ve 19.
maddelerinde belirtilen koşulları taşıması, 27. maddenin (1) numaralı
bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması halinde, idari para
cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarına karşı
1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza mahkemelerinin
genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adli
yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verildiği; daha sonra, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun "Genel kanun niteliği" başlıklı 3.
maddesinin, Anayasa Mahkemesi'nin 1.3.2006 gün ve E:2005/l08, K:2006/35
sayılı kararıyla iptal edildiği ve gerekçeli kararın 22.7.2006 gün ve 26236
sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı ve iptal hükmünün, kararın Resmi
Gazetede yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine
karar verildiği; yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılmaması sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu
düşüncesiyle, aynı doğrultuda karar verilmeye devam edildiği; yasama organı
tarafından, Anayasa Mahkemesi'nce verilen altı aylık süre içinde iptal
hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen
yargı yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli
olacağının belirtildiği; son olarak, 5560 sayılı Kanunla 5326 sayılı
Kabahatler Kanununda yukarıda belirtilen değişikliklerin
gerçekleştirildiği; 19/12/2006 tarihinde yürürlüğe giren yeni düzenlemeye
göre ise, idari para cezasına ilişkin bir kanunda bu cezaya karşı idare
mahkemesinde itiraz edilebileceğinin açıkça belirtilmemesi halinde, itirazı
görmek ve çözmek konusunda sulh ceza mahkemesinin görevli olacağı sonucuna
varıldığı; dava dosyasının incelenmesinden; davacının 2918 sayılı Kanuna
aykırı bulunan fiilleri nedeniyle idari para cezaları ile
cezalandırılmasına ilişkin işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve
çözümünün yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda adli yargı yerine
ait bulunduğu, dolayısıyla da idare mahkemesinin görevsiz olduğu sonucuna
varıldığı gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun
15/1-a. maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar vermiş, bu
karar İzmir Bölge İdare Mahkemesinin 30.9.2009 gün ve E:2009/2366,
K:2009/3310 sayılı kararıyla onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak
davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli
yargı dosyası da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 2918 sayılı Yasa’nın 48/5. ve 78/1. maddeleri
uyarınca verilen para cezalarının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 48. maddesinin beşinci fıkrasında (Değişik: 8/1/2003 - 4785/3 md), “Yönetmelik ile belirtilen
miktarların üzerinde alkollü araç kullandığı tespit edilen sürücülerin,
suçun işlendiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde; birinci
defasında sürücü belgeleri altı ay süreyle geri alınır ve haklarında 265
300 000 lira para cezası uygulanır. İkinci defasında sürücü belgeleri iki
yıl süreyle geri alınır ve haklarında 332 600 000 lira para cezası
uygulanır ve bu sürücüler Sağlık Bakanlığınca, esas ve usulleri Sağlık ve
İçişleri Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilen sürücü
davranışlarını geliştirme eğitimine tabi tutulurlar, eğitimi başarıyla
tamamlayanların belgeleri süresi sonunda iade edilir. Üç veya üçten
fazlasında ise, sürücü belgeleri beş yıl süreyle geri alınır ve altı aydan
aşağı olmamak üzere hafif hapis cezası ile birlikte 532 600 000 lira hafif
para cezası uygulanır. Ayrıca, psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri
uzmanı muayenesine tabi tutulurlar. Bu değerlendirme ve muayene sonrasında
uygun görülenlere, geri alma süresi sonunda sürücü belgeleri iade edilir.
Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesinin yapılmasına
dair esas ve usuller yönetmelikte gösterilir” hükmü yer almış; aynı
Kanun’un 78. maddesinin birinci fıkrasında; belirli sürücülerin ve
yolcuların, araçların sürülmesi sırasında koruyucu tertibat kullanmalarının
zorunlu olduğu kurala bağlanmış, maddenin son fıkrasında ise; bu madde
hükmüne uymayanların para cezası ile cezalandırılacakları hükmüne yer
verilmiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116.
maddesi kapsamında araç tescil plakasına göre düzenlenenler dışında trafik
zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına karşı açılan davaları; bu
uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili
davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli yargı yerini açıkça
belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada gösterilen adli cezalara
hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112. maddeye de herhangi bir
atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve ilişkin genel ilkelere göre
idari yargının görev alanında görmüştür.
1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce,
sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile
bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki
etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari
yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler
Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması
halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza
mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Daha sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560
sayılı Yasa’nın 31. maddesinde
“(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır.” denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para
cezalarının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu
para cezalarına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezalarına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İzmir 7. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 08.09.2008 gün ve
D.İş: 2008/181, K: 2008/175 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/18
KARAR NO : 2010/143
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Z. Ö.
Vekili :
Av. N. Ş.
Davalılar :
Bursa Valiliği (İl Özel İdaresi)
O L A Y : Davacı tarafından ruhsat ve işletme
izni olmadan kum-çakıl malzemesi alındığı nedeniyle, 3213 sayılı Maden Kanunu’nun
12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca Vali Olurlu 08.06.2007 günlü ve 938
sayılı işlem ile 9.525,00 YTL idari para cezası verilmiş, Bursa Valiliği İl
Özel İdaresinin 18.06.2007 günlü ve 976 sayılı yazısı ile durum davacıya
bildirilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
BURSA / YENİŞEHİR SULH CEZA MAHKEMESİ: 23.06.2008
gün ve E:2008/181 Müt., K: 2008/181 Müt. sayı ile, davacı vekilinin
09.07.2007 tarihinde yapmış olduğu idari para cezasına itiraz üzerine,
davacı Ziyaettin Özkay’a 18.06.2007 tarih ve 976 sayılı tahakkuk
ihbarnamesi ile kesilen 9.525,00 YTL idari para cezasının kaldırılması
talep edilmekle, yapılan yargılama sonunda Mahkemelerinin 2007/164 Müt.
Sayılı kararı ile başvurunun reddine karar verilmiş olduğu, Bursa 3. Ağır
Ceza Mahkemesinin 2008/652 Değişik İş nolu kararı ile itirazın görev
yönünden kabulüne ve mahkemelerince görevsizlik kararı verilmesi gerekçesi
ile mahkemelerinin kararının kaldırılmasına karar verilmiş olduğu, Bursa 3.
Ağır Ceza Mahkemesinin kararı doğrultusunda karar verilmesinin gerekmekte
olduğu gerekçesiyle; Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 2008/652 Değişik İş
nolu kararı gereğince davalı kurum tarafından tahakkuk ettirilen idari
yaptırım kararının iptaline dair başvuruya bakma görevinin Bursa İdare
Mahkemesi görevli ve yetkili olduğundan dolayı KK. 27/1-8 maddeleri
uyarınca BAŞVURUNUN REDDİNE karar vermiş;
bu karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili, bu kez, söz konusu idari para cezasının iptali istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
BURSA 2. İDARE MAHKEMESİ: 24.09.2008 gün ve
E: 2008/772, K: 2008/1055 sayı ile, 3213 sayılı Maden Kanununun 12/5. ile
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. ve 27. maddelerine yer verdikten
sonra; aktarılan tüm bu hususlardan, kanunlarda aksine bir hüküm
bulunmaması halinde, idari yaptırım kararlarına sulh ceza mahkemesi
nezdinde itirazda bulunulacağı, ancak, idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması ve dava konusu edilmiş olması halinde,
idari yaptırım kararına karşı açılacak davanın da idari yargı merciinde
görüleceği, yasa koyucu tarafından getirilen bu düzenleme ile, aynı maddi
veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hüküm, diğerini
etkileyecek nitelikte olan ve bu nedenle aralarında bağlantı bulunan
davaların farklı yargı yerlerinde görülmesinin önlenmesinin amaçlandığının
anlaşıldığı; dava dosyasının incelenmesinden, 3213 Sayılı Maden Kanununun
12. maddesi uyarınca 26.10.2005 günlü Valilik Onayı ile verilen 560.000,00
YTL tutarındaki para cezasına karşı davacı tarafından davalı idare nezdinde
yapılan itiraz sonrası para cezasının yanlış hesaplandığının kabulüyle
birlikte para cezasının 9.525,00 YTL olarak düzeltilmesine ilişkin dava
konusu 08.06.2007 günlü ve 938 sayılı işlemin tesis edildiği ve bu işlemin
iptali istemiyle bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı; bu durumda, 5326
sayılı Yasanın 5560 sayılı Yasa ile değişik 3. maddesinin 1/a bendi
uyarınca dava konusu maden para cezasının dayanağı 3213 sayılı Kanun'da söz
konusu idari para cezalarına karşı açılacak davalarda İdare Mahkemelerinin
görevli olduğuna ilişkin açık bir düzenleme yer almaması ve yine 27.
maddesinin 8. fıkrası uyarınca dava konusu işlem ile aynı kişi ile ilgili
olarak idari yargının görev alanına giren herhangi bir kararın alınmamış
olması karşısında, Mahkemelerince açılan iş bu davanın görüm ve çözümünde
Sulh Ceza Mahkemesi'nin görevli bulunduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle;
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a. maddesi hükmü
uyarınca GÖREV YÖNÜNDEN REDDİNE, karar vermiş; temyiz edilmesi üzerine bu
karar, Danıştay 8.Dairesinin 25.9.2009 gün ve E:2009/985, K:2009/5070
sayılı kararıyla onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat
ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği, usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 3213 sayılı Kanun’un 12. maddesinin
beşinci fıkrası uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır.
4/6/1985 gün ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Amaç”
başlığını taşıyan 1. maddesinde, “Bu Kanun madenlerin aranması,
işletilmesi, üzerinde hak sahibi olunması ve terk edilmesi ile ilgili esas
ve usulleri düzenler” denilmiş; 12. maddesinin, işlemin tesis edildiği anda
yürürlükte bulunan beşinci fıkrasında; ruhsat veya işletme izni olmadan
üretim faaliyetinde bulunulduğunun tespiti halinde, üretilen madene mülkî
idare amirliklerince el konulacağı, bu kişilere, bu fıkra kapsamında
üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm
madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idarî para cezası
uygulanacağı, bu şekilde maden çıkartılması ve/veya sevk edilmesinin Devlet
malına karşı işlenmiş fiil sayılacağı, bu fiili işleyenlerin adlî takibat
yapılmak üzere ilgili makamlara bildirileceği, el konulan madenlerin, mülkî
idare amirliklerince satılarak bedelinin özel idareye aktarılacağı
belirtilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun 2, 3, 7, 9, 10, 12,
13, 14, 16, 17, 27, 29, 30, 31, 32, 47; ek 7, 8; geçici 13, 14, 15, 16, 17,
18, 19. maddelerinde 10.6.2010 gün ve 5995 sayılı Kanun ile değişiklik
yapılmış ise de; Maden Kanunu’nda, idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, " (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı
27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari para cezası ve mülkiyetin
kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği
veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza
mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması
halinde idari yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3213 sayılı Maden Kanunu’nda idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa
hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Bursa/Yenişehir Sulh Ceza Mahkemesi’nin 23.06.2008 gün
ve E:2008/181 Müt., K: 2008/181 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/19
KARAR NO : 2010/144
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 4857 sayılı Kanun uyarınca verilen idari
para cezasına karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Alkım Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. N. Ö.
Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
O L A Y :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü’nün 29.1.2007
gün ve 5427 sayılı işlemi ile, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 77, 78 ve 86.
maddelerine muhalefet edildiğinden bahisle 108. maddesine dayanılarak 105.
maddesine göre 6.130 YTL idari para cezası verilmiştir.
Davacı şirket temsilcisi, para cezasının iptali
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
BÜYÜKÇEKMECE 2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 19.03.2007 gün
ve E: 2007/246, K:2007/69 sayı ile, 4857 Sayılı İş Kanunun 108/2 maddesinde
bu kanuna göre verilen idari para cezalarının tebliğ tarihinden itibaren 7
gün içinde İdare Mahkemesine itiraz edilebileceğinin izah edildiği;
Davacının davasını, 5236 Sayılı Kabahatler Kanunun 27. maddesine istinaden
ikame ettiği; 5271 Sayılı Yasanın 3. maddesi gereğince Sulh Ceza
Mahkemelerinin görevinin, 5235 sayılı yasanın 10. maddesiyle belirlendiği,
01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5326 Sayılı yasanın 27. maddesinde de
idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım
kararına karşı Sulh Ceza Mahkemelerine başvurulabileceğinin belirtilmiş
olduğu, dava konusu olayda, 5326 Sayılı yasanın 1. maddesinde düzenlenen
Kabahat karşılığında uygulanan bir idari yaptırım bulunmadığı gibi, 5326
Sayılı Kanun genel bir yasa olup, bu kanunun genel hükümlerinin diğer
kanunlardaki kabahatlerde de uygulanacağı hükmünü içeren 3. maddesinin
Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği, 06.12.2006 tarihinde kabul
edilen 5560 Sayılı kanunun 31. maddesiyle 5326 Sayılı Kabahatler Yasasının
3. maddesinin " İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerin diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanır."
şeklinde değiştirildiği, 4857 sayılı İş Kanunun halen yürürlükte bulunduğu;
başvuru konusu idari yaptırım kararının, Sulh Ceza Mahkemesinde
incelenebilecek kararlardan olmadığının anlaşıldığı gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Bu kez Davacı vekili, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 8. İDARE MAHKEMESİ: 29.02.2008 gün ve
E:2007/1286, K: 2008/442 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2.
maddesinde, Kanunların karşılığında idari yaptırım öngördüğü haksızlıklar
kabahat olarak tanımlanmış, 3. maddesinde; idari yaptırım kararlarına karşı
diğer Kanunlarda aksine hüküm. bulunmaması halinde bu Kanunun "Kanun
yollarına" ilişkin hükümlerinin uygulanacağı ve 16. maddesinde Kabahat
karşılığında uygulanacak idari yaptırımların idari para cezası ve idari
tedbirlerden ibaret olduğu belirtildikten sonra 27.maddesinin 1.
fıkrasında; idari para cezasına karşı kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde Sulh Ceza Mahkemesine başvurulabileceği
ve 8. fıkrasında ise idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında
aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların
da verilmiş olması halinde idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddialarının bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceğinin hükme bağlanmış olduğu; aktarılan bu hükümlerin birlikte
değerlendirilmesi sonucunda ilgililer hakkında verilen idari para cezaları
ve diğer idari yaptırımlara karşı kendi Kanununda idari yargı yoluna
başvurulabileceğine dair açık bir hüküm bulunmaması halinde, bu yaptırımlar
için ( bu kanunun 27. maddesinin 8. fıkrası hükmü hariç) Sulh Ceza
Mahkemesine başvurulması gerektiğinin anlaşılmakta olduğu; bu arada 5728
sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına dair Kanunun yürürlüğe girdiği, kimi
kanunlardaki idari para cezalarına, idare mahkemelerine itiraz edileceğine
dair kanun yolunun 5728 sayılı bu kanunla yürürlükten kaldırıldığı; bakılan
davada, davacıya 4857 sayılı Kanunun 77-78 ve 86. maddeleri uyarınca para
cezası verildiğinin görüldüğü, bu ceza için kendi kanununda idari yargı
merciilerine itiraz edileceğine dair açık bir hüküm bulunmadığından,
uyuşmazlığın görüm ve çözümünün 5326 Sayılı Kanunun 27/1. maddesi gereğince
adli yargı merciine ait olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle; görevsizlik
kararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, aynı istemle ikinci kez adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
BÜYÜKÇEKMECE 2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 14.05.2009 gün
ve E:2008/1007, K:2009/308 sayı ile; muteriz vekili tarafından Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 29.01.2007 tarih ve 5427 sıra nolu idari para
cezasına yönelik itirazı üzerine dosyanın mahkemelerine gelmiş olmasıyla birlikte,
mahkemelerine ait 2007/246 Esas- 2007/69 Karar nolu dava dosyasında,
muterizin Alkım Tekstil Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. Olduğu, karşı tarafın
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olduğu, 29.01.2007 tarih ve 5427
sayılı idari para cezasına ilişkin karara itiraz edildiği, itirazın görev
yönünden red edildiğinin anlaşıldığı, İstanbul 8. İdare Mahkemesinin
2007/1286 Esas-2008/442 Karar nolu dava dosyası incelendiğinde ise,
davacısının Alkım Tekstil San. Ve Tic. Ltd. Şti. olduğu, davalısının
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olduğu, 29.01.2007 gün ve 5427 sayılı
işlem ile idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali hususunda
açılmış davanın görev yönünden reddine karar verilmiş olduğunun anlaşıldığı
ve mahkemeleri ile İstanbul 8. İdare Mahkemesi arasında olumsuz yönde görev
uyuşmazlığı meydana gelmiş olduğunun anlaşılmasıyla, öncelikle davanın
esasına girilebilmesi için uyuşmazlığın halli gerektiğinden, yargılamanın
bu aşamada durdurularak uyuşmazlığın halli için Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine dair hüküm tesisinin uygun görüldüğü; gerekçesi yukarıda
açıklandığı üzere; her ne kadar mahkemelerine Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü tarafından 29.01.2007 tarih ve 5427
sayılı idari para cezasına ilişkin tutanağa itiraz için başvurulmuş ise de;
aynı idari yaptırım kararı tutanağına, mahkemelerine ait 2007/246 esas,
2007/69 karar nolu dava dosyasında da itirazda bulunulduğu ve görev
yönünden red kararı verildiği; yine aynı idari para cezasına ilişkin
tutanağın iptali hususunda İstanbul 8.İdare Mahkemesi’nde 2007/1286 esas ve
2008/442 karar nolu dava dosyasında iptal davası açıldığı ve bu davanın da
görev yönünden reddedildiğinin anlaşıldığı; görev hususunda olumsuz
uyuşmazlık meydana gelmiş olduğu, bu uyuşmazlık halledilmeden yeniden bu
dosyada itirazda bulunulduğu tespit edilmekle, yargılamanın bu aşamada
DURMASINA, İstanbul 8.İdare Mahkemesi'nin 2007/1286 esas ve 2008/442 karar
nolu dava dosyası ile mahkemelerine ait 2007/246 esas, 2007/69 karar nolu
dava dosyasında oluşan olumsuz görev uyuşmazlığının halli için dosyanın
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNE GÖNDERİLMESİNE karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari,
askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya
incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin
görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğması halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş
olduğundan başvurma iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme
nazaran daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile,
daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen
yargı merciine, işten el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağını tanımıştır.
Olayda, adli ve idari yargı yerlerince, görevsizlik
kararı verilmekle birlikte, kararların kesinleşmesinden sonra, Davacı vekili tarafından, para cezasına karşı ikinci
kez adli yargı yerinde itirazda bulunulması üzerine Mahkemece,
14.05.2009 gün ve E:2008/1007, K:2009/308 sayılı karar ile, taraflardan
birisinin talebi olduğuna ilişkin bir dilekçe sunulmadan; İstanbul 8. İdare
Mahkemesi'nin E:2007/1286, K:2008/442 sayılı dava dosyası ile Mahkemelerine
ait E:2007/246, K:2007/69 sayılı dava dosyaları arasında oluşan olumsuz
görev uyuşmazlığının giderilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi
başvurulmuştur.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Büyükçekmece 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce yapılan
başvurunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev
uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından ve usule ilişkin
başka bir noksanlık da bulunmadığı anlaşıldığından, İstanbul 8.İdare
Mahkemesi'nin E:2007/1286, K:2008/442 sayılı dava dosyası ile Büyükçekmece
2. Sulh Ceza Mahkemesi ait E:2007/246, K:2007/69 sayılı dava dosyaları
arasında oluşan olumsuz görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4857 sayılı Kanun’a göre verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun
108. maddesinin 2. fıkrasında, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren
en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği
öngörülmüşken, 8.2.2008 gün ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesinin öö bendi ile,
22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı Kanun’un 108 inci maddesinin ikinci
fıkrası yürürlükten kaldırılmış; son olarak anılan madde 15.5.2008 tarihli
5763 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle, “Bu Kanunda öngörülen idari para
cezaları, 101 ve 106 ncı maddelerdeki idari para cezaları hariç, gerekçesi
belirtilmek suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürünce
verilir. 101 ve 106 ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise
doğrudan Türkiye İş Kurumu İl Müdürü tarafından verilir ve genel esaslara
göre tahsil edilir. 106 ncı maddeye göre verilecek idari para cezası için,
4904 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (h) bendindeki tutar esas alınır”
şeklinde değiştirilmiş; madde hükmü 26.5.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4857 sayılı İş Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Büyükçekmece 2. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 14.05.2009 gün ve E:2008/1007, K:2009/308 sayılı başvurusunun
kabulü ile aynı Mahkeme’ce verilen 19.03.2007 gün ve E: 2007/246, K:2007/69
sayılı görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Büyükçekmece 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 14.05.2009 gün
ve E:2008/1007, K:2009/308 sayılı BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile aynı Mahkeme’ce
daha önce verilen 19.03.2007 gün ve E:2007/246, K:2007/69 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/23
KARAR NO : 2010/145
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. A.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.D.K.
O L A Y : Davacı dava dilekçesinde, Mardin İl
Telekom Müdürlüğü emrinde çalışmakta iken Türk Telekom A.Ş.'nin
özelleştirilmesi nedeniyle 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesi gereğince
İstanbul Valiliği'ne teknisyen yardımcısı olarak atandığını, Türk Telekom
A.Ş.’ye 4.2.2009 tarihli dilekçe ile, Devlet memurlarına yapılan zamlar ile
enflasyon farkları, denge tazminatı, 2006 yılının ilk yarısı ücretlerine %
2.32 oranındaki artış ve 40+40 TL ek ödemenin de ilave edilerek maaş
tutarının yeniden hesaplanması ve ödeme yapılması isteminde bulunduğunu,
ancak isteğinin reddedildiğini, tarafına verilen cevabın hukuka aykırı
olduğunu, isteğinin kabul edilmesi gerektiğini, mağduriyetinin söz konusu
olduğunu, bu haklarını kanun gereği talep ettiğini, davalı idarenin yasal
hakkı olan alacaklarını ödememekte haksız bir tasarrufta bulunduğunu ileri
sürerek idarenin red kararının iptaline ve yasal haklarının idare
tarafından ödenmesine, 2006 yılının ilk yarısından geçerli olan % 2.32
enflasyon farkı ile 40+40 TL denge tazminatının net maaşına ilave edilerek
ödenmesine karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilince, dava dilekçesinin
22.4.2009 tarihinde tebliği üzerine verilen 25.5.2009 havale tarihli
savunma dilekçesinde, davanın adli yargıda görülmesi gerektiği ileri
sürülerek görev itirazında bulunulmuştur.
İSTANBUL 1. İDARE MAHKEMESİ; 11.6.2009 gün
ve E:2009/467 sayı ile, davacı A.A. tarafından 4046 sayılı Yasa’nın 22.
maddesi uyarınca İstanbul Valiliği'ne atanması üzerine düzenlenen maaş
nakil ilmuhaberinin net ücret bölümüne eksik yazılan 80 TL’nin, ilişik
kesme tarihine kadar geçen süre içinde Devlet memurlarına yapılan zamlar ve
enflasyon farklarının eklenmesi isteminin reddine ilişkin işlemin iptali
istemiyle Türk Telekomünikasyon A.Ş.’ye karşı açılan davada, davalı Türk
Telekomünikasyon A.Ş. vekili tarafından 25.5.2009 günlü dilekçeyle görev
itirazında bulunulduğu anlaşılmış olmakla dosyanın bu yönüyle incelendiği,
2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi
Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 5. maddesinde, iptal
davalarını çözümlemenin idare mahkemelerinin görevleri arasında sayıldığı,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 4577 sayılı Kanun’la yeniden
düzenlenen 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise, idari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için kişisel menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılacak iptal davalarının idari dava türleri arasında
olduğunun belirtildiği, 406 sayılı Yasa’nın değişik 1. maddesinin 7.
fıkrasında, “Türk Telekom, bu kanun ve özel kanun hükümlerine tabi bir
anonim şirkettir. Bu kanun hükümleri saklı kalmak üzere kamu iktisadi
teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan kamu
kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk Telekom'a
uygulanmaz” hükmüne yer verilerek Türk Telekom'a özgü farklı bir statü
oluşturulduğu, aynı Yasanın 4673 sayılı Yasa’yla değişik Ek 22. maddesinin
işlemin tesis tarihi itibariyle yürürlükte olan şeklinde, personelin iş
mevzuatı uyarınca istihdam edileceği, iş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartların yönetim kurulunca belirleneceğinin
hükme bağlandığı, diğer yandan, anılan 406 sayılı Telgraf ve Telefon
Kanunu'nun değişik ek 29. maddesinde, davacının durumunda kurumunda daha
önce statü hukuku kapsamında çalışmakta iken iş hukuku kapsamında çalışmaya
devam edenlerin 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesi uyarınca başka kamu
kurumlarının kadrolarına nakledilmelerinin yöntem ve koşullarının
düzenlendiği, dava dosyasının incelenmesinden, davacının statü hukuku
kapsamında sözleşmeli personel olarak Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nde görev
yapmakta iken İstanbul Valiliği emrine atamasının yapıldığı, 5473 sayılı
Yasa uyarınca kendisine ödenmesi gereken ödemelerin yapılmaması üzerine
davalı idareye maaş nakil ilmuhaberinin yeniden düzenlenmesi suretiyle 5473
sayılı Yasa kapsamında yapılan ödemelerin kendisine de ödenmesinin
sağlanması istemiyle başvurduğu, başvurusunun reddi üzerine de bakılmakta
olan davanın açıldığının anlaşıldığı, bu durumda, davalı idare her ne kadar
özel hukuk tüzel kişisi statüsünde bulunuyor ise de, davacının yönetim
hukuku alanında idarelerin tek yanlı işlemleri ile yine statü hukuku
kapsamında kamu görevlisi olarak bir başka kuruma naklen atanması sırasında
düzenlenen ve davacının hukukunu etkilediği açık olan maaş nakil
ilmuhaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine
ilişkin işlemin iptali istemi ile açılan davanın görülmesi ve
çözümlenmesinde idari yargı yerlerinin görevli bulunduğu, bu nedenlerle;
davalı Türk Telekomünikasyon A.Ş. vekilinin görev itirazının reddine,
uyuşmazlığın görülmesi ve çözümlenmesinde yönetsel yargı yerlerinin
görevliliğine karar vermiştir.
Davalı vekilinin olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine dava dosyası Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı tarafından davalı idare
aleyhine açılan iptal davasında, davalı idarenin görev itirazında
bulunduğu, bu itirazın reddedilmesi üzerine davalı idare tarafından olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulması nedeniyle dosyanın
Başsavcılıklarına gönderildiğinin anlaşıldığı, davacının, 4046 sayılı
Yasa’nın 22. maddesi gereğince İstanbul Valiliği’ne atanması sırasında
düzenlenen maaş nakil bildiriminin net ücret bölümüne eksik yazılan 80
Liranın ve ilişik kesme tarihine kadar geçen süre içinde Devlet memurlarına
yapılan zamlar ile enflasyon farklarının eklenmesi isteminin reddine
ilişkin işlemin iptali talebiyle davalı idare aleyhine idari yargı yerinde
açtığı iptal davasında, davalı idarenin görev itirazında bulunduğunun
görüldüğü, telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003
tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk
hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom'un, tekel kapsamında kamu hizmeti
yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü
statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50'nin altına düşünceye
kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu, özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55'inin, Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)'nin %
55 oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"ı
uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı, Anayasa'nın 128. maddesinde, “Devletin,
kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare
esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri
eliyle görülür” hükmünün yer aldığı, 406 sayılı Yasa'nın Ek 29. maddesinin
3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk
Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen asli ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda
çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel
Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık
giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları
Türk Telekom tarafından karşılanır...” hükmünün yer aldığı, bu duruma göre,
davalı Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen gerçekleştiği tarihten
sonra davacıyla davalı Şirket arasındaki uyuşmazlık, bir özel hukuk
ilişkisi niteliğini taşıdığından; davacının aylık nakil bildiriminin net
ücret bölümüne eksik yazılan 80 Liranın, ilişik kesme tarihine kadar geçen
süre içinde Devlet memurlarına yapılan zamlar ve enflasyon farklarının
eklenmesi isteminin reddine ilişkin işlemin, Kurumun yetkili organı
tarafından tesis edilmiş bir özel hukuk işlemi olduğu, öte yandan, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde: “a)
(Değişik: 8.6.2000-4577/5md) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep,
konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı
iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal
davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) (Değişik:
18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup, kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabileceği, dolayısıyla, işlemin tesis
edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'nin davalı olması karşısında, ortada idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmenin
olanaksız olduğu, belirtilen tüm bu hususlara göre, daha önce davalı
şirkette görev yapmış olan davacının isteminin özelleştirilen kuruluş
tarafından reddedilmesi üzerine açılan davanın, özel hukuk hükümlerine göre
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu, bu nedenlerle 2247
sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine
karar vermiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL,
Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247
sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre:
2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 10. maddesinde, “Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesinden
istenmesidir.
Yetkili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için,
görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza
mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde
de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı
yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları
şarttır.
Görev itirazının yargı
merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev konusunun
Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın bozulmuş ve
yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar verilmiş
bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık çıkarma
isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli
yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanunsözcüsü, askeri ceza yargısı
yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı
yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanunsözcüsüdür.
Görev itirazının reddine
ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret
kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez” denilmiş; 27. maddesinde
ise, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev
uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından
inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Tebligat ve cevap verme” başlıklı 16.
maddesinde, “1. Dava dilekçelerinin ve eklerinin birer örneği davalıya,
davalının vereceği savunma davacıya tebliğ olunur.
2. Davacının ikinci
dilekçesi davalıya, davalının vereceği ikinci savunma da davacıya tebliğ
edilir. Buna karşı davacı cevap veremez. Ancak, davalının ikinci
savunmasında, davacının cevaplandırmasını gerektiren hususlar bulunduğu,
davanın görülmesi sırasında anlaşılırsa, davacıya cevap vermesi için bir
süre verilir.
3. Taraflar, yapılacak
tebliğlere karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap
verebilirler. Bu süre, ancak haklı sebeplerin bulunması halinde,
taraflardan birinin isteği üzerine görevli mahkeme kararı ile otuz günü
geçmemek ve bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir. Sürenin geçmesinden
sonra yapılan uzatma talepleri kabul edilmez.
4. Taraflar, sürenin
geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak
hak iddia edemezler.
5. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/8 md.) Davalara ilişkin işlem
dosyalarının aslı veya onaylı örneği idarenin savunması ile birlikte,
Danıştay veya ilgili mahkeme başkanlığına gönderilir” denilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, İstanbul 1. İdare
Mahkemesi’nde görülmekte olan davada, davalı
vekilince, dava dilekçesinin 22.4.2009 tarihinde tebliği üzerine
23.4.2009 tarihinde başlayan otuz günlük cevap verme süresi 22.5.2009(Cuma)
tarihinde sona erdikten sonra verilen 25.5.2009 havale tarihli savunma
dilekçesinde, davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği ileri
sürülerek görev itirazında bulunulduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda; davalı vekili
tarafından, savunma evresi tamamlandıktan sonra verilen dilekçe ile yapılan
görev itirazının süresinde olduğunun kabulü mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 10.
maddesinde öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27.
maddesi uyarınca reddi gerekmiştir.
SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/24
KARAR NO : 2010/146
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacı tarafından, İl Özel İdare Müdürlüğünden alınan ruhsat üzerine kum
ocağı olarak işletilen yerin, daha sonra mera olduğu nedeniyle açılan
müdahalenin önlenmesi, tazminat ve eski hale getirme davası sonucunda;
tazminat ödenmesine ilişkin ilamın icraya konulması üzerine Maliye
Hazinesine ödendiği ileri sürülen miktarın; mülkiyeti ve tasarruf hakkı
kendisine ait olmayan meranın kum ocağı olarak işletilmesine izin veren
davalı idareden tazmini istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
İ. A.
Vekili :
Av. M. Ç.
Davalı :
Afyonkarahisar İl Özel İdare Müdürlüğü
Vekilleri :
Av. O. B. - Av. H. K. Y.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde,
davacının kum-çakıl ticaret, taahhüt işleri yaptığını, davalı Afyon İl Özel
İdare Müdürlüğü’nün ise, maliki olduğu yada kullanımında bulunan kum
ocaklarını kiraya verdiğini, Sincanlı İlçesi sınırlarında bulunan Tokuşlar
kum ocaklarının, yıllardır İl Özel İdare Müdürlüğü tarafından değişik
kişilere kiraya verildiğini, davalı tarafın, önceden olduğu gibi, İl Daimi Komisyonu
kararı ile kum ocağı olarak işletmek üzere kum ocakları alanında bir bölümü
davacıya kiraladığını, davalı tarafça davacıya 5.6.1991 tarihli ve 322/324
sayılı kum ocağı işletme izni ve ruhsatı verildiğini, davacının Devlet
kurumlarının onayları ve işlemleri sonucu kum ocağı işletmeye başladığını
ve bir miktar kum aldığını, davacının davalı ile yaptığı akit hükümleri
gereğince ödemesi gereken kira ecrimisil bedellerini aksatmadan ödediğini,
davacının kira süresinin dolmasından sonra kum ocağı ile bir ilgisinin
kalmadığını, kum almadığını, kum ocaklarının bulunduğu Tokuşlar Köyü tüzel
kişiliğinin, bu alanın köy merası olduğu ve kullanımının köy halkına ait
bulunduğu iddiası ile 10.5.1993 tarihinde dava açtığını, davada, bu alanın
Tokuşlar Köyü 2460 parselde kayıtlı mera olduğunu ileri sürerek davacının
ve bu alandan kum aldıklarını düşündüğü diğer kişilerin müdahalesinin
önlenmesini talep ettiğini, açılan bu davanın yargılaması aşamasında,
Maliye Hazinesinin, bu alanın mera olduğunu, meraların mülkiyetinin
Hazineye ait olduğunu iddia ederek davaya katıldığını, Mahkeme tarafından
yapılan yargılama sonucu, Maliye Hazinesinin talebi haklı bulunarak,
davacının ve diğer davalıların müdahalesinin önlenmesine karar verildiğini,
Maliye Hazinesinin, müdahalenin önlenmesi kararı üzerine, davacının ve
diğer şahıslar ve kuruluşlar aleyhine, Sincanlı Asliye Hukuk Hakimliği’nin
1996/195 E sayılı davası ile, müdahalede bulunan kişilerin ne miktarda
tecavüzlerinin olduğunun tespitini istediğini, Mahkemenin 2000/164 K sayılı
kararı ile bu miktarların tespit edildiğini, tespit davasında belirlenen
miktarlarla davacı aleyhine Sincanlı Asliye Hukuk Hakimliği’nin 1999/76 E
sayılı dosyasında tazminat ve eski hale getirme davası açıldığını, Sincanlı
Asliye Hukuk Hakimliği’nin 2003/56 E sayılı dosyasında yargılamaya devam
olunduğunu ve 2004/138 K sayılı kararla, 368.509.021 Lira tazminata hüküm
kurulduğunu, kararın Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2004/9889 E, 2005/1178 K
sayılı kararı ile onanarak kesinleştiğini, bu karardaki tazminat ve diğer
borçların takip alacaklısı Maliyeye 31.3.2005 tarihinde 1.729,71 YTL,
313,69 YTL ve 335,30 YTL bedelli makbuzlarla toplam 2.378,70 YTL olarak,
31.3.2005 günü davacı tarafından ödendiğini, davalı İl Özel İdaresinin,
mülkiyeti ve tasarruf hakkı kendisine ait olmayan merayı kendi
tasarrufundaymış gibi göstererek ve resmi işlemlerle kum ocağı olarak
davacıya kiraladığını, İl Özel İdare Müdürlüğünün Devletin temel
kuruluşlarından birisi olup, başında en büyük mülki amir - Vali –
bulunduğunu, Devletin yaptığı işlere ve Devleti temsil eden kişilerin,
özellikle Valinin işlem ve kararlarına şahısların güvenmesi gerektiğini, İl
Özel İdare Müdürlüğünün yıllardır şahıslara kiraya verdiği bu alanın
kendisine ait olmadığını, kendisinin bu alanda tasarruf hakkının ve
yetkisinin bulunmadığını, bu alanı üçüncü şahıslara kum ocağı olarak kiraya
veremeyeceğini bilmesi gerektiğini, davalının haksız eylemi sonucu
davacının yukarıda yazılı miktarda tazminat ödemek zorunda kaldığını,
olayların gelişimi itibariyle davacıya yükletilebilecek hiçbir sorumluluk
ve kusur bulunmadığını, davacı tarafından Maliyeye ödenen bedelin İl Özel
İdare Müdürlüğünden rücuan tahsili için dava açılmasının zorunlu olduğunu
ileri sürerek 2.378,70 YTL alacağın, ödeme tarihi olan 31.3.2005 tarihinden
itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalı İdare vekilince, birinci savunma
dilekçesinde, davanın idari yargının görev alanına girdiği öne sürülerek
görev itirazında bulunulmuştur.
AFYONKARAHİSAR 1. SULH HUKUK MAHKEMESİ;
9.11.2006 gün ve E:2006/350, K:2006/1703 sayı ile, davada idari yargının
görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, davacı
vekili tarafından temyiz edilmiştir.
YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİ; 2.4.2009 gün ve
E:2009/924, K:2009/5678 sayı ile, “…Davacı vekili dilekçesinde; davalı özel
idarenin yeterli araştırma yapmadan, hukuka aykırı olarak, mera olan yer
için davacıyla kira sözleşmesi yapıp, kum ocağı olarak işletilmek üzere
ruhsat ve izin verdiğini, açılan davalar sonucu davacının Maliye Hazinesine
kum bedeli ve eski hale getirme gideri olarak tazminat ödemek zorunda
kaldığını, bunların davacının kusurundan kaynaklanmadığını belirterek
ödenen 2.378.70 YTL tazminatın, ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte
davalıdan tahsilini talep etmiştir.
Davalı vekili cevabında, idari yargının
görevli olduğunu belirtmiş, ayrıca zamanaşımı ve husumet itirazında
bulunmuş ve davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece kusur oluşturduğu iddia edilen
eylem ve işlemin idarenin aldığı karar gereğince kum ocağı işletmesi olduğu
ve eylemin idari nitelik taşıdığı, davalı idarenin sorumluluğunun kaynağını
hizmet kusurunun teşkil ettiği gerekçe gösterilerek, dava dilekçesinin
yargı yolu bakımından görevsizlik nedeniyle reddine karar verilmiştir.
İdari yargı yerlerinde görülmesi gereken
tazminat davaları, ancak kamu hizmetinin işlemesinden dolayı ortaya çıkan
zararlardan doğan davalardır. Ayrıca bu konudaki iddialarında idari yargı
yerlerinin görev alanına dahil idari ve hukuki bir tasarrufa (idari eylem
ve işleme) dayanması gerekir.
Davaya konu olayda; davacı, davalı ile
yaptığı sözleşmeye dayanmakta olup, özel hukuk hükümlerine tabi olarak
yapılan sözleşmeye dayanarak tazminat talep edilmekle ve idarenin herhangi
bir eylem ve işlemi dava konusu olmadığından davaya Adli Yargı yerinde
bakılarak, esas hakkında hüküm kurulması gerekirken, yazılı şekilde karar
verilmesi doğru görülmemiştir.
Bu itibarla, yukarıda açıklanan esaslar
gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz
itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan, kabulü ile hükmün HUMK’nun
428. maddesi gereğince bozulmasına,…” karar vermiştir.
AFYONKARAHİSAR 1. SULH HUKUK MAHKEMESİ;
21.7.2009 gün ve E:2009/943 sayı ile, usul ve yasaya uygun Yargıtay bozma
ilamına uyulmasına karar vermiştir.
Davalı idare vekilince, süresi içinde verilen
dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe ve ekleri, dava dosyası ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Davalının olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma istemine ilişkin
dilekçesinin davacıya tebliğ edilip edilmediği belirlenememiş olmakla
birlikte Afyonkarahisar 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 5.11.2009 tarihli
Duruşma Tutanağında yer alan, “Dosyanın onaylı bir suretinin davacı
vekilince hazırlanarak...” ibaresi dikkate alındığında, davalının olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarma istemine ilişkin dilekçesinden davacının haberdar
olduğu ve tebliğ işleminin bu şekilde gerçekleştiği sonucuna varıldığı, Maliye
Hazinesi tarafından Sincanlı Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan davada,
1.596.426.980 lira tazminata hükmedilmesine ilişkin olarak verilen kararın
icraya konulması üzerine davacıların Maliye Hazinesine ödemek zorunda
kaldıkları 368.509.021 YTL'nin, mülkiyeti ve tasarruf hakkı kendisine ait
olmayan meranın kum ocağı olarak işletilmesine izin veren davalı idareden
tazmini istemiyle Afyonkarahisar 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılan davanın
görev yönünden reddi yolunda verilen kararı bozan Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
kararına uyulması üzerine, davalı idarece davanın görüm ve çözümünün idari
yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve
itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği,
Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden
doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nun 2 nci maddesinde idari dava türlerinin
sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve işlemlerden dolayı
hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davalarının, görüm ve
çözümü idari yargının görev alanına giren idari dava türleri arasında
gösterildiği, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu kurumunun,
kamu hizmetini yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine ilişkin
davada, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak
yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun şekilde işletilip
işletilmediği, sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğunu gerektiren
bir husus olup olmadığının tayin ve tesbitinin idari yargı yerlerine ait
bulunduğu, dosyanın incelenmesinden, Sincanlı Kaymakamlığı İdare Kurulu’nun
30.5.1991 günlü kararına istinaden verilen Afyon İl Daimi Komisyonu’nun
5.6.1991 gün ve 322/324 sayılı kararı üzerine davacıya kum ocağı işletme
ruhsatı verildiği, Tokuşlar Köyü tüzel kişiliği tarafından kum ocağı olarak
işletilen yerin köy merası olduğu iddiasıyla dava açıldığı, bu davaya
Maliye Hazinesinin katıldığı, yargılamalar sonucunda davacının
müdahalesinin önlenmesine karar verildiği, buna ilişkin kararın Yargıtayca
onanması suretiyle kesinleşmesinden sonra, Maliye Hazinesi tarafından,
Sincanlı Asliye Hukuk Mahkemesi’nde tecavüz edilen miktarların tesbit
ettirildiği, bunun üzerine davacı aleyhine aynı Mahkemenin 1999/76 Esas
sayısında açılan tazminat ve eski hale getirme davasında tazminata
hükmolunduğu, buna ilişkin kararın Yargıtay'ca bozulması üzerine yeniden
yapılan yargılama sonucunda 368.509.021 lira tazminatın Maliye Hazinesine
ödenmesine karar verildiği, bu kararın Yargıtay'ca onanması üzerine takip
alacaklısı Maliye Hazinesine toplam 2.378.70 YTL ödemede bulunulduğu,
bakılan davanın da, İl Özel İdaresi Müdürlüğünün kendisine ait olmayan,
tasarruf hakkı ve yetkisi bulunmayan meranın kum ocağı olarak işletilmesine
izin vermesi işleminden dolayı Hazineye ödenmek zorunda kalınan tutarın
tazmini istemiyle açıldığının anlaşıldığı, bu durumda, Afyonkarahisar İl
Özel İdaresine karşı açılan davanın görüm ve çözümü, idari işlem ve
eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı
davalarına bakmakla görevli olan genel idari yargı yerlerine ait
bulunduğundan, Afyonkarahisar 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin anılan idarenin
görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması gerektiği, bu
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa'nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı İbrahim Ağılgat tarafından
davalı Afyonkarahisar İl Özel İdaresi aleyhine Afyonkarahisar 1. Sulh Hukuk
Mahkemesi’nde açılan 2009/943 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay
Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi gereğince olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2010/24 Esas sayılı
dosyanın incelendiği, davacı, Sincanlı İlçesi Tokuşlar Köyü’ndeki kum
ocaklarını Afyonkarahisar İl Özel İdare Müdürlüğü’nden kiraladığı halde daha
sonra Tokuşlar Köyü tüzel kişiliği tarafından söz konusu yerin mera olduğu
ileri sürülerek açılan müdahalenin önlenmesi ve tazminat davası sonucunda
tazminat ödenmesine ilişkin ilamın icraya konulması üzerine davacının,
Maliye Hazinesine ödemek zorunda olduğu toplam 2.378.70 TL'nin mülkiyet ve
tasarruf hakkı kendisinde olmayan meranın kum ocağı olarak işletilmesine
izin veren davalı idareden tahsili istemiyle Afyonkarahisar 1. Sulh Hukuk
Mahkemesi’nde açılan davanın, anılan Mahkemece görev yönünden reddine karar
verildiği ve söz konusu kararın temyiz incelemesi sonucunda Yargıtay 3.
Hukuk Dairesi tarafından bozulması üzerine davalı idare tarafından görev
itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının
anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son maddesinde, idarenin kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı, dava dosyası
incelendiğinde; kum ve çakıl ticareti ve taahhüt işleri ile uğraşan
davacının, davalının maliki olduğu kum ocağını kiraladığı, gerekli tüm onay
işlemlerini tamamladığı ve bu kapsamda ilgili bütün birimlerden gerekli
izinlerin alındığı, Mal Müdürlüğü ve Defterdarlık olmak üzere kum ocağı
işletilmesinde sakınca olmadığının bildirildiği, davalı idarece 5.6.1991
tarih ve 322/324 sayılı Kum Ocağı İşletme İzni ve Ruhsatının verildiği,
davacı ile davalı arasında yapılan akit hükümleri gereğince ödemesi gereken
kira bedellerini ödediği, daha sonra Tokuşlar Köyü tüzel kişiliğinin söz
konusu yerin köy merası olduğunu ileri sürerek buradan kum aldıkları
düşünülen kişilerin müdahalesinin önlenmesine ilişkin davanın Mahkemece
kabul edildiği ve temyiz incelemesi sonucunda kararın onandığı ve daha
sonra müdahalenin önlenmesi kararına istinaden ne miktarda tecavüzün
olduğuna ilişkin tesbit davasında belirlenen miktarda tazminat ve eski hale
getirme davası açıldığı ve bu dava sonucunda 368.509.021 TL tazminata
hükmedildiği ve bu kararın temyiz incelemesi sonucunda kesinleşmesi
sonrasında alacaklı Maliye Hazinesi tarafından icra takibi yapıldığı ve
hesaplanan borç miktarı olarak davacının 2.378.70 TL ödemek zorunda
kaldığının anlaşıldığı, 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun kira sözleşmesinin
tarifinin yapıldığı 248. maddesinde, “Adi icar, bir akittir ki mucir
onunla, müstecire ücret mukabilinde bir şeyin kullanılmasını terk etmeği
iltizam eder” hükmünün yer aldığı, Sincanlı 1. Noterliği’nde düzenlenen 24
Nisan 1995 tarih ve 000962 sayılı kira kontratosunda kiralanan şeyin ne
için kullanılacağına ilişkin bölümde “kum ocağı işletmesi olarak”
ifadesinin yer aldığının anlaşıldığı, kullanım hakkının belli bir süre için
bir bedel karşılığında verilmesine ilişkin hükümlerin incelenmesinde,
tarafların iradeleri ile oluşmuş bir kira sözleşmesinin mevcudiyetinin söz
konusu olduğu, dolayısıyla uyuşmazlık, davacı ile davalı idare arasında
yapılmış olan bir kira sözleşmesinden kaynaklandığından, davalı idarenin
tazmin yükümlülüğünün saptanmasına ilişkin davanın özel hukuk hükümlerine
göre adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği, bu nedenle, Danıştay
Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilince
anılan Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen yönteme uygun şekilde görev
itirazında bulunulduğu, verilen görevsizlik kararının Yargıtay 3. Hukuk
Dairesi’nce bozulması ve Mahkemece, Yargıtay bozma kararına uyulmasına
karar verilmesinden sonra, 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine, Danıştay Başsavcısı tarafından Yasada öngörülen usul ve
yönteme uygun biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının,
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Afyonkarahisar İl Özel İdare Müdürlüğü’nden
alınan ruhsat üzerine kum ocağı olarak işletilen yerin, daha sonra mera
olduğundan bahisle açılan müdahalenin önlenmesi, tazminat ve eski hale
getirme davası sonucunda 368.509.021.-TL tazminat ödenmesine karar
verildiği ileri sürülerek Maliye Hazinesine ödenmek zorunda kalınan
2.378,70 YTL’nin; mülkiyeti ve tasarruf hakkı kendisine ait olmayan meranın
kum ocağı olarak işletilmesine izin verdiğinden bahisle davalı idareden
tazmini istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 125 inci maddesinde, idarenin,
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu
belirtilmiş; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2 nci maddesinde,
idari dava türleri sayılmış; bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davaları, görüm ve çözümü idari yargının görev alanına giren idari dava
türleri arasında gösterilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, davalı
tarafın, önceden olduğu gibi, İl Daimi Komisyonu kararı ile kum ocağı
olarak işletmek üzere kum ocakları alanında bir bölümü davacıya
kiraladığını, davalı tarafça davacıya 5.6.1991 tarihli ve 322/324 sayılı
kum ocağı işletme izni ve ruhsatı verildiğini, davacının Devlet
kurumlarının onayları ve işlemleri sonucu kum ocağı işletmeye başladığını
ve bir miktar kum aldığını, davacının davalı ile yaptığı akit hükümleri
gereğince ödemesi gereken kira ecrimisil bedellerini aksatmadan ödediğini,
davacının kira süresinin dolmasından sonra kum ocağı ile bir ilgisinin
kalmadığını, kum almadığını, kum ocaklarının bulunduğu Tokuşlar Köyü tüzel
kişiliğinin, bu alanın köy merası olduğu ve kullanımının köy halkına ait
bulunduğu iddiası ile 10.5.1993 tarihinde dava açtığını, davada, bu alanın
Tokuşlar Köyü 2460 parselde kayıtlı mera olduğunu ileri sürerek davacının
ve bu alandan kum aldıklarını düşündüğü diğer kişilerin müdahalesinin
önlenmesini talep ettiğini, açılan bu davanın yargılaması aşamasında,
Maliye Hazinesinin, bu alanın mera olduğunu, meraların mülkiyetinin
Hazineye ait olduğunu iddia ederek davaya katıldığını, Mahkeme tarafından
yapılan yargılama sonucu, Maliye Hazinesinin talebi haklı bulunarak,
davacının ve diğer davalıların müdahalesinin önlenmesine karar verildiğini,
Maliye Hazinesinin, müdahalenin önlenmesi kararı üzerine, davacı ve diğer
şahıslar ve kuruluşlar aleyhine, Sincanlı Asliye Hukuk Hakimliği’nin 1996/195
E sayılı davası ile, müdahalede bulunan kişilerin ne miktarda
tecavüzlerinin olduğunun tespitini istediğini, Mahkemenin 2000/164 K sayılı
kararı ile bu miktarların tespit edildiğini, tespit davasında belirlenen
miktarlarla davacı aleyhine Sincanlı Asliye Hukuk Hakimliği’nin 1999/76 E
sayılı dosyasında tazminat ve eski hale getirme davası açıldığını, Sincanlı
Asliye Hukuk Hakimliği’nin 2003/56 E sayılı dosyasında yargılamaya devam
olunduğunu ve 2004/138 K sayılı kararla, 368.509.021 Lira tazminata hüküm kurulduğunu,
kararın Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2004/9889 E, 2005/1178 K sayılı
kararı ile onanarak kesinleştiğini, bu karardaki tazminat ve diğer
borçların takip alacaklısı Maliyeye 31.3.2005 tarihinde 1.729,71 YTL,
313,69 YTL ve 335,30 YTL bedelli makbuzlarla toplam 2.378,70 YTL olarak,
31.3.2005 günü davacı tarafından ödendiğini ileri süren davacı vekili
tarafından, İl Özel İdaresi Müdürlüğünün kendisine ait olmayan, tasarruf
hakkı ve yetkisi bulunmayan meranın kum ocağı olarak işletilmesine izin
vermesi işleminden dolayı ödemek zorunda kalınan tutarın davalı idareden
tazmini istemiyle dava açıldığı anlaşılmaktadır.
Madenler, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup,
aranması, işletilmesi, ruhsata bağlanması ayrıntılı idari kurallarla
düzenlenmiştir.
Olayda, kum ocağı işletmek üzere davacıya işletme
izni ve ruhsatı veren davalı İdarenin bu işlemlerinin idari işlem olduğu
kuşkusuzdur.
Buna göre, davalının hukuka aykırı işlemleri ve
haksız eylemi sonucu tazminat ödemek zorunda kalındığı ileri sürülerek kamu
hizmeti yürüten davalı İdarenin, bu hizmeti yürüttüğü sırada verdiği
zararın tazmini istemiyle açılan dava, olayda, kamu hizmetinin yöntemine ve
hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya başka
nedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının saptanmasını
gerektirmektedir. Bu hususların saptanması ise idare hukuku ilkelerine göre
yapılabileceğinden, 2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b maddesi kapsamında bulunan
tam yargı davasının görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevlidir.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile Sulh Hukuk Mahkemesinin (verilen görevsizlik
kararının Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nce bozulması ve Mahkemece, Yargıtay
bozma kararına uyulması suretiyle oluşan) “görevlilik” kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
Afyonkarahisar 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 21.7.2009 gün ve E:2009/943
sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/28
KARAR NO : 2010/147
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Z. L. Ö.
Vekili :
Av. H. R. A.
Davalı :
Buca Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. E. K. T.
O L A Y :
Buca Belediyesi’nin 16.02.2006 gün ve 2006/385 sayılı Encümen kararı ile,
İzmir ili Buca İlçesi Doğuş Caddesi No: 102 (D blok) adresinde tapunun 7368
ada, 1 parselde kayıtlı taşınmaz üzerinde ruhsatsız inşaat yapıldığından
bahisle, inşaatın 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesine istinaden
yıktırılmasına ve aynı Kanunun 42. maddesi uyarınca davacıya 3.000-YTL para
cezası uygulanmasına karar verilmiştir.
Davacı
vekili, para cezasına ilişkin kararın iptali istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır.
İZMİR 3. İDARE MAHKEMESİ: 20.08.2008 gün ve E: 2008/827,
K: 2008/1585 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunun 06.12.2006 günlü,
5560 sayılı Yasanın 31. maddesi ile değişik 3. maddesinin (a) bendinde, bu
Kanun'un, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı, aynı Yasanın 27. maddesinde ise; idari para cezası ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabileceğinin hüküm altına alındığı; 3194
Sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya
eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine
ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse karşılığı
belirli bir yer satan ve alana para cezası verileceği, ayrıca fenni mesule
bu cezaların 1/5'inin uygulanacağının kurala bağlanmış olduğu; dosyanın
incelenmesinden, İzmir İli Buca İlçesi Doğuş Caddesi No: 102 D blok
adresinde tapunun 7368 ada, 1 parselde kayıtlı taşınmaz üzerinde ruhsatsız
inşaat yapıldığından bahisle davacıya 3194 sayılı İmar Kanununun 42.
maddesi uyarınca 3.000-YTL para cezası verilmesine ilişkin 16.02.2006 tarih
ve 2006/385 sayılı Buca Belediye Encümeni işleminin tesis edilmesi üzerine
bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı; bu durumda, davacıya 3194
sayılı Yasa uyarınca verildiği tartışmasız olan para cezasına ilişkin
uyuşmazlığın görüm ve çözümünün, aynı yasada görev konusunda bir düzenleme
bulunmaması karşısında 5326 sayılı Yasanın yukarıda anılan 3. maddesi
uyarınca adli yargı yerinin görevine girdiğinin açık olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karara yapılan itiraz üzerine İzmir Bölge
İdare Mahkemesi’nce, 22.01.2009 gün ve E: 2008/3780, K: 2009/282 sayı ile,
itiraz reddedilerek karar onanmış ve kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, söz konusu idari para
cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
İZMİR 8. SULH CEZA MAHKEMESİ: 26.10.2009 gün
ve D.İş.E:2009/302, D.İş.K:2009/966 sayı ile, 5326 Sayılı Kabahatler
Kanunun 27/8. maddesinde "İdari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların verilmiş olması halinde idari yaptırım kararına ilişkin hukuka
aykırılık iddiaları, bu işlemin iptali talebi ile birlikte idari yargı
merciinde görülür" şeklindeki düzenlemeye yer verildiği; olayda
itiraza konu Buca Belediye Encümenince, 16/02/2006 tarih ve 2006/385 sayılı
karar ile idari para cezası ile birlikte 3194 Sayılı İmar Kanununun
32.maddesi gereğince yıkım kararı da verildiği anlaşılmış olmakla, 5326
Sayılı Kanunun 27/8 maddesi karşısında itirazın idare mahkemesince
incelenmesi gerektiği kanaatine varıldığı gerekçesiyle; Mahkemelerinin
GÖREVSİZLİĞİNE, yetkili ve görevli mahkemenin İzmir 3.İdare Mahkemesi
olduğuna, itiraz ile ilgili olarak İzmir 3. İdare Mahkemesince de
görevsizlik kararı verilmiş olduğundan Mahkemeleri ile İzmir 3. İdare
Mahkemesi arasında çıkan olumsuz görev uyuşmazlığının çözümlenmesi amacıyla
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar vermiş; bu karar
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari,
askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya
incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin
görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğması halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş
olduğundan başvurma iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme
nazaran daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile,
daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen
yargı merciine, işten el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik
kararı verilmekle birlikte, bununla yetinilmemiş ve görevli merciin
belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar
verilmiştir.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan başvurunun
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre
verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
3.5.1985 tarih ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42.
maddesinin birinci fıkrasında, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine
veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine, fenni mesule
ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse karşılığı
belirli bir yer satan ve alana para cezası verileceği kurala bağlanmış;
anılan Yasa maddesinin itiraz merci olarak sulh ceza mahkemesini belirleyen
beşinci fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 tarihli ve E:1996/72,
K:1997/51 sayılı kararıyla; bir idari işlemin bir bölümünün idari yargının,
diğer bir bölümünün ise adli yargının denetimine bırakılmasında, kamu
yararı bulunmadığı, zira bu işlemlerin, kamu gücünün kullanılmasıyla ilgili
bir idari işlemin devamı ve idari bir yasağa aykırı davranan kişiye idari
bir yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğu, çıkacak uyuşmazlıkların
çözümünde de idari yargının yetkili olacağı, idarenin aynı yapı için aldığı
kararın bir bölümünün idari yargıda bir bölümünün adli yargıda görülmesinin
yargılamanın bütünlüğünü bozacağı, idari bir işlemin bölünerek bir
bölümünün idari yargının bir bölümünün de adli yargının denetimine
bırakılmasında isabet bulunmadığı belirtilmek suretiyle iptal edilmiş olup,
yasama organınca bu konuda düzenleme yapılmamıştır.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararını gözeten
Uyuşmazlık Mahkemesi, 3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesine göre verilen idari
para cezalarına karşı açılan davaları, göreve ilişkin genel ilkelere göre
idari yargının görev alanında görmüştür.
3194 sayılı Yasa’nın 42.
maddesi, 9.12.2009 gün ve 5940 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değiştirilmiş
ise de; idari para cezasına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde “(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır." denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda
ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım
kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu
işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3194 sayılı İmar Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu yapı ile ilgili olarak idari yargının görev
alanına giren kararın(yıkım) da verildiği anlaşıldığından; idari para
cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari
yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesi ve aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı
Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 3194
sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi
uyarınca verilen para cezasına karşı açılacak davanın çözümünde idari yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında görülen başvurusunun kabulü ile
İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İzmir 8. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesi kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile İzmir 3. İdare
Mahkemesi’nin 20.08.2008 gün ve E:2008/827, K:2008/1585 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/32
KARAR NO : 2010/149
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
İcra ve İflas Kanunu’nun 67. maddesine göre açılan itirazın iptali
davasının, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Koski Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. A. B.
Davalı :
Karataş İnş. Mak. San. ve Tic. A.Ş.
Vekili :
Av. M. Ü.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde,
davalı şirket aleyhine Konya 6. İcra Müdürlüğü'nün 2007/2227 E sayılı
dosyası ile ilamsız icra takibi yapıldığını, davalının (borçlu) takibin
devamını geciktirmek için borca itirazda bulunduğunu, davalı şirket
yetkililerinin borca itirazlarının haksız ve hukuki mesnetten yoksun
bulunduğunu, borcun mesnedinin, 2464 ve 2560 sayılı Kanun hükümleri ile
KOSKİ Tarifeler Yönetmeliği ve KOSKİ Yönetim Kurulu Kararı olduğu, borç
karşılığında davalı şirket yetkililerinin takip konusu iki adet çek verdiklerini,
bu şekilde borcu ödemeyi kabul ettiklerini, dolayısıyla, davalı tarafça
68.600,00YTL bedelli iki adet çek olarak imza edilen yazılı belgeye
dayanılarak sadece çekler süresinde Bankaya ibraz edilmediği için ilamsız
takip yolu ile icra takibine geçildiğini, davalının borca itirazının
iptaliyle, borca itiraz sebebiyle %40'dan aşağı olmamak üzere tazminata
mahkumiyetine karar verilmesi için iş bu davanın açılması mecburiyetinde
kalındığını ileri sürerek davalının Konya 6. İcra Müdürlüğü'nün 2007/2227 E
sayılı dosyasına yaptığı borca itirazın iptaline, borca itiraz sebebiyle
davalının %40'dan aşağı olmamak üzere tazminata mahkumiyetine karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
KONYA 4. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 18.10.2007
gün ve E:2007/178, K:2007/411 sayı ile, davacı vekilinin 2.5.2007 tarihli
dava dilekçesinde özetle; davalı tarafın taahhüdü altında Konya Selçuk
Üniversitesi toplu konut alanında yapılan 528 adet konut ve sosyal donatı
inşaatı nedeni ile tahakkuk ettirilen su tesisleri ve kanalizasyon
harcamalarına katılma payına ilişkin Konya 6. İcra Müdürlüğü’nün 2007/2227
Esas sayılı dosyası ile başlatılan ilamsız takibe davalı borçlunun itiraz
etmesi nedeni ile takibin durduğunu belirterek davalının icra dosyasına
yapmış olduğu itirazın iptali ile takibin devamına karar verilmesini talep
ve dava ettiği, davalı vekilinin iş bölümü itirazında bulunarak esas yönden
davanın reddini istediği, Mahkemelerince taraflardan tüm delillerini
bildirmelerinin istenildiği, Konya Vergi Mahkemesi’nin 2007/593-1323
Esas-Karar sayılı dosya örneği ile Konya 6. İcra Müdürlüğü’nün 2007/2227
Esas sayılı takip dosyasının getirtilerek incelendiği, davanın, davacı
tarafından yapılan su tesisleri ve kanalizasyon harcamalarına katılma
payından kaynaklı itirazın iptali istemine ilişkin bulunduğu, davanın,
Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’na ait Konya Selçuk Üniversitesi toplu konut
işini üstlenen davacı şirket tarafından, toplu konut alanında bulunan 528
adet konut için davacı tarafından yapılan su ve kanalizasyon bağlantı
harcamalarına katılım payının ödenmemesinden kaynaklandığı, uyuşmazlığın
2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu
kapsamında ve davacı idarenin yapmış olduğu iş ve eylemden dolayı meydana
geldiği, 2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b maddesi gereğince idarenin yapmış
olduğu idari eylem ve işlemler kapsamında bulunan tam yargı davalarının
görüm ve çözümünde idari yargı yerlerinin görevli olduğu, incelenen Vergi
Mahkemesi kararı gereğince de görevin idari yargıda olduğunun belirlendiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, YARGITAY 4. HUKUK
DAİRESİ’nin 18.6.2009 gün ve E:2009/5918, K:2009/8155 sayılı kararı ile
onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, dava konusu çeklerin
konu olduğu icra takibine davalının yapmış olduğu itirazın iptaline, borca
itiraz sebebiyle %40’tan aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına
hükmedilmesine, dava konusu çek bedelleri olan toplam 68.600,00TL Kurum
alacağının davalıdan takip tarihi itibarıyla yasal faizi ile birlikte
tahsiline karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
KONYA VERGİ MAHKEMESİ; 5.10.2009 gün ve
E:2009/1150, K:2009/1298 sayı ile, 2577 sayılı Kanun’un 2'nci maddesinden
söz ederek, idari davanın konusunu, (1) idari işlemler, (2) idari eylemler
ve (3) idari sözleşmelerin oluşturduğu, konusu idari işlem veya idari eylem
yada idari sözleşme olmayan bir davanın idari dava olarak
nitelendirilmesinin ve idari yargıda açılmasının olanaklı olmayıp, bu tip
davaların genel kural uyarınca adli yargı mercilerinde açılacağı, davaya
konu olayda, davacı tarafından, Başbakanlık Toplu Konut İdaresi
Başkanlığı'na ait Konya Selçuk Üniversitesi toplu konut işini üstlenen
davalı şirketçe yapılan 528 adet konut ve 44 sosyal donatı inşaatına hizmet
eden su ve kanalizasyon harcamaları nedeniyle davalı şirket adına
68.600,00TL harcamalara katılım payı tahakkuk ettirildiği, davalı şirketçe,
adına tahakkuk ettirilen 68.600,00TL harcamalara katılım payının
Mahkemelerinde dava konusu edildiği ve Mahkemelerinin 25.9.2007 günlü, E:2007/593,
K:2007/1323 sayılı kararıyla tahakkukun iptaline karar verildiği, öte
yandan; davacı tarafından, davalı şirket adına tahakkuk ettirilmiş bulunan
68.600,00TL karşılığında şirketçe davacı lehine keşide edilen çek
bedellerinin tahsili amacıyla Konya 6. İcra Müdürlüğü nezdinde icra takibi
(E:2007/2227) başlatıldığı, icra takibine borçlu (davalı) tarafından
yapılan itirazın iptali istemiyle Konya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava
açıldığı ve anılan Mahkemece 18.10.2007 günlü, E:2007/178, K:2007/411 sayılı
kararla, uyuşmazlığın çözümünün vergi mahkemesinin görevine girdiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı verildiği, bu kararın da Yargıtay Dördüncü
Hukuk Dairesi’nin 18.6.2009 günlü, E:2009/5918, K:2009/8155 sayılı
kararıyla onanarak 15.9.2009 tarihinde kesinleştiği, anılan Mahkemenin
görevsizlik kararının kesinleşmesi üzerine, davacı tarafından şirket adına
tahakkuk ettirilen 68.600,00TL karşılığında davalı şirketçe davacı lehine
keşide edilen çek bedellerinin tahsili amacıyla Konya 6. İcra Müdürlüğü
nezdinde başlatılan icra takibine, borçlu (davalı) tarafından yapılan
itirazın iptali ve çek bedelleri toplamı olan 68.600,00TL'nin takip tarihi
itibariyle işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar
verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı, her ne kadar Konya 4. Asliye
Hukuk Mahkemesi, 18.10.2007 günlü, E:20071178, K:2007/411 sayılı kararıyla,
harcamalara katılım payı tahakkuklarına ilişkin uyuşmazlıkların vergi
mahkemesinin görevine girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş ise
de; davaya konu uyuşmazlık davacı adına tahakkuk ettirilen harcamalara
katılım payı uyuşmazlığı olmayıp, çek bedellerinin tahsili amacıyla Konya
6. İcra Müdürlüğü nezdinde başlatılan icra takibine, borçlu (davalı)
tarafından yapılan itiraz olduğu, icra takiplerine yapılan itirazın iptali
istemiyle açılacak davaların ise vergi mahkemesinde değil, adli yargı
mercilerinde açılacağı, itirazın özünün Mahkemelerince harcamalara katılım
payına ilişkin olarak verilmiş bulunan bir hükme dayandırılmasının,
uyuşmazlığı harcamalara katılım payı uyuşmazlığı haline getirmeyeceği,
Mahkemelerinin 25.9.2007 günlü, E:2007/593, K:2007/1323 sayılı kararı,
itirazın bir gerekçesi olup, itirazın kendisi (özü) olmadığı, bu konuda
davaya bakan adli yargı merciinin yapması gerekenin, icra takibine yapılan
itirazın haklı olup olmadığını - ki itiraz Mahkemelerinin 25.9.2007 günlü,
E:2007/593, K:2007/1323 sayılı kararına dayandırıldığından, böyle bir
kararın var olup olmadığını, kesin hüküm veya kesin delil teşkil edip
etmeyeceğini ve bu kararın varlığının hukuken takibi mesnetsiz bırakıp
bırakmayacağını- tartışmak ve tespit etmek olduğu, öte yandan, davanın,
idare tarafından özel hukuk tüzel kişisine karşı açıldığı, idari yargıda
ise, idari sözleşmelere ilişkin kimi uyuşmazlıklar haricinde özel hukuk
kişilerinin davalı olması mümkün olmadığı gibi, işin doğasına da aykırı
olduğu, zira; özel hukuk tüzel kişilerinin idari işlem tesis
edemeyecekleri, bu durumda, harcamalara katılım payı karşılığında keşide
edilen çek bedelinin tahsili amacıyla Konya 6. İcra Müdürlüğü nezdinde
başlatılan icra takibine borçlu tarafından yapılan itirazın iptali ve çek
bedellerinin ödenmesine karar verilmesi istemleri, adli yargı mercileri
nezdinde açılacak davalarda ileri sürülebilecek istemler olduğundan, bu
istemlerle Mahkemelerinde açılan davanın görev yönünden reddinin icap
ettiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe ÜNAL, Sıddık
YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla yapılan
5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca
yapılan incelemeye göre; adli ve idari yargı yerleri arasında anılan
Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu,
idari yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren Mahkemece adli yargı dosyası ile birlikte Mahkememize
gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, ilamsız icra takibine yapılan itirazın
iptali istemiyle açılmıştır.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun “İlamsız
takip” başlıklı Üçüncü Bap, 42-49. maddelerinde takip yöntemleri
gösterilmiş; değişik 58. maddesinde, takip talebinin icra memuruna yazı ile
veya sözlü olarak yapılacağına işaret edilmiş; değişik 60. maddesine göre
takip talebi üzerine icra dairesince düzenlenen ödeme emrinin, değişik 61.
maddede öngörülen şekilde takip borçlusuna tebliğ edileceği ve 62-65.
maddelerde itiraza ilişkin hükümlere yer verilmiş olup, değişik 66.
maddede, süresi içinde yapılan itirazın takibi durduracağı kurala
bağlanmıştır.
İtiraz nedeniyle takibin durması üzerine
alacaklıya, itirazın iptali için Yasada iki yola başvurma olanağı tanınmış
olup, bunlardan birincisi, 67. maddeye göre mahkemeye başvurmak, ikincisi
ise 68., ek 68/a. ve ek 68/b. maddelerine göre tetkik merciinden itirazın
kaldırılmasını istemektir.
İncelenen uyuşmazlıkta alacaklı konumundaki davacı
tarafından, değişik 67. maddeye göre mahkemeye başvurmak suretiyle itirazın
iptali davası açılmıştır.
Söz konusu 67. madde (Değişik: 18/2/1965 - 538/37 md.), “(Değişik
birinci fıkra: 17/7/2003-4949/15 md.) Takip talebine itiraz edilen
alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye
başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle
itirazın iptalini dava edebilir.
(Değişik:
9/11/1988 - 3494/1 md.) Bu davada
borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu; takibinde haksız
ve kötü niyetli görülürse alacaklı; diğer tarafın talebi üzerine iki
tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre, red veya
hükmolunan meblağın yüzde kırkından aşağı olmamak üzere, uygun bir
tazminatla mahküm edilir.
İtiraz eden veli, vasi veya
mirasçı ise, borçlu hakkında tazminat hükmolunması kötü niyetin sübutuna
bağlıdır.
(Mülga
dördüncü fıkra: 17/7/2003-4949/103 md.)
Birinci fıkrada yazılı itirazın
iptali süresini geçiren alacaklının umumi hükümler dairesinde alacağını
dava etmek hakkı saklıdır” hükümlerini taşımaktadır.
Anılan Yasanın değişik 1. maddesinin birinci
fıkrasında, “Her asliye mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra
dairesi bulunur” denilmekte olup, yukarıda hükmü yazılı 67. maddede sözü
edilen “mahkeme” ile, icra dairesinin bulunduğu yargı çevresi bakımından
bağlı olduğu asliye mahkemesinin anlaşılması ve takip hukukuna özgü bulunan
itirazın iptali davasının asliye mahkemesinde görülmesi gerektiği açıktır.
Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun “ İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı
2. maddesinde, idari dava türleri : a) İdari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu
öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar olarak sayılmıştır.
Bu durumda, davanın, ortada idarece kamu gücüne
dayalı olarak ve idari usul ve esaslara göre re'sen ve tek yanlı biçimde
tesis edilmiş bir işlem veya eylemden dolayı hak ve menfaati ihlâl
edilenler tarafından idare aleyhine açılmış 2577 sayılı Yasa'nın 2.
maddesinde belirtilen davalardan biri olmayıp, ilâmsız icra takibine vaki
itirazın iptali davası olması karşısında, idari yargının görevine giren bir
dava bulunduğundan sözetmek olanaksızdır.
Açıklanan nedenlerle, İcra
ve İflâs Kanunu’nun değişik 67. maddesine göre açılan itirazın iptali
davasının, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yeri
görevli olduğundan, Asliye Hukuk Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Konya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 18.10.2007 gün ve
E:2007/178, K:2007/411 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/34
KARAR NO : 2010/150
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun uyarınca verilen
idari para cezasına karşı açılan davanın
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H. Ö.
Vekili :
Av. E. Ö., Av. D. H. Ö., Av. E. İ., Av. H.Ö. A.
Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (İzmir Bölge Müdürlüğü )
O L A Y :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İzmir Bölge Müdürlüğü’nün 30.05.2006
gün ve 18761 sayılı işlemi ile, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri
Hakkında Kanun’un 4. maddesine muhalefet edilerek, çalışma izni olmayan
yabancı uyruklu işçilerin işyerinde bağımlı olarak çalıştırıldığından
bahisle, Kanunun 21. maddesine dayanılarak, 21/3. maddesine göre 64.296,00
YTL idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, bu para cezasının kaldırılması
istemiyle, adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
İZMİR 7. SULH CEZA MAHKEMESİ: 23.01.2007 gün ve
D.İş:2006/198 ve K:2007/30 sayı ile; 19.12.2006 tarih ve 5560 sayılı yasa
ile değişikliğe uğrayan 5326 sayılı Kabahatler Yasasının 3/a maddesine
göre, Kabahatler Yasasının idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerin diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağının belirlenmesi ve itiraza konu 4857 sayılı iş yasasının
108/son maddesine göre bu yasa hükümlerine göre verilen idari para
cezalarına karşı itirazın açıkça idari yargı mercilerine yapılacağının
belirlenmesi karşısında, görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olduğu
göz önüne alınarak 5326 sayılı yasanın 28/1-b maddesi gereği itiraz olunan
idari yaptırım kararının Sulh Ceza Mahkemesinde incelenebilecek kararlardan
olmadığı gerekçesiyle; 5560 sayılı yasa ile değişik 5326 sayılı Kabahatler
Yasasının 3/a ve 28/1- b maddesi uyarınca görev nedeni ile başvurunun
REDDİNE karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu defa aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
İzmir 3.İdare Mahkemesi; 08.03.2007 gün ve
E:2007/356, K.2007/290 sayı ile davanın görüm ve çözümünün, 4817 sayılı Kanunun
21/6. maddesi gereğince sulh ceza mahkemesinin görevine girdiği
gerekçesiyle görev yönünden reddine karar vermiş; kararın, davacı
tarafından temyiz edilmesi üzerine Danıştay Onuncu Dairesi; 17.09.2009
tarih ve E:2007/6030, K:2009/8059 sayı ile, davacı tarafından, 4817 sayılı
Yasa uyarınca verilen idari para cezasına karşı ilk önce Sulh Ceza
Mahkemesinde açılan davanın, İzmir 7. Sulh Ceza Mahkemesinin kararıyla,
idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle görev yönünden reddedilmesi
üzerine, İzmir 3. idare Mahkemesinde bakılan davanın açıldığı; İdare
Mahkemesince de, 2247 sayılı Yasanın 19. maddesi uyarınca, uyuşmazlığı
çözmekte Sulh Ceza Mahkemesinin görevli olduğu sonucuna ulaşılması
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurulması gerekirken, davanın görev yönünden reddine karar verildiği bu
nedenle, temyize konu İdare Mahkemesi kararının, 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanuna aykırı bulunduğu
gerekçesiyle Mahkeme kararını bozmuştur.
İZMİR 3. İDARE MAHKEMESİ: 23.12.2009 gün ve E:
2009/1801 sayı ile; yeniden esas kaydına alınan dava dosyası incelenerek ve
bozma kararına uyularak işin gereği görüşüldüğü; 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.maddesi hükmüne yer
verdikten sonra; davanın, davacıya 4817 sayılı yasa uyarınca para cezası
verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açıldığı; 4817 sayılı
Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun'un, dava tarihinde
yürürlükteki şekliyle, 21/6. maddesinde, "Bu Kanunda öngörülen idari
para cezaları gerekçesi belirtilmek suretiyle Bakanlık: bölge müdürlüğünce
ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir.
İdari para cezaları tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde vergi daireleri
veya mal müdürlüklerine ödenir. İlgililer cezaya bu süre içinde yetkili
sulh ceza mahkemesi nezdinde itiraz edebilir ... " hükmüne yer
verildiği; dosyanın incelenmesinden, davacının çalışma izni olmayan yabancı
uyruklu işçileri bağımlı olarak çalıştırmak suretiyle, 4817 sayılı
Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun'un 4. maddesine muhalefet
edildiği gerekçesiyle, 4817 sayılı Yasanın 21. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca verilen para cezasının iptali istemiyle açıldığının anlaşıldığı;
öte yandan, dava konusu işlemin iptali istemiyle, İzmir 7. Sulh Ceza
Mahkemesi'nde işlemin tebliğ tarihinden itibaren 10. günde açılan davada,
mahkemece 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre hüküm tesis edilerek,
idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiş ise
de; dava konusu işlemin 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında
Kanun hükümlerine göre yapıldığı ve söz konusu kanun hükümleri uyarınca
verilecek para cezalarına karşı sulh ceza mahkemesine itiraz edileceğinin
açıkça belirtilmiş olması karşısında, bu davanın görüm ve çözümünün adli
yargı yerinin görevinde olduğu; diğer yandan, daha sonra 08.02.2008 tarih
ve 26781 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan 5728 sayılı
Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 499.maddesi ile 4817 sayılı
Kanunun 2l.maddesi değiştirilerek "18 inci maddeye göre bildirim
yükümlülüğünü süresi içinde yerine getirmeyen bağımsız çalışan yabancı ile
yabancı çalıştıran işverene her bir yabancı için ikiyüzelli Türk Lirası
idari para cezası verilir. / Çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan
yabancıya beşyüz Türk Lirası idari para cezası verilir. / Çalışma izni
bulunmayan yabancıyı çalıştıran işveren veya işveren vekillerine her bir
yabancı için beşbin Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu durumda,
işveren veya işveren vekili yabancının ve varsa eş ve çocuklarının
konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve
gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır. / Birinci, ikinci
ve üçüncü fıkralarda sayılan fiillerin tekrarı halinde idari para cezaları
bir kat artırılarak uygulanır. / Bu Kanuna göre verilmiş çalışma izni
olmaksızın bağımsız çalışan yabancıya ikibin Türk Lirası idari para cezası
verilir ve varsa işyeri veya işyerlerinin Bakanlık bölge müdürlerince
kapatılması kararı alınarak, bu kararın uygulanması için durum ilgili
valiliğe bildirilir. / Tekrarı halinde, varsa işyeri veya işyerlerinin
kapatılmasının yanı sıra idari para cezası bir kat artırılarak uygulanır. /
Bu Kanuna göre idari para cezası ile cezalandırılan bağımlı veya bağımsız
çalışan yabancılar ile yabancı çalıştıran işverenler İçişleri Bakanlığına
bildirilir." şekli verilmiş bulunduğu; yapılan bu değişiklik
sonrasında ise 4817 sayılı Kanun uyarınca verilecek idari para cezası
işlemlerine karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği;
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 19.12.2006 tarihli Resmi Gazete'de
yayımlanan 5560 sayılı Kanunla değişik 3/a maddesinde "Bu Kanunun;
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanır" hükmü, 27.
maddenin 1. fıkrasında" İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, Sulh Ceza Mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir " hükmü, 8. fıkrasında ise, " İdari
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararlarında da verilmiş olması halinde;
idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin
iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür." hükmünün yer
aldığı; 19/12/2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre idari para
cezasına ilişkin bir kanunda bu cezaya karşı idare mahkemesinde itiraz
edilebileceğinin açıkça belirtilmemesi halinde, itirazı görmek ve çözmek
konusunda sulh ceza mahkemesinin görevli olacağı sonucuna varıldığı;
belirtilen hukuksal duruma göre de halihazırda bakılan uyuşmazlığın
çözümünde sulh ceza mahkemesi görevli olup idare mahkemesinin görevsiz
bulunduğu gerekçesiyle; İzmir 7.Sulh Ceza Mahkemesinin Değişik İş: 2006/198,
K:2007/30 sayılı dosyası anılan Mahkemeden getirtilerek iş bu başvuru
kararı ile dava dosyalarının 2247 sayılı Kanunun 19.maddesi uyarınca
görevli yargı yerinin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine, davanın Uyuşmazlık Mahkemesi'nin karar vermesine değin
ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…”açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği
ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur
ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4817 sayılı
Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’un 4. maddesine muhalefet
edildiğinden bahisle, 21. maddesine göre verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
27.2.2003 tarih ve 4817 sayılı Yabancıların
Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, bu
Kanunun amacının, yabancıların Türkiye'deki çalışmalarını izne bağlamak ve
bu yabancılara verilecek çalışma izinleri ile ilgili esasları belirlemek
olduğu; “İzin alma yükümlülüğü ve izin verme
yetkisi” başlıklı 4. maddesinde, Türkiye’nin
taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe,
yabancıların Türkiye’de bağımlı veya bağımsız çalışmaya başlamadan önce
izin almalarının gerektiği; ülke menfaatlerinin gerekli kıldığı hallerde
veya mücbir nedenlere bağlı olarak, çalışmaya başlamadan önce ilgili makama
bilgi vermek koşuluyla, çalışma süresi bir ayı geçmemek ve Bakanlık onayı
alınmak suretiyle çalışma izninin işe başladıktan sonra da verilebileceği
hükme bağlanmış; 21. maddesinde, idari
para cezasının hangi hallerde verileceği ve verilecek idari para cezası
miktarları belirtildikten sonra, bu Kanunda öngörülen idari para
cezalarının gerekçesi belirtilmek suretiyle Bakanlık bölge müdürlüğünce
ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği,
idari para cezalarının tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde vergi
daireleri veya mal müdürlüklerine ödeneceği, ilgililerin cezaya bu süre
içinde yetkili sulh ceza mahkemesi nezdinde itiraz edebilecekleri,
başvurunun, cezanın takip ve tahsilini durdurmayacağı öngörülmüşken, bu
madde, 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun’un 499. maddesiyle, “18 inci maddeye göre bildirim yükümlülüğünü süresi
içinde yerine getirmeyen bağımsız çalışan yabancı ile yabancı çalıştıran
işverene her bir yabancı için ikiyüzelli Türk Lirası idarî para cezası
verilir.
Çalışma
izni olmaksızın bağımlı çalışan yabancıya beşyüz Türk Lirası idarî para
cezası verilir.
Çalışma
izni bulunmayan yabancıyı çalıştıran işveren veya işveren vekillerine her
bir yabancı için beşbin Türk Lirası idarî para cezası verilir. Bu durumda,
işveren veya işveren vekili yabancının ve varsa eş ve çocuklarının
konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve
gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır.
Birinci,
ikinci ve üçüncü fıkralarda sayılan fiillerin tekrarı hâlinde idarî para
cezaları bir kat artırılarak uygulanır.
Bu
Kanuna göre verilmiş çalışma izni olmaksızın bağımsız çalışan yabancıya
ikibin Türk Lirası idarî para cezası verilir ve varsa işyeri veya
işyerlerinin Bakanlık bölge müdürlerince kapatılması kararı alınarak, bu
kararın uygulanması için durum ilgili valiliğe bildirilir.
Tekrarı
hâlinde, varsa işyeri veya işyerlerinin kapatılmasının yanı sıra idarî para
cezası bir kat artırılarak uygulanır.
Bu Kanuna göre idarî para cezası ile cezalandırılan
bağımlı veya bağımsız çalışan yabancılar ile yabancı çalıştıran işverenler
İçişleri Bakanlığına bildirilir” şeklinde değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Olayda, para
cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 4817 sayılı
Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle idari
para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer
kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak
itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan
yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19.
maddelerinde belirtilen koşulları taşıması, 27. maddenin (1) numaralı bendinde
belirtilen idari yaptırımlardan olması halinde, idari para cezaları ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005
tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza mahkemelerinin genel
görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adli yargı
yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Daha sonra,
30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde
"(1) Bu
Kanunun;
a) İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel
hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını
gerektiren bütün fiiller hakkında,
uygulanır."
denilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları
kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı
andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale
gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya göre
görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği;
ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı
halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan,
dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun değişikliği
ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık
görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği için)
davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4817 sayılı
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanunla değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun’un 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İzmir 3. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
İzmir 7. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 23.01.2007 gün ve D.İş:2006/198 ve
K:2007/30 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/35
KARAR NO : 2010/151
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacının satın aldığı
taşınmazın tapu kaydının, Maliye Hazinesi tarafından açılan dava sonucu
iptal edilmesi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini
istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H. K.
Vekili :
Av. O. K.
Davalı :
Maliye Hazinesi
Vekili :
Av. C. A. G.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin Antalya Merkez Kütükçü 9209
ada 1 nolu parseli 10.08.2001 tarihinde satın aldığını, davalı Hazine
İdaresinin 05.10.2004 tarihinde bu arsanın tapu kütüğüne Orman Yasasının
2/B maddesi şerhi koyduğunu ve 14.04.2006 tarihinde de tapu iptal davası
açtığını; Antalya 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:2006/178, K:2006/692
sayılı ilamı ile müvekkiline ait olan parselin tapusunun iptal edilerek
Maliye Hazinesi adına tapuya kayıt ve tesciline karar verildiğini, bu
kararın Yargıtay incelemesinden de geçerek 09.11.2007 tarihinde
kesinleştiğini; müvekkilinin bu parseli satın aldığı zaman, tapu kaydında
hiçbir şekilde şerh olmaması nedeni ile tamamen tapuya güven ilkesi
dahilinde gerçekleştiğini, Mahkeme kararının kesinleştiği 2007 yılına kadar
da taşınmazların kendilerine ait olduğu güveni ile hareket ettiğini, bu
durumda müvekkilinin, tapu kayıtlarının iptal edilmesinden sonra zarara
uğradıklarının kabulünün gerektiğini, bu zarardan davalı Hazinenin 4721
sayılı Yasanın 1007. maddesi uyarınca kusursuz sorumluluğunun bulunduğunu;
kusursuz sorumluluğun, tapu siciline bağlı çıkarların ve aynı hakların
yanlış tescil sonucu sicile güven ilkesi yönünden değişmesi ya da
yitirilmesi, bu haklardan yoksun kalınması temeline dayandığını; çünkü,
sicillerin doğru tutulmasını üstlenen ve taahhüt eden devletin, aykırı kayıtlardan
doğan zararları da ödemeyi taahhüt ettiğini, dayanaksız ya da hukuksal
duruma uymayan kayıtlar düzenlemenin, taşınmazın niteliğinde yanlışlıklar
yapmanın da aynı kapsamda bulunduğunu, nitekim Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi’nin benzer konularda aynı gerekçelerle hazinenin sorumlu olduğuna
ve vatandaşların zararının hazine tarafından ödenmesine karar vermiş
olduğunu ifade ederek, sonuçta; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı
ile, müvekkilinin sahip olduğu parselinin tapusunun iptal edilmesinden
dolayı uğramış olduğu 1.000.000.00 YTL zararın dava tarihinden itibaren
yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine karar
verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
ANTALYA 4. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;18.02.2009
gün ve E:2008/348, K:2009/61 sayı ile, dava dilekçesinin özetine yer
verdikten sonra, Antalya 3 Asliye Hukuk Mahkemesinin 2006/178 Esas ve
2006/692 Karar sayılı dosyasının tetkikinden; davacının Maliye Hazinesi,
davalısının Havva Kuzan, dava konusu taşınmazın Kütükçü köyü 9209 ada 1
parsel sayılı taşınmaz olduğu, 25.12.2006 tarihinde davanın kabulü ile
davaya konu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile hazine
adına tapuya tesciline karar verildiği hükmün 09.11.2007 tarihinde
kesinleştiğinin anlaşıldığı; Davacının, kadastro tespiti sonucunda üçüncü
kişiler adına tespit görüp kesinleşen ve tapuya kaydedilen taşınmazları
tapu siciline güvenerek satın aldığını, daha sonra hazinenin açtığı dava
sonunda tapuların iptal edildiğini belirterek uğradığı maddi zararın
tazminini talep ettiği; davacının davasını, tapu sicilinin tutulmasından
doğan zarardan devletin özel hukuk ilkeleri gereğince sorumluluğunu
düzenleyen ayrık nitelikteki TMK’nun 1007. maddesine dayandırmış olduğu, bu
maddeye göre Hazine'nin sorumlu tutulabilmesi için zararın tapu sicilinin
tutulmasından kaynaklanmış olmasının gerektiği, oysa dava konusu zarara
neden olan hatalı tespitin, kadastro çalışmaları sırasında oluştuğu,
taşınmazın nitelik ve zilyetlik koşulu gerçekleşmeden üçüncü kişi adına tespit
görmüş bulunduğu; Hazinenin, Devlete ait taşınmazları, kadastro tespiti
çalışmalarını takip etmediği, askı ilanı sonrasında itirazlarını yapmayarak
hatalı tescilin oluşmasına ve bunun sonucunda sicile güvenerek taşınmazı
satın alan davacının yanılmasına neden olduğu; şu durumda, Hazine'nin
yasalar uyarınca kendisine verilen bu görevlerini yapmaması sonucu doğan
zararın, ihmali nitelikteki idari eylemden doğduğu, bu tür idari
eylemlerden kaynaklanan tazminat davalarının, idari yargı yerlerinde
görüleceği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, YARGITAY 4.
HUKUK DAİRESİ’nin 14.9.2009 gün ve E:2009/8210, K:2009/9773 sayılı kararı
ile onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ANTALYA 3. İDARE MAHKEMESİ; 04.12.2009 gün
ve E: 2009/1849 sayı ile, Anayasa'nın 9. maddesinde “Yargı yetkisi, Türk
Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır.” denildiği, “Mahkemelerin
bağımsızlığı” başlıklı 138. maddesinde “Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar;
Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm
verirler. / Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin
kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelge
gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. / Görülmekte olan bir dava
hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru
sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz. /
Yasama ve yürütme organları ve idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır;
bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve
bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükümlerine yer verilmiş
bulunduğu; belirtilen Anayasal düzenlemelere göre, "kuvvetler
ayrılığı" ilkesi gereğince fonksiyonel bakımdan yargı organının yasama
ve yürütmeden ayrı tutulmuş olduğu, bağımsız bir organ olan yargının
yargılama süreci ile ilgili işlemlerinin Anayasa'nın 125. maddesinde
öngörülen "idari işlemler" kapsamına girmediği ve bu nedenle
yargısal işlemler dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamayacağının açık
olduğu; bu anlayışın, Ülkemiz yargı sisteminin dayandığı "yargı
ayrılığı" ve "adli ve idari yargı organlarının birbirlerine karşı
bağımsızlığı" ilkelerinin de doğal bir sonucu olduğu; bununla
birlikte, hukukumuzda, bazı hallerde yargısal işlemlere yardımcı kimi idari
faaliyetlerden dolayı Devletin sorumluluğunu öngören istisnai
düzenlemelerin de bulunduğu; nitekim, Medeni Kanun’un 1007. maddesinde
“Tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devlet sorumludur./
Devlet, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere rücu eder. / Devletin
sorumluluğuna ilişkin davalar, tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde
görülür. "hükümlerine yer verildiği; anılan yasal düzenlemeden,
yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler nedeniyle Devletin
sorumluluğunun kabul edildiği durumlarda, bu sorumluluğun denetiminin de
aynı yargı düzeni içinde yapılmasının gözetildiğinin anlaşıldığı; olayda,
Olayda, davacının Antalya İli, Merkez Kütükçü 9209 ada 1 parsel sayılı
taşınmazı tapuya güvenerek 10.08.2001 tarihinde iyi niyetle satın aldığı,
fakat sonradan söz konusu taşınmazın hazineye ait olduğu gerekçesiyle
tapunun iptali üzerine tapuya güven ilkesi gereğince bakılmakta olan
tazminat davasının açıldığının anlaşıldığı; bu duruma göre, Türk Medeni
Kanunu'nun uygulanmasına ilişkin olarak kamu görevlilerinin işlemlerinden
doğduğu öne sürülen zararın tazmini istemiyle açılan davada, Medeni
Kanun'un 1007. maddesi hükmü ve ayrıca tazminat istemine esas olan işlemin
denetimi yapan mahkemenin dahil olduğu adli yargının görevli bulunduğunun
kabulünün zorunlu bulunduğu; nitekim Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün
10.07.2006 gün ve E: 2006/1001, K: 2006/14 sayılı kararının da aynı yönde
olduğu, benzer davalarda Yargıtay'ın işin esasına girerek (Örneğin Yargıtay
1. Hukuk Dairesinin E: 2002/3549, K: 2002/5807 sayılı kararında olduğu
gibi) karar verdiğinin de görüldüğü; ancak, uyuşmazlıkla ilgili Antalya 4.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 18.02.2009 gün ve E:2008/348, K:2009/61 sayılı
görevsizlik kararı 14.09.2009 tarihinde Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin
E:2009/8210, K:2009/9773 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiğinden görevli
yargı yerinin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvuru
zorunluluğunun doğduğu; açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Yasa'nın 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine, bu konuda verilecek karara değin davanın
incelenmesinin ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe ÜNAL, Sıddık
YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla yapılan
05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince, idari
yargı dosyası ile birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacının 2001 yılında satın
aldığı taşınmazın tapu kaydının, Maliye Hazinesi tarafından açılan dava
sonucu iptal edilmesi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini
istemiyle açılmıştır.
Türk Medeni Kanunu’nun 1007. maddesinde, “Tapu sicilinin tutulmasından doğan
bütün zararlardan Devlet sorumludur.
Devlet, zararın doğmasında
kusuru bulunan görevlilere rücu eder.
Devletin sorumluluğuna
ilişkin davalar, tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür”
denilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, Antalya 3. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 25.12.2006 gün ve E:2006/178, K:2006/692 sayılı
kararıyla, dava konusu taşınmazın 1946 yılında 3116 sayılı yasaya göre
yapılan orman tahdidinde orman sınırları içerisinde bırakıldığı ve tahdit
işleminin kesinleştiği, 1952 yılında 5653 sayılı yasa uyarınca yapılan maki
tefrik çalışmasında ise makilik olarak ayrılan sahada bırakıldığı, bu yerin
1989 yılında 6831 sayılı yasanın 3302 sayılı yasayla değişik 2/B maddesi
uyarınca yapılan uygulamada ise hazine adına orman sınırları dışına
çıkarılan sahada kaldığının yapılan yargılama ve toplanan delillerle
anlaşılmış olduğu; dava konusu taşınmazın 1946 yılında yapılan orman
tahdidinde orman sınırları içinde bırakıldığı ve orman kadastrosunun
kesinleşmesiyle birlikte devletin tapulu mülkü konumuna geldiği
anlaşıldığına, 1952 yılında yapılan maki tefrik işlemi bir nitelik
belirleme işleminden ibaret bulunduğuna ve taşınmaz bu işlemden sonra
devletin tapulu özel mülkü haline geldiğine, bu tür yerlerin ve 2/B
uygulamasıyla hazine adına orman sınırları dışına çıkarılan sahaların
imar-ihya ve kazandırıcı zamanaşımı yoluyla mülk edinilmesi mümkün
bulunmadığına, davalı tarafın dayandığı ve makilik yerlerin özel mülke konu
olmasını sağlayıcı nitelikte bir tapu kaydı da bulunmadığına, Hazine’nin
nitelikleri gereği tapulamaya tabii bulunmayan yerlerle ilgili olarak
açacağı davalarda 10 yıllık hak düşürücü sürenin uygulanması söz konusu
olmadığına göre, davanın kabulüne karar vermenin gerekmiş olduğu
gerekçesiyle davanın KABULÜ ile; Antalya ili Merkez Kütükçü Köyü 9209 ada 1
parsel sayılı taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının İPTALİ ile davacı
Maliye Hazinesi adına tapu siciline KAYIT ve TESCİLİNE karar verildiği, bu
kararın Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 2/10/2007 gün ve E:2007/10422,
K:2007/11665 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmesi üzerine, davacı
tarafından; uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini istemiyle dava
açıldığı anlaşılmıştır.
Buna göre, uyuşmazlığın, taşınmazın tapu
kaydının hatalı tescili nedeniyle iptal edilmesinden kaynaklandığı ve
açılan davanın bununla ilişkilendirildiği gözetildiğinde, davanın görüm ve
çözümünün, Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre adli yargının görevine
girdiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile Asliye Hukuk Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Antalya 3. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
Antalya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 18.02.2009 gün ve E:2008/348,
K:2009/61 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/37
KARAR NO : 2010/152
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
1608 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan
itirazın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
İGDAŞ ( İstanbul Gaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş)
Vekili :
Av. A. K.
Davalı :
Ümraniye Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. M. Y.
O L A Y :
Ümraniye Belediye Encümeni tarafından, 25.10.2005 gün ve 3010 sayı ile,
Belediyece konmuş edevatı tahrif ettiği ve yapmış olduğu kazı sonrası
kazının üzerini asfaltlamayarak rahatsızlık verdiği nedeniyle Belediye
Zabıta Yönetmeliğinin 3/E maddesini ihlal ettiği saptanan davacının, 1608
sayılı Yasa’nın 1. maddesi uyarınca 123.88-YTL para cezası ile
cezalandırılmasına karar verilmiştir.
Davacı vekili, para cezası verilmesine
ilişkin işlemin iptali istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ÜMRANİYE 2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 09.03.2007
gün ve E: 2006/1934 Müt. sayı ile, itiraz eden Vekilinin şikayet
dilekçesinde; 25.10.2005 tarih ve 3010 sayılı İdari Para Cezası'nın haksız
olarak düzenlendiğini, idari Para Ceza Tutanağının iptaline karar
verilmesini talep ettiği; davalı vekilinin cevap dilekçesinde, itirazın
reddine karar verilmesini talep ettiği; tüm dosya kapsamına göre; itiraza
konu işlemin kaçak hafriyat nedeniyle verilen idari para cezasına karşı yapılan
başvuru olduğu, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 80/d maddesinde,
zemin ve yol kanal açma izni verilmesi yapım ve yıkım artığı malzeme ile
toprak kazısının taşınması için belediyelerce yer gösterilmesi ve bu
yerlerin tesviyesinin "zemin açma izin ve toprak hafriyat harcına tabi
olduğu"nun belirtildiği; vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali
yükümlülüklerde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında
Kanunun uygulanması gerektiğinin belirlendiği ve 5560 sayılı kanun ile
değişik 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3/a maddesine göre de "bu
kanunun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanır." hükmü
gereğince, itiraza konu idari para cezasına ilişkin yargılama yapma
görevinin vergi mahkemesinde bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, söz konusu idari para
cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İstanbul 9.Vergi Mahkemesi; 14.11.2007 gün ve E:
2007/835, K:2007/2492 sayı ile, söz konusu cezanın genel bütçeye, il özel
idareleri, belediye ve köy idaresine ait vergi, resim, harç ve benzeri mali
yükümler niteliğinde bulunmadığı, cezanın 5393 Sayılı Belediye Kanununun
59/F maddesi ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunun 80/D maddesine göre
hesaplanmış olmasının da idari para cezasına harç niteliği
kazandırmayacağı, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümü
Vergi Mahkemesinin değil, idare Mahkemesinin görev alanına girdiği
gerekçesiyle; 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 15/1-a maddesi
uyarınca görev yönünden reddine, dava dosyasının görevli İstanbul İdare
Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
İSTANBUL 7. İDARE MAHKEMESİ; 25.03.2008 gün ve
E:2008/84, K: 2008/558 sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 14. maddesinin 3. bendinde, dava dilekçelerinin görev ve yetki,
idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve
yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve 3 ve 5.
maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla incelenerek, aynı
Yasa'nın 15. maddesinin 1/a bendinde ise adli yargının görevli olduğu
konularda, açılan davanın görev yönünden reddine karar verileceğinin
belirtildiği; 1608 Sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye
Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini
Muaddil Kanun'un işlem tarihinde yürürlükte olan 1. maddesinde:
"Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve
talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet idaresinde ittihaz ettikleri
kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve
talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya
yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası tertibine ve üç günden on
beş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men'e ve Türk Ceza Kanununun
536, 538, 557, 559 ve 577 nci maddeleriyle 553 üncü maddesinin birinci
fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye encümenleri salahiyettardır.
Şubelere ayrılan belediyelerde bu cezaları encümen namına ve yerine şube
müdürleri tayin ederler." hükümlerinin yer aldığı; 1608 sayılı
Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrasında yer verilen "Ceza kararlarına
tebliği tarihinden itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan
yerlerde sulh hakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir.
İtiraz şifahi ise bir zabıt tutularak muterize imza ettirilir.... "
hükmü, 08.02.2008 günlü Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5728
sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 578-(g) maddesi ile
yürürlükten kaldırılmış ise de; 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 19.12.2006
gün ve 26381 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5560 sayılı
Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 31. maddesiyle
değişik "genel kanun niteliği" başlıklı 3.maddesinde "Bu
Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarımı karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer
genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi
yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır." hükmü, aynı
yasanın "idari yaptırım türleri" başlıklı 16. maddesinin 1.
fıkrasında "Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımlar,
idari para cezası ve idari tedbirlerden ibarettir" hükmü ile
"başvuru yolu" başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında da
"İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren
en geç on beş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre
içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı
kesinleşir" hükümlerinin öngörüldüğü; görev kuralları kamu düzenine
ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak
doğmayacağı, bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının,
geçmişe de etkili olacağı; dava konusu uyuşmazlıkta, her ne kadar, dava
dilekçesinde, davalı idarenin savunma dilekçesinde ve dilekçe eklerinde
bulunan, E: 2006/1934 Sayılı Ümraniye 2. Sulh Ceza Mahkemesi kararında,
dava konusu idari para cezasının 3194 Sayılı ve 2464 Sayılı Yasalardan
kaynaklandığı belirtilmiş ise de, dava dilekçesinde (dava konusu edilen)
tarih ve sayısı belirtilen Belediye Encümen kararına konu idari para
cezasının, 1608 Sayılı Yasanın 1. Maddesine dayandırıldığının açıkça
yazılmış olduğunun görüldüğü; yukarıda yer verilen 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 5560 sayılı Kanunun 31. maddesiyle değişik 3. maddesi uyarınca
idari yaptırım kararlarına karşı özel kanununda yargı yoluna ilişkin olarak
açıkça idari yargı merciinde dava açılabileceğine ilişkin hüküm bulunması
durumunda idari yargı yerlerinin, aksi takdirde adli yargı yerlerinin
görevli olacağının kuşkusuz olduğu; dava konusu uyuşmazlıkla ilgili olarak,
1608 sayılı Kanunda yer alan ve "açıkça Adli Yargı Yeri'nin görevli
olduğuna ilişkin olan 5 maddesi" hükmünün de 5728 sayılı Temel Ceza
Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 578-(g) maddesi ile yürürlükten
kaldırılmış olsa da; bahsi geçen 1608 Sayılı Yasada "açıkça idari
yargı yerlerinin görevli olduğu yönünde herhangi bir hükme yer verilmemiş
olduğu" anlaşıldığından, bakılmakta olan davanın görüm ve çözümünün
Adli Yargının görev alanı içerisinde yer aldığı; durum böyle olunca
Mahkemelerinin görev alanına girmeyen davanın esasının incelenmesine
hukuken imkan bulunmadığı gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Yasasının 15/1-a maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar
vermiş, bu karar İstanbul Bölge idare Mahkemesi’nin 8.4.2009 gün ve
E:2009/574, K:2009/4839 sayılı kararıyla onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247
sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, idari yargı dosyasının bir örneğinin; davacı vekilinin istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilen
hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin
edilmeden gönderildiği görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, adli yargı
kararının kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden
istenildiği, Ümraniye 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 03.05.2010 gün ve
Müt.no: 2006/1934 sayılı cevap yazısında; dosyanın tomar halinde İstanbul
7. İdare Mahkemesine gönderilmiş olduğunu, kesinleşme şerhinin dosyada
mevcut olduğunu bildirdiği; bu nedenle adli yargı kararının da kesinleşmiş
olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev
uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 1608 sayılı Yasa’nın 1. maddesi uyarınca
verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında
16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil
15.5.1930 tarih ve 1608 sayılı Kanun’un, 3.1.1940 tarih ve 3764 sayılı
Kanun’la değişik 1. maddesinde, “Belediye meclis ve encümenlerinin
kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet
dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye
kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri
işleyenlere veya yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası tertibine
ve üç günden onbeş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men’e ve Türk
Ceza Kanununun 536,538,557,559 ve 577. maddeleriyle 553. maddesinin birinci
fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye encümenleri salahiyettardır.
Şubelere ayrılan belediyelerde bu cezaları encümen namına ve yerine şube müdürleri
tayin ederler”; 5.7.1934 tarih ve 2575 sayılı Yasa ile değişik 5.
maddesinin birinci fıkrasında, “Ceza kararlarına tebliğ tarihinden itibaren
beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan yerlerde sulh hakimliğine
müracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir. İtiraz şifahi ise bir
zabıt tutularak muterize imza ettirilir” denilmekte; 6. maddesinde de,
itiraz üzerine tetkikatın evrak üstünde yapılacağı, itirazlar varit ise
hakimin ceza kararını iptal ve para cezası alınmış ise belediyenin geri vermesine
hükmedeceği, itiraz varit görülmezse kararın tasdik olunacağı, itirazın
otuz gün içinde neticelendirilmesinin mecburi olduğu, Hakimin izahat almak
üzere lüzum görürse muterizi veya vekilini celbederek dinleyebileceği
belirtilmekte ve 7. madde ile, yazılı emir ile bozma yolu saklı kalmak
kaydıyla, itiraz sonucunda hakim tarafından verilecek kararların kesin
olduğuna ve temyiz edilemeyeceğine işaret edilmekte iken Uyuşmazlık
Mahkemesi, Yasada sözü edilen “mahsus hakim” ibaresinden, sadece belediye
işleriyle ilgili cezalara yapılan itirazları çözümlemekle görevli olacak
özel hakimlerin amaçlandığı; ancak, mahsus hakimin bulunmadığı yerlerde
sulh hakimliğine başvurulacağının açıkça belirtilmiş olması karşısında, bu
tür cezalara karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünün adli yargı yerinin
görevine girdiği sonucuna varmıştır.
1608 sayılı Yasa’nın, 8.2.2008 tarihli Resmi
Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 66. maddesi ile
değişik 1. maddesinde, “Belediye meclis ve
encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife
ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket
edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği
fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler
Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan
faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de
verilebilir.
Belediye encümeni kararında belli bir
fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen
fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde, masrafları yüzde yirmi
zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine
getirilir.
Bu madde hükümleri ilgili kanunda
ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır” denilmiş; 5728 sayılı Kanun’un
578. maddesinin (g) bendi ile, 15.5.1930 tarihli ve 1608 sayılı Kanun’un 3,
4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, ek 1 ve ek 2 nci maddeleri yürürlükten
kaldırılmıştır. 5728 sayılı
Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu haliyle, 1608 sayılı Yasa’da idari para cezasına
karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce,
sözü edilen Kanunun diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile
bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki
etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari
yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler
Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması
halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza
mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Daha sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
“Genel kanun niteliği” başlıklı 3. maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006
gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli
kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal
hükmünün, kararın Resmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra
yürürlüğe girmesine karar verilmiş; Yasama organı tarafından iptal hükmü
doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması sürecinde, anılan madde hükmünün
yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı doğrultuda karar verilmeye devam
edilmiş; Yasama organı tarafından, Anayasa Mahkemesi’nce verilen altı aylık
süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılması halinde
ise, işaret edilen yargı yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren görevli olacağı belirtilmiştir.
Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560
sayılı Yasa’nın 31. maddesinde, “
(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır” denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumda ise
uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 1608 sayılı Kanun’da idari para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Ümraniye 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 09.03.2007 gün ve
E: 2006/1934 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 05.07.2010
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/41
KARAR NO : 2010/153
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Yaralamalı ve maddi hasarlı trafik kazasına ilişkin olarak düzenlenen
Trafik Kazası Tespit Tutanağına yapılan itirazın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ares Otomotiv Elk. İnş. Teks. Züc. San. Tic. Ltd. Şti.
Davalı :
İstanbul Valiliği (Silivri Bölge Trf. Dnt. İst. Amirliği)
O L A Y :
24.06.2009 tarihinde, Büyükçekmece Mimar Sinan köprüsü güney yolda; davacı
şirkete ait 34 VF 9082 plakalı araç ile 34 SNA 43 plakalı aracın çarpışması
sonucunda yaralamalı ve maddi hasarlı trafik kazası meydana gelmiş; olaya
ilişkin olarak, Silivri Bölge Trf. Dnt. İst. Amirliği personeli tarafından
aynı tarihli Trafik Kazası Tespit Tutanağı düzenlenmiştir.
Davacı; trafik kaza tutanağının gerçeği
yansıtmadığını, kazanın yanlış şekilde yorumlanması nedeniyle sürücü ve
araç aleyhine tutanak tutulduğunu ileri sürerek, 24.06.2009 tarihli trafik
kaza tespit tutanağına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
BÜYÜKÇEKMECE 1. SULH CEZA MAHKEMESİ: 28.07.2009 gün
ve E:2009/941, K:2009/728 sayı ile, muterizin itiraz dilekçesinde;
Şirketlerine ait 34 VF 9082 plaka sayılı aracın 24.06.2009 tarihinde Büyükçekmece
Mimarsinan’da maddi hasarlı trafik kazasına karışmış olduğunu, trafik kaza
tutanağında kusur, sürücünün ehliyeti olmadığından ve kazayı yanlış yanlı
şekilde yorumlamaları nedeniyle sürücü ve araçları aleyhine tutulduğunu,
şirketlerinin araç maliki olarak kasko sigortası ve davalı tarafça maddi
olarak sorumlu olduğundan dava açma zarureti hasıl olduğunu ifade ederek,
hukuka uygun olmayan haksız ve mesnetsiz 24.06.2009 tarihli maddi hasarlı
trafik kaza tutanağına ilişkin itiraz ve şikayetlerinin kabulüne karar
verilmesini talep ettiği, muterizin dilekçesi ekinde 24.06.2009 tarihli
kaza tespit tutanağının fotokopisini sunduğu; 5326 Sayılı Yasanın 3.
maddesinde "bu kanunun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde diğer
genel hükümleri idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi
yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır", 27.
maddesinde “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren
en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurabilir” hükümlerinin
düzenlendiği; muterizin Trafik Kazası Tespit Tutanağına itiraz ettiği,
davaya bakmaya idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle, görevsizlik
kararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, söz konusu tutanağın iptali
istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 9. İDARE MAHKEMESİ: 25.11.2009 gün ve E:
2009/1797 sayı ile, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanun'un Yargı Merciilerinin "Uyuşmazlık Mahkemesine
Başvurmaları" başlıklı 19. ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Yasasının 2. ve 15/1-a maddelerine yer verdikten sonra; 2918 sayılı
Karayolları Trafik Yasasının “Bu Yasadaki suçlarla ilgili davalara bakacak
mahkemeler ve yetkileri" başlıklı 112. maddesinde, "Sürücü
belgelerinin geçici olarak geri alınması hariç olmak üzere bu Yasadaki;
hafif para cezasını veya bununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin
geri alınması ve iptali cezasını veya işyerlerinin kapatılması Cezasını
gerektiren suçlarla ilgili davalara trafik mahkemelerinde, bunların
bulunmadığı yerlerde yetki verilen sulh ceza mahkemelerinde bakılır.”
hükmünün yer aldığı; Karayolları Trafik Yönetmeliğinin. "Trafik
Kazalarına El Konulması" başlıklı 154. maddesinde, "Trafik
kazalarına el konulmasında aşağıda gösterilen esas ve usuller uygulanır. A)
Trafik kazalarına; 1) Adli yönden gereği yapılmak üzere mahalli genel
zabıtaca, 2) Kaza nedenlerini, iz ve delillerini belirleyecek "Kaza
Tespit Tutanağı" düzenlemek üzere de trafik zabıtasınca (polis veya
jandarma) el konulur." kuralı ile aynı Yönetmeliğin, "Trafik
Kazalarına ilişkin İşlemler" başlıklı 156. maddesinde de, “Trafik
Kazaları ile ilgili olarak yapılacak işlemlerde aşağıdaki esas ve usuller
uygulanır. a) Kaza tespit tutanağının düzenlenmesi; 1) örneğine uygun
olarak; kaza yerinin durumu, iz ve deliller, kazaya karışan sürücüler,
varsa ölü veya yaralılar, hasar veya zarar, gün ve saat ile gerekli görülen
diğer hususlar belirtilmek üzere düzenlenir ve olay yerinin durumu bir
krokide gösterilir. Tutanaklar; soruşturma evrakına eklenmek, dosyasında
saklamak ve sayısına göre taraflara verilmek üzere yeter sayıda
düzenlenir." kurallarına yer verildiği; dava dosyasının
incelenmesinden, 24.06.2009 günü davacı şirkete ait araçla diğer bir aracın
çarpışmasıyla meydana gelen trafik kazasının ardından tutulan aynı tarihli
kaza tespit tutanağında davacıya ait aracın sürücüsüne 7 oranında kusur
atfedilmesi üzerine davacının trafik kazasına kendi araçlarının sebebiyet
vermediği ve tutanağın usulüne uygun olarak düzenlenmediğinden bahisle
anılan kaza tespit tutanağının iptalini istediğinin anlaşıldığı; yukarıda
yer alan yasal düzenlemeler uyarınca maddi hasarlı kaza tespit tutanağının,
kazaya karışan taraflar arasında çıkabilecek hukuki uyuşmazlıkların
çözümüne esas olacak ve trafik zabıtasınca düzenlenecek bir belge olduğu,
kazanın nasıl oluştuğunu ve kaza anındaki durumu tespit etme amacını
taşıdığı, dolayısıyla idari işlem niteliğinde bulunmadığı; bu nedenle,
tespit belgesi niteliğinde olan trafik kazası tespit tutanağındaki
hususların doğru olmadığına ilişkin iddiaların bir tespit davası şeklinde
adli yargı mercilerinde ileri sürülmesi gerekmekte olup, işbu kaza tespit
tutanağına yönelik davanın çözümünün adli yargının görevine girdiği
gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı Yasanın 15/1-a maddesi uyarınca görev
yönünden reddine, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi
için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine ve dosya incelemesinin
bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi'nce karar verilinceye kadar ertelenmesine
karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;İdare Mahkemesince, idari
yargı dosyası ile birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, meydana gelen yaralamalı ve maddi hasarlı trafik kazasına ilişkin
olarak düzenlenen Trafik Kazası Tespit Tutanağına itiraz edilmesinden
ibarettir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Bu
Yasadaki suçlarla ilgili davalara bakacak mahkemeler ve yetkileri"
başlıklı 112. maddesin birinci fıkrasında, "Sürücü belgelerinin geçici
olarak geri alınması hariç olmak üzere bu Yasadaki; hafif para cezasını
veya bununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin geri alınması ve
iptali cezasını veya işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren suçlarla
ilgili davalara trafik mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetki
verilen sulh ceza mahkemelerinde bakılır." hükmü yer almıştır.
2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanununa dayanılarak çıkarılmış bulunan Karayolları
Trafik Yönetmeliğinin, "Trafik Kazalarına EI Konulması" başlıklı
154. maddesinde; “Trafik kazalarına el konulmasında aşağıda gösterilen esas
ve usuller uygulanır.
a) Trafik
kazalarına;
1) Adli yönden
gereği yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca,
2) Kaza
nedenlerini, iz ve delillerini belirleyecek "Kaza Tespit
Tutanağı" düzenlemek üzere de trafik zabıtasınca (polis veya
jandarma), el konulur.
Trafik zabıtasının
görev alanı dışında kalan yerler ile el koyamadığı durumlarda, trafik kaza
tespit tutanağı, örneğine uygun olarak mahalli zabıta tarafından düzenlenir
ve bir örneği o yerin trafik zabıtasına gönderilir.(…)” denilmiş; aynı
Yönetmeliğin, "Trafik Kazalarına ilişkin işlemler" başlıklı 156.
maddesinde de; “Trafik Kazaları ile ilgili olarak yapılacak işlemlerde
aşağıdaki esas ve usuller uygulanır.
a) Kaza tespit
tutanağının düzenlenmesi;
1) Örneğine uygun
olarak; kaza yerinin durumu, iz ve deliller, kazaya karışan sürücüler,
varsa ölü veya yaralılar, hasar veya zarar, gün ve saat ile gerekli görülen
diğer hususlar belirtilmek üzere düzenlenir ve olay yerinin durumu bir
krokide gösterilir.
Tutanaklar;
soruşturma evrakına eklenmek, dosyasında saklamak ve sayısına göre
taraflara verilmek üzere yeter sayıda düzenlenir.
2) Trafik kazası
tespit tutanağı düzenlemeye bu Yönetmeliğin 154 üncü maddesinin (a) bendi
gereğince trafik zabıtası ve genel zabıtanın görevli personeli yetkilidir.
Tutanaklar en az
iki görevli tarafından düzenlenir. Hafif yaralanmalı veya hasarlı kazalarda
tek görevli tarafından rapor şeklinde de düzenlenebilir.
Ancak Türk Silahlı
Kuvvetlerine ait araçların karıştığı trafik kazalarında bir askeri
temsilcinin bulundurulması mecburidir.
3) Tutanak
düzenleyenler, taraflar için kusur oranı belirtirler.(…)” hükmüne yer
verilmiştir.
Diğer taraftan,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, idari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Dava, davacı şirkete ait aracın karıştığı
yaralamalı ve maddi hasarlı trafik kazası üzerine, davalı idare personeli
tarafından düzenlenen Trafik Kazası Tespit Tutanağına itiraz edilmesinden
ibarettir.
Anılan düzenlemeler ve somut olay birlikte
değerlendirildiğinde; dava konusu tutanağın, kazaya karışan taraflar
arasında çıkabilecek hukuki uyuşmazlıkların çözümüne esas teşkil edecek ve
bir belge niteliğinde olduğu, olayın yaralamalı ve maddi hasarlı kaza
şeklinde oluştuğu hususlarının, uyuşmazlığın adli yargı yerinde çözümü
sırasında gözetileceği kuşkusuzdur.
Bu durumda, davacı tarafından; yaralamalı ve maddi
hasarlı trafik kazası tespit tutanağına itirazen açılan ve idari yargı
yerinde görülmesi olanağı bulunmayan davanın görüm ve çözümünde adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İstanbul 9. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ
ile Büyükçekmece 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 28.07.2009 gün ve E:2009/941,
K:2009/728 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 05.07.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/46
KARAR NO : 2010/154
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S. K.
Vekili :
Av. A. D.
Davalı :
Ankara Valiliği
O L A Y : Ankara Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü’nün
3.10.2005 gün ve 1 sayılı idari yaptırım karar tutanağı ile, 4915 sayılı
Kara Avcılığı Kanunu’nun 21 ve 24. maddeleri uyarınca davacının toplam
1.320,04YTL idari para cezası ile cezalandırılmasına, kabahatte kullanılan
81 AH 214 plakalı Fiat Dublo marka gri renkli aracın mülkiyetinin kamuya
geçirilmesine karar verilmiştir.
Bu işlemin dava konusu yapılması üzerine Çamlıdere
Sulh Ceza Mahkemesi’nin 6.12.2005 gün ve 2005/52 D.İş E/K sayılı görevsizlik
kararı ile Ankara 7. İdare Mahkemesi’nin 21.2.2006 gün ve E:2006/184,
K:2006/362 sayılı görevsizlik kararı arasındaki görev uyuşmazlığının
giderilmesi istemiyle davacı tarafından yapılan başvuru üzerine UYUŞMAZLIK
MAHKEMESİ; 26.12.2007 gün ve E:2007/351, K:2007/395 sayılı kararı ile,
İdare Mahkemesince sadece idari para cezası yönünden karar verilmiş olması
nedeniyle idari para cezası yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğunu
belirttikten sonra, “…Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu
nedenle Ankara 7. İdare Mahkemesi’nin 21.2.2006 gün ve E:2006/184,
K:2006/362 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,…” karar vermiştir.
Bunun üzerine ANKARA 7. İDARE MAHKEMESİ; 23.9.2008
gün ve E:2008/222, K:2008/1625 sayı ile, davacı hakkında 4915 sayılı Kara
Avcılığı Kanunu'nun muhtelif maddelerine göre Ankara Valiliği İl Çevre ve
Orman Müdürlüğü tarafından 3.10.2005 karar tarihli ve 1 karar nolu işlemle
verilen 1.320,00YTL'lik idari para cezasının iptalinin istenildiği,
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 26.12.2007 gün ve E:2007/351, K:2007/395 sayılı
kararıyla, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğuna, bu nedenle
Mahkemelerinin 21.2.2006 gün ve E:2006/184, K:2006/362 sayılı
"Görevsizlik" kararının kaldırılmasına kesin olarak karar
verilmiş ise de; 8.2.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 5728 sayılı
Yasa'nın 578. maddesi ile 4915 sayılı Yasa'nın 30. maddesinin değiştirilmiş
olması nedeniyle, görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olması,
yargılamanın her safhasında re'sen dikkate alınacak olması karşısında ve
kararın verileceği tarih itibariyle yargı makamlarınca uyulması zorunlu
nitelikte kurallar olması nedeniyle dava konusu uyuşmazlığın Mahkemelerince
görev yönünden irdelenmesinin gerektiği sonucuna varılarak, dava dosyasının
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca
incelendiği, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 5728 sayılı Kanun'un 578.
maddesi ile değişik 30. maddesinde; "Bu Kanuna göre verilecek idari
para cezaları 4856 sayılı Kanunda yer alan İl Çevre ve Orman Müdürü veya
yetki verdiği elemanlar ile 31.10.1985 tarihli ve 3234 sayılı Orman Genel
Müdürlüğünün Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunda yer alan orman işletme
şefi tarafından verilir" hükmüne yer verildiği, 4915 sayılı Kanun'un
ikinci ve üçüncü fıkralarının, 5728 sayılı Kanun’la yürürlükten
kaldırıldığı, 5728 sayılı Kanun'un Geçici 2. maddesinin (a) bendinde;
"Mahkemenin görevli olmaması halinde, dosya üzerinde yapılacak
inceleme sonucunda verilecek görevsizlik kararıyla dosya, görevli mahkemeye
gönderilir" hükmünün yer aldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3.
ve 27. maddelerinden söz ederek, buna göre, davacı adına 4915 sayılı
Yasa'ya aykırılık nedeniyle muhtelif maddelerine göre 1.320,00YTL idari
para cezası tertip edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava
açılmış ise de; 4915 sayılı Kanun hükümlerine göre verilen idari yaptırım
niteliğindeki para cezasına karşı açılacak davalarda 5326 sayılı Yasa
hükümleri uyarınca sulh ceza mahkemelerinin görevli bulunması karşısında,
uyuşmazlığın görüm ve çözümünde Mahkemelerinin görevli bulunmadığı sonucuna
varıldığı, bu nedenlerle, 2577 sayılı Yasa'nın 15/1-a maddesi uyarınca
davanın görev yönünden reddine, dosyanın 5728 sayılı Kanun'un Geçici 2.
maddesi (a) bendi uyarınca görevli Ankara Nöbetçi Sulh Ceza Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
Bu karar üzerine dosyanın gönderildiği ÇAMLIDERE
SULH CEZA MAHKEMESİ; 8.12.2009 gün ve D.İş:2009/22 sayı ile, itiraz eden
itiraz dilekçesinde özetle; Ankara Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü'nün
3.10.2005 tarih ve 1 karar no’lu idari yaptırım kararı ile, 4915 sayılı
Kara Avcılığı Kanunu'nun 21/1, 24/1, 24/3 maddeleri gereğince toplam
1.320,40 TL idari para cezası ile cezalandırılmasına karar verildiğini,
kabahatte kullanılan aracın ise mülkiyetinin kamuya geçirildiğini, avlanma
suçunu işlediğine dair hiçbir delil bulunmadığını, tutanakta belirtilen
kabahat fiilinin işlenmediğini ileri sürerek hakkında verilen idari para
cezasının kaldırılmasını talep ettiği, Mahkemelerinin 6.12.2005 tarih ve
2005/52 Değişik iş sayılı kararı ile, Mahkemelerinin görevsizliğine karar
verildiği, itiraz edenin 19.12.2005 havale tarihli dilekçesi ile, Ankara
Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü’nün 3.10.2005 tarih ve 1 karar sayılı
idari yaptırım kararı ile hakkında idari para cezası verildiğini, idari
para cezasına itiraz ile birlikte Sulh Ceza Mahkemesi tarafından
görevsizlik kararı verildiğini, davaya bakmakta Sulh Ceza Mahkemesinin
görevli olduğunu, bu nedenle usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek
Sulh Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararına süresi içerisinde itiraz
ettiği, itirazı inceleyen Asliye Ceza Mahkemesinin 3.1.2006 tarihli kararı
ile, itiraz edenin itirazının reddine karar verdiği, Çamlıdere Asliye Ceza
Mahkemesinin red kararı üzerine, itiraz eden başvuru dilekçesi ile Ankara
İdare Mahkemesine başvurarak, Çamlıdere Asliye Ceza Mahkemesinin 3.1.2006
tarihli kararı ile idare mahkemelerinin görevli olması nedeni ile
itirazının reddolunduğunu, bu nedenle hakkında verilen idari para cezasının
hukuka aykırı olduğundan bahisle duruşma isteminin kabul edilerek idari
yaptırım kararının iptal edilmesini talep ettiği, Ankara 7. İdare
Mahkemesi’nin 21.2.2006 tarih ve 2006/184 Esas, 2006/362 Karar sayılı
kararı ile, 4447 sayılı Yasa hükümlerine göre verilen idari yaptırım
niteliğindeki para cezalarına karşı açılacak davalarda sulh ceza
mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görev yönünden davanın reddine
karar verildiği, itiraz edenin İdare Mahkemesinin kararına süresinde
itirazı üzerine ise, Ankara Bölge İdare Mahkemesi’nin 27.12.2006 tarih ve
2006/6384 Esas, 2005/8985 Karar sayılı kararı ile, 4915 sayılı Kanun
uyarınca davacı adına verilen para cezasının iptali istemiyle idare
mahkemesi nezdinde açılan davada Mahkemece verilen kararın kesin olduğu,
kanunda itiraz yolu öngörülmediğinden davacının itiraz talebinin
incelenmeksizin reddine karar verildiği, itiraz eden tarafından, Ankara
Bölge İdare Mahkemesi'nin itirazın reddine dair vermiş olduğu karar
üzerine, 11.5.2007 tarihli itiraz dilekçesi ile söz konusu görev
uyuşmazlığının çözümü amacıyla Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurusu üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 26.12.2007 tarih ve 2007/351 Esas, 2007/395 Karar
sayılı kararı ile, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğuna, bu
nedenle Ankara 7. İdare Mahkemesi'nin 21.2.2006 gün ve 2006/184 Esas,
2006/362 Karar sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına oybirliği ile
karar verildiği, Ankara 7. İdare Mahkemesi’nin ise 23.9.2008 tarih ve
2008/222 Esas, 2008/1625 Karar sayılı kararı ile, 8.2.2008 tarihli Resmi
Gazete’de yayımlanan 5728 sayılı Yasa’nın 578. maddesiyle 4915 sayılı
Yasa’nın 30. maddesinin değiştirilmiş olması nedeni ile görev kurallarının
kamu düzenine ilişkin olması ve yargılamanın her safhasında resen dikkate
alınacak olması karşısında ve kararın verileceği tarih itibariyle yargı
makamlarınca uyulması zorunlu nitelikte kurallar olması nedeniyle dava
konusu uyuşmazlığın mahkeme tarafından görev yönünden irdelenmesi gerektiği
sonucuna varılarak, 4915 sayılı Kanun hükümlerine göre verilen idari
yaptırım niteliğindeki para cezasına karşı açılacak davalarda 5326 sayılı
Yasa hükümleri uyarınca sulh ceza mahkemesinin görevli olduğu, davanın
görev yönünden reddine karar verilerek, dosyanın görevli olduğu gerekçesi ile
Ankara Nöbetçi Sulh Ceza Mahkemesi'ne gönderilmesine karar verildiği,
Ankara 3. Sulh Ceza Mahkemesi'nin 19.6.2009 tarih ve 2009/1 Müteferrik
sayılı kararı ile 5326 sayılı Kanun’un 28/1-a maddesi gereğince dosyanın
kabahat fiilinin işlendiği yer mahkemesi olan Mahkemelerine gönderildiği,
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, 5728 sayılı Yasa ile 4915
sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun değiştirilmeden önceki halinin 29.
maddesinde, idari para cezalarına tebellüğ tarihinden itibaren 7 günlük
yasal süre içerisinde idare mahkemelerine itiraz edilebileceğinin, itirazın
idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmadığının ve bu konuda
idare mahkemelerince verilen kararların kesin olduğunun belirtildiği, yine
5728 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önce Kara Avcılığı Kanunu'nun 31.
maddesinde, bu Kanunda öngörülen suçlara ilişkin davaların acele işlerden
sayıldığı ve sulh ceza mahkemesinde görüleceğinin belirtildiği, suç
tarihinin 1.10.2005 tarihli tutanağa göre 2005 tarihi olduğu ve daha
önceden de adli yargı teşkilatında görevli Sulh Ceza Mahkemesi tarafından
görevsizlik kararı verildiği, idari yargı teşkilatında görevli İdare
Mahkemesince de görevsizlik kararı verildiği, adli ve idari yargıda çıkan
olumsuz görev uyuşmazlıklarına bakmakla görevli mahkemenin Uyuşmazlık
Mahkemesi olduğu ve Anayasa madde 158 uyarınca, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin
verdiği kararların kesin olduğunun belirtildiği ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 27. maddesinin 8. bendinde de, idari yaptırım kararının
verildiği işlem kapsamında hukuka aykırılık iddialarının bu işlemlerin
iptali ile birlikte idari yargı merciinde görüleceği öngörüldüğünden, 4915
sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 5728 sayılı Yasa ile değiştirildikten
sonraki halinde de açıkça idari para cezaları ile ilgili itirazları
incelemeye yetkili olarak sulh ceza mahkemesinin görevli olduğu
belirtilmediğinden, Mahkemelerinin görevsiz olduğu anlaşılmakla; 5271
sayılı CMK madde 3 uyarınca, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 26.12.2007 tarihli ve
2007/351 Esas ve 2007/395 Karar sayılı kararının kesin olduğu gerekçesiyle
Mahkemelerinin görevsizliğine, dosyanın resen görevli ve yetkili Ankara
İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Sulh Ceza Mahkemesi, görev uyuşmazlığının
giderilmesi istemiyle dosyayı üst yazıyla Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
göndermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde,
olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Çamlıdere Sulh Ceza Mahkemesi’nin 6.12.2005 gün ve
2005/52 D.İş E/K sayılı görevsizlik kararı ile Ankara 7. İdare
Mahkemesi’nin 21.2.2006 gün ve E:2006/184, K:2006/362 sayılı görevsizlik
kararı arasındaki görev uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle davacı
tarafından yapılan başvuru üzerine UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ; 26.12.2007 gün ve
E:2007/351, K:2007/395 sayılı kararı ile, İdare Mahkemesince sadece idari
para cezası yönünden karar verilmiş olması nedeniyle idari para cezası
yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğunu belirttikten sonra “…Davanın
çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 7. İdare
Mahkemesi’nin 21.2.2006 gün ve E:2006/184, K:2006/362 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA,…” karar vermiştir.
Bunun üzerine, İdare Mahkemesince, davacı hakkında
4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun muhtelif maddelerine göre Ankara
Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından 3.10.2005 karar tarihli ve
1 karar nolu işlemle verilen 1.320,00YTL'lik idari para cezasının iptalinin
istenildiği, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 26.12.2007 gün ve E:2007/351,
K:2007/395 sayılı kararıyla, davanın çözümünde idari yargının görevli
olduğuna, bu nedenle Mahkemelerinin 21.2.2006 gün ve E:2006/184, K:2006/362
sayılı "Görevsizlik" kararının kaldırılmasına kesin olarak karar
verilmiş ise de; 8.2.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 5728 sayılı
Yasa'nın 578. maddesi ile 4915 sayılı Yasa'nın 30. maddesinin değiştirilmiş
olması nedeniyle, görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olması, yargılamanın
her safhasında re'sen dikkate alınacak olması karşısında ve kararın
verileceği tarih itibariyle yargı makamlarınca uyulması zorunlu nitelikte
kurallar olması nedeniyle dava konusu uyuşmazlığın Mahkemelerince görev
yönünden irdelenmesinin gerektiği sonucuna varılarak, dava dosyası 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca incelenmiş ve
davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı verilmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev
konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir
yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen
bir genel hukuk ilkesidir.
Böylece, davanın açıldığı andaki kurallara göre
görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, ( davanın
açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen)
mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki
görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak
davalarda uygulanacağına dair geçiş hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Her ne kadar uyuşmazlık konusu idari para cezası
ile ilgili olarak daha önce adli ve idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığı konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce görevli yargı yerinin
tespiti yolunda verilmiş bir karar bulunmakta ise de; İdare Mahkemesi
kararında, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kararından sonra yürürlüğe giren 4915
sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda yapılan değişiklik sonucu görevsiz hale
gelindiği gerekçesine yer verildiğinden, bu gerekçe karşısında Sulh Ceza
Mahkemesinin başvurusunun incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki
“Adli, idari, askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş
görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan
veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren
merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler”
hükmüne göre, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik
kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar
ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar
ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar
verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi
gerekir.
Olayda, adli yargı yerince, görevsizlik kararı
kesinleştikten sonra görev uyuşmazlığının çözümü için üst yazıyla
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulduğu anlaşılmıştır.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de; davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Çamlıdere Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü
ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının
çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından, adli ve idari yargı
yerleri arasında idari para cezası yönünden oluşan görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nun 21 ve
24. maddelerine göre verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
1.7.2003 tarih ve 4915 sayılı Kara Avcılığı
Kanunu’nun 21. maddesinde, yasaklara uymama; 24. maddesinde, avlanma
esaslarına uymama ve belgesiz avlanma halinde verilecek cezalar
düzenlenmiş; maddelerde 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 507. ve 510.
maddeleri ile değişiklik yapılmış; 30. maddesinin ikinci fıkrasında ise,
verilen para cezalarının, 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre sahiplerine tebliğ edileceği, bu cezalara karşı, tebellüğ
tarihinden itibaren yedi gün içinde, idare mahkemesine itiraz
edilebileceği, itirazın idarece verilen cezanın yerine getirilmesini
durdurmayacağı, bu konuda idare mahkemelerince verilen kararların kesin
olduğu öngörülmüşken, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesi ile,
30. maddenin ikinci fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Olayda, para cezasının kaldırılması istemiyle dava
açılmış olup; 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda son haliyle idari para
cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu
Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda idari para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 19.
madde kapsamında görülen başvurusunun reddi ile verdiği görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Çamlıdere Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN REDDİ ile
verdiği 8.12.2009 gün ve D.İş:2009/22 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/51
KARAR NO : 2010/156
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesini İsteyen : E.
T.
Karşı Taraf :
Av. S.
B.
O L A Y : I)
SAMSUN
1. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ; 28.2.2006
gün ve E:2004/875, K:2006/144 sayı ile, katılanın Sedat Büyükterzi, sanığın
Engin Taşan olduğu; görev nedeni ile hakaret suçundan dolayı açılan davada;
sanığın atılı suçtan beraatine karar vermiştir.
2) SAMSUN 3. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ;
20.6.2007 gün ve D.No:2006/415, K:2007/364 sayı ile, katılanın Sedat
Büyükterzi, sanıkların Mustafa Necati Hocaoğlu ve Uğur Hocaoğlu olduğu;
kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçundan dolayı açılan
davada; sanıkların üzerlerine atılı suçtan ayrı ayrı beraatlerine karar
vermiştir.
3) SAMSUN 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
23.10.2007 gün ve E:2006/348, K:2007/446 sayı ile, Sedat Büyükterzi
tarafından Engin Taşan’a karşı açılan alacak davasında; davacının 2006/348
sayılı dosyasındaki talebinin kabulü ile 5,000,00 YTL’nin davalıdan
alınarak davacıya verilmesine, faiz isteminin reddine; birleşen Samsun 2.
Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 2007/630 Esas sayılı dosyasında davacı talebinin
2,625,40 YTL olarak kabulüne, azil tarihi olan 6.10.2004 tarihinden
itibaren işletilecek yasal faizi ile beraber davalıdan alınarak davacıya
verilmesine; ihtiyati tedbirin karar kesinleşinceye kadar devamına karar
vermiştir.
E. T., Uyuşmazlık Mahkemesi’ne hitaben verdiği
15.2.2010 günlü dilekçesinde, Samsun 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
23.10.2007 tarih ve 2006/348 Esas, 2007/446 Karar sayılı kesinleşen kararı
ile, Samsun 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 28.2.2006 tarih ve 2004/875 Esas,
2006/144 Karar sayılı kesinleşen kararı ve Samsun 3. Asliye Ceza
Mahkemesi’nin 20.6.2007 tarih ve 2006/415 Esas, 2007/364 Karar sayılı
kesinleşmeyen kararları arasında hüküm uyuşmazlığı bulunduğunu ileri
sürerek giderilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler:
Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin
KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla yapılan 5.7.2010 günlü
toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu
ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un “Mahkemenin görevi”
başlığını taşıyan 1. maddesinin birinci fıkrasında,
“Uyuşmazlık Mahkemesi; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş,
adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm
uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili ve bu kanunla kurulup görev
yapan bağımsız bir yüksek mahkemedir” denilmiş; 24. maddesinin birinci
fıkrasında(Değişik birinci fıkra:
21/1/1982 - 2592/7 md.) ise, 1 inci maddede gösterilen yargı
mercilerinden en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın kesin
olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,
taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden
hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan hallerde hüküm uyuşmazlığının
varlığının kabul edileceği belirtilmiştir.
Anılan hükme göre, hüküm
uyuşmazlığının varlığı için:
a) Uyuşmazlık yaratan hükümlerin, adli, idari veya
askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından verilmesi,
b) Konu, dava sebebi ve taraflardan en az birinin
aynı olması,
c) Her iki kararın da kesinleşmiş olması,
d) Kararlarda davanın esasının hükme bağlanması,
e) Kararlar arasındaki çelişki nedeniyle hakkın
yerine getirilmesinin olanaksız bulunması koşullarının birlikte
gerçekleşmesi aranmaktadır.
Engin Taşan, 15.2.2010 günlü dilekçesi ile, Samsun
2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 23.10.2007 tarih ve 2006/348 Esas, 2007/446
Karar sayılı kesinleşen, Samsun 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 28.2.2006
tarih ve 2004/875 Esas, 2006/144 Karar sayılı kesinleşen ve Samsun 3.
Asliye Ceza Mahkemesi’nin 20.6.2007 tarih ve 2006/415 Esas, 2007/364 Karar
sayılı kesinleşmeyen kararları arasında hüküm uyuşmazlığı bulunduğunu ileri
sürerek uyuşmazlığın giderilmesini istemiş ise de; sözü edilen kararların
tamamının aynı yargı düzeninde(adli yargı) yer alan mahkemelerce verilmiş
olması karşısında, 2247 sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen maddelerine
göre olayda hüküm uyuşmazlığının gerçekleştiğinden söz etmek mümkün
değildir.
Açıklanan nedenlerle, hüküm uyuşmazlığının varlığı
için 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
başvurunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN REDDİNE, 5.7.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/56
KARAR NO : 2010/157
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
İş mevzuatına tabi kapsam dışı personel olarak çalışmakta iken kurumun
özelleştirilmesi nedeniyle memur olarak ataması yapılan Davacının, maaş
nakil ilmühaberinin 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesine uygun düzenlenmemesi
sonucunda hak kaybına uğradığını ileri sürerek maaş nakil ilmühaberinin
yeniden düzenlenmesi ve maddi zararının faizi ile birlikte tazmin
edilmesine karar verilmesi istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. Ş.
Vekili :
Av. A. K.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon A.Ş. Genel Müdürlüğü
O L A Y : Davacı, Selçuklu Telekom Müdürlüğünde iş
mevzuatına tabi kapsam dışı personel olarak çalışmakta iken kurumun
özelleştirilmesi nedeniyle 16.2.2007 tarihinde Konya İl Sağlık Müdürlüğü
emrine memur olarak atanmıştır.
Davacı vekili, müvekkilinin nakil sırasında
bildirilen maaşının eksik hesaplandığı ileri sürerek, yapılan yanlışlığın
düzeltilmesi istemiyle yaptığı başvuru üzerine; Konya İl Telekom
Müdürlüğü'nün tesis ettiği 17.6.2008 tarih ve 8129 sayılı işlem ile, bu
işleme karşı yaptığı itirazın reddine ilişkin aynı Müdürlüğün 2.9.2008
tarih ve 10215 sayılı işleminin iptali ve yeni kurumu olan Konya il Sağlık
Müdürlüğünde göreve başladığı 16.2.2007 tarihinden itibaren maaşında
yapılan eksik ödemenin yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi
istemiyle 12.09.2008 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
KONYA 1. İDARE MAHKEMESİ: 11.11.2008 gün ve
E:2008/1201, K:2008/1533 sayı ile, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri,
İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanun'un "İdare Mahkemelerinin Görevleri" başlıklı 5.; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, "İdari Dava Türleri ve İdari
Yargı Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2.maddesinden bahisle; kural olarak
idari yargıda ancak devlet ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabildiği, idare aleyhine dava açılmayıp davalı mevkiinde özel hukuk
tüzel kişisinin bulunması durumunda, ortada idari yargı yetkisi kapsamında
açılmış bir idari davanın bulunduğundan söz edilemeyeceği; 1953 tarihli ve
6145 sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon
İşletmesinin kurulduğu, 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon
Kanunu'nun 10.06.1994 tarih ve 4000 sayılı Yasayla değiştirilen 1. maddesi
ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine ilişkin hizmetlerin, Posta
İşletmesi Genel Müdürlüğünce, telekomünikasyon hizmetlerin ise "Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi" tarafından yürütülecek şekilde
yeniden yapılandırıldığı; 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu'nun, 27.01.2000
tarih ve 4502 sayılı Yasa'nın 1.maddesi ile eklenip 12.05.2001 tarih ve
4673 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile değiştirilmiş 1. maddesinin dokuzuncu
fıkrasında; "Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir
anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, kamu iktisadi
teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan kamu
kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk Telekom'a
uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı sürece, Türkiye
Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı
Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve seferberlik
hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin özel
kanunların hükümleri saklıdır." hükmünün yer aldığı, 406 sayılı
Yasa'nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin ( c) bendinin birinci
alt bendinin birinci cümlesinde; Türk Telekomun, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev
sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürüteceği belirtildikten sonra,
anılan (c) bendinin birinci alt bendinde 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı
Yasa ile eklenen üçüncü cümlesinde; Türk Telekom'daki kamu payının %50'nin
altına düşmesi halinde, Türk Telekom'un tüm tekel haklarının 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olacağı hükmüne yer verildiği, 4502
sayılı Yasa'nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş.nin, 233
sayılı KHK.'nin ekindeki "B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)"
bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarıldığı; Türk Telekom
A.Ş.’nin; 4502 sayılı Yasa'nın, 29.01.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.01.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı dışında kalmış olmakla birlikte,
14.11.2005 tarihine kadar hisselerinin tamamı kamuya ait bulunan kendine
özgü statüye sahip olan kamu kuruluşu niteliğinde bulunduğu; ancak
özelleştirme kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı
Hazineye ait bulunan hisselerden %55'i, Bakanlar Kurulunun 25.7.2005 tarih
ve 2005/9146 sayılı "Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk
Telekom)'nin %55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai
Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı
uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.' ye satılmış bulunduğundan Türk Telekom A.Ş’nin kamu
kuruluşu niteliğinin bu tarih itibariyle son bulduğu; o halde; 14.11.2005
tarihi itibariyle kamu kurumu olmayan tamamen özel hukuk hükümlerine tabi
bir şirket olan Türk Telekom A.Ş.'nin anılan tarihten sonra tesis ettiği
işlemlerin idari işlem olarak görülmesi mümkün olmadığı gibi, davacının
kamu personeli olup olmamasının da söz konusu işleme idari nitelik
kazandırmayacağı; dava dosyasının incelenmesinden; Türk Telekom A.Ş.'de iş
mevzuatına tabi kapsam dışı personel olarak çalışmakta iken kurumun
özelleştirilmesi nedeniyle 16.02.2007 tarihinde Konya İl Sağlık Müdürlüğü
emrine memur olarak atanan davacının, nakil sırasında Konya il Telekom
Müdürlüğünce bildirilen maaşının eksik hesaplandığını ileri sürerek yapılan
yanlışlığın düzeltilmesi istemiyle yaptığı başvuru üzerine Konya il Telekom
Müdürlüğü'nce tesis olunan 17.06.2008 tarih ve 8129 sayılı işlem ile
davacının talebinin kısmen karşılandığı, bunun üzerine davacı tarafından,
yapılan düzeltmenin yetersiz ve yanlış olduğu ileri sürülerek anılan işleme
karşı itirazda bulunulduğu, bu itirazın Konya il Telekom Müdürlüğü'nün
02.09.2008 tarih ve 10215 sayılı işlemi ile reddi üzerine de bakılan
davanın açıldığının anlaşıldığı; bu durumda; davacı tarafından, nakil
sırasında Konya İl Telekom Müdürlüğünce bildirilen maaşının eksik
hesaplandığı ve bildirildiği ileri sürülerek, yapılan yanlışlığın
düzeltilmesi istemiyle yapılan başvurular üzerine tesis edilen dava konusu
işlemlerin, Türk Telekomdaki kamu hisselerinin %55'inin devrinden sonra
tesis edildiği anlaşıldığından, idari işlem olarak görülmesi mümkün olmayan
iş bu işlemlerin iptali istemiyle açılan bu davada idari yargı
mahkemelerinin değil adli yargı mahkemelerinin görevli bulunduğu
gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a.
maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar vermiş; temyiz
isteminde bulunan Davacı vekilinin istemi, Danıştay 5. Daire’sinin
26.6.2009 gün ve E:2009/1548, K: 2009/4073 sayılı kararı reddedilerek
kararın onanması suretiyle, Mahkeme kararı kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle
01.10.2009 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
KONYA 2. İŞ MAHKEMESİ: 18.01.2010 gün ve E:2009/282
sayı ile, davacı vekilinin, müvekkilinin 16/07/1992 yılından itibaren Türk
Telekom A. Ş. Konya il Müdürlüğünde tekniker kadrosunda kapsam dışı işçi
statüsünde çalışmakta iken, 2005 yılında askere gittiğini, asker dönüşü
ihtiyaç fazlası personel olarak Devlet personel Başkanlığına
bildirildiğini, istihdam fazlası personel olarak 16/02/2007 tarihinde
ilişiği kesilerek 657 sayılı yasaya tabi memur statüsünde Konya İl Sağlık
Müdürlüğünde göreve başladığını, maaş nakil ilmühaberinin eksik
hesaplanması nedeni ile maaşının az ödendiğini, İl Sağlık Müdürlüğünde
göreve başladığı 16/02/2007 tarihinden geçerli olmak üzere eksik ve yanlış
hesaplanan maaştaki ilmühaberinin düzeltilmesi ve aradaki farkın yasal
faizi ile birlikte davacıya ödenmesini talep etmiş olduğu; davalı Türk
Telekom A.Ş.nin henüz davaya cevap vermediği; davacının, davalı yanında
kapsam dışı işçi statüsünde çalışmakta iken 14/11/2005 tarihinde şirketin
hisselerinin satışı sonucunda 4046 sayılı kanunun Ek 22.maddesi uyarınca
başka kamu kurum ve kuruluşlarında nakil hakkını kullanarak 16/02/2007
tarihinde Konya İl Sağlık Müdürlüğünde 657 sayılı yasaya tabi memur olarak
çalışmaya başladığı; davacının, maaşındaki ilmühaberinin geldiği kurumca
eksik ve yanlış düzenlemesi nedeni ile eksik maaş aldığı iddiasıyla Konya
1. İdare Mahkemesine açtığı davada, Mahkemece Türk Telekomdaki Kamu
hisselerinin %55’inin devrinden sonra işlem tesis edildiği, bu nedenle
İdari Yargı Mahkemelerinin görevine girmediği nedeni ile görev yönünden
davanın reddine karar verildiği, temyizen inceleme sonucu kararın Danıştay
5. Dairesinin ilamı ile onandığı; davacının, dava açtığı sırada 657 sayılı
yasaya tabi memur statüsünde çalıştığı, çalıştığı kurum olan Konya İl
Sağlık Müdürlüğünce maaşının eksik ödendiğini iddia ettiği ve geçmişe
yönelik eksik ödenen aylıkların yasal faizi ile tahsilini talep ettiği,
davalı Türk Telekom A.Ş.nin, 14/11/2005 tarihinde özelleşerek kamu
hisselerinin azınlığa düştüğü, istihdam fazlası personelin diğer kamu
kurumlarına 4046 sayılı Yasa çerçevesinde dağıtıldığı; davalı Türk Telekom
A.Ş. tarafından yapılan işlemin idari nitelikte olmadığı doğru ise de,
memur statüsünde çalışan davacının aylığını eksik ödeyen kurumun işleminin
idari işlem niteliğinde olduğu, maaş nakil ilmühaberini düzenleme görevi
davalı şirkete ait ise de, maaş ödemede bulunacak olan dava dışı İl Sağlık
Müdürlüğünün bu ilmühaber ile bağlı olmadığı, denetleme görevinin
bulunduğu, aksi halde maaş nakil ilmühaberinin yanlış düzenlenmesi sonucu
il Sağlık Müdürlüğünce davacıya fazla maaş ödenmesi gerektiğinin kabulünün
gerektiği; davacının talebinin iki yönlü olduğu, eksik düzenlemenin, maaş
nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve eksik ödenen aylıkların tahsili olduğu;
maaş nakil ilmühaberini düzenlemek davalı şirkete ait ise de, eksik ödenen
maaşların tahsilinde muhatabın İl Sağlık Müdürlüğü olduğu, bu yönüyle idari
işlemin oluştuğu ve davanın İdare Mahkemelerinin görevine girdiği, maaş
nakil ilmühaberi denetleyecek, doğru bir şekilde maaş ödemesinde bulunacak
kurumun da yine İl Sağlık Müdürlüğü olduğu, burada hasımın, davacı
tarafından bu yönüyle de yanlış gösterildiği, yasal hasımın İl Sağlık
Müdürlüğü, giderek Sağlık Bakanlığı olmasının gerektiği, İdare Mahkemesinde
yasal hasım düzeltilerek davaya devam edilebileceği; belirtilen nedenlerle
açılan davanın idari yargı koluna girdiği, mahkemelerinin görevli olmadığı
gerekçesiyle; 2247 sayılı Kanunun 19. maddesi uyarınca görevli yargı
yerinin belirlenmesi için dava dosyalarını Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İş Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Türk Telekom A.Ş.'de iş mevzuatına
tabi kapsam dışı personel olarak çalışmakta iken kurumun özelleştirilmesi
nedeniyle 16.2.2007 tarihinde Konya İl Sağlık Müdürlüğü emrine memur olarak
atanan davacı tarafından, nakil sırasında bildirilen maaşının eksik
hesaplandığı ileri sürülerek yapılan yanlışlığın düzeltilmesi istemiyle
yaptığı başvuru üzerine Konya İl Telekom Müdürlüğü'nün tesis ettiği
17.6.2008 tarih ve 8129 sayılı işlem ile, bu işleme karşı yaptığı itirazın
reddine ilişkin aynı Müdürlüğün 2.9.2008 tarih ve 10215 sayılı işleminin
iptali ve yeni kurumu olan Konya il Sağlık Müdürlüğünde göreve başladığı
16.2.2007 tarihinden itibaren maaşında yapılan eksik ödemenin yasal
faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen
dokuzuncu fıkrada, “Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi
bir anonim şirkettir. Kamu İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve
faaliyetleri ile ilgili mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye
Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001
tarih ve 4673 sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu
Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil,
sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve
ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin
yarısından fazlası kamuda kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri
uygulanır. 16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu
düzeniyle sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon
hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek
29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa
ile değişik 2. maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci
cümlesinde, “Türk Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan
ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini,
31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel
olarak yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde,
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
“tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait
bulunan Türk Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak
kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden % 55’i,
Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli
Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin
durumu incelendiğinde:
Türk Telekom A.Ş.,4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000
tarih ve 23948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği
dikkate alındığında, 29.1.2000 tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı dışında kalmış ve anılan
KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle, Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulu’nun 22.1.1996 gün
ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme kapsamında bulunan kamu
iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu
yolundaki İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan 4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406
sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22. maddenin (a) bendinde, “a) Personelin
statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve
sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar
Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle
yürütülür. Bu personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak
üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların
dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına
göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından
tayin olunur” hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı
Yasalarla yapılan değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü:(Ek
ibare: 12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına
düşünceye kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda
Devlet memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görme şartları aranır.(Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406 sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca,
Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar
belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan
31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan
listede: merkez teşkilatı için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge
Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas
edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak
hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği”
adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı
kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve
sürekli görev yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda
Bakanlar Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un
yürürlüğe girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu
iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare
esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin
gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri
eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005
tarih ve 5398 sayılı Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen asli ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde Türk
Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için Devlet
Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah,
sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük
hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu
tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile
kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda, davalının hisse devir (14.11.2005)
tarihinde iş mevzuatına tabi Kapsam Dışı personel statüsünde çalışan,
14.4.2006 tarihinde 406 sayılı Kanun’un Ek 29 ve 4046 sayılı Kanun’un 22.
maddesi çerçevesinde başka kuruma nakli için Devlet Personel Başkanlığı’na
bildirilen ve 16.2.2007 tarihinde Konya İl Sağlık Müdürlüğü emrine memur
olarak atanan davacı; nakil sırasında bildirilen maaşının eksik
hesaplandığı ileri sürerek yapılan yanlışlığın düzeltilmesi istemiyle
yaptığı başvuru üzerine Konya İl Telekom Müdürlüğü'nün tesis ettiği
17.6.2008 tarih ve 8129 sayılı işlem ile, bu işleme karşı yaptığı itirazın
reddine ilişkin aynı Müdürlüğün 2.9.2008 tarih ve 10215 sayılı işleminin
iptali ve yeni kurumu olan Konya il Sağlık Müdürlüğünde göreve başladığı
16.02.2007 tarihinden geçerli olmak üzere, eksik ve yanlış hesaplanan maaş
nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve aradaki farkın yasal faizi ile birlikte
ödenmesi istemiyle dava açmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2.
maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu
öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar” idari dava türleri olarak sayılmış olup; kural olarak, idari
yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabilir.
İncelenen uyuşmazlıkta, davalının özel hukuk tüzel
kişisi olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari
dava bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
Buna göre, davalının hisse devir(14.11.2005)
tarihinde iş mevzuatına tabi Kapsam Dışı personel statüsünde çalışan, 406
sayılı Kanun’un Ek 29 ve 4046 sayılı Kanun’un 22. maddesi çerçevesinde
16.2.2007 tarihinde Konya İl Sağlık Müdürlüğü emrine memur olarak atanan
davacının, davalı tarafından maaş nakil ilmühaberinin 4046 sayılı Yasa’nın
22. maddesine uygun düzenlenmemesi sonucunda hak kaybına uğradığını ileri
sürerek maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi ve maddi zararının
faizi ile birlikte tazmin edilmesine karar verilmesi istemiyle açtığı
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İş Mahkemesinin başvurusunun
reddi gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Konya 2. İş Mahkemesi’nce 18.01.2010 gün ve E:2009/282
sayı ile yapılan BAŞVURUNUN REDDİNE 05.07.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/62
KARAR NO : 2010/160
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına
karşı yapılan itirazın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Mars Sinema Turizm ve Sportif Tesisleri İşl. A.Ş.
Vekili :
Av. B. T.
Davalı :
Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı (Bakırköy Sigorta Müdürlüğü)
O L A Y :
Sigortalı işe giriş bildirgesinin yasal süre içersinde Kuruma verilmemesi nedeniyle
davacı adına 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140. maddesine göre
idari para cezası verilmiş, yapılan itiraz komisyon kararı ile
reddedilmiştir.
Davacı, söz konusu para cezasının iptali istemiyle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL BÖLGE İDARE MAHKEMESİ;
2.11.2006 gün ve E:2005/7091, K:2006/4661 sayı ile, İstanbul 1. İdare
Mahkemesi’nce davanın esası hakkında verilen kararın bozulmasına, 506
sayılı Kanunun 5454 sayılı Kanunla değişik 140. maddesinde, idari para
cezalarına karşı Sulh Ceza Mahkemelerinde dava açılacağı hükme
bağlandığından, 506 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezasının
iptali istemiyle açılan bu davanın görüm ve çözüm görevinin adli yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş,
verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, aynı istemle adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
BAKIRKÖY 4. SULH CEZA MAHKEMESİ ; 1.6.2007 gün ve
D. İş E: 2006/286, D. İş K: 2007/995 sayı ile, 5655 sayılı Yasa’nın 2. maddesi ile yapılan düzenleme
karşısında davanın görüm ve çözüm görevinin idari yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı vekilinin talebi
üzerine dava dosyası, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un
15. maddesi uyarınca ortaya çıkan görev uyuşmazlığının çözümü için
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Muhittin KARATOPRAK’ın
katılımlarıyla yapılan 05.07.2010 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdari ve adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen biçimde oluşan olumsuz görev
uyuşmazlığında, aynı Yasa’nın 15. maddesi uyarınca Mahkememize gönderilen
dava dosyasında, usule ilişkin işlemlerde bir eksiklik bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Hakim-Raportör G. Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 506 sayılı Yasa’nın 140. maddesi uyarınca
verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
17.7.1964 tarih ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu’nun daha sonra değişikliğe uğrayan 29.7.2003 tarih ve 4958 sayılı
Kanun ile değişik 140. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanunun sayılan
maddelerinde öngörülen yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında asgari
ücrete göre belirlenen oranlarda idari para cezası verileceği bent’ler
halinde kurala bağlanmıştır. Aynı maddenin 4. fıkrası, 20.5.2007 tarihinde
yürürlüğe giren 9.5.2007 gün ve 5655 sayılı Kanun’un 2. maddesiyle
değiştirilerek, “İdarî para cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk
eder ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı
süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi
durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ
tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine
başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî
para cezası kesinleşir. Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini
durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenmeyen
idarî para cezaları, bu Kanunun 80 inci maddesi hükmü gereğince
hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir.
İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz ve yargı yoluna başvurulmaksızın
tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenmesi halinde, bunun dörtte
üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, idarî para cezalarına karşı Kuruma itiraz
etme veya yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez. Ancak, Kurumca itirazın
reddedilmesi veya mahkemece Kurum lehine karar verilmesi halinde, daha önce
tahsil edilmemiş olan dörtte birlik ceza tutarı, 80 inci madde hükmü de
dikkate alınarak tahsil edilir” şeklinde yeniden düzenlenmiş iken, 506
sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen maddeleri 1.10.2008 tarihinde
yürürlüğe giren 31.05.2006 gün ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu’nun 106. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
5510 sayılı Kanun’un 102. maddesinde,
“…İdarî para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır
veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur.
Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden
itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre
içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari para cezası kesinleşir.
İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz
edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde peşin ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir.
Peşin ödeme idari para cezasına karşı yargı yoluna başvurma hakkını
etkilemez. Ancak Kurumca veya mahkemece Kurum lehine karar verilmesi
halinde, daha önce tahsil edilmemiş olan dörttebirlik ceza tutarı, 89 uncu
maddenin ikinci fıkrası hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir.
Mahkemeye başvurulması idari para
cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince
hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir…”
hükmü yer almıştır.
1.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren 30.3.2005 tarih
ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006
günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır." denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Bu duruma göre, incelenen uyuşmazlıkta, dava konusu
edilen idari para cezasına ilişkin yasa kuralı değiştirilmiş ve yeni
düzenleme 1.10.2008 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olduğuna göre, görev
kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk ilkesi karşısında,
506 sayılı Yasa’nın 140. maddesine göre verilen idari para cezasına karşı
yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu
kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesinin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İstanbul Bölge İdare
Mahkemesi’nce verilen 2.11.2006 gün ve E:2005/7091,
K:2006/4661 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 05.07.2010
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/96
KARAR NO : 2010/169
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
5539 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun
uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan
davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ç. G.
Vekili :
Av. B. K.
Davalı :
Karayolları Genel Müdürlüğü
O L A Y : Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
Karayolları Genel Müdürlüğü 17. Bölge Müdürlüğü-’nün 16.3.2006 gün ve 0006733
sayılı işlemi ile, 35 AH 4606 plakalı aracın otoyol ve Boğaziçi
köprülerinden ücret ödemeden geçiş yaptığının tespit edildiğinden bahisle
5228 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca cezalı geçiş ücretinin ödenmesi
istenilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
SARIYER SULH CEZA
MAHKEMESİ;
17.1.2007 gün ve E:2007/140 D.İş, Müt. K:2007/155 sayı ile, İstanbul 2.
Sulh Ceza Mahkemesi'nin 16.10.2006 tarih ve 2006/114 D.İş ve 2006/2422 Müt
sayılı kararı ile yetkisizlik kararı verilerek dosyanın Mahkemelerine
gönderildiği, itiraz eden Çiğdem Gündemir'e verilen idari para cezasının
Karayolları Genel Müdürlüğü 17. Bölge Müdürlüğü tarafından 5228 sayılı
Yasa’nın 50. maddesi ile değişik 5539 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü
Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 21/1 maddesi uyarınca verildiği,
aynı Kanunun 21/5. maddesi uyarınca bu para cezalarına yapılan itirazın
tebliği izleyen günden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesi nezdinde
cezayı veren idare aleyhine dava açılabileceğinin düzenlendiği gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 8. İDARE
MAHKEMESİ;
30.4.2008 gün ve E:2007/1814, K:2008/879 sayı ile, davanın, davacının
aracının otoyol ve Boğaziçi köprülerinden ücret ödemeden geçiş yaptığı
ileri sürülerek 1.331,00YTL idari para cezası verilmesine ilişkin 16.3.2006
tarih ve 773 sayılı işlemin iptali istemiyle açıldığı, 1.6.2005 tarihinde
yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif maddelerinden
söz ederek, 5539 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanun'un 8.2.2008 tarihine kadar yürürlükte bulunan 21.
maddesinde, "Para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren yedi gün
içerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir" kuralına yer
verildiği, ancak, 8.2.2008 gün ve 26781 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan
5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve
Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 578. maddesiyle
5539 sayılı Kanun'un 21. maddesinin değiştirildiği ve maddenin yeni halinde
5539 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezası kararlarına karşı
idare mahkemelerine başvurulabileceği yolunda bir hükme yer verilmediği, bu
durumda, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinde 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik sonrasında, Kabahatler Kanunu'nun
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde tüm idari yaptırım kararları
açısından uygulanmasının öngörülmesi; 5539 sayılı Karayolları Genel
Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un, bu Kanun uyarınca
verilecek idari para cezalarına karşı açılacak davalarda idare
mahkemelerinin görevli olduğunu hükme bağlayan 21. maddesinin, 8.2.2008
tarihinde yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanun ile değiştirilmesi; bu
bağlamda, 8.2.2008 tarihi itibariyle 5539 sayılı Kanun uyarınca verilen
idari para cezası kararlarına karşı başvurulacak kanun yolu bakımından,
kanunlarda aksi yönde bir hükmün var olmaması nedeniyle 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun kanun yoluna ilişkin hükümlerinin uygulanması
gerekeceği hususları birlikte değerlendirildiğinde; 8.2.2008 gün ve 26781
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5728 sayılı Kanun'la yapılan yasal
değişiklik sonrasında, 5539 sayılı Kanun gereğince verilen idari para
cezası kararına karşı açılan iş bu davanın idari yargı mercilerinin görev
alanına girmediği sonucuna ulaşıldığı, Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarında da
vurgulandığı üzere, "yeni bir yasayla kabul edilen görev kuralları
geçmişe de etkili olacağından" ve "davanın açıldığı andaki
kurallara göre görevli olan mahkeme yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş
ise, mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceğinden"; 23.1.2008
gün ve 5728 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik sonrasında adli yargı
mercilerinin görev alanına giren iş bu davanın Mahkemelerince görüm ve
çözümüne olanak bulunmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, karara yapılan itirazın reddi suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca
yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece adli yargı dosyası ile birlikte Mahkememize gönderildiği ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 5539 sayılı Kanun’un 21. maddesine (5228
sayılı Kanun’un 50. maddesi) göre verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır.
11.2.1950 tarih ve 5539
sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un
21. maddesinde(Mülga: 25/2/1952 -
5889/8 md.;Yeniden düzenleme: 16/7/2004-5228/50 md.), “Karayolları
Genel Müdürlüğü işletiminde olan erişme kontrollü karayolları için belirlenen
geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahipleri adına
Karayolları Genel Müdürlüğünce geçiş ücretinin on katı idarî para cezası
kesilir.
Geçiş ücreti ve kesilen
idarî para cezası, ilgilisine posta yoluyla tebliğ edilerek tebliğ
tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi için süre verilir. Süresinde
ödenmeyen tutarlar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. İlgilisine tebliğ edilemeyen
alacaklar Maliye Bakanlığına bağlı vergi dairelerinde ilân asmaya mahsus
yerde otuz gün süreyle ilân edilir, ilân süresinin son günü tebligat
yapılmış sayılır. Bu madde hükmüne göre tahsil edilen tutarlar bütçe geliri
olarak kaydedilir.
Bu madde uyarınca ödenmesi gereken ücret ve para
cezaları ödenmeden araçların fenni muayeneleri ile satış ve devirleri
yapılamaz.
Bu madde kapsamındaki alacakların PTT İdaresince
tahsiline Maliye Bakanlığınca izin verildiği takdirde bu alacaklar hakkında
da 5584 sayılı Posta Kanununun mükerrer 66 ncı maddesi hükümleri uygulanır.
Bu maddenin ikinci fıkrasına göre yapılan tebligat
üzerine tebliği izleyen günden başlamak üzere yedi gün içinde idare
mahkemesi nezdinde cezayı kesen idare aleyhine dava açılabilir. Dava
açılması söz konusu alacakların tahsil işlemlerini durdurmaz” hükmüne yer
verilmiş iken; 5539 sayılı Kanun’un 21. maddesi, 23.1.2008 gün ve 5728
sayılı Kanun’un 578. maddesi ile değiştirilerek, (Mülga: 25/2/1952 - 5889/8 md.;Yeniden düzenleme: 16/7/2004-5228/50
md.) “(Değişik birinci fıkra: 23/1/2008-5728/126 md.) Karayolları Genel Müdürlüğü
işletiminde olan erişme kontrollü karayolları için belirlenen geçiş
ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine
Karayolları Genel Müdürlüğünce geçiş ücretinin on katı kadar idarî para
cezası verilir.
(Mülga ikinci fıkra:
23/1/2008-5728/578 md.)
Bu madde uyarınca ödenmesi gereken ücret ve para
cezaları ödenmeden araçların fenni muayeneleri ile satış ve devirleri
yapılamaz.
Bu madde kapsamındaki alacakların PTT İdaresince
tahsiline Maliye Bakanlığınca izin verildiği takdirde bu alacaklar hakkında
da 5584 sayılı Posta Kanununun mükerrer 66 ncı maddesi hükümleri uygulanır.
(Mülga beşinci fıkra:
23/1/2008-5728/578 md.)” denilmiş; 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
5539 sayılı Yasa’da son haliyle, idari para
cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli
hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna
göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 5539 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun’un 21. maddesine göre verilen cezalara itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa
hükümleri dikkate alınacağından, açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan
Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Sarıyer Sulh Ceza Mahkemesi’nin 17.1.2007 gün ve
E:2007/140 D.İş, Müt. K:2007/155 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/103
KARAR NO : 2010/171
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına
karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1-E. Y.
2-A.
G.
3-A.
R. T.
4-N.
K.
5-O.
T. G.
6-A.
N. K.
7-V.
B. Ç.
Vekili :
Av. R. B.
Davalı :
Kadıköy Kaymakamlığı
O L A Y : Kadıköy Kaymakamlığı Yazı İşleri
Müdürlüğü (AB ve Hukuk Birimi)’nin 20.1.2006 gün ve 4 sayılı, 2860 sayılı
Yardım Toplama Kanunu hakkında verilen idari para cezası kararı ile, 2860
sayılı Kanun’a muhalefet(izinsiz yardım toplama) nedeniyle davacılara idari
para cezası verilmiştir.
Davacılar vekili, para cezalarının
kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 1. İDARE
MAHKEMESİ; 15.3.2006
gün ve E:2006/779, K:2006/465 sayı ile, Vakıflar Yönetim Kurulu başkan ve
üyeleri olan davacılara 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu’na muhalefet nedeniyle
verilen idari para cezasına ilişkin 20.1.2006 tarih ve 4 sayılı Kaymakamlık
işleminin iptalinin istenildiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun muhtelif
maddelerinden söz ederek, kabahat nedeniyle kendi kanununda idari bir
yaptırım öngörülmüş ise bu yaptırımlara karşı sulh ceza mahkemesine itiraz
edilebileceğinin anlaşıldığı, buna göre idari para cezalarının da idari bir
yaptırım türü olarak kabul edilmesi ve bu cezalara karşı yapılacak
itirazların Kabahatler Kanunu uyarınca sulh ceza mahkemesince çözümlenmesi
gerektiği, olayda, davacıya 2860 sayılı Kanun’a aykırılık nedeniyle idari
para cezası verildiği görülmüş olup, kabahat niteliğindeki bu fiil
nedeniyle verilen para cezasının Kabahatler Kanunu’nun 17. maddesi
kapsamında bir yaptırım olduğu, bu itibarla söz konusu cezaya yönelik
itirazın adli yargı yerince çözümlenmesi gerekeceği sonucuna varıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
Davacılar vekili, bu kez, söz konusu idari
para cezalarına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
KADIKÖY 2. SULH
CEZA MAHKEMESİ;
2.4.2007 gün ve E:2006/410, K:2007/366 sayı ile, itiraz edenler tarafından
Mahkemelerine verilen 2.5.2006 havale tarihli itiraz dilekçesinde, itiraz
edenlerin 2860 sayılı Yardım Toplama Yasası’na aykırı olarak yardım
topladıkları gerekçesiyle Kadıköy Kaymakamlığı’nın 3.1.2006 tarih ve 4 nolu
kararları ile her bir itiraz edenden 871,64 YTL idari para cezası
alınmasına karar verildiğini, kararın iptali için İstanbul İdare
Mahkemesine başvurduklarını, ancak, İstanbul 1. İdare Mahkemesi’nin
15.3.2006 tarih ve 2006/779-465 sayılı kararları ile itirazın görev
yönünden reddedildiğini, itirazı inceleme yerinin adli yargı yeri olarak
belirtildiğini, bu nedenle sulh ceza mahkemesine dava açma zorunluluğu
doğduğunu, gerekli yargılama yapılarak her bir itiraz eden bakımından
verilen idari para cezalarının hukuka aykırılığı nedeni ile kaldırılmasına
karar verilmesinin istenildiğini, Mahkemelerine dava açılmasının yasal
dayanağını oluşturan 5326 sayılı Kabahatler Yasası’nın 3. maddesinin
Anayasa Mahkemesi’nce iptal edildiği ve maddenin 5560 sayılı Yasa’nın 31.
maddesi ile yeniden düzenlenerek 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe girdiği,
yapılan yeni düzenlemeye göre 5326 sayılı Yasa’nın idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağının belirtildiği, itiraza konu idari
yaptırım kararının 2860 sayılı Yardım Toplama Yasası ve Yönetmeliği
uyarınca verildiği, 2860 sayılı Yasa’nın 4854 sayılı Yasa ile değişik 29.
maddesine göre bu Yasa uyarınca verilen idari para cezalarına tebliğ
tarihinden itibaren 7 gün içerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceğinin belirtildiği, bu durum karşısında 19.12.2006 tarihinde
yapılan yeni yasal düzenleme ile konuya ilişkin yargılama görevinin idari
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar
kesinleşmiştir.
Davacılar vekili, bu kez, aynı istemle
ikinci kez idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davanın incelenmeksizin
reddine ilişkin kararının İstanbul Bölge İdare Mahkemesince bozulması
üzerine İSTANBUL 1. İDARE MAHKEMESİ; 16.4.2009 gün ve E:2009/547, K:2009/601
sayı ile, İstanbul 1. İdare Mahkemesi Hakimliği’nce verilen 20.6.2008
tarih, E:2008/963, K:2008/1059 sayılı kararın İstanbul Bölge İdare
Mahkemesi’nin 14.1.2009 tarih, E:2008/14475, K:2009/283 sayılı kararıyla
bozulması üzerine bozma kararına uyulduğu, davanın, davacılara 2860 sayılı
Yardım Toplama Kanunu’na muhalefet ettikleri gerekçesiyle 6.101,48 TL para
cezası verilmesine ilişkin 20.1.2006 tarih ve 4 sayılı işlemin iptali
istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif
maddelerinden söz ederek, görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar açısından bir müktesep hak doğmayacağı, bu nedenle
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının geçmişe de etkili
olacağının bilinen bir genel hukuk ilkesi olduğu, davanın açıldığı andaki
kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş
ise, mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği, bu durumda, dava
konusu idari para cezasının dayanağı olan 2860 sayılı Yardım Toplama
Kanunu'nun bu Kanuna istinaden verilen kabahat niteliğindeki yaptırımlara
karşı kanun yolu öngören ve idare mahkemesini görevli kılan 29. maddesinde
göreve ilişkin kuralın 8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun'un 406. maddesiyle madde metninden çıkartılması neticesinde,
mevcut yargılama aşamasında Kabahatler Kanunu kapsamına giren idari para
cezası verilmesine dair uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli yargı
mercilerinin görev alanında bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar, karara yapılan itirazın reddi suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece adli yargı dosyası ile birlikte Mahkememize gönderildiği ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 2860 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
23.6.1983 gün ve 2860 sayılı Yardım Toplama
Kanunu’nun “Cezalar” başlıklı 29. maddesinde, “Bu Kanunun
hükümlerine aykırı olarak izinsiz yardım toplayanlar, altıyüzonmilyon lira
idarî para cezasıyla cezalandırılırlar. İzin verilen yer dışında yardım
toplayanlar ise, dörtyüzotuzbeşmilyon lira idarî para cezasıyla
cezalandırılırlar.
(İkinci fıkra Mülga:
29/5/1986 - 3294/10 md.)
Bu Kanunun diğer hükümlerine aykırı davranışta
bulunanlara eylemleri ayrı bir suç oluşturmadığı takdirde
yüzyetmişbeşmilyon lira idarî para cezası verilir.
(Ek: 24/4/2003-4854/3
md.) Bu maddede yazılı olan para
cezaları o yerin en büyük mülkî amiri tarafından verilir. Verilen kararlar
ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç
yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz,
idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz üzerine
verilen karar kesindir. İtiraz, zaruret görülmeyen hâllerde evrak üzerinde
inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. Bu Kanuna göre verilen
idarî para cezaları 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Âmme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur.
(Ek: 24/4/2003-4854/3
md.) Yukarıdaki fıkralara aykırı
davranış sonucu izinsiz toplanan mal ve paralara idarece verilen cezalar
kesinleşinceye kadar elkonulur. Para cezasının kesinleşmesinden sonra
elkonulan mal ve paraların müsaderesine sulh ceza mahkemesince karar
verilir” hükmü yer almış iken; bu madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı
Kanun’un 407. maddesiyle,
“Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak
izinsiz yardım toplayanlara yediyüz Türk Lirası idarî para cezası verilir.
İzin verilen yer dışında yardım toplayanlara beşyüz Türk Lirası idarî para
cezası verilir.
Bu Kanunun diğer hükümlerine aykırı
davranışta bulunanlara, fiilleri suç oluşturmadığı takdirde, ikiyüz Türk
Lirası idarî para cezası verilir.
Bu maddede yazılı olan idarî
yaptırımlara karar vermeye mahallî mülkî amir yetkilidir.
Yukarıdaki fıkralara aykırı davranış sonucu izinsiz
toplanan mal ve paralara elkonularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine
karar verilir” şeklinde değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri
8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Olayda, para cezasının kaldırılması istemiyle dava
açılmış olup; 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu’nda yapılan değişiklikle
idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmemiştir.
Öte yandan; Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu
Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin
kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu’nda idari para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Kadıköy 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2.4.2007 gün ve
E:2006/410, K:2007/366 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/126
KARAR NO : 2010/173
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
T. K.
Vekili :
Av. G. Ö.
Davalılar :
1- TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. Ü. C.
2- Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekilleri :
Av. N. D. – Av. Ş. K.
3- A. K.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde, 1.1.1944
doğum tarihli davacı T. K.’ın; yaş engeli nedeniyle 1950 doğum tarihli
kardeşi A. K.'ın kimliğini kullanarak davalı işveren DDY Genel Müdürlüğü
işyerinde, SGK Başkanlığı’nın 4/c statülü üyesi olarak 1.12.1975 tarihinde
işe başladığını, bu güne kadarda aralıksız çalıştığını, davacının kardeşi
A. K.’ın ise; SGK Başkanlığı’ndan 4/a statüsünde gerçek çalışmaları
nedeniyle yaşlılık aylığı aldığını, yukarıda belirtilen çalışmaların bu
davalıya ait olmadığını, yine davacı T. K.’ın; gerçek kimliği ile davalı
SGK’nun 4/a statüsünde en son 1973 yılında kısmen çalıştığını, bu tarihten
sonra başkaca bu statüde çalışmadığını, özetle; davalı A. K. adına kayıtlı
davalı işverene bağlı ve diğer davalı SGK Başkanlığı’nın 4/c statüsünde
1.12.1975 başlangıç tarihinden bugüne kadar ki ve halende devam etmekte
olan çalışmaların davacı T. K.'a aidiyetine, SGK’nun 4/a statüsündeki
çalışmaları ile birleştirilmesine karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek
davalı A. K. adına kayıtlı, diğer davalı işveren DDY Genel Müdürlüğü işyerinde
öbür davalı SGK Başkanlığı’nın 4/c statüsünde 1.12.1975 işe başlangıç
tarihinden bu güne kadar aralıksız ve halen de devam eden çalışmaların
davacı T. K.'a aidiyetine, SGK’nun 4/a statüsündeki çalışmaları ile
birleştirilmesine, davalı işverence, diğer davalı A. K. adına tahakkuk
edecek ücret ve hakların gerçek sahibi davacı T. K.'a ödenmesi ve ifası
yolunda yargılama sonucuna kadar ihtiyati tedbir vaz'ına karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
İZMİR 8. İŞ MAHKEMESİ; 5.8.2009 gün ve
E:2009/162, K:2009/395 sayı ile, davacı vekilinin Mahkemelerine ibraz etmiş
olduğu dava dilekçesinde özetle; 1.1.1944 doğum tarihli davacı T. K.'ın yaş
engeli nedeniyle 1950 doğumlu kardeşi A. K.'ın kimliğini kullanarak davalı
işveren DDY Genel Müdürlüğü’nde SGK Başkanlığı’nın 4/c statülü üyesi olarak
1.12.1975 tarihinde işe başlayıp bugüne kadar aralıksız çalıştığını,
davacının kardeşi A. K.'ın ise 4/a statüsünde gerçek çalışmaları nedeniyle
yaşlılık aylığı almakta olup, belirtilen çalışmaların kesinlikle bu
davalıya ait olmadığını beyanla davalı A. K. adına kayıtlı diğer davalı
işveren DDY Genel Müdürlüğü işyerinde 4/c statüsünde 1.12.1975 işe
başlangıç tarihinden bugüne kadar aralıksız ve halen devam eden
çalışmaların davacı T. K.'a aidiyetine karar verilmesini talep ve dava
ettiği, davalı TCDD vekilinin Mahkemelerine sunduğu cevap dilekçesinde
özetle, davacının sözleşmeli memur statüsünde çalışmakta olup, Mahkemenin
görev alanına girmediğini, görevsizlik sebebiyle davanın reddine karar
verilmesini talep ettiği, davalı SGK vekilinin duruşmadaki beyanında
davanın reddine karar verilmesini talep ettiği, davalı A. K.’ın duruşmadaki
beyanında açılan davanın doğru olduğunu, açılan davayı kabul ettiğini beyan
ettiği, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesine göre, iş
mahkemelerinin, İş Kanunu’na göre işçi sayılan kimselerle işveren veya
işveren vekilleri arasındaki iş akdinden veya İş Kanununa dayanan her türlü
hak ve iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözüm yeri olduğu, dava
dilekçesindeki açıklamalar ile celp edilen işyeri şahsi sicil dosyası
kapsamına göre uyuşmazlık konusu dönemdeki
çalışmaların 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi sözleşmeli memur
statüsünde geçtiği ve 503761800 emekli sicil numarası adı altında sürmekte
olduğu, bu konuda taraflar arasında herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı,
uyuşmazlık konusu dönemdeki çalışmaların statü hukukuna tabi olduğu,
davacı; yaş engeli sebebiyle kardeşi A.'ın kimliğini kullanarak davalı
işyerinde 1.12.1975 tarihinde 503761800 emekli sicil numarası ile çalışmaya
başladığını, bu çalışmanın halen devam ettiğini, ayrıca kendi adına SSK’lı
çalışmalarının olup, kardeşi A. adına görünen çalışmaların kendi adına
aidiyetinin tespiti ile SSK’lı çalışmalarının birleştirilmesini talep
ettiği, davacının SSK'lı çalışmalarının uyuşmazlık konusu çalışmadan önce
gerçekleştiği ve bu çalışmaların davacıya ait olduğu yolunda da herhangi
bir uyuşmazlık bulunmadığı, yukarıda izah edildiği üzere davacının Emekli
Sandığına tabi olarak geçen çalışmalarının kendi adına olduğunun tespitini
talep edip, bu çalışmaların 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre
sözleşmeli memur statüsünde geçmesi göz önüne alındığında, 506 sayılı
Yasa’nın 2, 3, 79 maddeleri gereğince sözleşmeli personelin hizmet akdi ile
çalışan İş Kanununa tabi işçi olmadığı (aynı yönde Hukuk Genel Kurulu'nun
1.3.1993 tarih ve 1992/7647 E, 1993/2999 K sayılı kararı) taraflar arasında
işçi-işveren ilişkisinin bulunmadığı, uyuşmazlığın 506 sayılı Yasa yada İş
Kanunu’ndan kaynaklanmayıp, davanın iş mahkemesinde görülme olasılığının
bulunmadığı, görevin kamu düzeninden olduğu ve talep hakkında İzmir İdare
Mahkemelerinin yetkili bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ’nin 3.11.2009 gün ve E:2009/13774,
K:2009/16740 sayılı kararı ile onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, davalı A. K. adına
kayıtlı, diğer davalı işveren DDY Genel Müdürlüğü işyerinde diğer davalı
SGK Başkanlığı’nın 4/c statüsünde 1.12.1975 işe başlangıç tarihinden bu
güne kadar aralıksız ve halen de devam eden çalışmaların davacı T. K.'a
aidiyetine, SGK’nun 4/a statüsündeki çalışmaları ile birleştirilmesine
karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İZMİR 4. İDARE
MAHKEMESİ;
15.1.2010 gün ve E:2009/1898, K:2010/7 sayı ile, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Yasası'nın 2. maddesinin 1. fıkrasında, idari dava
türlerinin sayıldığı, 4577 sayılı Yasa’yla yeniden düzenlenen (a) bendinde,
"İdari işlemler hakkında yetki, sekil, sebep, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için
menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları”nın da bu dava
türleri arasında yer aldığı, aynı Kanunun 14. maddesinin 3. fıkrasının (d)
bendinde, dilekçeler üzerinde ilk inceleme yapılırken dava konusu işlemin
"idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup
olmadığı" yönünden de inceleneceği, 15. maddesinde ise; dava konusu
yapılan işlemin idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken işlem
olmadığının anlaşılması halinde davanın reddedileceği kuralına yer
verildiği, bu hükümlerden de anlaşılacağı üzerine ilgililerin iptal davası
açabilmeleri için öncelikle ortada idari davaya konu olabilecek idari
makamlarca tesis olunmuş bir işlem olması ve böyle bir işlemin kesin ve
yürütülür nitelikte bulunması gerektiği, idari davaya konu olabilecek idari
işlemlerin, idare tarafından bir kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla kamu
gücü kullanılarak, tek yanlı iradeyle tesis edilen kesin ve yürütülmesi
zorunlu işlemler olduğu, bir idari işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu
sayılabilmesi için ise, idari işlemin gerekli tüm prosedürü tamamlamış
olması ve başkaca bir idari makamın onay ve iznine tabi olmaksızın hukuk
düzeninde değişiklik yapabilmesi yani idare edilenlerin hukukunu etkileyebilmesi
gerektiği, dava dilekçesi ve eklerinin incelenmesinden, davacının 1950
doğumlu kardeşi A. K.'ın kimliğini kullanarak 5021895 işyeri, 503761800
emekli sicil numarası ile Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü’nde 1.12.1975
tarihinde sözleşmeli geçici personel olarak göreve başladığı, halende bu
görevi sürdürdüğü, anılan çalışmaların kendisine ait olduğunun tespiti ile
en son 1973 yılında kendi kimliği ve 5501004144472 sicil numarası ile
Devlet memuru olarak çalıştığı sürelerinde diğer çalışmaları ile birleştirilmesi
istemiyle İş Mahkemesinde dava açtığı, İzmir 8. İş Mahkemesi’nce verilen
5.8.2009 tarih ve E:2009/162, K:2009/395 sayılı "görev ret"
kararının Yargıtay tarafından onanması üzerine anılan istemle bakılmakta
olan davanın açıldığının anlaşıldığı, yukarıda değinildiği gibi, idari
yargı yerlerinde ancak kişilerin hukuksal durumunu değiştirecek nitelikte
kesin ve yürütülmesi zorunlu, icrai nitelikteki idari işlemlerin iptali
istemiyle dava açılmasının mümkün olduğu, mevzuatta tespit davası niteliğinde
bir dava türüne yer verilmediği, diğer yandan, 2577 sayılı Yasa’nın 2.
maddesinin 2. fıkrasında, idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin
hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin
yerindelik denetimi yapamayacakları, yürütme görevinin kanunlarda
gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak
idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak
biçimde karar veremeyeceğinin kurala bağlandığı, bakılan davada, davacı tarafından
2577 sayılı Yasa’nın 10. maddesi uyarınca idareye yapılmış bir başvuru ve
bu başvuru üzerine idarece veya idarelerce tesis edilmiş herhangi bir işlem
bulunmaksızın çalışmalarının kendisine ait olduğu ve birleştirilmesine
karar verilmesi istemiyle idarenin yerine geçerek idari işlem niteliğinde
karar verilmesi istenilmekte ise de herhangi bir işlemin iptali
istenilmeksizin bu istemin idari yargı yerinde incelenme olanağı
bulunmadığı gerekçesiyle davanın incelemeksizin reddine karar vermiş; bu
karar, temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN, Habibe ÜNAL,
Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247
sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre:
2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun
ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az
ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz
görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi
istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili
makamlarca ileri sürülebilir” denilmiş; aynı Yasanın 27. maddesinde ise,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine
uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği
belirtilmiştir.
Davacı vekili tarafından adli ve idari yargı
kararları arasında olumsuz görev uyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülerek
uyuşmazlığın giderilmesi istemiyle başvuruda bulunulmuş ise de; İdare
Mahkemesi’nce, “…Bakılan davada, davacı tarafından 2577 sayılı Yasanın 10.
maddesi uyarınca idareye yapılmış bir başvuru ve bu başvuru üzerine idarece
veya idarelerce tesis edilmiş herhangi bir işlem bulunmaksızın
çalışmalarının kendisine ait olduğu ve birleştirilmesine karar verilmesi
istemiyle idarenin yerine geçerek idari işlem niteliğinde karar verilmesi
istenilmekte ise de herhangi bir işlemin iptali istenilmeksizin bu istemin
idari yargı yerinde incelenme olanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle,
davanın incelemeksizin reddine,…” karar verildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, olumsuz görev uyuşmazlığına konu edilen
kararlardan İzmir 8. İş Mahkemesi’nin kararı görevsizlik kararı olmasına
karşılık; İzmir 4. İdare Mahkemesi’nin kararı görevsizlik değil, davanın
incelemeksizin reddine ilişkin karar olduğundan, 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27.
maddesi uyarınca reddi gerekmiştir.
SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/132
KARAR NO : 2010/174
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına
Dair Kanun uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Doğsan Tıbbi Malzeme Sanayi A.Ş.
Vekili :
Av. M. M.
Davalı :
Sağlık Bakanlığı
O L A Y : Sağlık Bakanlığı’nın 21.4.2006 günlü
piyasa gözetimi ve denetimi tutanağı ile, 4703 sayılı Ürünlere İlişkin
Teknik Mevzuatın Hazırlanmasına Dair Kanun’un 12-b maddesi uyarınca
davacının cezalandırılmasına karar verilmiştir.
Bu tutanağa istinaden Sağlık Bakanlığı
Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce Trabzon Valiliği’ne (İl Sağlık
Müdürlüğü) gönderilen 4.5.2007 gün ve 9425 sayılı yazıda, “…İlgide kayıtlı Makam
Oluru ile; İliniz Rize Caddesi No:151 Yalıncak/Trabzon adresinde ticari
faaliyetlerini sürdüren Doğsan Tıbbi Malzeme San. A.Ş. hakkında, Tıbbi
Cihaz Yönetmeliği ve CE Uygunluk İşaretinin Ürüne İliştirilmesine ve
Kullanılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine aykırılıktan ötürü 4703 sayılı
Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair
Çerçeve Kanun ve Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik
gereği 10.000 YTL idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir…”
denilmiştir. (Bu yazıda sözü edilen 27.4.2007 gün ve 3739 sayılı Makam
Oluru’nda, 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve
Uygulanmasına Dair Kanun’un 12. maddesinin birinci fıkrası (b) bendi
gereğince 10.000 YTL idari para cezası uygulanması gerektiği
belirtilmiştir.)
Davacı vekili, 21.4.2006 günlü piyasa gözetimi ve
denetimi tutanağı düzenlenmesi üzerine para cezası verilmesine ilişkin
kararın iptaline, şirketin deposunda mevcut 8523 koli katküt ipliğinin
piyasaya arzının engellenerek muhafaza altına alınmasına ve yediemin olarak
davacı şirkete teslimine ilişkin tedbirin kaldırılmasına karar verilmesi
istemiyle 5.5.2006 tarihinde adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
TRABZON 2. SULH CEZA
MAHKEMESİ; 15.2.2007 gün ve D.
İş:2006/364 sayı ile, başvuran vekili tarafından idari para cezasına itiraz
edilmekle birlikte davanın açılma tarihinden sonra yürürlüğe giren 5560
sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 34. maddesi
ile değiştirilen 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3/a maddesinde,
"idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanır"
denildiğinden ve itiraza konu 4703 sayılı Kanun’un 13. maddesinde, 4703
sayılı Yasa’da yer alan idari para cezalarına karşı tebliğ tarihinden
itibaren 30 gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği,
itirazın, verilen idari para cezasının yerine getirilmesini durdurmayacağı
yolunda hüküm yer aldığından, 5326 sayılı Yasa’nın 3/a maddesi göz önüne
alındığında, 4703 sayılı Yasa’nın 13. maddesinde aksine hüküm bulunduğu ve
bu maddede açıkça idare mahkemesinin yetkili kılındığının anlaşıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, YARGITAY 7. CEZA
DAİRESİ’nin 5.10.2009 gün ve E:2007/11031, K:2009/10042 sayılı kararı ile
onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, Sağlık Bakanlığı Tedavi
Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce Trabzon Valiliği’ne(İl Sağlık Müdürlüğü)
gönderilen 4.5.2007 gün ve 9425 sayılı yazının iptali istemiyle 16.7.2007
tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
TRABZON İDARE MAHKEMESİ; 28.3.2008 gün ve E:2007/1147, K:2008/397 sayı ile,
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3 ve 27. maddelerinden söz ederek,
8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 23.1.2008 tarih
ve 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve
Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 496. maddesi ile
4703 sayılı Kanun’un bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarına
karşı yapılan itirazlara idare mahkemesinin bakacağına ilişkin görev
kuralının düzenlendiği 13. maddesinin değiştirildiği; Kanunun genelinde
buna ilişkin herhangi bir itiraz yolunun da öngörülmediği, bu hükümlerin
birlikte değerlendirilmesinden, idari para cezalarına karşı Kabahatler
Kanunu dışındaki özel kanunlarda herhangi bir görev kuralının
belirtilmemesi ve idari yaptırım kararlarının verildiği işlem kapsamında
aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların
verilmiş olması hali dışında, sulh ceza mahkemesine itiraz edilmesi
gerektiğinin anlaşıldığı, dava dilekçesi ve eklerinin incelenmesinden;
davacı tarafından 4703 sayılı Kanun uyarınca verilen 10.000,00 YTL idari
para cezası ile cezalandırılmasına yönelik davalı idarenin 14.9.2006 gün ve
3696 sayılı işleminin iptali amacıyla Mahkemelerine dava açıldığı
anlaşıldığından, yukarıda belirtilen Kanun hükümleri gereğince bu davanın
görüm ve çözüm yerinin adli yargı olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, DANIŞTAY ONÜÇÜNCÜ DAİRESİ’nin 17.2.2009
gün ve E:2008/8078, K:2009/1891 sayılı kararı ile onanmak suretiyle
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli
yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine 15. maddede belirtilen
hükmün aksine, ilk görevsizlik kararını veren Mahkemece idari yargı dosyası
ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında birbirini takip eden işlemlerle istenilen ve
özünde aynı olan idari para cezası yönünden doğan görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4703 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre
verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
29.6.2001 gün ve 4703
sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair
Kanun’un 12. maddesinde, idari para cezaları düzenlenmiş; 13. maddesinde,
bu idarî para cezalarına karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde
yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği öngörülmüşken, 23.1.2008 gün
ve 5728 sayılı Kanun’un 496. maddesi ile 13. madde, ”Bu Kanunda yer alan idarî para cezaları, yetkili
kuruluşlar tarafından verilir” şeklinde değiştirilmiş; 5728
sayılı Kanun, 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
4703 sayılı Ürünlere İlişkin
Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun’da idari para
cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir.
Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı
kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın
Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun’da idari para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Trabzon 2. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 15.2.2007 gün ve D. İş:2006/364 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/143
KARAR NO : 2010/175
KARAR TR : 05.07.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu uyarınca verilen idari para
cezasına karşı açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S. G.
Davalı :
Çayırlı Kaymakamlığı
O L A Y : Erzincan Valiliği Çayırlı Tarım
İlçe Müdürlüğü’nün 6.1.2010 gün ve 5 sayılı para cezası kararı ile, 3285
sayılı Hayvan Sağlığı Zabıtası Kanunu’nun 23.1.2008 tarihli ve 5728 sayılı
Kanun’la değişik 47. maddesinin b fıkrası uyarınca davacıya 840.-TL idari
para cezası verilmiştir.
Davacı, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
ÇAYIRLI SULH CEZA
MAHKEMESİ;
22.3.2010 gün ve D.İş:2010/9 sayı ile, itiraz eden dilekçesiyle; olay günü
araç sahibi Ş. Ç. ile birlikte hayvan aldıklarını ve menşe şahadetnamesinin
araç sahibi Ş. Ç.'da olduğunu, Ş.'in acil işi çıktığından ayrıldıklarını,
Çayırlı İlçe Jandarma Komutanlığı’nca yapılan yol kontrolleri sırasında
evrakları sorduklarını, evrakların Ş. Ç.'da olduğunu söylemesine rağmen
ceza yazdıklarını, şahsına kesilen idari para cezasına itiraz ettiğini ve
idari para cezası işleminin kaldırılarak para cezasının iptalini talep
ettiğinin görüldüğü, itiraz edenin Mahkemelerinin görevli olduğunu iddia
etmesi ve duruşma açılmasını talep etmesi sebebiyle takdiren gün belli
edilerek itirazın incelenmesi kanaatinin hasıl olduğu, itiraz eden S. G.’in
Mahkemelerindeki beyanında itiraz dilekçesinin içeriğini aynen tekrar
ettiği, Çayırlı İlçe Tarım Müdürlüğü'nce kendisine tebliğ edilen 7.1.2010
tarihli idari para cezası kararında sulh ceza mahkemesine itiraz
edilebileceği bildirildiği için itirazını Mahkemelerine yaptığını, itirazın
Mahkemelerinde çözümlenmesini talep ettiği, kararına itiraz edilen idare
temsilcisi M. T.’ın Mahkemelerindeki beyanında, İlçe Jandarma
Komutanlığının kontrolleri sırasında itiraz eden hakkında menşe
şahadetnamesiz naklettiği gerekçesiyle tutanak tutulduğunu, İlçe Tarım
Müdürlüğünün bu hususta görevli olduğu için idari para cezası tahakkuk
ettirildiğini ve ilgili yerlere bildirildiğini, 7.1.2010 tarihli idari para
cezası kararının itiraz edene tebliği için gönderilen yazıda kararın
tebliği veya tefhiminden itibaren 15 gün içerisinde yetkili sulh ceza
mahkemesine itiraz edilebileceğinin bildirildiğini, ancak, 6.1.2010 tarihli
para cezası kararında itiraz mercii olarak bölge idare mahkemesinin
gösterildiğini, itirazda bölge idare mahkemesinin görevli olduğunu,
Mahkemelerinin görevli olmadığını beyan ettiği, itiraz edene verilen idari
para cezası kararının incelenmesinden, menşe şahadetnamesiz hayvan sevki
nedeniyle 840.09 TL idari para cezası tahakkuk ettirildiği ve tebliğ
tarihinden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz
edilebileceğinin bildirildiği, kararın itiraz edene tebliğ edildiğinin
anlaşıldığı, itiraza konu 3285 sayılı Hayvan Sağlığı Zabıtası Kanunu'nda
değişiklik yapılmasına dair 4648 sayılı Kanun’un 4. maddesinin "f'
fıkrası uyarınca tahakkuk ettirilen idari para cezasına ilişkin itirazların
idari yargı mercilerine yapılacağının belirlenmesi, aynı zamanda görev
kurallarının kamu düzenine ilişkin olduğu da gözönüne alınarak 5326 sayılı
Yasa’nın 28/1-b maddesi gereğince itiraz olunan idari yaptırım kararının
Mahkemelerince incelenebilecek kararlardan olmadığı sonucuna varıldığı,
başvuru konusu idari yaptırım kararına itirazın 3285 sayılı Hayvan Sağlığı
Zabıtası Kanunu'nun 56. maddesi gereğince idari yargı mercilerince
incelenebileceğine dair düzenlemeye göre 5560 sayılı Yasa ile değişik 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3/a ve 28/1-b maddeleri gereğince görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
SİVAS İDARE
MAHKEMESİ;
3.5.2010 gün ve E:2010/517 sayı ile, davacı Selim Güler tarafından 3285
sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'na aykırı hareket ettiğinden
bahisle kesilen idari para cezasının iptali istemiyle Çayırlı
Kaymakamlığı’na karşı açılan davada davacının sunduğu dava dilekçesi ve
ekleri ile Çayırlı Sulh Ceza Mahkemesi’nin E:2010/9 sayılı dava dosyasının
incelendiği, 1.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun muhtelif maddelerinden söz ederek, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve
Zabıtası Kanunu'nun 56. maddesinin 2. fıkrasında, "Bu Kanunda yazılı
olan idari para cezaları o yerin en büyük mülki amiri tarafından verilir...
Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili
idare mahkemesine itiraz edilebilir" hükmü yer almakta iken 8.2.2008
günlü Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanun’un
456. maddesi ile 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun yukarıda
alıntısı yapılan 56. maddesinde değişiklik yapıldığı ve idare mahkemesine
itiraz edilebileceğine ilişkin hükmün yürürlükten kaldırıldığı, bu durumda,
3285 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezalarının iptali istemiyle
idare mahkemelerine dava açılabilmesi mümkün olmadığından, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nda yer alan kurallar çerçevesinde kanun yollarına
başvurulması gerektiği, görev kamu düzenine ilişkin olduğundan ve usule
ilişkin değişikliklerde derhal uygulanma ilkesi geçerli bulunduğundan,
davanın görüm ve çözümünde Mahkemelerinin görevli olmayıp, adli yargının
(sulh ceza mahkemesi) görevli bulunduğu, bu nedenle, 2247 sayılı Kanun’un
19. maddesi uyarınca Sivas İdare Mahkemesi’nde açılan E:2010/517 sayılı
dava dosyasının ve Çayırlı Sulh Ceza Mahkemesi’nin E:2010/9 sayılı dava
dosyasının görevli yargı merciinin belirlenmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine, dosyanın incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce bir karar verilmesine değin ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mustafa KICALIOĞLU, Mahmut BİLGEN,
Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 5.7.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, idari yargı dosyası ile
birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası
Kanunu’nun 47. maddesine göre verilen para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nun 47. maddesinde, idari para cezası verilecek
hususlar düzenlenmiş; 56. maddesinin 4854 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile
eklenen 2. fıkrasında, bu
Kanunda yazılı olan idari para cezalarının o yerin en büyük mülki amiri
tarafından verileceği, verilen idarî para cezalarına dair kararların
ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç
yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itirazın,
idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı, itiraz üzerine
verilen kararın kesin olduğu, itirazın, zaruret görülmeyen hâllerde evrak
üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı, bu Kanuna
göre verilen idarî para cezalarının 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Âmme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunacağı
öngörülmüşken; 56. madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 456. maddesiyle, “Bu Kanunda yazılı olan idarî yaptırımlara mahallî mülkî
amir tarafından karar verilir” şeklinde değiştirilmiştir. 5728
sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
Olayda, para
cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, "
(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise,
"İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren
en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre
içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemeye göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nda
da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Sivas İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ
ile Çayırlı Sulh Ceza Mahkemesi’nin
22.3.2010 gün ve D.İş:2010/9 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 5.7.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2009/211
KARAR NO : 2010/176
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Birinci keşifte bulunmayıp, projesi gereği zorunlu yapılan ilave dört kalem
işin birim fiyatının belirlenmesinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca 2004
yılı için yayımlanan yeni birim fiyat listesinin esas alınması gerektiği
nedeniyle davanın reddine ilişkin ADLİ YARGI kararının BENİMSENEREK KABULÜ
ile, Bayındırlık Kurulu kararının iptali yönündeki İDARİ YARGI kararının
KALDIRILMASI, bu suretle HÜKÜM UYUŞMAZLIĞININ GİDERİLMESİ hk.
K A R A R
Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesini İsteyen : Öztaş A.Ş-Nuhoğlu A.Ş-Alt ve Üst Yapı Ltd.
Şti.
Adi Ortaklığı
Vekilleri :
Av. A. B. - Av. H. G. N.
Davalılar :
1) İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Ş. K.
2) Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
O L A Y : Florya Akvaryum İnşaatı işi
müteahhit Öztaş A.Ş.-Nuhoğlu A.Ş.-Alt ve Üst Yapı Ltd. Şti. Ortak
Girişimine ihale edilerek İstanbul Belediyesi ile Ortak Girişim arasında
27.2.2003 tarihli sözleşme akdedilmiştir.
Söz konusu işin 1. keşfinde bulunmayıp,
ancak projesi gereği yapılması zorunlu olan ve ihale dosyası eki
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Listelerinde bulunmayan dört
kalem imalatın birim fiyatları, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
analizlerinden yararlanılarak Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 20.
maddesine göre belirlenmiş; bu fiyatların uygulanması, İstanbul Büyükşehir
Belediyesi’nce 25.12.2003 tarihinde uygun bulunmuştur.
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nca,
bu imalatların 2004 yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat tarif
listesinde yer aldığından bahisle bu imalat kalemlerine ait birim
fiyatların 2004 yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Tarif ve
Listesine göre hazırlanması; Ortak Girişim tarafından ise, sözleşme eki
durumuna gelen ve Bayındırlık Bakanlığı rayiçlerinden faydalanılarak İdare
ile birlikte oluşturulan fiyat analizlerinin esas alınması gerektiği ileri
sürülmüştür.
Bunun üzerine İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nca ödemelerde hangi fiyatın uygulanacağı konusunda görüş
sorulması üzerine Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Bayındırlık Kurulu’nun
31.5.2004 gün ve 6 sayılı kararında,
“I-GİRİŞ:
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın
5.4.2004 tarih ve 1148-802 sayılı yazılarıyla “Florya Akvaryum İnşaatı”nın
2886 sayılı Devlet İhale Kanununa göre Belediye Encümeninin 21.1.2003 tarih
ve 2496-1110 sayılı kararı ile müteahhit Öztaş A.Ş.-Nuhoğlu A.Ş.-Alt ve
Üstyapı Ltd. Şti. Ortak Girişimine ihale edildiğini, 2004 yılından önce
Bakanlığımız Birim Fiyat Listesinde bulunmayan 4 kalem imalatlarla ilgili
yeni fiyat yapıldığı, ancak bu fiyatların 2004 birim fiyat listelerinde yer
aldığı sebebiyle ödemelerde hangi fiyatın uygulanacağı hususunda görüş
istemidir.
II-KONU :
“Florya Akvaryum İnşaatı”nda 2004 yılından önce
Bakanlığımız Birim Fiyat Listesinde yer almayan;
-YFZ.01 Q 20 cm Rotary sistem mini
kazık,
-YFZ.02 Q 15-20 cm Ankraj için yatay
delik açılması,
-YFZ.03 Ankraj tesis edilmesi,
-YFZ.04 Ankraj plaka yapımı ve
yerleştirilmesi,
imalatları için 2002 sözleşme ve 2003 yılı
uygulama fiyatlarının oluşturulmasında B.İ.G.Ş.’nin 20 nci maddesi ve
88/13181 sayılı Kararnamenin 5.4 maddesi hükümleri doğrultusunda hazırlanan
yeni fiyat analizlerinin kullanıldığı ve ödemelerin buna göre yapıldığı
belirtilmektedir.
İdaresince, Bakanlığımızca yayımlanan 2004
yılı birim fiyatlarında yukarıda belirtilen imalatların 16.068, 16.070,
16.071 pozları olarak yer alması sebebiyle, YFZ imalat kalemlerine ait
birim fiyatların Bakanlığımızın 2004 yılı birim fiyat tarif ve listesine göre
hazırlanmasının 26.3.2004 tarih ve R/2145 sayılı yazı ile müteahhit firmaya
bildirildiği ifade edilmiş,
Müteahhit firmanın 30.3.2004 tarih ve 802
sayıda kayıtlı itiraz dilekçesinde; yeni fiyat analizlerinin B.İ.G.Ş.’nin
20 nci ve 88/13181 sayılı Kararnamenin 5.4 maddesine uygun olarak idare ile
birlikte düzenlendiği ve sözleşme eki kabul edilerek değiştirilmeyeceğini
belirtmiştir.
Bahse konu imalatların 2004 yılı
ödemelerinin, 2003 yılında onaylanan fiyat analizlerinin 2004 yılına
dönüşümünden oluşacak fiyatlardan mı, yoksa Bakanlığımızca yayımlanan 2004
yılı birim fiyatlarında yer alan pozlardan mı ödeneceği konusunda tereddüt
oluştuğu sebebiyle, uygulamaya esas görüşümüz istenilmektedir.
III-İNCELEME
…
IV-KARAR:
Bakanlığımızca yayımlanan 2004 yılı İnşaat
ve Tesisat Birim Fiyat Tarifleri ve analizlerine ait uygun teknik
özellikleri ve yapım şartlarını kapsadığı anlaşılan bahse konu;
-YFZ.01 Q 20 cm Rotary sistem mini
kazık,
-YFZ.02 Q 15-20 cm Ankraj için yatay
delik açılması,
-YFZ.03 Ankraj tesis edilmesi,
-YFZ.04 Ankraj plaka yapımı ve
yerleştirilmesi,
dört kalem imalatın yeni birim fiyatlarının;
180 sayılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 32 nci
maddesinde ifadesini bulan ve yukarıda inceleme bölümünde açıklanan
zorunluluklar gereği; Bakanlığımızca yayımlanan 2004 yılı birim fiyatları
ve analizlerinde yer alan 16.068, 16.070 ve 16.071 (ankraj plakası yapımı
ve yerleştirilmesi dahil) pozlarına ait fiyat analizleri esas alınarak
yapılması gerektiği,…” belirtilmiştir.
Davaların Anlatımına Gelince:
1) Davacı Öztaş A.Ş. - Nuhoğlu A.Ş. - Alt
ve Üst Yapı Ltd. Şti. Adi Ortaklığı(Ortak Girişimi) vekilleri tarafından
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’na karşı, davalı idare Bayındırlık Kurulunun
fiat uygulamasına ilişkin 31.5.2004 gün ve 6 sayılı kararının iptali
istemiyle 3.9.2004 tarihinde idari yargı yerinde dava açılmıştır.
ANKARA 3. İDARE
MAHKEMESİ;
27.7.2005 gün ve E:2004/2835, K:2005/1185 sayılı kararında,
“… Dava, davacı şirket ile İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı arasında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu
uyarınca yapılan Florya Akvaryum inşaatı ihalesi sonrasında imzalanan
sözleşme kapsamında yapılan işte, 2004 yılından önce Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı Birim Fiyat Listesinde yer almayan dört kalem imalatın yeni birim
fiyatlarının 2004 yılı birim fiyatlar ve analizlerinde yer alan pozlara ait
fiyat analizleri esas alınarak belirlenmesi gerektiği yolunda davalı idare
Bayındırlık Kurulunun 31.5.2004 tarih ve 6 sayılı kararının iptali istemi
ile açılmıştır.
180 sayılı KHK'nin 30/a maddesinde, inşaat
işlerinden doğan ve Yüksek Fen Kurulunda karara bağlanmış olup Bakanlık
Makamı tarafından bir defa daha bu Kurulda incelenmesi lüzum görülen veya
Yüksek Fen Kurulunda üçte iki çoğunlukla karara bağlanamayan anlaşmazlıkları,
Bakanlık son mercii olarak kanun, sözleşme ve şartlaşma hükümlerine göre
inceleyip en geç bir ay içinde karar bağlamak, Bayındırlık Kurulunun
görevleri arasında sayılmış aynı maddede, Bayındırlık Kurulunun kesinleşen
kararlarının bütün yöneticiler, görevliler ve ilgililer için bağlayıcı
olduğu hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
Genel İdari Şartnamesinin 20. maddesinde “Keşif özetinde veya birim fiyat
cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve
hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelik sırası ile
aşağıdaki analizler kullanılır;
a- Sözleşme ve eklerindeki (birim fiyat
cetvellerindeki) birim fiyatların tespitinde kullanılan analizler veya
varsa o işe ait teklif analizler;
b- Sözleşme birim fiyatlarının tespitinde
kullanılan analizlerle veya varsa o işe ait teklif analizlerle kıyaslanarak
bulunacak analizler,
c- Diğer idarelere ait benzer analizler
d- Birim fiyatı tespit edilecek iş kalemleri
için o işin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme
miktarları ile işçi ve makinelerin çalışma saatleri esas alınarak
oluşturulacak analizler,
Yeni birim fiyatların tespitinde, yukarıdaki
öncelik sırası ile aşağıdaki rayiçler uygulanır:
1- Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca tespit
edilip yayımlanan rayiçler veya varsa o işe uygulanır;
2- Diğer idarelerce tespit edilmiş rayiçler;
3- İdarece kabul edilmek şartı ile Ticaret
ve / veya Sanayi Odasınca onaylanmış memleket rayiçler;
Bu usullerden hiç biriyle yeni birim fiyat
tespiti mümkün olamıyorsa, o iş kalemine ait, Ticaret ve / veya Sanayi
Odasınca onaylanmış fatura bedelleri esas alınarak yeni birim fiyat tespit
edilebilir.
Yeni birim fiyat, müteahhitle birlikte
yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek bu hususta
düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve onaydan sonra geçerli olur.
Yani birim fiyat tespitinde müteahhitle uyuşulamaz ise anlaşmazlık, idaresi
tarafından en çok bir ay içerisinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir.
Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü
zorunludur.
Birim fiyat uyuşmazlığı hallerinde
müteahhit, Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden, idare tarafından
tespit edilmiş fiyatın uygulanması şartı ile işe devam etmek zorundadır.
Bu maddede belirlenen usullerle tespit
edilen birim fiyatlara, sözleşme veya eklerindeki esaslara göre, varsa
ihale indirimi uygulanır.
İdare istediği takdirde, sözleşme ve ekleri
kapsamında bulunmayıp ayrıca bir müteahhide yaptırılması mümkün olan işi
başkasına yaptırabilir, bundan dolayı müteahhit hiçbir istekte
bulunamaz" kuralına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirketin
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının Florya Akvaryum inşaatı
ihalesini kazanması sonrasında 27.4.2004 tarihinde ihale sözleşmesinin
imzalandığı, işin yapımı sırasında ortaya çıkan ancak 2004 yılından önceki
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Listesinde bulunmadığından
taraflar arasında Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Genel İdari Şartnamesinin
20. maddesi uyarınca fiyatı belirlenen 4 kalem imalatın 2004 yılı Birim
Fiyat Listesinde yer alması nedeniyle İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığınca davalı idareye başvuru yapılarak ödemelerde hangi fiyatın
uygulanacağı hususunda görüş istendiği, öncelikle davalı idare Yüksek Fen
Kurulunda daha sonra ise Bayındırlık Kurulunda konunun ele alındığı ve
Bayındırlık Kurulunun 31.5.2004 tarihli ve 2004/6 sayılı kararı ile
öncesinde listede yer almayan 4 kalem imalat ile ilgili ödemeye esas olarak
2004 yılı birim fiyat listesinde yer alan fiyat analizlerinin dikkate
alınması gerektiğinin belirtildiği, ilgililer açısından bağlayıcı nitelikte
olan sözkonusu kararın iptali istemi ile bakılan davanın açıldığı
anlaşılmaktadır.
Öncelikle Bayındırlık Kurulu kararlarının
her ne kadar görüş niteliğinde olmakla birlikte ilgili idareler için
bağlayıcı olması karşısında kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlem
niteliğinde olduğunda dolayısıyla dava konusu edilebileceği hususunda
duraksama bulunmamaktadır. Öte yandan uyuşmazlığın ihale sözleşmesinin
uygulanmasından kaynaklanmadığı ve dava konusu işlemin davalı idarece kamu
gücü kullanılarak tek yanlı olarak tesis edildiği dolayısıyla bu işleme
karşı açılan davanın idari dava niteliğinde olduğu da açıktır.
Olayda, taraflar arasında ihale sözleşmesi
imzalandıktan sonra 1. keşifte bulunmayıp sonrasında işin yapımı sırasında
ortaya çıkan ve projesi gereği yapılması zorunlu olan 0.20 cm Rotarj sistem
kazık yapılması, 0.15.20 cm çapında Ankraj için yatay delik açılması,
Ankraj tesis edilmesi ve Ankraj Plaka yapımı ve yerleştirilmesi olarak
toplam 4 kalem imalat ile ilgili Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat
listelerinde yer almaması nedeniyle ihale sözleşmesi ve İdari Şartname
hükümleri uyarınca Bayındırlık ve İskan Bakanlığı analizlerinden
yararlanılarak fiyat belirlemelerinin yapıldığı ve bu hususun İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığının 25.12.2003 tarih ve 1830 sayılı işlemi
ile uygun bulunarak sözleşme eki hale getirildiği, sonrasında 2004 yılı
Birim Fiyat Listesinde anılan 4 kalem imalatın yer almasının, daha önce
düzenlenmiş ve tarafların özgür iradeleri sonucunda belli koşullara
bağlanmış olan sözleşme unsurlarını hükümsüz hale getiremeyeceği, bir hukuk
devletinde hukuki güvenliğin sonucu olan ahde vefa ilkesinin sözleşme
özgürlüğünün korunmasını zorunlu kıldığı, bu özgürlüğün sözleşme yapma
serbestisi yanında yapılan bu sözleşmelere dışarıdan müdahale yasağını da
içerdiği bu itibarla yeni listede yer alan fiyatların uygulanmasına, hem
sözleşmenin daha önce bağıtlanması hem de Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
Genel İdari Şartnamesinin 20. ve Sözleşmenin 11. maddeleri uyarınca işin
yapımı sırasında ortaya çıkan imalatla ilgili taraflar arasında karşılıklı
irade ile tespit edilen ve onaylanarak sözleşme eki haline gelen fiyat
uygulamasının kamu gücü kullanılarak değiştirilmesinin hak ihlali sonucunu
doğurması nedenleriyle imkan bulunmadığı açık olup dava konusu işlemin
hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Öte yandan Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
2004 yılı İnşaat ve Tesisat Fiyat Tarif ve Listesinin 5. maddesinde yer
alan “Değiştirilen analizlerle bunlara göre düzenlenen yeni birim fiyatlar
yürürlüğe konulduğu yıl başından itibaren geçerli olup geçmiş yıllarda
ihale edilmiş işler için sözleşmesine esas birim tarifleri ve analizleri
uygulanacaktır.” ibaresi de, öncesinde taraflar arasında belirlenen ve
sözleşmenin bir unsuru haline gelen fiyatların uygulanmasına devam
olunacağını öngörmektedir.
Açıklanan nedenlerle dava konusu işlemin
iptaline,…” karar vermiş; bu karar, DANIŞTAY ONÜÇÜNCÜ DAİRESİ’nin;
7.11.2008 gün ve E:2007/1492, K:2008/7139 sayılı kararı ile onanmak
suretiyle kesinleşmiştir.
2) Davacı Öztaş A.Ş. - Nuhoğlu A.Ş. - Alt
ve Üst Yapı Ltd. Şti. Ortak Girişimi (Adi Ortaklığı) vekillerince İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanlığı’na karşı, davacı şirketlerin oluşturduğu ortak girişim
(adi ortaklık) ile davalı arasında Florya Akvaryum İnşaatı ihalesine
ilişkin 27.2.2003 tarihli sözleşme imzalandığı, işin sözleşmeye uygun
şekilde devamı sırasında keşif özetinde yer almayan, ancak işin gereği
yapılması zorunlu olan iksa işlerinde YFZ.01.Q20 cm rotary sistem kazık
yapılması, YFZ.02.Q15-20
cm çapında ankraj için yatay delik açılması, YFZ.03
ankraj tesis edilmesi, YFZ.04 ankraj plaka yapılması ve yerleştirilmesi iş
kalemlerinin de gerçekleştirildiği, keşif özetinde yer almayan bu
kalemlerin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Tarif ve Listesinde
de yer almadığı, tamamen davalının bilgisi ve isteği doğrultusunda olan bu
iş kalemleri için mevzuatın gerektirdiği biçimde fiyat analizleri yapılıp,
hazırlanan 19.11.2003 tarihli fiyat tutanağının taraflarca imzalandığı,
tutanağın 25.12.2003 tarihinde Başkanlık Makamı adına Genel Sekreterlikçe
imzalandığı ve Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin 20. maddesi uyarınca
sözleşmenin eki haline geldiği, müvekkili tarafından bu imalatlara
başlanılıp, sözleşmeye uygun biçimde yapılan bu işlerle ilgili olarak
davalı tarafça hak edişler düzenlenip müvekkiline ödemeler yapıldığı, işin
bu şekilde devamı sırasında davalı idarenin 26.3.2004 tarihinde bu iş
kalemlerinin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Listesinde yer
aldığı, bu nedenle 2004 yılında yapılan imalatlarla ilgili olarak hak
edişlerin bu birim fiyat tarif ve listesindeki fiyatlara göre tanzim
edileceğinin bildirildiği, 2004 yılında müvekkili tarafından
gerçekleştirilen bu iş kalemleri için davalı tarafın dayattığı fiyatların
taraflarca müştereken ve mevzuat gereği belirlenmiş 2003 yılı imalat
fiyatlarının 1/3'ü kadar olduğu, davalının sözleşme ve ekleri ile mevzuata
aykırı bu tavrı karşısında, davalıya 30.3.2004 tarihli bir yazı
gönderilerek aykırılığa işaret edildiği ve 1.1.2004 tarihinden itibaren
yapılan işler için de sözleşmenin ekini oluşturan ve tarafların imza ve
onaylarını taşıyan fiyat analizleri çerçevesinde hak ediş tanzimi ile
ödemelerin buna göre yapılması gerektiğinin bildirildiği, davalı idarenin
bu yönde uygulama yapması gerekirken, hukuka ve yerleşik uygulamaya aykırı
olarak Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu Başkanlığından görüş
sorduğu, Yüksek Fen Kurulu'nun; 180 sayılı Kanun'un 209 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname ile değişik 15. maddesinin (a) bendinin gerektirdiği
mevcudun oy çokluğu ile karar verme olanağı gerçekleşmediğinden, idarenin
görüş isteğinin Bayındırlık Kurulu'na iletildiği, Bayındırlık Kurulu'nun da
oy çokluğuyla ve hukuka aykırı olarak, sözü edilen dört iş (imalat) kalemi
için 2004 yılı birim fiyatlarının uygulanması gerektiği yönünde 31.5.2004
tarihinde karar aldığı, bu birim fiyatlar gündeme gelene kadar müvekkilinin
gerçekleştirdiği iş kalemleri için dahi bu birim fiyatların dayatılmak
istendiği, Bayındırlık Kurulu Kararı’nda kabul edilen görüşün aksine,
taraflar arasında mevcut kuralların tümüne uyularak belirlenmiş bulunan
dört adet imalatın fiyatının tarafları bağladığı, bu şekilde belirlenen
fiyatların 2003 yılı boyunca uygulandığı ve bu kapsamda ödemeler yapıldığı,
BİGŞ 20. maddesine göre fiyat saptandığının da idarenin yazılarında yer
aldığı, 20. maddenin Fiyatları Belli Olmayan İşler başlığı ile birim fiyat
tespitinde izlenecek yöntemi belirlediği ve bu tespitin müteahhit ile
birlikte yapılacağının öngörüldüğü, buna göre birlikte tespit edilip,
düzenlenen tutanakla idarenin onayına sunulup onaydan sonra geçerli olan
fiyatlar karşısında, bu şekilde belirlenen fiyatların sözleşme kapsamında
yer almadığı veya onun eki olmadığı kabul edilerek 2003 yılı sonuna kadar
müvekkiline dört iş kalemi için yapılan ödemelerin sebepsiz kaldığı gibi
bir sonuca ulaşılmasının da mümkün olmadığı, böylelikle sözleşmenin ekini oluşturan
dava konusu dört kalem imalat fiyatının, 2003 yılı fiyatlarına sözleşmenin
bağlayıcı 8. maddesi gereğince kararname fiyat farkı da uygulanmak
suretiyle belirlenmesi gerektiği, bu durumda, müvekkili yüklenicinin
1.1.2004-22.7.2004 tarihine kadar yaptığı imalatlar için alacağının
4.700.308.354.600TL'ye ulaştığı, buna karşın tartışılması mümkün olmayan
3.196.763.880.411TL'lik bölümün talep konusu yapıldığı, bu meblağın, davacı
yüklenicinin, Mart sonu 2004’te yayımlanan yeni Birim Fiyat Tarifesinin yürürlüğe
girmesine kadar dava konusu dört kalem iş için 2003 yılında tarafların
birlikte ve mevzuata harfiyen uygun biçimde belirledikleri birim fiyatlar
çerçevesinde bile hak ettiği bedel olduğu, 2003 yılı birim fiyatlarına göre
dahi hak edilmiş olan bu bedelin, davalı idare tarafından vekil eden
davacının hak edişlerinden kesildiği ileri sürülerek
3.196.763.880.411.-TL'nin kesinti tarihi olan 1.10.2004 tarihinden itibaren
en yüksek reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi
istemiyle 26.10.2004 tarihinde adli yargı yerinde dava açılmıştır.
İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin
davanın kabulü yolunda verdiği 12.7.2005 gün ve E:2004/224, K:2005/349
sayılı kararı, YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ'nin 6.11.2006 gün ve E:2005/6135,
K:2006/6233 sayılı kararı ile bozulmuş; kararın düzeltilmesi istemi de aynı
Dairenin 18.4.2007 gün ve E:2007/462, K:2007/2540 sayılı kararı ile
reddedilmiştir.
Bozma kararına uyan İSTANBUL 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ; 25.9.2007 gün ve
E:2007/383, K:2007/521 sayılı kararında,
“…Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;
davacı şirketlerin oluşturduğu ortak girişim (adi ortaklık) ile davalı
arasında Florya Akvaryum İnşaatı ihalesine ilişkin 27.2.2003 tarihli,
sözleşme imzalandığını, işin sözleşmeye uygun şekilde devamı sırasında
keşif özetinde yer almayan, ancak işin gereği yapılması zorunlu olan iksa
işlerinde YFZ.01.Q20 cm rotary sistem kazık yapılması, YFZ.02.Q15-20 cm çapında ankraj için
yatay delik açılması, YFZ.03 ankraj tesis edilmesi, YFZ.04 ankraj plaka
yapılması ve yerleştirilmesi iş kalemlerinin de gerçekleştirildiğini, keşif
özetinde yer almayan bu kalemlerin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim
Fiyat Tarif ve Listesinde de yer almadığını, tamamen davalının bilgisi ve
isteği doğrultusunda olan bu iş kalemleri için, mevzuatın gerektirdiği
biçimde fiyat analizleri yapılıp, hazırlanan 19.11.2003 tarihli fiyat
tutanağının taraflarca imzalandığını, tutanağın 25.12.2003 tarihinde
Başkanlık makamı adına Genel Sekreterlikçe imzalandığını ve Bayındırlık
İşleri Genel Şartnamesi'nin 20. maddesi uyarınca sözleşmenin eki haline
geldiğini, müvekkili tarafından bu imalatlara başlanılıp, sözleşmeye uygun
biçimde yapılan bu işlerle ilgili olarak da davalı tarafça hak edişler
düzenlenip müvekkiline ödemeler yapıldığını, işin bu şekilde devamı
sırasında davalı idarece 26.3.2004 tarihinde bu iş kalemlerinin Bayındırlık
ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Listesinde yer aldığını bu nedenle 2004
yılında yapılan imalatlarla ilgili olarak hak edişlerin bu birim fiyat
tarif ve listesindeki fiyatlara göre tanzim edileceğinin bildirildiğini,
2004 yılında müvekkili tarafından gerçekleştirilen bu iş kalemleri için
davalı tarafın dayattığı fiyatların taraflarca müştereken ve mevzuat gereği
belirlenmiş 2003 yılı imalat fiyatlarının 1/3'ü kadar olduğunu, davalının
sözleşme ve ekleri ile mevzuata aykırı bu tavrı karşısında, davalıya
30.3.2004 tarihli bir yazı gönderilerek aykırılığa işaret edildiği ve
1.1.2004 tarihinden itibaren yapılan işler için de sözleşmenin ekini
oluşturan ve tarafların imza ve onaylarını taşıyan fiyat analizleri
çerçevesinde hak ediş tanzimi ile ödemelerin buna göre yapılması
gerektiğinin bildirildiğini, davalı idarenin bu yönde uygulama yapması
gerekirken, hukuka ve yerleşik uygulamaya aykırı olarak Bayındırlık ve
İskan Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu Başkanlığından görüş sorduğunu, Yüksek
Fen Kurulu'nun; 180 sayılı Kanun'un 209 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile
değişik 15. maddesinin (a) bendinin gerektirdiği mevcudun oy çokluğu ile
karar verme olanağı gerçekleşmediğinden, idarenin görüş isteğinin
Bayındırlık Kurulu'na iletildiğini, Bayındırlık Kurulu'nun da oy çokluğuyla
ve hukuka aykırı olarak, sözü edilen dört iş (imalat) kalemi için 2004 yılı
birim fiyatlarının uygulanması gerektiği yönünde 31.5.2004 tarihinde karar
aldığını, bu birim fiyatlar gündeme gelene kadar müvekkilinin
gerçekleştirdiği iş kalemleri için dahi bu birim fiyatların dayatılmak
istendiği Bayındırlık Kurulu Kararı’nda kabul edilen görüşün aksine,
taraflar arasında mevcut kuralların tümüne uyularak belirlenmiş bulunan
dört adet imalatın fiyatının tarafları bağladığını, bu şekilde belirlenen
fiyatların 2003 yılı boyunca uygulandığını ve bu kapsamda ödemeler
yapıldığını, BİGŞ 20. maddesine göre fiyat saptandığının da idarenin
yazılarında yer aldığını, 20. maddenin Fiyatları Belli Olmayan İşler
başlığı ile birim fiyat tespitinde izlenecek yöntemi belirlediğini ve bu
tespitin müteahhit ile birlikte yapılacağının öngörüldüğünü, buna göre
birlikte tespit edilip, düzenlenen tutanakla idarenin onayına sunulup
onaydan sonra geçerli olan fiyatlar karşısında, bu şekilde belirlenen
fiyatların sözleşme kapsamında yer almadığı veya onun eki olmadığı kabul
edilerek 2003 yılı sonuna kadar müvekkiline dört iş kalemi için yapılan
ödemelerin sebepsiz kaldığı gibi bir sonuca ulaşılmasının da mümkün
olmadığını, Yargıtay uygulamasında da bu şekilde yapılan fiyat
belirlemelerinin sözleşmenin eki olduğunun kabul edildiğini, taraflarla
müştereken belirlenmiş bu fiyatların sözleşmenin taraflarını
bağlamayacağının söylenmesinin hukuken ve mantıken mümkün olmadığını,
88/13181 sayılı Kararname'nin 5.4. maddesinin ihale sonrası oluşturulan
yeni fiyatlar bakımından uygulanmayacağı yönündeki düşüncenin doğru
olmayıp, bu hükümde yalnızca ilk keşifteki birim fiyat analizinde sonradan
bir değişiklik olmasından söz edilmesinin doğal olup; zira ilk keşifte
birim fiyatı belli olmayan iş kalemleri için bir önceki bentte açıklanan
belirleme yönteminin uygulanacağını, hükmün sonraki değişiklerle ilgili
olduğunu, ilk keşifte birim fiyatı belirlenmemiş iş kalemlerinde, sonradan
değişiklik yapılmasının mantıken de mümkün olmadığını, BİGŞ'nin 20. maddesi
son paragrafı hükmünün gerekçe gösterilmesinin de hukuka uygun olmadığını,
olayda 20. maddenin son paragrafı hükmüne konu bir durumun söz konusu
olmayıp, işin taraflarca kararlaştırılan şekilde ve fiyatlar doğrultusunda
müvekkilince yerine getirildiğini, Mart 2004 sonunda yayınlanan yeni
tarifede, daha önce mevcut olmayan birim fiyatlarına yer verilip, bu yeni
tarifenin yayınlanmasına kadar işin devam ettirildiğini, 1.1.2004
tarihinden itibaren, yeni tarife yayımlanana kadar yapılmış iş için, davalı
idarenin işi başka birisine yeniden yaptırmasının düşünülemeyeceğini,
anılan madde son paragraf hükmünün sözleşme kapsamına girmemiş ve henüz
yapımına başlanmamış işler için uygulanabilir olduğunu, 2004 yılı Mart ayı
sonunda yayımlanan yeni tarifedeki fiyatların geçmişe etkili olarak
uygulanmak istenmesinin hukuka aykırı olup, 180 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname hükümlerinin buna gerekçe gösterilmesinin de yerinde olmadığını;
davalı idarenin uymak zorunda olduğu mevzuatın, sözleşmenin akdedildiği
sıradaki mevcut mevzuat olduğunu, fiyat belirlemesinin de mevcut mevzuata
uygun şekilde gerçekleştirildiğini, böylece bu dört iş kalemi için fiyat
belirlenmesi aşamasında davalı idarenin 180 sayılı KHK'nin 2. ve 32.
maddelerine uygun davrandığını, yeni tarifede belirlenen fiyatların geçmişe
etkili olarak uygulanmasının sözleşme hukukunda yeri olamayacağını, aksi
halde sözleşme kapsamında olmayan ancak sonradan yapılması zorunlu görülen
her iş kalemi için birlikte fiyat belirlenmesinden sonra, tarifeye çok
düşük fiyatlar konulmak suretiyle yüklenici ile istenildiği gibi oynama
fırsatı verilmiş olmakla bunun hukuk devletinde yerinin olamayacağını, öte
yandan yeni tarifede, dava konusu dört kalemle ilgili olduğu iddia edilen
fiyatların da gerçek verilerle bağdaşmadığını, Bayındırlık Kurulu Kararı'na
atfen davalı idare tarafından dayatmaya çalışılan fiyatların fore kazık
fiyatları olup, müvekkilinin yaptığı imalatların ise rotary sistem mini
kazık olup, TSE standartlarında da her iki kazık ölçülerinin birbirinden
farklı olduğunun açıkça belirtildiğini, keza İstanbul Teknik
Üniversite'sinin yazısında da mini kazık ve ankraj imalatının, fore kazık
sistemine özgü makine ile yapılamayacağının da belirtildiğini, böylelikle
sözleşmenin ekini oluşturan dava konusu dört kalem imalat fiyatının 2003
yılı fiyatlarına, sözleşmenin bağlayıcı 8. maddesi gereğince kararname
fiyat farkı da uygulanmak suretiyle belirlenmesi gerektiğini, bu durumda
müvekkili yüklenicinin 1.1.2004 – 22.7.2004 tarihine kadar yaptığı
imalatlar için alacağının 4.700.308.354.600TL'ye ulaştığını, buna karşın
tartışılması mümkün olmayan 3.196.763.880.411TL'lik bölümün talep konusu
yapıldığını, bu meblağın 2003 yılında taraflarca belirlenen birim fiyatlar
çerçevesinde hak edilen miktar olduğunu, bu bedelin müvekkili hak
edişlerinden kesildiğini beyanla 3.196.763.880.411 TL'nin kesinti tarihi
olan 1.10.2004 tarihinden itibaren en yüksek reeskont faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;
BİGŞ'nin 20. maddesinin yeni birim fiyat oluşturulma yöntem ve koşullarını
ayrıntılı olarak düzenlediğini ve gösterilen usullerden hiçbiriyle yeni
birim fiyat tespitinin mümkün olmaması halinde o iş kalemine ait ticaret
ve/veya Sanayi Odası'nca onaylanmış fatura bedellerinin esas alınacağının
öngörüldüğünü, taraflarca yeni birim fiyat tespitinde anlaşmazlığa
düşülmesi halinde idare tarafından bir ay içerisinde Bayındırlık Kurulu'na
intikal ettirilip, kurul tarafından tespit edilecek fiyatın taraflarca
kabulünün zorunlu olduğunun belirtildiğini, birim fiyat uyuşmazlığı halinde
yüklenicinin kurul kararını beklemeksizin, idare tarafından tespit edilen
fiyatın uygulanması şartı ile işe devam etme zorunda olduğunu, bu maddede
belirtilen usullerle tespit edilen birim fiyatlara sözleşme veya eki
esaslar doğrultusunda var ise ihale indirimi uygulanacağını, davacı iddiası
aksine karşılıklı mutabakat ile oluşturulan birim fiyatlarının 2003 yılına ait
olup, davacı talebinin ise 1.1.2004-1.4.2004 dönemine ilişkin bulunduğunu,
sözleşme eklerinin, taraflar arasında imzalanmış 27.3.2003 tarihli 03
numaralı sözleşmenin 2. maddesinde açıkça ifade edilip, yeni birim fiyat
tespitinin sözleşmenin eki olacağına dair bir hüküm bulunmadığını, birim
fiyatların her yıl için yeniden belirlenip uygulandığını, aksi halde
yıllara sari işlerde belirlenen ilk birim fiyat üzerinden ödeme yapılması
gibi bir durumun ortaya çıkacağını, bu nedenle iddianın yasal ve maddi dayanağının
bulunmadığını, uyuşmazlık konusu işlere ait imalat kalemlerinin Bayındırlık
ve İskan Bakanlığı'nca açıklanan birim fiyat listelerinde yayımlanması
karşısında 2004 yılında yapılan imalatlarla ilgili olarak hak edişlerin
birim fiyat tarif ve listesindeki fiyatlara göre tanzim edileceğinin de
davacı yana bildirildiğini, davacının itirazı üzerine BİGŞ 20. maddesi
uyarınca konunun Bayındırlık Kurulu'na intikal ettirildiğini, Kurulun
31.5.2004 tarihli kararı ile fiyatların Bakanlıkça yayımlanan 2004 yılı
birim fiyatları ve analizlerinde yer alan 16.068, 16.070 ve 16.071
pozlarına ait fiyat analizleri esas alınarak yapılmasının gerektiğinin
bildirildiğini, idare işleminin BİGŞ 20 . maddesi ile 180 sayılı KHK' 2 .
maddesinin (n) bendinde yer alan (bu işlerle ilgili... tip sözleşme,
şartname, rayiç ve birim fiyat hazırlamak ve yayımlamak) göreviyle, Kamu
Kurum ve Kuruluşlarının Yükümlülüğü Başlıklı 32. maddesinde yer alan (Kamu
Kurum ve Kuruluşlarının... Belediyelerin, 2. madde (n) bendinde
belirtilen... fiyat analizleri ve birim fiyatlarına uymak ve uygulamakla
yükümlü olduklarına) dair düzenlemelere uygun hareket edilip, davacı
taleplerinin yasal dayanaklarının bulunmadığını, öte yandan davacı tarafça
2004 yılında da uygulanması istenilen 2003 yılı birim fiyatlarının Bakanlık
tarafından yayımlanan 2004 Birim Fiyatlarına göre de gerçek rayiçlerin
üzerinde ve fahiş olduğunun görüldüğünü, davacının fahiş taleplerinin
kabulünün de mümkün olmadığını beyanla, davanın reddine karar verilmesini
talep etmiştir.
Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda
davanın kabulüne ilişkin ve oyçokluğu ile verilen 12.7.2005 tarih ve
2004/224 Esas, 2005/349 Karar sayılı ilamımız davalı idarenin temyizi
üzerine, Yargıtay 15 Hukuk Dairesi'nin 06/11/2006 gün ve 2005/6135 Esas,
2006/6233 Karar sayılı ilamı ile; (taraflar arasında 27/02/2003 tarihinde
imzalanan sözleşmeyle Florya Akvaryum İnşaatının keşif özetinde-lüzumu
halinde düzenlenecek ek fiyatlarla-yazılı fiyatlarla yapımı
kararlaştırılmıştır. Sözleşmenin 2. maddesinde eki olarak sayılan özel
idari şartnamenin 18, 19 ve 20. maddelerinde keşif özetinde bulunmadığı
halde inşaatın devamı sırasında yapılmasına sonradan lüzum hasıl olan
imalatın birim fiyatının yeni birim fiyat tarifeleri kitabında yer alması
durumunda, tarifenin sözleşmenin eki olmasına bakılmaksızın yeni birim
fiyat tarifelerinin ilk keşif fiyatlarına esas olan yıla ait birim fiyat
tarifeleri eki fiyat listesinden alınacağı belirtilmiştir. Davacı, 2003
yılı için taraflarca belirlenerek onaylanan YFZ.01, YFZ.02, YFZ.03, YFZ.04
nolu imalatların 2004 yılında da uygulanmasını istemektedir. Davalı ise
2004 yılı Birim Fiyat Tarifeleri kitabında fiyatı bulunduğundan ödemenin
tarifeye göre yapılmasının sözleşme eki şartnameler hükümlerine uygun
düştüğünü savunmaktadır. Gerçekten Özel Şartnamenin yukarıda sözü edilen
19. maddesince 2004 yılında birim fiyatı yayınlandığından tarifede yer alan
bu fiyatın alınması gerekir. Bayındırlık Kurulu'nun bu yönde oluşan
31.5.2004 günlü görüşü, sözleşme ve eki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin
20. maddesine de uygundur. Hal böyle olunca 2004 yılı Birim Fiyat
Tarifelerinde bulunan fiyat yerine hataen 25.3.2004 tarihinde onaylanan
yeni birim fiyat tutanağının bağlayıcılığından söz edilemez. Diğer yandan
Borçlar Yasası hükümlerince çözümü gereken uyuşmazlıkta İdare Mahkemesi
kararının bağlayıcı olamayacağı açıktır. Tüm bu nedenlerle davanın reddine
karar verilmesi gerekirken kabulü doğru olmamış, kararın bozulması uygun
bulunmuştur.) gerekçesiyle bozularak, davacı tarafın karar düzeltme istemi
de yine Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 18.4.2007 gün ve 2007/462 - 2540
Esas-Karar sayılı ilamıyla reddedilmiştir. Mahkememizce usul ve yasaya
uygun bulunan Yargıtay bozma ilamına uyulmasına karar verilmiştir. Davacı
taraf, yapılması zorunlu görülen keşif özetinde yer almayan 4 kalem
imalatın birim fiyatının 2003 yılında mevzuata uygun olarak taraflarca
tespit edildiğini, 2004 yılı birim fiyat tarifesinin ise Mart ayında
yayımlandığını ve önceden birim fiyatı belli olmayıp, yeni tarifede bu
konuda yer alan hükümlerin kendisine uygulanamayacağını ve bu gerekçeyle
yapılan kesintinin yerinde olmadığını iddia etmektedir. Uyulan Yargıtay
bozma ilamında da belirtildiği üzere, taraflar arasında imzalanmış sözleşme
ile Florya Akvaryum İnşaatı keşif özetinde (Lüzumu halinde düzenlenecek ek
fiyatlarla) yazılı fiyatlarla yapım kararlaştırılmış, sözleşmenin 2.
maddesinde sözleşme eki olarak sayılan Özel İdari Şartname'nin 18. 19 ve
20. maddelerinde, keşif özetinde bulunmadığı halde yapılmasına sonradan
lüzum görülen imalatın birim fiyatının yeni birim fiyat tarifeleri
kitabında yer alması durumunda, tarifenin sözleşmenin eki olmasına
bakılmaksızın yeni birim fiyat tarifelerinin ilk keşif fiyatlarına esas
olan yıla ait Birim Fiyat Tarifeleri eki fiyat listesinden alınacağı hüküm
altına alınmıştır. Sözleşmenin eki olarak sayılan Özel İdari Şartnamenin
taraflar açısından sözleşme hukuku ilkeleri kapsamında taraflar için
bağlayıcı olacağı açıktır. Bu durumda özel şartnamenin anılan 19. maddesi
gereğince 2004 yılında birim fiyat yayımlanmış olmakla, artık bu fiyatın
esas alınması taraflarca hükme bağlanan sözleşme gereği olup, taraflarca
kararlaştırılan sözleşme ve ekleri hükümlerine uygundur. Taraflar arasında
oluşturulan birim fiyatlar 2003 yılına ait olup, 1.1.2004 tarihi ve
sonrasındaki döneme ait davacı talepleri yönünden yeni birim fiyat
listesinin dikkate alınarak, davalı idare tarafından bu yönde işlem
yapılmış olması sözleşmenin anılan hükümlerine de uygun bulunmaktadır.
Açıklanan bu nedenlerle ve mahkememizce uyulan aynı yöndeki Yargıtay bozma
ilamı doğrultusunda yerinde görülmeyen davanın reddine ilişkin aşağıdaki
gibi hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle,
1- Davacı vekillerinin yerinde görülmeyen
davasının reddine,…” denilmiş; anılan karar YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ’nin
26.5.2008 gün ve E:2008/79, K:2008/3361 sayılı kararı ile onanmak ve
kararın düzeltilmesi istemi de aynı Dairenin 4.2.2009 gün ve E:2008/5744,
K:2009/555 sayılı kararıyla reddedilmek suretiyle kesinleşmiştir.
UYUŞMAZLIK
MAHKEMESİ’NDEN İSTEK
Öztaş A.Ş.- Nuhoğlu A.Ş.- Alt ve Üst Yapı
Ltd. Şti. Adi Ortaklığı vekillerince İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı davalı olarak gösterilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
hitaben verilen 21.7.2009 günlü dilekçede, davacının, Florya Akvaryum
inşaatının müteahhidi olduğunu, davacının bu işi 2002 yılında açık ihale
suretiyle uhdesine aldığını, davacı ve davalı arasındaki kurulu yazılı
taahhüt sözleşmesi gereği tarafların, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
tarafından çıkarılan Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nde
fiyatlandırılmayan işlerde, karşılıklı mutabakat sonucunda oluşturulan ve
böylece de sözleşmenin eki haline gelen fiyat analizi tutanağıyla bu işleri
fiyatlandıracakları, davacının davalı aleyhine İstanbul 11. Asliye Ticaret
Mahkemesi'nde 2004/224 Esas sayılı davasını açmasının nedeninin, 2004
yılında Bayındırlık Şartnamesi'nde bu fiyatlandırmanın yapılmasıyla,
davalının Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nın bu hususlarda bağlayıcı
kararları olan Bayındırlık Kurulu'na başvurarak, bu birimden aldığı
31.5.2004 tarih ve 6 sayılı kararını gerekçe göstererek, daha önce yapılmış
fiyat analizlerini geçersiz sayması sonucunda, davacının istihkaklarında
yaptığı kesinti olduğu, davacının, adli yargıdaki davasını, davalının
yaptığı bu hukuka açık aykırı istihkak kesintisi nedeniyle açtığı,
davacının kesinti yapılan kısmın yasal faiziyle davalıdan alınmasını bu
davasıyla adli yargı merciinden talep ettiği, davacının, davalı idarenin
istihkakındaki kesinti yapmasının temel dayanağı ve nedeni olan Bayındırlık
Kurulu'nun 31.5.2004 tarih ve 6 sayılı işlemini, aynı tarihlerde Ankara 3.
İdare Mahkemesi'nin E:2004/2835 sayılı dosyasına iptal davasının konusu
yaptığı, böylece; aynı konuda biri adli yargıdan ve diğeri ise idari
yargıdan davaları esastan sona erdirecek şekilde verilmiş ve de kesinleşmiş
iki farklı karar ortaya çıkmış bulunduğu, iki farklı yargı düzeninde
verilen ve kesinleşen söz konusu yargı kararları kapsamında davacının
haklarının yerine getirilmesinin olanaksız hale geldiği, olayda adli
yargıdan verilen ve kesinleşen hükmün temel dayanağı olan Bayındırlık
Kurulu'nun 31.5.2004 tarih ve 6 sayılı kararının, idari yargıdan verilen
kesinleşmiş bir başka yargı kararıyla iptal edildiği, bu iki farklı hüküm
nedeniyle; hakkın yerine getirilmesinin olanaksız bulunduğu, nitekim,
davalı tarafın davacının hakkını yerine getiremeyeceğini açıkça belirttiği
ileri sürülerek İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından, 2007/383
Esas, 2007/521 Karar ve 25.9.2007 tarihli olarak davanın esasına dair
verilen ve kesinleşen ret kararı ile Ankara 3. İdare Mahkemesi'nce davanın
esası hakkında, 2004/2835 Esas, 2005/1185 Karar ve 27.7.2005 tarihli
verilen ve kesinleşen iptal kararı arasındaki hüküm uyuşmazlığının idari
yargıdan verilen ve kesinleşen kararın temel alınarak giderilmesi ve bu
kapsamda İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2007/383 Esas, 2007/521
Karar ve 25.9.2007 tarihli kararının kaldırılması Uyuşmazlık Mahkemesi
Kanunu’nun 24. maddesine istinaden talep edilmiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 24. ve 16.
maddelerine göre ilgili Başsavcıların yazılı düşünceleri istenilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI; Davacı
ortaklık ile İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı arasında 2886 sayılı
Devlet İhale Kanunu uyarınca yapılan Florya Akvaryum İnşaatı ihalesi
sonrasında imzalanan sözleşme kapsamında yapılan işte 1. keşif özetinde yer
almayan ve 2004 yılından önce Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat
Listesinde bulunmayan dört kalem imalatın yeni birim fiyatlarının 2004 yılı
birim fiyatları ve analizlerinde yer alan pozlara ait fiyat analizleri esas
alınarak belirlenmesi gerektiği yolundaki Bayındırlık Kurulu'nun 31.5.2004
tarih ve 6 sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada, Ankara 3. İdare
Mahkemesi’nce; taraflar arasında ihale sözleşmesi imzalandıktan sonra 1.
keşifte bulunmayıp, sonradan işin yapımı sırasında ortaya çıkan ve projesi
gereği yapılması zorunlu olan 4 kalem imalat ile ilgili birim fiyatların,
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat listesinde yer almaması
nedeniyle ihale sözleşmesi ve İdari Şartname hükümleri uyarınca Bayındırlık
ve İskan Bakanlığı analizlerinden yararlanılarak belirlemesinin yapıldığı,
bu hususun İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nca uygun bulunarak
taraflarca imzalanan bir tutanakla sözleşme eki haline getirildiği,
sonrasında anılan 4 kalem imalatın 2004 yılı Bayındırlık Bakanlığı Birim
Fiyat Listesinde yer almasının daha önce düzenlenmiş ve tarafların özgür
iradeleri ile belirlenmiş sözleşme unsurlarını hükümsüz hale getiremeyeceği,
hukuk devletinin sözleşme özgürlüğünün korunmasını zorunlu kıldığı, bu
itibarla, yeni birim fiyat listesinde yer alan fiyatların uygulanmasına,
hem sözleşmenin daha önce imzalanması hem de Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
Genel İdari Şartnamesinin 20. ve sözleşmenin 11. maddeleri uyarınca işin
yapımı sırasında ortaya çıkan imalatla ilgili taraflar arasında karşılıklı
irade ile tespit edilen ve onaylanarak sözleşme eki haline gelen fiyat
uygulamasının kamu gücü kullanılarak değiştirilmesinin hak ihlali sonucu
doğurması nedeniyle imkan bulunmadığı gerekçesiyle Bayındırlık Kurulu
kararının iptaline karar verildiği, kararın Danıştay 13. Dairesi’nin
7.11.2008 tarih ve E:2007/1492, K:2008/7139 sayılı kararı ile onanmak
suretiyle kesinleştiği, Bayındırlık Kurulunun idari yargı yerinde iptal
davasına konu edilen kararına bağlı olarak 2004 yılında gerçekleşen imalata
ilişkin Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatlarının uygulanması suretiyle
hakedişlerin yeniden tanzim edilmesi, bu bakımdan evvelce yapılmış fiyat
analizlerine göre düzenlenmiş hakedişlerden kesintilerin yapılması
nedeniyle söz konusu kesintilerin davalı İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’ndan tahsili istemiyle İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde
açılan alacak davasında ise; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin 6.11.2006 günlü
ve E:2005/6135, K:2006/6233 sayılı bozma kararına uyularak, taraflar
arasında imzalanmış sözleşme ile Florya Akvaryum İnşaatının keşif özetinde
yazılı fiyatlarla yapımının kararlaştırıldığı, sözleşme eki olarak sayılan
Özel İdari Şartname'nin 18, 19 ve 20. maddelerinde, keşif özetinde
bulunmadığı halde yapılmasına sonradan lüzum görülen imalatın birim
fiyatının yeni birim fiyat tarifeleri kitabında yer alması durumunda,
tarifenin sözleşme eki olmasına bakılmaksızın yeni birim fiyat
tarifelerinin ilk keşif fiyatlarına esas olan yıla ait Birim Fiyat
Tarifeleri eki fiyat listesinden alınacağı hükmüne yer verildiği,
sözleşmenin eki olarak sayılan Özel İdari Şartnamenin taraflar açısından
sözleşme hukuku ilkeleri kapsamında bağlayıcı olduğu, bu durumda özel
şartnamenin 19. maddesi gereğince 2004 yılında birim fiyat yayınlanmış
olmakla, artık bu fiyatın esas alınmasının sözleşme gereği olduğu, taraflar
arasında oluşturulan birim fiyatların 2003 yılına ait olduğu, 1.1.2004
tarihi ve sonrasındaki döneme ait yeni birim fiyat listesinin dikkate
alınması suretiyle işlem yapılmasının özel idari şartname hükümlerine uygun
bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, kararın, Yargıtay
15. Hukuk Dairesi'nin 26.6.2008 tarih ve E:2008/79, K:2008/3361 sayılı
kararıyla onandığı, aynı Dairenin kararın düzeltilmesi talebini reddetmesi
üzerine kesinleştiği, kesinleşen bu kararlar arasında oluştuğu ileri
sürülen hüküm uyuşmazlığının giderilmesinin istenildiği, idari ve adli
yargı kararları arasında oluştuğu ileri sürülen hüküm uyuşmazlığının çözümü
için, öncelikle hüküm uyuşmazlığının oluşup oluşmadığının belirlenmesi
gerektiği, 2247 sayılı Kanun’un 24. maddesine göre hüküm uyuşmazlığının
varlığı için; idari, adli veya askeri yargı mercilerinden en az ikisi
tarafından görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya
kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin taraflardan en az biri aynı olan
iki ayrı kararın bulunması ve bu kararlar arasında çelişki yüzünden hakkın
yerine getirilmesinin olanaksız bulunması koşullarının arandığı, hüküm
uyuşmazlığına konu edilen kararlardan idare mahkemesi kararının, davacı adi
ortaklık ile İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı arasında Florya
Akvaryum İnşaatı yapımı için imzalanan sözleşme kapsamında bulunmayan
sonradan yapımına lüzum görülen ve Bayındırlık Bakanlığı Birim Fiyat
Listesinde yer almayan 4 kalem imalata ilişkin olarak taraflar arasında
ihale sonrasında imzalanan tutanak hükümleriyle oluşturulan birim
fiyatların 2003 yılında uygulanmasından sonra 2004 yılı Bayındırlık
Bakanlığı Birim Fiyat Listesinde yer alması nedeniyle hangi fiyatın
uygulanacağına ilişkin görüş içeren ve taraflar açısından bağlayıcı olan
Bayındırlık Kurulu Kararının iptaline ilişkin olduğu, İstanbul 11. Asliye
Ticaret Mahkemesi kararının ise, Bayındırlık Kurulu'nun idari davaya konu
kararına istinaden sözü edilen 4 kalem imalatın 2004 yılı için Bayındırlık
Bakanlığı Birim Fiyat Tarifesi esas alınarak yeniden fiyatlandırılması
nedeniyle, evvelce tanzim edilen hakedişlerden yapılan kesintilerin iadesi
amacıyla açılan davanın reddine ilişkin olduğu, her iki uyuşmazlığın özünü,
2004 yılı ve sonrasına ilişkin olarak sözü edilen imalatın hangi birim
fiyatları (2003 yılında taraflar arasında imzalanıp sözleşme eki haline
gelen tutanakla belirlenen birim fiyatlar mı, 2004 yılı için Bayındırlık
Bakanlığı’nca belirlenen ve Birim Fiyat Listesinde yer alan fiyatlar mı)
ile fiyatlandırılacağı hususunun oluşturduğu, alacak davasına konu hak ediş
kesintilerinin Bayındırlık Kurulu kararı uyarınca yapıldığı, her iki
davanın konusu arasında sebep-sonuç ilişkisi bulunduğu dikkate alındığında,
aynı konu ve sebebe dayalı davacısı aynı olan söz konusu kararlar arasında
çelişki olduğu, bu çelişki nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksız
bulunduğu sonucuna varıldığından, olayda 2247 sayılı Kanun’un 24.
maddesinde öngörülen anlamda hüküm uyuşmazlığı çıktığının kabulünün
gerektiği, anılan hüküm uyuşmazlığının ne şekilde çözümleneceğine gelince;
Bayındırlık İşleri Şartnamesi'nin 20. maddesinde, keşif özetinde veya birim
fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen
yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken hangi
analizlerin kullanılacağının kurala bağlandığı, yeni birim fiyatın
müteahhitle birlikte maddede belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek
bu hususta düzenlenen tutanağın idarenin onayına sunulacağı ve onaydan
sonra geçerli olacağı, yeni birim fiyat tespitinde müteahhitle uyuşulmaz
ise anlaşmazlığın idaresi tarafından en çok bir ay içerisinde Bayındırlık
Kurulu'na intikal ettirileceği, Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen
fiyatın iki tarafça kabulünün zorunlu olduğu hükmüne yer verildiği, öte
yandan, Florya Akvaryum İnşaatı yapımı işi ile ilgili olarak taraflar
arasında imzalanan sözleşmenin eki olarak sayılan Özel İdari Şartname'nin
19. maddesinde, ilk keşif özeti cetvelinde bulunmadığı halde inşaatın
devamı sırasında yapılmasına sonradan lüzum hasıl olan ve idarenin isteği
üzerine yapılması cihetine gidilen imalatın birim fiyatları ile yeni birim
fiyat tarifeleri kitabında tarifeleri yapılan imalatın birim fiyatları
mukavele eki bulunmasa da, Bayındırlık Bakanlığı Yapı ve İmar İşleri Genel
Müdürlüğü'nün yeni birim fiyat tarifeleri ve ilk keşif fiyatlarına esas
olan yıla ait Birim Fiyat Tarifeleri eki fiyat listesinden alınacağı
hususunun hüküm altına alındığı, olayda, davacı şirketlerin oluşturduğu
ortak girişim (adi ortaklık) ile İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
arasında Florya Akvaryum İnşaatı ihalesine ilişkin 27.2.2003 tarihli sözleşme
imzalandığı, işin devamı sırasında keşif özetinde yer almayan, ancak işin
gereği yapılması zorunlu görülen iksa işlerden 4 kalem imalatın,
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Tarife Listesinde yer
almadığının görülmesi üzerine mevzuatın öngördüğü usullere uyularak fiyat
analizlerinin yapıldığı ve 19.11.2003 tarihli fiyat analiz tutanağının
hazırlanarak taraflarca imzalandığı, Bayındırlık İşleri Genel
Şartnamesi'nin 20. maddesi uyarınca sözleşmenin eki haline geldiği, söz
konusu işlerle ilgili olarak taraflarca kararlaştırılan birim fiyatlar esas
alınarak hakedişlerin düzenlendiği ve ödemelerin yapıldığı, ancak 26.3.2004
tarihinde sözü edilen imalat kalemlerinin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
Birim Fiyat Tarife Listesinde yer alması üzerine 2004 yılında yapılan
imalatla ilgili hakedişlerin bu birim fiyat tarife listesindeki fiyatlara
göre tanzimi yoluna gidildiği, taraflar arasında uygulanması gereken birim
fiyat konusunda ortaya çıkan ihtilafın çözümü için konunun Bayındırlık
Kurulu'na intikal ettirildiği, Bayındırlık Kurulu'nca söz konusu imalat
kalemleri için 2004 yılı fiyatlarının uygulanması gerektiği yolunda
31.5.2004 tarihli kararın alındığı, davacı tarafça taraflar arasında 2003
yılında yapılan fiyat belirlenmesinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirdiği,
bu fiyatların tarafları bağladığı gerekçesiyle Bayındırlık Kurulu Kararının
iptali istemiyle İdare Mahkemesinde, hakedişlerden yapılan haksız
kesintinin iadesi istemine dayalı alacak davasının Asliye Ticaret
Mahkemesinde açıldığının anlaşıldığı, görüldüğü gibi, her iki davada
verilen kararlarla ortaya çıkan hüküm uyuşmazlığının çözümünde; 2004 yılı
imalatlarına ilişkin ödemelerin; 2003 yılında onaylanan fiyat analizlerinin
fiyat farkı kararnamesinin uygulanmasıyla 2004 yılına dönüşümünden oluşacak
fiyatlardan mı yoksa Bayındırlık ve İskan Başkanlığınca yayınlanan 2004
yılı birim fiyat listesinde yer alan fiyatlardan mı ödeneceği hususunun
açığa kavuşturulması gerektiği, 180 sayılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 32. maddesi
hükmüne göre, kamu kurum ve kuruluşlarının, katma bütçeli dairelerin, il
özel idareleri ve belediyelerin, 2 nci maddenin (n) bendinde belirtilen
tüzük, yönetmelik, tip sözleşme, şartname, rayiç, fiyat analizleri ve birim
fiyatlarına uymak ve uygulamak ile yükümlü oldukları, Bakanlıkça yayımlanan
birim fiyat ve fiyat analizlerinin tüm kamu kurum ve kuruluşları için
bağlayıcı olup, uyma zorunluluğu bulunduğu, dolayısıyla, 1.1.2004
tarihinden geçerli olmak üzere sözü edilen 4 kalem imalat için Bakanlıkça
birim fiyat tarifesinin yayınlanması karşısında, bu tarihten sonra
yapılacak imalatın söz konusu tarifeye uygun olarak fiyatlandırılması ve
ödemelerin bu esasa uygun olarak yapılmasının, Kanun Hükmünde Kararnamenin
ve yukarıda açıklanmış olan Özel İdari Şartnamenin amir hükümleri gereği
olduğu, her ne kadar 2003 yılı için Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin
20. maddesine uygun olarak fiyat analizleri yapılıp tutanağa bağlanmış ise
de; bu analizler sonucu ortaya çıkan fiyatların uygulanabilirliğinin,
Bakanlıkça birim fiyat tarifesinin belirlenerek yayımlanmasına kadarki süre
ile sınırlı olup, tarifenin yayımlanmasına bağlı olarak cari mali yıl
başından itibaren artık söz konusu fiyatların uygulamaya esas alınmasının
kamu idareleri bakımından yasal bir zorunluluk olduğu, öte yandan, söz
konusu imalatın yeni birim fiyatlarının 2004 yılı birim fiyatları ve
analizlerinde yer alan pozlara ait fiyat analizlerinin esas alınarak
belirlenmesi gerektiği görüşünü ihtiva eden 31.5.2004 tarih ve 6 sayılı
Bayındırlık Kurulu Kararı, İdare Mahkemesince iptal edilmiş ve bu karar
Danıştay 13. Dairesince onanmış olmakla beraber, 180 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 32. maddesi, Özel İdari Şartname'nin 18, 19 ve 20. maddeleri
hükümleri karşısında, bu hükümler doğrultusunda uygulama yoluna
gidilmesinin, diğer bir ifadeyle Bayındırlık Kurulu kararı olmaksızın da
anılan hükümlere göre uygulama yapılmasının hukuken zorunlu olduğu cihetle
Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin 20. maddesi ve Özel İdari
Şartnamenin 19. maddesi gereği mevcut uyuşmazlık çerçevesinde esasen
Bayındırlık Kurulu kararı alınmasını gerektiren bir durumun da bulunmadığı,
böyle olunca idari yargı yerince iptal edilmiş olan Bayındırlık Kurulu
kararının ve iptal hükmünün yarattığı hukuki sonucun bu çerçevede
değerlendirilmesi gerektiği, bu itibarla, 1.1.2004 tarihi ve sonrası dönem
için yeni birim fiyat listesi dikkate alınarak uygulama yapılması
gerektiğinden, davanın Asliye Ticaret Mahkemesince karara bağlandığı
biçimde çözümü isabetli olup, bu kararla çelişen idari yargı kararının
kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, kesinleşen Ankara 3. İdare
Mahkemesi'nin 27.7.2005 tarih ve E:2004/2835, K:2005/1185 sayılı
Bayındırlık Kurulu Kararının iptaline ilişkin kararının kaldırılması,
İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 25.9.2007 tarih ve E:2007/383,
K:2007/521 sayılı kararı doğrultusunda karar verilmesi gerektiği yolunda
yazılı düşünce vermiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi ile
Ankara 3. İdare Mahkemesi kararları arasında doğduğu öne sürülen hüküm
uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle yapılan başvuru üzerine 2247 sayılı
Kanun'un 24. maddesi gereğince Cumhuriyet Başsavcılıklarının düşüncesinin
sorulduğu 2009/211 Esas sayılı dosyanın incelendiği, Ankara 3. İdare
Mahkemesi’nin 27.7.2005 tarih ve 2004/2835 Esas, 2005/1185 Karar sayılı
kararı ile İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 25.9.2007 tarih ve
2007/383 Esas, 2007/521 Karar sayılı kararı arasındaki hüküm uyuşmazlığının
giderilmesinin istenildiği, Ankara 3. İdare Mahkemesi’nin 2004/2835 Esas
sayılı dava dosyasının incelenmesinde; davacı Öztaş A.Ş. - Nuhoğlu A.Ş. -
Alt ve Üst Yapı Ltd. Şti. Adi Ortaklığı tarafından Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı’na karşı açılan davada Bayındırlık Kurulu'nun 31.5.2004 tarih ve
B.09.0.BAK.0.00.00.00/6/6 sayılı kararının iptalinin istendiği, anılan
Mahkemece yapılan inceleme sonrasında İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı tarafından ihale edilen Florya Akvaryum İnşaat ihalesini kazanan
davacı ortaklık ile Büyükşehir Belediyesi arasında sözleşme imzalandığı ve
ihale sözleşmesi imzalandıktan sonra birinci keşifte bulunmayıp sonradan
işin yapımı sırasında ortaya çıkan ve projesi gereği yapılması zorunlu olan
dört kalem imalat ile ilgili birim fiyatların, Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı birim fiyat listesinde yer almaması nedeniyle ihale sözleşmesi ve
İdari Şartname hükümleri uyarınca Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
analizlerinden yararlanılarak belirlemesinin yapıldığı, bu durumun İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 25.12.2003 tarih ve 1830 sayılı işlemi
ile uygun bulunarak sözleşme eki haline getirildiği ve daha sonra söz
konusu dört kalem imalatın 2004 yılı Bayındırlık Bakanlığı Birim Fiyat
Listesinde yer almasının daha önce düzenlenmiş ve tarafların özgür
iradeleri ile tespit edilmiş sözleşme hükümlerini hükümsüz hale
getiremeyeceği, hukuk devleti gereğince sözleşme özgürlüğünün korunmasının
zorunlu olduğu, bu nedenle, yeni birim fiyat listesinde yer alan fiyatların
uygulanmasına ve ayrıca gerek sözleşmenin daha önce imzalanması gerek
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Genel İdari Şartnamesinin 20. ve Sözleşmenin
11. maddeleri gereğince işin yapımı sırasında ortaya çıkan imalatla ilgili
taraflar arasında karşılıklı irade ile tespit edildikten sonra onaylanarak
sözleşmenin eki haline gelen fiyat uygulamasının kamu gücünün kullanılması
suretiyle değiştirilmesinin hak ihlali sonucunu doğuracağı gerekçesiyle
sözü edilen Bayındırlık Kurulu kararının iptaline karar verildiği ve temyiz
incelemesi sonucunda Danıştay 13. Dairesi’nin 7.11.2008 tarih ve 2007/1492
Esas, 2008/7139 Karar sayılı kararı ile onanmak suretiyle kesinleştiği,
İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2007/383 sayılı dava dosyasının
incelenmesinde; davacı Öztaş A.Ş. - Nuhoğlu A.Ş. - Alt ve Üst Yapı Ltd.
Şti. Adi Ortaklığı tarafından İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na
karşı alacak davası açıldığı, anılan Mahkemece yapılan inceleme sonrasında
Bayındırlık Kurulunun idari yargı yerinde iptal davasına konu kararı
gereğince 2004 yılında gerçekleşen imalata ilişkin Bayındırlık Bakanlığı
birim fiyatlarının uygulanması suretiyle hak edişlerin yeniden tanzim
edilmesi, evvelce yapılmış fiyat analizlerine göre düzenlenmiş hak
edişlerden kesintilerin yapılması nedeniyle söz konusu kesintilerin davalı İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı’ndan tahsili istemiyle açılan davada verilen
kararın temyizi sonucunda Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin 6.11.2006 günlü ve
2005/6135 Esas, 2006/6233 Karar sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma
kararına uyularak, taraflar arasında imzalanmış sözleşme ile Florya
Akvaryum inşaatının keşif özetinde yazılı fiyatlarla yapımının
kararlaştırıldığı, sözleşme eki olarak sayılan Özel İdari Şartname'nin 18,
19 ve 20. maddelerinde, keşif özetinde bulunmadığı halde yapılmasına sonradan
lüzum görülen imalatın birim fiyatının yeni birim fiyat tarifeleri
kitabında yer alması durumunda, tarifenin sözleşme eki olmasına
bakılmaksızın yeni birim fiyat tarifelerinin ilk keşif fiyatlarına esas
olan yıla ait Birim Fiyat Tarifeleri eki fiyat listesinden alınacağı
hükmüne yer verildiği, sözleşmenin eki olarak sayılan Özel İdari
Şartnamenin taraflar açısından sözleşme hukuku ilkeleri kapsamında
bağlayıcı olduğu, bu durumda özel şartnamenin 19. maddesi gereğince 2004
yılında birim fiyat yayınlanmış olmakla, sözleşme gereği artık bu fiyatın
esas alınmasının gerektiği, taraflar arasında oluşturulan birim fiyatların
2003 yılına ait olduğu, 1.1.2004 tarihi ve sonrasındaki döneme ait yeni
birim fiyat listesinin dikkate alınması suretiyle işlem yapılmasının özel
idari şartname hükümlerine uygun bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine
ilişkin verilen kararın, temyiz incelemesi sonucunda Yargıtay 15. Hukuk
Dairesi'nin 26.6.2008 tarih ve 2008/79 Esas, 2008/3361 Karar sayılı
kararıyla onandığı ve karar düzeltilmesi talebinin de reddedilmesi üzerine
söz konusu kararın kesinleştiği, Ankara 3. İdare Mahkemesi’nin 27.7.2005
tarih ve 2004/2835-2005/1185 sayılı kararı ile İstanbul 11. Asliye Ticaret
Mahkemesinin 25.9.2007 tarih ve 2007/383-2007/521 sayılı kararı arasındaki
oluştuğu ileri sürülen hüküm uyuşmazlığının çözümü için, öncelikle 2247
sayılı Yasa gereğince hüküm uyuşmazlığının mevcut olup olmadığının
tespitinin gerektiği, 2247 sayılı Kanun'un 24. maddesi gereğince, yargı
mercilerinden en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın kesin
olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,
taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden
hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan hallerde hüküm uyuşmazlığının
varlığının kabul edildiği, hüküm uyuşmazlığına konu kararlardan İstanbul
11. Asliye Ticaret Mahkemesi kararının, Bayındırlık Kurulu'nun idari
yargıda iptali istenilen kararına istinaden sözü edilen dört kalem imalatın
2004 yılı için Bayındırlık Bakanlığı Birim Fiyat Tarifesi esas alınarak
yeniden fiyatlandırılması nedeniyle, önceden tanzim edilen hak edişlerden
yapılan kesintilerin iadesi amacıyla açılan davanın reddine ilişkin olduğu;
Ankara 3. İdare Mahkemesi kararının ise, Florya Akvaryum İnşaatı yapımı
için davacı adi ortaklık ile İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
arasında imzalanan sözleşmede bulunmayan sonradan yapımına lüzum görülen ve
Bayındırlık Bakanlığı Birim Fiyat Listesinde yer almayan dört kalem imalata
ilişkin olarak taraflar arasında ihale sonrasında imzalanan tutanak
hükümleriyle oluşturulan birim fiyatların 2003 yılında uygulanmasından
sonra 2004 yılı Bayındırlık Bakanlığı Birim Fiyat Listesinde yer alması
nedeniyle hangi fiyatın uygulanacağına ilişkin görüş içeren ve taraflar
açısından bağlayıcı olan Bayındırlık Kurulu Kararının iptaline ilişkin
olduğunun anlaşıldığı, dolayısıyla, adli ve idari yargı kararlarına konu
olan her iki uyuşmazlığın konusunun, 2004 yılı ve sonrasına ilişkin olarak
sözü edilen imalatın hangi birim fiyat ile fiyatlandırılacağına, diğer bir
ifade ile 2003 yılında taraflar arasında imzalanan sözleşme eki haline
gelen tutanakla belirlenen birim fiyatların mı yoksa 2004 yılı için
Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca belirlenen ve Birim Fiyat Listesinde yer
alan fiyatların mı geçerli olacağına ilişkin olduğu, alacak davasına konu
olan hakediş kesintilerinin Bayındırlık Kurulu kararı gereğince yapıldığı
göz önüne alındığında, her iki davanın konusu arasında sebep-sonuç ilişkisi
bulunduğu, davacısı aynı olan, aynı konu ve sebebe dayalı adli ve idari
yargı kararı arasında çelişki olduğu ve sözü edilen bu çelişki nedeniyle
hakkın yerine getirilmesinin olanaksız bulunduğu anlaşıldığından, 2247
sayılı Kanun'un 24. maddesinde öngörülen anlamda hüküm uyuşmazlığının söz
konusu olduğunun görüldüğü, taraflar arasında Florya Akvaryum inşaatı
yapımı işi ile ilgili olarak imzalanan sözleşmenin eki olarak sayılan Özel
İdari Şartname'nin 19. maddesinde, ilk keşif özeti cetvelinde bulunmadığı
halde inşaatın devamı sırasında yapılmasına sonradan lüzum hasıl olan ve
idarenin isteği üzerine yapılması cihetine gidilen imalatın birim fiyatları
ile yeni birim fiyat tarifeleri kitabında tarifeleri yapılan imalatın birim
fiyatları mukavele eki bulunmasa da Bayındırlık Bakanlığı Yapı ve İmar
İşleri Genel Müdürlüğü'nün yeni birim fiyat tarifeleri ve ilk fiyatlarına
esas olan yıla ait Birim Fiyat Tarifeleri eki fiyat listesinden alınacağı
hususunun yer aldığı; Bayındırlık İşleri Şartnamesi'nin 20. maddesinde de,
keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da
yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları
tespit edilirken hangi analizlerin kullanılacağının kurala bağlandığı, yeni
birim fiyatın müteahhitle birlikte maddede belirtilen usullerden biri ile
tespit edilerek bu hususta düzenlenen tutanağın idarenin onayına sunulacağı
ve onaydan sonra geçerli olacağı, yeni birim fiyat tespitinde müteahhitle
uyuşulmaz ise anlaşmazlığın, idaresi tarafından en çok bir ay içerisinde
Bayındırlık Kurulu'na intikal ettirileceği ve Bayındırlık Kurulu tarafından
tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulünün zorunlu olduğu hükmünün yer
aldığı, Florya Akvaryum İnşaatı ihalesine ilişkin olarak davacı adi
ortaklık ile İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı arasında 27.2.2003
tarihli sözleşme imzalandığı, işin devamı sırasında keşif özetinde yer
almayan, ancak işin gereği yapılması zorunlu görülen işlerden dört kalem
imalatın, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Tarife Listesinde yer
almadığının görülmesi üzerine mevzuatın öngördüğü usullere uyularak fiyat
analizlerinin yapıldığı ve 19.11.2003 tarihli fiyat analiz tutanağının
hazırlanarak taraflarca imzalandığı, Bayındırlık İşleri Genel
Şartnamesi'nin 20. maddesi uyarınca sözleşmenin eki haline geldiği, söz
konusu işlerle ilgili olarak taraflarca kararlaştırılan birim fiyatlar esas
alınarak hak edişlerin düzenlendiği ve ödemelerin yapıldığı, ancak
26.3.2004 tarihinde sözü edilen imalat kalemlerinin Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı Birim Fiyat Tarife Listesinde yer alması üzerine 2004 yılında
yapılan imalatla ilgili hak edişlerin bu birim fiyat tarife listesindeki
fiyatlara göre tanzimi yoluna gidildiği, taraflar arasında uygulanması
gereken birim fiyat konusunda ortaya çıkan ihtilafın çözümü için konunun
Bayındırlık Kurulu'na intikal ettirildiği, Bayındırlık Kurulu'nca söz
konusu imalat kalemleri için 2004 yılı fiyatlarının uygulanması gerektiği
yolunda 31.5.2004 tarihli kararın alındığı, davacı tarafça taraflar
arasında 2003 yılında yapılan fiyat belirlenmesinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirdiği,
bu fiyatların tarafları bağladığı gerekçesiyle İdare Mahkemesinde
Bayındırlık Kurulu Kararının iptali istemiyle, Asliye Ticaret Mahkemesinde
de hak edişlerden yapılan haksız kesintinin iadesi istemiyle alacak
davasının açıldığının tespit edildiği, adli ve idari yargıda verilen
kararlarla ortaya çıkan hüküm uyuşmazlığının çözümü için, 2004 yılı
imalatlarına ilişkin ödemelerin hangi fiyat üzerinden yapılacağının
belirlenmesine, bir başka ifade ile, 2003 yılında onaylanan fiyat
analizlerinin fiyat farkı kararnamesinin uygulanmasıyla 2004 yılına
dönüşümünden oluşacak fiyatlardan mı ödeneceği yoksa Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı’nca yayınlanan 2004 yılı birim fiyat listesinde yer alan
fiyatlardan mı yapılacağının belirlenmesini gerektirdiği, konuya ilişkin
180 sayılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname'nin 32. maddesi hükmü gereğince, kamu kurum ve
kuruluşları, katma bütçeli daireler, il özel idareleri ve belediyelerin, 2
nci maddenin (n) bendinde belirtilen tüzük, yönetmelik, tip sözleşme,
şartname, rayiç, fiyat analizleri ve birim fiyatlarına uymak ve uygulamak
ile yükümlü bulundukları, Bakanlıkça yayımlanan birim fiyat ve fiyat
analizlerinin tüm kamu kurum ve kuruluşları için bağlayıcı olduğu, uyma
zorunluluğu bulunduğu, her ne kadar söz edilen imalatın yeni birim
fiyatlarının 2004 yılı birim fiyatları ve analizlerinde yer alan pozlara
ait fiyat analizleri esas alınarak belirlenmesi gerektiği görüşünü ihtiva
eden 31.5.2004 tarihli Bayındırlık Kurulu Kararı İdare Mahkemesince iptal
edilmiş ve bu karar Danıştay 13. Dairesi’nce onanmış olmakla birlikte; 180
sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 32. maddesi, Özel İdari Şartname'nin 18,
19 ve 20. maddeleri hükümleri karşısında, Bayındırlık Kurulu kararı olmaksızın
da anılan hükümlere göre uygulama yapılması yasal bir zorunluluk
olduğundan, idari yargı yerince iptal edilmiş olan Bayındırlık Kurulu
kararının hukuki etkisinin bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiği,
dolayısıyla, 1.1.2004 tarihinden geçerli olmak üzere söz konusu dört kalem
imalat için Bakanlıkça birim fiyat tarifesinin yayınlanması karşısında, bu
tarihten sonra yapılacak imalatın söz konusu tarifeye uygun olarak
fiyatlandırılması ve ödemelerin bu esasa uygun olarak yapılmasının, Kanun
Hükmünde Kararnamenin ve sözü edilen Özel İdari Şartnamenin hükümleri
gereği olduğu hususu dikkate alındığında; 1.1.2004 tarihi ve sonrası dönem
için yeni birim fiyat listesi dikkate alınarak uygulama yapılması
gerektiğinden, davanın Asliye Ticaret Mahkemesi’nce karara bağlandığı
biçimde çözümü isabetli olduğu için bu karar ile çelişen idari yargı
kararının kaldırılmasının icap ettiği gerekçesiyle kesinleşen Ankara 3.
İdare Mahkemesi'nin 27.7.2005 tarih ve 2004/2835 Esas, 2005/1185 Karar
sayılı Bayındırlık Kurulu Kararının iptaline ilişkin kararının
kaldırılması, İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 25.9.2007 tarih ve
2007/383 Esas, 2007/521 Karar sayılı kararı doğrultusunda karar verilmesi
gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
USULE İLİŞKİN İNCELEME :
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanun’un 1. maddesinin birinci fıkrasında, “Uyuşmazlık
Mahkemesi; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş, adli, idari
ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin
olarak çözmeye yetkili ve bu kanunla kurulup görev yapan bağımsız bir
yüksek mahkemedir”; 24. maddesinde de, “(Değişik birinci fıkra: 21/1/1982 - 2592/7 md.) 1 nci
maddede gösterilen yargı mercilerinden en az ikisi tarafından, görevle
ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve
sebebe ilişkin, taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki
çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan hallerde hüküm
uyuşmazlığının varlığı kabul edilir.
Ceza kararlarında; sanığın, fiilin ve maddi
olayların aynı olması halinde hüküm uyuşmazlığı var sayılır.
İlgili kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurarak hüküm uyuşmazlığının giderilmesini istiyebilir. Bu halde olumsuz
görev uyuşmazlığının çıkarılması ile ilgili 15 ve 16 ncı maddelerdeki usul
kuralları uygulanır” denilmiştir.
Bu düzenlemelere göre, hüküm uyuşmazlığının varlığı
için:
a) Uyuşmazlık yaratan hükümlerin, adli, idari veya
askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından verilmesi,
b) Konu, dava sebebi ve taraflardan en az birinin
aynı olması,
c) Her iki kararın da kesinleşmiş olması,
d) Kararlarda davanın esasının hükme bağlanması,
e)Kararlar arasındaki çelişki nedeniyle hakkın
yerine getirilmesinin olanaksız bulunması koşullarının birlikte gerçekleşmesi
aranmaktadır.
Hüküm uyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülen adli ve
idari yargı kararlarının incelenmesinden: ortada adli ve idari yargı
yerlerince verilmiş ve kesinleşmiş kararlar bulunduğu, her iki kararda da
işin esasının hükme bağlandığı, taraflardan en az birinin (davacı şirket)
aynı olduğu, her iki davanın konusu arasında sebep-sonuç ilişkisinin
bulunduğu, her iki yargı yerinde görülen davaların konusu ve sebebinin
özünde aynı olduğu ve adli ve idari yargı kararları arasında ortaya çıkan çelişki
nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksız hale geldiği gözetilerek
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün 5.4.2010 gün ve E:2009/211 sayılı
Görüşme ve Ara Kararında,
“KONU : Ankara 3. İdare Mahkemesi’nin kesinleşen
27.7.2005 gün ve E:2004/2835, K:2005/1185 sayılı kararı ile İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin
kesinleşen 25.9.2007 gün ve E:2007/383, K:2007/521 sayılı kararı
arasında 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinin öngördüğü biçimde doğduğu öne
sürülen hüküm uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle, davacı vekilince
yapılan başvurudur.
KARAR : 1- Ankara
3. İdare Mahkemesi ile İstanbul
11. Asliye Ticaret Mahkemesi kararları arasında, 2247 sayılı
Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulların gerçekleştiği anlaşıldığından,
HÜKÜM UYUŞMAZLIĞI BULUNDUĞUNA;
2-
2247
sayılı Yasa’nın 25. maddesi hükümleri uyarınca,
a) İdari Yargılama Usulü Yasası gözetilerek
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne yapılan başvuruya ait dilekçe ve eklerinin, 30 gün
içinde yanıt verilmek üzere Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na bildirilmesine, adı geçen İdarelerce
verilen yanıtın karşı tarafa tebliği suretiyle dosyanın tekemmülünün
sağlanmasına,
b) Konu ile ilgili tüm bilgi ve belgelerin adı
geçen İdarelerden istenilmesine,
c) Usulü işlemler tamamlandıktan ve esas hakkındaki
rapor yazıldıktan sonra Başkanlıkça belirlenecek günde işin esasının
görüşülmesine, 5.4.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE karar verildi” denilmiştir.
Bunun üzerine:
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne yapılan başvuruya ait dilekçe
ve ekleri, 30 gün içinde yanıt verilmek üzere Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na bildirilmiş ve konu
ile ilgili tüm bilgi ve belgeler adı geçen İdarelerden istenilmiş ve adı
geçen İdarelerce verilen yanıtın karşı tarafa tebliği suretiyle dosyanın
tekemmülü sağlandığından,
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 4.10.2010 günlü toplantısında:
Usuli işlemleri tamamlanan dosyada işin esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
İNCELEME VE GEREKÇE : Başvuru dilekçesi ve ekleri,
uyuşmazlığa konu edilen kararlara ilişkin dava dosyaları, ilgili
Başsavcıların düşünce yazıları, Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un hazırladığı
işin esasına ilişkin rapor, dayanılan ve ilgili görülen mevzuat, dosya
içindeki sözleşme ve ekleri, davalı İdarelerce verilen cevap dilekçeleri
okunup incelendikten; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın
yazılı düşünceler doğrultusundaki açıklamaları da dinlendikten sonra, 2247
sayılı Yasa’nın 25. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
ESASA İLİŞKİN İNCELEME :
13.12.1983 tarih ve 180 sayılı “Bayındırlık ve
İskan Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname”nin görevleri belirleyen 2. maddesinin ilk
fıkrasında, “Bayındırlık ve
İskan Bakanlığının görevleri; Milli Savunma Bakanlığının inşaat milli ve
Nato alt yapı hizmetleri ile Ulaştırma Bakanlığına bağlı genel müdürlüklere
kanunlarla yapım yetkisi verilmiş olan özel ihtisas işleri hariç
şunlardır:”; (n) bendinde “Bu işlerle ilgili tüzük, yönetmelik, tip
sözleşme, şartname, rayiç, fiyat analizleri ve birim fiyatları hazırlamak
ve yayınlamak” olarak belirtilmiştir.
Anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin “Bayındırlık
Kurulu” başlıklı 30. maddesinde, “Bayındırlık Kurulu: Müsteşarın
başkanlığında, Yüksek Fen Kurulu Başkanı, ana hizmet birimleri ve bağlı
kuruluşların genel müdürleri, Hukuk Müşaviri, Yüksek Fen Kurulu Üyeleri ile
Bakan tarafından seçilecek üç Bakanlık müşavirinden meydana gelir. Genel
Müdürlerin bulunmamaları halinde Genel Müdürler yardımcılarından birini,
Kurula katılmak üzere görevlendirirler. Müsteşarın bulunamaması halinde
Yüksek Fen Kurulu Başkanı Kurula başkanlık eder.
Bayındırlık Kurulu, aşağıdaki görevleri yapar:
a) İnşaat işlerinden doğan
ve Yüksek Fen Kurulunda karara bağlanmış olup, Bakanlık makamı tarafından
bir defa daha bu Kurulda incelenmesine lüzum görülen veya Yüksek Fen
Kurulunda üçte iki çoğunlukla karara bağlanamayan anlaşmazlıkları, Bakanlık
son mercii olarak kanun, sözleşme ve şartlaşma hükümlerine göre inceleyip
en geç bir ay içinde karara bağlamak,
b) Yeni Fiyat tayini
anlaşmazlıklarını inceleyip kesin fiyatı tesbit etmek,
c) Bakanlıkça havale
edilecek Bayındırlık hizmetleri ile ilgili konuları inceleyip istişari
nitelikte mütalaalarını bildirmek.
Bu bent gereğince verilen
istişari kararlar Bakan onayı ile uygulanır.
Bayındırlık Kurulu,
kararlarını oy çokluğu ile alır. Oyların eşitliği halinde başkanın
katıldığı taraf çoğunlukta sayılır. Karara karşı görüşte olanlar,
görüşlerini yazılı olarak karara eklerler. Çekimser oy kullanılamaz.
Bayındırlık kurulunun
kesinleşen kararları bütün yöneticiler, görevliler ve ilgililer için
bağlayıcıdır. Ancak kurulun kararlarından doğacak sorumluluk, yalnızca bu
kurul kararlarını alanlara aittir”; “Kamu kurum ve kuruluşlarının
yükümlülüğü” başlıklı 32. maddesinin
birinci fıkrasında, “Kamu kurum ve kuruluşları; katma bütçeli
daireler, il özel idareleri, belediyeler; 2 nci maddenin (n) bendinde
belirtilen tüzük, yönetmelik, tip sözleşme, şartname, rayiç, fiyat
analizleri ve birim fiyatlarına uymak ve uygulamakla yükümlüdürler”
denilmiştir.
29.8.1984 tarih ve 84/8520 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı eki olarak; 9.10.1984 tarih, 18540 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi”nin
“Fiyatları Belli Olmayan İşler” başlıklı 20. maddesinde, “Keşif özetinde
veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması İdarece
istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken
öncelik sırası ile aşağıdaki analizler kullanılır.
a. Sözleşme ve eklerindeki (birim fiyat
cetvellerindeki) birim fiyatların tespitinde kullanılan analizler veya
varsa o işe ait teklif analizler:
b. Sözleşme birim fiyatlarının tespitinde
kullanılan analizlerle veya varsa o işe ait teklif analizlerle kıyaslanarak
bulunacak analizler;
c. Diğer İdarelere ait benzer analizler;
d. Birim fiyatı tespit edilecek iş kalemleri için o
işin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme
miktarları ile işçi ve makinelerin çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak
analizler;
Yeni birim fiyatların tespitinde, yukarıdaki
analizlere öncelik sırası ile aşağıdaki rayiçler uygulanır:
1. Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca tespit edilip
yayımlanan rayiçler veya varsa o işe ait teklif rayiçler;
2. Diğer İdarelerce tespit edilmiş rayiçler;
3. İdarece kabul edilmek şartı ile Ticaret ve/veya
Sanayi Odasınca onaylanmış memleket rayiçleri;
Bu usullerden hiç biriyle yeni birim fiyat tespiti
mümkün olamıyorsa, o iş kalemine ait, Ticaret ve/veya Sanayi odasınca
onaylanmış fatura bedelleri esas alınarak yeni birim fiyat tespit
edilebilir.
Yeni birim fiyat, müteahhitle birlikte yukarıda
belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek bu hususta düzenlenen
tutanak İdarenin onayına sunulur ve onaydan sonra geçerli olur. Yeni birim
fiyat tespitinde müteahhitle uyuşulamaz ise anlaşmazlık, İdaresi tarafından
en çok bir ay içerisinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir.
Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü
zorunludur.
Birim fiyat uyuşmazlığı hallerinde Müteahhit,
Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden, İdare tarafından tespit edilmiş
fiyatın uygulanması şartı ile işe devam etmek zorundadır.
Bu maddede belirlenen usullerle tespit edilen birim
fiyatlara, sözleşme veya eklerindeki esaslara göre varsa ihale indirimi
uygulanır.
İdare istediği takdirde, sözleşme ve ekleri
kapsamında bulunmayıp ayrıca bir müteahhide yaptırılması mümkün olan işi
başkasına yaptırabilir, bundan dolayı Müteahhit hiç bir istekte bulunamaz”
denilmiştir.
Öte yandan, Sözleşmenin “Sözleşme Ekleri” başlığını
taşıyan 2. maddesinde, “Müteahhit; taahhüdüne ait bütün hususlarda bu
sözleşmeye bağlı;
A- İhale şartnamesi,
B- Özel idari şartname,
C- Özel teknik şartnameler,
2002 yılı Yapı İşleri Birim Fiat Tarifeleri
ve eki 2002 yılı birim fiat listeleri ve Bayındırlık Bakanlığı İstanbul
için tesbit olunan 2002 yılı sabit nakliye birim fiat listesi,
D- …
E- Yapı İşleri Umumi Feni Şartnamesi, Genel
Teknik Şartname ve Park Bahçeler Md.lüğü Teknik Şartname şartname arasında
tutarsızlık olduğu takdirde, Genel Teknik Şartname hükümleri esas
alınacaktır).
F- Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi,
G- Avan proje veya tatbikat projeleri
(varsa)
H- Keşif özeti cetvelleri
…” belirtilmiştir.
“Özel İdari Şartname”nin “Diğer Hükümler”
başlıklı 18. maddesinde, “Bu dosya konmamış olsa dahi mukavele birim
fiatlarına esas alınan yıla imalat ve bilumum tesisat işleri birim fiat
tarifeleri ve şartnamesi ile eki fiat listeleri Bayındırlık İşleri Genel
Şartnamesi Genel Teknik Şartname işbu dosyanın tabii ekleridir”; 19.
maddesinde, “İlk keşif özeti cetvelinde bulunmadığı halde inşaatın devam
sırasında yapılmasına sonradan lüzum hasıl olan ve idarenin isteği üzerine
yapılması cihetine gidilen imalatın birim fiatları ile yeni birim fiat
tarifeleri kitabında tarifleri yapılan imalatın birim fiatları mukavele eki
bulunmasa da Bayındırlık Bakanlığı Yapı ve İmar İşleri Genel Müdürlüğünün,
yeni birim fiat tarifeleri ve ilk keşif fiatlarına esas olan yıla ait Birim
Fiat Tarifeleri eki fiat listesi kitaptan alınacaktır”; 20. maddesinde de
“İlk keşif özeti cetvelinde bulunmadığı halde inşaatın devamı sırasında da
yapılmasına sonradan lüzum hasıl olan ve idarenin isteği üzerine yapılması
cihetine gidilen imalatın fiatının birim fiat tarifeleri kitabında
bulunmaması halinde birim fiatlar analiz ile tesbit edilir. Yapılacak
analizlerde ilk keşif fiatlarına esas alınan yıla ait “İnşaat birim
fiatlarına esas işçilik, araç ve gereç rayiç cetveli” kullanılır”
denilmiştir.
Olayda, Florya Akvaryum İnşaatı işi
müteahhit Öztaş A.Ş.-Nuhoğlu A.Ş.-Alt ve Üst Yapı Ltd. Şti. Ortak
Girişimine ihale edilerek İstanbul Belediyesi ile Ortak Girişim arasında
27.2.2003 tarihli sözleşme akdedilmiş; söz konusu işin 1. keşfinde
bulunmayıp, ancak projesi gereği yapılması zorunlu olan ve ihale dosyası eki
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Listelerinde bulunmayan dört
kalem imalatın birim fiyatları Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
analizlerinden yararlanılarak Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 20.
maddesine göre belirlenmiş; bu fiyatların uygulanması, İstanbul Büyükşehir
Belediyesi’nce 25.12.2003 tarihinde uygun bulunmuş ve 2003 yılı ödemeleri
bu fiyatlar esas alınarak yapılmış; ancak, 2004 yılı ödemelerine ilişkin
olarak İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nca, bu imalatların 2004
yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat tarif listesinde yer
aldığından bahisle bu imalat kalemlerine ait birim fiyatların 2004 yılı
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Tarif ve Listesine göre
hazırlanması; Ortak Girişim tarafından ise, sözleşme eki durumuna gelen ve
Bayındırlık Bakanlığı rayiçlerinden faydalanılarak İdare ile birlikte
oluşturulan fiyat analizlerinin esas alınması gerektiğinin ileri sürülmesi
üzerine İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nca ödemelerde hangi
fiyatın uygulanacağı konusunda görüşü sorulan Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı Bayındırlık Kurulu 31.5.2004 gün ve 6 sayılı kararı ile,
Bakanlıklarınca yayımlanan 2004 yılı İnşaat ve Tesisat Birim Fiyat
Tarifleri ve analizlerine ait uygun teknik özellikleri ve yapım şartlarını
kapsadığı anlaşılan bahse konu dört kalem imalatın yeni birim fiyatlarının;
Bakanlıklarınca yayımlanan 2004 yılı birim fiyatları ve analizlerinde yer
alan 16.068, 16.070 ve 16.071 (ankraj plakası yapımı ve yerleştirilmesi
dahil) pozlarına ait fiyat analizleri esas alınarak yapılması gerektiğine
karar verildiği anlaşılmıştır.
Davacı Öztaş A.Ş. - Nuhoğlu A.Ş. - Alt ve
Üst Yapı Ltd. Şti. Adi Ortaklığı(Ortak Girişimi) vekilleri tarafından
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’na karşı, davalı idare Bayındırlık Kurulunun
31.5.2004 tarih ve 6 sayılı kararının iptali istemiyle idari yargı yerinde
açılan davada, İdare Mahkemesince; 4 kalem imalat ile ilgili Bayındırlık ve
İskan Bakanlığı birim fiyat listelerinde yer almaması nedeniyle ihale
sözleşmesi ve İdari Şartname hükümleri uyarınca Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı analizlerinden yararlanılarak fiyat belirlemelerinin yapıldığı ve
bu hususun İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 25.12.2003 tarih ve
1830 sayılı işlemi ile uygun bulunarak sözleşme eki hale getirildiği, sonrasında
2004 yılı Birim Fiyat Listesinde anılan 4 kalem imalatın yer almasının,
daha önce düzenlenmiş ve tarafların özgür iradeleri sonucunda belli
koşullara bağlanmış olan sözleşme unsurlarını hükümsüz hale getiremeyeceği
gerekçesiyle dava konusu işlem iptal edilmiştir.
Davacı Öztaş A.Ş. - Nuhoğlu A.Ş. - Alt ve
Üst Yapı Ltd. Şti. Ortak Girişimi (Adi Ortaklığı) vekilleri tarafından
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na karşı, müvekkili yüklenicinin 1.1.2004-22.7.2004
tarihine kadar yaptığı imalatlar için alacağının 4.700.308.354.600TL'ye
ulaştığı, buna karşın tartışılması mümkün olmayan 3.196.763.880.411TL'lik
bölümün talep konusu yapıldığı, bu meblağın, davacı yüklenicinin, Mart sonu
2004’te yayımlanan yeni Birim Fiyat Tarifesinin yürürlüğe girmesine kadar
dava konusu dört kalem iş için 2003 yılında tarafların birlikte ve mevzuata
harfiyen uygun biçimde belirledikleri birim fiyatlar çerçevesinde bile hak
ettiği bedel olduğu, 2003 yılı birim fiyatlarına göre dahi hak edilmiş olan
bu bedelin, davalı idare tarafından vekil eden davacının hak edişlerinden
kesildiği ileri sürülerek 3.196.763.880.411.-TL'nin kesinti tarihi olan
1.10.2004 tarihinden itibaren en yüksek reeskont faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde açılan
davada ise, Asliye Ticaret Mahkemesince, Özel Şartnamenin 19. maddesi
gereğince 2004 yılında birim fiyat yayımlanmış olmakla, artık bu fiyatın
esas alınmasının taraflarca hükme bağlanan sözleşme gereği olduğu,
taraflarca kararlaştırılan sözleşme ve ekleri hükümlerine uygun bulunduğu,
taraflar arasında oluşturulan birim fiyatların 2003 yılına ait olduğu,
1.1.2004 tarihi ve sonrasındaki döneme ait davacı talepleri yönünden yeni
birim fiyat listesinin dikkate alınarak, davalı idare tarafından bu yönde
işlem yapılmış olmasının sözleşmenin anılan hükümlerine de uygun bulunduğu
gerekçesiyle dava reddedilmiştir.
Dosyadaki belgelerden, Florya Akvaryum
İnşaatı işinin 1. keşfinde yer almayan ve ihale dosyası eki Bayındırlık ve
İskan Bakanlığı fiyat listelerinde bulunmayan ancak projesi gereği
yapılması zorunlu olan dört kalem imalatın birim fiyatlarının, Bayındırlık
ve İskan Bakanlığı analizlerinden yararlanılarak Bayındırlık İşleri Genel
Şartnamesi’nin 20. maddesine göre belirlendiği; bu fiyatların uygulanması,
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nce 25.12.2003 gününde uygun bulunmuş ise
de; dört kalem imalatın 2004 yılı için yeni birim fiyatlarının belirlenmesi
karşısında, uygun bulunan fiyatların 2003 yılına ait olduğu
anlaşılmaktadır.
Kaldı ki, İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nın 26.3.2004 günlü yazısı ile, davacıdan, bu imalatların 2004
yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat tarif listesinde yer
aldığından bahisle bu imalat kalemlerine ait birim fiyatların 2004 yılı
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Tarif ve Listesine göre
hazırlanması istenilmiş; daha sonra 29.6.2004 günlü yazı ile, Bayındırlık
Kurulu’nun 31.5.2004 gün ve 6 sayılı kararı doğrultusunda Bayındırlık ve
İskan Bakanlığı birim fiyatlarının kullanılacağı bildirilmiştir.
Bayındırlık ve İskan Bakanlığının Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin yukarıda sözü edilen 32.
maddesinin birinci fıkrası ve Florya Akvaryum İnşaatı İşi Sözleşmesinin 2.
maddesi ve bu maddeye göre Sözleşme eki sayılan Özel İdari Şartnamenin 18,
19 ve 20. maddelerindeki bağlayıcı düzenlemeler birlikte değerlendirilip
gözetildiğinde, 2004 yılına ait birim fiyatların 1 Ocak 2004 tarihinden
itibaren geçerli olan Bayındırlık
ve İskan Bakanlığı birim fiyat listesinde belirtilen dört kalem
imalata da uygulanacağı, birim
fiyat listesindeki fiyatların esas alınacağı ve belirtilen tarihten
itibaren yapılacak imalatın söz konusu tarifeye uygun olarak
fiyatlandırılması ve ödemelerin bu esasa uygun olarak yapılması gerektiği
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davacı şirket vekillerince
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na karşı, 3.196.763.880.411.-TL'nin
kesinti tarihi olan 1.10.2004 tarihinden itibaren faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde açılan
davada İSTANBUL 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ’nce, DAVANIN REDDİ yolunda
verilen ve kesinleşen, hukuk ve usule uygun olan kararın KABULÜ ile davacı
şirket vekillerince Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’na karşı, Bayındırlık
Kurulunun fiat uygulamasına ilişkin 31.5.2004 gün ve 6 sayılı kararının
iptali istemiyle idari yargı yerinde açılan davada ANKARA 3. İDARE
MAHKEMESİ’nce, anılan kararın İPTALİ yolunda verilen ve kesinleşen kararın
KALDIRILMASI suretiyle HÜKÜM UYUŞMAZLIĞININ GİDERİLMESİNE karar verilmesi
gerekmiştir.
KARAR:
1) Davacı Öztaş A.Ş. - Nuhoğlu A.Ş. - Alt ve Üst Yapı Ltd. Şti. Ortak
Girişimi (Adi Ortaklığı) vekillerince İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’na karşı, 3.196.763.880.411.-TL'nin kesinti tarihi olan
1.10.2004 tarihinden itibaren faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde açılan davada uyuşmazlığa konu
edilen İSTANBUL 11. ASLİYE TİCARET
MAHKEMESİ’nin kesinleşen 25.9.2007 gün ve E:2007/383, K:2007/521
sayılı ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca 2004 yılı için yayımlanan yeni
birim fiyat listesinin esas alınması gerektiği nedeniyle DAVANIN REDDİ
yolundaki kararının BENİMSENEREK KABULÜNE,
“
2) Davacı Öztaş A.Ş. - Nuhoğlu A.Ş. - Alt ve Üst Yapı Ltd. Şti. Adi
Ortaklığı(Ortak Girişimi) vekillerince Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’na
karşı, Bayındırlık Kurulunun fiat uygulamasına ilişkin 31.5.2004 gün ve 6
sayılı kararının iptali istemiyle idari yargı yerinde açılan davada
uyuşmazlığa konu edilen ANKARA 3.
İDARE MAHKEMESİ’nin kesinleşen 27.7.2005 gün ve E:2004/2835,
K:2005/1185 sayılı ve anılan kararın İPTALİNE ilişkin kararının
KALDIRILMASINA,
Bu suretle HÜKÜM UYUŞMAZLIĞININ GİDERİLMESİNE,
4.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/1
KARAR NO : 2010/177
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2908 sayılı Dernekler Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1- T. D.
2-
H. Ç.
3-
A. Ç.
4-
M. S.
5-
İ. D.
Davalı :
Eyüp Kaymakamlığı
O L A Y : Eyüp Kaymakamlığı Dernekler Büro
Şefliği’nin 20.9.2004 gün ve 158 sayılı işlemi ile, 2002 yılında yapılması gereken
olağan genel kurul toplantısını yapmayan yönetim kurulu üyelerinin, 2908
sayılı Dernekler Kanunu’nun 20. maddesine muhalefet ettiklerinden bahisle
78/2. maddesi gereği, 6 Mayıs 2003 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 4854 sayılı Bazı Kanunlardaki Cezaların İdari Para Cezasına
Dönüştürülmesine Dair Kanun’un 33. maddesine istinaden 886.650.000.-TL
idari para cezası ile cezalandırılmalarına karar verilmiştir.
Davacılar, para cezasının kaldırılması
istemiyle 30.9.2005 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 3. İDARE MAHKEMESİ; 7.10.2005 gün
ve E:2005/2422, K:2005/1333 sayı ile, davanın, davacılar adına ayrı ayrı
886.650.000.-TL idari para cezası kesilmesine ilişkin Eyüp Kaymakamlığı'nın
20.9.2004 gün ve 158 sayılı işleminin iptali istemiyle açıldığı, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun muhtelif maddelerinden söz ederek, 1.6.2005
tarihinden itibaren açılacak bütün idari para cezası davalarında artık 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun uygulanmasının gerekeceği, bu durumda, dava
tarihi itibariyle artık Kabahatler Kanunu kapsamında olan dava konusu idari
para cezasının görüm ve çözümünün adli yargı mercilerinin görev alanında
bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacılar, bu kez, söz konusu idari para
cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
EYÜP 2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 1.2.2008 gün ve
Muh.:2005/208, Müt.:2008/270 sayı ile, itiraz edenler T. D., H. Ç., A. Ç.,
M. S., İ. D.’ın Eyüp Kaymakamlığı’nın 20.9.2004 tarih ve 158 sayılı kararı
ile verilen idari para cezasının iptali için İstanbul İdare Mahkemesine
dava açtığı, İstanbul 3. İdare Mahkemesi’nin 2005/2422 Esas sayılı dosyası
ile, 5326 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca davanın sulh ceza
mahkemesinde görülmesinin icap ettiği gerekçesiyle görev yönünden red
kararı verildiği ve Mahkemelerine bu konu ile ilgili itiraz dilekçesi
verilerek Eyüp Kaymakamlığı’nın 20.9.2004 tarih ve 158 sayılı kararı ile
verilen idari para cezasının iptalinin talep edildiği, Eyüp
Kaymakamlığı’nca verilen 20.9.2004 tarih ve 158 sayılı kararın iptali için
öncelikle İstanbul 3. İdare Mahkemesi’ne başvuru yapıldığı ve Mahkemece
7.10.2005 tarih ve 2005/2422 Esas, 2005/1333 Karar sayılı karar ile, 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca sulh ceza mahkemesinin
görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verildiği, bunun üzerine
Mahkemelerine Encümen kararının iptali için başvuruda bulunulduğu,
yargılama sırasında 22.7.2006 tarih ve 26236 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yayım tarihinden altı ay sonra yürürlüğe giren Anayasa
Mahkemesi’nin 1.3.2006 tarih ve 2005/108 Esas, 2006/35 Karar sayılı ilamı
ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinin Anayasa’ya aykırı
olması nedeniyle iptaline karar verilmesi ve 2908 sayılı Yasa’nın 20. maddesine
muhalefet nedeni ile aynı Yasanın 78/2 maddesi uyarınca 4854 sayılı Yasa
gereğince eylemin yaptırımının idari para cezasına dönüştürülmesi ve bu
nedenle verilen idari para cezalarına ilişkin itirazı incelemede açıkça
sulh ceza mahkemelerinin yetkili olacağı yönünde düzenleme bulunmaması
nedeniyle bu Kanun uyarınca verilen idari yaptırım kararlarına yapılacak
itirazların yetkili idare mahkemesinde değerlendirilmesi gerektiği, bu
nedenle, 2908 sayılı Yasa’nın 20. maddesine muhalefet nedeniyle aynı Yasanın
78/2 maddesi uyarınca verilen idari yaptırım kararının 22.7.2006 tarih ve
26236 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yayım tarihinden 6 ay sonra
yürürlüğe giren Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 tarih ve 2005/108 Esas,
2006/35 Karar sayılı ilamı ile 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesinin Anayasa’ya aykırı olması nedeni ile iptaline karar
verilmekle İstanbul İdare Mahkemelerinin yetkili ve görevli olduğu
gerekçesiyle 5271 sayılı CMK 3 ve 268 maddeleri gereğince Mahkemelerinin görevsizliğine
karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 4.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli
yargı dosyasının davacıların istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece idari yargı dosyası ile birlikte Yargıtay’a, Yargıtay tarafından
da Mahkememize gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay
Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 2908 sayılı Kanun’un 20 ve 78/2
maddeleri ile 4854 sayılı Kanun’un 33. maddesine göre verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
06/10/1983 tarih ve 2908 sayılı Dernekler
Kanunu’nun(Mülga) (23/11/2004 tarih ve 25649 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 04/11/2004 tarih ve 5253 sayılı "Dernekler Kanunu" nun
38. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır) 20. maddesinde, “Genel kurul;
1. Dernek tüzüğünde belli edilen zamanlarda olağan:
2. Yönetim veya denetim kurulunun gerekli gördüğü
hallerde veya dernek üyelerinden beşte birinin yazılı isteği üzerine
olağanüstü toplanır.
Olağan genel kurul toplantılarının en geç iki yılda
bir yapılması zorunludur.
Genel kurul toplantıya yönetim kurulunca çağrılır.
Denetleme kurulunun veya dernek üyelerinin beşte
birinin yazılı isteği üzerine yönetim kurulu genel kurulu bir ay içinde
toplantıya çağırmazsa, denetleme kurulu veya toplantı isteğinde bulunan
üyelerden birinin müracaatı üzerine mahalli sulh hukuk hakimi duruşma
yaparak dernek üyeleri arasından üç kişilik bir heyeti, genel kurulu
toplantıya çağırmakla görevlendirir” ve 78. maddesinde, “Bu Kanunun 13 üncü
maddesinde sözü edilen ilan mecburiyetini yerine getirmeyen dernek
yöneticileri, üçyüzkırkyedimilyon lira idari para cezası ile
cezalandırılır.
Genel Kurul toplantılarını kanun ve tüzüklerine
aykırı olarak yapan dernek yöneticileri, fiilleri daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde, altıyüzdoksandörtmilyon lira idari para cezası ile
cezalandırılır.
Bu Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrasında
belirtilen bildirimi süresi içinde vermeyenler veya 30 uncu maddeye göre
organlara seçilenleri süresi içerisinde idareye bildirmeyenler
üçyüzkırkyedimilyon lira idari para cezası ile cezalandırılır.
Mahkemece, kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak
yapılan genel kurul toplantılarının iptaline de karar verilebilir” hükmü
yer almıştır.
Öte yandan, 24.4.2003 gün ve 4854 sayılı Bazı
Kanunlardaki Cezaların İdari Para Cezasına Dönüştürülmesine Dair Kanun’un
1. maddesiyle, “6.10.1983 tarihli ve 2908 sayılı Dernekler Kanununun; 75
inci maddesinde yer alan "beşbin liradan onbin liraya kadar ağır para
cezasıyla" ibaresi "üçyüzkırkyedimilyon lira idarî para
cezasıyla", 78 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan
"beşbin liradan onbin liraya kadar ağır para cezası" ibaresi
"üçyüzkırkyedimilyon lira idarî para cezası", aynı maddenin
ikinci fıkrasında yer alan "onbin liradan yirmibin liraya kadar ağır
para cezası" ibaresi "altıyüzdoksandörtmilyon lira idarî para
cezası", aynı maddenin üçüncü fıkrasında yer alan "beşbin liradan
onbin liraya kadar ağır para cezası" ibaresi "üçyüzkırkyedimilyon
lira idarî para cezası", 83 üncü maddesinde yer alan "beşbin
liradan onbin liraya kadar ağır para cezası" ibaresi
"üçyüzkırkyedimilyon lira idarî para cezası", 86 ncı maddesinde
yer alan "üçbin liradan onbin liraya kadar ağır para cezasına
hükmolunur" ibaresi "üçyüzkırkyedimilyon lira idarî para cezası
verilir" şeklinde değiştirilmiş ve 5. maddesi ile, bazı kanunların
yanısıra Dernekler Kanunu’nun 87 nci maddesine de, “…Bu Kanunda yazılı olan
idarî para cezaları o yerin en büyük mülkî amiri tarafından verilir. Verilen
idarî para cezalarına dair kararlar ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı
tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine
itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini
durdurmaz. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. İtiraz, zaruret
görülmeyen hâllerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede
sonuçlandırılır. Bu Kanuna göre verilen idarî para cezaları 21.7.1953
tarihli ve 6183 sayılı Âmme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre tahsil olunur” fıkrası eklenmiştir.
4/11/2004 tarih ve 5253
sayılı Dernekler Kanunu’nun 34. maddesinde, diğer kanunlarda, 2908 sayılı
Dernekler Kanunu ile ek ve değişikliklerine veya belli maddelerine yapılan
atıfların, bu Kanuna veya bu Kanunun aynı konuları düzenleyen madde veya
maddelerine yapılmış sayılacağı, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde aynı
konuları düzenleyen 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümlerine atıf
yapılmış sayılacağı; 38. maddesinde, 6.10.1983 tarihli ve 2908 sayılı
Dernekler Kanunu’nun yürürlükten kaldırıldığı belirtilmiştir.
4.11.2004 tarih ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun
33. maddesinin üçüncü fıkrasında, bu Kanunda yazılı olan idarî para cezalarının
mülkî idare amiri tarafından verileceği, verilen idarî para cezalarına dair
kararların ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ
edileceği; dördüncü fıkrasında, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden
itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği,
itirazın, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı,
itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğu, itirazın, zaruret görülmeyen
hâllerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı
öngörülmüşken, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesi ile, 33. maddenin dördüncü fıkrası yürürlükten
kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir.
Olayda, para cezasının kaldırılması istemiyle dava
açılmış olup; 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nda idari para cezasına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen
3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nda idari para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Eyüp 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 1.2.2008
gün ve Muh.:2005/208, Müt.:2008/270 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 4.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/12
KARAR NO : 2010/180
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacılara ait taşınmazın imar uygulaması sonucu yolda kalmasından dolayı
uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
T .A. T. varisleri
1-K.
T.
2-C.
T.
3-S.
T.
4-Ü.
A.
5-G.
E.
6-H.
A. T.
Vekili :
Av. D. D.
Davalı :
Bağcılar Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A. E.
O L A Y :
İstanbul İli, Bağcılar İlçesi, Kaşıker/Kaşıkçı mevkii, 10 pafta, 904 sayılı
parsel 2981/3290 sayılı yasaya dayanılarak yapılan ifraz sonucu tescil
edilmiş, T. A. T.’e ait tam hissesine karşılık 166.00 m2 olarak
uygulamaya girmiş, hissesinden 39.29 m2 (%23.66) düzenleme ortaklık payı
kesintisi yapılmış, 126.71
m2 yer alması gerekirken, hissenin tamamının, 1/1000
ölçekli Revizyon Uygulama Planında yolda kalması üzerine bedele
dönüştürülerek tapudan terkin edilmiştir.
Davacılar vekili; müvekkili davacıların,
mirasbırakanları T. A. T.'den intikal eden söz konusu taşınmazın maliki
bulunduğunu, taşınmaz üzerinde müvekkillerinin 5 katlı binasının
bulunduğunu; taşınmazın davalı idarece 2981 ve 3290 sayılı Kanunlar
çerçevesinde 18.madde uyarınca imar uygulamasına tabi tutularak
taşınmazdaki mülkiyet haklarının sona erdirildiğini, bu işlem sonucu
müvekkillerinin murisine herhangi bir yer verilmeksizin sahibi bulundukları
taşınmaza davalı idarece kamulaştırmasız el atıldığını, mevcut durumu henüz
öğrenen müvekkillerinin tapuya müracaat ettiklerinde, ellerinde hiçbir pay
kalmadığını öğrendiklerini, bu şekilde üzerinde yapı bulunan taşınmaza
davalı idarece kamulaştırmasız el atılması nedeni ile miktara, bedele ve
taleplerine ilişkin fazlaya ait talep ve dava hakları saklı kalarak
şimdilik 10.000,00- YTL’nin dava tarihinden itibaren yasal faizi ile
birlikte tahsilini talep etmek zaruretinin hasıl olduğunu ifade ederek,
sonuçta; davacıların maliki olduğu taşınmaza, üzerindeki yapı ile birlikte
davalı idarece kamulaştırmasız el atılmasından dolayı fazlaya ait talep ve
dava hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000,00-YTLnin davalı
idareden yasal faizi ile birlikte tahsili ile davacılara hisseleri oranında
ödenmesine karar verilmesi istemiyle, 19.3.2009 gününde adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı Belediye vekilince, birinci savunma
dilekçesinde, davacı hakkında tesis edilen idari işlemlerle ilgili olarak
açılan davaya bakma görevinin idare mahkemelerine ait olduğu öne sürülerek
görev itirazında bulunulmuştur.
BAKIRKÖY 11. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 25.6.2009
günlü celsesinde E:2009/90 sayı ile, davalının görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Belediye vekilince, süresinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dava dosyası Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; uyuşmazlığın, davacıların
Revizyon Uygulama Planında yolda kalan ve 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi
uyarınca bedele dönüştürülen taşınmazının bedelinin tahsili isteminden
kaynaklanmakta olduğu, dolayısıyla davanın konusunun, idarece kamu gücü
kullanılarak tek yanlı biçimde tesis edilen uygulama işlemlerinden
kaynaklanan zararın tazminine ilişkin bulunduğu, bunun ise, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanununun 2.maddesinin 1/b bendinde yer alan
"idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" niteliğini taşıdığı; bu durumda,
taşınmazının imar uygulamasında yol'da kalmasından ve tapudan terkin edilmesinden
doğduğu ileri sürülen zararın tazminine yönelik davanın görüm ve çözümünün
idari yargının görevine girdiği gerekçesiyle, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarmış ve 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine göre görev
konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi’nden istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; 2981 sayılı İmar ve
Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785
Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun 'un 10/c
maddesi hükmüne yer verdikten sonra, uyuşmazlığın, davalı idarenin 2981
sayılı Yasa'nın yukarıda zikredilen 10/c maddesinde yer alan düzenlemeye
dayanarak davacılara ait taşınmazın tapudan terkin edilmesinden
kaynaklandığı; dolayısı ile, uyuşmazlık konusu davada davalı idarenin 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işlemin bulunmaması karşısında,
davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası
niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı, dava dilekçesi
incelendiğinde de, davacının davasını idarenin uygulamasından doğan
zararının giderilmesi istemiyle açtığının görüldüğü; Anayasa'nın 125/son
madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanun'un 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden
dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari
dava türleri arasında sayıldığı; açıklanan nedenlerle imar uygulaması
sonucunda taşınmazın yolda kalması nedeniyle uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesinde yer alan
idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler
tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı yerinde
çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle Danıştay Başsavcılığı'nın 2247 sayılı
Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Bakırköy
11. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/90 esas sayılı görevlilik kararının
kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, belediyece anılan Yasa’nın
10. maddesinde öngörülen yönteme uygun şekilde ve 12. maddede belirlenen
süre içinde başvurulması üzerine Danıştay Başsavcısı tarafından uyuşmazlık
çıkarıldığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Davacıların imar uygulaması sonucu yolda
kalması nedeniyle tapudan terkin edilen taşınmazının bedelinin, fazlaya
ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000.00
YTL’sinin davalı Belediyeden tahsili isteminden ibarettir.
2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı
Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanunun Bir
Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun’un, 3290 sayılı Yasa ile değişik
10. maddesinin (c) bendinde “ İmar
mevzuatına aykırı bina yapılmış, hisseli arsa ve araziler veya özel
parselasyona dayalı arazilerde, imar adası veya parseli olabilecek
büyüklükteki alanlarda, binalı veya binasız arsa ve arazileri
birbirleriyle, yol fazlalarıyla veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki
yerlerle birleştirmeye bunları yeniden ada ve parsellere ayırmaya,
yapılara yeniden doğan imar ada veya parseli içinde kalanları yapı
sahiplerine, yapı olmayanları diğer hisse sahiplerine müstakil veya hisseli
veya kat mülkiyeti esaslarına göre vermeye, bunlar adına tescil ettirmeye
ve tescil işlemi dışında kalanların hisselerini 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanununa göre tespit edilecek bedeli peşin ödenmek veya parsel sahipleri
aleyhine kanuni ipotek tesis edilerek, tapu sicilinden terkin ettirmeye
belediye veya valilikler resen yetkilidir. Belediye veya valiliklerin
talebi halinde bu yetkiler kadastro müdürlüklerince de kullanılır.
Bu gibi arazilerde hisse
sahiplerinin malik olduğu hisse üzerindeki temliki tasarruflar ve bunlarla
ilgili takyitler 11/6/1945 tarih ve 4753, 19/7/1943 tarih ve 4486 sayılı
Kanunlar, 775 sayılı Gecekondu Kanunundaki hükümler dahil, uygulamayı
durdurmaz. Bu gibi işlemlerde takyitler hisse sahibine isabet edecek
müstakil parsele aynen nakledilir ve yapılan işlem Medeni Kanunun 927 nci
maddesine göre hak sahibine bildirilir. Islah imar planı ile düzenlemeye
tabi tutulan arsa ve arazilerin yeni sahiplerine verilmesinde valilik veya
belediyelerce arsa ve arazilerin durumuna göre düzenleme ortaklık payı
alınabilir.
Bu gibi yerlere ait
yapılmış olan özel parselasyon planı, ıslah imar planı olabilecek nitelikte
olduğu belediye veya valiliklerce uygun görüldüğü takdirde aynen kabul
edilerek tescil edilir.
Üzerinde yapılanma bulunan Devletin hüküm ve
tasarrufu altındaki yerler valiliğin talebi üzerine, belediye veya özel
idareler adına resen tapuya tescil edilir. Islah imar planlarında genel bütçeye
dahil dairelerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere ayrılan veya ayrılacak olan
veya bir kamu hizmeti için lüzumlu görülen arsa veya araziler eski sahibi
kamu idarelerine veya o işe tahsil edilmek üzere hazineye aynı şartlarla
geri verilir.
Islah imar planı yapılmış ve yapılacak bölgelerde bu
Kanun kapsamına giren ve tapu tahsis belgesi verilen hazine arsa ve
arazileri, iktisap tarihine bakılmaksızın aynı amaçta kullanılmak üzere
ilgili belediyelere devredilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, İstanbul İli, Bağcılar
İlçesi, Kaşıker mevkii, 10 pafta, 904 parsel sayılı taşınmazın, 2981/3290
sayılı yasaya dayanılarak yapılan ifraz sonucu tescil edildiği, %23.66
oranında düzenleme ortaklık payı alındığı, 1/1000 ölçekli Revizyon Uygulama
Planında yolda kalması üzerine bedele dönüştürülerek tapudan terkin
edildiği; uyuşmazlığın, davacıların Revizyon Uygulama Planında yolda kalan
ve 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi uyarınca bedele dönüştürülen
taşınmazının bedelinin tahsili isteminden kaynaklandığı; olayda davalı
idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işleminin
bulunmaması karşısında da, davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde işaret
edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun kabulüne olanak
bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Belirtilen duruma göre, davacıların Revizyon
Uygulama Planında yolda kalan ve 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi uyarınca
bedele dönüştürülen taşınmazının bedelinin tahsili isteminden
kaynaklanmakta olan uyuşmazlığın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2/1-b. maddesinde yer alan " İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile Bağcılar Belediye Başkanlığı vekilinin görev
itirazının, Bakırköy 11. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı
Belediye vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Bakırköy 11. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin
25.6.2009 gün ve E:2009/90 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 04.10.2010
gününde Üyeler Mahmut BİLGEN ve Erdoğan BUYURGAN’ın KARŞIOYLARI ve
OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
3194 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi
uyarınca "Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere
rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz."
16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı
Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine
girişilmeksizin idare tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu
tüzel kişiliği aleyhine el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın
mülkiyetinin kamu tüzel kişiliğine devri karşılığında tazminat davası
açabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür
davaların kamulaştırmasız el atma davası olarak adli yargı yerinde
görülmesi gerektiği kabul edilmiştir (Y5HD. 1.5.2006, E.2006/2677,
K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmalığın adli yargı yerinde çözülmesi
gerektiği, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi
uyarınca yaptığı başvurunun reddine karar verilmesi düşüncesinde
olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne katılamıyoruz. 04.10.2010
Üye Üye
Mahmut
BİLGEN Erdoğan
BUYURGAN
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/13
KARAR NO : 2010/181
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacılara ait yapıların, İmar Planında toplu konut alanında kalması
nedeniyle yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın tazmini istemiyle
açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1) A. Ö.
2)
Ş. Ö.
3)
B. Ö.
4)
M. Ö.
5)
A. P.
6)
Z. Ö.
7)
H. Ö.
8)
F. Ş.
Vekili :
Av. H. S. - Av. Ö. Ş.
Davalı :
Altındağ Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. İ. G.
O L A Y : Davacıların mülkiyetindeki bina, imarın Altındağ ilçesi, Yenidoğan
Mahallesi 6869 ada 5 parseli üzerinde kayıtlı iken, 1/5000 Ölçekli Altındağ
Kentsel Dönüşüm Projesi Nazım İmar Planı ile 1/1000 Ölçekli Altındağ
Kentsel Dönüşüm Projesi II Etap İmar Planı kapsamında kalmış; davacıların
murisi H. Ö.'in hissesi 23655 ada 1 parsele şuyulandırılmış, bina ise
belediyeye ait 23651 ada 1 sayılı parsel içerisinde kalmıştır.
Davacılar vekili dava dilekçesinde;
müvekkillerinin, murisleri H. Ö.'ten veraseten intikal eden taşınmazın
maliki olduklarını, taşınmaz üzerinde ayrıca "konut" kullanımlı
yapılarının bulunduğunu; bu yapıyla ilgili olarak murisleri tarafından 2981
ve 3290 sayılı İmar Affı Yasalarına göre düzenlenmiş; tespit formu, yeminli
özel teknik büro ölçümü, müracaat formu ile değerlendirme formu gibi
belgelerin yıllar önce davalı belediyeye verildiğini, söz konusu taşınmaz
İMAR PARSELİ iken; Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 26.10.2001 tarih
ve 560 sayılı kararıyla onanan 1/5000 Ölçekli Eski Altındağ Kentsel Dönüşüm
Projesi Nazım İmar Planı ile bu plana göre davalı Altındağ Belediye
Meclisinin 27.09.2002 gün ve 350 sayılı kararıyla kabul edilen ve Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın 03.02.2003 tarih ve 1671-6962 sayılı
yazısıyla onaylanan 1/1000 Ölçekli Eski Altındağ Kentsel Dönüşüm Projesi
II.Etap İmar Planı kapsamında kalması nedeniyle; bahse konu 1/1000 Ölçekli
Uygulama İmar Plan Değişikliğine dayanılarak hazırlanan parselasyon planı
sonucu yerinde korunmayıp başka imar ada ve parsellerine
şuyulandırıldığını, dolayısıyla müvekkillerin veraseten hissedar (maliki)
bulundukları imarın 6869 ada 5 sayılı parseline tekabül eden yerde yeni
oluşturulan imarın 23651 ada 1 sayılı parselinde davalı belediyenin
hisselerinin toplanması nedeniyle, müvekkillerin 247 m2 alana haiz
"konut" kullanımlı yapılarına kamulaştırmasız el atılması sonucu
yıkıldığını, Belediye ile TOKİ arasında akdedilen sözleşmeye istinaden TOKİ
tarafından Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında davalı belediyenin
mülkiyetine geçen bahse konu taşınmaz üzerinde konutlar inşa edildiğini;
müvekkillerinin veraseten maliki bulundukları imar parselinin, yeni imar
planları sonucunda davalı belediye tarafından ele geçirildiğini, imar
parseli üzerindeki 247 m2
konut kullanımlı yapının da kamulaştırmasız el atılarak yıkıldığını ama
buna karşın herhangi bir şekilde yapı bedeli ödenmediğini; belediye
tarafından müvekkillerine "enkaz bedeli" ödenmek istenmiş ise de;
emsal Yargıtay kararlarından da anlaşılacağı üzere, somut uyuşmazlıkta
"enkaz bedeli" değil "yapı bedeli" ödenmesinin
gerektiğini ifade ederek, sonuçta; fazlaya ilişkin her türlü haklarının
saklı tutulması kaydıyla; müvekkillerinin veraseten hissedar(maliki)
bulundukları Ankara İli, Altındağ İlçesi, Yenidoğan Mahallesinde kaim ve
imarın 6869 ada 5 parselinde kayıtlı taşınmaz üzerinde bulunan
"konut" kullanımlı yapıya kamulaştırmasız el atılarak yıkılması
nedeniyle 10.000,00 TL yapı bedelinin kamu alacağı için öngörülen en yüksek
faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı vekilince, süresinde verilen birinci savunma
dilekçesinde, Davacılara ait yıkılan binanın ruhsatsız, kaçak olduğunu;
Belediyelerince, kentsel dönüşüm planı kapsamında TOKİ ile anlaşarak, plan
değişikliği yapılan parsellere toplu konut yaptırıldığını ve konutların
inşaasının bittiğini; konutlar yapılmadan tüm haksahibi olan kişilerle
görüşüp anlaşıldığını, inşaatlara başlamadan önce H. Ö.'in murisleri ile de
görüşüldüğünü, davacıların 23655 ada 1 parseldeki arsasına ve yıkılan
binasının bedeline karşılık olarak yapılan konutlardan 150 m2 ye bir konut
olmak üzere konut verileceğinin bildirildiğini, ancak arsa sahibinin
murislerinin kendi aralarında anlaşamaması üzerine taraflar ile anlaşma
yapılamadığını, davacılara 7.500, TL enkaz bedeli teklif edildiğini, ancak
davacılar kendi aralarında anlaşamadığından bu yıkım bedelini de
almadıklarını, davacıların Belediyelerine müracaat etmeleri halinde,
yıkılan binalarına ve arsasına karşılık olarak yapılan konutlardan daire
verileceğine ilişkin 28.03.2007 tarih ve 271 sayılı Belediye Encümen Kararı
bulunduğunu; binanın 1940 yılında bitirildiğini, 69 yıllık olduğunu
herhangi bir kıymetinin kalmadığını, binanın imar planı değişikliği sonucu
Belediyelerine ait olan arsa üzerinde kaldığını, binanın Nisan 2007 ayı
içerisinde Belediyeleri tarafından yıkıldığını, yerine TOKİ tarafından
modern konutlar yapıldığını; davacı tarafından imar affı müracaatı
esnasında 2981 sayılı Yasanın 9. maddesinin (c) bendine göre gerekli
harçların yatırılmadığını ve 15. maddeye göre de Yapı Kullanma İzin
Belgesinin alınmadığını, İmar Affı Kanununa göre, söz konusu bina ile
ilgili işlemler tamamlanmadığı ve bina ruhsata bağlanmadığı için,
davacılara ait binanın kaçak yapı konumunda olduğunu, zira davacıların inşa
ettiği zeminde davacıya ait belli bir yer bulunmadığından, davacıya ait
gecekondunun başkasının arsasına yapılan yapı olarak değerlendirilmesi
gerektiğini; davacıların zaten Belediye yıkım ekipleri gelmeden
gecekondusunun ve müştemilatının işe yarayan kısımlarını aldığını, kalan
kısımları ve molozları Belediyelerinin temizlediğini, bu nedenle
Belediyelerinin bedel ödemesinin söz konusu olmadığını; hem 3194 sayılı
Kanun hem de 775 sayılı Kanun hükümleri gereği Belediyelerin kaçak yapıları
herhangi bir bedel ödemeksizin kaldırma yetkisi ve sorumluluğunun
bulunduğunu, bu çerçevede davacıya ait kaçak ve ruhsatsız yapının ve eklentilerinin
yıkılması sonucu herhangi bir bedel ödenmesinin yasal olarak mümkün
bulunmadığını, davacı tarafından dava öncesi binanın değerinin tespiti için
herhangi bir tespit yaptırılmadığını ileri sürerek, görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 1.10.2009 gün ve
E:2009/195 sayı ile, davalı tarafın görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolundaki süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava türleri
arasında sayılmış olduğu; davacılara ait kaçak yapının Kentsel Dönüşüm
Planı kapsamında kalması ve toplu konut yapımına başlanılması nedeniyle
yıktırılmasından dolayı bir bedel ödenip ödenmeyeceği noktasından
kaynaklanan ve sonuçta bir idari işlem olan imar planına dayanılarak sözü
edilen yapının yıktırılmasından doğan zararın tazminine ilişkin bulunan
davanın, kamu mevzuatı hükümleri çerçevesinde ve kamu gücü kullanılarak
tesis edilmiş idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan bir uyuşmazlığın
çözümüne ilişkin bulunması nedeniyle idari yargı yerinde çözümlenmesinin
gerektiği nedenleriyle, 2247 Sayılı Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine, karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET
BAŞSAVCISI: Anayasa’nın 125/son madde
ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri
arasında sayıldığı; dava konusu uyuşmazlığın, idarenin 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işlemin bulunmaması karşısında, davanın
anılan Kanun'un 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası
niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı, dava dilekçesi
incelendiğinde de, davacıların davayı idarenin uygulamasından doğan
zararlarının giderilmesi istemiyle açtıklarının görüldüğü; açıklanan
nedenlerle, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesinde
yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar
görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı
yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile,
Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/195 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesinin gerektiği yolunda yazılı
düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın
davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacılara ait hisseli parselde bulunan
yapılarının, Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında imar planı değişikliği ile
İmar Planında toplu konut alanında kalması nedeniyle, davalı idarece
hisselerine karşılık başka bir imar parselinden karşılanmak üzere yer
verilmekle birlikte, kamulaştırma yapmadan ve herhangi bir bedel
ödenmeksizin binaların yıktırıldığından bahisle, uğranılan zararın faiziyle
birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açılmıştır.
Dava dosyanın incelenmesinden, davacıların
mülkiyetindeki Altındağ ilçesi, Yenidoğan Mahallesi 6869 ada, 5 parselin,
1/5000 Ölçekli Altındağ Kentsel Dönüşüm Projesi Nazım İmar Planı ile 1/1000
Ölçekli Altındağ Kentsel Dönüşüm Projesi II Etap İmar Planı kapsamında
kaldığı, bu plana dayalı olarak yapılan parselasyon planı sonucu yerinde
korunamaması nedeniyle 23655 ada, 1 sayılı parselle şuyulandırıldığı,
binanın ise belediyeye ait 23651 ada 1 sayılı parselde kaldığı, söz konusu
bina için daha önce 2981 sayılı Yasa uyarınca başvuru dışındaki harçların
yatırılmadığı ve yapı ruhsatının alınmadığı, böylece kaçak yapı niteliği
taşıyan binanın, herhangi bir kamulaştırma işlemi yapılmadan kentsel
dönüşüm planı uygulaması nedeniyle yıkıldığı, belediyenin kentsel dönüşüm
kapsamında TOKİ ile anlaşarak anılan parselde toplu konut yaptırdığı,
bakılan davanın da, yıkılan bina ile ilgili olarak 10.000.00 Türk Lirasının
tazmini istemiyle açıldığı, ortada idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
kapsamında bir işleminin bulunmadığı, davanın anılan Yasanın 14. maddesinde
işaret edilen bedel arttırma davası niteliğinde olmadığı anlaşılmaktadır.
Belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile Altındağ Belediye Başkanlığı vekilinin görev
itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Belediye vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 01.10.2009 gün ve E:2009/195 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
04.10.2010 gününde Üyeler Mahmut BİLGEN ve Erdoğan BUYURGAN’ın KARŞIOYLARI
ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
3194 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi uyarınca
"Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan
yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz."
16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı Yargıtay İçtihadı
Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine girişilmeksizin idare
tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu tüzel kişiliği
aleyhine el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın mülkiyetinin kamu
tüzel kişiliğine devri karşılığında tazminat davası açabilir. Yargıtay 5.
Hukuk Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür davaların
kamulaştırmasız el atma davası olarak adli yargı yerinde görülmesi
gerektiği kabul edilmiştir (Y5HD. 1.5.2006, E.2006/2677, K.2006/5324) Bu
bakımdan; uyuşmalığın adli yargı yerinde çözülmesi gerektiği, Danıştay
Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi uyarınca yaptığı başvurunun
reddine karar verilmesi düşüncesinde olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi
yönde oluşan görüşüne katılamıyoruz. 04.10.2010
Üye Üye
Mahmut
BİLGEN
Erdoğan BUYURGAN
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/40
KARAR NO : 2010/185
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3194 sayılı Kanun gereğince tesis edilen idari nitelikteki uygulama
işlemlerinden doğan zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H. K. H.
Vekili :
Av. H. Ç., Av. M. K.
Davalı :
Meram Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A. T.
O L A Y :
Davacı vekili, dava dilekçesinde; müvekkilinin, tapunun Konya ili, Meram
ilçesi Turgutreis Mah. 16M4 Pafta, 22697 ada, 11 parsel sayılı 3697.30.m2
lik taşınmazın 42/2400 hissesinin maliki olduğunu; davalı idarece,
taşınmazın bulunduğu bölgede 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesini
uygulaması sonucunda alınan Düzenleme Ortaklık Payı dışında ayrıca resmi
kurum payı altında ayrı bir pay daha alınmış bulunduğunu, bu fazla payın
dava konusu taşınmaza hisse olarak katıldığını, bu taşınmazın tamamının ise
temel eğitim sahası olarak ayrıldığını; bunun sonucu olarak, müvekkilinin
hissesi üzerinde tasarruf etmesinin ve kullanmasının da mümkün olmadığını;
bu nedenle, taşınmazın bedelinin davalı idarece ödenmesinin gerektiğini,
esasen yapılan işlemin, mahiyeti itibariyle bir kamulaştırmasız el atma
işlemi olduğunu; anılan bölgede arsa m2 değerinin 400 TL civarında
bulunduğunu, davalı idarece bu güne kadar bedel ödemeye yanaşılmadığını ifade
ederek; sonuçta, fazlaya ilişkin dava ve talep hakları saklı kalmak
şartıyla, söz konusu taşınmazdaki müvekkilinin hissesine kamulaştırmasız el
atıldığından, 7.100. TL’nin kanuni faizi ile birlikte davalı idareden
tahsiline, ileride belirlenecek tam bedelin ödenmesi karşılığında tapunun
davalı idare adına tesciline, karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı Belediye Başkanlığı
vekilince, süresinde verilen cevap dilekçesinde; davacıya ait
parselin bulunduğu bölgede 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. madde
uygulamasının Meram Belediye Encümeni'nin 30.10.1996 tarih ve 1996/1543
sayılı kararı ile kabul edildiğini, 09.07.1997 tarih ve 1997/998 sayılı
kararı ile de onandığını; uygulamaya dahil edilen parsellerden DOP ve KOP
kesilerek kalan hak edişlerin imar parsellerine tahsisinin yapıldığını;
davacının Kamu Ortaklık Payından alınan hak edişinin 22696 ada, 11 nolu
parsele tahsis edildiğini, bu parselin, imar planında "ortaokul"
sahasına isabet ettiğini, ilgili kurum tarafından ihtiyaç duyulması halinde
kamulaştırma yapılabileceğini; davacının, kamu alanındaki hisseyi imar
uygulaması tamamlandıktan sonra satın almış olduğunu, 3194 sayılı yasanın
18. madde uygulamasının dava konusu edilmediğini; 3194 sayılı yasanın 18.
madde uygulaması nedeniyle oluşan ve dava konusu edilmeyerek kesinleşen
işlemden kaynaklanan davada, idari yargının görevli olduğunu ileri sürerek
görev itirazında bulunmuştur.
KONYA 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 8.10.2009 gün ve
E:2009/278 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazını reddetmiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolundaki süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyası Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; uyuşmazlık, imar uygulaması
sonucu alınan kamu ortaklığı paylarından oluşturulan 11 nolu parselin imar
planında ortaokul alanı olarak ayrılmış olması nedeniyle, bu parseldeki
hissesinin bedelinin ödenmesi gerektiği iddiasına dayalı kamulaştırmasız el
atma hukuki temeline oturtulmak istenmiş ise de, davanın konusunun, idarece
3194 sayılı Kanununun 18. maddesine istinaden kamu gücü kullanılarak tek
yanlı irade ile yapılan uygulama işlemleri sonucunda kamu ortaklık paylı
olarak alınan ve ortaokul alanına tahsil edilen, ancak, ortada henüz Milli
Eğitim Bakanlığınca okul yapımına ilişkin herhangi bir girişimin
yapılmadığı yerin bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu ve uyuşmazlığın
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1/b bendinde yer
alan "idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamına girdiğinde
kuşku bulunmadığı; bu durumda, imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine ilişkin bulunan davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği, nedenlerle; 2247 sayılı
Yasanın 10.maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın
da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; uyuşmazlık
konusu işlemin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun arazi ve arsa düzenlenmesine
ilişkin 18. maddesinin uygulamasından kaynaklandığı, söz konusu maddenin 1.
fıkrasında, imar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve
arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın,
birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait
bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya
parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre
hak sahiplerine dağıtmaya ve res’en tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyelerin yetkili olduğu hükmünün yer aldığı; açıklanan nedenlerle,
imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanunun 2/1-b maddesinde yer
alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar
görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı
yerinde çözümlenmesi gerektiğinin düşünüldüğü; bu nedenle, Danıştay
Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Konya 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/278 esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesinin gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe ÜNAL,
Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idare vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacının, Konya İli, Meram İlçesi,
Turgutreis Mahallesi, 22696 ada, 11 nolu parseldeki hissesine
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle 7.100.00 TL.nın yasal faiziyle
birlikte davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesinde, “İmar
hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya
diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol
fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle
birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere
ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak
sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler
yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise
yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi
tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden
yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları
karşılığında "düzenleme ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak,
bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi
tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde
kırkını geçemez.
(Değişik üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.)
Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan
Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, meydan,
park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî
hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla
kullanılamaz.
Düzenleme ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki
fıkrada sözü geçen umumi hizmetler için, yeniden ayrılması gereken yerlerin
alanları toplamından az olduğu takdirde, eksik kalan miktar belediye veya
valilikçe kamulaştırma yolu ile tamamlanır.
Herhangi bir parselden bir miktar sahanın
kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı,
kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden
bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o
parselde imar planı ile yeniden bir düzenleme yapılmasına mani teşkil
etmez…” hükmü yer almıştır.
Olayda, davacının hissedarı olduğu taşınmazın
bulunduğu bölgede, Meram Belediye Encümeninin 30.10.1996 günlü, 1996/1543
sayılı ve 9.7.1997 günlü, 1997/998 sayılı kararları uyarınca imar
uygulaması yapıldığı, uygulama kapsamındaki parsellerden Düzenleme Ortaklık
Payı ile Kamu Ortaklık Payı alındığı, alınan kamu ortaklık paylarından 11
nolu parselin oluşturulduğu ve bu parselin imar planında ortaokul alanı
olarak ayrıldığı, imar uygulaması tamamlandıktan sonra davacının 11 nolu
parselin 61/2400 hissesini 7.9.2004 tarihinde satın aldığı, bakılan davanın
da, 11 nolu parseldeki hisseye imar planında ortaokul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle 7.100.00TL’nin yasal
faiziyle birlikte tahsili istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, 3194 sayılı imar Kanunu'nun 18. maddesi
uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamaları
işlemlerinin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve resen tesis edilen
idari işlemler olduğu bu işlemlerden doğan zararın tazmininin istenildiği
gözetildiğinde; uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ile
imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile davalı Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Belediye vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Konya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 08.10.2009 gün ve E:2009/278 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 04.10.2010 gününde Üyeler Mahmut BİLGEN ve Erdoğan
BUYURGAN’ın KARŞIOYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
3194 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi
uyarınca "Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere
rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz."
16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı
Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine
girişilmeksizin idare tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu
tüzel kişiliği aleyhine el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın
mülkiyetinin kamu tüzel kişiliğine devri karşılığında tazminat davası
açabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür
davaların kamulaştırmasız el atma davası olarak adli yargı yerinde
görülmesi gerektiği kabul edilmiştir(Y5HD. 1.5.2006,
E.2006/2677,K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmalığın adli yargı yerinde çözülmesi
gerektiği, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi
uyarınca yaptığı başvurunun reddine karar verilmesi düşüncesinde
olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne katılamıyoruz. 04.10.2010
Üye Üye
Mahmut
BİLGEN
Erdoğan BUYURGAN
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/43
KARAR NO : 2010/186
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Hemzemin geçitte trenin çarptığı motosiklette bulunan davacıların yakınının
hayatını kaybetmesi nedeniyle uğranılan zararın İdarece tazmini istemiyle
açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
H. A. mirasçıları:
1-
D. A.
2-
C. G.
3-
M. K.
4-
F. K.
5-
H. A.
6-
H. G.
Vekili :
Av. İ. Y.
Davalı :
TCDD Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. N. Ş.
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde, müvekkillerinin mirasçısı olan H. A.’ın
olay tarihinde arkadaşı A. K.'nin idaresindeki motosiklet ile şehir
merkezinden geçmekte olan trenin hemzemin geçidinden geçtiği sırada trenin
geçişini bekledikleri, bu trenin geçişini tamamladıktan sonra ve halen
kapalı olan bariyerin kenarında bulunan aralıktan karşıdan karşıya geçmek
isterken trenin motosiklete sağ taraftan çarpması sonucu her iki kişinin de
olay yerinde vefat ettikleri, kazanın şehir merkezinde olduğu, bariyerlerin
kenarlarında tren geçişlerinde dahi açık kalan yaya ve küçük araçların
geçişine müsait alanların bulunduğunun C. Savcılığının keşif ve
tespitlerinden de anlaşıldığı, çarpışmanın mutlak ölümle sonuçlanacağı
muhakkak olan hemzeminlerde daha tedbirli olması gerekmekte iken trenin
geçişi sırasında yolcu ve küçük araçların geçebileceği açık alanlar
bırakılmasının, bu geçişlerin kapatılmamasının, idarenin ciddi olarak ihmal
ve kusuru olduğunu ileri sürerek maktulün eşi için 7.500,00 TL ve
çocukların her biri için 5.000,00 TL olmak üzere toplam 32.500,00 TL manevi
tazminatın ve maktulün eşi Durdu için ayrıca ve fazlaya ait hakları saklı
kalmak üzere 500,00 TL destekten yoksun kalma tazminatının olay tarihi olan
24.4.2007’den itibaren yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilince birinci savunma dilekçesinde,
Kuruluş aleyhine açılan tazminat davasının hizmet kusurundan kaynaklanması
nedeniyle davanın doğru yargı yerinde açılmadığı, davanın idari yargının
görev alanına girdiği öne sürülerek görev itirazında bulunulmuştur.
ADANA 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 25.6.2009 gün ve
E:2009/238 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu itirazı yerinde
görülmediğinden reddine karar vermiştir.
Davalı vekilince, süresi içinde verilen dilekçe ile
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması
üzerine dilekçe, dava dosyası örneği ile birlikte Danıştay Başsavcılığı’na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Arkadaşının
kullandığı motorsiklete bariyerli hemzemin geçitte tren çarpması sonucu
ölen H. A.'ın eşi ve çocukları tarafından maddi ve manevi tazminata
hükmedilmesi istemiyle T.C.D.D. İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne karşı Adana 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin E:2009/238 sayılı dosyasında açılan davada, davalı
idarece davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri
sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, Anayasa’nın 125 inci
maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2 nci maddesinin (1-b) bendinde, idari eylem ve işlemlerden
dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının,
görüm ve çözümü idari yargının görev alanına giren idari dava türleri
arasında gösterildiği, T.C.D.D İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün, bir kamu
kuruluşu olduğu, kamu hizmeti olduğu tartışmasız bulunan demiryolu
taşımacılığı işini tekel halinde yürüttüğü, kamu hizmetini yürütmekle
yükümlü kılınan kamu kuruluşunun, kamu hizmetini yürütürken kişilere
verdiği zararın tazminine ilişkin davada, kamu hizmetinin yöntemine ve
hukuk kurallarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediği, kamu yararına uygun
şekilde işletilip işletilmediği, sonuçta, hizmet kusuru ve idarenin
sorumluluğunu gerektiren bir husus olup olmadığının tayin ve tespitinin
idari yargı yerlerine ait bulunduğu, uyuşmazlığın, davalı T.C.D.D İşletmesi
Genel Müdürlüğü’nün yürütmekle görevli olduğu kamu hizmetinin gereği gibi
yapılmamasından dolayı uğranıldığı iddia olunan zararın davalı idareden
tazmini istemine ilişkin bulunduğu, bu durumda, T.C.D.D İşletmesi Genel
Müdürlüğü aleyhine açılan davanın görüm ve çözümü, idari işlem ve
eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı
davalarına bakmakla görevli olan idari yargı yerlerine ait bulunduğundan,
Adana 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, anılan Genel Müdürlüğün görev
itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle,
2247 sayılı Yasa'nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı Durdu Arıkan ve arkadaşları vekili tarafından davalı TCDD
İşletmesi Genel Müdürlüğü aleyhine Adana 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde
açılan 2009/238 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı
tarafından 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi gereğince olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2010/43 Esas sayılı dosyanın
incelendiği, Şehit Mehmet Özer Caddesi üzerinde bulunan hemzemin geçitte
arkadaşının kullandığı motorsikletin tren ile çarpışması sonucunda hayatını
kaybeden Hilmi Arıkan'ın eşi ve çocukları tarafından uğranılan maddi ve
manevi zararın tazmini talebiyle Adana 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan
davada, davalı idare tarafından görev itirazında bulunulması üzerine olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı, TCDD İşletmesinin, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu
olduğu, 233 sayılı KHK ve Ana Statü ile özerk bir tarzda ve ekonomik
gereklere uygun olarak karlılık ve verimlilik ilkeleri doğrultusunda
yönetilmesi amacıyla işletmenin iktisadi faaliyetleri bakımından özel hukuk
hükümlerine tabi kılınmış olmasının, onun kamu hizmeti yürütmesine ve kamu
kurumu niteliğine engel teşkil etmediği, Anayasa'nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/l-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri
arasında sayıldığı, buna karşın, dava konusu zararın, karayolunun demiryolu
ile kesiştiği hemzemin geçitte meydana gelen kaza sonucunda oluşması
nedeniyle ortada bir trafik kazası bulunduğu düşüncesinden hareketle 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu incelendiğinde; anılan Kanunun 2.
maddesinde; Karayolları Trafik Kanunu'nun kapsamının belirlendiği, 3.
maddesinde ise; “Demiryolu geçidinin (hemzemin geçit); Karayolu ile
demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli ve bariyersiz geçitlerdir, Kamu
hizmeti taşıtı: Kamu hizmeti için yük veya yolcu taşıması yapan bütün
taşıtlardır, Taşıt: Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan
araçlar olduğu” tanımlarının yapıldığı, trenin söz konusu Kanun kapsamına
dahil edilmediğinin anlaşıldığı, anılan Kanunun 85, 90 ve 106. maddeleri
hükümleri uyarınca işletenin hukuki sorumluluğu kapsamında maddi tazminatın
biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında Borçlar Kanunu'nun haksız
fiillere ilişkin hükümleri uygulanır kuralı uyarınca uyuşmazlığın adli yargı
yerinde çözümlenmesi gerektiği ileri sürülebilir ise de; anılan Kanunda
gerek hemzemin geçitin karayolunun uzantısı olduğunu belirten bir tanım ve
düzenlemeye yer verilmemiş ve gerekse trenin bu Yasa kapsamına giren bir
motorlu taşıt olarak sayılmamış olması karşısında, bu iddiayı kabule olanak
bulunmadığı, TCDD Ana Statüsü'ne, Yüksek Planlama Kurulu'nun 27.4.1992 gün
ve 92/T.29 sayılı kararı ile eklenen Ek 2. maddede, demiryolunun karayolu,
köy yolu ve benzeri yollar ile yaptığı kesişmelerde demiryolunun ana yol
sayılacağı, trafik düzeninin gerektirdiği hallerde söz konusu yollara ait
geçitler ile görüşe engel teşkil eden tesislerin kaldırılacağı, demiryolu
üzerinde seyreden araçların karayolu, köy yolu ve benzeri yollardaki
araçlara göre geçiş üstünlüğünün bulunduğunun belirtildiği, hemzemin
geçitte karayolu taşıtı ile trenin çarpışması sonucunda doğan zararın, kamu
hizmetinin gereği gibi yürütülmemesinden dolayı idarenin hizmet kusuru
esasına göre tazmini istemiyle TCDD Genel Müdürlüğü’ne karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli bulunduğundan, Danıştay
Başsavcısı'nın başvurusunun kabulü gerektiğinin düşünüldüğü, nitekim,
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 10.3.2003 gün, 2002/93 ve 2003/2 sayılı kararında
da; hemzemin geçitte karayolu taşıtı ile trenin çarpışması sonucunda doğan
zararın idarenin hizmet kusuru esasına göre tazmini istemiyle açılan
davanın, idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği hususunda hüküm
kurulduğu, bu nedenlerle, Danıştay Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa'nın 10.
maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Adana 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 2009/238 Esas sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına
karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 4.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde
2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, hemzemin geçitte trenin çarptığı motosiklette
bulunan davacıların yakınının hayatını kaybetmesi nedeniyle uğranılan
zararların karşılığı maddi ve manevi tazminatın davalı idareden tahsiline
hükmedilmesi istemiyle açılmıştır.
28.10.1984 tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel
Müdürlüğü (TCDD) Ana Statüsü’nün “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesi, “Bu
Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi olarak ve söz konusu
Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere Türkiye
Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı altında
teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki bünye, amaç ve faaliyet
konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık ve
iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ile ilgili diğer hususları düzenlemektir.”
hükmünü taşımakta; “Hukuki Bünye” başlıklı 3. maddesinde, bu Ana Statü ile
teşkil olunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin tamamı Devlete ait, tüzel
kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı
bir “Kamu İktisadi Kuruluşu” olduğuna ve 233 sayılı KHK ile bu Ana Statü
hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabi bulunduğuna işaret
edilmekte; 4. maddesinde, sayılan Kuruluş amaç ve faaliyet konularının
tamamına yakınının “tekel” kapsamında işler olduğu belirtilmekte; kuruluşu,
yönetimi ve denetimi konularında 233 sayılı KHK hükümlerine paralel
düzenlemelere yer verilmektedir.
Buna göre, TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu
hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğu
tartışmasızdır. 233 sayılı KHK ve Ana Statü ile, özerk bir tarzda ve
ekonomik gereklere uygun olarak kârlılık ve verimlilik ilkeleri
doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, İşletmenin iktisadi faaliyetleri
bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olması, onun kamu hizmeti
yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmemektedir.
Dava dilekçesinin incelenmesinden; davacılar
vekilince, çarpışmanın mutlak ölümle sonuçlanacağı muhakkak olan
hemzeminlerde daha tedbirli olması gerekmekte iken trenin geçişi sırasında
yolcu ve küçük araçların geçebileceği açık alanlar bırakmasının, bu
geçişlerin kapatılmamasının, idarenin ciddi olarak ihmal ve kusuru olduğu
ileri sürüldüğüne göre, uğranılan zararın tazmini istemine ilişkin davanın;
zararın hizmetin kuruluşu ve işleyişindeki aksaklıklardan doğduğu ve bu
nedenle idarenin hizmet kusuru esasına göre sorumlu olduğu nedenine
dayanılarak açıldığı anlaşılmaktadır.
Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu
kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b.
maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları ihlal edilenler
tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında
sayılmıştır.
Buna göre ve idare personelinin dikkatsizlik ve
tedbirsizliği sonucu oluşan kişisel kusura değil de, zararın kamu
hizmetinin yürütülmesi sırasında doğduğu nedeniyle idarenin hizmet kusuruna
dayanılmış olması karşısında, kamu hizmeti yürüten TCDD İşletmesinin, bu
hizmeti yürüttüğü sırada kişilere verdiği zararın tazmini istemiyle açılan
dava, olayda kamu hizmetinin yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüp
yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya başka nedenle idarenin sorumluluğu
bulunup bulunmadığının saptanmasını gerektirmektedir. Bu hususların saptanması
ise idare hukuku ilkelerine göre yapılabileceğinden, 2577 sayılı Yasa’nın
2/1-b maddesi kapsamında bulunan tam yargı davasının görüm ve çözümünde
idari yargı yerleri görevlidir.
Buna karşın, dava konusu zararın, karayolunun
demiryolu ile kesiştiği hemzemin geçitte meydana gelen kaza sonucunda
oluştuğu nedeniyle ortada bir trafik olayı bulunduğu düşüncesinden
hareketle, davanın 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85., 90. ve
106. maddeleri hükümleri uyarınca, işletenin hukuki sorumluluğu kapsamında
çözümlenmesi gerekeceği ileri sürülebilir ise de; anılan Yasada gerek
hemzemin geçidin karayolunun uzantısı olduğunu belirten bir tanım ve
düzenlemeye yer verilmemesi ve gerekse trenin bu Yasa kapsamına giren bir
motorlu taşıt olarak sayılmamış olması karşısında, bu iddiayı kabule olanak
bulunmamaktadır.
Nitekim TCDD Ana Statüsü’ne, Yüksek Planlama
Kurulu’nun 27.4.1992 tarih ve 92/T. 29 sayılı kararıyla ilâve edilen Ek 2.
maddede, “ Demiryolunun karayolu, köy yolu ve benzeri yollar ile yaptığı
kesişmelerde demiryolu ana yol sayılır.
Bu kesişmelerde yapılan yeni yolun bağlı olduğu
kurum veya kuruluş, alt ve üst geçit yapmak ve diğer emniyet tedbirlerini
almakla yükümlüdür.
Demiryolu trafik düzeninin gerektirdiği hallerde
sözkonusu yollara ait geçitler ile görüşe engel teşkil eden tesisler kime
ait olursa olsun kaldırtılır.
Demiryolu üstünde seyreden araçların karayolu, köy
yolu ve benzeri yollardaki araçlara göre geçiş üstünlüğü vardır” denilmek
suretiyle, demiryolunun farklı bir hukuki statüye tabi bulunduğu
açıklanmaktadır.
Belirtilen nedenlerle, hemzemin geçitte trenin
motosiklete çarpması sonucunda doğan zararın TCDD İşletmesince tazminine
yönelik olarak açılan davanın, idarenin hizmet kusuru esasına göre görüm ve
çözümünde idari yargı yeri görevli olduğundan, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile TCDD İşletmesi vekilinin görev itirazının reddine
ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile TCDD İşletmesi vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE ilişkin Adana 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 25.6.2009
gün ve E:2009/238 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 4.10.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/47
KARAR NO : 2010/187
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
5549 sayılı Suç Gelirlerinin
Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun uyarınca verilen idari para
cezasına karşı açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Euro Yatırım Menkul Değerler A.Ş.
Vekilleri :
Av. M. E. - Av. F. G.
Davalı :
Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı
O L A Y :
Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı’nın 11.5.2009 gün
ve 232 sayılı idari para cezası kararı ile, Euro Yatırım Menkul Kıymetler
A.Ş.’nin 5549 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasını ihlal
ettiğinin tespit edildiğinden bahisle 5549 sayılı Kanun’un 13. maddesinin
birinci fıkrası ile 28. maddesi ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 15/2
ve 22. maddelerine istinaden 10.780.-TL tutarında idari para cezası
verilmesine karar verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ŞİŞLİ 2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 9.10.2009 gün
ve Müt.:2009/220, Müt. K:2009/220 sayı ile, Maliye Bakanlığı Mali Suçları
Araştırma Kurulu Başkanlığı tarafından verilmiş bulunan idari para cezasına
şirket vekili tarafından itiraz edildiği, itiraz dilekçesinin ve itiraza
konu işleme ilişkin tüm belgelerin incelendiği, itiraz eden tarafından
Mahkemelerine dava açılmış ise de; Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün
22.12.2008 tarihli, 2008/13 Esas, 2008/355 Karar sayılı kararı nazara
alınarak itiraza konu edilen işlem esas alındığında, itiraza ilişkin davada
Mahkemelerinin görevli olmadığı, idare mahkemesinin görevli olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 4. İDARE MAHKEMESİ; 18.12.2009 gün ve
E:2009/1868 sayı ile, davacı Euro Yatırım Menkul Değerler A.Ş. vekili Av.
Mehmet Erol tarafından, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi
Hakkında Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasına muhalefet nedeniyle
anılan Kanunun 13. maddesinin birinci fıkrası gereğince 10.780,00 TL
tutarında para cezası verilmesine ilişkin Maliye Bakanlığı Mali Suçları
Araştırma Kurulu Başkanlığı'nın 11.5.2009 tarih ve 232 sayılı kararının
iptali istemiyle dava açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif
maddelerinden söz ederek, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının
Önlenmesi Hakkında Kanun'un 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasında,
“Yükümlüler nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan veya yapılmaya
teşebbüs edilen işlemlere konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde
edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi,
şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması halinde bu işlemlerin
yükümlüler tarafından Başkanlığa bildirilmesi zorunludur” hükmü, 13.
maddesinin (1) numaralı fıkrasında da, “Bu Kanunun 3 ve 6 ncı maddeleri ile
4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan yükümlülüklerden herhangi
birini ihlal eden yükümlülere Başkanlıkça beşbin Yeni Türk Lirası idari
para cezası verilir. Yükümlünün banka, finansman şirketi, faktoring
şirketi, ikrazatçı, finansal kiralama şirketi, sigorta ve reasürans
şirketi, emeklilik şirketi, sermaye piyasası kurumu veya yetkili müessese
olması halinde, idari para cezası iki kat olarak uygulanır” hükmünün yer
aldığı, dosyanın incelenmesinden, davanın, Maliye Bakanlığı Mali Suçları
Araştırma Kurulu Başkanlığı’nın 11.5.2009 tarih ve 232 sayılı kararı ile
verilen idari para cezasının iptali istemiyle açıldığı, 5549 sayılı Suç
Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’da, bu cezaya karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği, incelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5549 sayılı
Kanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediğinin anlaşıldığı, bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 5560
sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna ulaşıldığı, bu nedenlerle, bu davanın çözümünde Mahkemelerinin
görevsizliğine, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca Şişli 2. Sulh Ceza Mahkemesi'nin
davanın görev yönünden reddine hükmedildiği 2009/220 Müteferrik Esasına
kayıtlı dava dosyası temin edilerek görevli merciin belirtilmesi için dava
dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 4.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, idari yargı dosyası ile
birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay
Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 5549 sayılı Kanun’un 4/1, 13/1 ve 28.
maddeleri ile 5326 sayılı Kanun’un 15/2 ve 22. maddelerine göre verilen
idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
11/10/2006 tarih ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi
Hakkında Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasında, “Yükümlüler
nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen
işlemlere konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa
dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi
gerektirecek bir hususun bulunması halinde bu işlemlerin yükümlüler
tarafından Başkanlığa bildirilmesi zorunludur”; 13. maddesinin birinci
fıkrasında, “Bu Kanunun 3 ve 6 ncı maddeleri ile 4 üncü maddesinin birinci
fıkrasında yer alan yükümlülüklerden herhangi birini ihlâl eden yükümlülere
Başkanlıkça beşbin Yeni Türk Lirası idarî para cezası verilir. Yükümlünün
banka, finansman şirketi, faktoring şirketi, ikrazatçı, finansal kiralama
şirketi, sigorta ve reasürans şirketi, emeklilik şirketi, sermaye piyasası
kurumu veya yetkili müessese olması halinde, idarî para cezası iki kat
olarak uygulanır” ve 28. maddesinde, “Bu Kanunun 13 ve 16 ncı maddelerinde
yer alan maktu tutarlar her yılın başından geçerli olmak üzere, bir önceki
yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca
belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Hesaplamalarda
on Yeni Türk Lirasına kadar olan tutarlar dikkate alınmaz” hükmü yer
almıştır.
30/3/2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
15. maddesinin ikinci fıkrasında, “Aynı kabahatin birden fazla işlenmesi
halinde her bir kabahatle ilgili olarak ayrı ayrı idarî para cezası
verilir. Kesintisiz fiille işlenebilen kabahatlerde, bu nedenle idarî
yaptırım kararı verilinceye kadar fiil tek sayılır” ve 22. maddesinde, “(1) Kabahat dolayısıyla idarî
yaptırım kararı vermeye ilgili kanunda açıkça gösterilen idarî kurul, makam
veya kamu görevlileri yetkilidir.
(2) Kanunda açık hüküm bulunmayan hallerde ilgili
kamu kurum ve kuruluşunun en üst amiri bu konuda yetkilidir.
(3) İdarî kurul, makam veya kamu görevlileri, ancak
ilgili kamu kurum ve kuruluşunun görev alanına giren yerlerde işlenen
kabahatler dolayısıyla idarî yaptırım kararı vermeye yetkilidir.
(4) 4.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanununun yer bakımından yetki kuralları kabahatler açısından da
geçerlidir” denilmiştir.
Olayda, açılan davanın para cezasının
kaldırılmasına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
5549 sayılı Suç
Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’da idari para
cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3.
maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’da da idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 4.
İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Şişli 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 9.10.2009
gün ve Müt.:2009/220, Müt. K:2009/220 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 4.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/55
KARAR NO : 2010/188
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacının hissedar olduğu kadastral parsel üzerinde bulunan bina ve
eklentilerinin, yapının kaçak olduğu ve imar yolunda kalması nedeniyle
yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. Ş.
Vekili :
Av. C. Ç., Av. F. Ç.
Davalı :
Altındağ Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. M. Ö. A.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Ankara, Altındağ İlçesi,
Karapürçek Mahallesinde kain 23 parsel sayılı taşınmazda hisse satın almış
ve üzerine 2 katlı betonarme bir ev yapmış olduğunu, 1992 Yılında yapılan imar
uygulaması sırasında evinin bulunduğu kısmın, F.Çelik Mahallesi 20249 ve
20250 adalar arasındaki imar yolunda kaldığını, evin yeni adresinin
Beşikkaya Mahallesi, 422. Sokak (Yeni 1913.Sokak) No:7 olarak
belirlendiğini, müvekkiline yeni oluşan F.Çelik Mah. 20249 ada 7 parsel ile
20260 ada 1 parselden hisse verildiğini; davalı belediyenin 2942 Sayılı
Kanun hükümleri gereğince kamulaştırma kararı alarak müvekkili pazarlığa
çağırması, anlaşılamaması halinde ise kamulaştırma bedelinin tespiti davası
açması gerekirken, önce müvekkilinin evinin elektrik kablosunu keserek
müvekkili karanlığa mahkum ettiğini, bu konuda verdikleri 4.8.2009 tarih ve
362 sayılı yazı üzerine de 19.8.2009 günü yıkım araçlarıyla gelerek evi
yıktığını, davalı idarenin böylece kamulaştırmasız el atma eylemini
gerçekleştirerek, evin bulunduğu alanı yola, yani kamu hizmetine tahsis
ettiğini; bu eylemi yapan davalının, ev, eklentileri ve ağaçların dava
tarihindeki rayiç bedelini müvekkile ödemekle yükümlü bulunduğunu; ev, imar
planından önce müvekkilinin tapulu arazisi üzerinde olduğundan ve arsa
tahsis edilmediğinden, enkaz bedelinin değil yapı bedelinin ödenmesinin
gerektiğini, bu bedelin şimdilik 10.000,00 TL'sini talep ettiklerini; evin,
eklentilerinin ve ağaçların niteliklerinin Ankara 7. Sulh Hukuk
Mahkemesi'nin 2008/731 D.İş sayılı dosyasıyla taraflarınca tespit
ettirilmiş olduğunu ifade ederek; sonuçta, fazlaya ilişkin dava hakkımız
saklı kalmak kaydı ve şartıyla şimdilik 10.000,00 TL'nin, dava tarihinden
itibaren yasal faiziyle birlikte davalı kurumdan tahsiline karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili, birinci savunma dilekçesinde,
davacının dava konusu gecekondusu ile ilgili imar affı müracatının
bulunmadığını, bu nedenle gecekondunun kaçak ve ruhsatsız olduğunu,
belediyelerince davacıya ait binanın yıkılması işleminin tamamen İmar
uygulaması sonucu İmar Yolunda kalan binanın tasfiyesinden ibaret
bulunduğunu; davacının binası ile ilgili olarak Belediyelerince
Kamulaştırma Kanununa göre hiçbir işlem yapılmadığını; yapılan ve iptali
talep edilmediği için kesinleşen İmar Planı gereği davacıya ait tapulu
hissenin başka bir imar parselinden karşılandığını, imar yolu üzerinde
kalan binasının da yıkıldığını, dava konusu uyuşmazlığın tamamen imar
planının uygulanmasından, başka bir ifade ile, kesinleşen imar planındaki
imar yollarının açılması eyleminden kaynaklandığını, bir idari eylem
nedeniyle hakları muhtel olanlar tarafından açılan davaların idari yargı
mercilerinde görülmesinin usul hükümlerinin gereği olduğunu ileri sürerek,
görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 8. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 8.12.2009 günlü
celsesinde E: 2009/329 sayı ile, davalı İdare vekilinin göreve ilişkin
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İdare vekilince, süresi içinde verilen dilekçe
ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması
üzerine dilekçe ve dava dosyası, Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
2/1-b maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava
türleri arasında sayıldığı, davacıya ait yapının, imar planında imar yolu
üzerinde kalması ve imar uygulamasına başlanılması üzerine kaçak yapı niteliğinden
dolayı yıktırılması nedeniyle binanın bedelinin ödenip ödenmeyeceği
noktasından kaynaklanan ve sonuçta bir idari işlem olan imar planına
dayanılarak sözü edilen yapının yıktırılmasından doğan zararın tazminine
ilişkin bulunan davanın, kamu mevzuatı hükümleri çerçevesinde ve kamu gücü
kullanılarak tesis edilmiş idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan bir
uyuşmazlığa ilişkin olduğu açık bulunduğundan, bu davanın görüm ve
çözümünün idari yargı yerlerine ait olduğu ve Ankara 8.Asliye Hukuk
Mahkemesinin görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılmasının
gerektiği nedenleriyle; 2247 sayılı Yasa'nın 10.
maddesine göre olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına karar vermiş ve görev
konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi'nden istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; dava konusu
uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir
işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun 'un 14. maddesinde
işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun kabulüne olanak
bulunmadığı, dava dilekçesi incelendiğinde de, davacıların davayı idarenin
uygulamasından doğan zararlarının giderilmesi istemiyle açtıklarının
görüldüğü; imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun 'un 2/1-b
maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel haklan
doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle Danıştay
Başsavcılığının 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/329 esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesinin gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarece anılan
Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen şekilde görev itirazında bulunulduğu ve
12. maddede öngörülen süre içinde başvurulduğu, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı tarafından Yasa’da öngörülen yönteme uygun biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmakta olup, uyuşmazlığın esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacının hissedar olduğu kadastral parsel üzerinde
bulunan kaçak bina ve eklentilerinin, imar yolunda kalması nedeniyle
yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın, yasal faiziyle birlikte
ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, davacının hissedarı
olduğu Altındağ ilçesi, Karapürçek Mahallesi, 25 parsel sayılı taşınmazda
bulunan binanın, imar Planında yolda kaldığı, bu bina için 2981 sayılı Yasa
uyarınca imar affı müracaatının bulunulmadığı, böylece kaçak yapı niteliği
taşıyan binanın, imar yolunun açılması sırasında davalı idare tarafından
yıkıldığı, davacı tarafından, binanın bedeli olarak fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000 Türk Lirasının yasal faiziyle
birlikte tazmini istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davalı idare, davacının dava konusu gecekondusu ile
ilgili imar affı müracatının bulunmaması nedeniyle binanın kaçak ve
ruhsatsız olduğunu, belediyelerince davacıya ait binanın yıkılması
işleminin tamamen İmar uygulaması sonucu İmar Yolunda kalan binanın
tasfiyesinden ibaret bulunduğunu; Belediyelerince Kamulaştırma Kanununa
göre hiçbir işlem yapılmadığını; kesinleşen İmar Planı gereği davacıya ait
tapulu hissenin başka bir imar parselinden karşılandığını, imar yolu
üzerinde kalan binasının da yıkıldığını, dava konusu uyuşmazlığın tamamen
imar planının uygulanmasından, başka bir ifade ile, kesinleşen imar
planındaki imar yollarının açılması eyleminden kaynaklandığını, herhangi
bir bedel ödenmesinin mümkün bulunmadığını iddia etmiştir.
Bu durumda, her ne kadar davacı tarafından Ankara
7. Sulh Hukuk Mahkemesinde açılan tespit dosyasında yapı için bedel tespiti
yaptırılmış ise de, ortada idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
kapsamında bir işleminin bulunmadığı, davanın anılan Yasa'nın 14.
maddesinde işaret edilen bedel arttırma davası niteliğinde olmadığı
sonucuna varılmıştır.
Nitekim dava dilekçesi incelendiğinde, davacının
davasını idarenin uygulamasından doğan zararın giderilmesi istemiyle açtığı
görülmektedir.
Belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b. maddesinde yer
alan " İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile Altındağ Belediye Başkanlığı vekilinin görev
itirazının, Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Belediye vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 8.12.2009 gün ve E:2009/329 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 04.10.2010 gününde Üyeler Mahmut BİLGEN ve Erdoğan
BUYURGAN’ın KARŞIOYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
3194 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi
uyarınca "Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere
rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz."
16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı
Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine
girişilmeksizin idare tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu
tüzel kişiliği aleyhine el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın
mülkiyetinin kamu tüzel kişiliğine devri karşılığında tazminat davası
açabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür
davaların kamulaştırmasız el atma davası olarak adli yargı yerinde
görülmesi gerektiği kabul edilmiştir (Y5HD. 1.5.2006,
E.2006/2677,K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmalığın adli yargı yerinde
çözülmesi gerektiği, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10.
maddesi uyarınca yaptığı başvurunun reddine karar verilmesi düşüncesinde
olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne katılamıyoruz. 04.10.2010
Üye Üye
Mahmut BİLGEN Erdoğan BUYURGAN
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/59
KARAR NO : 2010/190
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına
karşı açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Doğan Müzik Yapım ve Ticaret A.Ş
Vekili :
Av. Ş. E. İ.
Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. G. E.
O L A Y :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türkiye İş Kurumu Eminönü Şube
Müdürlüğü’nün 28/10/2005 gün ve 6831 sayılı
işlemi ile, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 48. maddesine
muhalefet edildiğinden bahisle 54. maddesi uyarınca davacı adına 977.40,00YTL idari para cezası verilmiş;
yapılan itiraz 23/11/2005 gün ve 7285 sayılı işlem ile reddedilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
ANKARA 2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 12.04.2006 gün ve
E:2005/51 itiraz, K:2005/51 itiraz sayı ile, İtiraz konusu karar ve
eklerinin tetkikinden 03.08.2005 tarihinde hizmet akdi feshedilen A. S.'e
ait işten ayrılma bildirgesinin kuruma verilmemesi nedeni ile itiraz eden
Doğan Müzik Yapım ve Ticaret A.Ş.'ne 4447 sayılı Kanununun 54. maddesi
gereğince 977.40 YTL idari para cezası verildiği, bu karara karşı kurum
nezdinde yapılan itirazın komisyonca reddedildiği, aynı Kanunun 54/b.2
cümlesi ile "idari para cezaları tebliğ tarihinden itibaren 7 gün
içinde kuruma ödenir veya aynı süre içinde kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur, kurumca itirazı reddedilen idari yargı
yoluna başvurabilirler .... " hükmünün getirildiği, bu hükmün ve bu
kanunun yürürlükte olduğu, mahkemelerinin konu ile ilgilendirilmesini
öngören 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinin Anayasa
Mahkemesi’nin 01.03.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı kararı ile iptal
edildiği, mahkemelerinin bu davaya bakmakta görevsiz olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, idari
para cezasının iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 6. İDARE MAHKEMESİ: 23.05.2008 gün ve
E:2006/2171, K: 2008/920 sayı ile ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
idari yaptırım ve idari para cezalarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı, 5728 sayılı
Kanunun 578. maddesinin (ll) fıkrası ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunu uyarınca verilen idari para cezalarına karşı yetkili İdare
Mahkemesinde İtiraz edilebileceğine ilişkin hükmün yürürlükten kaldırılması
karşısında, 4447 sayılı Kanun uyarınca tesis edilen idari para cezalarına
karşı 5326 sayılı Kanun uyarınca Sulh Ceza Mahkemesine itiraz
edilebileceğinin açık olduğu; buna göre, Davacı tarafından, 4447 sayılı
İşsizlik Sigortası Kanununa muhalefet edildiğinden bahisle aynı Kanun
uyarınca 977,40 YTL idari para cezası verilmesine ilişkin 23.11.2005 tarih
ve 7285 sayılı davalı idare işleminin iptal edilmesi istemiyle bakılan dava
açılmış ise de, 4447 sayılı Kanun hükümlerine göre verilen para cezasına
karşı açılacak davalarda 5326 sayılı Yasa hükümleri uyarınca Sulh Ceza
Mahkemelerinin görevli bulunması karşısında, uyuşmazlığın görüm ve
çözümünde Mahkemelerinin görevi bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle
davanın 2577 sayılı Kanunun 15/1-a maddesi uyarınca görev yönünden reddine
karar vermiş; yapılan itiraz Ankara Bölge İdare Mahkemesinin 11.2.2009 gün
ve E:2008/7382, K:2009/1014 sayılı kararıyla reddedilerek karar onanmış ve
kesinleşmiştir.
Davacı vekili tarafından aynı istemle bir
kez daha adli yargı yerinde itirazda bulunulmuş ise de; davanın açıldığı
Ankara 5.Sulh Ceza Mahkemesince; uyuşmazlığın çözümü için Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmek üzere dava dosyası Ankara 2.Sulh Ceza Mahkemesine;
anılan Mahkeme tarafından da, iki mahkeme arasında ortaya çıkan olumsuz
görev uyuşmazlığının giderilmesi amacıyla dava dosyaları Mahkememize
gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Olayda, adli ve idari yargı yerlerince, görevsizlik
kararı verilmekle birlikte, kararların kesinleşmesinden sonra, Davacı vekili tarafından, para cezasına karşı ikinci
kez adli yargı yerinde itirazda bulunulması üzerine Mahkemece; idare
mahkemesine ait dosya da temin edilmek suretiyle görevli merciin
belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi başvurulmuştur.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Ankara 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce yapılan
başvurunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev
uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından ve usule ilişkin
başka bir noksanlık da bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4447 sayılı Kanun’un 48.
maddesine muhalefet edildiğinden bahisle aynı Kanunun 54. maddesi
uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
25.8.1999 gün ve 4447
sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 48. maddesinde, işsizlik sigortasına
ilişkin genel hükümlere yer verilmiş; “İdari para cezaları ile idari
işlemlere karşı itirazlar” başlığını taşıyan 54. maddesinde, “Kurumca
dayanağı belirtilmek suretiyle;
a) İşsizlik sigortasına
ilişkin yükümlülükleri nedeniyle sigortalıların ücretlerinden indirim veya
kesinti yapan işverenlere her bir sigortalı için 25.8.1971 tarihli ve 1475
sayılı İş Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı
yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücret tutarında,
b) 48 inci maddede
öngörülen işten ayrılma bildirgesini Kuruma vermeyen işverenlere her bir
fiil için ayrı ayrı 25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 33 üncü
maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için
uygulanan aylık asgari ücretin iki katı tutarında,
İdari para cezası verilir.
(Değişik ikinci
fıkra: 25.6.2003 – 4904/ 31 md.) İdarî para cezaları tebliğ tarihinden
itibaren yedi gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili
ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler idarî yargı yoluna başvurabilirler. Yargı yoluna başvurulması
cezanın takip ve tahsilini durdurmaz.
İşsizlik sigortası
uygulamasına ilişkin işlemlere karşı sigortalıların ve işverenlerin
yapacakları itirazlardan Sosyal Sigortalar Kurumuna verilen görevlerle
ilgili olanlar adı geçen Kuruluşa, diğerleri ise Kuruma yapılır.
İtirazların, işlemin tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde yapılması ve
30 gün içinde sonuçlandırılması zorunludur. Yapılan itirazlar daha önce
yapılmış bulunan işlemlerin uygulanmasını geciktirmez. İtiraz yoluna
başvurulmuş olması ilgililerin yargı yoluna başvurma haklarını ortadan
kaldırmaz” hükmü yer alırken, 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun’un 478. maddesiyle
bu maddenin birinci fıkra hükmü değiştirilmiş; 578. maddesiyle de ikinci
fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nda son
haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “idari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nda da idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle,
Ankara 2. Sulh Ceza Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile aynı
Mahkemece daha önce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 2. Sulh
Ceza Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile aynı Mahkemece daha önce
verilen 12.04.2006 gün ve E:2005/51 itiraz, K:2005/51 itiraz sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 04.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/76
KARAR NO : 2010/191
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
N. Y.
Davalı :
Edirne Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü
O L A Y :
Edirne Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü’nün ../11.2008 gün ve 92 sayılı
idari yaptırım karar tutanağı ile, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanununun
14/2, 5/1-2 maddelerine muhalefet ettiğinden bahisle, aynı Kanunun 21 ve
24. maddeleri uyarınca davacıya idari para cezası verilmiş, 25/11/2008 gün
ve B.18.4.İCO.4.22.00.04/829-3572 sayılı yazı ile davacıya bildirim
yapılmıştır.
Davacı, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
ENEZ SULH CEZA MAHKEMESİ: 26.05.2009 gün ve
D.İş No: 2008/185 sayı ile, idari para cezalarına karşı yetkili İdare
Mahkemesinde dava açılabileceği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
EDİRNE İDARE MAHKEMESİ: 19.02.2010 gün ve E:
2010/51 sayı ile, davacı tarafından 4915 sayılı Yasa'ya muhalefet
edildiğinden bahisle Edirne İl Çevre ve Orman Müdürlüğü'nün işlemi ile
davacıya kesilen idari para cezasının iptali istemiyle ilk olarak Enez Sulh
Ceza Mahkemesi'nde dava açıldığı, anılan Mahkemece 26.05.2009 tarih ve
Değişik İş No: 2008/185 sayılı karar ile görevsizlik kararı verildiği ve bu
kararın da taraflarca itiraz edilmeyerek kesinleştiğinin anlaşıldığı; 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun hükümleri uyarınca, idari para cezalarına
karşı diğer kanunlarda aksine bir düzenleme bulunmaması halinde Sulh Ceza
Mahkemesi'ne başvurulabileceğinin açık olduğu; Öte yandan, 4915 sayılı Kara
Avcılığı Kanunu'nun 30. maddesindeki; verilen idari para cezalarına karşı
İdare Mahkemesi'ne itiraz edilebileceği yolundaki düzenlemenin 5728 sayılı
Kanun'un 578. maddesi ile yürürlükten kaldırılması sonucu ortaya çıkan görevli
yargı mercii sorununun Kabahatler Kanunu uyarınca çözümleneceği ve bu
Kanun'un 3. ve 27. maddeleri uyarınca görevli yargı yerinin Adli Yargı
olduğu sonucuna ulaşıldığı; bu durumda, dava konusu işlemin 4915 sayılı
Kara Avcılığı Kanunu uyarınca verilen idari para: cezası olduğu ve bu
kanunda görevli mahkemenin düzenlendiği 30. maddesinin 5728 sayılı Kanun'un
578. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığı gözönüne alındığında 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu hükümleri gereği, uyuşmazlığın çözümünün adli yargının
görev alanına girdiği kanaatine varılmış olduğu, aynı yönde Enez Sulh Ceza
Mahkemesince de kesinleşmiş bir görevsizlik kararı verildiğinden görevli
yargı merciinin tayini amacıyla Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulması
zaruretinin doğduğu; açıklanan nedenlerle, Mahkemelerinin görevsizliğine,
2247 sayılı Kanun'un 19'ncu maddesi uyarınca görevli yargı merciinin tayin
ve tespiti için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına ve dosyanın anılan
Mahkeme'ye gönderilmesine ve davanın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nin
kararına kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nun 21 ve
24. maddelerine göre verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
1.7.2003 tarih ve 4915 sayılı Kara Avcılığı
Kanunu’nun 14.maddesinin ikinci fıkrasında avlaklarda, avcılık belgesi ve
avlanma izni olmadan avlanılamayacağı; 5. maddesinin bir ve ikinci
fıkralarında tespit edilen av miktarları ve avlanma süreleri dışında
avlanılamayacağı hükümlerine yer verilmiş; 21. maddesinde, yasaklara
uymama; 24. maddesinde, avlanma esaslarına uymama ve belgesiz avlanma
halinde verilecek cezalar düzenlenmiş; maddelerde 23.1.2008 gün ve 5728
sayılı Kanun’un 507. ve 510. maddeleri ile değişiklik yapılmış; 30.
maddesinin ikinci fıkrasında ise, verilen para cezalarının, 11.2.1959
tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre sahiplerine tebliğ
edileceği, bu cezalara karşı, tebellüğ tarihinden itibaren yedi gün içinde,
idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itirazın idarece verilen cezanın
yerine getirilmesini durdurmayacağı, bu konuda idare mahkemelerince verilen
kararların kesin olduğu öngörülmüşken, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı
Kanun’un 578. maddesi ile, 30. maddenin ikinci fıkrası yürürlükten
kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir.
Olayda, para cezasının kaldırılması istemiyle dava
açılmış olup; 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda son haliyle idari para
cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu
Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda idari para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Edirne İdare Mahkemesi’nce yapılan
BAŞVURUNUN KABULÜ ile Enez Sulh Ceza Mahkemesi’nin 26.05.2009 gün ve D.İş No: 2008/185 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 04.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/81
KARAR NO : 2010/193
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davalı mevkiinde bulunan özel hukuk tüzel kişisine karşı açılan davanın,
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Sivas Kömür Tevzii Tur. Akar. Eğit. Sos. Sağ. Hiz. İma. İth. İhr. Paz. Ltd.
Şti.
Vekili :
Av. S. A.
Davalı :
Akabe Madencilik San. ve Tic. A.Ş.
Vekili :
Av. R. M.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; 30.05.2003 tarihinde 35.000 ton Rus İthal
Kömürünün alımına karar veren müvekkili şirketin, 02.06.2003 tarihinde
ihale komisyonu tespit ederek davalı şirket de dahil olmak üzere dokuz
firmaya, ihalenin ivedi olarak pazarlıkla yapılması için davet mektubu
gönderdiğini, dört firmanın ihaleye teklif verdiğini; 05.06.2006 tarihinde
Ortak Girişim Çalışkan ve Akabe firmalarının, KDV ve nakliye dahil toplam
17.500 ton ithal kömür için, toplam = 2.130.275 Dolar teklif verdiğini;
İhale şartnamesinin 22. maddesinde 35.000 ton
olarak çıkılan ihaleye 10.000 tondan az olmamak üzere kısmi teklif
verilebileceğinin belirtilmiş olduğunu, ayrıca 17.500 tona ilave olarak
aynı fiyattan 1.000 ton da ilave olarak Çalışkan İç ve Dış Ticaret Ltd.
Şti.nin vereceğini; verilen teklifler neticesinde 11.06.2006 tarihinde;
Mineral Katı Yakıtlar Tic. A.Ş.’den 35.000 ton kömür alınması firma ile ilk
defa çalışıldığı için ön sevkiyat için 1500 ton mal alınarak tahlil
ettirme, kömürün özelliklerinin uygun bulunması halinde sözleşme
düzenlenmesine; ayrıca müvekkili şirketin ihtiyacı düşünülerek Çalışkan ve
Akabe Ortak girişiminden aynı şartname ve sözleşme şartları ile 18.500 ton
ek kömür alımına karar verilmiş bulunduğunu;
Kısmi teklif veren Ortak Girişim firmalarına 1-514
sayı 13.06.2003 tarihli mektupla 18.500 ton kömür alımı işine ait ihalenin
uhdelerinde kaldığı, en geç, 23.06.2003 tarihine kadar gerekli işlemleri
tamamlayarak ihale konusu işe ilişkin sözleşmeyi imzalamaları gerektiğinin
bildirildiğini;
Çalışkan firmasının kat'i teminat mektubunu
verdiğini, davalı şirketin ise teminat mektubunun faksını geçtiğini, aslını
ibraz etmediğini;
Sözleşmeye davet mektubuna rağmen gelinmemesi
üzerine 03.07.2003 tarihinde 1-572 sayı ile ortak girişime giren şirketlere
yeniden; şartnamenin 50. maddesi gereği sözleşmenin imzalanması gerektiğinin
bildirildiğini, bu yazıya Akabe firmasının, 04.07.2003 tarihinde; 8.500
tonun taahhüdünün ayrı ayrı değerlendirilmesi, sözleşme istendiği takdirde
doğacak damga vergisinin S.K.T. tarafından karşılanacak şekilde sözleşme
tesisine gidilmesi ve imza için yeniden gün belirlenmesi için teklifte
bulunduğunu, ortak girişimin diğer firmasının ise, taahhütlerinin
birbirinden ayrılması, ayrı sözleşmelerin yapılmasını talep ettiği;
Müvekkili şirket tarafından, 05.07.2003 tarih 1-549
ve 1-548 sayılar ile Çalışkan ile davalı şirkete; 05.06.2003 tarihli
teklife bağlı kalmak kaydıyla mal verme taahhütlerinin bulunduğunu, fiyat
ve miktarın hisselerine düşen oranı kadar ortak girişimin diğer ortağı olan
Çalışkandan bağımsız olarak sözleşme düzenlenmesinin mümkün olduğunu,
yapılacak sözleşmenin vergi, resim ve harç buna benzer tüm masraflarının
yükleniciye ait olduğu 09.07.2003 tarihine kadar kömür alım sözleşmesi
düzenleyerek en kısa sürede mal sevkiyatına başlanması gerektiğinin
bildirilmiş olduğunu; 23.07.2003 tarih 1/666 sayı ile, 09.07.2003 tarihine
kadar kömür alım sözleşmesinin yapılması ve geçici teminatın kati teminata
çevrilmesi için bilgi verildiğini, ortak girişimden kendi hissesine düşen
miktar için 25.07.2003 tarihine kadar kömür alım sözleşmesi düzenlemeleri,
aksi takdirde vermiş oldukları geçici teminatın şartnamenin 47.2 maddesi
hükümlerine işleme konulacağının bildirildiğini; bu gelişmeler neticesinde
Çalışkan firması ile taahhüt ettiği kömür için sözleşme yapıldığı ve
karşılıklı taahhütlerin yerine getirildiği; ancak Akabe firmasının sözleşme
yapmadığını, faksla bildirilen teminat mektubunun paraya çevrilmesinin
ilgili bankadan istendiğini, bankanın da nakde çevrilmesi istenen mektubun
bankalarına elden teslim edildiğini bildirdiğini;
Akabe firmasının edimlerini yerine getirmemesi
sebebiyle öncelikle müvekkili şirketin, 30/10/2003 tarihinden itibaren
ithal kömürlerin Aralık ayı sonuna kadar siparişe bağlanması sebebiyle
ithal kömür satışlarını durdurduğunu, daha sonra piyasadaki kömür ihtiyacı
sebebiyle toplam 10.000 ton kömürün, başka firmalardan depo sahası teslim
olmak üzere tonu 164 USD' den alındığını, bu alım ve Akabe şirketinin
sözleşme yapıp edimlerini yerine getirmemesi sebebiyle müvekkili şirketin
uğradığı zararın yaklaşık olarak 371.875 USD olduğunu; davalı şirket ve
Çalışkan firmalarının ayrı ayrı sözleşme yapma ve mal teslim etme
teklifleri dahi kabul edilmişken davalı şirketin sözleşme imzalamaması
neticesinde müvekkili şirketin gerçek zararını ve yoksun kaldığı kârı talep
gereğinin doğduğunu ifade ederek sonuçta; fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla müvekkili şirketin, meydana gelen gerçek zararı için 35.000
Amerikan Doları ve yoksun kalınan kârı için 5.000 Amerikan Doları olmak
üzere toplam 40.000. Amerikan Doları tazminatın sözleşme yapılması için
verilen son süreden itibaren işlemek üzere reeskont faiziyle tazminine
karar verilmesi istemiyle, 16.8.2006 gününde adli yargı yerinde dava
açmıştır.
SİVAS 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 03.06.2008 gün ve
E:2006/249, K: 2008/122 sayı ile, toplanan delillere ve tüm dosya kapsamına
göre taraflar arasında 10.05.2003 tarihinde gerçekleştirilen kömür alım
ihalesinin iptaline karar verildiği, ardından 5.6.2003 tarihinde 2.
ihalenin gerçekleştirildiği, Kamu İhalesi Kurulu’nun 5.7.2004 tarihli kararıyla
5.6.2003 tarihli ihalenin 4734 Sayılı Kanun kapsamında yapılmamasının
mevzuata aykırı olduğunun tespit edildiği, iş bu davada taraflar arasında
imzalanmış ihale sözleşmesi bulunmadığı, dava konusu ihtilafın ihale
sözleşmesinden önceki döneme ilişkin olduğu ve davacı tarafça sunulan idari
şartnamenin 59/1.maddesi de dikkate alındığında uyuşmazlığın çözümünde
idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar Yargıtay 19.Hukuk Dairesinin 1.10.2009 gün ve E:2009/6423, K:2009/8705
sayılı kararıyla onanmış; karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 28.12.2009
gün ve E:2009/12926, K:2009/12140 sayılı kararıyla reddedilmiş ve anılan
karar kesinleşmiştir.
Davacı Şirket vekili, aynı istekle bu kez,
22.2.2010 gününde idari yargı yerinde dava açmıştır.
SİVAS İDARE MAHKEMESİ: 03.03.2010 gün ve E:2010/291
sayı ile; Anayasanın 125., 2576 sayılı Yasanın 5. ve 2577 sayılı Kanunun
maddesi hükümlerine yer verdikten sonra; uyuşmazlık konusu olayda, davalı
konumunda olan ve zarara neden olan eylemi gerçekleştirdiği iddia olunan
şirketin Ticaret Kanununun ilgili hükümlerine göre kurulmuş anonim şirket
olması nedeniyle özel hukuk tüzel kişisi olduğu ve idare hukukunun bilinen
ve uygulana gelen ilkeleri kapsamında kamu tüzel kişisi (idare) olmadığı açık
olup idare ile uzaktan yakından ilgisinin bulunmadığı; bu durumda,
öncelikle davalı durumundaki şirketin özel hukuk tüzel kişisi olması
nedeniyle dava konusu zararın kaynaklandığı olayın özel hukuk kapsamında
çözülmesi gerekmekte olup, yukarıda yazılan tüm mevzuat göz önüne
alındığında görevli Mahkemenin Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu sonucuna
varılmış olduğu gerekçesiyle; 2247 sayılı Kanunun 19. maddesi uyarınca
Sivas İdare Mahkemesinde açılan E:2010/291 esas sayılı dava dosyasının ve
Sivas 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2006/249 sayılı dava dosyasının
görevli yargı merciinin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine, davanın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar
verilmesine değin ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesi’nce anılan
Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda
bulunulduğu anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, kömür alım satım işi yapmakta olan davacının;
ihaleyle kömür almaya karar verdiği davalı şirketin, sözleşme yapmaması ve
kömür tesliminde bulunmaması nedeniyle uğradığı zararın tazmini istemiyle
açılmıştır.
Olayda, Davacı konumunda bulunan Sivas Kömür Tevzii
Tur. Akar. Eğit. Sos. Sağ. Hiz. İma. İth. İhr. Paz. Ltd. Şti. ’nin yapısı
incelendiğinde; Şirketin sermayesinin yarısına 4734 sayılı Kanun
kapsamındaki Sivas Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının, diğer yarısına
Sivas Hizmet Vakfının sahip olduğu, bu Vakfın da İdareye bağlı tüzel
kişilik olduğu; buna karşılık uğranılan zararın tazmini istemiyle dava
açılan ve davalı konumunda bulunan Akabe Madencilik San. ve Tic. A.Ş.’nin,
Ticaret Kanununun ilgili hükümlerine göre kurulmuş anonim şirket olması
nedeniyle özel hukuk tüzel kişisi olduğu ve idare hukuku kapsamında kamu
tüzel kişisi (idare) olmadığı anlaşılmaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2.
maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5md) idari
işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu
öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar.”
İdari dava türleri olarak sayılmış olup; kural
olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan
davalara bakılabilir.
Davalının özel hukuk tüzel kişisi olması nedeniyle,
idare aleyhine açılmış bir davadan söz edilemeyeceğinden, ortada idari
yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunmadığı açıktır.
Buna göre, kömür alım ihalesinde davalı özel şirket tarafından sözleşme
yapılmaması ve kömür tesliminde bulunmaması nedeniyle uğranıldığı ileri
sürülen zararın tazmini istemine ilişkin bulunan
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı
yeri görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesi’nce yapılan başvurunun kabulü ile Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Sivas İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Sivas 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 03.06.2008 gün ve
E:2006/249, K:2008/122 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
04.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/116
KARAR NO : 2010/196
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun uyarınca verilen 6 ay spor müsabakalarını seyirden men ve idari para
cezasına karşı açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H. A. K.
Vekili :
Av. Y. E. Ü.
Davalı :
Kartal Kaymakamlığı İlçe Spor Güvenlik Kurulu
O L A Y :
Kartal Kaymakamlığı İlçe Spor Güvenlik Kurulu’nun 01.10.2009 gün ve
2009/1370 kayıt no.lu 01 sayılı kararı ile, 5149 sayılı Spor
Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’un 11.
maddesinin birinci fıkrasına muhalefet edildiğinden bahisle aynı Kanun’un
18. maddesinin birinci fıkrası uyarınca davacının, 6 ay spor müsabakalarını
seyirden men ve (1.680 TL) idari para cezası ile cezalandırılmasına karar
verilmiştir.
Davacı vekili, bu işlemin iptali istemiyle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 3. İDARE MAHKEMESİ: 23.11.2009 gün E:
2009/1979, K: 2009/2006 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca,
idari yaptırım kararlarına karşı, açıkça idari yargı merciinde dava
açılabileceğine ilişkin bir hüküm bulunmaması durumunda uyuşmazlığın
çözümünün adli yargının görevinde olduğu; 5728 sayılı yasanın 537.
maddesinin ile 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine
Dair Kanun'unda yapılan değişiklik ile bu kanuna göre verilen cezalarına
karşı kanun yolu kaldırıldığından ve 5149 sayılı kanun uyarınca verilen
cezalarda da bu kanunda göreve ilişkin bir hüküm kalmadığından 5326 sayılı
kabahatler kanununun göreve ilişkin hükümlerinin uygulanacağı; dosyanın
incelenmesinden; davacıya 5149 sayılı Yasanın 18. maddesinin birinci
fıkrasını ihlalden dolayı altı ay spor müsabakalarından men ve 1.680,00 TL
para cezası verildiği, anılan işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan
davanın açıldığı; bu durumda; 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve
Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun'un kanun yolunu gösteren 28.
maddesinde, 5728 sayılı yasanın 537. maddesinde yapılan değişiklik ile
yargı yerine ilişkin bir hüküm kalmamış olması nedeniyle, 5149 sayılı Yasa
hükmü uyarınca verilen cezalara ilişkin uyuşmazlıklarda görev hususunun
5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uyarınca değerlendirilmesinin
gerektiği, anılan kanun uyarınca uyuşmazlığın çözümünde sulh ceza
mahkemelerinin görevli olduğunun belirtildiği gerekçesiyle; davanın 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/ 1-a. maddesi hükmü uyarınca
görev yönünden reddine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
KARTAL 1. SULH CEZA MAHKEMESİ: 16.02.2010
gün ve D.İş No: 2010/183 sayı ile, incelenen dosya kapsamı ve İdari Para
Cezası tutanağı İstanbul 3. İdare Mahkemesinin görevsizlik kararındaki
gerekçeye göre; itiraz eden hakkında Kartal Kaymakamlığı İlçe Spor Güvenlik
Kurulunun 2009/1 sayılı 01.10.2009 tarihli kararında Hüseyin Akif Kont
hakkında 5149 sayılı yasanın 18/1 maddesine göre 6 ay spor müsabakalarını
seyirden men ve 1680 TL idari para cezası verilmesine karar verildiği, 6 ay
spor müsabakalarını seyirden men kararının idari bir yaptırım olduğu; idari
yaptırım kararı ile birlikte idari para cezasının da uygulandığı, Sulh Ceza
Mahkemelerinin sadece idari para cezalarına yapılan itiraz konusunda
görevli olduğu, idari kararlar konusunda karar vermeye görevli olmadığı,
idari kararla birlikte idari para cezasının birlikte uygulandığı hallerde
idare mahkemelerin görevli olduğu, bu durumda İstanbul 3.İdare Mahkemesinin
görevsizlik kararının yerinde olmadığı gerekçesiyle; Mahkemelerinin
görevsizliğine; davayla ilgili itirazı incelemeye İstanbul İdare
Mahkemesinin görevli olduğuna; Mahkemeleri ile İstanbul 3.idare Mahkemesi
arasında görev uyuşmazlığı oluştuğundan dosyanın, uyuşmazlığın giderilmesi
konusunda Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş; bu karar
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında,
“2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari,
askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya
incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin
görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğması halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş
olduğundan başvurma iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme
nazaran daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile,
daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen
yargı merciine, işten el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik
kararı verilmekle birlikte, bununla yetinilmemiş ve görevli merciin
belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar
verilmiştir.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından; öte yandan, Sulh Ceza Mahkemesi’nce,
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen durumun aksine, idari yargı
kararının kesinleşme durumu açıklığa kavuşturulmadan başvurulduğu
görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, idari yargı kararının kesinleşme
durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden istenildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 5149 sayılı Kanun’un 18. maddesinin
birinci fıkrasına göre verilen 6 ay spor müsabakalarını seyirden men ve
idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
28.4.2004 tarih ve 5149 sayılı Spor Müsabakalarında
Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’un “Amaç” başlıklı 1.
maddesinde, “Bu Kanunun amacı; spor müsabakalarının yapıldığı alanlar ile
bunların eklenti ve çevresinde müsabaka öncesinde, müsabaka esnasında veya
sonrasında şiddetli rekabet ve bunun doğurduğu fanatizm sonucu patlayıcı,
parlayıcı, yanıcı, yakıcı, kesici veya delici maddelerin kullanılmasının,
şiddet ve düzensizliğin, kişilik haklarına, ailevî veya manevî değerlere
yönelik hakaret, sövme ve aşağılayıcı slogan ve davranışların yer aldığı
sporun ruhuna, ilke ve kurallarına uymayan kötü tezahüratın önlenmesi
suretiyle huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığı ve kamu düzeninin
sağlanmasına yönelik olarak alınacak önlemler ve uygulanacak yaptırımlarla
ilgili usul ve esasları düzenlemektir” ve 18. maddesinin birinci fıkrasında, “Spor müsabakalarının yapıldığı kapalı veya açık
alanlara 11 inci maddede sayılan her türlü silâh, kesici ve delici alet,
sis veya ses bombasını sokan kişiler, fiil daha ağır cezayı gerektiren bir
suç oluşturmadığı takdirde üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para
cezası ile cezalandırılır. Ayrıca, altı aydan bir yıla kadar müsabakaları
seyirden men edilir. Yukarıda sayılanlar dışında 11 inci maddede sayılan
maddeleri sokan kişilere; dört ay süreyle spor müsabakalarını seyirden men
ve bin Türk Lirası, fiilin tekrarı halinde sekiz ay süreyle spor
müsabakalarını seyirden men ve ikibinbeşyüz Türk Lirası idarî para cezası
verilir. Bu maddeleri kullanan kişilere; altı ay süre ile müsabakaları
seyirden men ve binbeşyüz Türk Lirası, fiilin tekrarı halinde bir yıl süre
ile müsabakaları seyirden men ve üçbin Türk Lirası idarî para cezası
verilir” denilmiş; 28. maddesinde ise, “Bu Kanuna aykırı eylemlerde
bulunanlar hakkında büyükşehir ve il belediye sınırları içinde il spor
güvenlik kurulunun, bunun dışındaki yerlerde ilçe spor güvenlik kurulunun
re’sen veya kendisine gelen şikâyet ve ihbarlar üzerine yapacağı inceleme
sonucunda mahallin en büyük mülkî idare amiri tarafından ilgili hakkında bu
Kanundaki idarî para cezaları veya tedbirlerin uygulanmasına karar verilir.
Bu Kanun hükümlerine göre verilen idarî
para cezalarından tahsil edilen miktarın tamamı Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğü hesabına aktarılır. Bu paralar Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü
tarafından çıkarılacak yönetmelik esaslarına göre yüzde ellisi Engelliler
Spor Federasyonu ile engelliler kulüp ve faaliyetlerine, yüzde ellisi ise
fair play kurallarına uygun hareket eden amatör spor kulüpleri ile okul
sporlarının geliştirilmesine ayrılır.
Bu Kanunda belirtilen yasaklara uymayan
kişilerin kimlik bilgileri, müsabakanın veya eylemin yapıldığı mahallin
emniyet birimlerince fotoğraflı olarak kaydedilir ve bu kayıtlardaki
kişiler takibe alınır” hükmü
yer almıştır.
Olayda, 6 ay spor müsabakalarını seyirden
men ve idari para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5149
sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun’da söz konusu idari yaptırımlara karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; 16.
maddesinde, “(1) Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarî
yaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir.
(2) İdarî tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi
ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerdir”; 19. maddesinde, “(1)
Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli bir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b) İşyerinin kapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava
nakil aracının trafikten veya
seyrüseferden alıkonulması,
Gibi yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili
kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır”;
Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen 6 ay spor
müsabakalarını seyirden men ve idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun’un
16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden olduğu, 5149 sayılı
Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’da bu
idari yaptırımlara karşı itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, 6 ay spor
müsabakalarını seyirden men ve idari para cezasına karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesinin 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında görülen başvurusunun reddi ile
ayrıca verdiği görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Kartal 1. Sulh
Ceza Mahkemesinin 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında görülen
BAŞVURUSUNUN REDDİ ile aynı Mahkemece ayrıca verilen 16.02.2010 gün ve D.İş
No: 2010/183 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 04.10.2010
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/123
KARAR NO : 2010/199
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
618 sayılı Limanlar Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M/T Metin Akar Gemisi Donatanına/Kaptanlığına İzafeten
Acentası Catoni Deniz İşleri A.Ş.
Vekilleri :
Av. A. D. Ç. - Av. H. G.
Davalı :
Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı
O L A Y : 30.1.2007 gün ve 43 sayılı idari yaptırım
kararı ile, 618 sayılı Limanlar Kanunu, İskenderun Liman Yönetmeliği’nin 7.
maddesi, uygulamalardaki genel hükümler, Çevre Bakanlığı’nın 2006/6 sayılı
Genelgesi, 21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı Gazetede yayınlanan Deniz
Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda
Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Uygulama Yönetmeliği
uyarınca davacı adına 3.652,70 YTL idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
İSKENDERUN 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 27.3.2007
gün ve D. İş:2007/126 sayı ile, muteriz vekillerinin Mahkemelerine
verdikleri 14.2.2007 havale tarihli dilekçe ile, İskenderun Liman
Başkanlığı’nca 3.652,70YTL idari para cezası verildiğini, bu cezanın usul ve
yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek kaldırılmasını talep ettiğinin
görüldüğü, itiraz edene Türk karasularına giriş için bildirilen tahmini
varış zamanını 12 saatten fazla geciktirecek olan gemilerin bu durumlarını
Müsteşarlığa bildirme zorunluluğuna uymaması nedeniyle idari para cezası
kesildiği, 5312 sayılı Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle
Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına
Dair Kanun’un 5. maddesinin 3. fıkrası ile, gemilerin Türk iç sularına veya
iç sular dışındaki bir demir yeri veya liman tesislerine uğramak amacıyla
Türk karasularına girmeden 48 saat önce Müsteşarlığa bildirim
zorunluluğunun olduğu, bildirimde bulunmayanların Türk karasuları ve iç
sulara girmesine izin verilmeyeceği ve girenlerin derhal çıkarılacağı,
ayrıca bildirime ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceğinin
hüküm altına alındığı, 5312 sayılı Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı
Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini
Esaslarına Dair Kanun’un Uygulama Yönetmeliği’nin 5. maddesinin 1.
fıkrasında, demirleme yeri ve 48 saat önce Müsteşarlığa bildirim, yine
Yönetmeliğin 5/5 maddesinde, girişi bildirilen tahmini varış zamanında 12
saatten fazla gecikme olan gemilerin bu durumu da Müsteşarlığa
bildirilmesinin zorunlu olduğu, Yönetmeliğin 56. maddesinde ise, bu
Yönetmelikteki yasaklara aykırı hareket edenlere ve bu Yönetmelik
hükümlerini yerine getirmeyerek çevre kirliliğine neden olanlara, 9.8.1983
tarih ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 20. maddesi ile 5312 sayılı Kanun ve
diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre idari yaptırımlar uygulanacağının
belirtildiği, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 20. maddesinde, idari
nitelikteki cezaların düzenlendiği, yine 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 25/2
maddesinde ise, idari yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren
30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir hükmünün yer aldığı, 5560
sayılı Kanun ile değişik 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3/a maddesi
uyarınca görevli mahkemenin idare mahkemesi olduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
Dava konusu işlemin iptaline ilişkin kararın
Adana Bölge İdare Mahkemesi’nce görev yönünden bozulması üzerine HATAY
İDARE MAHKEMESİ; 16.12.2009 gün ve E:2009/1414, K:2009/1605 sayı ile,
Mahkemelerinin 17.4.2009 tarih ve 2007/853 Esas, 2009/540 Karar sayılı
kararının Adana Bölge İdare Mahkemesi'nin 7.10.2009 gün ve 2009/4026 Esas,
2009/3899 Karar sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak
dava dosyasının yeniden incelendiği, davanın; davacının acentası olduğu
geminin Türk karasularına giriş için bildirilen tahmini varış zamanının 12
saatten fazla gecikecek olması durumunu bildirmediği nedeniyle 3.652,70TL
para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin davalı idarenin 30.1.2007 gün ve
43 sayılı işleminin iptali istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun muhtelif maddelerinden ve işlem tarihinde yürürlükte bulunan 618
sayılı Liman Kanunu’nun 2. ve 11. maddelerinden söz ederek, bahsi geçen
para cezaları 2007 yılı için güncelleştirildiğinde anılan cezanın alt
limitinin 91,32 TL, üst limitinin ise 3.652,73 TL olduğu, dava dosyasının
incelenmesinden, davacının acentalarına bağlı geminin 27.1.2007 tarihinde
Rusya/Novorossıysk Limanı’ndan İskenderun Limanı’na geleceğini bildirdiği,
ordino talebinde bulunduğu İskenderun Liman Başkanlığı’nca yanaşma ordinosu
tanzim edildiği halde söz konusu geminin 30.1.2007 tarihinde saat 18:00'de
tesise yanaştığı, ancak bu değişikliğin Liman Başkanlığına yazılı veya
sözlü olarak bildirilmemiş olmasından dolayı dava konusu işlem ile
davacının 3.652,70 TL para cezası ile cezalandırıldığının anlaşıldığı,
anılan para cezası işleminin iptali istemiyle davacı vekillerince İskenderun
1. Sulh Ceza Mahkemesi'nin Değişik İş No:2007/126 sayılı dosyasında dava
açıldığı, açılan davada yapılan yargılama neticesinde Mahkemenin 27.3.2007
günlü kararında, 5312 sayılı Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı
Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini
Esaslarına Dair Kanun ve bu Kanun uyarınca yürürlüğe konulan Yönetmeliğin
5/1 ve 56'ncı maddesi uyarınca Yönetmelikteki yasaklara aykırı hareket
edenlere ve bu Yönetmelik hükümlerini yerine getirmeyerek çevre kirliliğine
neden olanlara 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 5312 sayılı Kanun ve diğer
ilgili mevzuat hükümlerine göre idari yaptırımlar uygulanacağının
belirtildiği, 2872 sayılı Yasa'nın 25/2'nci maddesinde, idari yaptırım
kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare
mahkemesinde dava açılabilir hükmü yer aldığından 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 3/a maddesi çerçevesinde görevli mahkemenin idare mahkemesi
olduğu belirtilmek suretiyle görevsizlik kararı verildiği, bahsi geçen
kararın verilmesi sonrasında ise davacı vekilleri tarafından Hatay İdare
Mahkemesi'nde bakılmakta olan davanın açıldığının görüldüğü, 23.1.2008 gün
ve 5728 sayılı Yasa'nın 3'üncü maddesi ile 618 sayılı Limanlar Kanunu'nun
11'inci maddesinde değişiklik yapıldığı ve anılan değişiklikle, "işbu
kanun ile ikinci maddede mezkur nizamnamelere muhalif hareket edenlere
liman başkanı tarafından Beşyüz Türk Lirasından Yirmibin Türk Lirasına
kadar idari para cezası verilir" kuralının getirildiği, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 3/a maddesi uyarınca; Kabahatler Yasası'nın, idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı, diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağının ifade
edildiği, bu hal uyarınca davacı adına uygulanan idari yaptırım
niteliğindeki para cezasının hangi kanun hükümleri esas alınmak suretiyle
uygulandığının uyuşmazlığa bakmaya görevli yargı yerinin belirlenmesi
açısından önem arz ettiği, dava konusu edilen idari yaptırım kararının
(para cezası işlemi) 618 sayılı Limanlar Kanunu, İskenderun Liman
Yönetmeliği, uygulamadaki genel hükümler, Çevre Bakanlığı’nın 2006/6 sayılı
Genelgesi ve 5312 sayılı Yasa uyarınca yürürlüğe konulan uygulama
yönetmeliği dayanak alınmak suretiyle tertip edildiği belirtilmekle
birlikte, bakılmakta olan davanın açılması sonrası davalı idare tarafından
gönderilen savunma dilekçesinde, davacının mezkur eylemiyle 618 sayılı
Yasa, 2872 sayılı Çevre Kanunu ile 5312 sayılı Kanun ve daha alt düzenleyici
işlemlerde yer alan muhtelif hükümlerin ihlal edildiği belirtilerek Liman
Başkanlıklarına verilen yetki çerçevesinde 618 sayılı Limanlar Kanunu'nun
11'nci maddesi uyarınca davacı adına para cezası işleminin uygulandığı,
anılan maddede cezanın alt ve üst sınırının belirlendiği, üst sınırdan ceza
verilmesinin nedeninin izahının yapılarak bu duruma açıklık getirildiğinin
anlaşıldığı, 618 sayılı Limanlar Kanunu'nun gerek işlem tarihinde
yürürlükte bulunan halinde ve gerekse sonradan yürürlüğe giren 5728 sayılı
Yasa'nın 3'üncü maddesiyle yapılan değişik halinde uygulanan para cezasına
karşı devam eden maddelerinde itiraza yönelik herhangi bir yargı yerinin
belirtilmediğinin görüldüğü, görev kuralları kamu düzenine ilişkin
olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı,
görev kurallarının her zaman etkili olacağının bilinen bir genel hukuk
ilkesi olduğu, bu durumda, davacı adına uygulanan para cezası işleminin
yukarıda yapılan anlatımlar çerçevesinde 618 sayılı Limanlar Kanunu hükümlerinin
ihlali neticesinde anılan Yasanın 11'inci maddesi uyarınca verildiği, bu
cezaya karşı da Yasada itiraza yönelik olarak herhangi bir yargı yerinin
öngörülmemiş olması hususu dikkate alındığında, 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 3/a ve 27 nci maddesi hükümleri esas alınarak uyuşmazlığa
bakmaya ve çözmeye adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 4.10.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece adli yargı dosyası ile birlikte Mahkememize gönderildiği ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay
Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davalı idarenin İdare Mahkemesine verdiği
1.2.2008 günlü dilekçede de açıkça belirttiği gibi 618 sayılı Kanun’un 11.
maddesine göre verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
618 sayılı Limanlar Kanunu’nun 11. maddesinde,
“İşbu kanun ile ikinci maddede mezkür nizamnamelere muhalif hareketi sabit
olanlardan beş liradan iki yüz liraya kadar ceza alınır.
Mükerrirlerden işbu cezalar iki misli olarak
alınır. Mücazatı nakdiye kararını ita ve infaza liman reisleri salahiyettardırlar”
ve 14. maddesinde, “Vicahen verilen kararlar katidir. Gıyabi kararlar
kabili itirazdır. İtiraz müddeti kararın bizzat mahküma veya sefinesi
mürettebatından veya ailesi efradından birisine tebliği tarihinden itibaren
tatil günleri müstesna olmak üzere üç gündür. İstida ile itiraz vukuunda
yeniden tahkıkat yapılarak vicahen karara rabtedilir” hükmü yer almakta
iken; 5728 sayılı Kanun’un 3. maddesi ile 11. madde, “İşbu Kanun ile ikinci
maddede mezkür nizamnamelere muhalif hareket edenlere liman başkanı
tarafından beşyüz Türk Lirasından yirmibin Türk Lirasına kadar idarî para
cezası verilir” şeklinde değiştirilmiş; 578. maddesi ile de 14. madde
yürürlükten kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
618 sayılı Limanlar Kanunu’nda idari para cezasına
karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen
3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 618 sayılı Limanlar Kanunu’nda da idari para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İskenderun 1.
Sulh Ceza Mahkemesi’nin
27.3.2007 gün ve D.İş:2007/126 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
4.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/214
KARAR NO : 2010/200
KARAR TR : 04.10.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
B. D.
Davalı :
TEMSAN Türkiye Elektromekanik Sanayi Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. M. Z.
O L A Y : TEMSAN Türkiye Elektromekanik
Sanayi Genel Müdürlüğü Diyarbakır İşletme Müdürlüğü’nün 21.1.2009 gün ve
2009/1 sayılı disiplin kurulu kararı ile, Batman HES. İşletmesi personellerinden
B. D.'in, özlük dosyasında bulunan ve kendisi tarafından yapılmış
yazışmalar ve yazılar ve almış olduğu diğer disiplin cezaları ve genel
davranışları bir bütün olarak dikkate alındığında; Kurumlarının Kapsam Dışı
Personelin Disiplin ve Sicil Yönetmeliğinin 26/a-g maddelerini ihlal ettiği
ve dolayısıyla mezkur Yönetmeliğin 13. maddesinin uygulanması gerektiği ve
aynı zamanda 27/m maddesini ihlal ettiği ve 27/r maddesi delaletiyle İş
Kanununun 25/d-h maddelerine göre değerlendirildiğinden iş sözleşmesinin
feshedilmesine karar verilmiştir.
Davacı vekili, sözleşmenin feshinin
geçersizliğinin tespiti ile davacının işe iadesine karar verilmesi
istemiyle 10.4.2009 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 6. İŞ
MAHKEMESİ;
23.11.2009 gün ve E:2009/350, K:2009/691 sayı ile, davacı vekilinin dava
dilekçesinde; müvekkilinin davalı şirketteki hukuksuzluklar nedeni ile
mücadele ettiğini, bundan dolayı rahatsızlık duyulduğunu, disipline
verildiğini, amacının kamu çıkarlarını korumak olduğunu, sözleşmesinin
bundan dolayı açık ve kesin bir sebep belirtilmeksizin haksız yere
feshedildiğini belirterek, sözleşmenin feshinin geçersizliğinin tespiti ile
işe iadesine karar verilmesini istediği, davalı vekilinin cevap
dilekçesinde; davacının mühendis olduğunu, iddiaların doğru olmadığını, iş
akdinin disiplin kurulunun kararı ile feshedildiğini, kendisinin sürekli
dava açtığını ve reddedildiğini, usulüne uygun olmayacak şekilde suç
duyurusunda bulunduğunu, bunları hukuki mücadele olarak mütalaa ettiğini
belirterek, davanın reddine karar verilmesini istediği, davanın, işe iade
istemine ilişkin bulunduğu, tanıkların dinlendiği, bildirilen yazılı
deliller ile işyeri kayıtlarının dosyaya getirtildiği, işyerindeki çalışan
sayısı, davacının kıdemi ve davayı açma süresi bakımından usule aykırılık
bulunmadığının görüldüğü, davacının, davalı şirketin disiplin kurulunun
aldığı kararla, Disiplin Yönetmeliğinin 26/a-g, 13. maddeleri ve İş
Kanununun 25/d-h maddeleri uyarınca sözleşmesinin feshedildiği, davacı
hakkında soruşturmaya esas iddialar bakımından savunma istenmiş ise de,
savunma istendiği tarih ile disiplin kurulunun sözleşmenin feshedilmesine
ilişkin karar tarihi arasında uyumsuzluk bulunduğu, dolayısıyla davacıya
usulüne uygun savunma süresi verilmediği, zira; disiplin kurulunun
21.1.2009 tarihinde toplandığı, davacının 27.1.2009 tarihinde savunmasının
alındığı, 6.2.2009 tarihinde de ek savunmasının alındığı belirtilmiş
olmakla, savunma alımının usulsüz olduğu, öte yandan, davacının işyerinde
herhangi bir uyumsuzluğunun olmadığı, talimatlara aykırı davrandığı, Kurumu
zarara uğrattığı yönünde açık bir delil bulunmadığı, Kurumdaki kamu
yararına olmayan işler yönünden yargı mercilerine başvurmasının ya da
bildirimde bulunmasının, iş akdinin feshini haklı göstermeyeceği, açılan
dava bakımından taraflar arasındaki hizmet ilişkisi nedeniyle iş
mahkemesinin görevli olduğu sonucuna varılmakla davanın kabulüne karar
vermek gerektiği, bu gerekçe ile; davanın kabulü ile davalı işverence
yapılan feshin geçersizliğine ve davacının işe iadesine, davacının yasal
süresi içerisinde başvurmasına rağmen işverenin süresi içerisinde davacıyı
işe başlatmaması halinde tazminat miktarının, fesih sebebi ve davacının
çalışma süresi dikkate alınarak takdiren 4 aylık ücret tutarı olarak
belirlenmesine, davacının işe iadesi için işverene yasal süresi içinde
başvurması halinde hak kazanılacak olan ve kararın kesinleşmesine kadar en
çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarının davalıdan alınıp
davacıya verilmesi gerektiğinin tespitine karar vermiştir.
Davacı, disiplin kurulu kararının iptali
istemiyle 28.4.2009 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
DİYARBAKIR 2.
İDARE MAHKEMESİ;
12.5.2010 gün ve E:2009/1172 sayı ile, davacı B. D. tarafından iş
sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin TEMSAN Diyarbakır İşletme Müdürlüğü
Disiplin Kurulu’nun 21.1.2009 tarih ve 2009/1 sayılı kararının iptali
istemiyle TEMSAN Genel Müdürlüğü'ne karşı dava açıldığı, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. ve 21.
maddelerinden söz ederek, dosyanın incelenmesinden, davacının TEMSAN
Diyarbakır İşletme Müdürlüğü’nde 399 sayılı KHK’ye tabi kapsam dışı
sözleşmeli personel statüsünde başmühendis olarak görev yaptığı, TEMSAN
Diyarbakır İşletme Müdürlüğü Disiplin Kurulu’nun 21.1.2009 tarih ve 2009/1
sayılı kararı ile davacının iş sözleşmesinin feshine karar verildiği,
davacının, iş sözleşmesinin feshinin geçersizliğinin tespiti ile işe
iadesine karar verilmesi istemiyle Ankara 6. İş Mahkemesi’nin 2009/350
Esasına kayden dava açtığı, Ankara 6. İş Mahkemesi’nin 23.11.2009 tarih ve
K:2009/691 sayılı kararıyla, feshin geçersizliğine ve davacının işe
iadesine karar verildiği, aynı zamanda davacının iş sözleşmesinin
feshedilmesine ilişkin TEMSAN Diyarbakır İşletme Müdürlüğü Disiplin
Kurulu’nun 21.1.2009 tarih ve 2009/1 sayılı kararının iptali istemiyle
Mahkemelerinin 2009/1172 Esasına kayden bakılan davayı açtığı,
Mahkemelerince 10.8.2009 tarihli görevlilik kararı verildiğinin
anlaşıldığı, 399 sayılı Kanun’un “İstihdam Şekilleri” başlıklı 3.
maddesinde, "a) Teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda hizmetler memurlar,
sözleşmeli personel ve işçiler eliyle gördürülür. b) Teşebbüs ve bağlı
ortaklıklarda, Devlet tarafından tahsis edilen kamu sermayesinin karlı,
verimli ve ekonominin kurallarına uygun bir şekilde kullanılmasında
bulunduğu teşkilat, hiyerarşik kademe ve görev unvanı itibariyle
kuruluşunun karlılık ve verimliliğini doğrudan doğruya etkileyebilecek
karar alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme yetkisi
verilmiş asli ve sürekli görevler genel idare esaslarına göre yürütülür.
Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi
gereken asli ve sürekli görevleri; genel müdür, genel müdür yardımcısı,
teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika,
işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1
sayılı cetvelde kadro ünvanları gösterilen diğer personel eliyle
gördürülür. Bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen
hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır. c)
(b) bendi dışında kalan sözleşmeli personel, teşebbüs ve bağlı
ortaklıkların genel idare esasları dışında yürüttükleri hizmetlerinde bu
Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hukuki esaslar çerçevesinde
akdedilecek bir sözleşme ile çalıştırılan ve işçi statüsünde olmayan
personeldir. (Bunlar bu Kanun Hükmünde Kararnamede sözleşmeli personel
olarak geçecektir.) Sözleşmeli personel işin niteliğine göre yılın veya
günün belirli sürelerini kapsamak üzere kısmi zamanlı da istihdam
edilebilir. d)Memurlar ve sözleşmeli personel toplu iş sözleşmeleri
kapsamına alınamaz ve bunlara toplu iş sözleşmeleriyle veya toplu iş
sözleşmeleri emsal alınarak hiçbir ayni ve nakdi menfaat sağlanamaz. e)
İşçiler bu Kanun Hükmünde Kararnameye tabi değildir." hükmüne yer
verildiği, öte yandan, Türkiye Elektromekanik Sanayii A.Ş. (TEMSAN) Genel
Müdürlüğü Kapsam Dışı Personelin Disiplin ve Sicil Yönetmeliği’nin 4.
maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen: J) Kapsam dışı personel: Hizmet akdi
ile çalışan ve Toplu İş Sözleşmesine tabi olmayan personeli ifade
eder" hükmü ile aynı Yönetmeliğin "İtiraz" başlıklı 19.
maddesinde, “Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma ve kınama
cezalarına karşı itiraz, üst disiplin amirine, yoksa Disiplin Kurullarına
yapılabilir. İhtar, ücret kesimi ve işten çıkarma cezalarına karşı idari
yargı yoluna başvurulabilir.” kuralının getirildiği, Türkiye Elektromekanik
Sanayii A.Ş'nin bir kamu kuruluşu olduğu, davacıyı 399 sayılı KHK
hükümlerine tabi olarak istihdam ettiği, 399 sayılı KHK hükümlerine tabi
olarak asli ve sürekli bir kamu hizmeti yürüttüğü, "kamu
personeli" kapsamındaki personeli ile, konusu kamu hizmeti olan ve
düzenleme biçimi ve yürütme yönetimine ilişkin kuralları idare hukuku
alanını ilgilendiren ve idareye üstün hak ve yetkiler tanıyan iş akdi
yoluyla kurulan hukuki ilişkinin idare hukuku ilişkisi olduğu, 4857 sayılı
İş Kanunu hükümlerine tabi olmadığı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1-c maddesinde genel hizmetlerden dolayı taraflar arasında
çıkan hizmetlerden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davaların idari dava türleri arasında sayıldığı, davacının iş akdine son
verilmesinden doğan uyuşmazlık konusu davanın görüm ve çözümünün idari
yargının görev alanına girdiği sonucuna varıldığı, bu nedenlerle; 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.
maddesi uyarınca görevli merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
başvurulmasına, dosya incelemesinin bu konuda karar verilinceye kadar
ertelenmesine, kararın dava dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut
BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK
ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla yapılan 4.10.2010 günlü
toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu
ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Ahmet BEŞİNCİ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre;
2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri
sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az
ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz
görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi
istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili
makamlarca ileri sürülebilir” ve 19. maddesinde, “Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir
yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu
kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık
Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.
(Değişik ikinci fıkra:
23/7/2008 – 5791/9 md.) Yargı merciince, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ile
birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir” denilmiştir.
Aynı Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık
çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre
açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmektedir.
Anılan 19. madde hükmüne göre, bir yargı yerinin
re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvuruda bulunabilmesi için: tarafları,
konusu ve sebebi aynı olan davada daha önce diğer yargı yerlerinden birisi
tarafından görevsizlik kararı verilmiş ve bu kararın kesinleşmiş bulunması
ve bunun üzerine kendine gelen davayı inceleyen yargı yerinin de davada
görevsizlik kararı veren yargı yerinin görevli olduğu kanısına varması
gerekmektedir.
Olayda, İş Mahkemesince davanın esası hakkında
karar verilmiş olup, ortada daha önce diğer yargı yerlerinden birisi
tarafından verilmiş görevsizlik kararı bulunmadığından, 2247 sayılı
Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27.
maddesi uyarınca reddi gerekmiştir.
SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 4.10.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2009/273
KARAR NO : 2010/201
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN
REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesini İsteyen : Kaya
Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.
Vekili
:
Av. A. A.
Davalı :
Maltepe Belediye Başkanlığı
O L A Y :
Kartal İlçe Belediye Meclisi’nin 5.3.1992 gün ve 101 sayılı kararı ile,
Kartal-Maltepe 4022-4023 ada, 2 ve 4 parsellerde Kaya-Tur İnşaat Şirketi
tarafından yapılacak kültürel ve sportif faaliyetlere yönelik tesislerin
halka açık kullanılmak şartı ile Kaya-Tur inşaata 30 yıl süre ile aylık
1.000.000.-TL bedelle Yap-İşlet-Devret modeli ile verilmesine karar
verilmiştir.
Bunun üzerine, Kartal Belediye Başkanlığı
ile Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş. arasında 16.3.1992 tarihinde Yap İşlet
Devret Metodu İle Yatırım Sözleşmesi imzalanmıştır.
Maltepe İlçe Belediye Meclisi’nin 14.10.1999
gün ve 246 sayılı kararı ile, Maltepe 27 pafta, 4023 ada, 1 parsel sayılı
taşınmazın önünde bulunan kamuya ait olduğu belirtilen ve Kartal Belediyesi
Meclisi’nin 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı kararı ile 30 yıllığına
Yap-İşlet-Devret metodu ile Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.’ne kiralanan
bahse konu taşınmazın amacı dışında kullanıldığından bahisle Kartal
Belediye Meclisi’nce alınan 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı kararın iptaline
karar verilmiştir.
Bu karar, Maltepe İlçesi Belediye Başkanlığı
Emlak İstimlak ve Gecekondu Müdürlüğü’nün 19.1.2000 gün ve 99/655-71 sayılı
işlemiyle Kaya Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.’ne
bildirilmiştir.
1) Kaya Tur Turizm ve Seyahat A.Ş. vekili, Maltepe
Belediye Başkanlığı’na karşı Maltepe İlçe Belediye Meclisi’nin 14.10.1999
gün ve 246 sayılı işlemi ile Maltepe İlçesi Belediye Başkanlığı Emlak
İstimlak ve Gecekondu Müdürlüğü’nün 19.1.2000 gün ve 99/655-71 sayılı
işleminin iptali istemiyle 13.3.2000 günlü dilekçeyle idari yargı yerinde
dava açmıştır.
İstanbul 6. İdare Mahkemesi 27.5.2002 gün ve
E:2000/258, K:2002/732 sayılı kararıyla, dava konusu işlemlerin iptaline
karar vermiş; bu karar, DANIŞTAY SEKİZİNCİ DAİRESİ’nin 11.12.2003 gün ve
E:2003/885, K:2003/5485 sayılı kararı ile bozulmuş ve kararın düzeltilmesi
istemi de aynı Dairenin 22.3.2005 gün ve E:2004/2670, K:2005/1319 sayılı
kararıyla reddedilmiştir. Bunun üzerine bozma kararına uyan İSTANBUL 6. İDARE MAHKEMESİ;
30.11.2005 gün ve E:2005/1693, K:2005/2387 sayı ile, “…Karar veren İstanbul
6. İdare Mahkemesince verilen 27.5.2002 günlü, E:2000/258, K:2002/732
sayılı dava konusu işlemin iptali yönünde verilen kararın temyiz edilmesi
üzerine Danıştay Sekizinci Dairesinin 11.12.2003 günlü, E:2003/885,
K:2003/5485 sayılı kararıyla bozularak dava dosyasının Mahkememize
gönderilmesi üzerine bozma kararına uyularak işin gereği görüşüldü:
Dava, Kartal Belediye Meclisinin 5.3.1992
gün ve 101 sayılı kararı ile davacı şirkete yap-işlet-devret modeli
uyarınca verilen taşınmazların 16.3.1992 tarih ve 10924 yevmiye nolu Kartal
2. Noterliğinden yapılan yap-işlet-devret sözleşmesi hükümlerine aykırı
davranıldığı nedeniyle iptaline ilişkin 14.10.1999 gün ve 246 sayılı
Maltepe Belediye Meclis kararının ve bu kararın bildirilmesine ilişkin
19.1.2000 gün ve 94/655-71 sayılı Maltepe Belediye Başkanlığı işleminin
iptali istemiyle açılmıştır.
3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin
Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Yasa’nın 3.
maddesinde, Yap-İşlet-Devret modelinin ileri teknoloji ve yüksek maddi
kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere
geliştirilen özel bir finansman modeli olup, yatırım bedelinin sermaye
şirketine veya yabancı şirkete şirketin işletme süresi içersinde ürettiği
mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması
suretiyle ödenmesini ifade ettiği, Yasanın kapsamının düzenlendiği 2.
maddesinde, bu Kanunun, köprü, tünel, baraj, sulama, içme ve kullanma suyu
arıtma tesisi, kanalizasyon, haberleşme, elektrik üretimi, iletim, dağıtım
ve ticareti, maden ve işletmeleri, fabrika ve benzeri tesisler çevre
kirliliğini önleyici yatırımlar, otoyol, demiryolu yer altı ve yerüstü
otoparkı ve sivil kullanıma yönelik deniz ve hava limanları ve benzeri
yatırım ve hizmetlerin yaptırılması, işletilmesi ve devredilmesi
konularında yap-işlet-devret modeli çerçevesinde sermaye şirketlerinin veya
yabancı şirketlerin görevlendirilmesine ilişkin usul ve esasları kapsadığı
belirtilmiş, 4. maddesinde de, bu Yasanın 2. maddesinde öngörülen yatırım
ve hizmetlerin yap-işlet-devret modeli çerçevesinde sermaye şirketi veya
yabancı şirketler eli ile gerçekleştirilmesindeki usul ve esasların, bu
şirketlerde aranılacak özelliklerin, sözleşmelerin kapsamının, ücretin
belirlenmesi ve diğer hususların Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe
konulacağı, ayrıca bu Kanunda öngörülen yatırım ve hizmetleri
yap-işlet-devret modeline göre yaptırmak isteyen idarenin, Yüksek Planlama
Kuruluna müracaat ederek bu KuruIun izninden sonra sermaye şirketi veya
yabancı şirketle sözleşme imzalayabileceği hükmü düzenlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı şirket ile
Kartal Belediye Başkanlığı arasında İstanbul İli, Kartal İlçesi, Maltepe
Altayçeşme 27 pafta, 4020, 4021, 4022, 4023 ada ve 2 ve 4 nolu parsel
taşınmazların kültürel ve sportif amaçlı tesislerin yapımı ve kullanılması
amacıyla 30 yıl süre ile 1 milyon bedelle yap-işlet-devret modeli uyarınca
davalı şirkete verilmesine ilişkin 16.3.1992 tarihli yatırım sözleşmesi
imzalandığı, Kartal Belediye Meclisinin 5.3.1992 gün ve 101 sayılı kararı
ile bu taşınmazların yap-işlet-devret modeliyle davacı şirkete verilmesi
kararının alındığı, daha sonra Maltepe Belediyesi kurulduktan sonra bu
taşınmazların Maltepe ilçe sınırları içinde bulunduğundan Maltepe Belediye
Başkanlığınca yapılan incelemelerde ilgili sözleşme şartlarına uyulmadığının
tesbit edilerek Belediye Meclisinin 14.10.1999 gün ve 246 sayılı kararı ile
5.3.1992 gün ve 101 sayılı Kartal Belediye Meclisi kararının iptaline karar
verildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda belirtilen 3996 sayılı Bazı Yatırım
ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında
Yasanın ilgili maddelerinde; bu Yasanın 2. maddesinde sözü edilen büyük
çapta yatırım gerektiren iş ve hizmetlerin bulunması ve bunları
yap-işlet-devret modeline göre yaptırmak isteyen idarenin Yüksek Planlama
Kuruluna müracaat ederek bu Kuruldan izin aldıktan sonra sermaye şirketi
veya yabancı şirketlerle Yasanın 4. maddesinde belirtilen Bakanlar Kurulu
Kararına uygun sözleşme imzalayabileceğinin öngörüldüğü, bu halde davacı
şirket ile Kartal Belediyesi arasında düzenlenen 16.3.1992 tarihli
sözleşmenin ve aynı şekilde 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı Kartal Belediye
Meclisince alınan kararın, 3996 sayılı Yasa kapsamında düzenlenen
yap-işlet-devret modeline uygun olmadığı açık olduğundan, davalı Maltepe Belediye
Başkanlığınca iptal edilmesinde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine,…”
karar vermiş; bu karar, DANIŞTAY SEKİZİNCİ DAİRESİ’nin 29.6.2007 gün ve
E:2006/4161, K:2007/4144 sayılı kararı ile onanmak ve kararın düzeltilmesi
istemi de aynı Dairenin 8.6.2009 gün ve E:2007/8627, K:2009/3894 sayılı
kararı ile reddedilmek suretiyle kesinleşmiştir.
2) Maltepe Belediye
Başkanlığı vekilince Kaya Tur Turizm ve Seyahat
A.Ş. davalı olarak gösterilmek suretiyle, müvekkil Maltepe Belediyesi'nin
sınırları içerisinde kalan, Kartal 2. Noterliği’nin 10924 yövmiye nolu
16.3.1992 tarihli işletme hakkı metodu ile yatırım sözleşmesi gereğince
kiralandığı, sözleşmede belirtilen edimlerin karşılığında kiralanarak
sözleşmenin akdedildiği, yap işlet devret metodu ile yapılan sözleşmelerin
taraflara edimler yükleyen iki taraflı akitlerden olduğu, sözleşme
incelendiğinde davalı şirketin edimlerinin 2. maddede belirtilmiş olmasına
rağmen hiç birisini ifa etmediği, davalı şirketin yapmayı taahhüt etmiş
olduğu hizmet alanlarının hiç birisini yapmadığı gibi, kamuya açık olması
gereken yerleri işyeri otoparkı olarak kullandığı, Belediyenin tüm karar ve
uyarılarına karşın sözleşme doğrultusunda edimlerinin ifası için davalı
tarafından hiç birşey yapılmadığı, işbu nedenlerle davayı açma zorunluluğu
doğduğu ileri sürülerek Kartal 2. Noterliği’nin 10924 yövmiye nolu
16.3.1992 tarihli sözleşmeye aykırılığın tesbiti, aktin feshi, kiralananın
tahliyesi ile müdahalenin men’i istemiyle 9.6.2000 günlü dilekçeyle adli
yargı yerinde dava açılmıştır.
KARTAL 5. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ;
11.12.2002 gün ve E:2000/429, K:2002/856 sayı ile, “…İDDİA : Davacı
vekili dava dilekçesi ile; davalı şirket ile Kartal 2. Noterliği’nde
16.3.1992 tarih ve 10924 yevmiye nolu Kartal Belediye Başkanlığı arasında
Yap-İşlet ve Devret metodu ile Maltepe İlçesi, Altayçeşme Mah. 27 pafta,
4020, 4021, 4022 ve 4023 ada, 2 ve 4 parseller üzerinde rekreasyon alanları
yapması, yapılacak tesisleri Kaya Tur Turizm Seyahat A.Ş. nin 30 yıl
kullandıktan sonra bu yeri devretmesi konusunda anlaşma sağlandığını, ancak
davalı tarafın bugüne kadar edimini yerine getirmediğini ileri sürerek
davalı şirket ile 16.3.1992 tarihinde yapılan sözleşmenin feshine, davalı
tarafın ilgili taşınmazlara müdahalesinin önlenmesine karar verilmesini
talep etmiştir.
SAVUNMA : Davalı vekili savunmalarında;
açılan davayı kabul etmediklerini, davacı Belediye Başkanlığına Kartal 2.
Noterliğinde 16.3.1992 tarihinde yapılan sözleşmeye uygun olarak taahhüt
edilen 15.000 ton mıcır ile 2 adet Reno otomobili teslim ettiğini, ayrıca
sözleşmeye uygun olarak 31.12.2000 tarihine kadar aylık 1.000.000 TL kira
bedelini ödediğini, Maltepe Belediye Başkanlığına defalarca tesislerin
yapılması için başvuru yapıldığını, ancak davacı tarafın kendilerine
yardımcı olmadığını, bu nedenle yapılacak tesislerin projesinin
hazırlanmadığını, yapı ruhsatının alınmadığını, bu gecikmeden müvekkili
şirketin kusurunun bulunmadığını, sözleşmeye aykırı davranmadıklarını
belirterek açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE : Açılan dava; taraflar arasında
Kartal 2. Noterliğinde 16.3.1992 tarihinde yapılan Yap-İşlet ve Devret
sözleşmesinin iptali isteminden ibarettir.
Yargılama sırasında; taraflar arasında
Kartal 2. Noterliğinde yapılan 16.3.1992 tarihli sözleşme, tapu ve çap
kayıtları, sözleşmenin uygulanacağı yere ait imar durumu, Maltepe Belediye
Başkanlığının taraflar arasındaki sözleşmeyi iptal ettiğine dair Meclis
kararı, taraflar arasındaki sözleşmenin Maltepe Belediye Başkanlığınca
iptal edilmesi nedeni ile davalı şirket tarafından İst. 6. İdare Mahk. nin
2000/258 E. na açılan 2002/732 K sayılı kararı delil olarak dosya içine
konmuştur.
Deliller toplandıktan sonra mahallinde 3
teknik bilirkişi marifeti ile 23.5.2002 tarihinde keşif yapılmış,
bilirkişiler 16.9.2002 tarihli raporlarında; davalı şirketin sözleşmeye
uygun olarak 15.000 ton mıcır ile 2 adet reno marka otomobili verdiğini,
ayrıca 31.12.2000 tarihine kadar sözleşmeye uygun olarak aylık 1.000.000 TL
kira ödemesinde bulunduğunu, taşınmaz üzerine yapılacak tesislerin halen
tatbikat projesinin yapılmadığını, yapı ruhsatının alınmadığını, davalı
tarafın tesisleri 24 ay içinde bitirmesi gerektiğini, bu sürenin ruhsat
tarihinden itibaren başlaması gerektiğini bildirmişlerdir.
Davalı Kaya Turizm Seyahat A.Ş. nin
sözleşmeye uygun olarak tesisleri yapmak için taşınmazın bulunduğu Maltepe
Belediye Başkanlığına tatbikat projesinin yapılması, ruhsatının alınması
için başvurduğu halde Maltepe Belediye Başkanlığının sözleşmeye uygun
olarak davranmayarak taraflar arasında 16.3.1992 tarihinde yapılan
sözleşmeyi iptal ettiği, bu nedenle davalı şirket tarafından İstanbul 6.
İdare Mahk. sine idari işlemin iptali için dava açıldığı, açılan davanın
27.5.2002 tarih ve 2000/258 E, 2002/732 K sayılı karar ile Maltepe Belediye
Başkanlığının işlemini usulsüz bularak açılan davanın kabulüne karar
verildiği anlaşılmıştır.
Başlangıçta sözleşmenin Kartal Belediyesi
ile yapıldığı, ancak daha sonra Maltepe’nin yeni ilçe olması nedeni ile bu
nedenle taşınmazın Maltepe hudutlarında olduğundan; Maltepe Belediye
Başkanlığının taraf durumuna geldiği görülmüştür.
Her ne kadar davacı vekili tarafından Kartal
2. Noterliğinde 16.3.1992 tarihinde Yap-İşlet-Devret metodu ile sözleşme
yapıldığı, davada, şirketin sözleşmeye uygun olarak edimini yerine
getirmediği ileri sürülerek sözleşmenin feshi talep edilmişse de; davalı
şirket sözleşmede öngörülen 15.000 ton mıcırı, iki adet Reno marka
otomobili ve 31.12.2000 tarihine kadar ödenmesi gereken kira bedelini
ödediğinden, tesislerin yapılacağı yerde tatbikat projesinin yapılması ve
ruhsatın alınması için davacı Belediye Başkanlığına başvuru yapıldığı halde
davacı Belediye Başkanlığı bu konuda kendisine düşen edimini yerine
getirmediğinden; taşınmaz üzerine yapılacak tesislerin 24 ay içinde
bitirilmesi öngörüIdüğünden bu sürenin ancak ruhsatın alındığı tarihten
itibaren başlaması mümkün olduğundan sözleşmenin bazı hükümlerinin yerine
gelmemesinde davalı tarafın kusuru bulunmadığından bu nedenle açılan
davanın REDDİNE karar verilmesi gerektiğinden aşağıdaki hüküm tesis
edilmiştir.
HÜKÜM : Yukarıda izah edildiği üzere;
1- Açılan davanın reddine,…” karar vermiş;
bu karar, YARGITAY 13. HUKUK DAİRESİ’nin 6.11.2003 gün ve E:2003/7967,
K:2003/13258 sayılı kararıyla onanmak ve kararın düzeltilmesi istemi de
aynı Dairenin 16.3.2004 gün ve E:2004/488, K:2004/3527 sayılı kararıyla
reddedilmek suretiyle kesinleşmiştir.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ’NDEN İSTEK : Kaya Tur Turizm ve Seyahat A.Ş. vekilince
Maltepe Belediyesi Başkanlığı davalı olarak gösterilmek suretiyle
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmek üzere İstanbul 6. İdare Mahkemesi’ne
verilen 14.9.2009 günlü dilekçede, müvekkil şirket ile Kartal Belediyesi
arasında İstanbul İli, Kartal İlçesi, Maltepe, Altayçeşme, 27 pafta, 4020,
4021, 4022, 4023 ada, 2 ve 4 parseller arasındaki tapu kaydında tescil dışı
alandaki yeşil sahada halka açık rekreasyon alanları yaratılarak
işletilmesi amacıyla Kartal İlçe Belediye Meclisi'nin 5.3.1992 tarih ve 101
sayılı kararına istinaden 30 yıllığına Kartal 2. Noterliği'nin 16.3.1992
tarih ve 10924 Yev. sayılı "Yap-İşlet-Devret Metodu ile Yatırım
Sözleşmesi" imzalandığı, işbu sözleşme ile müvekkil şirkete düşen
yükümlülükleri müvekkil şirketin yerine getirdiği, bilahare, Maltepe
Belediyesi’nin kurulduğu ve taşınmaz bu Belediye sınırları içerisinde
kalmakla sözleşmenin muhatabının/halefinin Maltepe Belediyesi olduğu,
Maltepe Belediyesi Başkanlığı Meclisi’nin 14.10.1999 tarih ve 246 sayılı
kararı ile, Kartal Belediyesi'nin 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı kararının
iptali teklifinin kabulü yönünde karar aldığı ve Belediye Encümeninin
2.12.1999 tarih ve 26067 sayılı kararı ile işbu kararın onaylanarak
sözleşmenin feshedildiği, sözleşmenin feshi üzerine Maltepe Belediyesi
tarafından, müvekkil şirket aleyhine, 12.6.2000 tarihinde, Kartal 5. Asliye
Hukuk Mahkemesi'nin 2000/429 E sayılı dosyası ile, 16.3.1992 tarihinde
yapılan sözleşmenin feshi ile müdahalenin men-i talepli olarak; müvekkil
şirket tarafından ise, Maltepe Belediyesi aleyhine, 13.3.2000 tarihinde,
İstanbul 6. İdare Mahkemesi'nin 2000/258 E sayılı dosyası ile, sözleşmenin
feshine yönelik işlemlerin iptali amacıyla dava ikame edildiği, karşılıklı
ikame edilen işbu davalardan Maltepe Belediyesi tarafından ikame edilen
Kartal 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2000/429 E sayılı davasının yapılan
yargılaması sonucunda; sözleşmenin feshinin usul ve yasaya aykırı bulunarak
davanın reddedildiği, yani, 11.12.2002 tarihinde sözleşmenin geçerliliğine,
fesih işlemlerinin geçersizliğine karar verildiği ve bu kararın, temyiz ve
kararın düzeltilmesi safhalarından geçerek kesinleştiği, müvekkil şirket
tarafından açılan davada ise, bilahare yerel Mahkemenin 30.11.2005
tarihinde bozma doğrultusunda davanın reddine karar verdiği, bu kararın da
temyiz ve kararın düzeltilmesi safhalarından geçerek kesinleştiği, bu
kararın da kesinleşmesi nedeniyle adli ve idari yargılamada çelişik
kararlar oluştuğundan, İYUK ve HUMK uyarınca işbu başvuruda bulunma
zorunluluğunun hasıl olduğu, ortada; tarafları, konuları, sebebi aynı olan
ve farklı Mahkemelerce verilmiş bulunan ve biri fesih işlemlerini geçersiz,
sözleşmeyi geçerli sayan ve diğeri ise fesih işlemlerini geçerli,
sözleşmeyi geçersiz sayan iki çelişik karar bulunduğu, kaldı ki; huzurdaki
ikinci kararın hiçbir kanuni dayanağının bulunmadığı, zira; Kartal Belediye
Meclisi’nin sözleşme kararı aldığı ve sözleşmenin imzalandığı 1992 yılında,
İdare Mahkemesinin davanın reddine usul ve yasaya aykırı olarak gerekçe
yaptığı 1994 yılında Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3996
sayılı Yasa ve hükümlerinin bulunmadığı, bu nedenle, 1992 yılında imzalanan
sözleşmede, 1994 yılında Resmi Gazetede yayımlanmış kanun maddelerine
uygunluğun aranmasının mantığa ve hayatın olağan akışına ve hukuka uygun
bulunmadığı, kaldı ki; ortada taraflarca yükümlülükleri yerine getirilmiş
ve özel hukuk hükümlerine göre imzalanmış bir sözleşme bulunduğundan, yerel
Mahkemenin re'sen görevsizlikle davayı reddi gerekirken esasa girerek
sözleşmenin baştan beri geçersiz olduğu şeklinde aleyhe karar ihdasının da
usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürülerek usul ve yasaya aykırı ve aynı
zamanda çelişki yaratan İstanbul 6. İdare Mahkemesi'nin 2005/1693 E,
2005/2387 K sayılı kararı kaldırılmak ve usul ve yasaya uygun Kartal 5.
Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2000/429 E, 2002/856 K sayılı, 11.12.2002 tarihli
kararına geçerlilik kazandırılarak, kararlar arasındaki uyuşmazlığın
giderilmesi istenilmiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 24. ve 16.
maddelerine göre ilgili Başsavcıların yazılı düşünceleri istenilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Maltepe Belediye Başkanlığı tarafından Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.'ne
karşı, sözleşmeye aykırılığın tesbiti, sözleşmenin feshi, kiralananın
tahliyesi ve müdahalenin meni istemiyle açılan davada; davalı şirketin
Kartal 2. Noterliği’nde 16.3.1992 tarihinde yap-işlet-devret metodu ile
yapılan sözleşmede öngörülen 15.000 ton mıcır ile iki adet Reno marka
otomobili verdiği, 31.12.2000 tarihine kadar ödenmesi gereken kira bedelini
ödediği, tesislerin yapılacağı yerde tatbikat projesinin yapılması ve
ruhsatın alınması için davacı Belediye Başkanlığına başvuru yapıldığı halde
davacı Belediye Başkanlığının bu konuda kendisine düşen edimini yerine
getirmediği, taşınmaz üzerine yapılacak tesislerin 24 ay içinde
bitirilmesinin öngörülmesi nedeniyle bu sürenin ancak ruhsatın alındığı tarihten
itibaren başlamasının mümkün olduğu ve sözleşmenin bazı hükümlerinin yerine
gelmemesinde davalı tarafın kusurunun bulunmadığı gerekçesiyle davanın
reddi yolunda verilen ve Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 6.11.2003 günlü,
E:2003/7967, K:2003/13258 sayılı kararı ile onandıktan sonra aynı Dairenin
karar düzeltme isteğinin reddi yolunda verdiği 16.3.2004 günlü, E:2004/488,
K:2004/3527 sayılı kararı üzerine kesinleşen Kartal 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 11.12.2002 günlü, E:2000/429, K:2002/856 sayılı kararı ile
Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş. tarafından, Maltepe İlçesi, 27 pafta, 4020,
4021, 4022, 4023 adaya kayıtlı 2 ve 4 nolu taşınmazların kültürel ve
sportif tesislerin yapımı ve kullanılması amacıyla davacı şirkete 30 yıl
süre ile 1 milyon bedelle yap-işlet-devret modeliyle verilmesine ilişkin
Kartal Belediye Meclisi’nin 5.3.1992 gün ve 101 sayılı kararını, davacı
şirket ile Kartal Belediyesi arasında imzalanan 16.3.1992 tarihli
sözleşmeye aykırı davranıldığı gerekçesiyle iptal eden Maltepe Belediye Meclisi’nin
14.10.1999 gün ve 246 sayılı kararının iptali istemiyle Maltepe Belediye
Başkanlığı’na karşı açılan davanın, Danıştay bozma kararına uyularak, 3996
sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde
Yaptırılması Hakkında Kanun’un 2. maddesinde sözü edilen büyük çapta
yatırım gerektiren iş ve hizmetlerin bulunması ve bunları yap-işlet-devret
modeline göre yaptırmak isteyen idarenin Yüksek Planlama Kuruluna müracaat
ederek bu Kuruldan izin alındıktan sonra sermaye şirketi veya yabancı
şirketlerle Yasanın 4. maddesinde belirtilen Bakanlar Kurulu Kararına uygun
sözleşme imzalayabileceğinin öngörüldüğü, bu halde davacı şirket ile Kartal
Belediyesi arasında düzenlenen 16.3.1992 tarihli sözleşmenin ve aynı
şekilde 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı Kartal Belediye Meclisi’nce alınan
kararın 3996 sayılı Yasa kapsamında düzenlenen yap-işlet-devret modeline
uygun olmadığından davalı Maltepe Belediye Başkanlığı’nca iptal edilmesinde
mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle reddi yolunda verilen ve
Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 29.6.2007 günlü, E:2006/4161, K:2007/4144
sayılı kararı ile onandıktan ve aynı Dairenin karar düzeltme isteğinin
reddi yolunda verilen 6.8.6.2009 günlü, E:2007/8627, K:2009/3894 sayılı
kararı üzerine kesinleşen İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nin 30.11.2005 günlü,
E:2005/1693, K:2005/2387 sayılı kararı arasında oluştuğu ileri sürülen
hüküm uyuşmazlığının giderilmesinin istenildiği, 2247 sayılı Kanun’un 24
üncü maddesine göre, hüküm uyuşmazlığının varlığı için idari, adli veya
askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından görevle ilgili olmaksızın
kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,
taraflardan en az biri aynı olan iki ayrı kararın verilmiş olması ve bu
kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesinin olanaksız
bulunması gerektiği, olayda, Kaya-Tur Şirketine yer tahsis edilmesine
ilişkin önceki Belediye Meclisi kararının dava konusu Meclis kararı ile
iptal edilmiş olmasının, tahsisten sonra taraflar arasında yap-işlet-devret
modeli esas alınarak yapılmış olan sözleşmenin kendiliğinden feshi sonucunu
doğurmayacağı, kaldı ki adli yargıda Belediye Başkanlığı tarafından açılan
davada, sözleşmenin feshi talebinde de bulunulduğuna göre, tahsis kararı
yönünden dayanağı kalmayan Meclis kararına rağmen sözleşmenin yürürlükte
olduğunun Belediye tarafından kabul edildiği, önceki kararı iptal eden
Meclis kararında sözleşmenin feshi yolunda bir ibareye yer verilmediği,
hüküm uyuşmazlığının giderilmesi istemine konu adli ve idari yargı kararlarında
da sözleşmenin feshine dair bir hüküm bulunmadığı, bu durumda, sözleşmenin
kendiliğinden feshedilmiş sayılmasının hukuken söz konusu olmadığı bir
konumda, idarenin sözleşmeyi tek taraflı olarak feshetmesi halinde
ilgilinin buna karşı dava açma hakkının doğacağı, sözleşmeye yargı
yerlerince atfedilecek niteliğe göre görevli yargı merciinin belirleneceği,
böylece taraflar arasındaki edimlerin yerine getirilip getirilmediği,
getirilmemiş ise kusurlu tarafın kim olduğu konusundaki uyuşmazlığın bu yolla
giderilmesinin mümkün olduğu hususları dikkate alındığında, hüküm
uyuşmazlığı bulunduğu iddia edilen kararlar nedeniyle bir hakkın yerine
getirilmesine engel bir durumun söz konusu olmadığının görüldüğü, durum
böyle olunca, sözü edilen idari ve adli yargı mercileri tarafından esasa
ilişkin olarak verilip kesinleşen kararlarda tarafların aynı olmasına
karşın, davaların aynı konu ve sebebe dayalı olmadığı ve bu kararlar
arasında dava konularının farklı olması nedeniyle bir çelişkiden
bahsedilemeyeceği gibi yukarıda açıklandığı üzere bir hakkın yerine
getirilmesinin olanaksız hale gelmediği görüldüğünden hüküm uyuşmazlığının
varlığından söz etmenin mümkün olmadığı, bu nedenle, 2247 sayılı Kanun’un
24 üncü maddesinde öngörülen anlamda hüküm uyuşmazlığı doğmadığından,
istemin reddi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; İstanbul 6. İdare
Mahkemesi ile Kartal 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararları arasında
doğduğu öne sürülen hüküm uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle 2247 sayılı
Kanun'un 24. maddesi gereğince yapılan başvuruyla ilgili 2009/273 Esas
sayılı dosyanın incelendiği, İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nin 2005/1693 Esas
sayılı dava dosyasında davacı Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş. tarafından
davalı Maltepe Belediye Başkanlığı’na karşı açılan iptal davasında; davacı
şirket ile Kartal Belediye Başkanlığı arasında imzalanan sözleşme uyarınca
Maltepe İlçesi 27 pafta, 4020, 4021, 4022, 4023 adaya kayıtlı 2 ve 4 nolu
taşınmazların davacıya yap-işlet-devret metoduyla kiralanmasına ilişkin
Kartal Belediyesi Meclisi işleminin, taşınmazların plan amacı ve sözleşme
şartlarının dışında kullanıldığından bahisle iptaline dair Maltepe Belediye
Meclisi’nin 14.10.1999 gün ve 246 sayılı kararı ile bu kararın
bildirilmesine ilişkin 19.1.2000 gün ve 99/655 sayılı işlemin iptalinin
istenildiği; dava konusu işlemin iptali yönünde karar veren İstanbul 6.
İdare Mahkemesi’nin 27.5.2002 günlü, E:2000/258, K:2002/732 sayılı
kararının temyiz edilmesi üzerine Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 11.12.2003
günlü, 2003/885 Esas, 2003/5485 Karar sayılı kararıyla bozulması sonucunda
bozma sonrası yapılan yargılamada; 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin
Yap-İşlet-Devret Modeli çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Yasa'nın 3.
maddesinde yap-işlet-devret modelinin ileri teknoloji ve yüksek maddi
kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere
geliştirilen özel bir finansman modeli olduğu, yatırım bedelinin sermaye
şirketine veya yabancı şirkete şirketin işletme süresi içersinde ürettiği mal
veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle
ödenmesini ifade ettiği, Yasanın kapsamının düzenlendiği 2. maddesinde, bu
Kanunun, köprü, tünel, baraj, sulama, içme ve kullanma suyu arıtma tesisi,
kanalizasyon, haberleşme, elektrik üretimi, iletim, dağıtım ve ticareti,
maden ve işletmeleri, fabrika ve benzeri tesisler çevre kirliliğini
önleyici yatırımlar, otoyol, demiryolu, yer altı ve yerüstü otoparkı ve
sivil kullanıma yönelik deniz ve hava limanları ve benzeri yatırım ve
hizmetlerin yaptırılması işletilmesi ve devredilmesi konularında
yap-işlet-devret modeli çerçevesinde sermaye şirketlerinin veya yabancı
şirketlerin görevlendirilmesine ilişkin usul ve esasları kapsadığının
belirtildiği, 4. maddesinde de, bu Yasanın 2. maddesinde öngörülen yatırım
ve hizmetlerin yap-işlet-devret modeli çerçevesinde sermaye şirketi veya
yabancı şirketler eli ile gerçekleştirilmesindeki usul ve esasların, bu
şirketlerde aranılacak özelliklerin, sözleşmelerin kapsamının, ücretin
belirlenmesi ve diğer hususların Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe
konulacağı, ayrıca bu Kanunda öngörülen yatırım ve hizmetleri
yap-işlet-devret modeline göre yaptırmak isteyen İdarenin, Yüksek Planlama
Kurulu’na müracaat ederek bu Kurulun izninden sonra sermaye şirketi veya
yabancı şirketle sözleşme imzalayabileceği hükmünün düzenlendiği, davacı
şirket ile Kartal Belediye Başkanlığı arasında İstanbul İli, Kartal İlçesi,
Maltepe Altayçeşme 27 pafta, 4020, 4021, 4022, 4023 ada ve 2 ve 4 nolu
parsel taşınmazların kültürel ve sportif amaçlı tesislerin yapımı ve
kullanılması amacıyla 30 yıl süre ile 1 milyon bedelle yap-işlet-devret
modeli uyarınca davalı şirkete verilmesine ilişkin 16.3.1992 tarihli
yatırım sözleşmesi imzalandığı, Kartal Belediye Meclisi’nin 5.3.1992 gün ve
101 sayılı kararı ile bu taşınmazların yap-işlet-devret modeliyle davacı
şirkete verilmesi kararının alındığı, daha sonra Maltepe Belediyesi
kurulduktan sonra bu taşınmazların Maltepe İlçe sınırları içinde
bulunduğundan Maltepe Belediye Başkanlığı’nca yapılan incelemelerde ilgili
sözleşme şartlarına uyulmadığının tespit edilerek Belediye Meclisinin
14.10.1999 gün ve 246 sayılı kararı ile 5.3.1992 gün ve 101 sayılı Kartal
Belediye Meclisi kararının iptaline karar verildiğinin anlaşıldığı
belirtilerek, 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret
Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Yasa’nın ilgili maddelerinde; bu
Yasanın 2. maddesinde sözü edilen büyük çapta yatırım gerektiren iş ve
hizmetlerin bulunması ve bunları yap-işlet-devret modeline göre yaptırmak
isteyen idarenin Yüksek Planlama Kurulu’na müracaat ederek bu Kuruldan izin
aldıktan sonra sermaye şirketi veya yabancı şirketlerle Yasanın 4.
maddesinde belirtilen Bakanlar Kurulu Kararına uygun sözleşme
imzalayabileceğinin öngörüldüğü, bu halde davacı şirket ile Kartal
Belediyesi arasında düzenlenen 16.3.1992 tarihli sözleşmenin ve aynı
şekilde 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı Kartal Belediye Meclisi’nce alınan
kararın, 3996 sayılı Yasa kapsamında düzenlenen yap-işlet-devret modeline
uygun olmadığı açık olduğundan, davalı Maltepe Belediye Başkanlığı’nca
iptal edilmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak
İstanbul 6. İdare Mahkemesi, 30.11.2005 tarih ve 2005/1693 Esas, 2005/2387
Karar sayılı kararı ile davanın reddine karar verdiği ve temyiz incelemesi
sonucunda Danıştay Sekizinci Daire’nin 29.6.2007 gün ve 2006/4161 Esas,
2007/4144 Karar sayılı kararı ile onandığı ve karar düzeltme talebinin
reddedilmesi ile de söz konusu kararın kesinleştiği, Kartal 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 2000/429 Esas sayılı dava dosyasında davacı Maltepe Belediye
Başkanlığı tarafından davalı Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.'ne karşı
açılan sözleşmenin feshine ve müdahalenin önlenmesine ilişkin davada;
davacı Belediye Başkanlığının, davalı şirket ile Kartal 2. Noterliği’nde
16.3.1992 tarih ve 10924 yevmiye nolu Kartal Belediye Başkanlığı arasında
yap-işlet-devret metodu ile İstanbul İli, Maltepe İlçesi Altayçeşme 27
pafta, 4020, 4021, 4022, 4023 ada ve 2 ve 4 nolu parsel taşınmazların
kültürel ve sportif amaçlı tesislerin yapımı ve kullanılması amacıyla 30
yıl süre kullandıktan sonra bu yerin devredilmesi konusunda anlaşma
sağlanmasına karşın davalı tarafın edimini yerine getirmediği ileri
sürülerek davalı şirket ile 16.03.1992 tarihinde yapılan sözleşmenin
feshine, davalı tarafın söz konusu taşınmazlara müdahalesinin önlenmesine
karar verilmesi istemiyle açtığı davanın yapılan yargılaması sonucunda;
Maltepe Belediye Başkanlığı’nın sözleşmeye uygun olarak davranmayarak
taraflar arasında 16.3.1992 tarihinde yapılan sözleşmeyi iptal ettiği,
başlangıçta sözleşmenin Kartal Belediyesi ile yapıldığı, ancak daha sonra
Maltepe'nin yeni ilçe olması nedeni ile bu nedenle taşınmazın Maltepe
hudutlarında olduğundan Maltepe Belediye Başkanlığı’nın taraf durumuna geldiği,
her ne kadar davacı vekili tarafından Kartal 2. Noterliği’nde 16.3.1992
tarihinde yap-işlet-devret metodu ile yapılan sözleşmeye uygun olarak
davalı şirketin edimini yerine getirmediği ileri sürülerek sözleşmenin
feshi talep edilmiş ise de; davalı şirket sözleşme ile öngörülen 15.000 ton
mıcır, iki adet Reno marka otomobili ve 31.12.2000 tarihine kadar
sözleşmeye uygun olarak ödenmesi gereken kira bedelini ödediğinden,
tesislerin yapılacağı yerde tatbikat projesinin yapılması ve ruhsatın
alınması için davacı Belediye Başkanlığına başvuru yapıldığı halde davacı
Belediye Başkanlığı bu konuda kendisine düşen edimini yerine
getirmediğinden ve taşınmaz üzerine yapılacak tesislerin 24 ay içinde
bitirilmesi öngörüldüğünden, bu sürenin de ancak ruhsatın alındığı tarihten
itibaren başlaması mümkün olduğundan, sözleşmenin bazı hükümlerinin yerine
getirilmemesinde davalı tarafın kusurunun bulunmadığı gerekçesi ile Kartal
5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 11.12.2002 tarih ve 2000/429 Esas, 2002/856
Karar sayılı kararı ile davanın reddine karar verdiği ve yapılan temyiz
incelemesi sonucunda Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 6.11.2003 tarih ve
2003/7967-13258 sayılı kararı ile onandığı ve karar düzeltme talebinin
reddedilmesi ile de söz konusu kararın kesinleştiği, 2247 sayılı Yasa'nın
24. maddesi gereğince, hüküm uyuşmazlığının varlığı için adli, idari veya
askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından görevle ilgili olmaksızın
kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin,
taraflardan en az biri aynı olan iki ayrı kararın bulunması ve bu kararlar
arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesinin olanaksız olması
gerektiği, hüküm uyuşmazlığına konu edilen İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nde
karara bağlanan davanın konusu, davacı Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş. ile
Kartal Belediyesi arasında imzalanan sözleşme uyarınca Maltepe İlçesi, 27
pafta, 4020, 4021, 4022, 4023 adaya kayıtlı, 2 ve 4 nolu taşınmazların
davacıya yap-işlet-devret metoduyla kiralanmasına ilişkin Kartal Belediyesi
Meclisi işleminin iptaline dair Maltepe Belediye Meclisi’nin 14.10.1999 gün
ve 246 sayılı işlemi ile 19.1.2000 gün ve 99/655 sayılı işleminin iptaline
ilişkin bulunduğu, Kartal 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde karara bağlanan
davanın konusu, davalı şirket ile Kartal 2. Noterliği’nde 16.3.1992 tarih
ve 10924 yevmiye nolu Kartal Belediye Başkanlığı arasında yap-işlet-devret
metodu ile İstanbul İli, Maltepe İlçesi Altayçeşme 27 pafta, 4020, 4021,
4022, 4023 ada ve 2 ve 4 nolu parsel taşınmazların kültürel ve sportif
amaçlı tesislerin yapımı ve kullanılması amacıyla 30 yıl süre kullandıktan
sonra bu yerin devredilmesi konusunda anlaşma sağlanmasına karşın, davalı
tarafın edimini yerine getirmediği ileri sürülerek davalı şirket ile
6.3.1992 tarihinde yapılan sözleşmenin feshi ve davalı tarafın söz konusu
taşınmazlara müdahalesinin önlenmesi olduğunun görüldüğü, uyuşmazlığın,
Kartal 2. Noterliği’nde 16.3.1992 tarih ve 10924 yevmiye nolu Kaya-Tur
Turizm ve Seyahat A.Ş. ile Kartal Belediye Başkanlığı arasında
yap-işlet-devret metodu ile İstanbul İli, Maltepe İlçesi, Altayçeşme 27
pafta, 4020, 4021, 4022, 4023 ada ve 2 ve 4 nolu parsel taşınmazların
kültürel ve sportif amaçlı tesislerin yapımı ve kullanılması amacıyla 30
yıl süre kullandıktan sonra bu yerin devredilmesi konusunda yapılan “sözleşmenin
feshine ilişkin işlemin geçerli olup olmadığı” hususundan kaynaklandığı,
adli ve idari yargıda açılan davaların taraflarının aynı olduğu, aynı konu
ve sebebe dayalı olduğu ve bu kararlar arasında hakkın yerine getirilmesini
imkansız kılan bir çelişki söz konusu olduğundan, hüküm uyuşmazlığı
oluştuğunun düşünüldüğü, taraflar arasında imzalanan sözleşmeden
kaynaklanan uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerine göre çözümlenmesinde adli
yargının görevli olması ve davalı şirket sözleşme ile öngörülen 15.000 ton
mıcır, iki adet Reno marka otomobili ve 31.12.2000 tarihine kadar ödenmesi
gereken kira bedelini ödediğinden, tesislerin yapılacağı yerde tatbikat
projesinin yapılması ve ruhsatın alınması için davacı Belediye Başkanlığına
başvuru yapıldığı halde davacı Belediye Başkanlığı bu konuda kendisine
düşen edimini yerine getirmediğinden ve taşınmaz üzerine yapılacak
tesislerin 24 ay içinde bitirilmesi öngörüldüğünden ve bu sürenin ancak
ruhsatın alındığı tarihten itibaren başlaması mümkün olduğundan, sözleşmenin
bazı hükümlerinin yerine getirilmemesinde davalı tarafın kusurunun
bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karara bağlandığı biçimde çözümü
isabetli olduğu için bu karar ile çelişen idari yargı kararının
kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, kesinleşen İstanbul 6. İdare
Mahkemesi'nin 30.11.2005 tarih ve 2005/1693 Esas, 2005/2387 Karar sayılı
sözleşmenin iptalinde mevzuata aykırılık olmadığı gerekçesiyle davanın
reddine ilişkin kararının kaldırılması, Kartal 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 11.12.2002 tarih ve 2000/429 Esas, 2002/856 Karar sayılı
kararı doğrultusunda karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Ayper GÖKTUNA, Nüket
YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247
sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın
başvurunun kabulü, Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın başvurunun reddi
gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1. maddesinin birinci fıkrasında, “Uyuşmazlık
Mahkemesi; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş, adli, idari
ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin
olarak çözmeye yetkili ve bu kanunla kurulup görev yapan bağımsız bir
yüksek mahkemedir” hükmü yer almıştır.
Aynı Kanunun 24. maddesinde, “(Değişik birinci
fıkra: 21/1/1982 - 2592/7 md.) 1 nci maddede gösterilen yargı mercilerinden
en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş
veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin, taraflarından en az biri
aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi
olanaksız bulunan hallerde hüküm uyuşmazlığının varlığı kabul edilir.
Ceza kararlarında; sanığın, fiilin ve maddi
olayların aynı olması halinde hüküm uyuşmazlığı var sayılır.
İlgili kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurarak hüküm uyuşmazlığının giderilmesini isteyebilir. Bu halde olumsuz
görev uyuşmazlığının çıkarılması ile ilgili 15 ve 16 ncı maddelerdeki usul
kuralları uygulanır” denilmiştir.
Buna göre, hüküm uyuşmazlığının varlığı için:
a) Uyuşmazlık yaratan hükümlerin, adli, idari veya askeri
yargı mercilerinden en az ikisi tarafından verilmesi,
b) Konu, dava sebebi ve taraflardan en az birinin
aynı olması,
c) Her iki kararın da kesinleşmiş olması,
d) Kararlarda davanın esasının hükme bağlanması,
e)Kararlar arasındaki çelişki nedeniyle hakkın
yerine getirilmesinin olanaksız bulunması koşullarının birlikte
gerçekleşmesi aranmaktadır.
Hüküm uyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülen adli ve
idari yargı kararlarının incelenmesinden: ortada adli ve idari yargı
yerlerince verilmiş ve kesinleşmiş kararlar bulunduğu; her iki kararda da
işin esasının hükme bağlandığı; tarafların aynı olduğu anlaşılmaktadır.
Görülen davaların incelenmesinde:
İdare Mahkemesindeki dava; davacı şirket vekili tarafından Maltepe Belediye
Başkanlığı’na karşı, Maltepe 27 pafta, 4023 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın
önünde bulunan, kamuya ait olduğu belirtilen ve Kartal Belediyesi
Meclisi’nin 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı kararı ile 30 yıllığına
Yap-İşlet-Devret metodu ile Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.’ne kiralanan
taşınmazın amacı dışında kullanıldığından bahisle Kartal Belediye
Meclisi’nce alınan 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı kararın iptaline ilişkin
Maltepe İlçe Belediye Meclisi’nin 14.10.1999 gün ve 246 sayılı kararı ile
bu kararın Kaya Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.’ne
bildirimine ilişkin Maltepe İlçesi Belediye Başkanlığı Emlak İstimlak ve
Gecekondu Müdürlüğü’nün 19.1.2000 gün ve 99/655-71 sayılı işleminin iptali
istemiyle açılmış; Mahkemece, 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin
Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Yasa’nın ilgili
maddelerinde; bu Yasanın 2. maddesinde sözü edilen büyük çapta yatırım
gerektiren iş ve hizmetlerin bulunması ve bunları yap-işlet-devret modeline
göre yaptırmak isteyen idarenin Yüksek Planlama Kurulu’na müracaat ederek
bu Kuruldan izin aldıktan sonra sermaye şirketi veya yabancı şirketlerle
Yasanın 4. maddesinde belirtilen Bakanlar Kurulu Kararına uygun sözleşme
imzalayabileceğinin öngörüldüğü, bu halde davacı şirket ile Kartal
Belediyesi arasında düzenlenen 16.3.1992 tarihli sözleşmenin ve aynı
şekilde 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı Kartal Belediye Meclisi’nce alınan
kararın, 3996 sayılı Yasa kapsamında düzenlenen yap-işlet-devret modeline
uygun olmadığı açık olduğundan, davalı Maltepe Belediye Başkanlığı’nca
iptal edilmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın
reddine karar verilmiştir.
Asliye Hukuk Mahkemesindeki dava ise;
Maltepe Belediye Başkanlığı vekili tarafından
Kaya Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.’ne karşı, sözleşme incelendiğinde
davalı şirketin edimlerinin 2. maddede belirtilmiş olmasına rağmen hiç
birisini ifa etmediği, davalı şirketin yapmayı taahhüt etmiş olduğu hizmet
alanlarının hiç birisini yapmadığı gibi, kamuya açık olması gereken yerleri
işyeri otoparkı olarak kullandığı, Belediyenin tüm karar ve uyarılarına
karşın sözleşme doğrultusunda edimlerinin ifası için davalı tarafından hiç
bir şey yapılmadığı ileri sürülerek Kartal 2. Noterliği’nin 10924 yövmiye
nolu 16.3.1992 tarihli sözleşmeye aykırılığın tespiti, akdin feshi,
kiralananın tahliyesi ile müdahalenin men’i istemiyle açılmış; Mahkemece,
her ne kadar davacı vekili tarafından Kartal 2. Noterliği’nde 16.3.1992
tarihinde Yap-İşlet-Devret metodu ile sözleşme yapıldığı, davada, şirketin
sözleşmeye uygun olarak edimini yerine getirmediği ileri sürülerek sözleşmenin
feshi talep edilmişse de; davalı şirket sözleşmede öngörülen 15.000 ton
mıcırı, iki adet Reno marka otomobili ve 31.12.2000 tarihine kadar ödenmesi
gereken kira bedelini ödediğinden, tesislerin yapılacağı yerde tatbikat
projesinin yapılması ve ruhsatın alınması için davacı Belediye Başkanlığına
başvuru yapıldığı halde davacı Belediye Başkanlığı bu konuda kendisine
düşen edimini yerine getirmediğinden; taşınmaz üzerine yapılacak
tesislerin 24 ay içinde bitirilmesi öngörüIdüğünden, bu sürenin ancak
ruhsatın alındığı tarihten itibaren başlaması mümkün olduğundan,
sözleşmenin bazı hükümlerinin yerine gelmemesinde davalı tarafın kusuru
bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bu duruma göre, İdare Mahkemesinde görülen davanın,
Kartal Belediyesi Meclisi’nin 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı kararı ile 30
yıllığına Yap-İşlet-Devret metodu ile Kaya-Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.’ne
kiralanan taşınmazın amacı dışında kullanıldığından bahisle Kartal Belediye
Meclisi’nce alınan 5.3.1992 tarih ve 101 sayılı kararın iptaline ilişkin
Maltepe İlçe Belediye Meclisi’nin 14.10.1999 gün ve 246 sayılı kararı ile
bu kararın Kaya Tur Turizm ve Seyahat A.Ş.’ne
bildirimine ilişkin Maltepe İlçesi Belediye Başkanlığı Emlak İstimlak ve
Gecekondu Müdürlüğü’nün 19.1.2000 gün ve 99/655-71 sayılı işleminin iptali
istemine; Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen davanın ise, sözleşme
doğrultusunda davalı şirket tarafından edimlerin yerine getirilmediği ileri
sürülerek sözleşmeye aykırılığın tespiti, akdin feshi, kiralananın tahliyesi
ile müdahalenin men’i istemine ilişkin olduğu gözetildiğinde, İdare
Mahkemesi ile Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen davalarda maddi olgu,
konuları bakımından benzerlik bulunduğundan sözedilemeyeceği sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesi ile Asliye
Hukuk Mahkemesi kararları arasında 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde
öngörülen koşullar birlikte gerçekleşmediğinden, başvurunun reddi
gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN
REDDİNE, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/11
KARAR NO : 2010/202
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca, davalı Üniversite adına Öğretim
Üyesi Yetiştirme Programı kapsamında yurtiçinde başka bir üniversitede
Araştırma Görevlisi olarak görev yapmakta olan davacının, istifa etmesi
nedeniyle, davalı Üniversite lehine yüklendiği senede dayalı yapılan
borçlandırma ve taksitlendirme işleminin iptali istemiyle açılan davanın,
özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
F. M.
Davalı :
İnönü Üniversitesi Rektörlüğü
Vekilleri :
Av. S. Ç. – Av. E. H.
O L A Y :
İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalına ait
boş bulunan bir adet Araştırma Görevlisi kadrosu, Lisansüstü eğitim
yaptırılmak üzere 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanununun 35. maddesi uyarınca
geçici olarak Ortadoğu Teknik Üniversitesine tahsis edilmiş ve öğretim
üyesi yetiştirme kapsamında anılan Üniversiteye kadrosu ile birlikte
gönderilen davacıdan, Ankara Etimesgut Noterliğince düzenlenen 19.04.2004
tarih ve 05928 sayılı taahhüt ve kefalet senedi alınmıştır.
Davacının 09.10.2006 tarihinde Ortadoğu Teknik
Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Başkanlığına verdiği dilekçe ile ailevi
sebeplerden 15.10.2006 tarihi itibariyle görevinden istifa etmek istemesi
üzerine; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, 05.12.2006 tarih ve 029925 sayılı
yazı ile, davacının istifa talebinde bulunması ve bu isteğinin davalı
Üniversite tarafından uygun görülmesi nedeniyle söz konusu kadronun
Üniversitesine iadesi, taahhüt ve kefalet senedine göre işlem yapılması
gerektiğini bildirilmiştir.
Yapılan ihtarname üzerine davacı, davalı Üniversite
Rektörlüğüne vermiş olduğu 05.03.2007 tarihli dilekçe ile, borcunun
hesaplanıp 4 yıllık süreye yayılarak taksitlendirilmesini ve bu şekilde
ödemek istediğini beyan etmiş; kendisine, Nisan 2004 tarihi ile Ekim 2006
tarihleri arasında ödenen aylık tutarı 26.875,77 YTL. ve bunun %50 fazlası
olan 13.437, 89 YTL. ile bu borç için hesaplanan faiz miktarı 7.939,63 YTL.
olmak üzere toplam 48.253,29 YTL. borcunun olduğu; hesaplanan bu borç
miktarının 01.05.2007- 01.04.2011 tarihleri arasında taksitlendirildiği, bu
tarihler arasındaki değişecek faiz oranlarına göre ödemenin bitiminde
ayrıca faiz hesaplaması yapılacağı bildirilmiş ve ayrıca Sayıştay
Başkanlığından görüş istenmiştir.
Davacı, İnönü Üniversitesinin 25.04.2007
tarihli bilgilendirme yazısına istinaden 04.05.2007 tarihinde ilk taksiti
ve devamındaki müteakip taksitleri ödediğini; davalı Üniversitenin
23.11.2007 tarih ve 4519 sayılı yazısı ile taksitlendirme işleminin tüm
unsurlarıyla gerçekleştirilmiş olduğunu tarafına 28.11.2007 tarihinde
tebliğ ettiğini belirterek; taksitlendirmeye konu borcun dayanağı olan
taahhütname ve yüklenme senedinin geçerli olmadığını; taksitlendirme
işleminin temelini oluşturan borç tespitinin yanlış yapıldığını; vergi
iadeleri dahil her şeyin, maaş içerisinde gösterilerek borçlandırma
yapıldığını; faiz hesabında daha ilk maaşı aldığı andan itibaren temerrüde
düşmüş gibi faiz işletildiğini; ödenen maaşların %50 fazlasıyla
hesaplanarak taksitlendirilmesinin emredici hukuk normlarına aykırı
olduğunu iddia ederek sonuçta; hukuki dayanak ve somut gerçeklerden uzak
borçlandırma ve taksitlendirme işleminin iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekillerince, birinci savunma
dilekçesinde, Yükseköğretim Kurulunca çıkarılan 23.05.1997 tarih ve 22997
Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bir Üniversite Adına Bir Diğer
Üniversitede Lisansüstü Eğitim Gören Araştırma Görevlileri Hakkında
Yönetmeliğin 4 'üncü maddesinde, atama işleminden önce adaylardan,
kendilerine kadrosu tahsis edilen Üniversitede, 2547 Sayılı Kanunun 35'inci
maddesi şartları içinde Lisansüstü Eğitim, Öğretim süresi (tatiller dahil)
kadar mecburi hizmeti yerine getirmek zorunda olduklarına dair bir Taahhüt
ve Kefalet Senedi alınacağının belirtildiğini; bu hükme istinaden davacıdan
alınan Taahhütnamenin 3. maddesinde' "Üniversitesine dönüp mecburi
hizmetimi ifa etmek üzere göreve başladıktan sonra mecburi hizmetim
bitmeden istifa ederek ayrılmam çekilmiş sayılmam veya bir ceza nedeniyle
memurluktan çıkarılmış olmam halinde bana yapılan ödemelerin tümünü eksik
kalan mecburi hizmet süremle orantılı alarak %50 ve yasal faiziyle birlikte
nakden ve defaten ya da bana verilen süre içinde eşit taksitlerle
ödeyeceğim" taahhüdüne yer verilmiş olduğunu; bu durumda idarenin kişi
üzerindeki zorlayıcı ve tek taraflı iradesinden bahsedilemeyeceğini, zira
kişinin özgür iradesiyle, zorlayıcı etki olmadan Taahhüt ve Kefalet Senedi
imzaladığını; dava konusu işlemde idari işlem olmanın temel şartı olan kamu
makamları tarafından tesis edilmiş olma şartının gerçekleşmediğini,
davacının imza ettiği taahhüt ve kefalet senedinin, idarelerince tek
taraflı ve kamu gücü kullanılarak tesis edilen bir idari işlem olmadığı
gibi, Özel Hukuk hükümleri bağlamında Üniversitelerinin taraf olduğu
sözleşme de olmadığını, bu nedenle uyuşmazlık konusunun adli yargının görev
alanına girdiğini ileri sürerek, görev itirazında bulunmuşlardır.
MALATYA İDARE MAHKEMESİ; 02.10.2009
gün ve E: 2008/179 sayı ile, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun
35.maddesi hükmüne yer verdikten sonra; dosyanın incelenmesinden,
davacının, İnönü Üniversitesi adına Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
kapsamında Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Sosyoloji bölümünde Araştırma Görevlisi olarak görev yapmakta iken,
15.10.2006 tarihinde istifa etmesi nedeniyle İnönü Üniversitesi lehine
yüklendiği senede dayalı olarak borçlandırma ve taksitlendirme işleminin
iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşılmakta olduğu;
davacının verdiği taahhütname ve kefalet senedinin, ilgilinin 2547 sayılı
Yasanın 35'inci maddesi uyarınca bir başka üniversitede kadrosu nakledilmek
suretiyle Araştırma Görevlisi statüsünde görevlendirilmesindeki önemli
etkisi dikkate alındığında, davacının bu taahhütname ve kefalet senedini
idare ile eşit düzeyde olarak, isteği ve özgür iradesi ile imzaladığının
kabulü mümkün olmadığından, ortada özel hukuk alanını ilgilendiren bir
uyuşmazlık bulunduğunu söylemeye imkan bulunmadığı; buna göre, davacının
imzaladığı taahhütname ve kefalet senedinde yer alan mali yaptırımların
hayata geçirilmesine yönelik borçlandırma ve taksitlendirmeye ilişkin
uyuşmazlığın çözümünün idari yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle;
davalı idarenin görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı idare vekillerinin olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine dava dosyası Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; konunun çözümü için
uyuşmazlığın temelini oluşturan işlemin incelenmesinin gerektiği;
uyuşmazlığın, taraflar arasındaki sözleşmeden diğer bir ifadeyle yüklenme
ve kefalet senedinde yer alan borçtan kaynaklandığı; 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu'nun öğretim elemanı yetiştirmeye ilişkin 35.
maddesinden bahisle; olayda, davacının Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Bölümünde görevlendirilmeden önce Etimesgut
Noterliğinde tasdik edilen 19.04.2004 tarih ve 05928 yevmiyeli nolu
yüklenme senedi ve kefalet senedi ile, mecburi hizmet süresi dolmadan
hizmetinde bulunduğu Yüksek Öğretim Kurumu ve mecburi hizmetinin
devredildiği kurum tarafından görevden çekilmiş sayıldığında mecburi
hizmetine tekabül eden ödemelerin tamamının ve % 50 fazlası ile ayrıca bu
ödemelere ilişkin sarf tarihinden itibaren hesaplanacak yasal vs. vergi ve
kanuni ödemelerle birlikte İnönü Üniversitesi emrine nakden ve defaten
ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği, söz konu yüklenme ve kefalet senedi ile,
Üniversiteye karşı mecburi hizmet yükümlülüğü ya da parasal karşılığı
taahhüt edilmek suretiyle Üniversite ile araştırma görevlisi arasında
tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerini içeren bir sözleşme ilişkisi
kurulduğunun açık olduğu; dolayısıyla, taraflar arasındaki sözleşmeden
diğer bir ifadeyle yüklenme ve kefalet senedinde yer alan alacak-borç
ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerine göre görüm ve
çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu; bu nedenlerle,
2247 sayılı Kanun’un 10 ve 13. maddeleri gereğince olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI ; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun 2 nci maddesinin 1/a fıkrasında,idari işlemler hakkında
yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı; dava
konusu işlemin niteliğinin ortaya konabilmesi açısından, davacının verdiği
ve müteselsil kefilleri ile birlikte imzaladığı taahhütname ve
kefaletnamenin bir bütün olarak incelenip değerlendirilmesinin zorunlu
olduğu; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 35. maddesinin 2 nci ve 3 üncü
fıkralarından bahisle, bir üniversitede görev yapan öğretim elemanın
kadrosunun başka bir üniversiteye nakledilmesindeki amacın, ilgililerin
akademik gelişimini sağlamak olduğu, kurumların bu gelişimin maliyetlerini
üstlenirken öğretim elemanlarının gelişim sürecinde elde ettikleri bilgi ve
tecrübelerinin, hizmet götürdükleri üniversiteye veya üniversite
öğrencilerine yansıtılmasını gözetmek ve sağlamak durumunda oldukları
dikkate alındığında, idarelerce bu hizmet yansımasını ve kamu yararını
gerçekleştirmek için başka bir kurumda görevlendirdiği veya kadrosuyla
naklettiği öğretim elemanlarının geri dönüşünü sağlamak üzere önlemler
alabileceği, bunun için ilgili yönetmelikte kişilere mecburi hizmet
yükümlülüğü veya taahhütname ve kefalet senedi imzalatmak şeklinde yaptırımlar
öngören düzenlemeler yapılabileceğinin yargı kararlarıyla kabul edilmiş
bulunduğu; nitekim 2547 sayılı Yasanın 35 inci maddesinde belirtilen
kamusal yararın elde edilmesine yönelik olmaları nedeniyle bu hükme
dayanılarak çıkartılan Yönetmelikte hukuka aykırılık bulunmadığı, ayrıca,
taahhütname ve kefalet senedinin ilgili idarelerce kamu gücüne dayalı, tek
taraflı irade ile düzenlendiği ve ilgililerine hizmet gereğinin bir koşulu
olarak imzalattırıldığı hususlarının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun
15.11.2002 günlü, E:2002/557, K:2002/809 sayılı kararı ile hükme
bağlandığının bilinmekte olduğu; bu durumda, 2547 sayılı Yasanın 35 inci
maddesi uyarınca başka bir üniversitede öğretim üyesi yetiştirme programı
kapsamında eğitim yapmak üzere görevlendirilmesindeki amaç göz önüne
alındığında, davacının taahhüt ve kefalet senedini idare ile eşit düzeyde
olarak, isteği ve özgür iradesi ile imzaladığının kabulü mümkün olmadığı
gibi, bu senedin ihtiva ettiği yaptırımların, kamu hukuku düzenlemeleri ve
hizmet gereklerine dayandığı gerçeği karşısında, senedin icrası aşamasında
ortada özel hukuk alanını ilgilendiren bir uyuşmazlığın varlığından söz
etmeye olanak bulunmadığından, idarece kamu gücüne dayanılarak ve tek yanlı
irade ile kurulan taahhüt ve kefalet senedinde yer alan mali yaptırımların
uygulanmasına ilişkin işlemin iptali isteminden doğan uyuşmazlığın
çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna ulaşıldığı; bu
nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesi uyarınca yapılan
başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre,
davalı idare vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının,
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın ise davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca
davalı Üniversite adına Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Bölümünde
Araştırma Görevlisi olarak görev yapmakta olan davacının istifa etmesi
nedeniyle, davalı Üniversite lehine yüklendiği senede dayalı yapılan
borçlandırma ve taksitlendirme işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 35. maddesinde, “Yükseköğretim kurumları; kendilerinin ve yeni
kurulmuş ve kurulacak diğer yükseköğretim kurumlarının ihtiyacı için yurt
içinde ve dışında, kalkınma planı ilke ve hedeflerine ve Yükseköğretim
Kurulunun belirteceği ihtiyaca ve esaslara göre öğretim elemanı
yetiştirirler.
(Ek fıkralar: 17/8/1983 -
2880/18 md.) Öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla üniversitelerin
araştırma görevlisi kadroları, araştırma veya doktora çalışmaları yaptırmak
üzere başka bir üniversiteye, Yükseköğretim Kurulunca geçici olarak tahsis
edilebilir. Bu şekilde doktora veya tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik
payesi alanlar, bu eğitimin sonunda kadrolarıyla birlikte kendi
üniversitelerine dönerler.
Yurt içi veya yurt dışında
yetiştirilen öğretim elemanları, genel hükümlere göre bağlı oldukları
yükseköğretim kurumlarında mecburi hizmetlerini yerine getirmek
zorundadırlar. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyenlere, yükseköğretim
kurumlarında görev verilmez. Özel kanunlarla getirilen mecburi hizmet
çalışmaları bu hüküm dışındadır” hükmü yer almıştır.
Dosyanın incelenmesinden, Öğretim Üyesi Yetiştirme
Programı (ÖYP) kapsamında başka bir üniversiteye gönderilen davacının,
noterde düzenlenen ve kendisi ile kefilleri tarafından imzalanan taahhüt ve
kefalet senedi ile, hesabına eğitim gördüğü Üniversiteye karşı, mecburi
hizmet ya da parasal karşılığını taahhüt etmek suretiyle yükümlülük altına
girdiği, ancak, mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden görevinden
istifa etmesi nedeniyle davalı idarece, söz konusu taahhüt ve kefalet
senedi içeriğinde yer alan parasal yaptırımların icrası amacıyla tesis
edilen borçlandırma ve taksitlendirme işleminin iptali istemiyle bakılan
davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Bu duruma göre, taahhüt ve kefalet senedinin davacı
ve kefilleri tarafından tek taraflı olarak imzalanarak idareye karşı
taahhütte bulunulması karşısında, davalı idare tarafından taahhüt ve
kefalet senedi uyarınca mecburi hizmet karşılığının tahsili amacıyla davacı
hakkında düzenlenen işlemin iptali istemiyle açılan davanın, taraflar
arasında yüklenme ve kefalet senedinden doğan alacak-borç ilişkisi
nedeniyle, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı
yerinin görevli bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Rektörlük
vekillerinin görev itirazının reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Malatya İdare Mahkemesi’nin 02.10.2009 gün ve E:
2008/179 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde
Üyeler Sıddık YILDIZ ve Ayper GÖKTUNA’nın KARŞIOYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
Dava, 2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca
davalı Üniversite adına Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Bölümünde
Araştırma Görevlisi olarak görev yapmakta olan davacının istifa etmesi
nedeniyle, davalı Üniversite lehine yüklendiği senede dayalı yapılan
borçlandırma ve taksitlendirme işleminin iptali isteğiyle açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2/1-a maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları idari
dava türleri arasında sayılmıştır.
2547 sayılı Yasanın 35 inci maddesi uyarınca
başka bir üniversitede öğretim üyesi yetiştirme programı kapsamında eğitim
yapmak üzere görevlendirilmesindeki amaç göz önünde bulundurulduğunda,
davacının bu taahhüt ve kefalet senedini idare ile eşit düzeyde olarak,
isteği ve özgür iradesi ile imzaladığından söz etmeye olanak
bulunmadığından ortada özel hukuk alanını ilgilendiren bir uyuşmazlık
bulunmamaktadır.
İdarece kamu gücüne dayanılarak ve tek
taraflı irade ile kurulan taahhüt ve kefalet senedinde yer alan mali
yatırımların uygulanmasına ilişkin işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın 2577
sayılı Yasanın 2/1-a maddesinde sayılan iptal davaları kapsamında görüm ve
çözümünde idari yargı görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı’nca yapılan başvurunun reddi gerektiği görüşüyle, aksi yöndeki
karara karşıyız.
Üye Üye
Sıddık YILDIZ
Ayper GÖKTUNA
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/14
KARAR NO : 2010/203
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :Askeri
aracın uçuruma yuvarlanması sonucu aracın içinde bulunan J.Erin şehit
olması nedeniyle idare aleyhine açılan tazminat davasının, ASKERİ İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
Z. B., G. B.
Vekili :
Av. M. S. A.
Davalı :
İçişleri Bakanlığı
Vekili :
Av. Dr. G. K.
O L A Y :
Davacıların oğlu J.Er N. B., Şırnak/Beytüşşebap 5'inci J.Komd.Tb.K.lığı
emrinde askerlik hizmetini sürdürürken, Beytüşşebap J.Tak.Komd. A.K.lığı
sorumluluk bölgesinde 14.07.1999 tarihinde başlayan Şehit P.Çvş.F.Ö.
operasyonunun muhabere irtibatlarını sağlamak maksadıyla Mehet Dağı'na
çıkarılacak role cihazlarının emniyetini almak üzere J.Tğm.M.E.
komutasındaki timde görevlendirilmiş; 15.07.1999 tarihinde görev bölgesine
intikal esnasında içinde bulunduğu Uzm.J.II.Kad.Çvş.E.A.'nın yönetimindeki
799903 plakalı condor aracının yoldan çıkarak 50 - 55 derecelik eğimli,
200-250 m.lik
uçurumdan yuvarlanması sonucunda şehit olmuştur.
Davacı vekili dava dilekçesinde,
müvekkillerinin olay sebebiyle oğullarının desteğinden yoksun kaldığını ve
vefatı nedeniyle derin üzüntü yaşadıklarını, müteveffanın olay anında
vasıtada yolcu taşınması sebebiyle kazada herhangi bir müterafik kusurunun
bulunmadığını; davalı tarafın, kazayı yapan aracın sahibi olarak 2918
Sayılı KTK' nun araç işletenin hukuki sorumluluğu hükümleri uyarınca
müvekkillerinin uğradığı zarardan sorumlu olduğunu ileri sürerek, sonuçta;
fazlaya ilişkin talep, takip ve dava haklarının saklı kalması kaydı ile Z.
B. için 3.000 YTL maddi tazminat ve G. B. için 4.000 YTL maddi tazminat
olmak üzere toplam 7.000YTL (YEDİBİN YTL) maddi tazminatın (davacılar
vekilinin 30.4.2009 tarihli dilekçesi ile, maddi tazminatın; anne ve baba
için 35.000’er TL olmak üzere toplam 70.000TL olarak ıslah edilmesi talep
edilmiştir.) Olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
davalıdan müştereken ve müteselsilen tahsili istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı İdare vekili, savunma dilekçesinde,
görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 15. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 03.11.2009 gün ve E:2008/450 sayı ile,
davalı vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İdare vekilinin olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine dava dosyası örneği
AYİM Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; dava dosyasında
bulunan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davacıların oğlu J.Er N. B.'ın
ŞIRNAK/Beytüşşebap 5'inci J.Komd.Tb.K.lığı emrinde askerlik hizmetini ifa
ettiği esnada yürütülen bir operasyonun muhabere irtibatlarını sağlamak
maksadıyla operasyon bölgesine çıkarılacak role cihazlarının emniyetini
sağlama görevine giderken, intikal esnasında içinde bulunduğu askeri aracın
yoldan çıkarak uçuruma yuvarlanması neticesinde vefat ettiğinin
anlaşıldığı; işbu davanın, görev nedeniyle içinde bulunduğu askeri aracın
uğradığı trafik kazası sonucunda ölen J.Er N. B.'ın anne ve babası
tarafından, maddi ve manevi tazminatın davalı idarece ödenmesine
hükmedilmesi istemiyle açılmış olduğu; Anayasanın 125'inci, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanununun "işleten Ve Araç işleticisinin Bağlı
Olduğu Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu" başlıklı 85'inci,
"Devlete ve Kamu Kuruluşlarına Ait Araçlar" başlıklı 106'ncı
maddelerinden bahisle; belirtilen kanuni düzenlemelerde, açıkça göreve
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği, öte yandan 85'inci maddedeki
işletenin hukuki sorumluluğunun, zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele
alındığı nazara alındığında; işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet
ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları
zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun, genel hükümlere tabi olacağının
anlaşıldığı; nitekim, anılan Kanunun hukuki sorumluluğa ilişkin diğer
hükümlerinde de 85'inci madde kapsamı dışında kalan hallerde genel
hükümlerin uygulanacağına işaret edilmiş bulunduğu, bu itibarla; kamu
kurumuna ait bir motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla
işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi
halinde uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif
sorumluluk esasları çerçevesinde tazminle sorumlu tutulup tutulamayacağının
yargısal denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için
açılacak tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılmasının
gerektiği, Uyuşmazlık Mahkemesinin konu ile ilgili kararlarının da bu yönde
olduğu; söz konusu davada, idari yargı yerlerinden hangisinin görevli
olduğu hususuna gelince; 1602 sayılı Askeri Yüksek idare Mahkemesi
Kanununun 20'nci ve 21 'inci maddelerine yer verdikten sonra; bu
açıklamalara nazaran; J.Er N. B.'ın "asker kişi" olduğu ve
davacıların bu asker kişinin varisi olarak ona tebaan işbu davayı
açtıkları, ölüm olayının da askerlik hizmetinin ifası sırasında ve askeri
bir göreve giderken içinde bulunduğu askeri aracın yoldan çıkarak uçurumdan
yuvarlanması neticesinde meydana gelmiş olduğu göz önüne alındığında; dava
konusu olayda Anayasanın 157'nci ve 1602 sayılı Askeri Yüksek idare
Mahkemesi Kanununun 20'nci maddesinde öngörülen idari işlemin (veya idari
eylemin) "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin
bulunması" koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm ve
çözümünde Askeri Yüksek idare Mahkemesinin görevli olduğunun
değerlendirildiği gerekçesiyle; 2247 sayılı Yasanın 10, 12 ve 13'üncü
maddeleri gereği görev uyuşmazlığının halli için dava dosyasının Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş ve Ankara 15'inci Asliye Hukuk
Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep
etmiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Anayasa'nın
125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve
işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı, buna karşın, dava
konusu zararın, kamu idaresine ait aracın karayolu üzerinde isletilmesi sırasında
meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi
için konuya ilişkin özel düzenleme içeren Karayolları Trafik Yasası
hükümlerinin gözden geçirilmesinin gerektiği; 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu'nun 85. maddesi, değişik birinci fıkrası ve 106 maddesinden
bahisle; kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi
amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması ya da
ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da
objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir
tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılacağının açık
olduğu; davada, yargı yerlerinden hangisinin görevli olduğu hususunun
incelenmesinden; Anayasa'nın 157. ve 1602 sayılı Yasa'nın 20. maddesi
hükümlerinden söz ederek; olayda, askeri aracın tahsis edildiği hizmetin
yürütülmesi sırasında araç içinde görevli bulunan askerin ölümü dolayısıyla
uğranılan zararların idarece tazmin edilmesi istenildiğine göre, zararın
askeri kural ve talimatlar çerçevesinde yürütülen bir hizmet sırasında
doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması karşısında, davada idari
eylemin "askeri hizmete ilişkin bulunması" ve "asker kişiyi
ilgilendirmesi" koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin görevli bulunduğu; nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesinin 07.07.2008
gün, 2007/518 ve 2008/191 sayılı kararında, görevli bulunduğu askeri aracın
uğradığı trafik kazası sonucu meydana gelen ölümlü kaza nedeniyle idare
aleyhine açılan tazminat davasının Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde
çözümlenmesi yolunda hüküm kurulmuş olduğu, bu nedenle; Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince
yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara 15. Asliye Hukuk Mahkemesinin
2008/450 esas sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi
gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre; davalı İdare vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine AYİM Başsavcısı’nca, 10.
maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile AYİM
Savcısı Süalp TANYEL’in davada askeri idari yargının görevli olduğu
yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, askeri operasyonunun muhabere irtibatlarını
sağlamak maksadıyla Mehet Dağı’na çıkarılacak role cihazlarının emniyetini
almak üzere Beytüşşebap İlçe J.K.lığından görevlendirilen Timin kullandığı
Condor askeri aracının görev bölgesine intikali esnasında uçuruma
yuvarlanması sonucu araç içerisinde bulunanlardan jandarma erin şehit
olması nedeniyle, maddi tazminatın faiziyle birlikte davalı idarece
ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu
kurala bağlanmış olup, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
ihlâl edilenler tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve
çözümünün idari yargı yerlerinin görevine girdiği tartışmasızdır.
Ancak, tazminatın konusunu oluşturan zararın kamu
idaresine ait bir motorlu aracın karayolu üzerinde işletilmesi sırasında
meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi
için konuya ilişkin özel düzenleme içeren Karayolları Trafik Kanunu
hükümlerinin gözden geçirilmesi gerekmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun, trafik
kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının, “İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu Teşebbüs
Sahibinin Hukuki Sorumluluğu” başlıklı birinci bölümünde aynı başlıkla yer
alan 85. maddesinin değişik birinci fıkrası, “Bir motorlu aracın
işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara
uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme
adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi
halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan
zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” ve değişik beşinci
fıkrası, “İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün
veya aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi
sorumludur” hükümlerini taşımakta; aynı kısmın “Özel Durumlar” başlıklı
üçüncü bölümünde Devlete ve kamu kuruluşlarına ait araçların durumunu
düzenleyen değişik 106. maddesinde ise, “Genel bütçeye dahil dairelerle
katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi
teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları
zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin
hükümleri uygulanır” hükmüne yer verilmektedir.
Anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin,
bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve
işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin
uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın “tehlike
esası”na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de, maddede sayılan kamu
kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa tabi kılındığı
anlaşılmaktadır.
Sözü edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki
işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele
alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi
içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları
zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi olması
doğaldır.
Nitekim, Karayolları Trafik Kanunu’nun hukuki
sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde, 85. madde kapsamı dışında kalan
hallerde genel hükümlerin uygulanacağına işaret edilmiştir.
Belirtilen duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu
aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu
görevlisinin yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan
dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları
çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden
doğan zararların giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında
idari yargı yerlerince yapılacağı açıktır.
Davada, idari yargı yerlerinden hangisinin görevli
olduğuna gelince:
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde de, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk
Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini
ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” hükmü yer almıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya
bakabilmesi için dava konusu idari işlem ya da eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi“ ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
İdari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması”,
eylemin kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve
görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik olması anlamını taşımaktadır.
Askeri nitelikteki idari eylemi de, askeri kural ve gerekler çerçevesinde
yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum veya meydana gelen
ya da getirilen bir olay olarak tanımlamak olanaklıdır.
İdari eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” için,
eylemin bir asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker
kişinin beden bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması
gerekir.
Olayda, askeri araçta bulunan jandarma erinin ölümü
dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin edilmesi istenildiğine
göre, zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde yürütülen bir hizmet
sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması gözetilerek, davada
idari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması” ve “asker kişiyi
ilgilendirmesi” koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nca yapılan başvurunun kabulü ile
davalı idare vekilinin görev itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk
Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle AYİM
Başsavcısınca yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile davalı İdare vekilinin GÖREV
İTİRAZININ Ankara 15. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce REDDİNE İLİŞKİN 03.11.2009
gün ve E:2008/450 sayılı KARARIN KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/15
KARAR NO : 2010/204
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Türk Telekom ile personeli arasında, özelleştirme tarihinden sonraki
işlemin iptali isteminden doğan uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
E. D.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon A.Ş. Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. A. Ç.
O L A Y :
Davacı, 20.4.2009 tarihli dava
dilekçesinde; Giresun İl Telekom Müdürlüğünde 399 sayılı KHK
hükümlerine göre kadrolu / sözleşmeli statüsünde teknisyen yardımcısı
olarak görev yaptığını; K.T.Ü. Giresun M.Y.O.Elektrik Bölümünden 28/07/2004
tarihinde mezun olduğunu;
Davalı Kuruma 11.08.2004 tarihinde
yaptığı başvuruyla; Giresun Meslek Yüksek Okulu Elektrik Bölümünü
bitirdiğini ve bu nedenle hakkında kurum içi unvan yükselmesi yapılarak
tekniker olarak atanmasını talep etmiş olmasına rağmen, bu isteğinin
13.08.2004 tarihli işlemiyle reddedildiğini; bu işlemin iptaline yönelik
Ordu İdare Mahkemesinin E:2004/701 sayılı dosyasında açtığı davanın,
Mahkemenin 22.04.2005 tarihli ve K:2005/1251 sayılı ilamıyla
reddedildiğini; ancak mezkur mahkeme ilamının bozulması için Temyiz yoluna
başvurduğunu; başvurusunu inceleyen Danıştay Beşinci Dairesinin 18.09.2007
tarih ve 2007/4760 K.sayılı ilamında; “ ….. 4502 sayılı Yasanın Geçici 4.
maddesinde yer verilen” bu kanunun yürürlüğe giriş tarihinde Türk
Telekom’da 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta olanlardan isteyenler iş
mevzuatına tabi personel statüsüne geçirilir. İş mevzuatına tabi personel
statüsüne geçmek istemeyenlerin mevcut statü, sosyal ve özlük haklarıyla
istihdamlarına devam olunur” hükmü ile iş mevzuatına geçmek istemeyen 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye tabi kadrolu veya sözleşmeli personelin
statüleri, sosyal ve özlük hakları korunmak suretiyle ve görevde
yükselmelerine de olanak sağlayacak biçimde düzenlenmiştir. Buna göre
davacının başvurusunun 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri ile
ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği halde belirtilen
biçimde değerlendirme yapılmaksızın başvurusunun reddinde ve anılan işleme
karşı açılan davanın reddi yolunda İdare Mahkemesince verilen kararda
hukuka uyarlılık bulunmamaktadır.” denilmek suretiyle temyiz isteminin
kabulüne ve Ordu İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verdiğini;
Ordu İdare Mahkemesinin, Danıştay Beşinci Dairesinin söz konusu bozma
kararına uymak suretiyle, 31/12/2007 tarih, E:2007/1489 ve K:2007/1799
sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verdiğini; kararın
15/02/2008 tarihinde davalı idareye tebliğ edilmesine rağmen davalı Kurumun
İYUK.'nun 28. maddesi gereğince, Mahkeme kararının uygulanmasına yönelik
herhangi bir işlem yapmadığını; Mahkeme kararının idareye tebliğinden
yaklaşık bir yıla yakın bir süre geçmesine rağmen kararın gereğini yapmayan
davalı kuruma, 22/01/2009 tarihinde yaptığı idari başvuruyla; Mahkeme
kararının uygulanarak teknikerlik kadrosuna atamasının yapılmasını, ücret
kayıplarının da hesaplanarak tarafına ödenmesini talep ettiğini; ancak
davalı İdarenin, 25 Şubat 2009 tarihinde tarafına vermiş olduğu cevabi
yazıda " ... bu kapsamda açılan davalar için verilen kararlar
çerçevesinde şirketimizce herhangi bir işlem yapılamamaktadır". demek
suretiyle talebini reddettiğini; davalı idarenin, ünvan yükselmesiyle
ilgili gerekli şartları taşımasına ve Ordu İdare Mahkemesinin ilamına
rağmen atanma istemini reddetmesinin ve bu bağlamda yüksek mahkeme
kararında da vurgulandığı üzere unvan yükselmesi olanağı yasayla güvence
altına alınmışken, tebliğlere atıfta bulunarak teknikerlik kadrosuna
yükselmesini engellemesinin açıkça hukuka aykırı olduğunu; davalının kimi
personelin ünvanını yükseltirken, bütün şartlarını taşımasına rağmen
kendisini teknikerlik kadrosuna boş pozisyon olmadığı gerekçesiyle
atamamasının, Anayasanın 10. maddesinde ifadesini bulan kanun önünde
eşitlik ilkesine aykırılık teşkil ettiğini; Uyuşmazlık Mahkemesinin
03.04.2006 tarih ve E:2005/94 K:2006/38 sayılı İlamında, Türk Telekom ile
Kapsam Dışı Personeli arasında özelleştirme tarihinden önceki
uyuşmazlıkların İdari Yargı Yerinde Çözümlenmesi gerektiğinin belirtildiğini,
bu bağlamda davalı Türk Telekom ile aralarındaki uyuşmazlığın, özelleştirme
tarihinden (14.11.2005) önce doğması nedeniyle, bu davada mahkemenin
görevli olduğunu ifade ederek, sonuçta; Davalı Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Genel Müdürlüğü Giresun İl Telekom Müdürlüğünün teknikerlik kadrosuna
atanma isteminin reddine ilişkin 25 Şubat 2009 tarih ve 1153 sayılı işlemin
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Türk Telekomünikasyon A.Ş. vekili birinci
savunma dilekçesinde, Türk Telekom’un hisse devir işlemlerini tamamlayarak
özelleştirildiğini, dolayısıyla kamu kurum ve kuruluşlarına uygulanan
mevzuatın uygulanmasına son verildiğini, bu nedenle Şirketleri aleyhine
açılan davaların görüm ve çözümünün adli yargının görevine girdiğini ileri sürerek,
görev itirazında bulunmuştur.
ORDU İDARE MAHKEMESİ; 17.07.2009 gün ve E: 2009/444
sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde, a)
İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden
biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri
ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaların idari dava türleri arasında
sayılmış olduğu; görülmekte olan davanın, davacının 11.08.2004 tarihinde
tekniker kadrosuna atanma yönündeki başvurusunun reddi üzerine açılan
davada Mahkemelerince verilen 31.12.2007 tarih ve E:2007/1489, K: 2007/1799
sayılı kararın uygulanması istemiyle yapılan başvurunun reddine dair
25.02.2009 tarih ve 1153 sayılı işlemin iptali istemine ilişkin olduğu, her
ne kadar davalı kurum 14.11.2005 tarihinde özelleştirilmiş olsa da, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinde idarelerin yargı
kararlarını en geç 30 gün içinde uygulaması gerektiği yönündeki hüküm
karşısında, söz konusu işlemin dayanağı olan ve Mahkemelerinin 31.12.2007
tarih ve E:2007/1489, K:2007/1799 sayılı kararı ile iptal edilen işlemin
özelleştirmeden önce tesis edildiği de dikkate alındığında, bakılan davanın
görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği sonucuna ulaşıldığı
gerekçesiyle; davalı idarenin görev itirazının reddine, Mahkemelerinin
davanın görüm ve çözümünde görevli bulunduğuna karar vermiştir.
Davalı İdarenin olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine, dava dilekçesi ve
eklerinin birer örneği Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar "tekel"
olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan
Türk Telekom'un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50'nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğunun tartışmasız bulunduğu;
özelleştirme kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı
Hazineye ait bulunan hisselerden % 55'i, Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005
tarih ve 2005/9146 sayılı "Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk
Telekom)'nin % 55 oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai
Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Kararı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ne
satıldığı; Anayasa'nın 128. maddesinde, "Devletin, kamu iktisadi
teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre
yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve
sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür"
hükmünün yer aldığı; 406 sayılı Yasa'nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih
ve 5398 sayılı Kanunla değişik birinci fıkrasında, "Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen asli ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda
çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel
Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık
giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları
Türk Telekom tarafından karşılanır.... " hükmünün yer aldığı; her ne kadar
Ordu İdare Mahkemesinin 31.12.2007 tarih ve 2007/1489 esas, 2007/1799
sayılı kararı ile iptal edilen işlemin tesis tarihi özelleştirme tarihinden
önce ise de, uyuşmazlık konusu davanın bağımsız bir dava olduğu; konusunun,
davalı mevkiindeki Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin 25.02.2009 tarih ve 1153
sayılı işleminin iptaline ilişkin bulunduğu; bu duruma göre, davalı Türk
Telekom hisselerinin devrinin fiilen gerçekleştiği tarihten sonra
davacıyla, davalı Şirket arasındaki uyuşmazlığın, bir özel hukuk ilişkisi
niteliğini taşıması nedeniyle davacının, Ordu İdare Mahkemesinin 31.12.2007
tarihli kararının uygulanması için davalı kuruma yapılan başvurunun reddine
ilişkin Giresun İl Telekom Müdürlüğünün 25.02.2009 tarih ve 1153 sayılı
işleminin, davalı şirketin yetkili organı tarafından tesis edilmiş bir
işlem olduğu; öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
"İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sının" başlıklı 2.
maddesinin değişik 1 numaralı bendinde: "a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5md)
idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden
biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri
ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, / b) İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları, / c)(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu
öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar."ın İdari dava türleri olarak sayıldığı; kural olarak, idari
yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabileceği; dolayısıyla, dava konusu olan ve iptal edilmesi talep
edilen işlemin tesis edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin davalı olması karşısında,
ortada idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan
söz etmenin olanaksız olduğu; belirtilen tüm bu hususlara göre, davacının
isteminin özelleştirilen kuruluş tarafından reddedilmesi üzerine açılan
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin
görevli bulunduğu gerekçesiyle; 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmış olup, görev konusunun incelenmesini
Uyuşmazlık Mahkemesinden istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasanın 13. maddesine göre
Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun 2.maddesinin 1/a fıkrasında, idari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı; 27.1.2000
tarih ve 4502 sayılı Yasanın Geçici 4. maddesinde yer verilen "Bu
Kanunun yürürlüğe giriş tarihinde Türk Telekom'da 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışmakta olanlardan isteyenler iş mevzuatına tabi personel statüsüne
geçirilir. İş mevzuatına tabi personel statüsüne geçmek istemeyenlerin
mevcut statü, sosyal ve özlük haklarıyla istihdamlarına devam olunur"
hükmü ile iş mevzuatına geçmek istemeyen 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname'ye tabi kadrolu veya sözleşmeli personelin statüleri, sosyal ve
özlük hakları korunmak suretiyle ve görevde yükselmelerine de olanak
sağlayacak biçimde düzenlenme yapılmış olduğu; dosyanın incelenmesinden,
Giresun İl Telekom Müdürlüğünde 399 sayılı KHK'ye tabi teknisyen yardımcısı
olarak görev yapan davacının tekniker kadrosuna atanması isteminin reddine
ilişkin 11.8.2004 tarihli işlemin iptali istemiyle açtığı davanın Ordu
İdare Mahkemesinin 22.4.2005 günlü, E:2005/701, K:2005/1251 sayılı kararı
ile reddedildiği, bu kararın temyiz incelemesi sırasında, Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı hazineye ait bulunan hisselerden %55'inin
Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 günlü, 2005/9146 sayılı kararı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ne
satıldığı, anılan Mahkeme kararının Danıştay Beşinci Dairesinin 18.9.2007
günlü, E:2005/4533, K:2007/4760 sayılı kararıyla bozulduğu, Ordu İdare
Mahkemesinin, 31.12.2007 günlü, E:2007/1489, K:2009/1799 sayılı kararıyla
bozma kararına uyularak, dava konusu işlemin iptal edildiği, 15.2.2008
tarihinde davalıya tebliğ edilen bu kararın 2577 sayılı Yasanın 28. maddesi
uyarınca gereğinin yerine getirilmediği, söz konusu kararının Danıştay
Beşinci Dairesinin 19.12.2008 günlü, E:2008/1736, K:2008/6354 sayılı
kararıyla onandığı, davacının, mahkeme kararına uyularak atamasının
yapılması ve ücret kayıplarının ödenmesi istemiyle 22.1.2009 tarihinde
yaptığı başvurunun 25.2.2009 tarihli işlemle reddedilmesi üzerine bakılan
davanın açıldığının anlaşıldığı; özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı hazineye ait bulunan hisselerden %
55'inin Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 günlü, 2005/9146 sayılı kararı
uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.'ye satılması sonucunda Türk Telekom A.Ş.'nin bu tarih
itibariyle kamu kuruluşu niteliği sona ermiş ise de, 4502 sayılı Yasanın
Geçici 4. maddesinin, iş mevzuatına geçmek istemeyenlerin mevcut statü,
sosyal ve özlük haklarıyla istihdamlarına devam olunacağı hükmü gereğince,
davacının kamu personeli statüsünün devam ettiği ve bir kamu yasası olan
399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olduğu hususları dikkate
alındığında, davacı hakkında tesis edilen işlemin idari nitelik taşıdığında
kuşku bulunmadığı; bu durumda, davacının 399 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi personel olarak kamu görevlisi statüsünün devam etmesi,
4502 sayılı Yasanın Geçici 4. maddesi uyarınca görevde yükselmesinin mümkün
olması, tekniker kadrosuna atanmamasına ilişkin uyuşmazlığın Hisse Satış
Sözleşmesinin 14.11.2005 tarihinden önce doğması ve hakkındaki iptal
kararının 2577 sayılı Yasanın 28. maddesi uyarınca uygulanması istemiyle
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin ve bu işlemden kaynaklanan
uyuşmazlığın bağımsız bir uyuşmazlık olmayıp, önceki uyuşmazlığın devamı
niteliğinde bulunması karşısında, bu işlemin iptali istemiyle açılan
davanın görülmesi ve çözümlenmesi görevinin idari yargıya ait olduğu
gerekçesiyle; 2247 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca yapılan
başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık YILDIZ, Ayper
GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idarenin anılan Yasa’nın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığınca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının,
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın ise davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Giresun İl Telekom Müdürlüğünde 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye tabi teknisyen yardımcısı olarak görev yapan
davacının, tekniker kadrosuna atanması isteminin reddine ilişkin işlemi
iptal eden İdare Mahkemesi kararının uygulanması suretiyle teknikerlik
kadrosuna atanması ve ücret kayıplarının ödenmesi istemiyle yaptığı
22.01.2009 tarihli başvurunun reddine ilişkin, 25.02.2009 tarih ve
TTŞ.4.28.00.13/150082/1153 sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen
dokuzuncu fıkrada, “Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi
bir anonim şirkettir. Kamu İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve
faaliyetleri ile ilgili mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye
Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve
“Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim
şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, kamu iktisadi
teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan kamu
kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk Telekom’a
uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı sürece, Türkiye
Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı
Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve seferberlik
hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin özel
kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa
ile değişik 2. maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci
cümlesinde, “Türk Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan
ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini,
31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel
olarak yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde,
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
“tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait
bulunan Türk Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak
kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden % 55’i,
Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli
Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin
durumu incelendiğinde:
Türk Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000
tarih ve 23948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği
dikkate alındığında, 29.1.2000 tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı dışında kalmış ve anılan
KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle, Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulu’nun 22.1.1996 gün
ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme kapsamında bulunan kamu
iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu
yolundaki İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan 4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406
sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22. maddenin (a) bendinde, “a) Personelin
statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve
sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar
Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle
yürütülür. Bu personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak
üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların
dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına
göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından
tayin olunur” hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı
Yasalarla yapılan değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü:(Ek
ibare: 12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına
düşünceye kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda
Devlet memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görme şartları aranır.(Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406 sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca,
Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar
belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010(Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan
31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan
listede: merkez teşkilatı için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge
Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas
edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak
hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği”
adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı
kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve
sürekli görev yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda
Bakanlar Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un
yürürlüğe girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu
iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına
göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve
sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür”
denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005
tarih ve 5398 sayılı Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten
kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde
çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda
çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel
Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda, Giresun İl Telekom Müdürlüğünde 399 sayılı
KHK'ye tabi teknisyen yardımcısı olarak görev yapan davacının, tekniker
kadrosuna atanması isteminin reddine ilişkin 11.8.2004 tarihli işlemin
iptali istemiyle açtığı davanın Ordu İdare Mahkemesinin 22.4.2005 günlü,
E:2004/701, K:2005/1251 sayılı kararı ile reddedildiği, bu kararın temyiz
incelemesi sırasında, Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı hazineye ait
bulunan hisselerden %55'inin Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 günlü, 2005/9146
sayılı kararı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı, anılan Mahkeme kararının Danıştay
Beşinci Dairesinin 18.9.2007 günlü, E:2005/4533, K:2007/4760 sayılı
kararıyla bozulduğu, Ordu İdare Mahkemesinin, 31.12.2007 günlü,
E:2007/1489, K:2007/1799 sayılı kararıyla bozma kararına uyularak, dava
konusu işlemin iptal edildiği, bu kararın 15.2.2008 tarihinde davalıya
tebliğ edildiği, söz konusu kararın Danıştay Beşinci Dairesinin 19.12.2008
günlü, E:2008/1736, K:2008/6354 sayılı kararıyla onandığı, davacının,
mahkeme kararına uyularak atamasının yapılması ve ücret kayıplarının
ödenmesi istemiyle 22.1.2009 tarihinde yaptığı başvurunun 25.02.2009 tarih
ve TTŞ.4.28.00.13/150082/1153 sayılı işlemle reddedilmesi üzerine, bu
işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2.
maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu
öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar” denilerek kuralda idari dava türleri belirtilmiş olup; idari
yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara bakılabileceği
kuşkusuzdur.
İncelenen uyuşmazlıkta, davalının 14.11.2005
tarihinde özelleştirilerek, özel hukuk tüzel kişisi statüsüne dönüşmesi ve
iptali istenilen işlemin tarihi gözetildiğinde, idari yargı yetkisi
kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
Buna göre, davacının 399 sayılı KHK hükümlerine
göre kadrolu/sözleşmeli personel statüsünde teknisyen yardımcısı olarak
çalışırken, davalı Kuruluşun 25.02.2009 tarih ve TTŞ.4.28.00.13/150082/1153
sayılı işleminin iptali istemiyle açtığı davanın, özel hukuk hükümlerine
göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde
adli yargı yeri görevli olduğundan, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının
başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesinin görevlilik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ordu İdare Mahkemesi’nin 17.07.2009 gün ve E:
2009/444 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/31
KARAR NO : 2010/206
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Dava konusu taşınmazda davalının 1\7, davacının 6\7 oranında hak sahibi
olduğunun tespitine, tapu kaydına bu şekilde tesciline karar verilmesi
istemiyle gerçek kişiye karşı açılan davanın,
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. Ç.
Vekili :
Av. İ. K. K.
Davalı :
H. Ç.
Vekili :
Av. Ş. T. Ç.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde,
Türkeli İlçesi, Oymayaka Köyü'nde heyelan olduğunu ve bu heyelan sonucu hak
sahibi olan davacıya Türkeli İlçesi’nden konut verildiğini, Oymayaka
Köyü'nde heyelana uğramış olan evin sadece davacıya ait olduğunu, davacının
kardeşi olan davalının sonradan yaptığı müracaat ile bu evde kendisini de
hak sahibi yaptığını ve buna göre bu ev üzerinde davalının ve davacının 1\2
hisse ile haklarının olduğunu, bunun ise doğru olmadığını, eğer davalıya
hak veriliyor ise, bu durumda diğer tüm kardeşlere de hak verilmesi
gerektiğini, zaten tarafların diğer kardeşlerinin de feragatname ile davacı
lehine feragat ettiklerini ve haklarından davacı lehine vazgeçtiklerini, bu
yer üzerinde 7 kişinin hakkının olması gerektiğini ve diğer kardeşler
hisselerinden davacı lehine feragat ettikleri için davalının hissesinin 1\7
olması gerektiğini, aslında bu yerin sadece davacıya ait olduğunu, ancak,
davalı taraf için kazanılmış hak doğduğundan, hissesinin düşürülmesi
gerektiğini, bu sebeple, bu davanın açılması zorunluluğunun doğduğunu ileri
sürerek dava konusu taşınmazda davalının 1\7, davacının 6\7 oranında hak
sahibi olduğunun tespitine, tapu kaydına bu şekilde tesciline, mevcut tapu
kaydı olması halinde iptaline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
TÜRKELİ ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ;
17.6.2009 gün ve E:2008/157, K:2009/146 sayı ile, davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; Türkeli İlçesi, Oymayaka Köyü’nde heyelan olduğunu, bu
nedenle müvekkiline Türkeli İlçesi’nden konut verildiğini, Oymayaka
Köyü’nde heyelana uğramış olan evin sadece müvekkiline ait bulunduğunu,
davalı tarafın daha sonraki müracaatı ile bu ev üzerinde hak sahibi
olduğunu, bu ev üzerinde 1/2 hisse ile müvekkili ile davalı hak sahibi
görünüyor ise de; davalının hak sahibi olmasının mümkün olmadığını, hak
sahibi ise diğer mirasçıların da hak sahibi olacağını, diğer mirasçıların
müvekkili lehine feragat ettiğini, bu yer üzerinde 7 kişinin hak sahibi olması
gerektiğini, bu durumda da davalının 1/7 oranında hisse sahibi olacağını,
aslen bu yerin tamamen müvekkiline ait olduğunu, ancak, davalı tarafından
kazanılmış bir hak bulunduğundan, bu hak oranının düşürülmesi gerektiğini
ileri sürerek dava konusu taşınmaz üzerinde 1/7 oranında davalının, 6/7
oranında ise müvekkilinin hak sahibi olduğunun tespitine, tapuya bu şekilde
tesciline, mevcut tapu kaydının iptaline karar verilmesini talep ettiği,
davacı vekilinin duruşmaya katılarak dava dilekçesini aynen tekrar ettiği,
açmış oldukları davanın tapu iptal ve tescil davası olduğunu, davalı
tarafın iddia ettiği şekilde Samsun İdare Mahkemesi tarafından verilen
kararın müvekkili taraf olmadığı için müvekkili açısından ve iş bu dava
yönünden kesin hüküm teşkil etmediğini, İdare Mahkemesinin kararında sadece
davalının hak sahibi olduğuna karar verildiğini, ancak dosya kapsamından da
anlaşılacağı üzere müvekkilinin diğer kardeşlerinin müvekkili lehine
haklarından feragat ettiklerini, dolayısıyla dava dilekçelerinin talep kısmında
belirttikleri dava konusu taşınmaz üzerinde davalının 1/7 payının,
müvekkilinin ise 6/7 oranında hak sahibi olduğunun tespitine karar
verilmesini talep ettiklerini beyan ettiği, davacı beyanında özetle; dava
konusu evi 1974 yılında yaptırdığını, ancak evi babasının üzerine kayıt
ettirdiğini, daha sonra nasıl olduysa diğer kardeşlerinin de gelip evde hak
sahibi olduklarını iddia ettiklerini beyan ettiği, davalı beyanında özetle;
Köydeki evlerinin 1989 yılında heyelan sonucu yıkıldığını, bu nedenle Devlet
tarafından babası adına kayıtlı evin yaptırıldığını, daha sonra kardeşleri
A. Ç., Z. Ç., B. Ç.’in paylarını kendisine verdiklerine dair feragat yazısı
imzaladıklarını, bu yazı doğrultusunda Bayındırlığa müracaat ettiklerini ve
evin 1/2 sinin A. Ç.'e, 1/2 sinin de kendisine ait olduğunu beyan ettiği,
davalı vekili beyanında özetle; müvekkilinin beyanlarını aynen tekrar
ettiğini, açılan davanın tapu iptal ve tescil davası olduğunu, müvekkilinin
İdare Mahkemesinde açmış olduğu dava neticesinde İdare Mahkemesinin
müvekkilinin lehine karar verdiğini, bu kararında Danıştay denetiminden
geçerek onandığını, kararın neticesinde de 2008 yılında idari işlem tesis
edilerek müvekkilinin hak sahibi olduğuna karar verildiğini, yapılan idari
işlemin ilan edildiğini, bu durumdan davacının da haberdar olduğunu, bu
idari işleme karşı iptali maksadı ile herhangi bir dava açılmadığını,
davacının iddia ettiği müvekkilinin kardeşlerinin feragat beyanlarının
idari işlem tesisinden önce dosya içerisinde mevcut bulunduğunu, bunlarda
dikkate alınarak hak sahipliğinin tespit edildiğini, müvekkilinin bu karara
istinaden taşınmazı kullandığını, ayrıca dava konusu taşınmazın tapu
kaydının bulunmadığını, Bayındırlık Bakanlığı'nın yapmış olduğu afet
konutlarını hak sahiplerine teslim ettiğini ve belirlenen sürede ücretin
yatırılması halinde ilgili hak sahibine tapu kaydının verildiğini,
müvekkilinin dava konusu taşınmaz ile ilgili borçlandığını ve ödemelerini
yapmakta olduğunu, henüz bu yerin tapu kaydının bulunmadığını, dolayısıyla
tapusu bulunmayan bu taşınmaz hakkında tapu iptal davasının
açılamayacağını, bu nedenle davanın reddine karar verilmesini talep ettiği,
Samsun İdare Mahkemesi'nin 2004/136 Esas, 2005/281 Karar nolu ilamının
incelenmesinden; davacısının H. Ç., davalı tarafın ise Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı olduğu, Sinop İli Türkeli İlçesi Oymayaka Köyü’nde meydana gelen
heyelan afeti sonucunda hak sahibi olan K. Ç.'in sonradan vefat etmesi
üzerine, idarece teşekkül ettirilen Ölü Hak Sahipleri İnceleme
Komisyonu'nun 16.1.2004 günlü kararında ölenin afetzedeliğine ilişkin
hakkından dolayı mirasçı A. Ç.'in hak sahibi kabul edilmesine karşın davacı
H. Ç.'in talep ve taahhütname vermediği için hak sahibi kabul edilmemesine
ilişkin işlemin iptali konulu dava olduğu, işlemin iptaline karar
verildiği, bu kararın da Danıştay Onbirinci Dairesi'nin 2005//2694 Esas,
2006/1697 Karar nolu kararı ile onandığının anlaşıldığı, Bayındırlık ve
İskan Müdürlüğü'nün 23.2.2004 tarih ve B.09A.İLM.4.57.00.10/6/470 sayılı ve
haksahipliği yazılarından, K. Ç. mirasçılarından M. K., B. Ç., F. Y., R.
Y., Z. D.'ın feragat nedeniyle, A. Ç. ve H. Ç.'in de talep ve feragatın
verilmemesi nedeniyle hak sahibi kabul edilmediği, yine Bayındırlık ve
İskan Müdürlüğü'nün 12.6.2006 tarih ve B.09A.İLM.4.57.00.10/220/ 1784
sayılı yazıları ile Samsun İdare Mahkemesi'nin kararı ile, dava konusu
konut için H, Ç.'in ve A. Ç.'in müşterek hak sahibi olduğunun Oymayaka Köyü
Muhtarlığına bildirildiği, 15 gün süre ile ilan edilmesinin ve ilgili
kişilerin Ziraat Bankası Şubesi'ne açık borçlandırma yapmasının ve borç
senetlerinin kendilerine gönderilmesinin istendiğinin anlaşıldığı, Türkeli
Kaymakamlığı'na yazılan müzekkereye verilen cevapta; dava konusu taşınmazda
A. Ç. ile H. Ç.'in hak sahibi olduğunun bildirildiğinin anlaşıldığı, Türkeli
Tapu Sicil Müdürlüğü'ne yazılan müzekkereye verilen cevapta; Türkeli
İlçesinde yapılan afet konutlarının henüz dağıtımının yapılmadığının, Kazım
oğlu H. Ç. adına bir tapu kaydına rastlanmadığının bildirildiği, yapılan
yargılama neticesinde toplanan deliller ile birlikte tüm dosya kapsamı
değerlendirildiğinde; davacı ve davalının kardeş oldukları, Oymayaka
Köyü’nde meydana gelen heyelan sebebi ile heyelandan etkilenen hak
sahiplerinin tespit edildiği ve tarafların babaları K. Ç.’in 5.10.1989
tarih ve 7646 sayılı Afet İşleri Genel Müdürlüğü kararı ile hak sahibi
olarak belirlendiği, mirasçıların ilk önce davalı H. Ç. adına haklarından
feragat ettikleri, daha sonra ise davacı A. Ç. lehine önceki
feragatlerinden döndükleri, Ölü Hak Sahipliği Komisyonu’nun 16.1.2004
tarihli kararı ile, davalı H. Ç.'in yasal süresi içerisinde taahhütnamede
bulunmadığı gerekçesi ile hak sahibi olarak kabul edilmediği, bu işleme
yönelik davalının açmış olduğu iptal davasının Samsun İdare Mahkemesi’nin
2004/736 E, 2005/285 K sayılı ilamı ile kabul edildiği, kararın Danıştay
incelemesinden geçerek kesinleştiği, idarece mahkeme kararı doğrultusunda
yeniden işlem tesis edilerek Mahalli Hak Sahipliği İnceleme Komisyonu’nun
18.4.2008 tarihli kararı ile davalı H. Ç.’in hak sahibi olarak kabul
edildiği, davaya konu taşınmazın henüz ödemeleri devam ettiğinden tapu
kaydının bulunmadığı, dolayısı ile dava dilekçesinde belirtildiği şekilde
tapu kaydının iptaline imkan bulunmadığı, davacı vekilinin, hak
sahipliğinin 1/2 oranında müvekkili ve davalı adına olduğunu, esasında bu
hak sahipliğinin 6/7 oranında müvekkili adına 1/7 oranında ise davalı adına
olması gerektiğini beyan ettiği, davacının taleplerine dayanak yapılan
işlemin Mahalli Hak Sahipliği İnceleme Komisyonu’nun 18.4.2008 tarihli kararı
ile davalı H. Ç.’in hak sahibi olarak kabul edilmesi işlemi ve davalının
payına yönelik olduğu, açılan davanın adli yargıda görülebilmesi için
öncelikle bu idari işlemin iptali gerektiği, çünkü davacının dava
dilekçesinde belirttiği muris K. Ç.'in davacı ve davalı dışındaki
mirasçılarının paylarından feragat ve bu feragatlerden rücu beyanları dosya
kapsamında mevcut olduğundan, bu durumların idari işlem tesis edilirken göz
önünde bulundurularak buna göre işlem tesisi gerektiği, davalının pay
sahibi kabul edilmesine dair işlemin idari yargının görev alanına girmesi sebebi ile yargı yolu yokluğu
sebebi ile davanın reddine karar verilmesinin icap ettiği gerekçesiyle
davacının davasının dava konusu taşınmaz hakkında idari işlem tesisi
sebebiyle yargı yolu yokluğu sebebiyle reddine, istem halinde karar
kesinleştikten sonra dosyanın yetkili ve görevli Samsun İdare Mahkemesi'ne
gönderilmesine karar vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, dava konusu olan
taşınmazda davalının 1\7, davacının 6\7 oranında hak sahibi olduğunun
tespitine, tapu kaydına da bu şekilde tesciline karar verilmesi istemiyle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
SAMSUN 2. İDARE
MAHKEMESİ;
30.12.2009 gün ve E:2009/1269 sayı ile, davanın, davacının 1/2 hisse ile
hakkı olduğu konut niteliğini haiz taşınmazda davalının 1/7, kendisinin 6/7
oranında hak sahibi olduğunun tespiti ile tapu kaydına da bu şekilde
tesciline karar verilmesi istemiyle açıldığı, dosyanın incelenmesinden,
davacının iş bu davaya konu talebiyle ilgili olarak 6.10.2008 tarihinde
Mahkeme kayıtlarına alınan dilekçeyle açtığı dava sonucunda Türkeli Asliye
Hukuk Mahkemesi'nin 17.6.2009 günlü ve E:2008/157, K:2009/146 sayılı kararı
ile, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğuna karar verdiği
ve bu kararın 11.9.2009 tarihinde kesinleşmesi sonrasında aynı istemle
Mahkemeleri nezdinde iş bu davanın açıldığının anlaşıldığı, uyuşmazlığa
konu olayın, davalının gerçek şahıs H. Ç. olarak gösterildiği hususu da
birlikte değerlendirildiğinde, taşınmazdaki hisse oranının tespiti ve tapu
kaydına tescili isteminden doğduğu anlaşılmış olup, bu haliyle tapu
kütüğüne tescil, hisse oranının tespiti gibi mülkiyet hakkından doğan ve
özel hukuk hükümlerine tabi olan iş ve işlemlere karşı adli yargı yerinde dava
açılması gerektiğinden, iş bu davada idari yargı yerinin görevli olmadığı
sonucuna ulaşıldığı, bu nedenlerle, dava konusu uyuşmazlığın çözümünde
görevsizlik kararı veren ve bu görevsizlik kararı kesinleşen adli yargı
yerinin görevli olduğu kanısına varıldığından, 2247 sayılı Kanun'un 19.
maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dava dosyasının
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine ve bu davanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince, idari
yargı dosyası ile birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, uyuşmazlık konusu taşınmazda davalının
1\7, davacının 6\7 oranında hak sahibi olduğunun tespitine, tapu kaydına da
bu şekilde tesciline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı”
başlığını taşıyan 2. maddesinin birinci fıkrasında, “1. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari
dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Ana.Mah.nin 21/9/1995 tarih ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı
kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000 - 4577/5 md.) İdarî işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:
18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” denilmiştir.
İdari davalardan olan iptal ve tam yargı
davalarında davalı daima idaredir. Bir başka deyişle, idari yargı yerinde
açılan bir iptal ya da tam yargı davasına bakılabilmesi için, diğer dava
koşullarının yanısıra, davanın idare aleyhine açılmış olması gerekmekte;
idari yargı yerinde gerçek kişiler aleyhine dava açılabilmesine hukuken
olanak bulunmamaktadır.
Bu durumda, davanın, ortada idarece kamu gücüne
dayalı olarak ve idari usul ve esaslara göre re'sen ve tek yanlı biçimde
tesis edilmiş bir işlem veya eyleminden dolayı hak ve menfaati ihlâl
edilenler tarafından idare aleyhine açılmış 2577 sayılı Yasa'nın 2.
maddesinde belirtilen davalardan biri olmayıp, gerçek kişi aleyhine açılan
tespit ve tapu tescil davası olması karşısında, idari yargının görevine
giren bir dava bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
Buna göre, uyuşmazlık konusu taşınmazda davalının
1\7, davacının 6\7 oranında hak sahibi olduğunun tespitine, tapu kaydına da
bu şekilde tesciline karar verilmesi istemiyle gerçek kişi aleyhine açılan
davanın, özel hukuk hükümleri çerçevesinde görüm ve çözümünde adli yargının
görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Asliye Hukuk Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Samsun 2.
İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Türkeli Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
17.6.2009 gün ve E:2008/157, K:2009/146 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/36
KARAR NO : 2010/207
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Belediyede İş Kanununa tabi işçi statüsünde şoför olarak görevli bulunan
davacının, ikinci bir emre kadar başka bir Belediyede görevlendirilmesine
ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. P.
Davalı :
Güneykaya Belediye Başkanlığı – Yıldızeli
Vekili :
Av. M. Y.
O L A Y :
Davacı, Sivas ili, Yıldızeli İlçesi, Güneykaya Belediyesi'nde İş Kanununa
tabi işçi statüsünde ve şoför olarak çalışmakta iken; 10.09.2009 tarih ve
2009/305 sayılı davalı idare işlemiyle, ikinci bir emre kadar Kavak
Belediyesi'nde şoför olarak çalışmak üzere görevlendirilmiştir.
Davacı dava dilekçesinde; Güneykaya Belediyesinde
1999 yılından bu yana şoför olarak çalıştığını, 2009 yılında yapılan
seçimler sonucu yeni seçilen İşverenin (Belediye Başkanı), partilisi
olmayan işçilerin istifa etmesi yönünde kendilerine baskı uyguladığını,
şifahi emirlerle değişik birimlerde görevlendirildiğini, uzun yıllar
hizmetinin olması ve geçimi için gerekli olması nedeniyle verilen işleri
yaptığını; yasaya ve toplu iş sözleşmesine uygun olmayan görevlendirmeler
ile verilen işleri yaptığını görünce bu kez de Kavak Belediye Başkanı ile
danışıklı olarak daha fazla sıkıntı yaratmak ve istifaya zorlamak amacı ile
Kavak Belediyesinde geçici olarak görevlendirildiğini; geçici olarak
görevlendirildiği Belediyenin yetkilisi olan Başkan ile görüştüğünde doğru
dürüst yapacağı bir iş verilmediği gibi, nerede kalacağı, nasıl gidip
geleceği, harcırahının karşılanıp karşılanmayacağı sorularının yanıtsız
kaldığını; ne kadar süre ile çalışacağı sorusuna karşılık olarak da; “ne
zaman istifa eder ayrılırsan o zamana kadar görevlisin” gibi sözlerin sarf edildiğini;
geçici görevlendirmenin kapsamı incelendiğinde; 1) Bir yerel yönetimin
kendi mülki sınırları dışında başka bir yerel yönetim bünyesinde geçici
görevlendirmesinin söz konusu olamayacağı, zira; halen iş akti ile
çalışmakta olduğu Belediyenin, başka bir Belediyede geçici görevlendirmeme
durumunda bir yararının olmadığı, sırf istifaya zorlamak için yapılan bir
görevlendirme olduğu; 2) İşverenin başka bir yerde geçici görevlendirme
yapabilmesi için, kendi işinin yapılmasının söz konusu olmasının gerektiği,
başka bir Kurumun işinin yapılmasının, bir yerel yönetim için gerekli bir
görev olmadığını; 3) İşverenin geçici görevlendirmeyi, kendi işyeri
sayılacak ve Belediye sınırları içerisinde bulunan bir bölgede
yapabileceğini, başka bir işverene ait işyerinde görevlendirme yapmasının
mümkün bulunmadığını; 4) Bir Yerel Yönetiminin işyerinden başka bir yerel
yönetimin işyerine geçici görevlendirme yapabilmesi için İlçe Kaymakamının
veya İl valisinin onayının gerektiğini; amaç ve mevzuat dışı, belirli bir süresi
olmayan geçici görevlendirme işleminin iptali için dava açmak zorunda
kaldığını ifade ederek, sonuçta; Güneykaya Belediye Başkanlığının
10.09.2009 tarih, 2009/305 sayılı "Kavak Belediyesinde geçici
görevlendirmeye ilişkin" davalı Kurum (İşveren) işleminin iptaline
karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
YILDIZELİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ (İŞ MAHKEMESİ
SIFATIYLA); 21/10/2009 gün ve E: 2009/253, K: 2009/253 sayı ile, davacının
dava dilekçesinin özetini yaptıktan sonra, davalı vekilinin cevap
dilekçesinde; "Davacının Güneykaya Beldesinde iki dönemdir işçi
statüsünde çalıştığını, geçici olarak Güneykaya Belediye başkanlığı
tarafından Kavak Belediyesine 10/09/2009 tarihinde görevlendirildiğini,
davacının aynı gün Kavak Belediyesine giderek işbaşı yaptığını ve
çalıştığını ancak sonraki günler bir daha gitmediğini, İş Kanununa göre
görevlendirmenin iptali diye bir dava söz konusu olmadığından açılan
davanın yersiz olduğunu" belirttiği; dosyanın yapılan incelemesi
neticesinde; dava konusunun Güneykaya Belediyesi tarafından verilen geçici
görevlendirme işleminin iptali olduğu, geçici görevlendirme işleminin
idarenin "idari işlem" niteliğindeki kararlarından sayıldığı, bu
nedenle 2577 sayılı yasanın 2. Maddesi uyarınca idari işlemin iptali için
açılacak davanın idari yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı, aynı istekle bu kez idari yargı yerinde
dava açmıştır.
SİVAS İDARE MAHKEMESİ; 25.11.2009 gün ve E:
2009/1163 sayı ile, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun'un 19. maddesi hükmüne yer verdikten sonra; 2576 sayılı
Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu
ve Görevleri Hakkında Kanun'un, 'İdare Mahkemelerinin Görevleri' başlıklı
5. maddesinde ise; 1. "İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin
görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay' da çözümlenecek olanlar
dışındaki,
a) İptal davalarını,
b )Tam yargı davalarını,
c )Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden
doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için
yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara
ilişkin davaları,
d) Diğer kanunlarla verilen işleri çözümler.
2. Özel kanunlarda Danıştay'ın görevli olduğu
belirtilen ve İdari Yargılama Usulü Kanunu ile idare mahkemelerinin görevli
kılınmış bulunduğu davaları çözümler." kuralına yer verildiği; 5521
Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 1. maddesinde, işçi sayılan kimselerle
işveren ya da vekilleri arasında iş sözleşmesinden ya da İş Kanununa
dayanan her türlü hak iddialarından doğan her türlü hukuki uyuşmalıkların
İş Mahkemelerinin görevine girdiği, hükmüne yer vermiş olduğu; dosya
içeriğinden; davacının Sivas ili, Yıldızeli İlçesi, Güneykaya Belediyesi'nde
İş Kanununa tabi işçi statüsünde ve şoför kadrosunda çalışmakta iken
10.09.2009 tarih ve 2009/305 sayılı davalı idare işlemiyle geçici olarak
Kavak Belediyesi'ne görevlendirildiği, davacının bu görevlendirme işlemine
karşı 14.09.2009 tarihinde Yıldızeli Asliye Hukuk Mahkemesi'nde (İş
Mahkemesi Sıfatıyla) açtığı davanın, idari yargının görevli olduğundan
bahisle görevsizlik nedeniyle reddi üzerine Mahkemelerinde bakılan bu
davanın açıldığının anlaşıldığı; yukarıda vurgulandığı üzere, İş Kanunu'ndan
kaynaklanan uyuşmazlıkların görüm ve çözümü ile görevli mahkemenin İş
Mahkemeleri olduğu, uyuşmazlığa konu edilen davanın adli yargı yerinde (İş
Mahkemelerinde) çözümlenmesi gerekeceği kanaatine varılmış bulunduğu
gerekçesiyle; Mahkemelerinin görevine girmeyen ve ilgili adli yargı yerince
de görevsizlik kararı verilen bu davada, görevli yargı yerinin belirlenmesi
için dosyanın 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,
İdare Mahkemesi’nce anılan Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde
başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Sivas ili, Yıldızeli İlçesi, Güneykaya
Belediyesi'nde İş Kanununa tabi işçi statüsünde, şoför olarak görevli
bulunan davacının; ikinci bir emre kadar Kavak Belediyesi'nde şoför olarak
çalışmak üzere görevlendirilmesine ilişkin 10.09.2009 tarih ve 2009/305
sayılı davalı idare işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
5521 Sayılı İş
Mahkemeleri Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrasında, “İş Kanununa göre işçi sayılan kimselerle (o kanunun
değiştirilen ikinci maddesinin Ç, D ve E fıkralarında istisna edilen
işlerde çalışanlar hariç) işveren veya işveren vekilleri arasında iş
akdinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk
uyuşmazlıklarının çözülmesi ile görevli olarak lüzum görülen yerlerde iş
mahkemeleri kurulur.” denilmiş; maddenin işaret ettiği 4857 sayılı İş
Kanunu’nun “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesinde birinci fıkrasında, “Bu
Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan
işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve
sorumluluklarını düzenlemektir.” hükmüne; 2. maddenin ilk fıkrasında, “Bir
iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran
gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara
işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.
İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan
unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir.” tanımına
yer verilmiş; Yasanın 5. maddesinde; iş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet,
siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı
ayırım yapılamayacağı belirtilmiş; “Geçici İş İlişkisi”nin tanımı ve koşulları 7.maddede; “İş
Sözleşmesi, Türleri ve Feshi” hususları ise 8. madde ile başlayan “İkinci
Bölüm”de yer almıştır.
Olayda, Güneykaya Belediyesi'nde İş Kanununa tabi
işçi statüsünde şoför olarak çalışan davacının; farklı bir siyasi partiden
olması nedeniyle işverenin kendisine baskı yaptığını, verilen işin niteliği
ve çeşitliliği açısından farklı davrandığını; Yasaya ve Toplu iş
sözleşmesine uygun olmayan görevlendirmelerde bulunduğunu; iş akti ile
çalışmakta olduğu Belediyenin başka bir Belediye de geçici görevlendirme
yapmakta yararının olmadığını; işverenin geçici görevlendirmeyi ancak
Belediye sınırları içerisinde bulunan bir bölgede yapabileceğini, başka bir
işverene ait işyerinde görevlendirme yapmasının mümkün olmadığını iddia
ederek; davalı Belediye’nin, “ikinci bir emre kadar Kavak Belediyesi'nde
şoför olarak çalışmak üzere görevlendirilmesine ilişkin 10.09.2009 tarih ve
2009/305 sayılı işleminin iptali istemiyle” dava açtığı anlaşılmıştır.
Buna göre, işçi statüsündeki davacı ile davalı
Belediye arasında, Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan işçi – işveren
ilişkisi bulunduğu; davalı Belediye tarafından tesis edilen işlemin, iş akdine ve (İş) Kanuna aykırı olduğu ileri sürülerek
iptalinin istenildiği gözetildiğinde; uyuşmazlığın, “işçi ve işveren
arasında iş akdinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından
doğan hukuk uyuşmazlıkları” kapsamında İş Mahkemesince çözümlenmesi
gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesi’nce yapılan başvurunun kabulü ile Asliye Hukuk Mahkemesi’nin (İş
Mahkemesi Sıfatıyla verdiği) görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Sivas İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Yıldızeli Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) verdiği 21.10.2009 gün ve
E:2009/253, K:2009/253 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/39
KARAR NO : 2010/208
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacının, Köy Muhtarı tarafından kıyılan nikahının, yine muhtar tarafından
tek taraflı olarak iptal edilerek Nüfus Müdürlüğüne bildirilmediğinden
bahisle, evlilik kaydının Nüfus Müdürlüğü tarafından tesciline karar
verilmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Y. C.
Davalılar :
1- Sarıçam Nüfus Müdürlüğü
2- V. Cc
O L A Y :
Davacı dava dilekçesinde; 06.02.2006 tarihinde M. E. A. ile Mustafalar
Köyü'nde Köy Muhtarı V. C. tarafından nikahlarının kıyılarak evlilik
cüzdanının kendilerine teslim edildiğini; eşi M. E. A.’ın 31.03.2009
tarihinde vefat ettiğini; yasal işlemleri yapmak üzere resmi kurumlara
başvurduğunda, “resmi nikahlarının olmadığını ve adı geçenin eşi olarak
görülmediğini” öğrendiğini; yaptığı araştırmalarda, nikahlarını kıyan
Mustafalar Köyü muhtarının, nikahlarını nüfus idaresine bildirmediğini ve
hatta muhtarlıktaki defterdeki nikah kayıtlarına çarpı koymak suretiyle,
kendi kendine iptal ettiğini öğrendiğini; yasal işlemleri yapabilmek ve
mağduriyetinin önlenmesi için, 06.02.2006 tarihinde evlendiğinin nüfus
idaresine tescil edilmesinin gerektiğini ifade ederek, sonuçta; M. E. A.
ile 06.02.2009 tarihinde nikahlarını kıyan Mustafalar Köyü muhtarının
haksız şekilde evlilik kayıtlarını tek taraflı olarak iptali nedeniyle,
Sarıçam Nüfus Müdürlüğü tarafından tesciline karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
ADANA 2. AİLE MAHKEMESİ: 09.07.2009 gün ve
E:2009/486, K:2009/677 sayı ile, davacının duruşmada dava dilekçesini aynen
tekrar ettiği; davalı nüfus temsilcisinin duruşmadaki beyanında, davacının
davasını kanıtlamasını istediği; davalı V. C.’in duruşmadaki beyanında,
açılan davayı kabul etmediğini, bir dönem Adana İli, Sarıçam ilçesi,
Mustafalar köyü muhtarlığı yaptığını, halen muhtar olmadığını, davacı ile
halen ölü olan M. E. A. isimli şahısların muhtarlığa evlenmek için müracaat
ettiklerini, nüfus kayıtlarında eksiklik olduğu için başvuruyu kabul
etmediğini, nikah işleminin gerçekleşmediğini bildirmiş olduğu; taraflara
ilişkin nüfus kayıtlarının dosyaya celp edilerek incelendiği; davacının,
evlilik işleminin tespiti istemi ile işbu davayı açtığı; dava dilekçesinin
içeriği dikkate alındığında, davanın idare mahkemesinde görülmesinin icap
ettiği gerekçesiyle, dava dilekçesinin görev yönünden reddine karar vermiş,
bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı
bu kez, M. E. A. ile 06.02.2009
tarihinde nikahlarını kıyan Mustafalar Köyü muhtarının haksız ve hukuka
aykırı şekilde evlilik kayıtlarını tek taraflı olarak geçersiz sayması
tasarrufunun iptali ve evliliklerinin tescil edilerek Sarıçam Nüfus
Müdürlüğü’ne bildirim yapılmasına karar verilmesi
istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ADANA 2. İDARE MAHKEMESİ: 12.11.2009 gün ve
E:2009/1490, K:2009/1402 sayı ile, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun
"Aile Hukuku" başlıklı 2. Kitabının Birinci Kısmında evlilik
hukuku ile ilgili hükümlerin düzenlendiği, söz konusu kısımda yer alan 134.
maddede; birbiriyle evlenecek erkek ve kadının, içlerinden birinin oturduğu
yer evlendirme memurluğuna birlikte başvuracakları, evlendirme memurunun,
belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği
memur, köylerde ise muhtar olduğu, 137. maddede; evlendirme memurunun,
evlenme başvurusunu ve buna eklenmesi gereken belgeleri inceleyeceği,
başvuruda bir noksanlık görürse bunu tamamlayacağı veya tamamlattıracağı,
başvurunun usulüne uygun olarak yapılmadığı veya evleneceklerden birinin
evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu
anlaşılırsa, evlenme başvurusunun reddolunarak durumun evleneceklere
yazıyla hemen bildirileceği, 138. maddesinde ise; evleneceklerden her
birinin evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabileceği
ve itirazın, evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanacağı hükümlerine
yer verilmiş olduğu; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve
Yargılama Usullerine Dair Kanunun "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1.
maddesinde; bu Kanunun amacının, aile mahkemelerinin kuruluş, görev ve
yargılama usullerini düzenlemek olduğu, bu Kanunun, aile hukukundan doğan dava
ve işleri görmek üzere kurulan aile mahkemelerine dair hükümleri kapsadığı,
"Aile Mahkemelerinin Görevleri" başlıklı 4. maddesinin 1.
bendinde ise; 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli
Hakkında Kanuna göre aile hukukundan doğan dava ve işlerin Aile
Mahkemelerinin görevinde olduğu hükmünün yer aldığı; dava dosyasının
incelenmesinden; davacı tarafından, " .. M. E. A. adlı şahısla Sarıçam
İlçesi, Mustafalar Köyü Muhtarı V. C. tarafından 06.02.2006 tarihinde
kıyılan nikah ile M. E. A. adlı şahısla evlendiği, eşinin 31.03.2009
tarihinde vefat etmesi üzerine resmi işlemler için başvuruda bulunduğu
sırada ilgili muhtarın evlilik işlemini nüfus müdürlüğüne bildirmediğinden
bahisle evliliklerinin nüfusa tescili istemiyle" açılan dava neticesinde
verilen Adana 2. Aile Hukuk Mahkemesinin 09.07.2009 tarih ve E:2009/486,
K:2009/677 sayılı kararıyla; dava dilekçesinin içeriği dikkate alındığında
davanın idare mahkemesinde görülmesi gerektiği gerekçesiyle davanın görev
yönünden reddedilmesi üzerine, davacının, Mustafalar Köyü Muhtarı V. C.
tarafından 06.02.2006 tarihinde kıyılan nikahının, muhtar tarafından iptal
edilerek Sarıçam Nüfus Müdürlüğüne bildirimi yapılmadığından bahisle
evliliğinin geçersiz sayılmasına ilişkin tasarrufun iptali ile evliliğinin
tescil edilerek Sarıçam Nüfus Müdürlüğüne bildirimin yapılması yönünde
karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı;
olayda, muhtar tarafından kıyılan nikahın nüfus müdürlüğüne
bildirilmemesinden kaynaklanan uyuşmazlığın aile hukukunun bir alt dalı
olan evlilik hukuku ile ilgili olduğu, aile hukukundan kaynaklanan iş bu
uyuşmazlığın görümünün de Aile Mahkemelerinin görevinde bulunduğunun açık
olduğu, bu itibarla; uyuşmazlığın görüm ve çözümünün Mahkemelerinin (idari
yargının) görev alanında bulunmadığı, adli yargının görev alanına girdiği
sonucuna varıldığı gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanununun 15/1-a maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar
vermiş, bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Adli ve idari yargı yerleri
arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme
uygun olarak davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
mahkemece, adli yargı dosyası da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava Davacının, Köy Muhtarı tarafından kıyılan
nikahının, daha sonra muhtar tarafından tek taraflı olarak iptal edilerek
Nüfus Müdürlüğüne bildirilmediğinden bahisle, evlilik kaydının Sarıçam
Nüfus Müdürlüğü tarafından tesciline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
4787
sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair
Kanun’un, “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinde; “Bu Kanunun amacı, aile
mahkemelerinin kuruluş, görev ve yargılama usullerini düzenlemektir.
Bu Kanun, aile hukukundan
doğan dava ve işleri görmek üzere kurulan aile mahkemelerine dair hükümleri
kapsar.” hükmüne;
“Aile mahkemelerinin görevleri” başlıklı 4. maddesinde; “Aile
mahkemeleri, aşağıdaki dava ve işleri görürler:
1. 22.11.2001 tarihli ve 4721
sayılı Türk Medenî Kanununun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabı
ile 3.12.2001 tarihli ve 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanuna göre aile hukukundan doğan dava ve işler,
2. 20.5.1982 tarihli ve 2675
sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanuna göre aile
hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi,
3. Kanunlarla verilen diğer
görevler.” hükmüne yer verilmiştir.
4721 sayılı Türk Medenî
Kanunu’nun, “Aile Hukuku” başlıklı “İkinci Kitabının” “Birinci Kısmı”nda
“Evlilik Hukuku”na ilişkin hususlar düzenlenmiş; “Evlenme” başlıklı Birinci
Bölümünün “Evlenme Başvurusu ve Töreni” üst başlığını taşıyan “Üçüncü
Ayrım”ında yer alan 134. maddesinde; birbiriyle evlenecek erkek ve kadının,
içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte
başvuracakları; evlendirme memurunun, belediye bulunan yerlerde belediye
başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtar olduğu; 135.
maddesinde; başvurunun, evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak
yapacağı; 136. maddesinde; erkek
ve kadından her birinin, nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneğini, önceki
evliliği sona ermiş ise buna ilişkin belgeyi, küçük veya kısıtlı ise ayrıca
yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini ve evlenmeye
engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme
memurluğuna vermek zorunda olduğu; 137.
maddesinde; evlendirme memurunun, evlenme başvurusunu ve buna
eklenmesi gereken belgeleri inceleyeceği, başvuruda bir noksanlık görürse
bunu tamamlayacağı veya tamamlattıracağı, başvurunun usulüne uygun olarak
yapılmadığı veya evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da
evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa, evlenme başvurusunun
reddolunacağı ve durumun evleneceklere yazıyla hemen bildirileceği; 138.maddesinde; evleneceklerden
her birinin evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye
başvurabileceği, itirazın, evrak üzerinde incelenip kesin karara
bağlanacağı, ancak, mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin
ret kararlarına karşı açılan davaların, basit yargılama usulüyle ve
Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla görüleceği; 139.maddesinde; evlendirme memurunun, evlenme koşullarının
varlığını tespit ederse veya ret kararı mahkemece kaldırılırsa,
evleneceklere evlenme gün ve saatini bildireceği veya isterlerse evlenme
izni belgesini vereceği, evlenme izni belgesinin, verildiği tarihten
başlayarak altı ay içinde evleneceklere herhangi bir evlendirme memuru
önünde evlenebilme hakkını sağlayacağı; 140.maddesinde; evlenme koşullarının bulunmadığının
anlaşılması veya belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi
hâlinde, evlendirme memurunun evlenme törenini yapamayacağı; 141.maddesinde; evlenme töreninin,
evlendirme dairesinde evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin
iki tanığın önünde açık olarak yapılacağı, ancak, törenin evleneceklerin
istemi üzerine evlendirme memurunun uygun bulacağı diğer yerlerde de
yapılabileceği; 142.maddesinde; evlendirme
memurunun, evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip
istemediklerini soracağı, evlenmenin, tarafların olumlu sözlü cevaplarını
verdikleri anda oluşacağı, memurun, evlenmenin tarafların karşılıklı rızası
ile kanuna uygun olarak yapılmış olduğunu açıklayacağı; 143.maddesinde; evlenme töreni
biter bitmez evlendirme memurunun eşlere bir aile cüzdanı vereceği, aile
cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreninin yapılamayacağı, evlenmenin
geçerli olmasının dinî törenin yapılmasına bağlı bulunmadığı; 144.maddesinde; evlenme işleminin,
evlenme kütüğünün, evlenmeye ilişkin yazışma ve evlenme ile ilgili diğer
konuların yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.
Öte yandan, 4722 sayılı “Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama
Şekli Hakkında Kanun”un “Aile Hukuku” başlığını taşıyan Üçüncü Bölüm’ünde
yer alan 9. Maddesinde; evliliğin
kurulması ve sona ermesinin, Türk Medeni Kanunu hükümlerine tabi olduğu;
Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girmesinden önce eski hukuka göre kurulmuş
olan evliliklerin, Türk Medeni Kanununa göre de geçerliliğini koruyacağı;
eski hukuka göre sona ermiş olan evliliklerin, bu Kanuna göre de sona ermiş
sayılacağı; eski hukuka göre geçerli olmayan evlenmenin iptalinin, Türk
Medeni Kanunu hükümlerine tabi bulunduğu; Türk Medeni Kanununun evliliğin
genel hükümlerine ilişkin düzenlemelerinin, bu Kanunun yürürlüğe
girmesinden önce kurulmuş olan evlilikler hakkında da geçerli olduğu ifade
edilmiştir.
Dava dosyalarının incelenmesinden; davacının, M. E.
A. adlı kişiyle Sarıçam İlçesi, Mustafalar Köyü Muhtarı Veli Ceren tarafından
06.02.2006 tarihinde kıyılan nikah ile evlendiği, eşinin 31.03.2009
tarihinde vefat etmesi üzerine, resmi işlemler için başvuruda bulunduğu
sırada ilgili muhtarın evlilik işlemini nüfus müdürlüğüne bildirmediğinden
bahisle evliliklerinin nüfusa tescili istemiyle" adli yargı yerinde;
Köy Muhtarı tarafından kıyılan nikahının, muhtar tarafından iptal edilerek
Sarıçam Nüfus Müdürlüğüne bildirimi yapılmadığından bahisle evliliğinin
geçersiz sayılmasına ilişkin tasarrufun iptali ile evliliğinin tescil edilerek
Sarıçam Nüfus Müdürlüğüne bildirimin yapılması yönünde karar verilmesi
istemiyle de idari yargı yerinde dava açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda; Köy Muhtarı tarafından kıyılan davacıya
ilişkin nikahın, aynı muhtar tarafından iptal edilerek Nüfus Müdürlüğüne
bildiriminin yapılmadığı nedeniyle, evlilik kaydının Nüfus Müdürlüğü
tarafından tesciline karar verilmesinin istenildiği hususları
gözetildiğinde uyuşmazlığın, 4787 sayılı Kanunun, Aile Mahkemelerinin görevlerini düzenleyen 4.
maddesinde belirtilen; “4721
sayılı Türk Medenî Kanununun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabı
ile 3.12.2001 tarihli ve 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanuna göre aile hukukundan doğan dava ve işler”
kapsamında, 4721 sayılı Kanunun “Aile Hukuku” başlıklı “İkinci Kitabının”
“Birinci Kısmı”nda yer alan “Evlilik
Hukuku”na ilişkin hükümleri çerçevesinde, Aile Mahkemeleri
tarafından çözümleneceği açıktır.
Açıklanan nedenlerle, Adana
2. Aile Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Adana 2. Aile Mahkemesi’nce verilen
09.07.2009 gün ve E:2009/486, K:2009/677 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/44
KARAR NO : 2010/209
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1- D. K.
2- B. K.
Vekili :
Av. S. A. K.
Davalı :
Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Hazine Avukatı H. K.
O L A Y : Davacılar vekili dava
dilekçesinde, davacıların yakınları olan M. K.’nın, davalı yanında Elazığ
Milli Eğitim Müdürlüğü Yücel İlköğretim Okulu’nda sözleşmeli statüde beden
eğitimi öğretmeni olarak çalışırken, 11.3.2008 tarihinde Aksaray-Konya
karayolunda meydana gelen trafik kazasında öldüğünü, Antalya İlinde
yapılacak spor müsabakalarına katılmak üzere istiap haddi 12+1 kişilik olan
resmi plakalı minibüse öğrenci, öğretmen ve yedek şoför olmak üzere toplam
18 kişi bindirilerek aracın istiap haddinin fazlasıyla aşılarak yola
çıkıldığını, olayın, davalıya ait minibüs ile özel otonun Aksaray-Konya
karayolunun 25. kilometresinde karşılıklı çarpışması sonucu ölümlü trafik
kazası meydana geldiğini, kaza sonucu ölümlerin asıl nedeninin araçtaki
istiap haddinin aşılarak %50 fazla yolcu taşınması olduğunu, davalının olay
sebebiyle sorumlu bulunduğunu, davada, kusur dereceleri ve sorumluluk
sebepleri ne olursa olsun, -varsa- mevcut ve muhtemel tüm zincirleme
sorumlular yönünden müteselsil mesuliyete dayandıklarını, taleplerinde, her
türlü denkleştirme sebeplerinin gözetildiğini, davada, nihai hükme temel
olacak kusur durumunun (kusur oranı veya oranları) nazara alındığını,
davacı eş ve çocuğun bu olay sebebiyle destekten yoksun kaldıklarını,
ayrıca davacıların manevi zarara uğradıklarını, her iki zararın tamamının
davalıca tazmini gerektiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla davacılar için ayrı ayrı şimdilik 1.000’er lira maddi
tazminatın, 50.000’er lira manevi tazminatın davalıdan müştereken ve
müteselsilen tahsiline, olay (11.3.2008) tarihinden itibaren yasal faiz
yürütülmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili
birinci savunma dilekçesinde, davanın idari yargının görev alanına
girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 18. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
12.10.2009 gün ve E:2009/251 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının
reddine karar vermiştir.
Davalı idare vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası örneği ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: Başsavcılıklarının
16.11.2009 günlü yazısında, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma istem
dilekçesinin bir nüshasının davacılara tebliğ edilip edilmediğinin, süresi
içinde cevap verilip verilmediğinin sorulduğu, davalı idarenin olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması istemli dilekçesine davacılar tarafından verilen
cevaba ilişkin dilekçenin ve dilekçenin tebliğine ilişkin alındının
istendiği, bu yazıya Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen cevapta;
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma istem dilekçesinin davacılar vekiline
19.10.2009 tarihinde tebliğ edildiği, ancak, takipsiz bırakıldığı için
dosyanın işlemden kaldırıldığı belirtilerek istenilen belgelerin
gönderilmediği anlaşılmış ise de, tebligat işlemi tamamlanmış dilekçeye
yanıt verilip verilmediği hususunun, Başsavcılıklarının uyuşmazlık çıkarma
isteminde bulunmasına usul yönünden engel teşkil etmediği kabul edilerek
esasa ilişkin incelemeye geçildiği, futbol müsabakasına katılacak öğrencilerden
sorumlu olarak görevlendirilen beden eğitimi öğretmeni M. K.'nın, içinde
bulunduğu resmi aracın karıştığı trafik kazası sonucunda ölmesi nedeniyle
uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle Ankara
18. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2009/51 Esas sayısında kayıtlı dosyada
açılan davada, davalı idarece davanın görüm ve çözümünün idari yargının
görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve itirazın
reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, Anayasa’nın
125. maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2 nci maddesinde, idari dava türlerinin sayıldığı, bu maddenin
(1-b) bendinde de, idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar
tarafından açılacak tam yargı davalarının, görüm ve çözümü idari yargının
görev alanına giren idari dava türleri arasında sayıldığı, dava konusu
uyuşmazlığın, kamu kurumuna ait motorlu aracın, eğitim ve öğretimle ilgili
kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu
görevlisinin ölümü nedeniyle uğranıldığı iddia olunan zararın tazmini
istemine ilişkin bulunduğu, kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan
idarenin, kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında kamu görevlisinin ölmesi
nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı hizmet kusuru ya da kusursuz
sorumluluk esasları çerçevesinde sorumluluğunu gerektiren bir husus olup
olmadığının tayin ve tespitinin, idare hukuku ilke ve kurallarına göre
idari yargı yerlerine ait bulunduğu, buna göre, uyuşmazlığın görüm ve
çözümü, idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli olan idari yargıya ait
bulunduğundan, Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin görevlilik kararının
kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 10 uncu maddesi
uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI: Davacılar
D. K. ve B. K. vekili tarafından davalı Milli Eğitim Bakanlığı aleyhine
Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2009/51 Esas sayılı tazminat
davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un 10.
maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen
2010/44 Esas sayılı dosyanın incelendiği, beden eğitimi öğretmeni M. K.'nın
futbol müsabakalarına katılacak öğrencilerden sorumlu olarak
görevlendirildiği sırada içinde bulunduğu resmi aracın karıştığı trafik
kazasında hayatını kaybetmesi sonucunda uğranıldığı ileri sürülen maddi ve
manevi zararın davalı idare tarafından ödenmesine karar verilmesi için Ankara
18. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne açılan davada, davalı idare tarafından görev
itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının
anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala
bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi
gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı, buna karşın,
dava konusu zararın, kamu idaresine ait aracın karayolu üzerinde
işletilmesi sırasında meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı
yerinin belirlenebilmesi için konuya ilişkin özel düzenleme içeren
Karayolları Trafik Yasası hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesinin değişik birinci
fıkrasının, “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya
yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu
aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs
tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve
bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen
sorumlu olurlar” hükmünü ve değişik beşinci fıkrasının, “İşleten ve araç
işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına
yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur” hükmünü
taşıdığı; 106. maddesinde ise, “Genel bütçeye dahil dairelerle katma
bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi
teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları
zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin
hükümleri uygulanır” hükmüne yer verildiği, anılan 85. maddeden, işleten ve
teşebbüs sahibinin, bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın
sürücüsünün ve işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı
üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına
bakılmaksızın “tehlike esası”na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile
de, maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki
sorumluluğa tabi kılındığının anlaşıldığı, sözü edilen Yasa hükümlerinde,
açıkça göreve ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85.
maddedeki işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler
bakımından ele alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile
hizmet ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin
uğradıkları zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi
olmasının doğal olduğu, nitekim, Karayolları Trafik Kanunu'nun hukuki
sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde 85. madde kapsamı dışında kalan
hallerde genel hükümlerin uygulanacağına işaret edildiği, belirtilen duruma
göre, kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla
işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi
nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da
objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir
tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılması gerektiği, bu
nedenle, Danıştay Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi
gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara 18. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 2009/51 Esas sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar
verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık YILDIZ, Ayper
GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247
sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 10. maddesinde, “Görev uyuşmazlığı çıkarma; adli,
idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan davada ileri sürülen görev
itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya Başkanunsözcüsü tarafından
görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için,
görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza
mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde
de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı
yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları
şarttır.
Görev itirazının yargı
merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev
konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın
bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar
verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık çıkarma
isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli
yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanunsözcüsü, askeri ceza yargısı
yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı
yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanunsözcüsüdür.
Görev itirazının reddine
ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret
kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez” denilmiştir. Aynı
Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya
veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından
inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan; 1086 sayılı
Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 409. maddesinde(Değişik: 26/2/1985 -
3156/18 md.), “Oturuma çağrılmış olan tarafların hiçbiri gelmediği veya
gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dava
yenileninceye kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir.
Oturum gününün belli
edilmesi için tarafların başvurması gereken hallerde, gün tespit
ettirilmemiş ise, son işlem tarihinden başlayarak bir ay geçmekle birinci
fıkra hükmü uygulanır.
Yukarıdaki fıkralar hükmü
gereğince dosyası işlemden kaldırılmış olan dava, işlemden kaldırıldığı
tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurması
üzerine yenilenebilir. Yenileme dilekçesi, oturum, gün, saat ve yerini
bildiren çağırı kağıdı ile birlikte taraflara tebliğ olunur.
Dava dosyanın işlemden
kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenilenirse yeniden
harç alınır. Bu harç yenileyen tarafından ödenir ve karşı tarafa
yüklenemez. Bu şekilde harç verilerek yenilenen dava, yeni bir dava
sayılmaz.
İşlemden kaldırıldığı
tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar açılmamış sayılır ve
mahkemece bu hususta kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır.
Birinci ve ikinci fıkralar
gereğince işlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş
olan dava, ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz.
Aksi halde beşinci fıkra hükmü uygulanır” hükmü yer almıştır.
Olayda, davacılar vekili tarafından açılan
davada, görev itirazı reddedilen davalı idare vekilinin olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine Danıştay Başsavcısı’nca
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış ise de; Başkanlıkça istenilmesi üzerine
Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce gönderilen E:2009/251 sayılı dosyanın
incelenmesinden, Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce; 13.5.2010 gün ve
E:2009/251, K:2010/170 sayı ile, HUMK’nun 409/5 maddesinin, işlemden
kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davaların
açılmamış sayılacağı ve mahkemece bu hususta kendiliğinden karar verilerek
kaydın kapatılacağı hükmüne amir bulunduğu, dosyanın resen ele alınarak
incelenmesinden, iş bu davanın 16.12.2009 tarihinde işlemden kaldırıldığı
ve aradan üç ay geçmesine rağmen yenilenmediği anlaşılmakla, HUMK’nun
409/5. maddesi gereğince davanın açılmamış sayılmasına, esasın bu şekilde
kapatılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, davalı idare vekilinin görev itirazını
reddeden Mahkemece, daha sonra davanın açılmamış sayılmasına, esasın bu
şekilde kapatılmasına karar verilmiş olması nedeniyle görülmekte olan bir
dava bulunmadığından, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun bu nedenle reddi
gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 1.11.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/45
KARAR NO : 2010/210
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli olan Hazine mülkiyetindeki
taşınmazdan başına taş düştüğünü ileri süren davacı tarafından uğranılan
zararın tazmini istemiyle açılan davanın,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
G. K.
Vekilleri :
Av. M. D. – Av. E. K.
Davalı :
Maliye Hazinesine İzafeten İstanbul Muhakemat Müdürlüğü
Vekili :
Av. S. Ö.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde,
davacının 22.8.2007 tarihinde Beyoğlu, Tercüman Çıkmazı Sokağı’ndan
geçerken aynı Sokakta bulunan 22 numaralı binadan başına taş düşmesi sonucu
yaralandığını, olayın sonucunda davacının bayılması üzerine yanında bulunan
arkadaşı tarafından hastaneye kaldırıldığını, aynı gün davacının Taksim
Polis Merkez Amirliğine başvurarak binanın sahipleri ve sorumlularından
şikayetçi olduğunu, söz konusu binanın bakımsız olup, etrafında herhangi
bir önleyici ya da koruyucu önlem alınmadığından potansiyel tehlike arz
ettiğini, davalı tarafça söz konusu binanın bulunduğu durum itibariyle
tehlike arz etmesi üzerine hal ve durumun icap ettirdiği dikkat ve özen
gösterilmeyerek (muhafazadaki kusurundan ötürü) BK 58. maddesinde
düzenlenen sorumluluğa aykırı davranıldığını ve bunun neticesinde davacının
zarar görmesine neden olunduğunu, bu nedenle davalı aleyhine tazminat
talebinde bulunma gereğinin doğduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak üzere davalının 5.000 YTL manevi tazminat, 1.489 YTL maddi
tazminat ve kazanç kaybı olarak 200 YTL olmak üzere toplam 6.689 YTL
tazminata mahkum edilmesine, ayrıca talep edilen tazminat miktarına olay
tarihinden (22.8.2007) itibaren yasal faiz uygulanmasına karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
BEYOĞLU 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 12.2.2008
gün ve E:2007/575, K:2008/45 sayı ile, davacı vekili dava dilekçesini
tekrarla, müvekkilinin 22.8.2007 tarihinde sokaktan geçerken kafasına taş
düşmesi sonucu yaralandığını, olayın sonucunda müvekkilinin bayılması
üzerine yanında bulunan arkadaşı tarafından AIman Hastanesi’ne
kaldırıldığını, Hastanede yapılan ilk müdahale sonrasında hayati
tehlikesinin bulunması nedeni ile ambulansla İstanbul Vatan Hastanesi’ne
sevk edildiğini, burada yapılan muayene neticesinde travmatik şok geçirdiği
teşhisi konulduğunu, bir süre gözlem altında tutulduktan sonra taburcu
edildiğini, aynı gün Taksim Polis Merkez Amirliğine başvurarak binanın
sahipleri ve sorumlularından şikayetçi olduğunu, söz konusu binanın
bakımsız olup, etrafında her hangi bir önleyici ya da koruyucu önlem
alınmadığından potansiyel tehlike arz ettiğini, davalı tarafça söz konusu
binanın bulunduğu durum itibariyle tehlike arz etmesi üzerine hal ve
durumun icap ettirdiği dikkat ve özen gösterilmeyerek BK 58. maddesinde
düzenlenen sorumluluğa aykırı davranıldığını, olay nedeni ile müvekkilinin
250 YTL ambulans ücreti ile İstanbul Vatan Hastanesi’nde yapılan tedavi
masraflarının karşılığı olarak da 1.239 YTL ödemek zorunda kaldığını,
ayrıca yaşanan bu olay nedeniyle müvekkilinin iş kabulü yapılmış olmasına
rağmen yaşamış olduğu psikolojik travmadan ötürü işe başlangıcını
yapamayarak kazanç ve kariyer kaybına uğradığını, bu nedenle tüm zararlar
ile birlikte kazanç kaybının tazminini de talep ettiklerini belirterek
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla davalıdan 5.000 YTL manevi
tazminat, 1.489 YTL maddi tazminat ve kazanç kaybı olarak 200 YTL olmak
üzere toplam 6.689 YTL tazminatın tahsiline karar verilmesini talep ettiği,
davalı vekilinin cevap dilekçesinde özetle, öncelikle görev itirazında
bulunduğunu, hizmet kusuru nedeni ile tazminat talebinin idari yargının
görev alanına girdiğini, bu davanın adli yargıda görülemeyeceğinden görev
yönünden reddine karar verilmesi, davada husumetin Beyoğlu Belediye
Başkanlığı ve İstanbul II. numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Bölge Kurulu’na izafeten Kültür Bakanlığı'na yöneltilmesi gerektiğini,
binada güvenlik önlemlerinin alınmaması ve onarımının yapılamamasında
kusurun Hazineye yükletilemeyeceğini belirterek davanın reddine karar verilmesini
talep ettiği, davacı vekili dava dilekçesi ile, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile davalının 5.000 YTL manevi tazminat, 1.489 YTL maddi
tazminat ve kazanç kaybı olarak 200 YTL olmak üzere toplam 6.689 YTL
tazminatın tahsiline karar verilmesini talep etmiş ise de; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesinden söz ederek, 2577 sayılı
Kanun’un 2. maddesi gereği idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davalarının
idare mahkemelerinin görevinde olduğu, idarenin hizmet kusuru nedeniyle
açılan maddi manevi tazminat talebine ilişkin davada görevli mahkemenin
idare mahkemesi olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar,
YARGITAY 4.HUKUK DAİRESİ’nin 2.7.2008 gün ve E:2008/8012, K:2008/9126
sayılı kararı ile onanmış ve kararın düzeltilmesi istemi üzerine aynı
Dairenin 5.2.2009 gün ve E:2008/12157, K:2009/1689 sayılı kararı ile,
HUMK'nun 440/III-3. maddesi uyarınca Yargıtay'ın görevsizlik ve
yetkisizliğe ilişkin kararları hakkında karar düzeltme istenemeyeceği
gerekçesiyle dilekçenin reddine karar verilmiştir.
Davacı vekili Asliye Hukuk Mahkemesinin
görevsizlik kararı üzerine aynı istemle, idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 8. İDARE MAHKEMESİ; 28.2.2008 gün
ve E:2008/201, K:2008/328 sayı ile, davanın, davacının 22.8.2007 tarihinde
Beyoğlu İlçesi, Tercüman Çıkmazı Sokaktan geçerken aynı Sokakta bulunan 22
numaralı binadan başına taş düşmesi sonucu yaralanması nedeniyle uğradığı
5.000 YTL manevi, 1.689 YTL maddi olmak üzere toplam 6.689 YTL'nin tazmini
istemiyle açıldığı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2.
maddesinde, idari dava türleri arasında, idari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının sayıldığı, Borçlar Kanunu'nun 58. maddesinde; “Bir bina veya
imal olunan herhangi bir şeyin maliki, o şeyin fena yapılmasından yahut
muhafazadaki kusurundan dolayı mesul olur” düzenlemesi ile bina malikinin
binanın muhafazasındaki kusurundan dolayı sorumlu tutulacağının hükme
bağlandığı, bakılmakta olan davanın, davacının 22.8.2007 tarihinde Beyoğlu
İlçesi, Tercüman Çıkmazı Sokaktan geçerken aynı Sokakta bulunan 22 numaralı
İstanbul Muhakemat Müdürlüğünün bulunduğu binadan başına taş düşmesi sonucu
yaralanması nedeniyle uğradığı zararın tazmini istemiyle açıldığı
anlaşılmakta ise de; ortaya çıkan zararın bir idari hizmetin
yürütülmesinden ve o idari hizmetten yararlanan sıfatıyla uğranılan bir
zarardan kaynaklanmadığı anlaşıldığından, zararın tazmininin ancak bu
konuda özel düzenleme bulunan Borçlar Kanunu’nun yukarda anılan maddesi
gereği bina malikinin sorumluluğu kapsamında adli yargı yerinde açılacak
tazminat davasına konu yapılarak çözümlenmesinin icap ettiği gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; adli ve idari yargı yerleri arasında
anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, adli yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak
davacı vekilinin istemi üzerine Asliye Hukuk Mahkemesince idari yargı
dosyası ile birlikte Mahkememize gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Beyoğlu, Tercüman Çıkmazı Sokağı’ndan
geçerken aynı Sokakta bulunan 22 numaralı binadan başına taş düştüğünü
ileri süren davacı tarafından uğranılan zararın tazmini istemiyle
açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, söz konusu taşınmazın,
korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli olduğu ve Hazine
mülkiyetinde bulunduğu, Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul II Numaralı
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 24.5.2006 gün ve 293
sayılı kararı ile, taşınmazın koruma grubunun II olarak belirlenmesine,
yapılan incelemede tehlikeli durum gözlendiğinden ilgilisince ve
Belediyesince gerekli güvenlik önlemlerinin alınmasına karar verildiği ve
güvenlik önlemlerinin alınması konusunda ilgili idareler arasında
yazışmalar yapıldığı anlaşılmıştır.
21/7/1983 gün ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 5. maddesinde, Devlete, kamu kurum ve
kuruluşlarına ait taşınmazlar ile özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve
tüzelkişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmazlarda varlığı bilinen veya
ileride meydana çıkacak olan korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür
ve tabiat varlıklarının Devlet malı niteliğinde olduğu belirtilmiştir.
Yasal düzenleme ve dosyadaki belgeler birlikte
değerlendirildiğinde, taşınmazın idare ve muhafazası ile yükümlü bulunan
idarenin, bu görevini yerine getirdiği sırada kişilere verdiği zararların
tazmini istemiyle açılan davada, olayda kamu hizmetinin yöntemine ve hukuka
uygun yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya başka nedenle idarenin
sorumluluğu bulunup bulunmadığının, idare hukuku ilkelerine göre saptanması
gerekeceği açıktır.
Bu durumda, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1-b maddesi kapsamında bulunan tam yargı davasının görüm ve
çözümünde idari yargı yeri görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İstanbul 8.
İdare Mahkemesi’nin 28.2.2008 gün ve E:2008/201, K:2008/328 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/49
KARAR NO : 2010/211
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Gelirleri
Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Işık Elektronik Ev Aletleri İletişim ve Kart Sis. A.Ş.
Vekilleri :
Av. E. D. – Av. A. S.
Davalı :
Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğü
Vekilleri :
Av. F. E. – Av. F. K.
O L A Y : Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel
Müdürlüğü Hasılat Dairesi Başkanlığı’nın 11.12.2007 gün ve 16429 sayılı
işlemi ile, davacıya, 1442 adet cihazın bandrolsüz satılması sebebiyle 3093
sayılı Kanun’un 6. maddesi gereği cihazların satış bedeli olan 56.680 YTL
para cezası verildiği bildirilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
BAKIRKÖY 4. SULH CEZA MAHKEMESİ; 1.4.2008 gün ve
D.İş E:2008/4 sayı ile, davacının Mahkemelerine verdiği itiraz dilekçesi
ile, davalı idare tarafından verilen idari para cezasının iptaline karar
verilmesini talep ettiği, itiraza konu belgelerin celbi için yazılan yazıya
cevap verildiği ve istenen belgeler ile birlikte idari makamın cevap
dilekçesi verdiğinin görüldüğü, itiraz edenin sunduğu ve celp edilen
belgelerden, itiraz edene 3093 sayılı TRT Gelirleri Kanunu’nun 6. maddesi
gereğince 56.680 YTL idari para cezası verildiğinin anlaşıldığı, Danıştay
10. Dairesi’nin 8.5.2007 tarih ve 2005/8716 Esas, 2007/2402 Karar sayılı
kararında “...3093 sayılı Kanuna dayanılarak verilen para cezalarına karşı
açılacak davalara bakmaya idari yargı yerleri görevlidir. Bu durumda 5326
sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca uyuşmazlığın çözümünün adli yargının
görevinde olduğu gerekçesi ile davanın görev yönünden reddi yolunda verilen
mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir. Bu nedenle kararın
bozulmasına…” denildiği, Danıştay 10. Dairesi’nin 8.5.2007 tarih ve
2005/8716 Esas, 2007/2402 Karar sayılı kararı dikkate alınarak görevli
yargı yeri artık idari yargı olduğundan, Mahkemelerince söz konusu itirazın
görev yönünden reddine karar vermenin icap ettiği, bu durumda, 5560 sayılı
Kanun ile değişik 5326 sayılı Kanun’un 3. maddesi gereğince itiraz
konusunda idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
ANKARA 6. İDARE MAHKEMESİ; 9.6.2009 gün ve
E:2008/1428 sayı ile, Işık Elektronik Ev Aletleri İletişim ve Kart
Sistemleri A.Ş. vekili Av. Ahmet Sert tarafından, davacı şirket hakkında
yapılan inceleme sonucunda 2002-2003 ile 30.6.2004 tarihine kadar olan
bandrole tabi cihaz satışlarında toplam 1442 adet cihazın bandrolsüz
satışının yapıldığının belirlendiği ileri sürülerek 3093 sayılı TRT
Gelirleri Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca 56.680 TL tutarında para cezası
verilmesine ilişkin 11.12.2007 tarihli ve 1549/4408 sayılı işlemin iptali
istemiyle Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğü'ne karşı dava
açıldığı, 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Gelirleri Kanunu’nun 1.
maddesinde, Kanunun amaç ve kapsamı; Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu’na
devamlı ve yeterli gelir kaynağı sağlamak amacıyla hazırlanan bu Kanunun;
radyo, televizyon, video ve birleşik cihazlardan alınacak ücretler,
elektrik enerjisi hasılatından ayrılacak paylar ile çeşitli gelirlerin
tahakkuk, tahsilat işlemleri olarak belirlendiği; 6. maddesinde, “Bu
Kanunun 1'inci maddesinde belirtilen cihazların bandrolsüz veya etiketsiz
satışını yapan imalatçı veya ithalatçıdan bandrolsüz veya etiketsiz sattığı
her cihaz için cihazın satış bedeli kadar para cezası Kurum tarafından
tahakkuk ve tahsil edilir, bu cihazları bandrolsüz veya etiketsiz satın
alan, devralan veya kullananlardan bandrolsüz veya etiketsiz her bir cihaz
için cihazın rayiç değerinin yarısı kadar para cezası Kurum tarafından
tahakkuk ve tahsil edilir. Tahakkuk edip, tebliğ edilen para cezasını
ödemeyenler hakkında Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre
işlem yapılır” denildiği, olayda, para cezasının iptali istemiyle dava
açılmış olup; 3093 sayılı Türkiye Radyo Televizyon Gelirleri Kanunu'nda,
bu cezaya karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği,
1.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
muhtelif maddelerinden söz ederek, incelenen uyuşmazlıkta, öngörülen para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Gelirleri
Kanunu'nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediğinin anlaşıldığı, bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560
sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varıldığı, bu nedenlerle, Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
(Danıştay Onuncu Dairesi’nce, bu karara yapılan temyiz istemi
incelenmeksizin reddedilmiştir.)
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde belirtilen hükmün aksine, idari yargı dosyasının, önceki
görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği,
Başkanlıkça, adli yargı dosyasının da ilgili Mahkemesinden getirtildiği,
başkaca usule aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı
yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği
ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 3093 sayılı
Türkiye Radyo-Televizyon Gelirleri Kanunu'nun 6. maddesine göre
verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon
Gelirleri Kanunu'nun 6. maddesinde, “Bu Kanunun 1 inci maddesinde
belirtilen cihazların bandrolsüz veya etiketsiz satışını yapan imalatçı
veya ithalatçıdan bandrolsüz veya etiketsiz sattığı her cihaz için cihazın
satış bedeli kadar para cezası Kurum tarafından tahakkuk ve tahsil edilir,
bu cihazları bandrolsüz veya etiketsiz satın alan, devralan veya
kullananlardan bandrolsüz veya etiketsiz herbir cihaz için cihazın rayiç
değerinin yarısı kadar para cezası Kurum tarafından tahakkuk ve tahsil
edilir.
Tahakkuk edip, tebliğ edilen para cezasını
ödemeyenler hakkında Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre
işlem yapılır” hükmü mevcut iken; 23/1/2008
gün ve 5728 sayılı Kanun’un 439. maddesiyle, “Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen cihazların
bandrolsüz veya etiketsiz satışını yapan imalatçı veya ithalatçıya Kurum
tarafından bandrolsüz veya etiketsiz satılan veya satışa arzedilen her
cihaz için cihazın satış bedeli kadar idarî para cezası verilir. Bu
cihazları bandrolsüz veya etiketsiz satın alan, devralan veya kullananlara
bandrolsüz veya etiketsiz her bir cihaz için cihazın rayiç değerinin yarısı
kadar idarî para cezası verilir. (Ek
cümleler: 16/6/2009-5904/37 md.) Tahakkuku müteakip tebliğ
edilen para cezalarını ödemeyenler hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre işlem yapılır. Bu maddeye göre kesilecek
idari para cezalarına karşı, ilgilisine tebliğ tarihinden itibaren, bir ay
içerisinde yetkili idare mahkemesinde dava açılabilir” şeklinde değişiklik
yapılmış; görevli mahkemeyi gösteren 5904 sayılı Yasa’nın 37. maddesi, Kanunun Resmi Gazetede yayımlandığı 3/7/2009
tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, "İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Bu duruma göre, incelenen uyuşmazlıkta, dava konusu
edilen idari para cezasına ilişkin yasa kuralı değiştirilmiş ve yeni
düzenleme 3/7/2009 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olduğuna göre, görev
kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk ilkesi karşısında, 3093 sayılı Yasa’nın 6. maddesine göre verilen
idari para cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun reddi
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 6. İdare Mahkemesi’nin
9.6.2009 gün ve E:2008/1428 sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 1.11.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/52
KARAR NO : 2010/212
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
5434 sayılı Kanun’un 129. maddesi uyarınca Kurum alacağının tahsili
amacıyla özel hukuk gerçek ve tüzel kişisine karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emekli Sandığı (Devredilen)
Vekilleri :
Av. A. S. – Av. Ö. A.
Davalılar :
1- H. İ. A.
2- Ak Sigorta A.Ş.
Vekili :
Av. A. F.
O L A Y : Davacı vekili, 5434 sayılı Kanun’un 129.
maddesi uyarınca Kurum alacağı 30.000 TL’nin ödeme tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte araç sürücüsü H. İ. A., aracın
sigortacısı Ak Sigorta A.Ş. ve araç sahibi O. A.’tan müştereken ve
müteselsilen tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davacı vekili, daha sonra dava dilekçesinde
belirttiği tazminat miktarını arttırmak için ıslah dilekçesi vermiştir.
ANKARA 22. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 28.5.2009 gün ve
E:2007/298, K:2009/182 sayı ile, davacı adına vekili dava dilekçesinde
özetle, Kurum iştirakçisi D. C.’ın Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı merkez
teşkilatında şoför olarak görev yapmakta iken 29.07.2005 tarihinde
geçirdiği trafik kazasında vefat ettiğini, kazaya, davalı H. İ. A.’nin,
sevk ve idaresindeki 06 KH 537 plaka sayılı aracın direksiyon hakimiyetini
kaybetmesi nedeniyle sebebiyet verdiğini, davalı H. İ. A. hakkında açılan
Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 2005/260-278 Esas, Karar sayılı ilamında
gelişen kazada tamamen kusurlu olduğuna hükmedildiğini, aracın sigortacısı
olan davalı Sigortanın poliçe gereği zarardan sorumlu olduğunu, iştirakçi
D. C.'ın 26 yıl 10 ay hizmetine karşılık eşine ve çocuklarına dul ve yetim
aylığı bağlandığını, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun 129. maddesi
gereğince Sandığın, iştirakçilerin dul ve yetimlerine sebep olanlar
aleyhine açılan davaları Sandığın kovuşturmaya ve bu davalara 3. şahıs
olarak girmeye ve dul ve yetimler tarafından dava açılmamış ise bunu
doğrudan doğruya açmaya yetkili olduğunu ileri sürerek, fazlaya ilişkin
haklar saklı kalmak kaydıyla 30.000 TL’nin ödeme tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen
tahsilini talep ve dava ettiği, davalı Ak Sigorta A.Ş.’nin vekili marifeti
ile davaya verdiği cevaplarında, Kurum sigortalısının vefatına neden olan 06
KB 537 plakalı aracın karayolları zorunlu mali mesuliyet sigortası
kapsamında 23.7.2005-23.7.2006 tarihleri arasında şirketlerine sigortalı
olduğunu, D. C. mirasçılarının şirkete başvurusu üzerine şirket nezdinde
6261338 sayılı hasar dosyası açıldığını, D. C. mirasçısı H. C.'ın destekten
yoksun kalma zararının limitleri dahilinde olan 50.000 TL’nın 11.10.2005
tarihinde havale edildiğini, 21.10.2005 tarihinde de H. C.’ın bu tutarı
tahsil ettiğini, bu nedenle, sorumluluklarının bulunmadığını, Kurumca
taraflarına husumet yöneltilmesinin yerinde olmadığını bildirdiği, davalı
H. İ. A.’nin usulüne uygun davetiyeye rağmen oturumlara katılmadığı, davacı
Kurumun 26.2.2008 tarihli dava dilekçesi ile, Ankara 13. Asliye Hukuk
Mahkemesi esasına kayıtlanan davada, aynı alacakların araç maliki O. A.’tan
da tahsilini talep ettiği, bu dava dosyasının arada bulunan hukuki ve fiili
irtibat nedeni ile dava dosyaları ile birleştirildiği, davalı O. A.’ın
davanın reddini talep ettiği, esas ve birleşen davanın, 5434 sayılı Yasa'nın
129. maddesi gereğince talep edilen tazminata ilişkin olduğu, davacı Kurum
iştirakçisinin sicil dosyasının, ödeme belgelerinin, kazaya ilişkin
tutanakların, Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 2005/260 Esas, 2005/278
Karar sayılı dosyasının dosya içine celp edildiği, dosya üzerinde bilirkişi
incelemesi yaptırılarak talep edilecek tazminat miktarının belirlendiği ve
davacının davasını ıslah ettiği, davanın 5431 sayılı Emekli Sandığı
Yasası’nın 129. maddesine dayandığı, bu Yasanın 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Sağlık Kanunu’nun 105. maddesine göre yürürlükten
kaldırıldığı, 5510 sayılı Yasa’nın 108. maddesine göre 5510 sayılı Yasa
hükümlerinin 1.10.2008 tarihinde yürürlüğe girdiği, bu Yasanın yürürlüğü
incelenirken Mahkemelerinin davaya bakmakta görevli olup olmayacağının
tartışılması gerektiği, Yasa değişikliğinden önce dava açılmakla 5510
sayılı Yasa’nın 101. maddesinin uygulanamayacağı, dolayısıyla, iş
mahkemelerinin görevli olmadığının görüldüğü, destek 657 sayılı Yasa’ya
tabi olup, açılacak davanın idari yargı yerinde açılması gerektiği, bu
nedenle, davaya bakmakta Mahkemelerinin görevli olmadığı, yargı yolu sebebi
ile davanın reddinin gerektiği, görevin yargılamanın her aşamasında resen
dikkate alınacağı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz
edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle araç sürücüsü
H. İ. A. ve aracın sigortacısı Ak Sigorta A.Ş.’ye karşı idari yargı yerinde
dava açmıştır.
ANKARA 7. İDARE MAHKEMESİ; 21.1.2010 gün ve
E:2010/53 sayı ile, davacı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından,
5434 sayılı Yasa’nın 129. maddesi uyarınca Kurum alacağı olan 30.000 TL'nin
ödeme tarihinden işleyecek yasal faiziyle tahsil edilmesi istemiyle Ak
Sigorta A.Ş.ve H. İ. A. aleyhine dava açıldığı, 5434 sayılı Emekli Sandığı
Kanunu'nun 129. maddesinde, “Vazifeleri içinde veya dışında her hangi
sebeple zarar görmüş veya tehlikeye düşmüş ve bundan dolayı adi malul
durumuna girmiş iştirakçilerin veya bunlardan ölenlerin, dul ve
yetimlerinin; sebep olanlar aleyhine açacakları davaları Sandık dahi
kovuşturmaya ve bu davalara üçüncü şahıs olarak girmeye ve dul ve yetimler
tarafından dava açılmamış ise bunu doğrudan doğruya açmaya yetkilidir. Dava
sonunda para tazminatı da alınırsa bundan kovuşturma için yapılan
masraflarla birlikte emekli, adi malullük, dul ve yetim aylıkları bağlanan
hallerde bu aylıkların beş yıllığı; (Toptan ödeme) yapılan hallerde de
bunların toplamının yarısı Sandıkça alınarak, varsa, geri kalanı ilgililere
ödenir. Sebep olanlar iştirakçi ise ve bunlara bu kanuna göre Sandıklarca
her hangi adla olursa olsun ödeme yapılacaksa istihkakları dava sonuna
kadar hükmolunacak tazminata karşılık olmak üzere ödenmez” hükmünün yer
aldığı, dava dosyanın incelenmesinden; davacı Kurumun iştirakçisi olan D.
C.'ın, davalı H. İ.A.'nin sevk ve idaresindeki 06 KH 537 plaka sayılı
araçla yaya kaldırımına çıkarak yapmış olduğu trafik kazası neticesinde
hayatını kaybetmesi nedeniyle eşine ve çocuklarına ödenen, ikramiye, dul ve
yetim aylığı nedeniyle oluşan ve Kurum zararının fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla 30.000 TL'nin ödeme tarihinden başlayacak yasal
faiziyle ödenmesi talebiyle adli yargı merciinde dava açtığı, açılan davada
Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce, idari yargının görevli olduğu
gerekçesiyle görev ret kararı verildiği, bunun üzerine de davacı tarafından
söz konusu tutarın ödenmesine karar verilmesi istemiyle işbu davanın
açıldığının anlaşıldığı, olayda; Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
28.5.2009 günlü ve E:2007/298, K:2009/182 sayılı kararıyla, “...Destek 657
sayılı Yasaya tabi olup, açılacak davanın idari yargı yerinde açılması
gerektiği, bu nedenle davaya bakmakla Mahkememizin görevli olmadığı yargı
yolu sebebiyle davanın reddinin gerektiği" gerekçesiyle idare
mahkemesinin görevli olduğu yönünde karar verilmiş ise de; Kurumun
iştirakçisi olan D. C.'ın vazifesi dışında görmüş olduğu zarar sonucu
hayatını kaybetmesi nedeniyle dul ve yetimlerinin, sebep olanlar aleyhine
açacakları dava, zarardan kaynaklı tazminat davası niteliğinde olup, 5434
sayılı Yasa'nın 129. maddesi uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın
(Devredilen Emekli Sandığı Kurumu) meydana gelen zararı ödeyerek
alacaklının haklarına halef olarak Kurum zararı olan 30.000 TL’nin
tazminine ilişkin uyuşmazlığın Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri
çerçevesinde adli yargıda çözümlenmesi gerektiği, kaldı ki; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi uyarınca ancak idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davaları idari yargı mercileri nezdinde görülmekte olup; olayda olduğu gibi
özel hukuk gerçek ve tüzel kişilerine karşı açılacak her nevi davanın idari
yargı mercilerinde değil adli yargı mercilerinde çözümleneceğinin de yasal
düzenlemelerle açıkça ortaya konulduğu, bu nedenlerle; adli yargının görev
alanına giren davada Mahkemelerinin görevli olmadığına, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince, idari yargı
dosyası ile birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında her iki yargı yerinde de davalı olan Halil İbrahim
Aktepe ve Ak Sigorta A.Ş. yönünden doğan görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 5434 sayılı Kanun’un 129. maddesi uyarınca
Kurum alacağının ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile
birlikte araç sürücüsü ve aracın sigortacısı sigorta şirketinden müştereken
ve müteselsilen tahsili istemiyle açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari
dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlığını taşıyan 2.
maddesinin birinci fıkrasında, “1.
(Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Ana.Mah.nin 21/9/1995 tarih ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı
kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000 - 4577/5 md.) İdarî işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:
18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” denilmiştir.
İdari davalardan olan iptal ve tam yargı
davalarında davalı daima idaredir. Bir başka deyişle, idari yargı yerinde
açılan bir iptal ya da tam yargı davasına bakılabilmesi için, diğer dava
koşullarının yanısıra, davanın idare aleyhine açılmış olması gerekmekte;
idari yargı yerinde gerçek kişiler aleyhine dava açılabilmesine hukuken
olanak bulunmamaktadır.
Bu durumda, davanın, ortada idarece kamu gücüne
dayalı olarak ve idari usul ve esaslara göre re'sen ve tek yanlı biçimde
tesis edilmiş bir işlem veya eyleminden dolayı hak ve menfaati ihlâl
edilenler tarafından idare aleyhine açılmış 2577 sayılı Yasa'nın 2.
maddesinde belirtilen davalardan biri olmayıp, özel hukuk gerçek ve tüzel
kişisi aleyhine açılan tazminat davası olması karşısında, idari yargının
görevine giren bir dava bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
Buna göre, 5434 sayılı Kanun’un 129. maddesi
uyarınca Kurum alacağının ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi
ile birlikte araç sürücüsü ile aracın sigortacısı sigorta şirketinden
müştereken ve müteselsilen tahsili istemiyle özel hukuk gerçek ve tüzel
kişisi aleyhine açılan davanın, özel hukuk hükümleri çerçevesinde görüm ve
çözümünde adli yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Asliye Hukuk Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 7.
İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Ankara 22. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 28.5.2009 gün ve E:2007/298, K:2009/182 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/54
KARAR NO : 2010/213
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Kuruma olan prim, işsizlik primi ve idari para cezası borcundan dolayı
davacının emekli maaşına konulan haczin kaldırılması istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
N. B.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. A. T. M.
O L A Y: Davacı dava
dilekçesinde, halen SGK bünyesine geçmiş olan BAĞKUR kanalı ile yaşlılık
aylığına bağlanmış emekli olduğunu, 27.4.2009 tarihinde maaşını aldığı
esnada emekli maaşına haciz konulduğunu öğrendiğini, SGK Kayseri İl
Müdürlüğü’nün maaşı üzerine konan haczin, Sigorta Kurumu (SSK) tarafından,
ticaretle uğraştığı zaman çalıştırdığı işçi prim borçlarından
kaynaklandığını ve dosya numarasının da 2005/25718 olduğunu belirttiğini
ileri sürerek muvafakati olmadan konulan bu haczin kaldırılması, yapılan
haciz kesintilerinin tarafına geri ödenmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
KAYSERİ
3. İCRA HUKUK MAHKEMESİ; 12.5.2009 gün
ve E:2009/462, K:2009/443 sayı ile, davacının dilekçesinde, hakkında SGK
tarafından yapılan 2005/25718 nolu haciz dosyasında SGK Bağ-Kur'dan almakta
olduğu emekli maaşı üzerine haciz konulduğunu, emekli maaşlarının nafaka
borçları dışında haczinin mümkün olmadığını, kamu alacaklarının da bu
kapsamda bulunduğunu, bu nedenle Bağ-Kur maaşı üzerine SGK tarafından
konulan haczin kaldırılmasına karar verilmesini istediği, Mahkemelerince
yapılan değerlendirmede, takibin 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre SSK
Kayseri Müdürlüğünün İcra Servisince yapıldığı, 6183 sayılı Yasa’nın 99.
maddesinin 2. cümlesinde, ihalenin feshinin gayrimenkulün bulunduğu yerin
icra mahkemesinden şikayet yolu ile istenebilir hükmünü taşıdığı, bu madde
dışında icra mahkemelerinin 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre yapılan takip
ve haciz işlemlerinden dolayı şikayet konularına bakamayacağı, davacının
şikayetinin ise emekli maaşına konulan haczin kaldırılması yönünde
haczedilmezlik şikayeti olduğu, 6183 sayılı Yasa’nın 99. maddesinin 2.
fıkrasına girmediği, davacının haczedilmezlik şikayetinin de idari yargıda
çözümlenmesi gerektiği, Mahkemelerinin görevsiz olması nedeniyle davanın
reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle davacının
şikayetinin reddine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, aynı
istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
KAYSERİ
2. İDARE MAHKEMESİ; 29.12.2009 gün ve
E:2009/678 sayı ile, davacı N. B. tarafından emekli maaşına haciz
konulmasına ilişkin işlemin iptali ve kesilen paranın tarafına iadesi
istemiyle Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı'na karşı dava açıldığı, 5502
sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu'nun 34. maddesinin (a) fıkrasında,
sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası prim gelirleri, idari para
cezaları, gecikme cezaları, gecikme zamları ve katılım paylarının kurumun
gelirleri arasında olduğunun belirtildiği, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 88. maddesinde, Kurumun, 6183 sayılı
Kanun’un uygulanmasında Maliye Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve
kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanacağı, Kurumun prim ve
diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun’un uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde
Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinin yetkili olduğu,
93. maddesinde ise, bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin
gelir, aylık ve ödeneklerinin, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık
sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan
alacaklarının, devir ve temlik edilemeyeceği, gelir, aylık ve ödeneklerin;
88. maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları
dışında haczedilemeyeceği, aynı Kanunun 101. maddesinde ise, “Bu Kanunda
aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla
ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür” hükmüne yer
verildiği, öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun “İdari
Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinde,
idari dava türlerinin, a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu
ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz
şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar olarak sayıldığı, dosyanın incelenmesinden, davacının daha önceden
işlettiği ticari işletmesinde çalışanlarının sigorta primlerinin
yatırılmadığından bahisle davacıya ödeme emri gönderildiği, davacının
borcunu ödememesi üzerine emekli maaşı üzerine haciz konduğu, söz konusu
haciz işleminin iptali istemiyle Kayseri 3. İcra Hukuk Mahkemesi’nin
E:2009/462, K:2009/443 sayılı dosyasında dava açıldığı, verilen görevsizlik
kararı üzerine aynı istemle görülmekte olan davanın açıldığının
anlaşıldığı, olayda, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 101. maddesi hükmü uyarınca açıkça idari yargının görevine
girdiği belirtilmeyen dava konusu haciz işleminin iptali davasının görüm ve
çözümünün adli yargı yerine ait bulunduğu sonuç ve kanaatine ulaşıldığı, bu
nedenlerle, Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca
görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce bir
karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Ayper GÖKTUNA, Gürbüz GÜMÜŞAY ve Coşkun GÜNGÖR’ün katılımlarıyla
yapılan 20.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince,
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre başvurulmuş ise de, idari yargı
dosyasının, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin
edilmeden gönderildiği, Başkanlıkça, adli yargı dosyasının da ilgili
Mahkemesinden getirtildiği, başkaca usule aykırılık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Kurum alacaklarının tahsili için 6183 sayılı Yasa
hükümlerine göre emekli aylığına konulan haczin kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
Davalı idare vekili, İdare Mahkemesine verdiği
savunma dilekçesinde, davacının, Kurumun 1011994.38-1008389.38-1012125.38
sicil sayılı dosyalarda işlem gören işyerlerinin işvereni olduğunu,
1996/4-5-6-7-8 inci dönemler prim, İSP ve 2005/6 ncı dönem prim, İSP ve İPC
larının tahsili için davacı aleyhine icra takibi başlatıldığını, ancak
ödeme emrinin tebliğine rağmen davacının Kuruma olan borcunu ödemediğini,
bunun üzerine Kurumun 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesinin 1. fıkrasına
dayanarak 25.12.2008 tarihinde emekli aylığına haciz koyduğunu
belirtmiştir.
5502 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumu Kanunu’nun 37. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Süresi içinde
ödenmeyen sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleri, işsizlik
sigortası primleri, idarî para cezaları, gecikme zamları, katılım payları
Kurum alacağına dönüşür ve bu alacakların tahsilinde, 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı
maddeleri hariç diğer maddeleri uygulanır” denilmiştir.
Öte yandan, 31.5.2006 gün
ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 88. maddesinde, “…Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim
ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usûlü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer
maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye
Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen
yetkileri kullanır.
Kurum, 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen alacakları hariç olmak üzere her türlü alacağın teminatını
teşkil etmek üzere Yeni Türk Lirası ve/veya yabancı para birimi üzerinden
ticari işletme, taşınır ve/veya taşınmaz rehni dahil olmak üzere her türlü
teminat almaya yetkilidir.
Kurumun 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen prim ve diğer alacakları amme alacağı niteliğinde olup,
imtiyazlı alacaktır. Kurumun taraf olduğu her türlü dava ve icra
takiplerinin kısmen veya tamamen aleyhe neticelenmesi halinde 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanununda yazılı tazminat ve cezalar Kurum hakkında
uygulanmaz.
Kurumun prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun
uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı
biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine
başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz…”, 93. maddesinde,
“Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve
ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası
hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan alacakları, devir ve
temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci maddeye göre takip ve
tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu
fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine
ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü
tarafından reddedilir…” ve 101. maddesinde, “Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin
uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür” hükmü yer almıştır.
Olayda, Kurum alacağının tahsili için 6183 sayılı
Yasa hükümleri uygulanarak davacının emekli aylığına haciz konulmuştur.
Bu duruma göre, Kurum alacaklarının tahsilinde 6183
sayılı Yasa’nın uygulanmasından doğan ihtilafa ilişkin davada, 5510 sayılı
Yasa’nın 88. maddesi hükmü karşısında, İş Mahkemeleri görevli
bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile İcra Hukuk Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Kayseri 2. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
Kayseri 3. İcra Hukuk Mahkemesi’nin
12.5.2009 gün ve E:2009/462, K:2009/443 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 20.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/68
KARAR NO : 2010/215
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
6183 sayılı Kanun uyarınca tesis edilen haciz işleminin iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1. M. Ç.,
2. Turtaş Sitesi Yönetimi
Vekili :
Av. Ö. Ş.
Davalı :
Çankaya Belediye
Başkanlığı
Vekili :
Av. A. D.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili Turtaş Sitesi Yönetiminin,
Ankara İli Çankaya İlçesi, Keklikpınarı Mah. 13274, 13275, 13277, 13278,
13208 Ada üzerinde kurulu 22 adet bloku temsil ettiğini, diğer müvekkili M.
Ç.’ın ise Turtaş Sitesi B blok üzerinde, üzerine kayıtlı kat mülkiyeti
sahibi olduğunu; Site içerisinde bulunan 13275 Ada 1 nolu Parselde bulunan
taşınmazın, Site eski Yönetim Kurulu tarafından 01.12.2002 yılından
itibaren İpza Tur. İnş. Rek. Eğit. Pro. Taah. Oto. ve Dış Tic. Lt. Şti.
firmasına kiralandığını; adı geçen firmanın bu Parseli 'Dikmen Sosyete
Pazarı’ adı ile pazaryeri olarak kullanmak için Çankaya Belediyesi nezdinde
yapmış olduğu başvuru sonrasında, gayrimenkul üzerine pazar çatısı ve
benzeri nitelikli yapılaşmaya gittiğini, bununla birlikte, söz konusu
parsel üzerindeki yapılaşmanın, davalı Belediye tarafından imar mevzuatına
aykırı bulunduğunu ve 12.10.2006 tarih C:2006/4913.35 tarihli Encümen
Kararı ile yıkılmasına, mal sahibi olarak görülen Ali Balandı ve
ortaklarına 35.000,00 TL para cezası uygulanmasına karar verildiğini;
Çankaya Belediyesinin, tespit edilen para cezasının tahsili için taraf
ayrımına gitmeden Site alanı içerisinde bulunan gayrimenkul sahiplerinin
tapu kayıtlarına haciz uyguladığını, haciz işlemi nedeni ile aralarında
müvekkili M. Ç.'ın da bulunduğu yüzlerce kat mülkiyeti sahibinin, tapu
kayıtlarına haciz uygulandığını gayrimenkulü üzerinde tasarrufta bulunmak
için Çankaya Tapu Müdürlüğü'ne gidildiği vakit öğrenildiğini; oysa gerek
müvekkili M. Ç., gerekse diğer Turtaş Sitesi kat mülkiyeti sahiplerinin
para cezasının muhatabı olmadığını; mülkiyet haklarının idarenin mezkur
işlemi ile sınırlandırıldığını, kaldı ki idari para cezası 35.000,00 TL
olduğu halde, kiralanan ve değeri en az 3.000.000,00-TL olan 13275 Ada 1
nolu Parsel üzerine haciz uygulanmasına dahi gidilmeden, yüzlerce kişinin
kat mülkiyetinde bulunan bağımsız bölümlere haciz uygulandığını; davalı
idarenin uyguladığı para cezasının tahsili 6183 sayılı Yasa çerçevesinde
yapılmışsa da, Danıştay Vergi Daireleri Genel Kurulunun 30.01.2004 tarih
E:2003/274 ve K:2004/10 sayılı kararına göre; görevli yargı mercinin Asliye
Hukuk Mahkemesi olduğunu; nitekim mezkur kararında benimsenen görüş
paralelinde, haciz işleminin unsurlarında hukuka aykırılık iddiası değil,
haciz işleminin taşınmazın malikine etkisinin değerlendirilmesi, taşınmaz
mülkiyeti ile ilgili olduğu için, Mahkemelerinde iş bu davanın açıldığını;
nitekim müvekkili M. Ç.’ın diğer mülkiyet sahipleri gibi idari para cezasının
muhatabı değil, davalının haciz işlemi nedeni ile mülkiyet hakkı
sınırlanan, etkilenen kişi olduğunu, kısacası Danıştay Vergi Daireleri
Genel Kurulu çerçevesinde davaya sebebin, haciz işleminin unsurları değil,
haczin taraf olmayan kişilere uygulanması sebebi ile mülkiyet hakkının
sınırlanması olduğunu ifade ederek, sonuçta; müvekkili M.Ç.’ın üzerine
kayıtlı gayrimenkul ile Turtaş Sitesi Yönetiminin temsil yetkisi içerisinde
bulunan Ankara İli Keklikpınarı ilçesi 13274, 13277, 13278, 13208(Haciz Bildirisinde:13280)
Ada üzerinde bulunan gayrimenkuller üzerinde davalının 24.12.2008 tarih ve
7047 sayılı işleminin kaldırılarak mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin
önlenmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili, birinci savunma dilekçesinde, idari
birer işlem olan Encümen Kararı, Ödeme Emri ve Kamu Haczi işlemlerinin
iptali talebinin ancak idari Yargı nezdinde görülebileceğini, adli yargıda
işbu davanın dinlenmesine olanak bulunmadığını ileri sürerek, görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 28.12.2009 günlü
celsesinde E:2009/347 sayı ile, davalı İdare vekilinin göreve ilişkin
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İdare vekilince, süresi içinde verilen
dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe ve dava dosyasının bir örneği, Danıştay
Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 3194 sayılı İmar Kanununun
42.maddesinde, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine veya imar
mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine ve müteahhidine para
cezası verileceği, 6183 sayılı Kanunun 1.maddesinde de, Devletle vilayet
hususi idarelerine ve belediyelere ait para cezaları hakkında bu kanun
hükümlerinin uygulanacağının hükme bağlandığı; dosyanın incelenmesinden,
Turtaş Sitesinin Çankaya, Keklikpınarı, imarın 13274, 13275, 13277,
13278,13280 Adalarında kurulu olduğu, 13275 ada 1 parseldeki boş arsada
kiracı firma tarafından inşa edilen ruhsatsız yapılardan dolayı, İmar
Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen imar para cezasının kesinleşmesi
üzerine düzenlenen ödeme emrine rağmen, ödemede bulunmaması nedeniyle 13275
ada, 1 sayılı parsele 19.10.2006 gün ve 10444 sayılı işlemle, 13274/1,
13278/1, 13277/1, 13280/2 parsellere de dava konusu 24.12.2008 gün ve 7047
sayılı işlemle haciz koyulduğunun anlaşıldığı; imar mevzuatına göre verilen
para cezasıyla ilgili 6183 sayılı Yasa uyarınca düzenlenen ödeme emrinden
sonra tesis edilen haciz işleminin idari işlem olması karşısında, yargısal
denetimin anılan işlemin dayanağı olan yasal düzenlemelere göre
yapılmasının gerektiği; bu durumda, imar mevzuatı ve 6183 sayılı Yasa
uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı biçimde davacıların taşınmaz
mallarının tapu kayıtlarına haciz koydurulmasını temin için tesis edilen
işlemin iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünün idari yargının
görevine girdiği gerekçesiyle; 2247 sayılı
Yasa'nın 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına karar
vermiş ve görev konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi'nden
istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; dosyanın
tetkikinden, 13275 ada 1 parselde bulunan taşınmazın kiralandığı firma tarafından
parsel üzerinde yapılaşmaya gidildiği ve söz konusu yapılaşmanın davalı
idare tarafından imar mevzuatına aykırı bulunması sonucunda Çankaya
Belediyesinin 12.10.2006 tarihli Encümen kararı ile yıkılmasına ve idari
para cezası verilmesine karar verildiği, İmar Kanunu'nun 42. maddesi
gereğince verilen para cezasının kesinleşmesi üzerine düzenlenen ödeme
emrine rağmen ödemenin yapılamaması sonucunda 13274, 13277, 13278 ada 1
parseller ve 13208 ada 2 parseller üzerine haciz konulduğunun anlaşıldığı;
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde: "Ruhsat alınmadan veya
ruhsat veya eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının
yapı sahibine ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile
hisse karşılığı belirli bir yer satan ve alana 500 000 TL.' dan 25 000 000
liraya kadar para cezası verilir. Ayrıca fenni mesule bu cezaların 1/5'i
uygulanır..." hükmünün yer aldığı; 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un şümulüne ilişkin 1. maddesinde:
"Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim,
harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para
cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer'i amme alacakları ve aynı
idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan
ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile;
bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik olunur."
hükmünün yer aldığı; diğer taraftan, uyuşmazlık konusu haciz işleminin
dayanağını oluşturan 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun'un "haciz" başlığını taşıyan 62. maddesinde:
"Borçlunun, mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tesbit
edilen borçlu veya üçüncü şahıslar elindeki menkul malları ile
gayrimenkullerinden, alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktarı
tahsil dairesince haczolunur. / (Ek fıkra: 16.07.2004 – 5228 S.K./12.mad)
Maliye Bakanlığı amme alacaklarının takibinde haczolunacak malların tespiti
amacıyla yapılacak mal varlığı araştırmasının şekli, alanı ve kapsamı ile
araştırma yapılacak amme alacaklarının türü ve tutarını belirlemeye
yetkilidir. Bu yetki alacaklı amme idaresi itibarıyla da kullanılabilir. /
Borçlu tarafından başkasının olduğu beyan veya üçüncü şahıs tarafından
ihtiyaten haciz veya istihkak iddia edilmiş bulunan malların haczi en
sonraya bırakılır. / Ancak haczolunan gayrimenkul artırmaya çıkarılmadan,
borçlu, borcun itfasına yetecek menkul mal veya vadesi gelmiş sağlam alacak
gösterirse gayrimenkul üzerinde haciz baki kalmak üzere gösterilen menkul
veya alacak da haczolunur. / Şu kadar ki, bu suretle mahcuz kalan
gayrimenkulün idare ve işletmesine ve hasılat ve menfaatlerine tahsil
dairesi müdahale etmez. / Tahsil dairesi alacaklı amme idaresi ile
borçlunun menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle
mükelleftir." hükmünün yer aldığı; dava konusu uyuşmazlığın, imar
mevzuatı uyarınca verilen para cezasının tahsili amacıyla uygulanan haciz
işleminden kaynaklanmakta olduğu, kamu alacağının tahsili için idarece kamu
gücüne dayalı, resen ve tek taraflı olarak tesis edilen 6183 sayılı Yasa
kapsamındaki işlemler "idari işlem" niteliği taşıdığından, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesi kapsamında davanın
görüm ve çözümünün idari yargı yerinde yapılmasının gerektiği, bu nedenle;
Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi gereğince yapmış
olduğu başvurunun kabulü ile Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/347
esas sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesinin
gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarece anılan
Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen şekilde görev itirazında bulunulduğu ve
12. maddede öngörülen süre içinde başvurulduğu, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı tarafından Yasa’da öngörülen yönteme uygun biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmakta olup, uyuşmazlığın esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, İmar mevzuatına göre Encümen Kararı ile
verilen para cezasıyla ilgili olarak 6183 sayılı Yasa uyarınca düzenlenen
ödeme emrinden sonra tesis edilen haciz işleminin iptali istemiyle
açılmıştır.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un,
“Kanunun şümulü” başlığını taşıyan 1. maddesinin ilk fıkrasında; "
Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç,
ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası
gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer'i amme alacakları ve aynı
idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan
ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile;
bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik
olunur. " denilmiş; “Amme Alacağının Cebren Tahsili” hakkındaki İkinci
Kısmın Birinci Bölümü’nde yer alan 54-76. maddelerinde cebren tahsil ve
takip esasları genel olarak düzenlenmiş olup, “Haciz” başlığını taşıyan 62.
maddesinde, “Borçlunun, mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince
tesbit edilen borçlu veya üçüncü şahıslar elindeki menkul malları ile
gayrimenkullerinden, alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktarı
tahsil dairesince haczolunur.
(Ek fıkra: 16/7/2004-5228/12 md.) Maliye Bakanlığı
amme alacaklarının takibinde haczolunacak malların tespiti amacıyla
yapılacak mal varlığı araştırmasının şekli, alanı ve kapsamı ile araştırma
yapılacak amme alacaklarının türü ve tutarını belirlemeye yetkilidir. Bu
yetki alacaklı amme idaresi itibarıyla da kullanılabilir.
Borçlu tarafından
başkasının olduğu beyan veya üçüncü şahıs tarafından ihtiyaten haciz veya
istihkak iddia edilmiş bulunan malların haczi en sonraya bırakılır.
Ancak haczolunan
gayrimenkul artırmaya çıkarılmadan, borçlu, borcun itfasına yetecek menkul
mal veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirse gayrimenkul üzerinde haciz
baki kalmak üzere gösterilen menkul veya alacak da haczolunur.
Şu kadar ki, bu suretle
mahcuz kalan gayrimenkulün idare ve işletmesine ve hasılat ve menfaatlerine
tahsil dairesi müdahale etmez.
Tahsil dairesi alacaklı
amme idaresi ile borçlunun menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle
mükelleftir”; ve 88. maddesinin birinci fıkrasında da, “Her türlü
gayrimenkul malların, gemilerin haczi sicillerine işlenmek üzere haciz
keyfiyetinin tapuya veya gemi sicillerinin tutulduğu daireye tebliğ
edilmesi suretiyle yapılır” hükmü yer almıştır.
Olayda, Çankaya, Keklikpınarı, imarın 13274, 13275,
13277, 13278,13280 Adalar üzerinde kurulu bulunan 22 adet bloku temsil eden
Turtaş Sitesi Yönetimi tarafından Site içerisinde bulunan 13275 ada 1
parseldeki boş arsanın, 01.12.2002 yılından itibaren İpza Tur. İnş. Rek.
Eğit. Pro. Taah. Oto. ve Dış Tic. Lt. Şti. firmasına kiraya verildiği; bu
parseldeki taşınmazda kiracı firma tarafından inşa edilen ruhsatsız
yapılardan dolayı, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen
imar para cezasının kesinleşmesi üzerine düzenlenen ödeme emrine rağmen
ödemede bulunmaması nedeniyle, 13275 ada, 1 sayılı parsele 19.10.2006 gün
ve 10444 sayılı işlemle, 13274/1, 13278/1, 13277/1, 13280/2 parsellere de
dava konusu 24.12.2008 gün ve 7047 sayılı işlemle haciz koyulduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davalı İdarece, 6183 sayılı
Yasa’ya göre kamu alacağının(İmar mevzuatına göre verilen para cezası)
tahsili amacıyla kamu gücüne dayalı, resen ve tek yanlı olarak tesis edilen
haciz işlemi, idari bir işlem niteliğini taşımakta olup, haciz işleminin
kaldırılması istemiyle açılan davanın, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-a maddesi kapsamında görüm ve
çözümünde idari yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenle, Danıştay
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Çankaya Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının, Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 28.12.2009 gün ve E:2009/347 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/71
KARAR NO : 2010/216
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Sürücü belgesine haksız yere el
konulduğundan bahisle, uğranıldığı iddia edilen maddi ve manevi zararın
tazmini istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
O. S.
Vekili :
Av. R. A.
Davalı :
İçişleri Bakanlığı
Vekili :
Av. R. A.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 03.01.2006 günü, sevk ve
idaresinde bulunan 31 F
2371 plakalı araç ile Siverek- Diyarbakır karayolunda seyir halinde iken,
Siverek Trafik Müdürlüğüne bağlı Trafik Polisleri tarafından
durdurulduğunu, ehliyetine el konulduğunu, ehliyetsiz araç kullanmak
suçundan 600,00YTL idari para cezası kesildiğini; 05.01.2006 günü
Diyarbakır C.Başsavcılığına ve Diyarbakır Trafik Tescil Şube Müdürlüğüne
Ehliyetinin iadesi için başvurmasına rağmen müspet sonuç alamadığını; bunun
üzerine 06.01.2006 tarihinde Diyarbakır Valiliği Emniyet Müdürlüğüne
başvurduğunu ancak talebinin yine reddedildiğini, bu kararın gerekçesine
göre; müvekkilinin iptale konu E sınıfı sürücü belgesini 28.04.1989
tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğünden almış olduğunu, ancak
müvekkilinin Diyarbakır 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 30.10.1986 tarihli bir
ilamı ile mahkûm edildiğinden dolayı, o tarihte yürürlükte bulunan
Karayolları Trafik Kanununun 41. maddesinin öngördüğü şartları haiz
olmadığının gözden kaçırılmış bulunduğunu; böylece aynı kararın devamına
göre müvekkilinin 42545 sicil no.lu sürücü belgesinin Karayolları Trafik
Kanununun 119/a maddesi uyarınca geçerliliği haiz bulunmadığı tespit
edilerek alıkonulmuş olduğunu; müvekkilinin, Diyarbakır 2. Ağır Ceza
Mahkemesinden 28.04.1995 gün 1995/71 müt. sayılı müteferrik karar ile Memnu
Haklarının İadesini almış bulunduğundan dolayı yeniden sürücü belgesi
alması için günümüzde geçerli bulunan mevzuat çerçevesinde müracaat
edeceğini ve sınavı başarıyla geçmesi halinde diğer gerekli şartları da
taşıması halinde yeni bir sürücü belgesi almaya hak kazanabileceğini;
başvuruları sonuçsuz kalan müvekkilinin 09.02.2006 tarihinde idarenin
işleminin iptali için Diyarbakır 2. İdare Mahkemesine dava açtığını;
dilekçedeki eksiklikler nedeniyle davanın reddedilerek eksiklerin gidermesi
için 30 günlük süre tanındığını; bunun ardından açılan davanın Diyarbakır
2. İdare Mahkemesinde 2006/980 Esas no ile kaydedildiğini ancak iş bu
davanın görevsizlik nedeniyle reddedilmiş olduğunu; bunun üzerine Trafik
Mahkemesi sıfatıyla Diyarbakır 1.Sulh Ceza Mahkemesinde 22.08.2006
tarihinde açılan davanın, 27.09.2006 tarihinde karara bağlandığını ve
2006/2619 Değ.İş. no.lu iş bu karar ile sürücü belgesinin müvekkiline
iadesine karar verildiğini; müvekkilinin, sürücü belgesinin alıkonulduğu
03.01.2006 tarihine kadar SUNTAŞ Şti. adlı şirket bünyesinde uluslar arası
tır şoförü olarak çalışmış olduğunu ancak, sürücü belgesinin alıkonulması
ile birlikte mevcut işinde çalışmayı sürdürme olanağının ortadan
kalktığını, Şirket tarafından işine son verildiğini ve kendisi ile bakmakla
yükümlü olduğu ailesinin geçimini sağlayamayacak hale geldiğini;
müvekkilinin, Diyarbakır 2.İdare Mahkemesinde açtığı 2006/662 E., 2006/980
E. Ve Diyarbakır 1. Sulh Ceza Mahkemesinde açtığı 2006/2619 Değ-İş No.lu
davaların takibi için taraflarına 1.750,00-YTL vekalet ücreti, Diyarbakır
2.İdare Mahkemesine açtığı iki davada toplam 96,73 YTL harç ve dava
masrafı ödediğini; bu davaların devamı boyunca gerek işinden çıkarılmış
olması gerekse bundan kaynaklı ekonomik sıkıntılar nedeniyle çok büyük
miktarda elem ve üzüntü duyduğunu, manevi ısdırap çektiğini, sürücü
belgesinin haksız alıkonulması işlemi sonucunda alıştığı yaşam standardının
çok altında bir hayata maruz bırakıldığını ve bu durumun aile yaşantısına
da sirayet ettiğini, idarenin haksız işlemi nedeniyle maddi-manevi zarara
uğrayan müvekkilinin zararının tazmininin gerektiğini ileri sürerek,
sonuçta; fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla
6.850,00- YTL maddi ve 10.000,00-YTL manevi zararlarının, dava tarihinden itibaren
yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle
23.11.2006 günü adli yargı yerinde dava açmıştır.
DİYARBAKIR 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 01.03.2007
gün ve E:2006/583, K:2007/85 sayı ile, davacı vekilinin dava dilekçesi ile
duruşmadaki beyanlarını özetledikten sonra; tazminat isteminin idarenin
haksız işlemine dayandığı, davanın niteliği itibarı ile idare mahkemesinin
görev alanına girdiğinin iddia edildiği, davanın görev alanından reddinin
savunmuş olduğu, 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/b md.
uyarınca idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar
görenler tarafından açılan tam yargı davalarının idare mahkemesinin görev
alanına girdiği; iş bu davanın idarenin haksız işlemine dayalı tazminat istemine
dayandığı gerekçesiyle; Mahkemelerinin görevsizliğine karar vermiş, bu
karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, aynı istemle 29.3.2007
gününde idari yargı yerinde dava açmıştır.
DİYARBAKIR 1. İDARE MAHKEMESİ; 01.03.2010
gün ve E: 2007/317 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 'Genel Kanun
Niteliği' başlıklı 3. maddesinde, bu Kanunun; idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde; diğer genel hükümlerinin ise, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında
uygulanacağı hükmü; 'Başvuru Yolu' başlıklı 27.maddesinde ise, idari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün
içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği hükmünün yer aldığı, sonuç
itibariyle; ehliyetin geri alınmasına ilişkin işleme karşı açılan dava
Diyarbakır 1.Sulh Ceza Mahkemesinin 27.09.2006 tarih 2006-2619 sayılı
kararıyla sonuçlandırıldığına göre, bu işlem sebebiyle uğranılan zararın
tazminine yönelik işbu davanın da işlemi iptal eden adli yargı merciince
incelenmesinin gerektiği; açıklanan nedenlerle adli yargının görev alanına
giren davada, idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle adli yargı yerince
verilmiş ve kesinleşmiş görev ret kararı bulunduğundan, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık
Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık YILDIZ, Ayper
GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre: İdare Mahkemesince, 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacının ehliyetine haksız yere el
konulduğundan bahisle, uğranıldığı iddia edilen maddi ve manevi zararın
tazmini istemiyle açılmıştır.
13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, ”Bu kanunun amacı,
karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve
trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri
belirlemektir” denilmiş; Kanunun Beşinci kısmında Sürücü Belgeleri ve
Sürücüler başlığı altındaki 36. maddede, motorlu araçların sürücü belgesi
sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesinin yasak olduğu,
38. ve 39. maddelerde sürücü belgesi sınıfları ve belgelere ait esasların
belirlendiği, İçişleri Bakanlığınca, trafik güvenliği nedeniyle gerekli
görüldüğünde değiştirilmesinin zorunlu olduğu, zorunluluğa uymayan sürücülerin
araç kullanmaktan men edileceği, bunun usul ve esaslarının Bakanlıkça
çıkarılacak Yönetmelikte belirleneceği öngörülmüş; davacının sürücü belgesini aldığı 1989 tarihinde
yürürlükte bulunan “Sürücü Adaylarında Aranacak Şartlar” başlıklı 41.
maddenin (e) bendinde;
“ Sürücü belgesi alacaklarda aşağıdaki şartlar
aranır.
(…) e) Hükümlü olmama şartları: Sürücü belgesi alacak olanların afla ortadan kaldırılmış olsa bile;
1. Türk Ceza Kanununun; 403, 404, 414, 415,
416/1-2, 418/1, 435, 436 ve (50, 51/2, 461/son veya 462 nci maddelerinden
biri ile beraber uygulanmadığı hallerde) 448-450 nci, veya ayrıca, 491,
492, 493, 495-499, 503, 504, 505, 506, 508, 509 ve 510 uncu maddelerindeki
suçlardan hüküm giymemiş olmaları,
2. Aynı Kanunun 416/3, 429, 430, 431, 432 ve (50,
51/2, 461/son veya 462 nci maddeleri ile beraber uygulanmış) 448-450, 500,
512, 572/2 nci maddelerinde yazılı suçlardan birden fazla hüküm giymemiş
olmaları,
(…)
Zorunludur.”
hükmüne yer verilmiştir.
[Aynı bendin yeni hali ise şöyledir: (Değişik bent: 17/10/1996 - 4199/18 md.) Hükümlü olmama şartları:
Türk Ceza
Kanununun 403, 404 üncü maddeleri ile 572/2-3 maddelerinden ikiden fazla ve
1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun 28 ve 29 uncu maddeleri,
6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin
3 üncü ve takip eden fıkralarındaki suçlardan hüküm giymemiş olmaları,]
Anılan Yasanın
42. maddesinde sınavlar ve belgelerin verilme esasları; 45.maddesinde, sağlık şartlarında sonradan
meydana gelen değişiklikler ile sahte olan, hile ile alınan veya şartlarına
uygun olmadan verilen sürücü belgelerinin geri alınacağı belirtilmiştir.
Yasanın Adli
kovuşturma ve Cezaların Uygulaması başlıklı Dokuzuncu Kısımda düzenlenen
112. maddenin ilk paragrafında da; sürücü belgelerinin geçici olarak geri
alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki hafif para cezasını veya bu
kanundaki hafif hapis cezasını, belgelerin geri alınması ve iptali veya
işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren suçlarla ilgili davalara
trafik mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetki verilen sulh
ceza mahkemelerinde bakılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan yine, davacının sürücü belgesini
aldığı tarihte yürürlükte bulunan “İşlenen Suçlar Nedeniyle Sürücü
Belgelerinin Geri Alınması ve Yerine Getirilmesi” başlığını taşıyan 119. Maddesinin birinci
fıkrasında; “Sürücü belgeleri, belge alındıktan
sonra bu Kanunun 41 inci maddesinin (e) bendinin bir numaralı alt
bendindeki suçlardan biri ile mahkumiyet veya iki numaralı alt bendinde
yazılı suçlardan birinden mükerrer olarak veya birden fazlasıyla aynı anda
veya değişik tarihlerde mahkumiyet halinde süresiz geri alınır.” denilmiştir.
[Aynı maddenin yeni hali ise şöyledir: “(Değişik fıkra: 17.10.1996 - 4199/38
md.) Sürücü belgeleri, belge
alındıktan sonra bu Kanunun 41 inci maddesinin (e) bendinde yazılı
suçlardan biri ile mahkumiyet halinde süresiz geri alınır.
Diğer cürümlerden
mahkumiyeti halinde, mahkemece ceza süresini geçmemek üzere geçici olarak
sürücü belgelerinin geri alınmasına da karar verilebilir.
Geçici olarak
sürücü belgesinin geri alınması hürriyeti bağlayıcı ceza hükümlerinin
infazından sonra yerine getirilir.”]
Bu düzenlemelere
göre; sürücü belgesi alma koşullarından olan, 41.maddedeki suçlardan mahkûmiyet
halinde, idarece ilgiliye sürücü belgesi verilmeyeceği; 45. madde uyarınca,
koşullara uyulmadan verildiği tespit edilen belgenin idarece geri
alınacağı; 112. maddede belirtilen “sulh ceza mahkemesi”nin yetkili
kılındığı davaların, Yasada öngörülen ve ehliyetin süresiz geri alınmasını
gerektiren ceza davalarına ilişkin bulunduğu; 119. maddede ehliyetin
süresiz geri alınmasının, 41. maddenin (e) bendinde belirtilen ve Türk Ceza
Kanununda yer alan suçlardan mahkûmiyet halinde söz konusu olduğu; cürümlerden
mahkumiyet halinde ise, mahkemece ceza süresini geçmemek üzere sürücü
belgesinin geçici olarak geri alınmasına karar verilebileceği açıktır.
İncelenen olayda,
28.04.1989 tarihli E sınıfı sürücü belgesi sahibi olan davacının,
Diyarbakır 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 30.10.1986 gün ve E:1984/822,
K:1986/630 sayılı kararıyla, 765 sayılı (Mülga) Türk Ceza Kanununun
491/2-son maddesi gereğince cezalandırıldığı, Mahkeme kararında sürücü
belgesine ilişkin hüküm bulunmadığı, Diyarbakır 2. Ağır Ceza Mahkemesince 28.04.1995
gün 1995/71 müt. Sayı ile davacının memnu haklarının iadesine karar
verildiği; davalı idarece, 30.10.1986 tarihli Mahkeme kararı ile mahkûm
edildiğinden dolayı davacının ilgili tarihte yürürlükte bulunan Karayolları
Trafik Kanununun 41. maddesinin öngördüğü şartları taşımadığının
anlaşıldığı ve 42545 sicil no.lu sürücü belgesinin, 2918 sayılı Kanunun
119/a maddesi uyarınca geçerliliğinin bulunmadığının tespit edildiğinden
bahisle belge kayıtlarına daimi iptal şerhi istenildiği, trafik kontrolünde
yapılan bilgisayar sorgulaması sonucu 3.1.2006 tarihinde belgeye el
konulduğu; idarece, davacının yeniden sürücü belgesi alması için, günümüzde
geçerli bulunan mevzuat çerçevesinde müracaat etmesi ve sınavı başarıyla
geçmesi halinde diğer gerekli şartları da taşıması halinde yeni bir sürücü
belgesi almaya hak kazanabileceğinin ifade edildiği; el koyma işlemine
karşı Diyarbakır 1.Sulh Ceza Mahkemesine yapılan itiraz üzerine anılan
Mahkemenin 27.09.2006 tarih 2006-2619 değişik iş sayılı kararıyla; 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 28/8-b maddesi gereğince hukuka aykırı olması
nedeniyle idari yaptırım kararının kaldırılmasına karar verildiği, bu karar
üzerine, davacı vekili tarafından; idarece müvekkilinin ehliyetine haksız
yere el konulması nedeniyle çalıştığı şirketteki işinden çıkarıldığı,
kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu ailesinin geçimini sağlayamadığı, açtığı
davalarda yargılama gideri ve vekalet ücreti ödemek zorunda kaldığı
belirtilerek, idarenin haksız işlemi nedeniyle uğranılan 6.850,00 TL maddi,
10.000,00 TL manevi zararın tazmini istemiyle bakılan davanın açıldığı
anlaşılmıştır.
Belirtilen duruma göre, idarenin, görev
alanına ilişkin düzenleme yetkisi kapsamında, kamu gücüne dayalı, re'sen ve
tek yanlı olarak tesis ettiği idari işlem sonucunda uğranıldığı iddia
edilen zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Diyarbakır
1.İdare Mahkemesi’nce 01.03.2010
gün ve E:2007/317 sayı ile yapılan BAŞVURUNUN REDDİNE, 01.11.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/89
KARAR NO : 2010/218
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Jandarma Erin adliyelere yemek aracı olarak görevlendirilen askeri aracın
devrilmesi sonucu hayatını kaybetmesi nedeniyle yakınlarınca uğranılan
zararın tazmini istemiyle açılan davanın,
ASKERİ İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1- R. B.
2- Ş. B.
3- E. B.
4- M. B.
5- H. B.
Vekili :
Av. A. M.
Davalı :
İçişleri Bakanlığı (Jandarma Genel Komutanlığı)
Vekili :
Hazine Avukatı C. Y.
O L A Y : Davacılar vekili dava
dilekçesinde, Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı Silivri Cezaevi Jandarma
Koruma Tabur Komutanlığı’nda görevli J. Er F. B.’un 31.7.2008 tarihinde
adliyelere yemek aracı olarak görevlendirilen askeri aracın devrilmesi
sonucu hayatını kaybettiğini, görev esnasında meydana gelen ölüm nedeniyle
Sosyal Güvenlik Kurumu’nca merhum F. B.'un vazife malulü sayılmasına karar
verildiğini, ayrıca Komutanlığınca şehadetname düzenlendiğini, müteveffa J.
Er F. B.’un kaza yapan araçta yolcu konumunda bulunduğunu, olayda herhangi
bir kusurunun bulunmadığını ileri sürerek baba R. ve anne Ş. için
35.000’er, E., M. ve H. için 25.000’er TL olmak üzere toplam 145.000 TL
manevi tazminata; davacılar M., E. ve H. için fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla 10.000’er TL olmak üzere toplam 30.000 TL destekten yoksun
kalma tazminatına hükmedilmesine, hükmedilecek tazminatlara kaza tarihinden
itibaren faiz işletilmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare vekili
birinci savunma dilekçesinde, davanın askeri idari yargının görev alanına
girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 3. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ;
11.11.2009 gün ve E:2009/290 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının
reddine karar vermiştir.
Davalı idare vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası örneği ile birlikte Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK
İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; Davacılar vekili tarafından
İçişleri Bakanlığı aleyhine açılan maddi ve manevi tazminat istemli davanın
görüldüğü Ankara 3'üncü Asliye Hukuk Mahkemesi’nde davalı vekili (Hazine
Avukatı) tarafından davaya cevap dilekçesi ile görev yönünden itirazda
bulunularak davada Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğunun
ileri sürüldüğü, anılan Mahkeme tarafından 11.11.2009 tarihli oturumda söz
konusu görev itirazının reddine karar verildiği, bu karara karşı davalı
İçişleri Bakanlığı vekili tarafından 16.11.2009 tarihli dilekçe ile olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulduğu ve Ankara 3'üncü Asliye
Hukuk Mahkemesi tarafından ilgili evrak örneklerinin olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarma hakkında düşünce bildirilmesi amacıyla (önce sehven
Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmesi ve bu Makam tarafından da dosyanın
iadesi üzerine) Başsavcılıklarına gönderildiğinin anlaşıldığı, davanın,
davacılardan R. B. ile Ş. B.’un evladı ve diğer davacıların kardeşi olan F.
B.’un İstanbul Silivri Cezaevi Jandarma Koruma Tabur Komutanlığı’nda J. Er
olarak askerlik hizmetini yaptığı sırada 31.07.2008 tarihinde görev
amacıyla içinde bulunduğu askeri aracın devrilerek kaza yapması sonucu
vefat etmesine bağlı olarak davacılar tarafından talep edilen maddi ve
manevi tazminatın davalı idarece ödenmesine hükmedilmesi istemiyle
açıldığı, Anayasa’nın 125'inci maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi
eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun
düzenlendiği, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlal
edilenler tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve çözümünün
idari yargı yerlerinin görevine girdiği, ancak, dava konusunu oluşturan
zararın davalı idareye ait aracın trafik kazası yapması sonucu meydana
gelmiş olması nedeniyle görevli yargı yeri açısından Karayolları Trafik
Kanunu hükümlerinin irdelenmesi gerektiği, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun, trafik kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki
sorumluluk ve sigorta hakkındaki sekizinci kısmının, "İşleten ve Araç
İşleticisinin Bağlı Olduğu Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu"
başlıklı birinci bölümünde aynı başlıkla yer alan 85'inci maddesinin
değişik birinci fıkrasının, "Bir motorlu aracın işletilmesi bir
kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep
olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya
bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın
işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve
müteselsilen sorumlu olurlar" ve değişik beşinci fıkrasının,
"İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya
aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru
gibi sorumludur" hükümlerini taşıdığı; aynı kısmın "Özel
Durumlar" başlıklı üçüncü bölümünün Devlete ve kamu kuruluşlarına ait
araçların durumunu düzenleyen değişik 106’ncı maddesinde ise, "Genel
bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve
belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait
motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin
hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır" hükmüne yer
verildiği, 2918 sayılı Kanun’un 85'inci maddesinden, işleten ve teşebbüs
sahibinin, bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın
sürücüsünün ve işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı
üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan, -kusurlu olup olmamalarına
bakılmaksızın- "tehlike esası"na göre sorumlu tutuldukları;
106'ncı madde ile de, maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının da
85'inci maddede tarif edilen işleten gibi hukuki sorumluluğa tabi
kılındığının anlaşıldığı, sözü edilen Yasa hükümlerinde açıkça göreve
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85'inci maddedeki
işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele
alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi
içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları
zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi olmasının doğal
bulunduğu, nitekim Karayolları Trafik Kanunu’nun hukuki sorumluluğa ilişkin
diğer hükümlerinde, 85'inci madde kapsamı dışında kalan hallerde genel
hükümlerin uygulanacağına işaret edildiği, belirtilen duruma göre, kamu
kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla
işletilmesi sırasında, bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi
nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da
objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir
tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince
yapılacağı(Bkz.:Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün 20.11.2000 tarih ve
E.:2000/20, K.:2000/47 sayılı kararı), Anayasa'nın 157'nci maddesinde,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve
son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağının
belirtildiği, 20.7.1972 günlü ve 1602 sayılı Yasa’nın 25.12.1981 günlü ve
2568 sayılı Yasa ile değişik 20'nci maddesinde de aynı hükmün yer aldığı,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu
idari işlemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri
hizmete ilişkin bulunması" koşullarının birlikte gerçekleşmesi
gerektiği, 1602 sayılı Yasa'nın 20'nci maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurların asker kişi sayıldığı, idari eylemin "askeri hizmete ilişkin
bulunması", eylemin kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine
tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik olması
anlamını taşıdığı, askeri nitelikte idari eylemi de, askeri kural ve
gerekler çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum
veya meydana gelen ya da getirilen bir olay olarak tanımlamanın olanaklı
olduğu, idari eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" için, eylemin
bir asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker kişinin beden
bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması gerektiği,
olayda, davalı idareye ait aracın tahsis edildiği görevin veya hizmetin
yürütülmesi sırasında araçta yolcu olarak bulunan davacılar yakının,
meydana gelen trafik kazası sonucu ölümü dolayısıyla uğranılan zararların
idare tarafından tazmin edilmesi istenildiği anlaşılmakla, zararın askeri
bir görevin, hizmetin yürütülmesi sırasında doğması ve asker kişinin
bedeninde oluşması karşısında, davada, idari eylemin "askeri hizmete
ilişkin bulunması" ve "asker kişiyi ilgilendirmesi" koşullarının
birlikte gerçekleştiği ve dolayısıyla AYİM'in görevli olduğu, bu
nedenlerle; 2247 sayılı Kanun’un 10, 12 ve 13'üncü maddeleri gereğince
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesi ile Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğuna karar
verilmesinin gerektiği belirtilmiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı Ş. B. ve
arkadaşları vekili tarafından davalı İçişleri Bakanlığı aleyhine Ankara 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2009/290 Esas sayılı tazminat davasında,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un
10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle
gönderilen 2010/89 Esas sayılı dosyanın incelendiği, davacıların yakını
olan F. B.'un, İstanbul Silivri Cezaevi Jandarma Koruma Tabur
Komutanlığı’nda J. Er olarak askerlik hizmetini yaptığı sırada 31.7.2008
tarihinde görev nedeniyle içinde bulunduğu askeri aracın devrilmesi sonucu
vefat etmesi sonucunda; davacılar vekili tarafından maddi ve manevi
tazminatın idare tarafından ödenmesine karar verilmesi için Ankara 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan davada davalı idare tarafından görev
itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının
anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala
bağlandığı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi
gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı, buna
karşın, dava konusu zararın, kamu idaresine ait aracın karayolu üzerinde işletilmesi
sırasında meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin
belirlenebilmesi için konuya ilişkin özel düzenleme içeren Karayolları
Trafik Yasası hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesinin değişik birinci fıkrasının,
"Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya
yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu
aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs
tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve
bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen
sorumlu olurlar" ve değişik beşinci fıkrasının, "İşleten ve araç
işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına
yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur"
hükümlerini taşıdığı; 106. maddesinde ise, "Genel bütçeye dahil
dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere,
kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların
sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki
sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır" hükmüne yer verildiği,
anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin, bir motorlu aracın
işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve işletme yardımcılarının
eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan,
kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın "tehlike esası"na göre
sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de, maddede sayılan kamu kurum ve
kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa tabi kılındığının
anlaşıldığı, sözü edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki işletenin hukuki
sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele alınmış olması
karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi içinde bulunan
araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları zararlardan dolayı hukuki
sorumluluğun genel hükümlere tabi olmasının doğal olduğu, nitekim,
Karayolları Trafik Kanunu'nun hukuki sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde
85. madde kapsamı dışında kalan hallerde genel hükümlerin uygulanacağına
işaret edildiği, belirtilen duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu aracın
kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu
görevlisinin yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan
dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları
çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden
doğan zararların giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında
idari yargı yerlerince yapılacağı, davada, yargı yerlerinden hangisinin
görevli olduğu hususuna gelince: Anayasa'nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi'nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece
mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağının belirtildiği; 1602
sayılı Yasa'nın 20. maddesinde de aynı hükmün yer aldığı, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi'nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem ya
da eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete
ilişkin bulunması" koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği, 1602
sayılı Yasa'nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurların asker kişi sayıldığı, eylemin "askeri hizmete ilişkin
bulunması"nın, eylemin kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine
tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik olması
anlamını taşıdığı, askeri nitelikteki idari eylemi de, askeri kural ve
gerekler çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket,
tutum veya meydana gelen ya da getirilen bir olay olarak tanımlanın
olanaklı olduğu, idari eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi"
için, eylemin bir asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker
kişinin beden bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması
gerektiği, olayda, askeri aracının tahsis edildiği hizmetin yürütülmesi
sırasında araç içinde görevli bulunan askerin ölümü dolayısıyla uğranılan
zararların idarece tazmin edilmesi istenildiğine göre, zararın askeri kural
ve talimatlar çerçevesinde yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve asker
kişinin bedeninde oluşması karşısında, davada idari eylemin "askeri
hizmete ilişkin bulunması" ve "asker kişiyi ilgilendirmesi"
koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu
edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli
bulunduğu, nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 7.7.2008 gün ve E:2007/518,
K:2008/191 sayılı kararında görevli bulunduğu askeri aracın uğradığı trafik
kazası sonucu meydana gelen ölümlü kaza nedeniyle idare aleyhine açılan
tazminat davasının Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde çözümlenmesi yolunda
hüküm kurulduğu, bu nedenle; Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı'nın
2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü
ile Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2009/290 Esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı idare vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu
yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile AYİM
Savcısı Süalp TANYEL’in davada askeri idari yargının görevli olduğu
yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı
Silivri Cezaevi Jandarma Koruma Tabur Komutanlığı’nda görevli J. Erin
31.7.2008 tarihinde adliyelere yemek aracı olarak görevlendirilen askeri
aracın devrilmesi sonucu hayatını kaybetmesi nedeniyle yakınları tarafından
maddi ve manevi tazminatın faiziyle birlikte davalı idarece ödenmesine
karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu
kurala bağlanmış olup, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
ihlâl edilenler tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve
çözümünün idari yargı yerlerinin görevine girdiği tartışmasızdır.
Ancak, tazminatın konusunu oluşturan zararın kamu
idaresine ait bir motorlu aracın karayolu üzerinde işletilmesi sırasında
meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi
için konuya ilişkin özel düzenleme içeren Karayolları Trafik Kanunu
hükümlerinin gözden geçirilmesi gerekmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun, trafik
kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının, “İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu
Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu” başlıklı birinci bölümünde aynı
başlıkla yer alan 85. maddesinin değişik birinci fıkrası, “Bir motorlu
aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin
zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya
işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi
halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan
zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” ve değişik beşinci
fıkrası, “İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün
veya aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi
sorumludur” hükümlerini taşımakta; aynı kısmın “Özel Durumlar” başlıklı
üçüncü bölümünde Devlete ve kamu kuruluşlarına ait araçların durumunu
düzenleyen değişik 106. maddesinde ise, “Genel bütçeye dahil dairelerle
katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi
teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları
zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin
hükümleri uygulanır” hükmüne yer verilmektedir.
Anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin,
bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve
işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin
uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın “tehlike
esası”na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de, maddede sayılan kamu
kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa tabi kılındığı
anlaşılmaktadır.
Sözü edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki
işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele
alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi
içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları
zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi olması
doğaldır.
Nitekim, Karayolları Trafik Kanunu’nun hukuki
sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde, 85. madde kapsamı dışında kalan hallerde
genel hükümlerin uygulanacağına işaret edilmiştir.
Belirtilen duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu
aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu
görevlisinin yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı,
idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları çerçevesinde
sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden doğan
zararların giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında idari
yargı yerlerince yapılacağı açıktır.
Davada, idari yargı yerlerinden hangisinin görevli
olduğuna gelince:
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde de, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk
Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini
ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” hükmü yer almıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya
bakabilmesi için dava konusu idari işlem ya da eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi“ ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
İdari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması”,
eylemin kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve
görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik olması anlamını taşımaktadır.
Askeri nitelikteki idari eylemi de, askeri kural ve gerekler çerçevesinde
yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum veya meydana gelen
ya da getirilen bir olay olarak tanımlamak olanaklıdır.
İdari eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” için,
eylemin bir asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker
kişinin beden bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması
gerekir.
Olayda, askeri araçta bulunan jandarma erinin ölümü
dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin edilmesi istenildiğine
göre, zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde yürütülen bir hizmet
sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması karşısında, davada
idari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması” ve “asker kişiyi
ilgilendirmesi” koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın
çözümü idari yargı düzeninde yer alan AYİM’e ait olduğundan, AYİM
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulüyle, Asliye Hukuk Mahkemesinin davalı
idare vekilinin görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle AYİM Başsavcısı’nca yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ
ile davalı idare vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
11.11.2009 gün ve E:2009/290 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 1.11.2010
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/101
KARAR NO : 2010/220
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davalı tarafından Birlik Tüzüğünün 47. maddesi uyarınca çıkarılan Söke
Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliği’ne aykırı olarak
arazisini izinsiz olarak suladığından bahisle Birlik Encümeni kararıyla
davacıya verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılan davanın, ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H. Ç.
Vekili :
Av. N. B.
Davalı :
Söke Ovası Sulama Birliği Başkanlığı
Vekili :
Köseoğlu Eröz Kurtuluş Av.Ort.
O L A Y : Aydın İli Söke Sulama Birliği
Başkanlığı’nın 26.11.2008 gün ve 2008-110 sayılı Birlik Encümen kararı ile,
6.8.2008 tarihinde Birlik görevlilerince tutulan tutanakta H. Ç.’ın
arazilerine üçüncü suyu izinsiz olarak aldığının tespit edildiğinden
bahisle 4.6.2008 tarihli Meclis kararı ve buna istinaden aynı tarihli
Encümen kararı gereğince 5.600 YTL para cezası verilmesine karar
verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
SÖKE 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 10.2.2009 gün ve D.
İş:2008/374, D.İş K:2008/374 sayı ile, başvuru sahibi Halit Çam vekili Av.
Nilgün Bütün'ün başvuru talebinin 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/8-b
maddesi gereğince idari yaptırım kararının hukuka uygun olmaması nedeniyle
kabulü ile; başvuru sahibi hakkında Söke Sulama Birliği Başkanlığı tarafından
düzenlenen 26.11.2008 tarih ve 2008/110 sayılı 5.600 TL tutarındaki idari
para cezasına ilişkin Birlik Encümen Kararının hukuka aykırı olması
nedeniyle 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/8-b maddesi gereğince
iptaline karar vermiş; bu karara yapılan itiraz üzerine SÖKE AĞIR CEZA MAHKEMESİ; 2.3.2009
gün ve D. İş:2009/160 sayı ile, Anayasa'nın "Mahalli idareler"
başlıklı 127. maddesinin son fıkrasında, "Mahalli idarelerin belirli
kamu hizmetlerinin görülmesi amacı ile, kendi aralarında Bakanlar Kurulunun
izni ile birlik kurmaları, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve
merkezi idare ile karşılıklı bağ ve ilgileri kanunla düzenlenir..."
kuralına yer verildiği; mülga 1580 sayılı Belediye Kanunu'nun 133.
maddesinde, "Belde ve köyler, vilayet idarei hususiyeleri kendilerine
kanunlarla verilen mecburi veya ihtiyari vazifelerin bir veya bir kaçını
müşterek tesisat ve idare ile ifa için birlik tesis edebilirler"
hükmünün yer aldığı ve aynı Yasanın 138. maddesinde ise, "Birlikler
hükmi şahsiyeti haiz amme müesseseleridir. Vazifelerini ifa ettikleri
mahalli idarelerin bu vezaifi ifa hususunda haiz oldukları hukuk ve
salahiyeti haizdirler... " denildiği; işlemin tesisinden sonra
yürürlüğe giren 26.5.2005 tarih ve 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu'nun
3. maddesinde; Mahalli idare birliğinin, "Birden fazla mahalli
idarenin, yürütmekle görevli oldukları hizmetlerden bazılarını birlikte
görmek üzere kendi aralarında kurdukları kamu tüzel kişisi" şeklinde
tanımlandığı; 4. maddesinde, Birliğin, birlik tüzüğünün kesinleşmesinden
sonra Bakanlar Kurulunun izni ile kurulacağı ve tüzel kişilik kazanacağının
ifade edildiği; 5. maddesinde de, Tüzüğün kabul edilmesi koşullarının ve
tüzükte yer alacak hususların belirlendiği, Söke Ovası Sulama Birliği’nin,
anılan yasal düzenlemelere göre kurulmuş, kamu tüzel kişiliğine sahip bir
yerel yönetim birimi olduğu, itiraz konusu olayda Birlik Tüzüğünün 47.
maddesi, Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin 5.
maddesinin f fıkrası, 4.6.2008 tarihli Birlik meclisi ve Birlik encümeni
kararlarına istinaden Halit Çam adına izinsiz su alma cezası tahakkuk
ettirdiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 2. ve 4. maddelerinden söz
ederek, başvuruya konu izinsiz su alma cezası tahakkuk ettirilmesi
işleminin kanundan kaynaklanmayıp, Birlik tüzük ve yönetmeliği ile Birlik
meclis ve encümen kararlarına istinaden tesis edildiği, Kabahatler
Kanunu’nun 2. ve 4. maddeleri karşısında, söz konusu izinsiz su alma
eyleminin kabahat, tesis edilen işlemin de idari yaptırım niteliğinde
olmadığı, bununla birlikte, söz konusu işlemin, kamu tüzel kişiliğine sahip
bir yerel yönetim birimi olan Söke Ovası Sulama Birliği tarafından kamu
gücüne dayanılarak resen ve tek yanlı olarak tesis edilmesi, keza Söke
Ovası Sulama Birliği Tüzüğünün 35. maddesinde, birlik gelirlerinin
tahsilatında belediyelerde uygulanan formlar, makbuzlar ve usulün
uygulanacağının, Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin
3. maddesinin C bendinin 1 fıkrası uyarınca birlik alacaklarının 6183 sayılı
Kanun hükümlerine göre tahsil edileceğinin belirtilmiş olması karşısında,
bir idari işlem niteliğinde olduğu, bu nedenle, Söke Ovası Sulama
Birliğince Halit Çam adına izinsiz su alma cezası tahakkuk ettirilmesinden
doğan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a
maddesinde belirtilen idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri
ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları kapsamında görüm ve çözümü
gerekmekle bu hususta idari yargı yerlerinin görevli bulunduğunun
anlaşıldığı, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 1.11.2004 tarih ve 2004/47-71 E,K ve
5.2.2007 tarih ve 2006/214 Esas, 2007/8 Karar sayılı kararlarının da bu
doğrultuda olduğu, tüm bu nedenlerle itiraz eden Söke Ovası Sulama Birliği
Başkanlığı vekilinin itirazının bu yönüyle haklı görülerek Söke 1. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 10.2.2009 tarih ve 2008/374 D.İş sayılı kararının
kaldırılmasına, başvuru sahibi Halit Çam’ın iptalini talep ettiği idari
yaptırım kararı sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek kararlardan
olmadığından, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/1-b maddesi gereğince
başvurusunun reddine karar vermenin icap ettiği gerekçesiyle itirazın
kabulü ile, Söke 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 10.2.2009 tarih ve 2008/374
D.İş sayılı kararının kaldırılmasına, başvuru sahibi Halit Çam’ın itiraz
ettiği idari yaptırım kararı sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek
kararlardan olmadığından 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/1-b maddesi
gereğince başvurusunun reddine kesin olarak karar vermiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ; 15.4.2009 gün ve
E:2009/324, K:2009/927 sayı ile, görevsizlik kararı vermiş; bu kararın,
AYDIN BÖLGE İDARE MAHKEMESİ’nin 28.10.2009 gün ve E:2009/1201, K:2009/1277
sayılı kararı ile, davayı görev yönünden reddetmeden önce 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. madde
hükmü uyarınca dosyanın ara kararı ile Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesinin icap ettiği gerekçesiyle bozulması üzerine bozma kararına
uyan AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ;
12.2.2010 gün ve E:2009/1803 sayı ile, davacı H. Ç. vekili Av. N. B.
tarafından, davacıya izinsiz olarak su kullandığından bahisle 5.600 TL
idari para cezası verilmesine ilişkin 26.11.2008 tarih ve 2008/110 sayılı
Söke Ovası Sulama Birliği Encümeni kararının iptali istemiyle Söke Ovası
Sulama Birliği'ne karşı dava açıldığı, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri,
İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkındaki
Kanun'un 8. maddesinde, Bölge İdare Mahkemelerinin yargı çevrelerindeki
idare ve vergi mahkemelerinde tek hakim tarafından verilen kararları itiraz
üzerine inceleyeceği ve kesin olarak hükme bağlayacağının düzenlendiği,
dava dosyasının incelenmesinden; davacıya ait S2-Y5 D12'sinde bulunan 316
parselde 17,8 dönüm ve 753 parselde 51 dönümlük arazinin III. suyunun
izinsiz olarak yapıldığının 6.8.2008 tarih ve 2165 sayılı tutanak ile
yapılan tespite dayanılarak Söke Ovası Sulama Birliği Encümeni’nin
26.11.2008 tarih ve 2008/11 sayılı kararı ile, davacıya, 5.600 TL idari
para cezası verildiği, bu Encümen kararının iptali istemiyle Söke Sulh Ceza
Mahkemesi’nde açılan davada, 10.2.2009 tarih ve 2008/374 D. İş nolu karar
ile, davanın kabulüne ve Encümen kararının iptaline karar verildiği, davalı
idare tarafından yapılan itiraz üzerine Söke Ağır Ceza Mahkemesi'nin
2.3.2009 tarih ve 2009/160 D.İş nolu kararı ile Sulh Ceza Mahkemesi
kararının kaldırılarak kesinleşmesi üzerine davacı tarafından uyuşmazlık konusu
idari para cezası verilmesine ilişkin Encümen kararının iptali istemiyle
görülmekte olan davanın açıldığının anlaşıldığı, Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası'nın 142. maddesinde; Mahkemelerin kuruluşunun, görev ve
yetkilerinin, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğinin
öngörüldüğü, Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliği'nin
"Ceza Hükümleri" başlıklı 5. maddesinin (f) bendinde; "Sıra
harici ve kaçak su kullananlar ile kullandıranlara 100 TL'den 2.000 TL'ye kadar
para cezası kesileceği" hükmüne, (g) bendinde ise; 5. maddedeki para
cezalarını 20 katına kadar arttırmaya, Birlik Encümeninin yetkili
olduğu" hükmüne yer verildiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
muhtelif maddelerinden söz ederek, dava konusu uyuşmazlığın tesis edildiği
tarih itibariyle dava konusu uyuşmazlığa uygulanacak olan Mahalli İdareler
Birliği Kanunu, Söke Ovası Sulama Birliği Tüzüğü ve Yönetmeliğinde idari
yargı merciinde dava açılabileceğine ilişkin herhangi bir hükmün
bulunmadığı, bu durumda, olayda görevli yargı merciinin toplum düzenini,
genel ahlakı, genel sağlığı, çevreyi ve ekonomik düzeni korumak amacıyla
kabahatlere ilişkin genel ilkeleri, kabahatler karşılığında uygulanabilecek
olan idari yaptırımların türleri ve sonuçlarını, kabahatler dolayısıyla
karar alma sürecini, idari yaptırıma ilişkin kararlara karşı kanun yolunu
ve idari yaptırım karalarının yerine getirilmesine ilişkin esasları
düzenleyen bir Kanun olan Kabahatler Kanunu hükümleri uyarınca belirlenmesi
gerektiği, anılan Kanunun 3. maddesinde de, bu Kanunun genel hükümlerinin
diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanacağının açık olarak
düzenlendiği ve idari para cezası, mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
idari yaptırımlara karşı sulh ceza mahkemesinde dava açılacağı düzenlemesine
yer verildiği, bu durumda; idari para cezası verilmesine ilişkin Encümen
kararına ilişkin uyuşmazlığa uygulanacak ilgili mevzuatta idari yargı
merciinde dava açılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması
nedeniyle, kabahatler hakkında uygulanacak genel kanun olan Kabahatler
Kanunu’nun 27. maddesinin idari para cezasına karşı sulh ceza mahkemesine
başvurulacağına ilişkin hükmü dikkate alındığında, dava konusu idari para
cezasının görüm ve çözümünde Mahkemelerinin görevli olmadığı, sulh ceza mahkemesinin
görevli olduğu sonucuna varıldığı, bu nedenlerle, Mahkemelerinin
görevsizliğine, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi
için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine ve dosya
incelenmesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar
ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, idari yargı dosya örneği ile
birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davalı Birlik tarafından, Birlik Tüzüğünün
47. ve Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin 5. maddesinin
(f) bendine aykırı olarak, arazisini izinsiz olarak suladığından bahisle
Birlik Encümeni kararıyla davacıya verilen para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın “Mahalli İdareler” başlıklı 127.
maddesinin son fıkrasında, “Mahalli idarelerin belirli kamu hizmetlerinin
görülmesi amacı ile, kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ile birlik
kurmaları, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezi idare
ile karşılıklı bağ ve ilgileri kanunla düzenlenir…” kuralına yer verilmiştir.
11/06/2005 tarih ve
25842 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren 26/5/2005 tarih ve 5355 sayılı Mahallî
İdare Birlikleri Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, Kanunun
amacının; mahallî idare birliklerinin hukukî statüsünü, kuruluşunu,
organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usûl ve
esaslarını düzenlemek olduğu açıklanmış, 3. maddesinde; Mahallî idare
birliği, “Birden fazla mahallî idarenin, yürütmekle görevli oldukları
hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları
kamu tüzel kişisi” şeklinde tanımlanmış; 4. maddesinde, Birliğin, birlik
tüzüğünün kesinleşmesinden sonra Bakanlar Kurulunun izni ile kurulacağı ve
tüzel kişilik kazanacağı; 5. maddesinde, Tüzüğün kabul edilmesi, onaylanması,
kesinleşmesi ile Birlik tüzüğünde bulunması zorunlu hususların neler olduğu
belirtilmiş; 13. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; “Kanunlarda
öngörülen cezaları vermek” Birlik encümeninin görev ve yetkileri arasında
sayılmış; maddenin son fıkrasında; Birlik encümeninin toplantıları,
kararları ile çalışma esas ve usûlleri hakkında bu Kanunda hüküm bulunmayan
hallerde, Belediye Kanununun belediye encümenine ilişkin hükümlerinin
uygulanacağı ifade edilmiştir.
Dava konusu işlemin
dayanakları olarak gösterilen; “Söke Ovası Sulama Birliği Tüzüğü”nün 1.
maddesinde, Birliğin, kamu tüzel kişiliğine sahip olduğu; 25. maddesinin
birinci fıkrasının 7. bendinde, kanunlar, ilgili diğer mevzuat ve Birlik
Meclisi kararlarıyla öngörülen cezaları uygulamanın, Birlik encümeninin
görev ve yetkileri arasında olduğu; 47. maddesinde ise, bu tüzüğün
uygulanmasına ilişkin esasların yönetmeliklerle düzenleneceği belirtilmiş;
Tüzüğün, sulama suyu ücretlerini zamanında ödemeyen mükellefler hakkında
alacak takibinin Borçlar Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre
yapılacağına ilişkin 35. maddesine karşılık; Birlik Tüzüğüne istinaden
hazırlanan “Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliği”nin
“Tahsilat İşlemleri” başlıklı 3-C maddesindeki farklı bentlerde; süresinde
ödenmeyen sulama suyu ücretlerindeki gecikme faizlerinde, diğer alacakların
tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı açıklanmış;
Yönetmeliğin, “Ceza Hükümleri” başlığını taşıyan 5. maddesinin (f)
bendinde; sıra harici ve kaçak su kullananlar ile kullandıranlara 100
YTL’den 2.000 YTL’ye kadar para cezası verileceği belirtilmiş; 6.
maddesinde ise; 5. maddedeki para cezalarını 20 katına kadar arttırmaya,
Birlik encümeninin yetkili olduğu hükmü yer almıştır.
Anılan düzenlemelerde, davalı Birliğin, kamu tüzel
kişiliğine sahip yerel yönetim birimi olduğu kuşkusuzdur. Birlik Tüzüğünde,
Birlik gelirlerinin takip ve tahsil usulünün Borçlar ile İcra ve İflas
Kanunu hükümlerine göre yapılacağı; Yönetmelikte ise, alacakların
tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerinin uygulanacağının öngörülmesine karşılık; mevzuat hükümlerinde,
para cezasına itiraz konusunda kanun yoluna ilişkin bir düzenlemenin yer
almadığı görülmektedir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, "İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen para cezasının 5326
sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri
olduğu, dava konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen mevzuatta idari para
cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı
Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı
bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince işin
esası yönünden verilen kararı, Mahkemenin görevsiz olduğu gerekçesiyle
kaldıran Söke Ağır Ceza Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Aydın 1. İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Söke 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nce
işin esası yönünden verilen kararı, Mahkemenin görevsiz olduğu gerekçesiyle
kaldıran SÖKE AĞIR CEZA
MAHKEMESİ’nin 2.3.2009 gün ve D. İş:2009/160 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/120
KARAR NO : 2010/222
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca verilen idari
para cezasına karşı yapılan itirazın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
AKS Televizyon Rekl. ve Film. San. ve Tic. A.Ş.
Vekilleri :
Av. D. K., Av. A. K., Av. B. T.
Davalı :
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı (Tük. ve Rek. Korunması Gn. Müd.lüğü)
O L A Y :
Davacı Şirkete ait Show TV logosuyla yayın yapan televizyon kanalında
yayımlanan, “Aklımı seveyim aklımı” başlıklı reklamda, 4077 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 4822 sayılı Kanunla değişik 16.
maddesine aykırılık olduğu nedeniyle, Reklâm Kurulunca, 12.04.2005 tarih ve
115 sayılı karar ile davacı Şirkete, anılan Yasa’nın 17. ve 25/8. maddeleri
uyarınca idari para ve durdurma cezaları verilmiş; Bakanlık Makamının
29.04.2005 tarih ve 97 sayılı onayıyla uygun bulunan ve 24.05.2005 tarih ve
12471 sayılı yazı ile tebliğ edilen bu işlem sonrasında, davacı şirket
vekili; yayın ilkelerine ve 4077 sayılı yasaya aykırı reklam yayınladığı
gerekçesi ile 44,975 YTL para cezası verilmesine ilişkin 12.05.2005 tarih
ve 115 sayılı işlem ile bu işlemin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nca
onaylanmasına ilişkin 29.04.2005 tarih ve 97 sayılı işlemin iptali
istemiyle 12.8.2005 gününde idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 3. İDARE MAHKEMESİ: 28.11.2005 gün ve E:
2005/1669, K: 2005/1849 sayı ile; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 1.
maddesinde, Bu Kanunda; toplum düzenini, genel ahlakı, genel sağlığı,
çevreyi ve ekonomik düzeni korumak amacıyla; a) kabahatlere ilişkin genel
ilkeler, b) kabahatler karşılığında uygulanabilecek olan idari
yaptırımların türleri ve sonuçları, c) kabahatler dolayısıyla karar alma
süreci, d) idari yaptırıma ilişkin kararlara karşı kanun yolu, e) idari
yaptırım kararlarının yerine getirilmesine ilişkin esaslar belirlenmiş ve
çeşitli kabahatler tanımlanmış olup, 2. maddesinde, "Kabahat"
deyiminden; Kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü
haksızlık anlaşılacağı, 3. maddesinde, bu Kanunun genel hükümlerinin diğer
kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanacağı, 116. maddesinde,
kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların idari para
cezası ve idari tedbirlerden ibaret olduğunun belirtildiği; anılan Kanun'un
"Başvuru Yolu" başlıklı 27. maddesinde, "İdari para cezası ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabilir" hükmü; Geçici 2. maddesinde,
"bu Kanun hükümleri, yürürlüğe girdiği tarih itibariyle idare
mahkemelerinde dava açılarak iptali istenen idari yaptırım kararları
hakkında uygulanmaz" hükmü; Geçici 3. maddesinde ise, “daha önce
verilmiş olan idari para cezasına ilişkin kararlara karşı henüz iptal
davası açılmamış olmakla birlikte dava açma süresinin geçmemiş olması
halinde, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren onbeş gün içinde
27. madde hükümlerine göre sulh ceza mahkemesine başvuruda
bulunulabilir" hükmünün yer almış bulunduğu; anılan Kanun'a 5348
sayılı Kanun'un 5. maddesiyle eklenen Ek 1. maddesinde, "4.1.1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununda yer alan vergi mahkemelerinin
görevine ilişkin hükümler saklıdır" hükmü ile Vergi Usul Kanunu'nda
vergi mahkemelerinin görevine ilişkin hükümlerin dışındaki diğer kanunlarda
öngörülen tüm idari para cezaları hakkında, bu Kanun'un genel hükümleri
kısmında başvuru yolunun düzenlendiği 27. maddesinin uygulanacağının
anlaşılmakta olduğu; dosyanın incelenmesinden, davacı şirkete yayın
ilkelerine ve 4077 sayılı Yasaya aykırı reklam yayınladığından bahisle
44.975 YTL idari para cezası verilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı
anlaşılmakta olup, söz konusu fiilin kabahat tanımı içinde yer aldığı,
anılan Kanunun 3. maddesinde bu Kanunun genel hükümlerinin diğer
kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanacağı ve Kanun'un genel
hükümleri kısmında yer alan 27. maddesinde de idari para cezasına karşı
sulh ceza mahkemesine başvurulacağının açıkça belirtildiği dikkate
alındığında dava konusu uyuşmazlığın çözümünün, adli yargının görev alanına
girdiği gerekçesiyle; 2577 sayılı Kanun'un 15/1-a maddesi uyarınca görev
yönünden davanın reddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı şirket vekili, aynı istemle 10.3.2006
gününde adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ANKARA 12. SULH CEZA MAHKEMESİ: 13.03.2006 gün ve
Müt: 2006/315 sayı ile; bilindiği gibi Kabahatler Kanunu 1.Kısımda yer alan
Genel Hükümler başlığı altında 4 bölümden meydana gelen yasanın
3.maddesindeki, bu kanunun Genel Hükümlerinin diğer Kanunlardaki kabahatler
hakkında da uygulanır, amir hükmü karşısında, Kabahatler Kanununun Genel
Hükümleri başlığı altında 4. Bölümde yer alan 27. maddesindeki idari
yaptırım kararına karşı Sulh Ceza Mahkemesine başvurulabilir, hükmünün
Kabahatler Yasasının Genel Hükümleri içinde yer aldığının yasadan belli
olduğu; Anayasa Mahkemesinin 01/03/2006 tarihinde aldığı kararla Kabahatler
Yasasının 3.maddesini iptal ederek yasama organına yasal düzenleme yapması
konusunda süre verdiği haricen öğrenildikten sonra yapılan değerlendirmede;
Kabahatler Kanununun Genel Hükümleri başlığı altında yer alan 3. maddede,
bu kanunun Genel Hükümleri diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da
uygulanır, hükmünün de iptal edildiği gerçeği karşısında, özel yasalardan
idari yaptırım kararına karşı idare mahkemesini görevli kılan yasa
hükümlerinin herhangi bir yasaca iptal edilmemesi halinde halen yürürlükte
oldukları ve dolayısıyla özel yasalardaki idari yaptırım kararına karşı
başvuru yolunun İdare Mahkemesinin gösterilmesi nedeniyle, Anayasa
Mahkemesinin de Kabahatler Yasasının 3.maddesini iptal etmesi karşısında
yeniden yapılan değerlendirme sonucunda; Mahkemelerin görevlerinin CMK
3.md'nce yasayla belirleneceği, Kabahatler Yasasının genel bir yasa olduğu,
3.md'nde bu yasanın genel hükümlerinin diğer kanunlardaki kabahatler
hakkında da uygulanacağını öngörmüşse de, 3.md'nin Anayasa Mahkemesince
iptal edilmesi karşısında kural olarak yasaların uygulanmasında özel
yasaların öncelikli olduğu ilke olduğundan ve 4822 Sayılı Yasanın
uygulanmasından dolayı verilen idari para cezalarına karşı aynı yasaya göre
tebliğ tarihinden itibaren en geç 7 gün içinde yetkili idare mahkemesine
itiraz edilebilir olarak itiraz merciini açıkça göstermesi karşısında,
tahakkuk ettirilen idari para cezasının idarenin kamu gücünü kullanarak yaptığı
bir işlem olduğu ve bu işlemlere karşı idari yargı denetiminin dışında
tutulmasının Anayasa Mahkemesince sakıncalı bulunduğuna dair sayısız
kararların bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, yapılan itiraz
Ankara 10.Ağır Ceza Mahkemesinin 22.3.2010 gün ve D.İş.No:2010/456 sayılı
kararıyla kesin olarak reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu,
adli yargı dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki
görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği
görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, idari yargı kararının kesinleşme
durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden istenildiği ve sonuçta
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve
idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4077 sayılı Yasa’nın 16. maddesine aykırılık
nedeniyle, aynı Yasanın 25. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca verilen
idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
23.2.1995 tarih ve 4077 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkında Kanun’un 6.3.2003 tarih ve 4822 sayılı Kanun’un 23.
maddesi ile değişik 16. maddesinde, ticari reklâm ve ilânların kanunlara,
Reklâm Kurulu’nca belirlenen ilkelere, genel ahlaka, kamu düzenine, kişilik
haklarına uygun, dürüst ve doğru olmalarının esas olduğu, tüketiciyi
aldatıcı, yanıltıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici,
tüketicinin can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini
ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları,
çocukları ve özürlüleri istismar edici reklâm ve ilânlar ve örtülü reklâm
yapılamayacağı, aynı ihtiyaçları karşılayan ya da aynı amaca yönelik rakip
mal ve hizmetlerin karşılaştırmalı reklâmlarının yapılabileceği, reklâm
verenin, ticari reklâm veya ilânda yer alan somut iddiaları ispatla yükümlü
bulunduğu, reklâm verenlerin, reklâmcılar ve mecra kuruluşlarının bu madde
hükümlerine uymakla yükümlü oldukları belirtilmiş; 25. maddesinin olay
tarihinde yürürlükte olan 8. fıkrasında, 16 ncı maddeye aykırı hareket
edenler hakkında üç aya kadar tedbiren durdurma ve/veya durdurma ve/veya
düzeltme ve/veya 3.500.000.000 lira para cezası uygulanacağı, Reklâm
Kurulu’nun, ihlalin niteliğine göre bu cezaları birlikte veya ayrı ayrı
verebileceği, 16 ncı maddeye aykırılık, ülke düzeyinde yayın yapan yazılı,
sözlü, görsel ve sair araçlar ile gerçekleşmiş ise, para cezasının on katı
olarak uygulanacağı kurala bağlanmış; 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı
Kanun’un 477. maddesiyle 26. maddesi değiştirilerek, “25 inci maddenin
birinci, dördüncü, yedinci, sekizinci, dokuzuncu ve onuncu fıkralarındaki
idarî yaptırımlara Bakanlık tarafından, diğer fıkralarındaki idarî para
cezalarına mahallî mülkî amir tarafından karar verilir.
Bu yaptırımlara ilişkin kararlar, kararı veren
makam tarafından yedi gün içerisinde ilgilinin mensup olduğu meslek
kuruluşuna bildirilir.
Bu Kanun hükümlerine göre verilen idarî yaptırım
kararlarına karşı 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü
Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulur. Ancak, idare mahkemesinde
dava, işlemin tebliği tarihinden itibaren onbeş gün içinde açılır. İdare
mahkemesinde iptal davası açılmış olması, kararın yerine getirilmesini
durdurmaz” denilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
4077 sayılı Yasa’nın 26. maddesinde yer alan
düzenleme karşısında, para cezalarına karşı yapılacak itirazların görüm ve
çözümünde idari yargı yerlerinin görevli olacağının kabulü gerekir.
1.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren 30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde,
" (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında,
uygulanır" denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, idari para cezasına ilişkin
görevli mahkemeyi belirleyen yasa kuralı değiştirilmiş ve yeni düzenleme
19.12.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olduğuna göre, görev
kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk ilkesi karşısında,
4077 sayılı Yasa’nın 16. ve 25. maddelerine göre verilen idari para
cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde anılan Yasanın 26.
maddesine göre idari yargı yerinin görevli olduğu kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Ankara 3.
İdare Mahkemesi’nce verilen 28.11.2005 gün ve E:2005/1669,
K:2005/1849 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/124
KARAR NO : 2010/223
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun uyarınca verilen 6 ay spor müsabakalarını seyirden men ve idari para
cezası kararına karşı açılan davanın, ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M. V. H.
Vekilleri :
Av. A. Ş. - Av. T. Ç.
Davalı :
İstanbul Valiliği
O L A Y : Davacıya 5149 sayılı Spor
Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’a muhalefet
ettiğinden bahisle İstanbul Valiliği İl Spor Güvenlik Kurulu'nun 25.3.2009
tarih ve 2008/2009-64 sayılı kararı ile 6 ay spor müsabakalarını seyirden
men ve 1650 TL idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, cezaya karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
İSTANBUL 3. SULH
CEZA MAHKEMESİ;
7.9.2009 gün ve D.İş:2009/819, K:2009/1784 sayı ile, İstanbul Valiliği İl
Spor Güvenlik Kurulu'nun 25.3.2009 tarih ve 2008/2009-64 sayılı kararına
süresi içinde itiraz edildiğinden, itiraz dilekçesi ve ekli dosyadaki
belgelerin incelendiği, itiraz edene idari para cezası yanında spor müsabakalarını
seyirden men cezası verildiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19.
maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli bir
süre için bir meslek veya sanatın yerine getirilmemesi, işyerinin
kapatılması, ruhsat ve ehliyetin geri alınması, araçların trafikten ve
seyirden alıkonulması gibi yaptırımlara ilişkin ilgili kanunlarda
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır hükmü karşısında verilen spor
müsabakalarını seyirden men cezasının idari ceza niteliği taşıması
nedeniyle ki bu gibi yaptırımlar cümlesinden de anlaşıldığından, bu tür
yaptırımların uygulanması durumunda eylemlere uygulanan yaptırımlara
yönelik idari yargıya müracaat edilmesinin gerektiği, madde metni gerekçesi
ve tüm dosya kapsamı ve aynı Yasanın 27/8 maddesi gereğince aynı kişi ile
ilgili idari yargının görev alanına giren karar var ise hukuka aykırılık
iddialarının bu işlemin iptali talebi ile birlikte idari yaptırıma karşı da
idari yargı merciine başvurulması gerektiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle
kesin olarak görevsizlik kararı vermiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 6. İDARE
MAHKEMESİ;
28.12.2009 gün ve E:2009/2145, K:2009/2314 sayı ile, davanın, 5149 sayılı
Kanun uyarınca düzenlenen 6 ay seyirden men ve 1.650 TL tutarındaki idari
yaptırıma ilişkin 25.3.2009 günlü, 2008/2009-64 sayılı işlemin iptali
istemiyle açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun muhtelif
maddelerinden söz ederek, idari yaptırımın; idari para cezası, mülkiyetin
kamuya geçirilmesi ve diğer kanunlarda yer alan idari tedbirlerin olduğu,
bu idari yaptırım kararlarına karşı özel kanunlarında aksine hüküm
bulunmaması halinde sulh ceza mahkemeleri nezdinde başvuruda
bulunulabileceği, idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı
kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da
verilmiş olması halinde; bu işlemlerin iptalleri talebiyle birlikte idari
yargı merciinde görüleceğinin hükme bağlandığı, dava dosyasının
incelenmesinden; davacıya 5149 sayılı Kanun uyarınca dava konusu 6 ay
seyirden men ve 1.650 TL idari para cezasının verildiği, 5149 sayılı
Kanun’un 28. maddesinin 2. fıkrasındaki, "Bu Kanunda yazılı olan idari
para cezalarına dair kararlar ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı
Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ
tarihinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine itiraz edilebilir.
İtiraz cezanın yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz üzerine verilen karar
kesindir. İtiraz zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak
en kısa sürede sonuçlandırılır. İdari para cezaları 21.7.1953 tarihli ve
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre
tahsil olunur" hükmünün, 8.2.2008 yürürlük tarihli 5728 sayılı
Kanun’un 537. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığının anlaşıldığı, bu
durumda, dava konusu idari yaptırım kararına yapılan itirazların görüm ve
çözümüne ilişkin özel bir düzenleme bulunmadığından, dava konusu idari
yaptırım Kabahatler Kanunu kapsamında olduğundan, görüm ve çözümünün 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yukarıda yer alan hükümleri uyarınca adli
yargı mercilerinin görev alanında bulunduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine
ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının, davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği, Başkanlıkça, adli yargı
dosyasının da ilgili Mahkemesinden getirtildiği, başkaca usule aykırılık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 5149 sayılı Kanun’a göre verilen 6 ay
spor müsabakalarını seyirden men ve idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır.
28.4.2004 tarih ve
5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; spor
müsabakalarının yapıldığı alanlar ile bunların eklenti ve çevresinde
müsabaka öncesinde, müsabaka esnasında veya sonrasında şiddetli rekabet ve
bunun doğurduğu fanatizm sonucu patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı,
kesici veya delici maddelerin kullanılmasının, şiddet ve düzensizliğin, kişilik
haklarına, ailevî veya manevî değerlere yönelik hakaret, sövme ve
aşağılayıcı slogan ve davranışların yer aldığı sporun ruhuna, ilke ve
kurallarına uymayan kötü tezahüratın önlenmesi suretiyle huzur ve
güvenliğin, kişi dokunulmazlığı ve kamu düzeninin sağlanmasına yönelik
olarak alınacak önlemler ve uygulanacak yaptırımlarla ilgili usul ve
esasları düzenlemektir” denilmiş;
28. maddesinde ise, bu Kanuna aykırı eylemlerde bulunanlar
hakkında spor güvenlik kurulunun re'sen veya kendisine gelen şikâyet ve
ihbarlar üzerine yapacağı inceleme sonucunda mahallin en büyük mülkî idare
amiri tarafından ilgili hakkında bu Kanundaki idarî para cezaları veya
tedbirlerin uygulanmasına karar verileceği, bu Kanunda yazılı olan idarî
para cezalarına dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı
Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı tebliğ
tarihinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine itiraz edilebileceği,
itirazın cezanın yerine getirilmesini durdurmayacağı, itiraz üzerine
verilen kararın kesin olduğu, itirazın zaruret görülmeyen hallerde evrak
üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı, idarî para
cezalarının 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunacağı öngörülmüşken, bu
madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 537. maddesiyle, “Bu Kanuna aykırı eylemlerde
bulunanlar hakkında büyükşehir ve il belediye sınırları içinde il spor
güvenlik kurulunun, bunun dışındaki yerlerde ilçe spor güvenlik kurulunun
re’sen veya kendisine gelen şikâyet ve ihbarlar üzerine yapacağı inceleme
sonucunda mahallin en büyük mülkî idare amiri tarafından ilgili hakkında bu
Kanundaki idarî para cezaları veya tedbirlerin uygulanmasına karar verilir.
Bu Kanun hükümlerine göre verilen idarî
para cezalarından tahsil edilen miktarın tamamı Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğü hesabına aktarılır. Bu paralar Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü
tarafından çıkarılacak yönetmelik esaslarına göre yüzde ellisi Engelliler
Spor Federasyonu ile engelliler kulüp ve faaliyetlerine, yüzde ellisi ise
fair play kurallarına uygun hareket eden amatör spor kulüpleri ile okul
sporlarının geliştirilmesine ayrılır.
Bu Kanunda belirtilen yasaklara uymayan
kişilerin kimlik bilgileri, müsabakanın veya eylemin yapıldığı mahallin
emniyet birimlerince fotoğraflı olarak kaydedilir ve bu kayıtlardaki
kişiler takibe alınır” şeklinde
değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir.
Olayda, 6 ay spor müsabakalarını seyirden
men ve idari para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5149
sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun’da söz konusu idari yaptırımlara karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; 16.
maddesinde, “(1) Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarî
yaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir.
(2) İdarî tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi
ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerdir”; 19. maddesinde, “(1)
Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli bir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b) İşyerinin kapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava
nakil aracının trafikten veya
seyrüseferden alıkonulması,
Gibi yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili
kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadar
saklıdır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış
olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer
almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen 6 ay spor
müsabakalarını seyirden men ve idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun’un
16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden olduğu, 5149 sayılı
Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’da bu
idari yaptırımlara karşı itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, 6 ay spor
müsabakalarını seyirden men ve idari para cezasına karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İstanbul 3.
Sulh Ceza Mahkemesi’nin 7.9.2009 gün ve D.İş:2009/819, K:2009/1784
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/131
KARAR NO : 2010/225
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
İcra ve İflas Kanunu’nun 67. maddesine göre açılan itirazın iptali ve
davalının %40 icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesi
istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi
Vekili :
Av. S. Ö.
Davalı :
İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. N. K.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde,
19.6.2007 tarihinde davacı şirket nezdinde kasko sigortası bulunan 35 DJB 88
plakalı aracın, davalı Kurumun sorumluluğunda bulunan Evka-1 1202/9
sokaktaki logar kapağına çarpması sonucu hasarlandığını, hasarın ihbarına
rağmen davalının verdiği hasarı kabul etmediğini, Şehit Coşkun Erçin
Karakol Amirliği tarafından kaza ve hasarın tutanak altına alındığını,
araçta oluşan hasarın tespit edildiğini, borçlunun ödenmeyen borcu
sebebiyle aleyhinde İzmir 18. İcra Müdürlüğü'nün 2008/5314 E sayılı dosyası
ile icra takibi başlatıldığını, ancak, borçlunun işbu takibe itiraz
ettiğini, söz konusu itirazın iptali için Mahkemeye başvurma mecburiyetinin
doğduğunu ileri sürerek yapılan itirazın İcra ve İflas Kanunu gereğince
kaldırılmasına, borçlu aleyhine %40 icra inkar tazminatına hükmedilmesine
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
İZMİR 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 2.4.2009
gün ve E:2009/71, K:2009/119 sayı ile, davacı vekili dava dilekçesi ile,
19.6.2007 tarihinde müvekkil şirket nezdinde kasko sigortası bulunan 35 DJB
88 plakalı aracın, davalı Kurumun sorumluluğunda bulunan Evka-1 1202/9
sokaktaki logar kapağına çarpması sonucu hasarlandığını, hasarın davalıya
ihbarına rağmen davalının verdiği hasarı kabul etmediğini, borçlunun
ödenmeyen borcu nedeniyle İzmir 18. İcra Müdürlüğü’nün 2008/5314 takip
sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, ancak, takibin borçlunun
itirazı üzerine durduğunu belirterek tüm bu nedenlerle, icra takibinin
devamı ile % 40 inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesini
istediği, davalı vekilinin savunmasında, davanın, idarenin hizmet kusurundan
kaynaklanan davalardan olduğunu, bu nedenle görevli mahkemenin idare
mahkemeleri olduğunu, ayrıca davalı idarenin olayın olduğu yerde herhangi
bir çalışmasının bulunmadığını, kendilerine bu hususta bir şikayet dahi
ulaşmadığını belirterek davanın reddini talep ettiği, dosya kapsamı
incelendiğinde; davanın, idarenin kusurlu hizmetinden kaynaklandığı
görüldüğünden, bu tür davaların idare mahkemesinde görülmesi gerektiği,
davacı iddiasında belirtildiği üzere, davacının aracının logar kapağına
çarpması sonucu hasarlandığından bahisle tazminat davası olup, çarpmanın
logar kapağının hatalı yapımından kaynaklandığı ileri sürüldüğünden, olayın
davalının hizmet kusuruna ilişkin bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
İZMİR 3. İDARE MAHKEMESİ; 17.3.2010 gün ve
E:2010/175, K:2010/329 sayı ile, davanın, davacı şirket nezdinde kasko
sigortası bulunan 35 DJB 88 plakalı aracın, davalı Kurumun sorumluluğunda bulunan
Evka-1 1202 Sokaktaki logar kapağına çarpması sonucu hasarlandığını,
hasarın ihbarına rağmen davalının verdiği hasarı kabul etmediğini,
borçlunun ödenmeyen borcu nedeniyle İzmir 18. İcra Müdürlüğü’nün 2008/5314
takip sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, ancak, takibin
borçlunun itirazı üzerine durdurduğunu belirterek, yapılan itirazın İcra
İflas Kanunu gereğince iptali ve %40 inkar tazminatının davalıdan tahsiline
karar verilmesi istemiyle açıldığı, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare
Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkındaki
Kanun’un 3410 sayılı Kanun’un 1. maddesi ve 4577 sayılı Kanun’un 2.
maddesiyle değişik 5. maddesinin 1. fıkrasında, idare mahkemelerinin, vergi
mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay'da
çözümlenecek olanlar dışındaki; iptal davalarını, tam yargı davalarını ve
tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan
uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan
idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davaları çözümleyeceğinin hükme bağlandığı, diğer taraftan, 2577 sayılı
Kanun’un 2. maddesinin değişik 1. fıkrasında idari dava türleri sayılmakta
olup, (a) bendinde, iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan davalar olarak tanımlandığı, ilgililerin idare mahkemesinde iptal
davası açabilmeleri için öncelikle ortada idari davaya konu olabilecek bir
idari makam veya merci tarafından kamu hukuku alanında tesis edilen ve
yürütülmesi zorunlu bir hukuki tasarrufun bulunması gerektiği, öte yandan,
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun "İtirazın İptali" başlıklı
değişik 67. maddesinde, "Takip talebine itiraz edilen alacaklı,
itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak,
genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın
iptalini dava edebilir. Bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar
verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı;
diğer tarafın talebi üzerine iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan
şeyin tahammülüne göre, red veya hükmolunan meblağın yüzde kırkından aşağı
olmamak üzere, uygun bir tazminatla mahkum edilir. İtiraz eden veli, vasi
veya mirasçı ise, borçlu hakkında tazminat hükmolunması kötü niyetin
sübutuna bağlıdır. Birinci fıkrada yazılı itirazın iptali süresini geçiren
alacaklının umumi hükümler dairesinde alacağını dava etmek hakkı
saklıdır" hükmünün yer aldığı, olayda, davacı vekili tarafından,
davacı şirket nezdinde kasko sigortası bulunan 35 DJB 88 plakalı aracın
davalı Kurumun sorumluluğunda bulunan Evka-1 1202 Sokaktaki logar kapağına
çarpması sonucu hasarlandığını, hasarın davalıya ihbarına rağmen davalının
verdiği hasarı kabul etmediğini, borçlunun ödenmeyen borcu nedeniyle İzmir
18. İcra Müdürlüğü’nün 2008/5314 takip sayılı dosyası ile icra takibi
başlatıldığını, ancak, takibin borçlunun itirazı üzerine durdurduğunu
belirterek, yapılan itirazın İcra İflas Kanunu gereğince kaldırılması ve %
40 inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle
17.2.2009 tarihinde İzmir 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne dava açıldığı, İzmir
3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2.4.2009 tarih ve E:2009/71, K:2009/119
sayılı kararıyla, davanın dava yolu bakımından reddine, dosyanın talep
edilmesi halinde görevli İzmir İdare Mahkemesine gönderilmesine karar
verildiği, davacı vekilinin anılan dosyanın İzmir Nöbetçi İdare Mahkemesine
gönderilmesi yönündeki 26.11.2009 tarihli talebi üzerine, İzmir 3. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nce dosyanın 2577 sayılı Yasa’nın 9. maddesindeki usule
aykırı olarak İzmir İdare Mahkemesi Başkanlığına gönderildiği ve dosyanın
İzmir 3. İdare Mahkemesi’nin E:2009/1892 sayılı esasına kaydedildiği,
Mahkemelerinin 7.1.2010 tarih ve E:2009/1892, K:2010/5 sayılı kararıyla,
"Bu durumda, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 9 uncu
maddesine göre adli ve askeri yargı yerlerinde açılan davaların görev yönünden
reddi üzerine, 2577 sayılı Yasanın 3 üncü maddesine uygun biçimde dava
dilekçesi düzenlenip, idari yargıda dava açılması mümkündür. Ancak olayda
Asliye Hukuk Mahkemesinin, vermiş olduğu kararla davacıyı yönlendirmiş
olması nedeniyle, İdare Mahkemesince, davacı avukatı tarafından, dava
dosyasının idari yargı yerine gönderilmesi istemiyle verilen dilekçe esas
alınıp, dilekçe ret kararı verilerek, davacıya 2577 sayılı Yasanın 3 üncü
maddesine göre dava dilekçesi hazırlama olanağı tanınması hakkaniyete uygun
olacaktır. Zira yargı kararı doğrultusunda hareket eden davacının verdiği
dilekçenin hiç dikkate alınmaması hak arama özgürlüğünü ağır biçimde
zedeleyecektir" gerekçesiyle, 2577 sayılı Kanun’un 3. maddesi hükmüne
uygun bulunmayan dava dilekçesinin aynı Kanunun değişik 15. maddesinin 1/d
bendi uyarınca, kararın bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde
belirlenen noksanlar tamamlanarak yeniden dava açılmak üzere reddine karar
verilmesi üzerine, dava dilekçesinin yenilerek bakılan bu davanın
açıldığının anlaşıldığı, bu durumda, söz konusu bu dava, idari yargı
yerlerinde 2577 sayılı Yasa’nın 2. maddesi ve 2576 sayılı Yasa’nın 6.
maddesi kapsamına giren idari davalardan biri olmayıp, davacı şirket
tarafından İzsu Genel Müdürlüğü aleyhine İcra İflas Kanunu’nun 67.
maddesine göre açılmış bulunan itirazın iptali ile %40 inkar tazminatına
hükmedilmesi istemine ilişkin olduğundan, bu davaya bakma görevinin adli
yargı yerlerine ait bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; adli ve idari yargı yerleri
arasında anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme
uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece adli yargı dosyası ile birlikte Mahkememize gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı
yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, ilamsız icra takibine yapılan itirazın
iptali ve davalının %40 icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar
verilmesi istemiyle açılmıştır.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun “İlamsız
takip” başlıklı Üçüncü Bap, 42-49. maddelerinde takip yöntemleri
gösterilmiş; değişik 58. maddesinde, takip talebinin icra memuruna yazı ile
veya sözlü olarak yapılacağına işaret edilmiş; değişik 60. maddesine göre
takip talebi üzerine icra dairesince düzenlenen ödeme emrinin, değişik 61.
maddede öngörülen şekilde takip borçlusuna tebliğ edileceği ve 62-65.
maddelerde itiraza ilişkin hükümlere yer verilmiş olup, değişik 66.
maddede, süresi içinde yapılan itirazın takibi durduracağı kurala
bağlanmıştır.
İtiraz nedeniyle takibin durması üzerine
alacaklıya, itirazın iptali için Yasada iki yola başvurma olanağı tanınmış
olup, bunlardan birincisi, 67. maddeye göre mahkemeye başvurmak, ikincisi
ise 68., ek 68/a. ve ek 68/b. maddelerine göre tetkik merciinden itirazın
kaldırılmasını istemektir.
İncelenen uyuşmazlıkta alacaklı konumundaki davacı
tarafından, değişik 67. maddeye göre mahkemeye başvurmak suretiyle itirazın
iptali davası açılmıştır.
Söz konusu 67. madde (Değişik: 18/2/1965 - 538/37 md.), “(Değişik
birinci fıkra: 17/7/2003-4949/15 md.) Takip talebine itiraz edilen
alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye
başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle
itirazın iptalini dava edebilir.
(Değişik:
9/11/1988 - 3494/1 md.) Bu davada borçlunun
itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü
niyetli görülürse alacaklı; diğer tarafın talebi üzerine iki tarafın
durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre, red veya hükmolunan
meblağın yüzde kırkından aşağı olmamak üzere, uygun bir tazminatla mahküm
edilir.
İtiraz eden veli, vasi veya
mirasçı ise, borçlu hakkında tazminat hükmolunması kötü niyetin sübutuna
bağlıdır.
(Mülga
dördüncü fıkra: 17/7/2003-4949/103 md.)
Birinci fıkrada yazılı
itirazın iptali süresini geçiren alacaklının umumi hükümler dairesinde
alacağını dava etmek hakkı saklıdır” hükümlerini taşımaktadır.
Anılan Yasanın değişik 1. maddesinin birinci
fıkrasında, “Her asliye mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra
dairesi bulunur” denilmekte olup, yukarıda hükmü yazılı 67. maddede sözü
edilen “mahkeme” ile, icra dairesinin bulunduğu yargı çevresi bakımından
bağlı olduğu asliye mahkemesinin anlaşılması ve takip hukukuna özgü bulunan
itirazın iptali davasının asliye mahkemesinde görülmesi gerektiği açıktır.
Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun “ İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı
2. maddesinde, idari dava türleri : a) İdari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim
yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar
hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar olarak sayılmıştır.
Bu durumda, davanın, ortada idarece kamu gücüne
dayalı olarak ve idari usul ve esaslara göre re'sen ve tek yanlı biçimde
tesis edilmiş bir işlem veya eylemden dolayı hak ve menfaati ihlâl
edilenler tarafından idare aleyhine açılmış 2577 sayılı Yasa'nın 2.
maddesinde belirtilen davalardan biri olmayıp, ilâmsız icra takibine vaki
itirazın iptali davası olması karşısında, idari yargının görevine giren bir
dava bulunduğundan sözetmek olanaksızdır.
Açıklanan nedenlerle, İcra
ve İflâs Kanunu’nun değişik 67. maddesine göre açılan itirazın iptali
davasının, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yeri
görevli olduğundan, Asliye Hukuk Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İzmir 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2.4.2009 gün ve E:2009/71, K:2009/119 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/139
KARAR NO : 2010/226
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına
karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Turkish Yatırım A.Ş.
Vekilleri :
Av. G. Y. – Av. Y. Ş.
Davalı :
Sermaye Piyasası Kurulu
Vekili :
Av. G. A.
O L A Y : Sermaye Piyasası Kurulu Karar
Organı’nın 28.11.2008 gün ve 31/1214 sayılı kararı ile, SPK’nun 47/A
maddesi uyarınca 2007 yılında uygulanan en yüksek idari para cezası meblağı
olan 59.182 YTL tutarında idari para cezası uygulanmasına karar
verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli
yargı yerinde itirazda bulunmuş ve ödenen para cezasının iadesini
istemiştir.
ŞİŞLİ 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 30.10.2009 gün
ve Müt.:2009/19, Müt. K:2009/19 sayı ile, 28.11.2008 gün ve 31/1214 sayılı
idari para cezasına itiraz edildiğini, itiraz edilen ceza tutanağı içeriği
incelendiğinde; Sermaye Piyasası Kurulu'nun Seri:V, No:46 Aracılık
Faaliyetleri ve Aracı Kuruluşlara İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ'in,
"Faaliyetler süresince uyulması gereken ilkeler" başlıklı 11.
maddesinde yer alan kuruluşların "faaliyetlerin yürütülmesi sırasında
işin gerektirdiği mesleki dikkat ve özeni göstermeleri, bu doğrultuda
gerekli önlemleri almaları gerekir" hükmüne aykırı olarak aracı kurum
nezdinde Suzan Akman hesabındaki işlemlere ilişkin gerekli dikkat ve özenin
gösterilmediği ve bu hesaba Kurulun 25.8.2005 ve 34/1066 sayılı kararı ile
işlem yasağı getirilmiş olan Ali Akman tarafından emir verilmesinin önlenemediği
tespit edilmiştir gerekçesine istinaden "piyasa işleyişini ve güvenini
doğrudan olumsuz yönde etkileyen manipülatif işlemlerin işleyişini ve
güvenini doğrudan olumsuz yönde etkileyen manipülatif işlemlerin
gerçekleştirildiği hususu da dikkate alınarak" bu durum ağırlaştırıcı
bir unsur kabul edilerek Sermaye Piyasası Kurulu'nun 47/A maddesi uyarınca
en üst sınır olan 59.182.-YTL tutarında idari para cezası verildiğinin ve
Yatırımcıları Koruma Fonu tarafından muterize 30.12.2008 tarihinde tebliğ
edildiğinin anlaşıldığı, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 2008/13 Esas, 2008/355
Karar sayılı ilamı ile; Yatırımcıları Koruma Fonu tarafından düzenlenen
idari para cezası bildirim tutanağının iptali istemiyle açılan davanın
idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği anlaşıldığından, itiraz
dilekçesi ve itiraza konu işleme ilişkin tüm belgelerin incelendiği, itiraz
eden tarafından Mahkemelerine dava açılmış ise de; Uyuşmazlık Mahkemesi'nin
22.12.2008 tarih ve 2008/13 Esas, 2008/355 Karar sayılı kararında
belirttiği üzere, Sermaye Piyasası Kurulu’nca verilen idari para cezasının
bildirimi, ödeme zamanı, yöntemi ve kesinleşmesinden sonra ödenmemesi
halinde 6183 sayılı Kanun’a göre işlem yapılacağına ilişkin Yatırımcıları
Koruma Fonu tarafından düzenlenen idari para cezası bildirim tutanağının
iptali istemiyle açılan davanın idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği;
bu yönden sulh ceza mahkemesinin görevli olmadığının anlaşıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 14. İDARE MAHKEMESİ; 19.3.2010 gün ve
E:2010/314, K:2010/346 sayı ile, davanın; Seri V, No:46 sayılı Aracılık
Faaliyetleri ve Aracı Kuruluşlara İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ'in
11’inci maddesine aykırı davranıldığından bahisle 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu'nun 47/A maddesi uyarınca davacı şirkete 59.182 TL idari
para cezası verilmesine dair Sermaye Piyasası Kurulu'nun 28/11/2008 gün ve
31/1214 sayılı kararının iptali ile ihtirazi kayıtla ödenen para cezası
tutarının yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle
açıldığı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif maddelerinden söz
ederek 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun “İdari para cezaları"
başlıklı 47/A maddesinde, "Bu Kanuna dayanılarak yapılan
düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve Kurulca alınan genel ve
özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği tespit edilen gerçek
kişiler ve tüzel kişiler hakkında gerekçesi belirtilmek suretiyle Kurul
tarafından 2 milyar liradan 10 milyar liraya kadar para cezası
verilir" düzenlemesinin bulunduğu, fakat bu idari yaptırım kararına
karşı yapılacak yargısal başvuru konusunda görevli yargı merciinin idare
mahkemeleri ya da idari yargı yerleri olduğuna ilişkin bir hüküm bulunmadığı,
Sermaye Piyasası Kurulu'nun bu düzenlemeye istinaden tesis edeceği idari
para cezalarına dair kararlarına karşı idari yargı yerlerinin görevli
olduğu yönünde başka kanunlarda da herhangi bir düzenleme yapılmadığı, 5326
sayılı Kanun ile 2499 sayılı Kanun'un bu hükümlerinin birlikte
değerlendirilmesinden; 2499 sayılı Kanun'un 47/A maddesinin, karşılığında
idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü fiilin kabahat deyimine girdiği, bu
kabahat fiili karşılığında öngörülen idari para cezalarının idari yaptırımın
türlerinden biri olduğu, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından 2499 sayılı
Kanun'a göre verilen idari yaptırım kararlarına karşı açıkça idari yargı
yerlerine başvurulabileceği yönünde bir düzenleme bulunmadığından, 5326
sayılı Kanun'un 27/(1) hükmü gereğince bu konuda görevli yargı yerinin sulh
ceza mahkemesi olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının, davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik
kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği, Başkanlıkça,
adli yargı dosyasının da ilgili Mahkemesinden getirtildiği, başkaca usule
aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 47/A
maddesi uyarınca verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanunu'nun “İdari Para Cezaları”
başlıklı 47/A maddesinde(Ek:15/12/1999
- 4487/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/373 md.), “Bu Kanuna
dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve
Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği
tespit edilen gerçek kişiler ve tüzel kişilere, gerekçesi belirtilmek
suretiyle Kurul tarafından onbeşbin Türk Lirasından yüzbin Türk Lirasına
kadar idarî para cezası verilir.
Kanunun 40/C maddesinin beşinci fıkrasındaki
yükümlülüğe uymayan üyelere Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları
Birliği Yönetim Kurulunca beşbin Türk Lirasından yirmibeşbin Türk Lirasına
kadar idarî para cezası verilir.
Kanunun 40/D maddesinin beşinci fıkrasındaki
yükümlülüğe uymayan üyelere, Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği Yönetim
Kurulunca bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası
verilir. Birlik, verdiği cezaları ilgiliye tebliğ eder ve tahsil ve gelir
kaydı için Yatırımcıları Koruma Fonuna bildirir.
İdarî para cezalarının verilmesini
gerektiren fiillerin tekrarı halinde, verilen para cezası iki katı, ikinci
ve müteakip tekrarlarda üç katı artırılarak uygulanır. Bu cezaların
verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde idarî para cezası verilmesini
gerektiren aynı fiil işlenmediği takdirde önceki cezalar tekrarda esas
alınmaz” hükmü yer almıştır.
2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nda, idarî para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin
bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezalarına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Şişli 1. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 30.10.2009 gün ve Müt.:2009/19, Müt. K:2009/19 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/145
KARAR NO : 2010/227
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Gerçek kişiler aleyhine açılan davalara idari yargı yerlerinde
bakılamayacağı gibi, idari dava niteliğini taşımayan ve İcra ve İflâs
Kanunu’nun 67. maddesine göre açılan itirazın iptali davasına bakma
görevinin ADLİ YARGI YERİNE ait olduğu hk.
K A R A R
Davacı :
Yukarı Harran Sulama Birliği Başkanlığı
Vekili :
Av. S. B.
Davalı :
A. Y.
O L A Y :
Yukarı Harran Sulama Birliği Başkanlığı tarafından, tahakkuk ettirilen
sulama suyu borcunu ödemediği nedeniyle çiftçi aleyhine, Şanlıurfa 1. İcra
Müdürlüğünün E:2007/2456 sayılı dosyasında ilamsız icra takibi başlatılmış;
ancak, borçlunun itirazı üzerine bu takip durmuştur.
Davacı Birlik vekili, itirazın iptali ve %40’tan az
olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
ŞANLIURFA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 09.10.2008 gün
ve E:2008/50, K:2008/592 sayı ile; dava dilekçesi, cevap dilekçesi,
Şanlıurfa 1.İcra Müdürlüğünün takip dosyası ve dosya içine celp edilen tüm
delil ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Davacının, davalının kendi
sulama birliği sahasında kalan arazilerinin ve kiralamış olduğu arazilerde
yapmış olduğu tarım sonrası sulama borcundan kaynaklanan alacaklarının
ödenmemesi nedeniyle yapılan takibe, davalının yapmış olduğu itirazın
iptalini talep ettiği; davaya konu alacağın Amme Alacaklarının Tahsili
Hakkında Kanuna tabi olup, özel hukuk hükümlerine tabi olmadığından HUMK’un
7.maddesi gereğince Mahkemelerinin görevsizliğine; davacının görevli Vergi
Mahkemelerinde kararın kesinleştiği tarihten itibaren 30 gün içerisinde
dava açmakta muhtariyetine karar vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
Davacı Birlik vekili, bu kez aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
Gaziantep Vergi Mahkemesi; 12.05.2009 gün ve E:
2009/750, K: 2009/768 sayı ile, uyuşmazlık konusu istemin; 2576 sayılı
Kanun'un 6.maddesinde, vergi mahkemelerinin görevleri arasında sayılan
vergi, resim, harç ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları
ile tarifelerine ilişkin bulunmaması nedeniyle, davanın görüm ve çözümünde
vergi mahkemesinin değil, idare mahkemesinin görevli olduğu sonucuna
varıldığı gerekçesiyle; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a
maddesi hükmü uyarınca davanın görev yönünden reddine, dosyanın görevli ve
yetkili Gaziantep Nöbetçi İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine karar
vermiştir.
Gaziantep 2.İdare Mahkemesi; 30.09.2009 gün ve E:
2009/940, K: 2009/855 sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 15/1-a maddesi hükmü uyarınca davanın yetki yönünden reddine,
dosyanın yetkili olan Şanlıurfa İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine karar
vermiştir.
ŞANLIURFA İDARE MAHKEMESİ: 09.03.2010 gün ve E:
2009/2051, K:2010/377 sayı ile; mevzuat hükümleri ile dava konusu itirazın,
yapılan takibatın hukuki niteliğinin ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun
konuya ilişkin hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; 2004 sayılı
Kanunun “İlamsız takip” başlıklı 3. Babı'nda yer alan 42 ila 49.
maddelerinde takip usulleri düzenlenmiş; 58. maddesinde, takip talebi
üzerine icra dairesince ödeme emri gönderileceği; 62 ila 65. maddelerinde,
ödeme emrine ve dolayısıyla takibe yapılacak itirazın süresi, şekli, itiraz
sebepleri ve alacaklıya verilecek nüsha ile borçlunun kusuru olmaksızın bir
mani sebebi ile müddeti içerisinde takibe itiraz edememiş ise paraya çevirme
muameleleri bitinceye kadar takibe itiraz edebileceği; 66. maddesinde,
müddeti içerisinde yapılan itirazın takibi durduracağı ve itirazın
müddetinde yapılmaması halinde alacaklının talebi üzerine icra memurunun
takip muamelelerine alacağın tamamı için devam edeceği belirtilmiş olup;
anılan Kanun'un 1. ve 67. maddelerindeki düzenlemelere göre, adli icrada
takip hukukuna özgü iptal davasının asliye hukuk mahkemesinde görülmesi
gerektiğinin hüküm altına alınmış bulunduğu; bu bağlamda; her ne kadar
davacı sulama birliğinin sulama alacağını adli icra marifetiyle takip
etmesi 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 7. maddesine
aykırılık teşkil etmekte ise de; bir kamu alacağı olan sulama birliği
alacağının 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip edilmeyerek, bir özel
hukuk alacağı gibi adli icraya başvurulması hususu kamu alacağının
mahiyetini değiştirmemekle birlikte, görülmekte olan davanın; takibatın
kamu icra hukuku hükümlerine göre değil de özel icra hukuku hükümlerine
göre yapılması, davacının takibata yapmış olduğu itirazın idari davaya konu
edilecek bir idari işlem niteliğinde olmaması, alacağın mahiyeti ne olursa
olsun 2004 sayılı Kanun mucibince adli icradaki itirazın iptali davalarında
asliye hukuk mahkemesinin görevli olması nedenleriyle ve (idari
sözleşmelerden kaynaklı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklar haricindeki)
idari davalarda davanın idare aleyhine açılması gerektiğinden ve görülen
davanın da bu nitelikte bir dava olmaması sebebiyle görülmekte olan
itirazın iptali ve %40'tan az olmamak üzere İcra inkar tazminatına
hükmedilmesi istemli davanın görüm ve çözüm yerinin adli yargı teşkilatı
içerisinde yer alan asliye hukuk mahkemesi olduğu sonuç ve kanaatine
varılmış olduğu gerekçesiyle; 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3/a bendi
ve 15. maddesinin 1/a bendi uyarınca davanın görev yönünden reddine karar
vermiş, bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık YILDIZ, Ayper
GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,
adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının
15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak, davacı vekilinin istemi üzerine
son görevsizlik kararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, itirazın iptali ve %40’tan az olmamak üzere
icra inkâr tazminatına hükmedilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın “Mahalli İdareler” başlıklı 127.
maddesinin son fıkrasında “Mahalli idarelerin belirli kamu hizmetlerinin
görülmesi amacı ile, kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ile birlik
kurmaları, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezi idare
ile karşılıklı bağ ve ilgileri kanunla düzenlenir…” kuralına yer verilmiş;
11/06/2005 tarih ve 25842 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 26/5/2005 tarih ve 5355
sayılı Mahallî İdare Birlikleri Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde,
Kanunun amacının; mahallî idare
birliklerinin hukukî statüsünü, kuruluşunu,
organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usûl ve
esaslarını düzenlemek olduğu açıklanmış, 3. maddesinde; Mahallî idare
birliği, “Birden fazla mahallî idarenin, yürütmekle görevli oldukları
hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları
kamu tüzel kişisi” şeklinde tanımlanmış; 4. maddesinde, Birliğin, birlik
tüzüğünün kesinleşmesinden sonra Bakanlar Kurulunun izni ile kurulacağı ve
tüzel kişilik kazanacağı belirtilmiştir.
Davacı Yukarı Harran Sulama Birliği de anılan yasal
düzenlemelere göre kurulmuş, kamu tüzel kişiliğine sahip bir yerel yönetim
birimidir.
İncelenen uyuşmazlıkta; kamu tüzel kişiliğine
sahip, alacaklı konumundaki davacı tarafından, kamu alacağı niteliğindeki
bu alacağın kendi memurları eliyle ve 6183 sayılı Yasa’da öngörülen usule
göre cebren tahsil edilmesi yerine, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun
67. maddesine göre mahkemeye başvurmak suretiyle itirazın iptali davası
açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2.
maddesinde idari dava türleri arasında sayılan iptal ve tam yargı
davalarında, davalı daima idare olduğundan; bir başka deyişle, idari yargı
yerinde açılan bir iptal ya da tam yargı davasına bakılabilmesi için diğer
dava koşullarının yanı sıra ve öncelikle davanın idare aleyhine açılmış
olması gerektiğinden, gerçek kişiler aleyhine açılan davalara idari yargı
yerlerinde bakılabilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Öte yandan, ilamsız icra
takibinin itiraz nedeniyle durması üzerine açılan takip hukukuna özgü
itirazın iptali davasına ilişkin olarak, 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanunu’nun 67. maddesinde; (Değişik: 18/2/1965 - 538/37 md.), “(Değişik
birinci fıkra: 17/7/2003-4949/15 md.) Takip talebine itiraz edilen
alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye
başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle
itirazın iptalini dava edebilir.
(Değişik: 9/11/1988 -
3494/1 md.) Bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse
borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı; diğer tarafın
talebi üzerine iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin
tahammülüne göre, red veya hükmolunan meblağın yüzde kırkından aşağı
olmamak üzere, uygun bir tazminatla mahkum edilir.
İtiraz eden veli, vasi veya
mirasçı ise, borçlu hakkında tazminat hükmolunması kötü niyetin sübutuna
bağlıdır.
(Mülga dördüncü fıkra:
17/7/2003-4949/103 md.)
Birinci fıkrada yazılı
itirazın iptali süresini geçiren alacaklının umumi hükümler dairesinde
alacağını dava etmek hakkı saklıdır”; Birinci maddesinin birinci fıkrasında
da, “Her asliye mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra dairesi
bulunur” denilmekte olup; maddeler birlikte değerlendirildiğinde
“mahkeme”den kastedilenin, icra dairesinin bulunduğu yargı çevresi
bakımından bağlı olduğu asliye mahkemesinin anlaşılması ve takip hukukuna
özgü bulunan itirazın iptali davasının asliye mahkemesinde görülmesi
gerektiği açıktır.
Bu durum karşısında, olayda 2577 sayılı Yasa’nın 2.
maddesi kapsamında idari yargı yetkisine giren bir dava açılmayıp, Sulama
Birliği tarafından gerçek kişi aleyhine açılmış bulunan itirazın iptali ve
%40’tan az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilmesi istemiyle
açılan davaya bakma görevi, adli yargı yerlerine ait bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Şanlıurfa 2.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 09.10.2008
gün ve E:2008/50, K:2008/592 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/152
KARAR NO : 2010/230
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına
karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H. D.
Vekili :
Av. V. G. D.
Davalı :
Niğde Valiliği
O L A Y :
Niğde Trafik Tescil ve Denetleme Şube Müdürlüğü’nün 01.10.2007 gün ve
A-888012 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu idari para cezası tutanağı ile, 4925
sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26. maddesinin (a) bendi gereğince para
cezası verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasının kaldırılması
istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
AKSARAY İDARE MAHKEMESİ: 28.03.2008 gün, E:
2008/58, K: 2008/672 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun,
"Genel Kanun Niteliği" başlıklı 3. maddesinde "Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri,
idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında, uygulanır." Hükmüne, aynı Kanun'un, "Başvuru
Yolu" başlıklı 27. maddesinde, "İdari para cezası ve mülkiyetin
kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği
veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbes gün içinde, sulh ceza
mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması
halinde idari yaptırım kararı kesinleşir." hükmünün yer aldığı; öte
yandan 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun, "Para Cezalarına İtiraz
ve Suçlarda Tekerrür" başlıklı 30. maddesi, "Para cezalarına karşı
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içerisinde yetkili idare mahkemesine
itiraz edilebilir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Bu Kanunda
belirtilen suçların işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde aynı
nitelikte üç defa suç işlediği tespit edilen gerçek ve tüzel kişilere,
işlediği suçların cezalarının toplamının on katı para cezası verilir ve
taşıt şoförünün yurt içi taşımalarda ticari araç kullanım belgesi, yurt
dışı taşımalarda da uluslararası sürücü sertifikası bir yıl süreyle askıya
alınır." hükmünün 08.02.2008 gün ve 26781 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanarak yürürlüğe giren, 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanunun, 520. maddesi ile, "Bu Kanunda belirtilen idari para
cezasını gerektiren fiillerin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde
aynı nitelikteki fiili üç defa işlediği tespit edilen gerçek ve tüzel
kişilere, işlediği fiillerin cezalarının toplamının on katı idari para
cezası verilir ve taşıt şoförünün yurt içi ve yurt dışı taşımalarda sürücü
mesleki yeterlilik belgesi ile varsa uluslararası sürücü sertifikası bir
yıl süreyle askıya alınır." şeklinde değiştirildiği; dava dosyasının
incelenmesinden, Davacının yetki belgesi bulunmadan taşıma yaptığından
bahisle Niğde ili Trafik Tescil ve Denetleme Şube Müdürlüğü tarafından 4925
sayılı Kanun'un 26. maddesinin A-1 bendi uyarınca 5.000.- YTL idari para
cezasıyla cezalandırılması üzerine söz konusu para cezasının iptali
istemiyle görülmekte olan iş bu davanın açıldığının anlaşıldığı; yukarıda
yer alan hükümlerin birlikte incelenmesi sonucunda, özel kanunlarda açıkça
belirtilmediği sürece idari para cezalarının görüm ve çözüm yerinin adli
yargı olduğu, bir başka deyişle özel kanunda idari para cezalarına karşı
görevli mahkemelerin idari yargı olduğunun belirtilmesi durumda bu
davaların idari yargı merciince incelenebileceği; idare mahkemelerince
görev hususunun yargılamanın her safhasında dikkate alınması gerektiği ve
görev konusunun kamu düzeninden olması nedeniyle davanın açıldığı tarihte
idare mahkemesinin görevine giren bir konunun daha sonraki mevzuat
değişikliği ile adli yargının görevine verilmesi durumunda idare
mahkemelerince davanın görev yönünden ret edilmesi gerektiğinin açık
olduğu; öte yandan 4925 sayılı Kanun'un ilk halinde yer alan idari para
cezalarına karşı idare mahkemelerine başvurulabileceğine ilişkin hükmün,
5728 sayılı Kanun'un 520. maddesi ile değiştirildiği ve 4925 sayılı Kanun
kapsamında yer alan idari para cezalarına karşı idari yargı merciine
başvurulabileceğine ilişkin hükmün 4925 sayılı Kanun'un 30. maddesinden
çıkarıldığı ve bu haliyle 4925 sayılı Kanun kapsamında verilen para
cezalarına genel Kanun niteliğinde olan 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
ilgili hükümlerinin uygulanmasının gerektiği; bu durumda 4925 sayılı
Karayolu Taşıma Kanunu uyarınca kesilen para cezalarının görüm ve çözüm
yerinin 5326 sayılı Kanun'un 3. ve 27. maddeleri uyarınca sulh ceza
mahkemesinin görevine girdiği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle; davanın
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a. maddesi hükmü uyarınca
görev yönünden reddine karar vermiş, bu karar itiraz edilmeksizin
kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, söz konusu idari para
cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
NİĞDE SULH CEZA MAHKEMESİ:28.05.2008 gün ve
2008/486 Müt. sayı ile; özel kanunlarda açıkça belirtilmediği sürece idari
para cezalarının görüm ve çözüm yerinin idari yargı olduğu, bir başka
deyişle özel kanunlarda idari para cezalarına karşı görevli mahkemeleri
adli yargı olduğunun belirtilmesi durumunda bu davaların adli yargı
merciince incelenebileceği, adli mahkemelerce görev hususunun yargılamanın
her safhasında dikkate alınacağının kanun gereği olduğu; 4925 sayılı
Karayolu Taşıma Kanunun ilk halinde yer alan idari para cezalarına karşı
idare mahkemelerine başvurulabileceğine ilişkin hükmün, 5728 sayılı yasanın
520. maddesi ile değiştirilmiş ise de, aynı yasanın 519. maddesi ile 4925
sayılı yasanın 27. maddesinin " bu kanunda yazılı idari yaptırımlara
mahalli mülki amir karar vermeye yetkilidir" şeklinde değiştirildiği;
idarenin tüm eylem ve işlemlerinin yargı denetimine tabi olduğu gibi idari
para cezalarına ilişkin kararlara karşı da idare mahkemesine başvurulması
gerektiği, kanunda açıkça adli yargının (Sulh Ceza Mahkemesinin) görevli
olduğunun belirtilmemesi halinde özel kanunlara ilişkin işlemlere karşı
adli yargıya müracaat edilemeyeceği ve ayrıca 5326 sayılı yasada hangi
eylem ve işlemlerin Sulh Ceza Mahkemesinin yetki ve görev alanına girdiği
açıkça belirtildiğinden, bu yasada belirtilmeyen eylem ve işlemlerin Sulh
Ceza Mahkemesinin görev alanına girmediği, görevin kamu düzenine ilişkin
olması nedeni ile itiraz edenin itirazına konu işleme karşı idare
mahkemesinde dava açılmasının icap ettiği gerekçesiyle; Mahkemelerinin Görevsizliğine,
Aksaray İdare Mahkemesinin Yetkili ve Görevli Olduğuna, Niğde Sulh Ceza
Mahkemesi ve Aksaray İdare Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlığın
giderilmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar
vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari,
askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya
incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin
görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler” hükmüne
göre, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik kararı
veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki,
başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar
verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi
gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğması halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş
olduğundan başvurma iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme
nazaran daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile,
daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen
yargı merciine, işten el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince, görev uyuşmazlığının
çözümü için dosyanın re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği
anlaşılmıştır.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Niğde Sulh Ceza Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından; ayrıca adı geçen Mahkemece idari
yargının görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden
gönderilmiş ise de; Başkanlıkça, idari yargı kararının kesinleşme durumunu
gösteren onaylı örneği de ilgili Mahkemesinden getirtilmiş olup, adli ve
idari yargı yerleri arasında oluşan görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4925 sayılı Kanun’un 26. maddesine göre
verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26. maddesinde,
idari para cezaları düzenlenmiş; 30. maddesinde, para cezalarına karşı
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içerisinde yetkili idare mahkemesine
itiraz edilebileceği, itiraz üzerine verilen kararların kesin olduğu
öngörülmüşken, bu madde, önce 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 520.
maddesiyle, “Bu Kanunda
belirtilen idarî para cezasını gerektiren fiillerin işlendiği tarihten
itibaren bir yıl içinde aynı nitelikteki fiili üç defa işlediği tespit
edilen gerçek ve tüzel kişilere, işlediği fiillerin cezalarının toplamının
on katı idarî para cezası verilir ve taşıt şoförünün yurt içi ve yurt dışı
taşımalarda sürücü mesleki yeterlilik belgesi ile varsa uluslararası sürücü
sertifikası bir yıl süreyle askıya alınır” şeklinde değiştirilmiş;
daha sonra 25.6.2009 gün ve 5917 sayılı Kanun’un 47. maddesi ile
yürürlükten kaldırılmıştır. 5917 sayılı Kanun hükümleri 10.7.2009 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nda bu haliyle
idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, " (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı
27. maddesinin 1. fıkrasında ise, "İdari para cezası ve mülkiyetin
kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği
veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza
mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması
halinde idari yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik
kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nda da idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesinin 19. madde kapsamında kabul edilen başvurusunun reddi
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Niğde Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında kabul edilen BAŞVURUSUNUN
REDDİNE, ayrıca aynı Mahkeme’nin
28.05.2008 gün ve 2008/486 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/153
KARAR NO : 2010/231
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4857 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan
itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
İstanbul Mimarlık Rest. İnş.Taah. San. Tic. Ltd.Şti.
Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı(Kocaeli Bölge Müdürlüğü)
O L A Y :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Kocaeli Bölge Müdürlüğü’nün 29.12.2008
gün ve 16937 sayılı işlemi ile; faaliyete başlayan iş yerini 1 ay içinde
bölge müdürlüğüne bildirmeyerek, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 3. maddesine
muhalefet edildiğinden bahisle aynı Kanunun 108. maddesine dayanılarak 98.
maddesine göre idari para cezası verilmiştir.
Davacı, para cezasının kaldırılması istemiyle adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
GEBZE 2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 10.11.2009 gün
ve D.İş No: 2009/459 sayı ile, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
Kocaeli Bölge Müdürlüğünün B.13.O.ÇGM 1.41.077607.125.09-16937 sayı ve
29.12.2008 tarihli Kararının ve yaptırım niteliğindeki para cezasının
iptalinin talep edilmiş olduğu, idari işlemin iptalinde İdare Mahkemesinin
görevli olduğu, Adli Yargının görev alanı dışında kaldığının anlaşıldığı;
5326 Sayılı yasanın 27. maddesi gereğince itiraz konusunun İdari yargının
görev alanına girdiği nedeniyle görevsizlik kararı vermiş; yapılan itiraz
Gebze Ağır Ceza Mahkemesinin 11.12.2009 gün ve Değ.İş:2009/667 sayılı
kararıyla kesin olarak reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir.
Davacı Şirket, bu kez, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
KOCAELİ 2. İDARE MAHKEMESİ: 01.04.2010 gün
ve E: 2009/2438 sayı ile; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun "Genel
Kanun Niteliği" başlıklı 3. ve 27. maddesinden bahisle; Kabahatler
Kanunu'nun idari yaptırım kararlarına karşı başvurulacak kanun yollarına
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine bir hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı, diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi halinde ise
uygulanmayacağının anlaşıldığı; 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında verilecek
para cezalarına karşı 7 gün içinde yetkili İdare Mahkemesine itiraz
edilebileceğine ilişkin 108. maddesinin 2. fıkrasının, 08/02/2008 tarih ve
26781 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı
Kanun'un 578/öö maddesi uyarınca yürürlükten kalktığı ve İş Kanunu'nda
idari para cezalarına karşı başvurulacak kanun yollarına ilişkin bir madde
hükmünün kalmadığı; uyuşmazlığa konu olayda; 21/10/2008 tarihinde faaliyete
geçtiği halde işyerini 1 ay içinde Bölge Müdürlüğüne bildirmediği
gerekçesiyle İş Kanunu hükümlerine göre davacı şirkete verilen 23.000,00TL
idari para cezasının kaldırılması talebiyle Gebze 2. Sulh Ceza Mahkemesinde
açılan davanın uyuşmazlığın idari işlemden kaynaklandığı ve İdare
Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görev yönünden reddedildiği, bunun
üzerine bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı; bu durumda; davacıya
işyerini 1 ay içinde Bölge Müdürlüğüne bildirmediği gerekçesiyle İş Kanunu
hükümlerine göre verilen para cezasına ilişkin davanın, İş Kanununda
görevli mahkemenin düzenlenmediği ve bu nedenle dava konusu para cezasının
genel kanun niteliğinde olan Kabahatler Kanunu kapsamında yer aldığı
anlaşıldığından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde Sulh Ceza Mahkemesinin görevli olduğu sonucuna varıldığı,
açıklanan nedenlerle; 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İsleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarınca görevli merciin belirlenmesi
için dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, Mahkemece
yapılacak inceleme sonucuna göre davanın incelenmesinin bekletilmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4857 sayılı Kanun’un 3, 98 ve 108.
maddelerine göre verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 3.
maddesinde, işyerini bildirmeye
ilişkin düzenlemeye yer verilmiş; 98. maddesinde, işyerini bildirme
yükümlülüğüne aykırılık halinde
verilecek idari para cezaları belirtilmiş; “İdari para cezalarının
uygulanmasına ilişkin hususlar” başlığını taşıyan 108. maddesinde ise,
“(Değişik: 15/5/2008-5763/10 md.) Bu Kanunda öngörülen idari para cezaları,
101 ve 106 ncı maddelerdeki idari para cezaları hariç, gerekçesi
belirtilmek suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürünce
verilir. 101 ve 106 ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise
doğrudan Türkiye İş Kurumu İl Müdürü tarafından verilir ve genel esaslara
göre tahsil edilir. 106 ncı maddeye göre verilecek idari para cezası için,
4904 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (h) bendindeki tutar esas alınır”
denilmiş, madde hükmü 26.5.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce,
sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile
bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki
etkisinin incelenmesi sonucunda; diğer kanunlarda düzenlenen idari
yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler
Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması
halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza
mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında
adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Daha sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560
sayılı Yasa’nın 31. maddesinde "
(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır." denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4857 sayılı Kanun’da da idari para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Kocaeli 2. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN
KABULÜ ile Gebze 2. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 10.11.2009 gün ve D.İş No:2009/459 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/213
KARAR NO : 2010/235
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
İpekyol Teks. San.Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. T. Ö.
Davalı :
Erenköy Gümrük Müdürlüğü
O L A Y : 1) Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı
İstanbul Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğü-’nün 2005/100 sayılı Gümrük
Komisyon Kararı ile, 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu uyarınca
3.8.2005 tarihli, 114924 sayılı Gümrük Çıkış Beyannamesi muhteviyatı eşya D
1 - 2158 sayılı Dahilde İşleme Belgesinin kapatılmasında kullanılacak
şekilde 5407 54 00 90 19 olarak beyan edilmesine karşın bu tür bir eşya
olmamasından kaynaklandığı anlaşıldığından, imalatçı firmaya 47.647 YTL
para cezası verilmesine karar verilmiştir.
2) Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı İstanbul
Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğü’nün 2005/101 sayılı Gümrük Komisyon Kararı
ile, 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu uyarınca 3.8.2005 tarihli,
114925 sayılı Gümrük Çıkış Beyannamesi muhteviyatı eşya D 1 - 2158 sayılı
Dahilde İşleme Belgesinin kapatılmasında kullanılacak şekilde 5407 54 00 90
19 olarak beyan edilmesine karşın bu tür bir eşya olmamasından
kaynaklandığı anlaşıldığından, imalatçı firmaya 31.123 YTL para cezası
verilmesine karar verilmiştir.
Davacı vekili, Gümrük Komisyonu’nun 2005/100
sayılı kararı ile verilen para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur.
KADIKÖY 3. SULH CEZA MAHKEMESİ; 25.12.2006
gün ve E:2006/341, K:2006/570 sayı ile, itiraz eden vekilinin, müvekkiline
idari para cezası verilmesine ilişkin idari yaptırım kararının
kaldırılmasını talep ettiği, dosya içeriğine göre itiraz edilen idari
yaptırıma konu idari para cezasının 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca
verildiği, 1.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 3. maddesi ile tüm kabahat oluşturan eylemler bakımından anılan
Kanunun uygulanacağı hüküm altına alınmış iken, bu maddenin Anayasa
Mahkemesi'nin 1.3.2006 tarih ve 2005/108, 2006/35 sayılı kararı ile iptal
edildiği, 19.12.2006 günü yürürlüğe giren 5560 sayılı Kanun'un 31. maddesi
ile 5326 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yapılan değişiklik sonucu artık 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanabileceği, 4458 sayılı Gümrük Kanunu gereği ilgili kurum/birim
tarafından verilen idari yaptırım kararlarına karşı itirazın idari yargı
mercilerine yapılacağının açıkça Kanunda belirtildiği gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, Gümrük Komisyonu’nun
2005/101 sayılı kararı ile verilen para cezasının kaldırılması istemiyle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
İstanbul 3. İdare Mahkemesi’nin görevsizlik
kararının DANIŞTAY ONUNCU DAİRESİ’nin 17.9.2009 gün ve E:2007/7381,
K:2009/8058 sayılı kararı ile, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi uyarınca,
görevli mahkemenin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulması
gerekirken, davanın görev yönünden reddine karar verilmesinin yerinde
olmadığı gerekçesiyle bozulması üzerine İSTANBUL 3. İDARE MAHKEMESİ;
16.4.2010 gün ve E:2010/613, K:2010/604 sayı ile, İpekyol Teks. San.Tic.
Ltd. Şti. vekili Av. Turgut Özkan tarafından davacı şirkete, 4926 sayılı
Kaçakçılık Kanunu uyarınca 31.123 TL para cezası verilmesine ilişkin
İstanbul Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğü nezdinde oluşturulan Gümrük
Komisyonu’nun 13.3.2006 tarih ve 2005/101 sayılı işleminin iptali istemiyle
açılan davada, Mahkemelerinin 22.3.2007 tarih ve E:2007/516, K:2007/807
sayılı görev ret kararının Danıştay Onuncu Dairesi’nin E:2007/7381,
K:2009/8058 sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak
dava dosyasının incelendiği, 4926 sayılı mülga Kaçakçılıkla Mücadele
Kanunu’nun, Kaçakçılık Fiilleri başlığını taşıyan 3-ı/1. maddesinde, “İhraç
eşyasının yapılan beyan ve eki belgelere göre miktarı veya cinsinde yüzde
ondan fazla farklılık çıkması” fiilini işlemenin kaçakçılık olduğunun
belirtildiği, Genel Ceza Hükümleri başlığını taşıyan 4-ı/1. maddesinde ise,
3-ı/1. maddesinde belirtilen fiillerin işlenmesi halinde miktarı veya cinsi
farklı çıkan eşyanın beyan edilen FOB kıymetinin üçte biri oranında para
cezası verileceğinin hükme bağlandığı, aynı Kanunun 27/2. maddesinde,
“Gümrük komisyonlarınca verilen kararlara tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde sulh ceza mahkemelerine itiraz olunabileceği” hükmünün yer
aldığı, dava dosyasının incelenmesinden; davacı şirkete 4926 sayılı
Kaçakçılık Kanunu uyarınca İstanbul Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğü
nezdinde oluşturulan Gümrük Komisyonu’nun 13.3.2006 tarih ve 2005/101
sayılı işlemi ile 31.123 TL para cezası verildiği, bu para cezasının iptali
istemiyle açılan davada, Kadıköy 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 25.12.2006
tarih ve E:2006/341, K:2006/570 sayılı kararı ile davanın görevsizlik
nedeniyle reddine karar verildiği, bunun üzerine bakılan davanın
açıldığının anlaşıldığı, fiilin işlendiği ve dava konusu işlemin tesis
edildiği tarihte yürürlükte olan ve yukarıda açıklanan mevzuat gereği
Gümrük Komisyonlarınca verilen kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde sulh ceza mahkemelerine itiraz olunabileceğinin
belirtildiği, davacı şirkete, 4926 sayılı Kaçakçılık Kanunu uyarınca
İstanbul Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğü nezdinde oluşturulan Gümrük
Komisyonu’nun 13.3.2006 tarih ve 2005/101 sayılı işlemi ile verilen 31.123
TL para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümü yukarıda aktarılan
yasa kuralları uyarınca adli yargı yerlerine ait olduğundan, 2247 sayılı
Yasa’nın 19. maddesi uyarınca görevli merciin belirlenmesi için dava dosyasının
ve idari yazışmayla temin edilen Kadıköy 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin
E:2006/341 sayılı dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar
vermiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık YILDIZ, Ayper
GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247
sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.
maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri
sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az
ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz
görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi
istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili
makamlarca ileri sürülebilir” ve 19. maddesinde, “Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir
yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına
varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık
Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.
(Değişik ikinci fıkra:
23/7/2008 – 5791/9 md.) Yargı merciince, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ile
birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir” denilmiştir.
Aynı Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık
çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre
açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri
sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Kadıköy 3. Sulh
Ceza Mahkemesi’nde, Gümrük Komisyonunun 2005/100 sayılı kararı ile verilen
para cezasına karşı itirazda bulunulduğu; İstanbul 3. İdare Mahkemesi’nde
ise, Gümrük Komisyonunun 2005/101 sayılı kararı ile verilen para cezasının
kaldırılması istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kadıköy 3. Sulh Ceza Mahkemesi
ile İstanbul 3. İdare Mahkemesi kararlarının aynı konuya ilişkin olduğundan
söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27.
maddesi uyarınca reddi gerekmiştir.
SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/245
KARAR NO : 2010/237
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. K. Ç.
Davalı :
TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. B. B.
O L A Y :
Davacı kurum vekili; davalı idareye, 137 işçiyi Kurumlarına bildirim
yapmadan işe aldığının tespit edildiği gerekçesiyle, idari para cezası
verilmiş olduğunu; Davalı idarenin, idari para cezasına karşı yasal
itirazını yapmadığını, bu nedenle idari para cezasının kesinleştiğini;
kesinleşen 5.480.00 TL idari para cezasının, Ankara İcra Müdürlüğünün
2005/10025 esas sayılı dosyası ile takibe konulmuş olduğunu, takibe karşı
davalı kurumum itiraz etmiş bulunduğunu belirterek; itirazın
kaldırılmasına, % 40 icra-inkar tazminatının hüküm altına alınmasına karar
verilmesi istemiyle 23.03.2006 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 25. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 11.06.2008 gün
E:2008/162, K:2008/165 sayı ile; davanın itirazın iptali davası olduğunu,
davacı vekilinin, duruşmaya gelerek dilekçesini tekrarladığını, davalı
idarenin çalıştırdığı mevsimlik işçilerle ilgili müvekkili idareye
bildirimde bulunmadığını ve ödemesi gereken tescil ücretini ödemediğini,
bunun tahsili amacıyla yapılan takibin de haksız olduğunu belirterek,
itirazın iptalini ve %40 icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep ve
dava ettiğini; duruşmada hazır bulunan davalı idare vekilinin de, cevap
dilekçesini yineleyerek, uyuşmazlığın çözüm yerinin idari yargı olduğunu,
bu nedenle idari para cezası olan alacak iddiasının adli yargıda ilamsız
icraya konu edilemeyeceğini, esastan da davanın ve takibin yersiz ve haksız
olduğunu belirterek, reddini savunduğunu; davacı tarafın, Türkiye İş Kurumu
Genel Müdürlüğü, davalı tarafın da TCDD Genel Müdürlüğü olduğunu, her iki
idarenin kamu kurumu niteliğinde olduğu nazara alınarak, kamu kurumu
niteliğindeki bu taraflar arasındaki davanın 3533 S.Y doğrultusunda hakem
sıfatıyla görülmesi gereken davalardan olduğundan, dava dilekçesinin görev
yönünden reddine, talep halinde dosyanın Hakem sıfatıyla görülmesi için
Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine dair Mahkemelerinden
verilen 30.05.2006 tarih ve 2006/138 E., 2006/183 K. sayılı ilamın temyizen
gönderildiği Yargıtay 4.Hukuk Dairesi Başkanlığının 08/11/2007 tarih ve
2006/14346 Esas, 2007/13868 K. sayılı ilamı ile, " ..... davacının
isteği idari bir işleme dayanmaktadır, idari makamların kamu hukuku
kuralları içinde gerçekleştirdikleri eylemlere karşı adli yargı yerinde
dava açılamaz. Bu nitelikteki davaların 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2.maddesine göre idari yargı yerinde açılması gerekir.
Mahkemelerin görevi hususu kamu düzenine ilişkin bulunduğundan taraflarca
ileri sürülmese dahi mahkemece resen gözetilmelidir. Bu nedenle dava
dilekçesinin yargı yolu bakımından reddine karar verilmelidir. Mahkemece bu
yön üzerinde durulmadan görevsizlik kararı verilmesi bozmayı gerektirmiştir"
denilerek Mahkemeleri hükmünün bozulmasına karar verildiğini,
Mahkemelerince de usul ve yasaya uygun bulunan Yargıtay bozma ilamına
uyulmasına karar verildiğini, mevcut dosya kapsamı, toplanan deliller,
Yüksek Yargıtay bozma ilamı ve tüm dosya münderecatından; açılan davanın
mahiyeti itibariyle idare mahkemesinin görev alanına girdiğinden
Mahkemelerinin görevsizliğine karar vermiş; temyiz edilmesi
üzerine,Yargıtay 4.Hukuk Dairesinin 12.10.2009 gün ve E:2009/8041,
K:2009/11062 sayılı kararıyla temyiz istemi reddedilerek karar onanmış ve
kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, idari para cezasının
davacı kurum tarafından verilmiş olduğunu, bu işleme karşı davalı kurumun
Sulh Ceza Mahkemesine itiraz etmesi gerekirken süresinde itiraz etmeyerek
icra takibine konu olan alacağın, davalı kurum yönünden kesinleştiğini;
kesinleşen idari para cezasının, davacı kurum tarafından yazılı olarak bir
çok defa istenmiş olduğunu ancak davalı kurum tarafından ödeme yapılmaması
sebebiyle icra takibi yoluyla tahsiline gidilmiş bulunduğunu, bu olayda,
adli yargının görevli olduğu inancın taşıdıklarını ancak, yargılama
sonucunda, idari yargı yolunun zorunlu bulunması sebebiyle idare
mahkemesinde dava açmak zorunluluğunun doğduğunu ifade ederek, sonuçta;
dava konusu 5.480.00 TL alacağın davalı idareden tahsiline karar verilmesi
istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 6. İDARE MAHKEMESİ: 06.01.2010 gün E:
2009/1655, K: 2010/11 sayı ile; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a bendinde iptal davalarının, idari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptaller için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan davalar olarak tanımlandığı; aynı Yasanın "Dilekçeler üzerinde
ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinde; dava dilekçelerinin,
Danıştay'da daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi; idare ve
vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye
tarafından fıkranın bentlerinde yazılı yönlerden sırası ile inceleneceği açıklandıktan
sonra (d) bendinde, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken
bir işlem olup olmadığı konusu bu incelemede dikkate alınması gereken
yönler arasında sayılmış, 15. maddenin ilk fıkrasının (b) bendinde ise,
idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmaması
halinde davanın reddine karar verileceğinin hükme bağlanmış olduğu; öte
yandan, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un
1.maddesinde; Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi,
resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası,
para cezası gibi asli; gecikme zammı, faiz gibi fer'i kamu alacakları ve
aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında
kalan ve kamu hizmetlerinin uygulamasından doğan diğer alacakları ile
bunların takip masrafları hakkında bu Yasa hükümlerinin uygulanacağı,
"Takibata salahiyetli tahsil dairesi" başlıklı 5.maddesinde ise;
takibatın, alacaklı kamu idaresinin mahalli tahsil dairesince yapılacağı;
borçlu ve mallarının başka yerlerde bulunması durumunda, tahsil dairesinin,
borçlunun veya mallarının bulunduğu mahalde yapılacak takipleri, o yerdeki
aynı türden kamu idaresinin tahsil dairesine niyabeten yaptıracağı, 55.
maddede, amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 7 gün içinde borçlarını
ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumunun bir "Ödeme
emri" ile tebliğ olunacağı, 58. maddesinde ise, usulüne uygun olarak
düzenlenip, ilgilisine tebliğ olunan ödeme emrine karşı; "borcun
olmadığı", "kısmen ödendiği" veya "zamanaşımına
uğradığı" hususlarıyla sınırlı olarak itiraz edilebileceğinin kurala
bağlandığı; dava dosyasının incelenmesinden, Türkiye İş Kurumu tarafından,
davalı idare aleyhine 137 işçiyi İş Kurumuna bildirim yapmadan işe aldığının
tespit edildiğinden bahisle tesis edilen ve kesinleşen 5.480,00 TL idari
para cezasının davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle
görülmekte olan davanın açıldığının anlaşıldığı; yukarıda belirtilen Yasa
hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, yükümlülerin kamu idarelerine
olan borçlarını (6183 sayılı Kanunun 1. maddesinde belirtilen para cezaları
da dahil olmak üzere) ödememeleri halinde takibatın alacaklı kamu
idaresinin mahalli tahsil dairesince (6183 sayılı Kanunu tatbik etmekle
vazifeli daire) yapılması gereğinin ortaya çıktığı; bu durumda, idare
mahkemelerinin görev alanının; "idari işlemler hakkında yetki, şekil,
sebep ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı
iptaller için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar"
olarak belirlenmiş olduğu, davalı idarece usulüne uygun bir ihbarname ile
tahakkuk ve tebliğ edilen alacağın ödenmemesi üzerine, takibatın alacaklı
kamu idaresinin (Türkiye iş Kurumu Genel Müdürlüğünün) mahalli tahsil
dairesince yapılması ve bu takip ve tahsilatın alacaklı kamu idaresinin
mahalli tahsil dairesinden istenilmesinin gerekmekte olduğu, söz konusu
istemin idari davaya konu olacak nitelikte istemlerden olmadığı sonucuna
varılmakla, uyuşmazlığın esasının incelenme olanağının bulunmadığı gerekçesiyle;
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 15/1-b. maddesi
uyarınca İNCELENMEKSİZİN REDDİNE, karar vermiş, yapılan itiraz Ankara Bölge
idare Mahkemesin 12.5.2010 gün ve E:2010/3172, K:2010/3855 sayılı kararıyla
reddedilerek karar onanmış ve kesinleşmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 01.11.2010 günlü toplantısında: Raportör-Hakim
Taşkın ÇELİK’in, 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları
taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın
başvurunun reddi gerektiği yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre:
2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun
ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az
ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz
görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi
istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili
makamlarca ileri sürülebilir” denilmiş; aynı Yasanın 27. maddesinde ise,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine
uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği
belirtilmiştir.
Davacı vekili tarafından adli ve idari yargı
kararları arasında olumsuz görev uyuşmazlığı bulunduğu ileri sürülerek
uyuşmazlığın giderilmesi istemiyle başvuruda bulunulmuş ise de; adli yargı
yerinde davanın, kesinleştiği belirtilen idari para cezasının, İcra
Müdürlüğü vasıtasıyla takibe konulması ve takibe davalının itiraz etmesi
üzerine; itirazın kaldırılması, % 40 icra-inkar tazminatının hüküm altına
alınması istemiyle; idari yargı yerinde ise, dava konusu 5.480.00 TL
alacağın davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle açıldığı;
İdare Mahkemesi’nce, söz konusu istemin idari davaya konu olacak
nitelikteki istemlerden olmadığı, uyuşmazlığın esasının incelenme
olanağının bulunmadığı belirtilerek; davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun 15/1-b. maddesi uyarınca incelenmeksizin reddine karar
verildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, olumsuz görev uyuşmazlığına konu edilen
davaların konuları aynı olmadığı gibi; Ankara 25. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin kararı görevsizlik kararı olmasına karşılık; Ankara 6. İdare
Mahkemesi’nin kararının görevsizlik kararı niteliğinde olmayıp, davanın
incelemeksizin reddine ilişkin olduğundan, 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27.
maddesi uyarınca reddi gerekmiştir.
SONUÇ : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİNE, 01.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/270
KARAR NO : 2010/239
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesini İsteyen : Ö.
M, Y.
Davalı
:
A. İ. S.
Vekili
:
Av. L. F. S.
O L A Y : 1- Ö. M. Y. tarafından İlknur Soner’e karşı açılan davada, GELİBOLU SULH HUKUK MAHKEMESİ; 23.1.2001
gün ve E:2000/490, K:2001/41 sayı ile, davacının Mahkemelerine verdiği
dilekçesi ile, Gelibolu Noterliği’nin 10244, 1035 ve 1743 yevmiye nolu
vasiyetnamelerde vasiyetçi A. B. Y.’a ait vasiyetnamelerin açılmasını talep
ve dava ettiği, müteveffa A. B. Y.’a ait nüfus aile kaydının celp edildiği,
tespit edilen mirasçılarının davacı Ö. M. Y. ve davalı A. İ. Y. (S.)
olduğu, davalı A. İ. S. vekilinin vasiyetnamenin açılmasına dair talebin
reddini istediği, dosyada mevcut 20.8.1989 tarihli ve 10244 yevmiye
numarasını taşıyan ve Gelibolu Noterliği’nce 14.11.2000 tarihinde tasdik
edilmiş bulunan “vasiyetnamedir” başlıklı belge ve buna ekli 26.7.1972
tarihli, 3.2.2000 tasdik tarihli ve 1035 yevmiye nolu ve yine 18.7.1984
tarihli, 25.2.2000 tarihinde 1743 yevmiye numarası ile tasdik edilen
“sözleşme” başlıklarını taşıyan belgelerin davacı ve davalı vekiline
okunduğu, her iki tarafa vasiyetnamenin bir örneğinin huzurda tebliğ
edildiği, tüm dosya kapsamından, Mahkemelerince de vasiyetnamenin
açılmasına karar verildiği, bu nedenle, Gelibolu Noterliği’nin 20.8.1989
tarihli ve 10244 yevmiye nolu ve Gelibolu Noterliği’nce 14.11.2000
tarihinde tasdik edilmiş bulunan “vasiyetnamedir” başlıklı belge ve buna
ekli 26.7.1972 tarihli, 3.2.2000 tasdik tarihli ve 1035 yevmiye nolu ve
yine 18.7.1984 tarihli, 25.2.2000 tarihinde 1743 yevmiye numarası ile
tasdik edilen “sözleşme” başlıklarını taşıyan Ayşe Behice Yaşatan’a ait
vasiyetnamenin açılmasına karar vermiştir.
2- Davacı-karşı
davalılar Ayşe İlknur Soner ve L. F. S. tarafından davalı-karşı davacı Ö.
M. Y.’a karşı açılan davada, GELİBOLU
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 7.6.2004 gün ve E:2003/338, K:2004/191 sayı
ile, davacı-karşı davalıların Mahkemelerine vermiş olduğu 31.12.2001
tarihli dava dilekçesinde, muris A. B. Y.tarafından davalı lehine
düzenlenmiş 20.8.1989 tarihli vasiyetnamenin kanunun aradığı şartları
taşımadığı ileri sürülerek söz konusu vasiyetnamenin iptaline karar
verilmesini talep ve dava ettikleri, davalı-karşı davacı vekilinin de
Mahkemelerine vermiş olduğu 5.12.2001 tarihli dava dilekçesinde, murisi
olan A. B. Y. tarafından 20.8.1989 tarihli vasiyetname düzenlendiğini,
vasiyetnameye göre müvekkiline ait bir kısım taşınmazların M. Y.'a
verildiğini ileri sürerek söz konusu vasiyetname gereğince vasiyetnamede
belirtilen taşınmazların müvekkili adına tesciline karar verilmesini talep
ve dava ettiği, Mahkemelerinde ayrı ayrı açılan dava dosyalarının Yargıtay
2. Hukuk Dairesi’nin 2002/6693-7493 E, K sayılı bozma ilamı doğrultusunda
birleştirilmesi gerektiği gerekçesi ile yerel Mahkeme kararının bozulduğu,
Mahkemelerince Yargıtay bozma ilamına uyularak her iki dava dosyası
birleştirilerek yargılamaya Mahkemelerinin 2003/338 Esas sayılı dava
dosyası üzerinden devam olunduğu, davacı-karşı davalılar tarafından
Mahkemelerinde açılan vasiyetnamenin iptali davası sonucunda
Mahkemelerince, davanın hak düşürücü süre yönünden reddine karar verildiği,
iş bu kararın davacılar tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 2.
Hukuk Dairesi’nin 2003/3337-6305 E, K sayılı ilamı ile, vasiyetnamenin
23.1.2001 tarihinde açıldığını ve vasiyetnamenin iptali davasının da
31.12.2001 tarihinde açılmakla kanunun öngördüğü bir yıllık süre
geçmediğinden bahisle yerel mahkeme kararını bozduğu, Mahkemelerince de
bozma ilamına uyularak karar verildiği, taraflar arasındaki ihtilaf ve
Mahkemelerince çözümlenmesi gereken sorunun, tarafların müşterek murisi
olan B. Y.'ın davalı lehine düzenlemiş olduğu 20.8.1989 tarihli
vasiyetnamenin geçerli olup olmadığı hususuna münhasır bulunduğu, MK’nun
479 ve 480. (eski) maddeleri gereğince resmi vasiyetnamenin mutlak suretle
resmi memur huzurunda düzenlenmesi gerektiği, olayda, davalı tarafın
dayandığı 20.8.1989 tarihli vasiyetnamenin resmi memur huzurunda
düzenlenmediği, haricen düzenlenen vasiyetnamenin daktilo ile kaleme
alınarak ilgililer tarafından imzalandığı, dolayısıyla MK’nun 479-480
maddesi anlamında düzenlenmiş resmi vasiyetnamenin söz konusu olmadığı,
vasiyetnamenin vasiyetçi tarafından el yazısı ile de düzenlenmediği, bu
bağlamda da vasiyetnamenin geçerli olmadığı, sonuç itibariyle MK’nun
aradığı şartlarda düzenlenmiş vasiyetnamenin bulunmadığı, kanunun aradığı
geçerlilik koşullarını taşımayan vasiyetnamenin de geçerli olarak kabulünün
mümkün olmadığı hususunun tüm dosya kapsamı ile sabit olduğu, toplanan deliller
ve tüm dosya kapsamına göre davalı-karşı davacının, lehine düzenlenmiş
20.8.1989 tarihli vasiyetnameye istinaden vasiyetnamede belirtilen
taşınmazların adına tescilini talep ettiği ve fakat düzenlenen vasiyetname
kanunun öngördüğü geçerlilik koşullarını taşımadığından, geçersiz
vasiyetnameye istinaden taşınmaz tescilinin mümkün olmaması nedeniyle
davasının reddine; davacı-karşı davalıların talebinin ise, dava konusu
vasiyetname geçerli olmadığından ve söz konusu vasiyetnameye istinaden
işlem yapılamayacağından, iptaline karar vermek gerektiği kanaat ve
sonucuna varıldığı gerekçesiyle sabit görülen davacı-karşı davalılar A. İ.
ve L. F. S.’in davasının kabulüne, tarafların müşterek murisi A. B. Y.
tarafından düzenlenmiş 20.8.1989 tarihli yazılı vasiyetnamenin iptaline,
sabit görülmeyen davalı-karşı davacı Ö. M. Y.’ın davasının reddine karar
vermiştir.
Davacı tarafından Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
hitaben verilen 19.7.2010 günlü dilekçede, Gelibolu Sulh Hukuk
Mahkemesi’nin 23.1.2000 gün ve E:2000/490, K:2001/41 sayılı, Yargıtay
incelemesinden geçerek kesinleşen kararı ile Gelibolu Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 7.6.2004 gün ve E:2003/338, K:2004/191 sayılı, Yargıtay
incelenmesinden geçerek kesinleşen kararı nedeniyle hakkın yerine
getirilmesinin imkansız hale geldiği ileri sürülerek karar uyuşmazlığının
giderilmesi istenilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık YILDIZ, Ayper
GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247
sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un “Mahkemenin görevi” başlığını taşıyan 1.
maddesinde, “Uyuşmazlık Mahkemesi; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile
görevlendirilmiş, adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili ve bu kanunla kurulup
görev yapan bağımsız bir yüksek mahkemedir” denilmiş; 24. maddesinde (Değişik birinci fıkra: 21/1/1982 -
2592/7 md.) ise, 1 nci
maddede gösterilen yargı mercilerinden en az ikisi tarafından, görevle
ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve
sebebe ilişkin, taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki
çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan hallerde hüküm
uyuşmazlığının varlığının kabul edileceği belirtilmiştir.
Anılan hükme göre, hüküm uyuşmazlığının varlığı
için:
a) Uyuşmazlık yaratan hükümlerin, adli, idari veya
askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından verilmesi,
b) Konu, dava sebebi ve taraflardan en az birinin
aynı olması,
c) Her iki kararın da kesinleşmiş olması,
d) Kararlarda davanın esasının hükme bağlanması,
e) Kararlar arasındaki çelişki nedeniyle hakkın
yerine getirilmesinin olanaksız bulunması koşullarının birlikte
gerçekleşmesi aranmaktadır.
Ömer Mehmet Yaşatan, 19.7.2010 günlü dilekçesi ile,
Gelibolu Sulh Hukuk Mahkemesi ile Gelibolu Asliye Hukuk Mahkemesi
kararlarından doğan hüküm uyuşmazlığının giderilmesini istemiş ise de; sözü
edilen kararların aynı yargı düzeninde(adli yargı) yer alan mahkemelerce
verilmiş olması karşısında, 2247 sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen
maddelerine göre olayda hüküm uyuşmazlığının gerçekleştiğinden söz etmek
mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle, hüküm uyuşmazlığının varlığı
için 2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşullar birlikte
gerçekleşmediğinden, başvurunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN REDDİNE, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/273
KARAR NO : 2010/241
KARAR TR : 01.11.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davalı tarafından Birlik Tüzüğünün 47. maddesi uyarınca çıkarılan Söke
Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliği’ne aykırı olarak
arazisini izinsiz olarak suladığından bahisle Birlik Encümeni kararıyla
davacıya verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılan davanın, ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
R. K.
Vekili :
Av. N. B.
Davalı :
Söke Ovası Sulama Birliği Başkanlığı
Vekili :
Köseoğlu Eröz Kurtuluş Av.Ort.
O L A Y : Aydın İli Söke Sulama Birliği
Başkanlığı’nın 26.11.2008 gün ve 2008-102 sayılı Birlik Encümen kararı ile,
R. K.'ın dört ayrı tutanakla arazilerine izinsiz su aldığının tespit
edildiğinden bahisle 4.6.2008 tarihli Meclis kararı ve buna istinaden aynı
tarihli Encümen kararı gereğince toplam 9.350 YTL para cezası verilmesine
karar verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
SÖKE 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 10.2.2009 gün ve D.İş:2008/372,
D.İş K:2008/372 sayı ile, başvuru sahibi R K. vekili Av. N. B.'ün başvuru
talebinin 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/8-b maddesi gereğince idari
yaptırım kararının hukuka uygun olmaması nedeniyle taleplerinin kabulü ile;
başvuru sahibi hakkında Söke Sulama Birliği Başkanlığı tarafından
düzenlenen 26.11.2008 tarih ve 2008/102 sayılı 9.350 TL tutarındaki idari
para cezasına ilişkin Birlik Encümen kararının hukuka aykırı olması
nedeniyle 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/8-b maddesi gereğince
iptaline karar vermiş; bu karara yapılan itiraz üzerine SÖKE AĞIR CEZA
MAHKEMESİ; 2.3.2009 gün ve D.İş:2009/163 sayı ile, Anayasa'nın
"Mahalli İdareler" başlıklı 127. maddesinin son fıkrasında,
"Mahalli İdarelerin belirli kamu hizmetlerinin görülmesi amacı ile,
kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ile birlik kurmaları, görevleri,
yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezi idare ile karşılıklı bağ ve
ilgileri kanunla düzenlenir..." kuralına yer verildiği; mülga 1580
sayılı Belediye Kanunu'nun 133. maddesinde, "Belde ve köyler, vilayet
idarei hususiyeleri kendilerine kanunlarla verilen mecburi veya ihtiyari
vazifelerin bir veya bir kaçını müşterek tesisat ve idare ile ifa için
birlik tesis edebilirler" hükmünün yer aldığı ve aynı Yasanın 138.
maddesinde ise, "Birlikler hükmi şahsiyeti haiz amme müesseseleridir.
Vazifelerini ifa ettikleri mahalli idarelerin bu vezaifi ifa hususunda haiz
oldukları hukuk ve salahiyeti haizdirler..." denildiği; işlemin
tesisinden sonra yürürlüğe giren 26.5.2005 tarih ve 5355 sayılı Mahalli
İdare Birlikleri Kanunu'nun 3. maddesinde; Mahalli idare birliğinin,
"Birden fazla mahalli idarenin, yürütmekle görevli oldukları
hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları
kamu tüzel kişisi" şeklinde tanımlandığı; 4. maddesinde, Birliğin,
birlik tüzüğünün kesinleşmesinden sonra Bakanlar Kurulunun izni ile
kurulacağı ve tüzel kişilik kazanacağının ifade edildiği; 5. maddesinde de,
Tüzüğün kabul edilmesi koşulları ve tüzükte yer alacak hususların
belirlendiği, Söke Ovası Sulama Birliği’nin, anılan yasal düzenlemelere
göre kurulmuş, kamu tüzel kişiliğine sahip bir yerel yönetim birimi olduğu,
itiraz konusu olayda Birlik Tüzüğünün 47. maddesi, Söke Ovası Sulayıcı
Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin 5. maddesinin f fıkrası, 4.6.2008
tarihli Birlik meclisi ve Birlik encümeni kararlarına istinaden Reşit
Kocabaş adına izinsiz su alma cezası tahakkuk ettirdiği, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 2. ve 4. maddelerinden söz ederek, başvuruya konu
izinsiz su alma cezası tahakkuk ettirilmesi işleminin kanundan
kaynaklanmayıp, Birlik tüzük ve yönetmeliği ile Birlik meclis ve encümen
kararlarına istinaden tesis edildiği, Kabahatler Kanunu’nun 2. ve 4.
maddeleri karşısında, söz konusu izinsiz su alma eyleminin kabahat, tesis
edilen işlemin de idari yaptırım niteliğinde olmadığı, bununla birlikte,
söz konusu işlemin, kamu tüzel kişiliğine sahip bir yerel yönetim birimi
olan Söke Ovası Sulama Birliği tarafından kamu gücüne dayanılarak resen ve
tek yanlı olarak tesis edilmesi, keza Söke Ovası Sulama Birliği Tüzüğünün
35. maddesinde birlik gelirlerinin tahsilatında belediyelerde uygulanan
formlar, makbuzlar ve usulün uygulanacağının, Söke Ovası Sulayıcı Grupları
ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin 3. maddesinin C bendinin I fıkrası uyarınca
birlik alacaklarının 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edileceğinin
belirtilmiş olması karşısında, bir idari işlem niteliğinde olduğu, bu
nedenle Söke Ovası Sulama Birliği’nce Reşit Kocabaş adına izinsiz su alma
cezası tahakkuk ettirilmesinden doğan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde belirtilen idari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal
davaları kapsamında görüm ve çözümü gerekmekle bu hususta idari yargı
yerlerinin görevli bulunduğunun anlaşıldığı, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
1.11.2004 tarih ve 2004/47-71 E, K ve 5.2.2007 tarih ve 2006/214 Esas,
2007/8 Karar sayılı kararlarının da bu doğrultuda olduğu, tüm bu nedenlerle
itiraz eden Söke Ovası Sulama Birliği Başkanlığı vekilinin itirazının bu
yönüyle haklı görülerek Söke 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 10.2.2009 tarih ve
2008/372 D.İş sayılı kararının kaldırılmasına, başvuru sahibi Reşit Kocabaş'ın
iptalini talep ettiği idari yaptırım kararı sulh ceza mahkemesinde
incelenebilecek kararlardan olmadığından, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
28/1-b maddesi gereğince başvurusunun reddine karar vermenin icap ettiği
gerekçesiyle itirazın kabulü ile, Söke 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 10.2.2009
tarih ve 2008/372 D.İş sayılı kararının kaldırılmasına, başvuru sahibi
Reşit Kocabaş'ın itiraz ettiği idari yaptırım kararı sulh ceza mahkemesinde
incelenebilecek kararlardan olmadığından, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
28/1-b maddesi gereğince başvurusunun reddine kesin olarak karar vermiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ; 15.4.2009 gün ve
E:2009/325, K:2009/924 sayı ile, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 142.
maddesinde; mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve
yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğinin öngörüldüğü, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun muhtelif maddelerinden söz ederek, Söke Ovası
Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliği'nin "Ceza Hükümleri"
başlıklı 5. maddesinin (f) bendinde; "Sıra harici ve kaçak su
kullananlar ile kullandıranlara 100 TL'den 2.000 TL'ye kadar para cezası
kesileceği" hükmüne, (g) bendinde ise; 5. maddedeki para cezalarını 20
katına kadar arttırmaya, Birlik Encümeninin yetkili olduğu hükmüne yer
verildiği, dava dosyasının incelenmesinden; davacıya ait S2-Y6-1 tersiyeri
3904 parselde kayıtlı 35,4 dönüm, 3423 parselde kayıtlı 20,5 dönüm, S2-Y6-1
tersiyeri 4819 parselde kayıtlı 5,8 dönüm ve 4814 parselde kayıtlı 5,3
dönüm, S2-Y4 azmak mevkii 3357 parselde kayıtlı 15 dönüm, S2-Y4 azmak
mevkiinde 101 parselde kayıtlı 17,7 dönümlük arazilerin lll. suyunun
izinsiz olarak yapıldığının sırasıyla 7.8.2008 tarih ve 2184, 2183 sayılı,
6.8.2008 tarih ve 2182, 2181 sayılı tutanaklar ile yapılan tespitlere
dayanılarak Söke Ovası Sulama Birliği Encümeni’nin 26.11.2008 tarih ve
2008/102 sayılı kararı ile davacıya 9.350 TL idari para cezası verildiği,
bu Encümen kararının iptali istemiyle Söke Sulh Ceza Mahkemesi’nde açılan
davada, 10.2.2009 tarih ve 2008/372 D.İş nolu karar ile, davanın kabulüne
ve Encümen kararının iptaline karar verildiği, davalı idare tarafından
yapılan itiraz üzerine Söke Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2.3.2009 tarih ve
2009/163 D.İş nolu kararı ile, Sulh Ceza Mahkemesi kararının, Encümen
kararının iptali istemiyle açılan davanın idari yargının görev alanına
girdiği gerekçesiyle kaldırılması üzerine görülmekte olan davanın
açıldığının anlaşıldığı, yukarıda anılan Yasa hükümlerinin birlikte
değerlendirilmesinden; idari yaptırım kararlarına karşı, ilgili mevzuatında
yargı yoluna ilişkin açıkça idari yargı merciinde dava açılabileceğine
ilişkin hüküm bulunması durumunda idare mahkemesinde (Mahkemelerinde),
açıkça idari yargı merciinde dava açılabileceğine ilişkin herhangi bir
hüküm bulunmaması durumunda ise, Kabahatler Kanunu hükümleri uyarınca adli
yargının görevli olduğunun anlaşıldığı, dava konusu uyuşmazlığın tesis
edildiği tarih itibariyle dava konusu uyuşmazlığa uygulanacak olan Mahalli
İdareler Birliği Kanunu, Söke Ovası Sulama Birliği Tüzüğü ve Yönetmeliğinde
idari yargı merciinde dava açılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm
bulunmadığı, bu durumda, olayda görevli yargı merciinin toplum düzenini,
genel ahlâkı, genel sağlığı, çevreyi ve ekonomik düzeni korumak amacıyla
kabahatlere ilişkin genel ilkeleri, kabahatler karşılığında uygulanabilecek
olan idari yaptırımların türleri ve sonuçlarını, kabahatler dolayısıyla
karar alma sürecini, idari yaptırıma ilişkin kararlara karşı kanun yolunu
ve idari yaptırım kararlarının yerine getirilmesine ilişkin esasları
düzenleyen bir Kanun olan Kabahatler Kanunu hükümleri uyarınca belirlenmesi
gerektiği, anılan Kanunun 3. maddesinde de, bu Kanunun genel hükümlerinin
diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanacağının açık olarak
düzenlendiği ve idari para cezası, mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
idari yaptırımlara karşı sulh ceza mahkemesinde dava açılacağı
düzenlemesine yer verildiği, bu durumda; idari para cezası verilmesine
ilişkin Encümen kararına ilişkin dava konusu uyuşmazlığa uygulanacak ilgili
mevzuatta idari yargı merciinde dava açılabileceğine ilişkin herhangi bir
hüküm bulunmaması nedeniyle dava konusu idari para cezasının görüm ve
çözümünün yukarıda yer verilen hükümler uyarınca adli yargı mercilerinin
görev alanında bulunduğundan davanın görev yönünden reddinin icap ettiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, DANIŞTAY SEKİZİNCİ
DAİRESİ’nin; 9.6.2010 gün ve E:2010/2949, K:2010/3374 sayılı kararı ile
onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Ayper
GÖKTUNA, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı
vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece adli
yargı dosyası ile birlikte Mahkememize gönderildiği ve usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı
yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay
Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davalı Birlik tarafından, Birlik Tüzüğünün
47. ve Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin 5.
maddesinin (f) bendine aykırı olarak, arazisini izinsiz olarak suladığından
bahisle Birlik Encümeni kararıyla davacıya verilen para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın “Mahalli İdareler” başlıklı 127.
maddesinin son fıkrasında, “Mahalli idarelerin belirli kamu hizmetlerinin
görülmesi amacı ile, kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ile birlik
kurmaları, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezi idare
ile karşılıklı bağ ve ilgileri kanunla düzenlenir…” kuralına yer
verilmiştir.
11/06/2005 tarih ve
25842 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren 26/5/2005 tarih ve 5355 sayılı Mahallî
İdare Birlikleri Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, Kanunun
amacının; mahallî idare birliklerinin hukukî statüsünü, kuruluşunu,
organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usûl ve
esaslarını düzenlemek olduğu açıklanmış, 3. maddesinde; Mahallî idare
birliği, “Birden fazla mahallî idarenin, yürütmekle görevli oldukları
hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları
kamu tüzel kişisi” şeklinde tanımlanmış; 4. maddesinde, Birliğin, birlik
tüzüğünün kesinleşmesinden sonra Bakanlar Kurulunun izni ile kurulacağı ve
tüzel kişilik kazanacağı; 5. maddesinde, Tüzüğün kabul edilmesi,
onaylanması, kesinleşmesi ile Birlik tüzüğünde bulunması zorunlu hususların
neler olduğu belirtilmiş; 13. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde;
“Kanunlarda öngörülen cezaları vermek” Birlik encümeninin görev ve
yetkileri arasında sayılmış; maddenin son fıkrasında; Birlik encümeninin
toplantıları, kararları ile çalışma esas ve usûlleri hakkında bu Kanunda
hüküm bulunmayan hallerde, Belediye Kanununun belediye encümenine ilişkin
hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.
Dava konusu işlemin
dayanakları olarak gösterilen; “Söke Ovası Sulama Birliği Tüzüğü”nün 1.
maddesinde, Birliğin, kamu tüzel kişiliğine sahip olduğu; 25. maddesinin
birinci fıkrasının 7. bendinde, kanunlar, ilgili diğer mevzuat ve Birlik
Meclisi kararlarıyla öngörülen cezaları uygulamanın, Birlik encümeninin
görev ve yetkileri arasında olduğu; 47. maddesinde ise, bu tüzüğün
uygulanmasına ilişkin esasların yönetmeliklerle düzenleneceği belirtilmiş;
Tüzüğün, sulama suyu ücretlerini zamanında ödemeyen mükellefler hakkında
alacak takibinin Borçlar Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre
yapılacağına ilişkin 35. maddesine karşılık; Birlik Tüzüğüne istinaden
hazırlanan “Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliği”nin
“Tahsilat İşlemleri” başlıklı 3-C maddesindeki farklı bentlerde; süresinde
ödenmeyen sulama suyu ücretlerindeki gecikme faizlerinde, diğer alacakların
tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı açıklanmış;
Yönetmeliğin, “Ceza Hükümleri” başlığını taşıyan 5. maddesinin (f)
bendinde; sıra harici ve kaçak su kullananlar ile kullandıranlara 100
YTL’den 2.000 YTL’ye kadar para cezası verileceği belirtilmiş; 6.
maddesinde ise; 5. maddedeki para cezalarını 20 katına kadar arttırmaya,
Birlik encümeninin yetkili olduğu hükmü yer almıştır.
Anılan düzenlemelerde, davalı Birliğin, kamu tüzel
kişiliğine sahip yerel yönetim birimi olduğu kuşkusuzdur. Birlik Tüzüğünde,
Birlik gelirlerinin takip ve tahsil usulünün Borçlar ile İcra ve İflas
Kanunu hükümlerine göre yapılacağı; Yönetmelikte ise, alacakların tahsilinde
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinin
uygulanacağının öngörülmesine karşılık; mevzuat hükümlerinde, para cezasına
itiraz konusunda kanun yoluna ilişkin bir düzenlemenin yer almadığı
görülmektedir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, "İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen para cezasının
5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden
biri olduğu, dava konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen mevzuatta idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesince işin esası yönünden verilen kararı, Mahkemenin görevsiz
olduğu gerekçesiyle kaldıran Söke Ağır Ceza Mahkemesi kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Söke 1. Sulh
Ceza Mahkemesi’nce işin esası yönünden verilen kararı, Mahkemenin görevsiz
olduğu gerekçesiyle kaldıran SÖKE AĞIR CEZA MAHKEMESİ’nin 2.3.2009 gün ve
D.İş:2009/163 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/150
KARAR NO : 2010/251
KARAR TR : 06.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :3194
sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre tesis edilen imar para cezasına
ilişkin işlemden doğan ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe
girdiği tarihten önce idare mahkemesinde açılan davanın, anılan Yasa
maddesindeki görev kuralının Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilmiş ve
öngörülen sürede yeni düzenleme yapılmamış olması nedeniyle hukukun genel
ilkelerine göre, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : S.S. Mercan Koy Konut Yapı Koop.
Vekili :
Av. H. E.
Davalı :
İzmir Valiliği
O L A Y :
İzmir İli, Karaburun İlçesi, Küçükbahçe Köyü, Karareis mevkii, tapuda 146
ada, 2 parsel numarası ile kayıtlı taşınmaz üzerinde davacı Kooperatif
tarafından, 3194 sayılı İmar Kanunu'na aykırı olarak, ruhsatı alınmadan
inşaat yapıldığı gerekçesiyle; İzmir Valiliği Bayındırlık ve İskân
Müdürlüğü teknik elemanlarınca 03.08.2004 tarihinde 1430 sahife nolu Yapı
Tatil Zaptı düzenlenmiş; söz konusu yapı için 3194 sayılı İmar Kanunu'nun
42.maddesi ve Valilik Makamı'nın 06.10.2004 tarih ve 11973 sayılı Olur'ları
ile mal sahibi davacıya para cezası verilmiş, verilen bu ceza 13.10.2004
tarih ve 12252 sayılı tebligat yazısı ekinde tebliğ edilmiştir.
Davacı vekili, para cezası verilmesine ilişkin
işlemin iptali istemiyle 20.12.2004 tarihinde idari
yargı yerinde dava açmıştır.
İZMİR 3. İDARE MAHKEMESİ: 30.05.2007 gün ve E:
2004/1739, K: 2007/834 sayı ile; 31.3.2005 günlü, 25772 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak 01 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun mülga 3.maddesinde; bu Kanunun genel hükümlerinin
diğer Kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanacağı kurala bağlanmış,
geçici 3.maddesinde; bu Kanun hükümlerinin yürürlüğe girdiği tarih
itibariyle idare mahkemelerinde dava açılarak iptali istenen idari yaptırım
kararları hakkında uygulanmayacağı hükmünün getirilmiş olduğu; 19.12.2006
günlü Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5560 sayılı Yasanın
31.maddesi ile 5326 sayılı Kabahatler Kanunun 3.maddesi değiştirilerek; bu
Kanun'un; a- idari yaptırım kararlarına karşı Kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde; b- diğer
genel hükümlerinin, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi
yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı yolunda
düzenleme getirilmiş, anılan Kanunun 16.maddesinin birinci fıkrasında ise,
kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların idari para cezası
ve idari tedbirlerden ibaret olduğu, hüküm altına alınmış, aynı Kanunu'nun
27.maddesine eklenen sekizinci fıkrada, idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında ayın kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararlarında verilmiş olması halinde idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari
yargı merciinde görüleceğinin kurala bağlanmış bulunduğu; öte yandan; görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı, bu nedenle yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının geçmişe de etkili olacağının bilinen bir genel hukuk
ilkesi olduğu; buna göre, davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli
olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise (davanın açıldığı
anda görevli olan ve fakat yeni yasa ile görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği, ancak yeni yasadaki görev
kurallarının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceğinin açık olduğu; (Nitekim, Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümünün 07.03.2005 gün ve E.2004/128, K.2005/12,
21.11.2005 gün ve E.2005/76, K.2005/102 sayılı kararları da bu yöndedir.)
01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu
hükümlerinin, yürürlüğe girdiği tarih itibariyle İdare Mahkemelerinde dava
açılarak iptali istenen İdari Yaptırım Kararları hakkında uygulanmayacağını
kurala bağlayan geçici 2.maddesinin; anılan Kanunun 3.maddesinde değişiklik
yapan 5560 sayılı kanunda yeni görev kuralının değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükmü
olmaması sebebiyle, 5560 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 19.12.2005
tarihinden itibaren uygulanma olanağının kalmadığı; yukarıda belirtilen
hususlar ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununa 5560 sayılı Kanunla eklenen
sekizinci fıkra hükmü somut olayla birlikte değerlendirildiğinde, ancak
yıkım kararı ile birlikte para cezası verilmesi durumunda para cezasının
iptali istemiyle açılacak davalarda görevli yargı yerinin idare mahkemesi
olduğu, sadece para cezası verilmesi durumunda görevli yargı yerinin adli
yargı yeri olacağı sonucuna varılmış olduğu; bu durumda, 3194 sayılı
Yasanın 42.maddesi uyarınca verilen para cezasının görüm ve çözümünün
Kabahatler Kanunu hükümleri gereğince sulh ceza mahkemesine ait bulunduğu
gerekçesiyle; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 15/1-a maddesi
uyarınca davanın görev yönünden reddine karar
vermiş; bu karar, itiraz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
İzmir 3. Sulh Ceza Mahkemesi; 11.12.2007 gün, 2007/220
D.İş. sayı ile itirazın kabulüne karar vermiş; bu karara davalı idare
vekili tarafından itirazda bulunulmuştur.
İZMİR 2. AĞIR CEZA MAHKEMESİ;14.01.2008 gün ve Müt.
No :2007/25 sayı ile, itiraz konusu idari para cezasına ilişkin bulunmakta
ise de; aynı yer hakkında aynı zamanda devam eden inşaat nedeniyle yapı
tatil zaptı düzenlenmiş bulunduğu; 3194 Sayılı İmar Kanunu'nun 42.
maddesinin göreve ilişkin 5. fıkrasının Anayasa Mahkemesi'nin 15.05.1997
tarih, 1996/72 Esas, 1997/51 Karar sayısı ile iptal edildiği, iptal edilen
madde hükmün "bu cezalara karşı, cezanın tebliğinden itibaren (7) gün
içinde Sulh Ceza Mahkemesi'ne itiraz edilebilir. İtiraz, zaruret görülmeyen
hallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak sonuçlandırılır. İtiraz üzerine
verilen karar kesindir." hükmünü taşımakta olduğunu, göreve ilişkin bu
hükmün iptali üzerine Sulh Ceza Mahkemeleri'nin görevinin sona ermiş
bulunduğunu, nitekim Uyuşmazlık Mahkemesinin 04.06.2007 tarih, 2007/27
Esas, 2007/84 Karar sayılı kararı ile "bu durumda Kabahatler
Kanunu'nun 5560 sayılı kanunla değişik 3. maddesi ve aynı kanunu 27.
maddesine 5560 sayılı kanunla eklenen 8. fıkra hükmü bir arada
değerlendirildiğinde, 3194 sayılı imar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca
verilen para cezalarına karşı açılacak davaların çözümünde idari yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır." denilmek suretiyle
konuya açıklık getirilmiş bulunulduğu, Anayasa Mahkemesi'nin 05.04.2007
tarih, 2007/35 Esas, 2007/36 Sayılı kararı ile de konunun incelendiği ve
aynen "bu çerçevede imar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca para cezası
verilmesi işlemi, imar mevzuatına aykırı bir yapılanmanın tespiti,
önlenmesi veya giderilmesine yönelik idari bir işlemin devamı niteliğinde
olduğundan, Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesinin 8 numaralı fıkrası uyarınca,
idari yaptırım kararının yanı sıra idari yargının görev alanına giren başka
bir kararın da verilmiş olduğunu ve buna bağlı olarak söz konusu para
cezalarına karşı açılacak davalarda idari yargının görevli olduğunun kabulü
gerekmektedir. Bu durumda imar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen para
cezasına karşı Sulh Ceza Mahkemesi'nde açılan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görevine girmemektedir." denilmek suretiyle Sulh
Ceza Mahkemelerinin bu itirazlara bakmakla yetkili ve görevli olmadığının
yasal düzenlemelere dayanılarak netleştirilmiş olduğu; İmar Kanunu'nun 42.
maddesi uyarınca verilen para cezalarının, bir yapının ruhsatsız veya
ruhsata aykırı veya imar mevzuatına aykırı yapıldığının tespit edilmesi
anlamını taşıdığı, uygulamada söz konusu aykırılığın tespiti, devam eden
inşaatlarda yapı tatil zaptı, tamamlanmış olan yapılarda ise yapı tespit
zaptı düzenlenmesiyle gerçekleşmekte ve bu suretle idari işlem kimliğine
bürünmekte olduğu, söz konusu işlemlerin, yerleşik yargı kararlarında idari
davaya konu oluşturabilecek nitelikte, idari işlemler olarak kabul
edildiği, 5326 sayılı kanunun 27. maddesinin 8. fıkrasında "idari
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında, aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde,
idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları, bu işlemin
iptali talebi ile birlikte idari yargı merciinde görülür." hükmünü
taşıdığı, yapı tatil zaptının bir idari işlem olduğu, 5236 sayılı kanunun
5560 sayılı kanunla değişik 3. maddesi hükmü de birlikte
değerlendirildiğinde, itiraza bakıp kabul eden İzmir 3. Sulh Ceza
Mahkemesi'nin yetkili ve görevli olmadığı açıkça ortaya çıktığından,
itirazın görev noktasından kabulüne ve ilgili kararın bu nedenle kaldırılmasına
karar verilmesi cihetine gidilmiş bulunulduğu gerekçesiyle; İzmir 3. Sulh
Ceza Mahkemesi'nin 11.12.2007 tarih, 2007/220 D.iş sayılı kararının görev
noktasından KALDIRILMASINA, itiraza bakmaya yetkili ve görevli mahkemenin
İzmir İdare Mahkemesi OLDUĞUNA kesin olarak karar vermiştir.
Davacı vekilince, olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesi amacıyla,
İdari yargı dava dosyası da temin edilerek, dosyaların Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesi talep edilmiş; ancak İzmir
3. Sulh Ceza Mahkemesi’nce yalnızca adli yargı dosyası Mahkememize
gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 06.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...”açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, adli yargı dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine son
görevsizlik kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine,
önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden
gönderildiği görülmekte ise de; Başkanlıkça idari yargı dosyasının da
ilgili Mahkemesinden getirtildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, İzmir 2. Ağır Ceza Mahkemesi ile
İzmir 3. İdare Mahkemesi arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine
göre imar para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali isteminden
ibarettir.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Ceza hükümleri”
başlıklı 42. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “Bu cezalara karşı
cezanın tebliğinden itibaren yedi gün içinde sulh ceza mahkemesine itiraz
edilebilir.” yolundaki birinci tümce, Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 gün
ve E:1996/72, K:1997/51 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve iptal nedeniyle
meydana gelen hukuksal boşluk kamu yararını bozucu nitelikte
görüldüğünden, iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından
başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş; bu karar,
1.2.2001 tarih ve 24305 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Anayasanın “Anayasa Mahkemesinin kararları”
başlıklı 153. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Kanun, kanun
hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da
bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte
yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün
yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın
Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği
durumlarda Türkiye Büyük Millet Meclisi iptal kararının ortaya çıkardığı
hukuki boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp
karara bağlar.” hükümlerine yer verilmiş; aynı maddenin son fıkrasında,
“Anayasa Mahkemesi kararları Resmi Gazetede hemen yayımlanır ve yasama
yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri
bağlar.” hükmü yer almıştır.
Anılan hükümlere göre sözü edilen Anayasa Mahkemesi
kararının hukuki sonuçları incelendiğinde, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42.
maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “Bu cezalara karşı cezanın
tebliğinden itibaren yedi gün içinde sulh ceza mahkemesine itiraz
edilebilir.” yolundaki birinci tümceye ilişkin iptal hükmünün, karar
1.2.2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmış olduğuna göre, Anayasa
Mahkemesi’nce belirlenen altı aylık sürenin sona erdiği 1.8.2001 gününde
yürürlüğe gireceği ve bu süre içinde iptal kararının ortaya çıkardığı
hukuki boşluğu dolduracak şekilde yasama organınca (işlemin tesis edildiği
ve idari ve adli yargı yerlerinde davaların görüldüğü aşamalarda) herhangi
bir düzenleme yapılmadığı anlaşılmakta olup, bu durumda görev kuralı
yürürlükten kalktığından görevli yargı yerinin hukukun genel ilkelerine
göre saptanacağında kuşkuya yer bulunmamaktadır.
Anayasa Mahkemesi’nin yukarıda belirtilen iptal
kararında da, “... Kural olarak, idare hukuku alanına giren konularda
idari yargı, özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevli
olacaktır. Bu durumda idari yargının görev alanına giren bir uyuşmazlığın
çözümünde adli yargının görevlendirilmesi konusunda yasa koyucunun
mutlak bir takdir hakkının bulunduğunu söylemek olanaklı değildir. İdari
yargının denetimine bağlı olması gereken idari bir uyuşmazlığın çözümü, haklı
neden ve kamu yararının bulunması halinde yasa koyucu tarafından adli
yargıya bırakılabilir. Ancak itiraz konusu kuralda olduğu gibi bir idari
işlemin bir bölümünün idari yargının, diğer bir bölümün ise adli yargının
denetimine bırakılmasında, kamu yararı bulunmamaktadır. Zira bu işlemler,
kamu gücünün kullanılmasıyla ilgili bir idari işlemin devamı ve idari bir
yasağa aykırı davranan kişiye idari bir yaptırımın uygulanması niteliğinde
olup, çıkacak uyuşmazlıkların çözümünde de idari yargının yetkili olacağı
kuşkusuzdur...” denilmiştir (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi S.37.C.1,
Sayfa 148) .
Bu durum karşısında, idare hukukunun bir müeyyidesi
olan imar para cezasından doğan uyuşmazlıkların 1.8.2001 tarihinden
itibaren görüm ve çözümünde, idari yargı yerlerinin görevli olacağının
kabulü gerekir.
Her ne kadar, 3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesi, 9.12.2009 gün ve 5940 sayılı
Kanun’un 2. maddesi ile değiştirilmiş ise de; idari para cezasına
karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Buna göre, davanın açıldığı andaki kurallara göre
görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın
açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen)
mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği; dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkemenin, artık görevsizlik kararı vermeyerek
(yeni kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam edeceği
kuşkusuzdur.
İncelenen uyuşmazlıkta, dava konusu edilen imar
para cezasına ilişkin Yasa’daki görev hükmünün 1.8.2001 tarihinde
yürürlükten kalktığı, 3194 sayılı
Yasa’nın 42. maddesinde, 9.12.2009 gün ve 5940 sayılı Kanun’un 2. maddesi
ile yapılan değişiklik ile de; idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği, kural olarak, idare
hukukunun müeyyidesi olan idari para cezalarından doğan uyuşmazlıklarda
idari yargı yerlerinin görevli olduğu; görev kuralının ise geçmişe etkili
olacağı yolundaki genel hukuk ilkesi karşısında, imar para cezasına ilişkin
işlemin iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde idari yargı
yerinin görevli olacağı açıktır.
Öte yandan; 1.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun Geçici 2. maddesinde, “Bu Kanun hükümleri, yürürlüğe
girdiği tarih itibariyle idare mahkemelerinde dava açılarak iptali istenen
idari yaptırım kararları hakkında uygulanmaz.” Kuralının bulunduğu ve İdare
Mahkemesinde davanın 20.12.2004 tarihinde açıldığı gözetildiğinde, bakılan
uyuşmazlıkta, bu Yasa hükümlerinin uygulanmayacağı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İzmir 3. İdare Mahkemesi’nce verilen
30.05.2007 gün ve E: 2004/1739, K: 2007/834 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 06.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/177
KARAR NO : 2010/254
KARAR TR : 06.12.2010
(Hukuk Bölümü)
ÖZ E T :
3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu uyarınca verilen idari para
cezasına karşı açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
B. E.
Davalı :
Çayırlı Kaymakamlığı
O L A Y :
Erzincan Valiliği Çayırlı Tarım İlçe Müdürlüğü’nün 6.1.2010 gün ve 7 sayılı
para cezası kararı ile, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı Zabıtası Kanunu’nun
23.1.2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’la değişik 47. maddesinin b fıkrası
uyarınca davacıya 840.-TL idari para cezası verilmiştir.
Davacı, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
ÇAYIRLI SULH CEZA
MAHKEMESİ;
22.3.2010 gün ve D.İş:2010/8 sayı ile, itiraz edenin dilekçesiyle; olay
günü araç sahibi İ. M. ile birlikte hayvan aldıklarını ve sonrasında
Çayırlı Belediye Başkanlığına gelerek aynı günü 05/01/2010 tarihinde Menşe
Şehadetnamesi aldığını, kendisinin araç sahibi İ. M. hayvanları ikamet
adresi olan Aşağı çamurdereye götürmesini söylediğini ve araç sevkiyatı
yapılan araçta olmadığını, ayrı bir vasıta ile evine gittiğini Menşe
Şehadetnamesinin kendisi üzerinde olduğunu, araç sahibi İ. M.
bulunmadığını, Jandarmanın yaptığı yol kontrol sırasında, menşe
şehadetnamesinin bulunmaması ve izin belgesi olmadığını var sayarak
hakkında tutanak tutularak ceza yazıldığını, şahsına kesilen İdari Para
Cezasına itiraz ettiğini ve idari para cezası işleminin kaldırılarak para
cezasının iptalini talep ettiğinin görüldüğü; itiraz edenin mahkemelerinin
görevli olduğunu iddia etmesi ve duruşma açılmasını talep etmesi sebebiyle
takdiren gün belli edilerek itirazın incelenmesi kanaatinin hasıl olduğu;
itiraz eden B. E.’ün Mahkemelerindeki beyanında; itiraz dilekçesinin
içeriğini aynen tekrar ettiğini, Çayırlı İlçe Tarım Müdürlüğü'nün kendisine
tebliğ edilen 07.01.2010 tarihli idari para cezası kararının tebliği için
gönderilen yazıda Sulh Ceza Mahkemesi'ne itiraz edilebileceği bildirildiği
için, itirazını mahkemelerine yaptığını, itirazın mahkemelerince
çözümlenmesini talep etmiş olduğu; kararına itiraz edilen idare temsilcisi
M. T.’ın beyanında; İlçe Jandarma Komutanlığı kontrolleri sırasında itiraz
eden hakkında menşe-i şahadetname naklettiği gerekçesiyle tutanak
tutulduğunu, İlçe tarım Müdürlüğü'nün bu hususta görevli olduğu için idari
para cezası tahakkuk ettirildiğini ve ilgili yerlere bildirildiğini,
07.01.2010 tarihli idari para cezası kararının itiraz edene tebliği için
gönderilen yazıda kararın tebliği veya tefhiminden itibaren 15 gün
içerisinde yetkili Sulh Ceza Mahkemesi'ne itiraz edilebileceğinin
bildirildiğini ancak 06.01.2010 tarihli para cezası kararında itiraz mercii
olarak Bölge İdare Mahkemesinin gösterildiğini, İtirazın Bölge İdare
Mahkemesinin görevli olduğunu, mahkemelerinin görevli olmadığını beyan
etmiş bulunduğu; itiraz edene verilen idari para cezası kararının incelenmesinde;
Menşei şahadetnamesiz hayvan sevki nedeniyle 840.00 TL idari para cezası
tahakkuk ettirildiği ve tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde Bölge İdare
Mahkemesine itiraz edilebileceğinin bildirildiği, kararın İtiraz edene
tebliğ edildiğinin anlaşıldığı; itiraza konu 3285 sayılı Hayvan Sağlığı
Zabıtası Kanunu'nda değişiklik yapılmasına dair 4648 sayılı Kanunun
4.maddesinin "f" fıkrası uyarınca tahakkuk ettirilen idari para
cezasına ilişkin itirazların idari yargı mercilerine yapılacağının
belirlenmesi, aynı zamanda görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olduğu
da göz önüne alınarak, 5326 sayılı yasanın 28/1-b maddesi gereğince itiraz
olunan idari yaptırım kararının mahkemelerince incelenebilecek kararlardan
olmadığı sonucuna varıldığı; başvuru konusu idari yaptırım kararına
İtirazın 3285 sayılı Hayvan Sağlığı Zabıtası Kanunu'nun 56. maddesi
gereğince İdari yargı mercilerince incelenebileceğine dair düzenlemeye göre
5560 sayılı Yasa ile değişik 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3/a ve
28/1-b maddeleri gereğince görevsizlik kararı vermiş; bu karar
kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
SİVAS İDARE
MAHKEMESİ;
12.5.2010 gün ve E:2010/544 sayı ile, davacı B. E. tarafından 3285 sayılı
Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'na aykırı hareket ettiğinden bahisle
kesilen idari para cezasının iptali istemiyle Çayırlı Kaymakamlığı’na karşı
açılan davada davacının sunduğu dava dilekçesi ve ekleri ile Çayırlı Sulh
Ceza Mahkemesi’nin E:2010/8 sayılı dava dosyasının incelendiği, 1.6.2005
tarihinde yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif
maddelerinden söz ederek, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun
56. maddesinin 2. fıkrasında, "Bu Kanunda yazılı olan idari para
cezaları o yerin en büyük mülki amiri tarafından verilir... Bu cezalara
karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare
mahkemesine itiraz edilebilir" hükmü yer almakta iken 8.2.2008 günlü
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanun’un 456.
maddesi ile 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'nun yukarıda
alıntısı yapılan 56. maddesinde değişiklik yapıldığı ve idare mahkemesine
itiraz edilebileceğine ilişkin hükmün yürürlükten kaldırıldığı, bu durumda,
3285 sayılı Kanun uyarınca verilen idari para cezalarının iptali istemiyle
idare mahkemelerine dava açılabilmesi mümkün olmadığından, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nda yer alan kurallar çerçevesinde kanun yollarına
başvurulması gerektiği, görev kamu düzenine ilişkin olduğundan ve usule
ilişkin değişikliklerde derhal uygulanma ilkesi geçerli bulunduğundan,
davanın görüm ve çözümünde Mahkemelerinin görevli olmayıp, adli yargının
(sulh ceza mahkemesi) görevli bulunduğu, bu nedenle, 2247 sayılı Kanun’un
19. maddesi uyarınca Sivas İdare Mahkemesi’nde açılan E:2010/544 sayılı
dava dosyasının ve Çayırlı Sulh Ceza Mahkemesi’nin E:2010/8 sayılı dava
dosyasının görevli yargı merciinin belirlenmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine, dosyanın incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce bir karar verilmesine değin ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 06.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre: Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında,
“2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, idari yargı dosyası ile
birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası
Kanunu’nun 47. maddesine göre verilen para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nun 47. maddesinde, idari para cezası verilecek hususlar
düzenlenmiş; 56. maddesinin 4854 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile eklenen 2.
fıkrasında, bu Kanunda
yazılı olan idari para cezalarının o yerin en büyük mülki amiri tarafından
verileceği, verilen idarî para cezalarına dair kararların ilgililere 11.2.1959
tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği,
bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili
idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itirazın, idarece verilen cezanın
yerine getirilmesini durdurmayacağı, itiraz üzerine verilen kararın kesin
olduğu, itirazın, zaruret görülmeyen hâllerde evrak üzerinde inceleme
yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılacağı, bu Kanuna göre verilen idarî
para cezalarının 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Âmme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunacağı öngörülmüşken; 56.
madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 456. maddesiyle, “Bu Kanunda yazılı
olan idarî yaptırımlara mahallî mülkî amir tarafından karar verilir”
şeklinde değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Olayda, para
cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 3285 sayılı Hayvan
Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, "
(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise,
"İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren
en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre
içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı
kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemeye göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’nda
da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin
(1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Sivas İdare
Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Çayırlı Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 22.3.2010 gün ve
D.İş:2010/8 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 06.12.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/186
KARAR NO : 2010/256
KARAR TR : 06.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3417 sayılı Yasa'yı yürürlükten kaldıran 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve
Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun kapsamında; tasarruf
kesintisi, Kurum katkısı ve nemaların tahsili istemiyle Hazine
Müsteşarlığı’na karşı açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H. G.
Vekili :
Av. A. Ş.
Davalılar :
1) Hazine Müsteşarlığı
Vekili :
Av. Y. T.
2) Merzifon Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. K. U.
3) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. B. Y.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının Merzifon Belediyesi’nde işçi
olarak çalışmakta iken 14.11.2003 tarihinde emekli olduğunu, davalı
idarenin 3417 sayılı Yasa gereğince çalışanların aylıklarından yapması
gereken tasarruf kesintisi ile kendi ödemesi gereken kurum katkı payını
yatırmadığını, bu sebeple, davacının emekli olduğunda tasarruf teşvik
kesintisi ve nemasını alamadığını, bu ödemelerin yapılması için dilekçe ile
Merzifon BeIediye Başkanlığı’na başvurulmuşsa da talebinin reddedildiğini,
davacının çalıştığı süreler içinde ödenmeyen ikramiyeleri için talepte
bulunulduysa da isteminin karşılanmadığını ileri sürerek fazlaya dair
hakları saklı kalmak kaydı ile tasarruf teşvik kesintisi, kurum katkı payı
ve nemaları toplamı olarak 1.500 YTL’nin ve ikramiye alacakları toplamı
1.447 YTL’nin yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle Merzifon Belediye
Başkanlığı’na karşı adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davacı vekili, daha sonra Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı ve Hazine Müsteşarlığı’nın davaya katılması için dilekçe
vermiştir.
Davacı vekili, bilirkişi raporu üzerine ana
para ve nema tutarı konusunda ıslah dilekçesi vermiştir.
Davalı Hazine Müsteşarlığı vekili birinci
savunma dilekçesinde, davanın idari yargının görev alanına girdiğini öne
sürerek görev itirazında bulunmuştur.
MERZİFON ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 8.4.2010
gün ve E:2007/487 sayı ile, davalı Hazine Müsteşarlığının görev itirazının,
5521 sayılı Kanun’un 1. maddesi gereğince işçi ile işveren arasında hizmet
ilişkisinden doğan uyuşmazlığın çözüm yeri iş mahkemesi olduğundan reddine
karar vermiştir.
Davalı Hazine Müsteşarlığı vekilince süresi
içinde verilen dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle
başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Emekli olan davacının,
kendisine ödenmesi gereken tasarruf kesintileri ile nemalarının yasal
faiziyle birlikte tahsiline hükmedilmesi istemiyle, işçi olarak çalıştığı
dönemde 3417 sayılı Yasa uyarınca yapılan tasarruf kesintileri ve Devlet
katkılarını “Tasarrufu Teşvik Hesabı”na yatırmakla yükümlü bulunan ancak
yasal yükümlülüğünü yerine getirmeyen davalı Merzifon Belediye Başkanlığı
aleyhine, Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2007/487 Esas sayısında
kayıtlı dosyasında açtığı davada, dahili davalı Hazine Müsteşarlığı
vekilince davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri
sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, 24.4.2003 tarih ve 4853
sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu
Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanunun,
9.3.1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve
Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan
Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve
bu hesaptan hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların
belirlenmesi amacını taşıdığının ifade edildiği, 7. maddesinde, "3417
sayılı Kanunun mülga 2 nci maddesi kapsamındaki hak sahipleri tarafından bu
Kanun kapsamına giren alacaklarla ilgili olarak yargı mercilerine açılmış
ve devam eden davalar ile icra takipleri hakkında bu Kanun hükümleri
uygulanır" denildiği, 8. maddesinin ikinci fıkrasında, “3417 sayılı
Kanunun mülga 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri
kapsamındaki personelin aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintileri ile
Devlet ve işveren katkılarını süresi içinde ilgililer adına açılmış bulunan
Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırmayan kurumlar, yatırılması gereken
miktarların resen veya ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle
birlikte T.C. Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik
Hesaplarına yatırılmasından sorumludurlar" hükmünün yer aldığı, 10.
maddesi ile de, 9.3.1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa
Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun’un
yürürlükten kaldırıldığı, anılan 4853 sayılı Kanun’a 26.12.2006 tarih ve
5568 sayılı Kanun’la eklenen Ek 1. maddede, "Mülga 9/3/1988 tarihli ve
3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu kapsamda hak sahiplerine yapılacak
ödemelere ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere 24.4.2003 tarihli ve
4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31.12.2007 tarihine kadar
Hazineye devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye Hazine
Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden sonra hak
sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası
Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka tarafından gerçekleştirilir.
Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin Hazine Müsteşarlığına iletilmesini
takiben söz konusu ödeme karşılığı tutarlar Müsteşarlık bütçesine bu amaçla
konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle hak sahibine ödenmek üzere
Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil eden fiillerden kaynaklanan ödemeler
hariç hak sahiplerine fazla ödeme yapıldığının tespiti halinde, bu
tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin edilir ve Türkiye Cumhuriyeti
Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden gerçekleşmiş ödemelere ilişkin tüm
hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona erer" denildiği, mülga 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun’un "Kapsam" başlıklı 2. maddesi,
"Bu Kanun hükümleri çerçevesinde; a) Aylıklarını 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802
sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu
hükümlerine göre almakta olan kamu görevlileri ile kanunla veya kanunların
verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kuruluşlarda çalışanların, aylık ve
ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılır. Bu tasarruflara
Devlet veya ilgili işverenlerin katkısı sağlanır. 1479 sayılı Esnaf ve
Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar, Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa
tabi olarak çalışanlar gelirlerinin, bu Kanun hükümlerine göre belirlenecek
kısmını tasarruf olarak her ay ilgili banka şubesine yatırırlar" hükmünü,
4. maddesinin birinci fıkrası, "Kurumlar bu Kanun hükümleri
çerçevesinde çalışanların aylık ve ücretlerinden yapacakları tasarruf
kesintisi ile sağlanacak Devlet katkılarını aylık ve ücret ödemesinin
yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar. T.C. Ziraat Bankasında personel
adına açtıracakları “Tasarrufu Teşvik Hesabı'na yatırırlar" hükmünü
ihtiva ettiği, 6. maddesinde ise, emeklilik veya ölüm halinde biriken
tasarruf kesintileri ile Devlet ve işveren katkılarının Bağ-Kur kapsamında
olanlar bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkılarının, ilgililere
veya kanuni mirasçılarına neması ile birlikte ödeneceğini kurala bağlayan
mülga 3417 sayılı Yasa ile, kapsama dahil tüm kamu çalışanlarının aylık ve
ücretlerinden kurumlarınca yapılacak tasarruf kesintileri ile sağlanacak
Devlet katkısının, ilgili kurum tarafından T.C. Ziraat Bankası’nda açılacak
"Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırılacağı, bu şekilde tahsil
olunan paraların, T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde Hazine ve Dış
Ticaret Müsteşarlığı (20.12.1994 tarih ve 4059 sayılı Yasa’ya göre: Hazine
Müsteşarlığı) adına açılacak "Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabı"nda toplanacağı, bu hesabın izlenmesinden T.C. Ziraat
Bankası’nın, bu hesaptaki paraların nemalandırılmasından ise Hazine Müsteşarlığı’nın
sorumlu tutulacağının öngörüldüğü, çalışanların serbest irade ve insiyatifi
olmaksızın tasarrufa teşvik edilmeleri ve bu tasarruflarının kamusal usul
ve esaslarla değerlendirilmesi suretiyle bir kamu hizmetini düzenleyen ve
bu nedenle de kamu hukuku alanına ilişkin olduğu kuşkusuz bulunan mülga
3417 sayılı Yasa'nın, yükümlü tuttuğu kamu kurum ve kuruluşlarınca, 4.
maddedeki bu yükümlülüğün zamanında veya hiç yerine getirilmemesi halinde,
Yasa ile bağlı yetki olarak düzenlenen yasal yükümlülüğün yerine getirilmemesi
şeklindeki olumsuz idari tasarruf nedeniyle doğan zararların giderilmesi
için, kapsama dahil tüm kamu çalışanları tarafından, ilgili idareye karşı
açılacak tam yargı davalarının görüm ve çözümünün idari yargı yerince
yapılacağı, nitekim; Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 12.2.1996 günlü, E:1995/96,
K:1996/43 sayılı ve 8.5.1998 günlü, E:1998/8, K:1998/10 sayılı kararlarının
da bu doğrultuda olduğu, bu nedenlerle, 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi
uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı Hamdi
Gül vekili tarafından davalı Hazine Müsteşarlığı ve Merzifon Belediye
Başkanlığı aleyhine Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2007/487
Esas sayılı davada, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un
10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen
2010/186 Esas sayılı dosyanın incelendiği, davalı Belediye Başkanlığında
işçi olarak çalıştıktan sonra emekli olan davacının, çalıştığı dönemde 3417
sayılı Yasa gereğince yapılmış olan tasarruf kesintileri ile Devlet
katkılarını tasarrufu teşvik hesabına yatırmakla yükümlü olduğu halde bu
yükümlülüğünü yerine getirmeyen davalı Belediye Başkanlığı aleyhine
kendisine ödenmesi gereken tasarruf kesintileri ile nemalarının yasal faizi
ile birlikte tahsiline hükmedilmesi talebiyle Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nde
açtığı davada dahili davalı Hazine Müsteşarlığı tarafından görev itirazında
bulunulması nedeniyle olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı,
konuya ilişkin mevzuat incelendiğinde: 4853 sayılı "Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak
Ödemelere Dair Kanun"un 10. maddesi ile yürürlükten kaldırılan 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Yasa'nın 4. maddesinde, "Kurumlar bu Kanun
hükümleri çerçevesinde çalışanların aylık ve ücretlerinden yapacakları
tasarruf kesintisi ile sağlanacak Devlet katkılarını aylık ve ücret
ödemesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat
Bankasında personeli adına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik Hesabı"na
yatırırlar. İşverenler işçilerinin ücretlerinden yapacakları tasarruf
kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını tahakkuk ettirerek,
ücret ödenmesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat
Bankasında işçileri adına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik
Hesabı"na yatırırlar. 1479 sayılı Kanuna tabi olarak çalışanlar 3 üncü
madde hükümlerine göre tespit edilecek aylık tasarruf tutarlarını, ait
oldukları ayın sonuna kadar, belirlenecek ilgili banka şubelerinde kendi
adlarına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırırlar.
Yapılan katkı ve kesintiler, ilgili bankaya yatırılmasını müteakip,
muhtevası Yüksek Planlama Kurulunca tespit edilip her hak sahibine
verilecek bir hesap cüzdanına işlenir. (Değişik fıkra: 30/05/1994 -
KHK-533/3 md.; iptal: Anayasa Mahkemesi'nin 21/07/1994 tarih ve E.1994/66,
K.1994/63-2 sayılı kararı ile.; Yeniden düzenlenen fıkra: 24/11/1994 -
4046/32 md.) Bu şekilde tahsil edilen paralar tahsilatın yapıldığı ayı
takip eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde
Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı adına açılacak "Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabı"na yatırılır" hükmü; aynı Yasanın 7.
maddesinde, "İşverenlerin, ücretlerden yapacakları tasarruf
kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını 4 üncü maddede
belirtilen süreler içinde ilgililerin banka hesaplarına yatırmamaları
halinde, yatırılması gereken miktarlar resen veya ilgililerin başvurusu
halinde Sosyal Sigortalar Kurumunca 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun
primlerin tahsiline ilişkin hükümleri dairesinde tahsil olunarak alınacak
gecikme zammı ile birlikte ilgili banka hesabına yatırılır. Tasarruf
tutarlarını süresi içinde ve tam olarak ödemeyen Bağ-Kur sigortalılarının
ödemeleri gereken tutarlar 1479 sayılı Kanunun primlerin tahsiline ilişkin
hükümleri çerçevesinde Bağ-Kur tarafından tahsil olunarak ilgili banka
hesabına yatırılır" hükmünün yer aldığı, 4853 sayılı Yasa'nın 1.
maddesinde, Kanunun amacının, 09/03/1988 tarihli ve 3417 sayılı
Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan
hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi
olduğunun belirtildiği; 7. maddesinde, 3417 sayılı Kanun'un mülga 2 nci
maddesi kapsamındaki hak sahipleri tarafından bu Kanun kapsamına giren
alacaklarla ilgili olarak yargı mercilerine açılmış ve devam eden davalar
ile icra takipleri hakkında bu Kanun hükümlerinin uygulanacağının
bildirildiği ve süresinde ödenmeyen tasarruf kesintileri ve katkı paylarına
ilişkin 8. maddesinin 2. fıkrasında ise, 3417 sayılı Kanun'un mülga 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki personelin
aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintileri ile Devlet ve işveren
katkılarını süresi içinde ilgililer adına açılmış bulunan Tasarrufu Teşvik
Hesaplarına yatırmayan kurumların, yatırılması gereken miktarların resen
veya ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle birlikte T.C. Ziraat
Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırılmasından
sorumlu olduklarının hükme bağlandığının görüldüğü, 4853 sayılı Yasa'nın
29.12.2006 tarih ve 5568 sayılı Yasa ile eklenen EK 1. maddesinde,
"Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu kapsamda
hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasları belirlemek
üzere 24/4/2003 tarihli ve 4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31/12/2007
tarihine kadar Hazineye devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye
Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden
sonra hak sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat
Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka tarafından
gerçekleştirilir. Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin Hazine
Müsteşarlığına iletilmesini takiben söz konusu ödeme karşılığı tutarlar
Müsteşarlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle
hak sahibine ödenmek üzere Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil eden
fiillerden kaynaklanan ödemeler hariç hak sahiplerine fazla ödeme
yapıldığının tespiti halinde, bu tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin
edilir ve Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden
gerçekleşmiş ödemelere ilişkin tüm hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona
erer" hükmünün yer aldığının görüldüğü, dolayısıyla, anılan yasal
düzenlemeler gereğince çalışanların serbest irade ve inisiyatifi olmaksızın
tasarrufa teşvik edilmelerinin söz konusu olması ve bu tasarruflarının
kamusal usul ve esaslarla değerlendirilmesi suretiyle bir kamu hizmetini
düzenlediği için kamu hukuku alanına ilişkin olduğu kuşkusuz bulunan 3417
sayılı Yasa’nın, yükümlü tuttuğu kamu kurum ve kuruluşlarınca, 4. maddedeki
bu yükümlülüğün zamanında veya hiç yerine getirilmemesi halinde; Yasa ile
bağlı yetki olarak düzenlenen yasal yükümlülüğün yerine getirilmemesi
şeklindeki olumsuz idari tasarruf nedeniyle doğan zararların giderilmesini
teminen kapsama dahil tüm kamu çalışanları tarafından ilgili idareye karşı
açılacak tam yargı davalarının yargısal denetiminin idari yargı yerince
yapılması gerektiği, nitekim; Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 17.3.1996 tarih ve
22583 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 12.2.1996 günlü, E.1995/96,
K.1996/43 sayılı kararının da bu doğrultuda olduğu, bu nedenle, Danıştay
Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2007/487 Esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 6.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı Hazine
Müsteşarlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen
süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10.
maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Belediyede işçi olarak çalışırken
emekli olan davacı tarafından tasarruf kesintisi, Kurum katkısı ve
nemaların faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
24/4/2003 gün ve 4853 sayılı
Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan
Yapılacak Ödemelere Dair Kanun’un 10.
maddesi ile yürürlükten kaldırılan 09/03/1988 gün ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve
Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun’un 1. maddesinde, bu
Kanunun amacının, çalışanların aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintisi
yapılmasını, tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin katkıda
bulunmasını, bağımsız çalışanların gelirlerinin bir kısmının tasarrufa
ayrılmasını temin etmek ve bu tasarrufların en iyi şekilde
nemalandırılmasını sağlamak suretiyle çalışanların tasarruf yapmalarını
teşvik etmek olduğu belirtilmiş; 4.
maddesinde, kurumların bu Kanun hükümleri çerçevesinde çalışanların
aylık ve ücretlerinden yapacakları tasarruf kesintisi ile sağlanacak Devlet
katkılarını aylık ve ücret ödemesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna
kadar T.C. Ziraat Bankası’nda personeli adına açtıracakları Tasarrufu
Teşvik Hesabına yatıracakları, işverenlerin işçilerinin ücretlerinden
yapacakları tasarruf kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını
tahakkuk ettirerek, ücret ödenmesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna
kadar T.C. Ziraat Bankası’nda işçileri adına açtıracakları Tasarrufu Teşvik
Hesabına yatıracakları, 1479 sayılı Kanun’a tabi olarak çalışanların 3 üncü
madde hükümlerine göre tespit edilecek aylık tasarruf tutarlarını, ait
oldukları ayın sonuna kadar, belirlenecek ilgili banka şubelerinde kendi
adlarına açtıracaklar Tasarrufu Teşvik Hesabına yatıracakları, yapılan
katkı ve kesintilerin, ilgili bankaya yatırılmasını müteakip, muhtevasının
Yüksek Planlama Kurulu’nca tespit edilip her hak sahibine verilecek bir
hesap cüzdanına işleneceği, (Değişik fıkra: 30/05/1994 - KHK-533/3 md.;
İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 21/07/1994 tarih ve E.1994/66, K.1994/63-2
sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen fıkra: 24/11/1994 - 4046/32 md.) bu
şekilde tahsil edilen paraların tahsilatın yapıldığı ayı takip eden ayın
sonuna kadar T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde Hazine ve
Dışticaret Müsteşarlığı adına açılacak Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabına yatırılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
24/4/2003 gün ve 4853
sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu
Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı, 9.3.1988 tarihli ve 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan
hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların
belirlenmesidir”, “Kapsam” başlığını taşıyan 2. maddesinde, “Bu Kanun, 3417 sayılı Kanun hükümleri
uyarınca T.C. Ziraat Bankasında adlarına Tasarrufu Teşvik Hesabı açılan ve
bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar kendilerine 3417 sayılı Kanunun 6
ncı maddesinin birinci ve iptal edilen üçüncü fıkraları gereği ödeme
yapılmamış hak sahiplerini kapsar”, “Ödeme” başlığını taşıyan 6.
maddesinde, “Hak sahiplerine, anapara tutarları 2003 yılı Nisan ayında
defaten ödenir.
5 inci madde uyarınca
değerlendirilen tutar Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere
2004 yılında dört taksit, 2005 yılında dört taksit ve Mart ve Haziran
aylarında olmak üzere 2006 yılında iki taksit olarak toplam on taksitte
ödenir.
Hazine Müsteşarlığının
bağlı olduğu Bakan, ödeme tarihlerini bir ay önce veya bir ay sonra olarak
belirlemeye yetkilidir.
Emeklilik veya ölüm halinde
taksitlendirme devam etmez ve ilgililere veya kanunî mirasçılarına kalan
tutar defaten ödenir.
Bu Kanun hükümleri gereğince
hak sahiplerine yapılacak ödemeler ve bu ödemeler nedeniyle düzenlenecek
belgeler hiçbir vergi ve kesintiye tâbi tutulamaz”, “Süresinde ödenmeyen tasarruf kesintileri
ve katkı payları” başlığını taşıyan 8. maddesinde, “3417
sayılı Kanun hükümlerine göre, ücretlerden yapmaları gereken tasarruf
kesintileri ile katkı paylarını süresi içinde ilgililer adına açılmış
bulunan Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırmayan işverenlerden; yatırılması
gereken miktarlar ile gecikme zammı, resen veya ilgililerin başvurusu
halinde Sosyal Sigortalar Kurumunca 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun
primlerin tahsiline ilişkin hükümleri dairesinde tahsil olunarak T.C.
Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırılır.
3417 sayılı Kanunun mülga 2
nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki
personelin aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintileri ile Devlet ve
işveren katkılarını süresi içinde ilgililer adına açılmış bulunan Tasarrufu
Teşvik Hesaplarına yatırmayan kurumlar, yatırılması gereken miktarların
resen veya ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle birlikte T.C.
Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına
yatırılmasından sorumludurlar”, “Düzenleme” başlığını taşıyan 9.
maddesinde, “Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan, bu Kanunun
uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkilidir”, “Yürürlükten kaldırılan hükümler” başlığını
taşıyan 10. maddesinde,
“9.3.1988 tarihli ve 3417 sayılı
Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine
Dair Kanun yürürlükten kaldırılmıştır” ve Ek 1. maddede(26/12/2006-5568/4 md.) ise, “Mülga
9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu kapsamda hak
sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usûl ve esasları belirlemek üzere
24/4/2003 tarihli ve 4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31/12/2007
tarihine kadar Hazineye devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye
Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden
sonra hak sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat
Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka tarafından
gerçekleştirilir. Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin Hazine
Müsteşarlığına iletilmesini takiben söz konusu ödeme karşılığı tutarlar
Müsteşarlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle
hak sahibine ödenmek üzere Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil eden
fiillerden kaynaklanan ödemeler hariç hak sahiplerine fazla ödeme yapıldığının
tespiti halinde, bu tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin edilir ve
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden gerçekleşmiş
ödemelere ilişkin tüm hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona erer.
Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların
Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair
Kanunun ödemeleri düzenleyen 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası
uyarınca sistemden çıkan tasarruf sahiplerinin sistemden çıktıkları tarihte
tasarruf teşvik hesaplarında kalan Devlet veya işveren katkısı tutarları,
ödenen nema tutarları mahsup edilmek kaydıyla ilk kesinti tarihinden; şahıs
kesintisine tekabül eden ödenmeyen nema tutarları ise sistemden çıkış
tarihinden 30 Nisan 2003 tarihine kadar olan dönem için 3417 sayılı Kanunun
nemalandırmaya ilişkin 5 inci maddesinde yer alan düzenlemeye göre ve bu
tarihten sonraki dönem için ise 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını
Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanunun
5 inci maddesinde belirlenen esaslar çerçevesinde Şubat 2007 sonu
itibariyle değerlemeye tâbi tutularak tasarruf sahiplerine başvuru halinde
defaten ödenir. Söz konusu ödemelerin hak sahibi bazında belirlenmesinde
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınır.
3417 sayılı Kanunun ödemeleri düzenleyen 6 ncı
maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası uyarınca sistemden çıkarak her ne
suretle olursa olsun, işbu düzenleme tarihinden önce mülkiyet hakkı
kapsamında talebi karşılanmış hak sahipleri lehine bir fark oluşması
halinde, söz konusu tutar 2007 yılı Aralık ayı sonuna kadar defaten ödenir.
İkinci ve üçüncü fıkra düzenlemesi ile konuları
kalmayacağından kapsama giren tasarruf sahipleri tarafından yargı
mercilerine açılmış davalar ile icra takipleri hakkında bu madde hükümleri
uygulanmak suretiyle dava ve takipler sonuçlandırılır. Bu kapsamda, yargı
organlarınca idare aleyhine hüküm altına alınabilecek yargılama giderleri
de ilgililerinin talep etmesi halinde haklılık oranında nispî şekilde
ödenerek davaların ve ihtilafların sonuçlandırılması sağlanır” hükümleri
yer almıştır.
3417 sayılı Yasa’da, çalışanların aylık ve
ücretlerinden tasarruf kesintisi yapılması, tasarruflara Devlet veya ilgili
işverenlerin katkıda bulunması, bağımsız çalışanların gelirlerinin bir
kısmının tasarrufa ayrılmasının sağlanması ve bu tasarrufların en iyi
şekilde nemalandırılması suretiyle tasarruf yapmalarının teşvik edilmesine
ilişkin hususlar düzenlenmiş; anılan Yasayı yürürlükten kaldıran ve çalışanların tasarruflarını teşvik hesabında
biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan hak sahiplerine yapılacak
ödemelere ilişkin usul ve esasları belirleyen 4853 sayılı Yasa ile
de, yapılacak ödemeler konusunda Hazine
Müsteşarlığı’na görev ve sorumluluk verilmiştir.
Bu durumda, kesintilerin ilgililerin
iradeleri dışında, idarenin kamu gücü kullanılarak yapıldığı, konunun kamu
hukuku alanına ilişkin olduğu gözetildiğinde; tasarruf kesintisi, kurum katkısı ve nemaların
tahsili istemiyle, anılan idareye
karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle,
Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Hazine Müsteşarlığı
vekilinin görev itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Hazine Müsteşarlığı vekilinin
GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 8.4.2010 gün ve E:2007/487
sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 6.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/198
KARAR NO : 2010/268
KARAR TR : 06.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3417 sayılı Yasa'yı yürürlükten kaldıran 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve
Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun kapsamında; tasarruf
kesintisi, Kurum katkısı ve nemaların tahsili istemiyle Hazine
Müsteşarlığı’na karşı açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S. A.
Vekilleri :
Av. M. P. – Av. U. A.
Davalı :
Hazine Müsteşarlığı
Vekili :
Av. Y. T.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 1980 yılında Kayadüzü Belediye
Başkanlığı bünyesinde işçi olarak çalışmaya başladığını, davacının 2003
yılında işyerinden emekli olduğunu, davacının çalıştığı dönem içinde 3417
sayılı Yasa hükümleri uyarınca maaşından kesinti yapıldığını, ancak,
yapılan kesintiler ve ilgili Yasanın 3. maddesine göre ilave edilmesi
gereken işveren paylarının Yasanın 4. maddesinde belirtilen hesaba
yatırılmadığını, davacının konuya ilişkin olarak çalıştığı Kuruma başvuruda
bulunduğunu, ancak, bugüne kadar herhangi bir ödeme yapılmadığını,
davacının maaşından yapılan kesintilerin, işveren payının ve nemaların
Müsteşarlık bütçesinden Ziraat Bankası'na aktarılmaması üzerine
alacaklarının Hazine Müsteşarlığı'ndan tahsili için dava açma
zorunluluğunun doğduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla; tasarruf teşvik fon hesabına yatırılmaması nedeniyle davacının
uğradığı zarar olarak toplam 1.000 TL maaş kesintisi, işveren payı ve
nemanın davalı taraftan dava tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte
tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili
birinci savunma dilekçesinde, davanın idari yargının görev alanına
girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
MERZİFON ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ (İŞ
MAHKEMESİ SIFATIYLA); 8.4.2010 gün ve E:2010/128 sayı ile, davalı Hazine
Müsteşarlığının görev itirazının, 5521 sayılı Kanun’un 1. maddesi gereğince
işçi ile işveren arasında hizmet ilişkisinden doğan uyuşmazlığın çözüm yeri
iş mahkemesi olduğundan reddine karar vermiştir.
Davalı idare vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Emekli olan davacının,
Kayadüzü Belediyesinde işçi olarak çalıştığı döneme ilişkin olarak
kendisine ödenmesi gereken tasarruf kesintileri ile nemalarının yasal
faiziyle birlikte tahsiline hükmedilmesi istemiyle Hazine Müsteşarlığı
aleyhine Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2010/128 Esas sayısında
kayıtlı dosyasında açtığı davada, davalı vekilince davanın görüm ve
çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında
bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasının istenildiği, 24.4.2003 tarih ve 4853 sayılı Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak
Ödemelere Dair Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanunun, 9.3.1988 tarihli ve 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan
hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi
amacını taşıdığının ifade edildiği, 7. maddesinde, "3417 sayılı Kanunun
mülga 2 nci maddesi kapsamındaki hak sahipleri tarafından bu Kanun
kapsamına giren alacaklarla ilgili olarak yargı mercilerine açılmış ve
devam eden davalar ile icra takipleri hakkında bu Kanun hükümleri
uygulanır" denildiği, 8. maddesinin ikinci fıkrasında, “3417 sayılı
Kanunun mülga 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri
kapsamındaki personelin aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintileri ile
Devlet ve işveren katkılarını süresi içinde ilgililer adına açılmış bulunan
Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırmayan kurumlar, yatırılması gereken
miktarların resen veya ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle
birlikte T.C. Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik
Hesaplarına yatırılmasından sorumludurlar" hükmünün yer aldığı, 10.
maddesi ile de, 9.3.1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa
Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun’un
yürürlükten kaldırıldığı, anılan 4853 sayılı Kanun’a 26.12.2006 tarih ve
5568 sayılı Kanun’la eklenen Ek 1. maddede, "Mülga 9/3/1988 tarihli ve
3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu kapsamda hak sahiplerine yapılacak
ödemelere ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere 24.4.2003 tarihli ve
4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31.12.2007 tarihine kadar
Hazineye devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye Hazine
Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden sonra hak
sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası
Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka tarafından gerçekleştirilir.
Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin Hazine Müsteşarlığına iletilmesini
takiben söz konusu ödeme karşılığı tutarlar Müsteşarlık bütçesine bu amaçla
konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle hak sahibine ödenmek üzere
Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil eden fiillerden kaynaklanan ödemeler
hariç hak sahiplerine fazla ödeme yapıldığının tespiti halinde, bu
tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin edilir ve Türkiye Cumhuriyeti
Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden gerçekleşmiş ödemelere ilişkin tüm
hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona erer" denildiği, mülga 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun’un "Kapsam" başlıklı 2. maddesi,
"Bu Kanun hükümleri çerçevesinde; a) Aylıklarını 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802
sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel
Kanunu hükümlerine göre almakta olan kamu görevlileri ile kanunla veya
kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kuruluşlarda çalışanların,
aylık ve ücretlerinden "tasarruf kesintisi" yapılır. Bu tasarruflara Devlet veya
ilgili işverenlerin katkısı sağlanır. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve
Diğer Bağımsız Çalışanlar, Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa tabi olarak
çalışanlar gelirlerinin, bu Kanun hükümlerine göre belirlenecek kısmını
tasarruf olarak her ay ilgili banka şubesine yatırırlar" hükmünü, 4.
maddesinin birinci fıkrası, "Kurumlar bu Kanun hükümleri çerçevesinde
çalışanların aylık ve ücretlerinden yapacakları tasarruf kesintisi ile
sağlanacak Devlet katkılarını aylık ve ücret ödemesinin yapıldığı ayı takip
eden ayın sonuna kadar. T.C. Ziraat Bankasında personel adına açtıracakları
“Tasarrufu Teşvik Hesabı'na yatırırlar" hükmünü ihtiva ettiği, 6.
maddesinde ise, emeklilik veya ölüm halinde biriken tasarruf kesintileri
ile Devlet ve işveren katkılarının Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından
tasarruf tutarları ve Devlet katkılarının, ilgililere veya kanuni
mirasçılarına neması ile birlikte ödeneceğini kurala bağlayan mülga 3417
sayılı Yasa ile, kapsama dahil tüm kamu çalışanlarının aylık ve
ücretlerinden kurumlarınca yapılacak tasarruf kesintileri ile sağlanacak
Devlet katkısının, ilgili kurum tarafından T.C. Ziraat Bankası’nda açılacak
"Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırılacağı, bu şekilde tahsil
olunan paraların, T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde Hazine ve Dış
Ticaret Müsteşarlığı (20.12.1994 tarih ve 4059 sayılı Yasa’ya göre: Hazine
Müsteşarlığı) adına açılacak "Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabı"nda toplanacağı, bu hesabın izlenmesinden T.C. Ziraat
Bankası’nın, bu hesaptaki paraların nemalandırılmasından ise Hazine
Müsteşarlığı’nın sorumlu tutulacağının öngörüldüğü, çalışanların serbest
irade ve insiyatifi olmaksızın tasarrufa teşvik edilmeleri ve bu
tasarruflarının kamusal usul ve esaslarla değerlendirilmesi suretiyle bir
kamu hizmetini düzenleyen ve bu nedenle de kamu hukuku alanına ilişkin
olduğu kuşkusuz bulunan mülga 3417 sayılı Yasa'nın, yükümlü tuttuğu kamu
kurum ve kuruluşlarınca, 4. maddedeki bu yükümlülüğün zamanında veya hiç
yerine getirilmemesi halinde, Yasa ile bağlı yetki olarak düzenlenen yasal
yükümlülüğün yerine getirilmemesi şeklindeki olumsuz idari tasarruf
nedeniyle doğan zararların giderilmesi için, kapsama dahil tüm kamu
çalışanları tarafından, ilgili idareye karşı açılacak tam yargı davalarının
görüm ve çözümünün idari yargı yerince yapılacağı, nitekim; Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin 12.2.1996 günlü, E:1995/96, K:1996/43 sayılı ve 8.5.1998
günlü, E:1998/8, K:1998/10 sayılı kararlarının da bu doğrultuda olduğu, bu
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı Sadık
Azgun vekili tarafından davalı Hazine Müsteşarlığı aleyhine Merzifon Asliye
Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2010/128 Esas sayılı davada, Danıştay
Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi gereğince olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2010/198 Esas sayılı
dosyanın incelendiği, Kayadüzü Belediye Başkanlığı’nda işçi olarak
çalıştıktan sonra emekli olan davacının, çalıştığı döneme ilişkin olarak
kendisine ödenmesi gereken tasarruf kesintileri ile nemalarının yasal faizi
ile birlikte tahsiline hükmedilmesi talebiyle Merzifon Asliye Hukuk
Mahkemesi’nde açtığı davada davalı idare tarafından görev itirazında
bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı,
konuya ilişkin mevzuat incelendiğinde: 4853 sayılı "Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak
Ödemelere Dair Kanun"un 10. maddesi ile yürürlükten kaldırılan 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Yasa'nın 4. maddesinde, "Kurumlar bu Kanun
hükümleri çerçevesinde çalışanların aylık ve ücretlerinden yapacakları
tasarruf kesintisi ile sağlanacak Devlet katkılarını aylık ve ücret
ödemesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat
Bankasında personeli adına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik
Hesabı"na yatırırlar. İşverenler işçilerinin ücretlerinden yapacakları
tasarruf kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını tahakkuk
ettirerek, ücret ödenmesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar
T.C. Ziraat Bankasında işçileri adına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik
Hesabı"na yatırırlar. 1479 sayılı Kanuna tabi olarak çalışanlar 3 üncü
madde hükümlerine göre tespit edilecek aylık tasarruf tutarlarını, ait
oldukları ayın sonuna kadar, belirlenecek ilgili banka şubelerinde kendi
adlarına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırırlar.
Yapılan katkı ve kesintiler, ilgili bankaya yatırılmasını müteakip,
muhtevası Yüksek Planlama Kurulunca tespit edilip her hak sahibine
verilecek bir hesap cüzdanına işlenir. (Değişik fıkra: 30/05/1994 -
KHK-533/3 md.; iptal: Anayasa Mahkemesi'nin 21/07/1994 tarih ve E.1994/66,
K.1994/63-2 sayılı kararı ile.; Yeniden düzenlenen fıkra: 24/11/1994 -
4046/32 md.) Bu şekilde tahsil edilen paralar tahsilatın yapıldığı ayı
takip eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde
Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı adına açılacak "Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabı"na yatırılır" hükmü; aynı Yasanın 7.
maddesinde, "İşverenlerin, ücretlerden yapacakları tasarruf
kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını 4 üncü maddede
belirtilen süreler içinde ilgililerin banka hesaplarına yatırmamaları
halinde, yatırılması gereken miktarlar resen veya ilgililerin başvurusu
halinde Sosyal Sigortalar Kurumunca 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun
primlerin tahsiline ilişkin hükümleri dairesinde tahsil olunarak alınacak
gecikme zammı ile birlikte ilgili banka hesabına yatırılır. Tasarruf
tutarlarını süresi içinde ve tam olarak ödemeyen Bağ-Kur sigortalılarının
ödemeleri gereken tutarlar 1479 sayılı Kanunun primlerin tahsiline ilişkin
hükümleri çerçevesinde Bağ-Kur tarafından tahsil olunarak ilgili banka
hesabına yatırılır" hükmünün yer aldığı, 4853 sayılı Yasa'nın 1.
maddesinde, Kanunun amacının, 09/03/1988 tarihli ve 3417 sayılı
Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan
hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi
olduğunun belirtildiği; 7. maddesinde, 3417 sayılı Kanun'un mülga 2 nci
maddesi kapsamındaki hak sahipleri tarafından bu Kanun kapsamına giren
alacaklarla ilgili olarak yargı mercilerine açılmış ve devam eden davalar
ile icra takipleri hakkında bu Kanun hükümlerinin uygulanacağının bildirildiği
ve süresinde ödenmeyen tasarruf kesintileri ve katkı paylarına ilişkin 8.
maddesinin 2. fıkrasında ise, 3417 sayılı Kanun'un mülga 2 nci maddesinin
birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki personelin aylık ve
ücretlerinden tasarruf kesintileri ile Devlet ve işveren katkılarını süresi
içinde ilgililer adına açılmış bulunan Tasarrufu Teşvik Hesaplarına
yatırmayan kurumların, yatırılması gereken miktarların resen veya
ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle birlikte T.C. Ziraat Bankası şubelerindeki
ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırılmasından sorumlu olduklarının
hükme bağlandığının görüldüğü, 4853 sayılı Yasa'nın 29.12.2006 tarih ve
5568 sayılı Yasa ile eklenen EK 1. maddesinde, "Mülga 9/3/1988 tarihli
ve 3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu kapsamda hak sahiplerine yapılacak
ödemelere ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere 24/4/2003 tarihli ve
4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31/12/2007 tarihine kadar Hazineye
devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye Hazine Müsteşarlığının
bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden sonra hak sahiplerine
yapılacak her türlü ödeme, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim
Şirketi kayıtları esas alınarak Banka tarafından gerçekleştirilir. Bu
ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin Hazine Müsteşarlığına iletilmesini
takiben söz konusu ödeme karşılığı tutarlar Müsteşarlık bütçesine bu amaçla
konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle hak sahibine ödenmek üzere Bankaya
aktarılır. Konusu suç teşkil eden fiillerden kaynaklanan ödemeler hariç hak
sahiplerine fazla ödeme yapıldığının tespiti halinde, bu tutarların
tahsilinden vazgeçilerek terkin edilir ve Türkiye Cumhuriyeti Ziraat
Bankası Anonim Şirketi yönünden gerçekleşmiş ödemelere ilişkin tüm hak ve
yükümlülükler kendiliğinden sona erer" hükmünün yer aldığının
görüldüğü, dolayısıyla, anılan yasal düzenlemeler gereğince çalışanların
serbest irade ve inisiyatifi olmaksızın tasarrufa teşvik edilmelerinin söz
konusu olması ve bu tasarruflarının kamusal usul ve esaslarla
değerlendirilmesi suretiyle bir kamu hizmetini düzenlediği için kamu hukuku
alanına ilişkin olduğu kuşkusuz bulunan 3417 sayılı Yasa’nın, yükümlü
tuttuğu kamu kurum ve kuruluşlarınca, 4. maddedeki bu yükümlülüğün
zamanında veya hiç yerine getirilmemesi halinde; Yasa ile bağlı yetki
olarak düzenlenen yasal yükümlülüğün yerine getirilmemesi şeklindeki
olumsuz idari tasarruf nedeniyle doğan zararların giderilmesini teminen
kapsama dahil tüm kamu çalışanları tarafından ilgili idareye karşı açılacak
tam yargı davalarının yargısal denetiminin idari yargı yerince yapılması
gerektiği, nitekim; Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 17.3.1996 tarih ve 22583
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 12.2.1996 günlü, E.1995/96, K.1996/43 sayılı
kararının da bu doğrultuda olduğu, bu nedenle, Danıştay Başsavcılığı’nın
2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü
ile Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2010/128 Esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 6.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı idare
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Belediyede işçi olarak çalışırken
emekli olan davacı tarafından tasarruf kesintisi, Kurum katkısı ve
nemaların faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
24/4/2003 gün ve 4853 sayılı
Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan
Yapılacak Ödemelere Dair Kanun’un 10.
maddesi ile yürürlükten kaldırılan 09/03/1988 gün ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve
Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun’un 1. maddesinde, bu
Kanunun amacının, çalışanların aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintisi
yapılmasını, tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin katkıda
bulunmasını, bağımsız çalışanların gelirlerinin bir kısmının tasarrufa
ayrılmasını temin etmek ve bu tasarrufların en iyi şekilde
nemalandırılmasını sağlamak suretiyle çalışanların tasarruf yapmalarını
teşvik etmek olduğu belirtilmiş; 4.
maddesinde, kurumların bu Kanun hükümleri çerçevesinde çalışanların
aylık ve ücretlerinden yapacakları tasarruf kesintisi ile sağlanacak Devlet
katkılarını aylık ve ücret ödemesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna
kadar T.C. Ziraat Bankası’nda personeli adına açtıracakları Tasarrufu
Teşvik Hesabına yatıracakları, işverenlerin işçilerinin ücretlerinden
yapacakları tasarruf kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını
tahakkuk ettirerek, ücret ödenmesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna
kadar T.C. Ziraat Bankası’nda işçileri adına açtıracakları Tasarrufu Teşvik
Hesabına yatıracakları, 1479 sayılı Kanun’a tabi olarak çalışanların 3 üncü
madde hükümlerine göre tespit edilecek aylık tasarruf tutarlarını, ait
oldukları ayın sonuna kadar, belirlenecek ilgili banka şubelerinde kendi
adlarına açtıracaklar Tasarrufu Teşvik Hesabına yatıracakları, yapılan
katkı ve kesintilerin, ilgili bankaya yatırılmasını müteakip, muhtevasının
Yüksek Planlama Kurulu’nca tespit edilip her hak sahibine verilecek bir
hesap cüzdanına işleneceği, (Değişik fıkra: 30/05/1994 - KHK-533/3 md.;
İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 21/07/1994 tarih ve E.1994/66, K.1994/63-2
sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen fıkra: 24/11/1994 - 4046/32 md.) bu
şekilde tahsil edilen paraların tahsilatın yapıldığı ayı takip eden ayın
sonuna kadar T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde Hazine ve
Dışticaret Müsteşarlığı adına açılacak Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabına yatırılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
24/4/2003 gün ve 4853
sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu
Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı, 9.3.1988 tarihli ve 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan
hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların
belirlenmesidir”, “Kapsam” başlığını taşıyan 2. maddesinde, “Bu Kanun, 3417 sayılı Kanun hükümleri
uyarınca T.C. Ziraat Bankasında adlarına Tasarrufu Teşvik Hesabı açılan ve
bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar kendilerine 3417 sayılı Kanunun 6
ncı maddesinin birinci ve iptal edilen üçüncü fıkraları gereği ödeme
yapılmamış hak sahiplerini kapsar”, “Ödeme” başlığını taşıyan 6.
maddesinde, “Hak sahiplerine, anapara tutarları 2003 yılı Nisan ayında
defaten ödenir.
5 inci madde uyarınca
değerlendirilen tutar Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere
2004 yılında dört taksit, 2005 yılında dört taksit ve Mart ve Haziran
aylarında olmak üzere 2006 yılında iki taksit olarak toplam on taksitte
ödenir.
Hazine Müsteşarlığının
bağlı olduğu Bakan, ödeme tarihlerini bir ay önce veya bir ay sonra olarak
belirlemeye yetkilidir.
Emeklilik veya ölüm halinde
taksitlendirme devam etmez ve ilgililere veya kanunî mirasçılarına kalan
tutar defaten ödenir.
Bu Kanun hükümleri gereğince
hak sahiplerine yapılacak ödemeler ve bu ödemeler nedeniyle düzenlenecek
belgeler hiçbir vergi ve kesintiye tâbi tutulamaz”, “Süresinde ödenmeyen tasarruf kesintileri
ve katkı payları” başlığını taşıyan 8. maddesinde, “3417
sayılı Kanun hükümlerine göre, ücretlerden yapmaları gereken tasarruf
kesintileri ile katkı paylarını süresi içinde ilgililer adına açılmış
bulunan Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırmayan işverenlerden; yatırılması
gereken miktarlar ile gecikme zammı, resen veya ilgililerin başvurusu
halinde Sosyal Sigortalar Kurumunca 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun
primlerin tahsiline ilişkin hükümleri dairesinde tahsil olunarak T.C.
Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırılır.
3417 sayılı Kanunun mülga 2
nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki
personelin aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintileri ile Devlet ve
işveren katkılarını süresi içinde ilgililer adına açılmış bulunan Tasarrufu
Teşvik Hesaplarına yatırmayan kurumlar, yatırılması gereken miktarların
resen veya ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle birlikte T.C.
Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına
yatırılmasından sorumludurlar”, “Düzenleme” başlığını taşıyan 9.
maddesinde, “Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan, bu Kanunun
uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkilidir”, “Yürürlükten kaldırılan hükümler” başlığını
taşıyan 10. maddesinde,
“9.3.1988 tarihli ve 3417 sayılı
Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun yürürlükten kaldırılmıştır” ve Ek 1. maddede(26/12/2006-5568/4 md.) ise,
“Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu
kapsamda hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usûl ve esasları
belirlemek üzere 24/4/2003 tarihli ve 4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31/12/2007
tarihine kadar Hazineye devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye
Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden
sonra hak sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat
Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka tarafından
gerçekleştirilir. Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin Hazine
Müsteşarlığına iletilmesini takiben söz konusu ödeme karşılığı tutarlar Müsteşarlık
bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle hak sahibine
ödenmek üzere Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil eden fiillerden
kaynaklanan ödemeler hariç hak sahiplerine fazla ödeme yapıldığının tespiti
halinde, bu tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin edilir ve Türkiye
Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden gerçekleşmiş ödemelere
ilişkin tüm hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona erer.
Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların
Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair
Kanunun ödemeleri düzenleyen 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası
uyarınca sistemden çıkan tasarruf sahiplerinin sistemden çıktıkları tarihte
tasarruf teşvik hesaplarında kalan Devlet veya işveren katkısı tutarları,
ödenen nema tutarları mahsup edilmek kaydıyla ilk kesinti tarihinden; şahıs
kesintisine tekabül eden ödenmeyen nema tutarları ise sistemden çıkış
tarihinden 30 Nisan 2003 tarihine kadar olan dönem için 3417 sayılı Kanunun
nemalandırmaya ilişkin 5 inci maddesinde yer alan düzenlemeye göre ve bu
tarihten sonraki dönem için ise 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını
Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanunun
5 inci maddesinde belirlenen esaslar çerçevesinde Şubat 2007 sonu
itibariyle değerlemeye tâbi tutularak tasarruf sahiplerine başvuru halinde
defaten ödenir. Söz konusu ödemelerin hak sahibi bazında belirlenmesinde
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınır.
3417 sayılı Kanunun ödemeleri düzenleyen 6 ncı
maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası uyarınca sistemden çıkarak her ne
suretle olursa olsun, işbu düzenleme tarihinden önce mülkiyet hakkı
kapsamında talebi karşılanmış hak sahipleri lehine bir fark oluşması
halinde, söz konusu tutar 2007 yılı Aralık ayı sonuna kadar defaten ödenir.
İkinci ve üçüncü fıkra düzenlemesi ile konuları
kalmayacağından kapsama giren tasarruf sahipleri tarafından yargı
mercilerine açılmış davalar ile icra takipleri hakkında bu madde hükümleri
uygulanmak suretiyle dava ve takipler sonuçlandırılır. Bu kapsamda, yargı
organlarınca idare aleyhine hüküm altına alınabilecek yargılama giderleri
de ilgililerinin talep etmesi halinde haklılık oranında nispî şekilde
ödenerek davaların ve ihtilafların sonuçlandırılması sağlanır” hükümleri
yer almıştır.
3417 sayılı Yasa’da, çalışanların aylık ve
ücretlerinden tasarruf kesintisi yapılması, tasarruflara Devlet veya ilgili
işverenlerin katkıda bulunması, bağımsız çalışanların gelirlerinin bir
kısmının tasarrufa ayrılmasının sağlanması ve bu tasarrufların en iyi
şekilde nemalandırılması suretiyle tasarruf yapmalarının teşvik edilmesine
ilişkin hususlar düzenlenmiş; anılan Yasayı yürürlükten kaldıran ve çalışanların tasarruflarını teşvik hesabında
biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan hak sahiplerine yapılacak
ödemelere ilişkin usul ve esasları belirleyen 4853 sayılı Yasa ile
de, yapılacak ödemeler konusunda Hazine
Müsteşarlığı’na görev ve sorumluluk verilmiştir.
Bu durumda, kesintilerin ilgililerin
iradeleri dışında, idarenin kamu gücü kullanılarak yapıldığı, konunun kamu
hukuku alanına ilişkin olduğu gözetildiğinde; tasarruf kesintisi, kurum katkısı ve nemaların
tahsili istemiyle, anılan idareye
karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle,
Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Hazine Müsteşarlığı
vekilinin görev itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi (İş
Mahkemesi Sıfatıyla) kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Hazine Müsteşarlığı vekilinin
GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nin (İş Mahkemesi Sıfatıyla)
8.4.2010 gün ve E:2010/128 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
6.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/219
KARAR NO : 2010/277
KARAR TR : 06.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesi
uyarınca başka kuruma nakledilen davacının, özelleştirme tarihinden sonra
tesis edilen işlemin iptali istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
C. E.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. A. T.
O L A Y : Afyonkarahisar İl Telekom
Müdürlüğü’nde kapsamdışı personel olarak çalışan davacı, 4046 sayılı
Kanun’un 22. maddesi uyarınca 23.2.2006 tarihinde Devlet Personel
Başkanlığı’na bildirilerek 16.5.2006 tarihinde Afyonkarahisar Valiliği İl
Sağlık Müdürlüğü’ne atanmıştır.
Davacının 2.2.2010 tarihli dilekçesi üzerine
Afyonkarahisar İl Telekom Müdürlüğü’nce 15.2.2010 tarih ve 956 sayılı yazı
ile verilen cevapta, dilekçe ile talep edilen aylık 40 TL ek zammın
17.5.2006 tarih ve 26171 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2006/T-17 sayılı
Yüksek Planlama Kurulu Kararının 9. maddesinde yer aldığı belirtilerek,
kapsam dışı statüye tabi olduğundan 1.1.2006 tarihinden itibaren Devlet
Personel Başkanlığı’na bildirildiği 23.2.2006 tarihine kadar geçen süreye
ait ek ödemenin yapılmadığı, ayrıca Maliye Bakanlığı’nın 8.5.2006 tarih ve
8021 sayılı yazısındaki mütalaasına göre 40 TL tutarındaki ödemeler nakle
tabi personelin (sözleşmeli statüde çalışanlar dahil) Devlet Personel
Başkanlığı’na bildirim ücretinin tespitinde dikkate alınmayacaktır
denildiğinden Kurumuna bildirilen ücretine 40 TL ek zammın eklenmediği
belirtilmiştir.
Davacı dava dilekçesinde, Afyonkarahisar İl
Telekom Müdürlüğü’nde kapsamdışı (nakle tabi) teknisyen olarak çalışırken
Kurumun özelleştirilmesi sonucu Afyonkarahisar Valiliği İl Sağlık
Müdürlüğü’ne atandığını, 1.1.2006 tarihinden itibaren Bakanlar Kurulunun
2006/10971 sayılı Kararına ve Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığı’nın
2006/3 sayılı Tebliğine göre Devlet memurlarına 2006 yılının ilk altı
ayından itibaren ve daha sonra uygulanacak ek ödemenin maaş nakil
ilmühaberine yansıtılması gerektiğini ileri sürerek 2.2.2010 tarihli
başvurusu üzerine davalı tarafından tesis edilen 15.2.2010 tarih ve 956
sayılı işlemin iptali ile 1.1.2006 tarihinden itibaren 40 TL ek ödemenin
yasal faiziyle birlikte ödenmesi ve sonraki dönemlere ait maaşına ilave
edilerek yeni maaş nakil ilmühaberinin çalıştığı Kuruma gönderilmesi istemiyle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili birinci savunma dilekçesinde,
davanın adli yargının görev alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında
bulunmuştur.
AFYONKARAHİSAR İDARE MAHKEMESİ; 30.4.2010
gün ve E:2010/157 sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2.
maddesinde, "İdari dava türleri, idari işlemler hakkında yetki, şekil,
sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
dolayı açılan iptal davaları; idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları; kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı açılan davalar" olarak sayıldığı; idari yargının
idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimini yapmakla görevli
olduğunun kurala bağlandığı, 406 sayılı Yasa'nın 3.7.2005 günlü, 5398
sayılı Yasa ile değişik Ek-29. maddesinde, Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekom'da
asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname'ye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personelin, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılacakları, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri
ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük haklarının Türk Telekom tarafından
karşılanacağı, bu süre içinde nakle tabi personelden Türk Telekom
tarafından hizmetine ihtiyaç duyulmayanların tespit edildikleri tarihten,
kendi isteği ile nakil talep edenlerin ise talep tarihinden itibaren en geç
doksan gün içinde Türk Telekom tarafından Devlet Personel Başkanlığı'na
bildirileceği ve bunların aylıksız izinlerinin bu tarih itibariyle sona
ereceğinin belirtildiği; maddenin 5457 sayılı Yasa’yla değiştirilen
cümlesinde, bu maddenin birinci cümlesinde sayılanlardan aylıksız iznin
bitiminden sonra Türk Telekom'un tabi bulunduğu mevzuata ve bu fıkraya
istinaden akdedilen sözleşmeye göre çalışmaya devam edenlerden hisse devir
tarihinden itibaren en geç beş yıl içinde iş sözleşmesi herhangi bir
nedenle sona erenlerin, bu madde hükümlerine göre işlem yapılmak üzere,
sözleşmenin sona erdiği yılın 15 Ocak tarihindeki 3. fıkraya göre
hesaplanan ücretleriyle Devlet Personel Başkanlığı'na bildirilecekleri, sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel statüsünde
çalışanlar hakkında, 4046 sayılı Kanun'un 22. maddesinin dördüncü ve
beşinci fıkrası hükümlerinin uygulanmasında, Devlet Personel Başkanlığı'na
bildirildikleri tarihteki unvanlar esas alınarak, Yönetim Kurulu'nca
15.4.2004 tarihi itibariyle bu unvana göre belirlenmiş olan ücret ve diğer
mali haklarına, bu tarihten Devlet Personel Başkanlığı'na bildirildikleri
tarihteki kadro ve pozisyonlarına ilişkin olarak bildirim tarihine kadar geçen
süre içinde kamu görevlilerine yapılacak artış, oran ve/veya miktarları
uygulanmak suretiyle bulunacak tutarın dikkate alınacağının hükme
bağlandığı, özelleştirme kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki
tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden %55'inin Bakanlar Kurulu'nun
25.7.2005 günlü, 2005/9146 sayılı Kararı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse
Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ye satıldığı, bunun
sonucunda Türk Telekom A.Ş.'nin bu tarih itibariyle kamu kuruluşu
niteliğinin sona erdiği, ancak Kanun koyucunun, 5398 sayılı Yasa ile 406
sayılı Yasa'da değişiklik yaparak yukarıda getirdiği düzenlemelerle Türk
Telekom A.Ş.'nin özelleştirilmesi sonucunda, nakle tabi personele ilişkin
uygulamaların 4046 sayılı Kanun'un 22. maddesi ile uyumlu olması amacıyla
ve iletişim alanında ulusal ve uluslar arası düzeyde oluşabilecek telafisi
imkansız aksaklıkların önlenmesi için, işlevsel görevlerde bulunan ve
ikamesi kısa sürede imkansız personelin isteklerine bağlı olarak makul bir
süre kamu görevlerinden aylıksız izinli sayılarak çalışmalarına olanak
sağladığı, Kanun koyucunun amacı göz önünde bulundurulduğunda Ek 29 uncu
maddede öngörülen süreler içinde yürütülen görevin bir kamu görevi
olduğunun kabulü gerektiği, somut uyuşmazlıkta davacının kapsam dışı
teknisyen olarak Afyonkarahisar İl Telekom Müdürlüğü’nde sözleşmeli statüde
çalışmakta iken yukarıda belirtilen Ek-29. maddenin birinci fıkrası
uyarınca hisse devrinin yapıldığı 14.11.2005 tarihinden sonraki 180 gün
içinde (23.2.2006 tarihinde) Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından Devlet
Personel Başkanlığı'na bildirildiği ve 16.5.2006 tarihinde Afyonkarahisar
Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü'nde göreve başladığı, bu süre içinde bulunduğu
statü ve yaptığı görev itibariyle kamu görevi yürüttüğü gözönünde
bulundurulduğunda 406 sayılı Yasa'nın 5398 sayılı Yasa ile değişik Ek-29.
maddesi uygulamasından doğan bu uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesi
gerektiği, bu nedenlerle; davalı vekilinin görev itirazının reddine,
Mahkemelerinin görevliliğine karar vermiştir.
Davalı vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması
üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar "tekel"
olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan
Türk Telekom'un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50'nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu, özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden %
55'inin, Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı "Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)'nin % 55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına ilişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"ı uyarınca, 14.11.2005
tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı,
Anayasa'nın 128. maddesinde, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve
diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür" hükmünün yer
aldığı, 406 sayılı Yasa'nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, "Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır... " hükmünün yer aldığı, bu duruma
göre, davalı Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen gerçekleştiği
tarihten sonra davacıyla davalı şirket arasındaki uyuşmazlık, bir özel
hukuk ilişkisi niteliğini taşıdığından; davacının Afyonkarahisar Valiliği
İl Sağlık Müdürlüğü’ne atanması üzerine, Yüksek Planlama Kurulu’nun
kararları uyarınca belirlenen ek ödeme tutarının maaş nakil ilmühaberine
konulmak suretiyle nakil maaşının yeniden hesaplanarak Kurumuna
bildirilmesi ve 1.1.2006 tarihinden yeni nakil belgesi düzenleninceye kadar
geçen süre içerisinde tahakkuk eden zam ve tazminatları ile maaş nakil
ilmühaberinin düzenlendiği 16.5.2006 tarihinden itibaren ödenmesi
gerekirken Kurumun yaptığı eksik bildirim nedeniyle ödenmeyen ücretlerinin
yasal faizi ile birlikte tazmini talebiyle yaptığı başvurunun reddine
ilişkin 15.2.2010 gün ve 956 sayılı Afyonkarahisar İl Telekom Müdürlüğü
işleminin davalı şirketin yetkili organı tarafından tesis edilmiş bir özel
hukuk işlemi olduğu, öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı"
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde: "a) (Değişik:
8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları, c) (Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.)
Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan
uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan
her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan
uyuşmazlıklara ilişkin davalar" idari dava türleri olarak sayıldığı;
kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı
açılan davalara bakılabileceği, dolayısıyla, işlemin tesis edildiği tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin davalı olması karşısında, ortada idari yargı yetkisi kapsamında
açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmenin olanaksız olduğu,
belirtilen tüm bu hususlara göre, daha önce davalı şirkette görev yapmış
olan davacının isteminin; özelleştirilen kuruluş tarafından reddedilmesi
üzerine açılan davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli
yargı yerinin görevli bulunduğu, bu nedenlerle 2247 sayılı Kanun'un 10. ve
13. maddeleri gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nun 2'nci maddesinin 1/a fıkrasında, idari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı,
406 sayılı Yasa'nın 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Yasa ile değişik
Ek-29'uncu maddesinde, "Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekom'da Ek-22'nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
günlü, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekom'da çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakil için Devlet Personel Başkanlığı'na bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır. Bu
fıkrada belirtilen süre içinde nakle tabi personelden Türk Telekom
tarafından hizmetine ihtiyaç duyulmayanlar tespit edildikleri tarihten,
kendi isteği ile nakil talep edenler ise talep tarihinden itibaren en geç
doksan (yüzseksen günlük aylıksız izin süresi aşılmamak kaydıyla ve 15 Ocak
2006 tarihindeki üçüncü fıkraya göre hesaplanan ücretleriyle) gün içinde
Türk Telekom tarafından Devlet Personel Başkanlığı'na bildirilir ve
bunların aylıksız izinleri bu tarih itibariyle sona erer. Hizmetine ihtiyaç
duyulmayan personelin tespiti ve kendi isteği ile nakil talebinde bulunma
süresi, hisse devir tarihinden itibaren yüzelli günü aşamaz" hükmünün
yer aldığı, aynı maddenin üçüncü fıkrasında, birinci fıkra kapsamına giren
personelden, sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel statüsünde çalışanlar hakkında, 4046 sayılı Kanun'un 22'nci
maddesinin dördüncü ve beşinci fıkrası hükümlerinin uygulanmasında, Devlet
Personel Başkanlığı'na bildirildikleri tarihteki unvanlar esas alınarak
Yönetim Kurulu'nca 15.4.2004 tarihi itibariyle bu unvana göre belirlenmiş
olan ücret ve diğer mali haklarına, bu tarihten Devlet Personel
Başkanlığı'na bildirildikleri tarihteki kadro ve pozisyonlarına ilişkin
olarak bildirim tarihine kadar geçen süre içinde kamu görevlilerine
yapılacak artış, oran ve/veya miktarları uygulanmak suretiyle bulunacak
tutarın dikkate alınacağının belirtilmiş bulunduğu, özelleştirme kapsamında
bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan
hisselerden %55'inin Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 günlü, 2005/9146 sayılı
Kararı uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.'ye satıldığı, Türk Telekom A.Ş.'nin bu tarih
itibariyle kamu kuruluşu niteliğinin sona erdiği, ancak, Kanun koyucunun,
5398 sayılı Yasa ile 406 sayılı Yasa'da değişiklik yaparak yukarıda
getirdiği düzenlemelerle Türk Telekom A.Ş.'nin özelleştirilmesi sonucunda,
nakle tabi personele ilişkin uygulamaların 4046 sayılı Kanun'un 22'nci
maddesi ile uyumlu olması amacıyla ve iletişim alanında ulusal ve
uluslararası düzeyde oluşabilecek telafisi imkansız aksaklıkların önlenmesi
için, işlevsel görevlerde bulunan ve ikamesi kısa sürede imkansız
personelin isteklerine bağlı olarak makul bir süre kamu görevlerinden
aylıksız izinli sayılarak çalışmalarına olanak sağladığı, Kanun koyucunun
amacı göz önünde bulundurulduğunda, Ek 29'uncu maddede öngörülen süre
içinde yürütülen görevin bir kamu görevi olduğunun kabulü gerektiği, öte
yandan, 1.1.2006 tarihinden enflasyon oranında yapılan artıştan sonra,
enflasyonun beklenenden yüksek çıkması nedeniyle 2006 yılının ilk altı
ayına ilişkin olarak kamu personeline enflasyon oranında yapılan artış ile
gerçekleşen enflasyon oranı arasındaki %2,32'lik farkın esasen 1.1.2006
tarihinden itibaren yapılan maaş artışı sırasında ödenmesi gereken bir
ödeme olması karşısında, Ocak ayında yapılması gereken söz konusu
artışların, enflasyonun başlangıçta yanlış hesaplanması ve İdareden
kaynaklı gecikme nedeniyle davacının Devlet Personel Başkanlığı’na
bildirilmesinden sonra ödenmesinin, maaş nakil ilmuhaberinin düzeltilmesi
talebi tarihi itibariyle davacının kamu görevi yürüten kişi olma statüsünü
etkilemesinin söz konusu olmadığı, ayrıca 40+40 YTL denge tazminatının da
1.1.2006 tarihi itibariyle ödenmesinin öngörülmüş olması karşısında, söz
konusu ödemeler ile aynı nitelikteki sonraki ödemelerin davacının
Telekom’da kamu görevini yürüttüğü döneme ilişkin olduğunun kabulü
gerektiği, somut uyuşmazlıkta davacının 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname'ye tabi olarak Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’nde sözleşmeli
statüde çalışmakta iken yukarıda belirtilen Ek-29'uncu maddenin birinci
fıkrası uyarınca Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından Devlet Personel
Başkanlığı'na bildirildiği ve 16.5.2006 tarihinde ilişiğini keserek
Afyonkarahisar Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü emrinde göreve başladığı, bu
süre içinde bulunduğu statü ve yaptığı görev itibariyle kamu görevi
yürüttüğü göz önünde bulundurulduğunda 406 sayılı Yasa'nın 5398 sayılı Yasa
ile değişik Ek-29'uncu maddesi uygulamasından doğan bu uyuşmazlığın idari
yargıda çözümlenmesi gerektiği, nitekim, Danıştay Beşinci Dairesi’nin
17.7.2009 gün ve E:2009/3113, K:2009/4607 sayılı kararında da benzer
nitelikteki uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesi gerektiği gerekçesiyle
davayı görev yönünden reddeden mahkeme kararının bozulmuş bulunduğu, bu
nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un 13'üncü maddesi uyarınca yapılan
başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 6.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının,
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın ise davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Afyonkarahisar İl Telekom Müdürlüğü’nde
kapsamdışı personel olarak çalışırken 4046 sayılı Kanun’un 22. maddesi
uyarınca 23.2.2006 tarihinde Devlet Personel Başkanlığı’na bildirilerek
16.5.2006 tarihinde Afyonkarahisar Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü’ne atanan
davacı tarafından, Afyonkarahisar İl Telekom Müdürlüğü’nce tesis edilen
15.2.2010 tarih ve 956 sayılı işlemin iptali ile 1.1.2006 tarihinden
itibaren 40 TL ek ödemenin yasal faiziyle birlikte ödenmesi ve sonraki
dönemlere ait maaşına ilave edilerek yeni maaş nakil ilmühaberinin
çalıştığı Kuruma gönderilmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen
dokuzuncu fıkrada, “Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir
anonim şirkettir. Kamu İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve
faaliyetleri ile ilgili mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye
Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü,
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve
“Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim
şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, kamu iktisadi
teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan kamu
kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk Telekom’a
uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı sürece, Türkiye
Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı
Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve seferberlik
hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin özel
kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa
ile değişik 2. maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci
cümlesinde, “Türk Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan
ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini,
31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel
olarak yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon
A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)”
bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde,
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
“tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait
bulunan Türk Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak
kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden % 55’i,
Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli
Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin
durumu incelendiğinde:
Türk Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000
tarih ve 23948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği
dikkate alındığında, 29.1.2000 tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı dışında kalmış ve anılan
KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle, Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulu’nun 22.1.1996 gün
ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme kapsamında bulunan kamu
iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu
yolundaki İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan 4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406
sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22. maddenin (a) bendinde, “a) Personelin
statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve
sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar
Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle
yürütülür. Bu personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak
üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların
dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına
göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından
tayin olunur” hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı
Yasalarla yapılan değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü:(Ek
ibare: 12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına
düşünceye kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda
Devlet memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görme şartları aranır.(Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406 sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca,
Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar
belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010(Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan
31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan
listede: merkez teşkilatı için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge
Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas
edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak
hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği”
adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı
kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve
sürekli görev yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda
Bakanlar Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un
yürürlüğe girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu
iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına
göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve
sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür”
denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005
tarih ve 5398 sayılı Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen asli ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde Türk
Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için Devlet
Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah,
sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük
hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu
tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile
kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda, davalının hisse devir (14.11.2005)
tarihinde kapsamdışı personel olarak görev yapmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre diğer
kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin yapılması için adı Devlet Personel
Başkanlığı’na bildirilen ve 16.5.2006 tarihinde Afyonkarahisar Valiliği İl
Sağlık Müdürlüğü’ne atanan davacı tarafından, 2.2.2010 tarihli dilekçesi
üzerine Afyonkarahisar İl Telekom Müdürlüğü’nce 15.2.2010 tarih ve 956
sayılı yazı ile verilen cevapta, dilekçe ile talep edilen aylık 40 TL ek
zammın 17.5.2006 tarih ve 26171 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2006/T-17
sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararının 9. maddesinde yer aldığı
belirtilerek, kapsam dışı statüye tabi olduğundan 1.1.2006 tarihinden
itibaren Devlet Personel Başkanlığı’na bildirildiği 23.2.2006 tarihine
kadar geçen süreye ait ek ödemenin yapılmadığı, ayrıca Maliye Bakanlığı’nın
8.5.2006 tarih ve 8021 sayılı yazısındaki mütalaasına göre 40 TL
tutarındaki ödemeler nakle tabi personelin (sözleşmeli statüde çalışanlar
dahil) Devlet Personel Başkanlığı’na bildirim ücretinin tespitinde dikkate
alınmayacaktır denildiğinden Kurumuna bildirilen ücretine 40 TL ek zammın
eklenmediğinin belirtilmesi üzerine davalı tarafından tesis edilen
15.2.2010 tarih ve 956 sayılı işlemin iptali ile 1.1.2006 tarihinden
itibaren 40 TL ek ödemenin yasal faiziyle birlikte ödenmesi ve sonraki
dönemlere ait maaşına ilave edilerek yeni maaş nakil ilmühaberinin
çalıştığı Kuruma gönderilmesi istemiyle dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
“İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2.
maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu
öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar” idari dava türleri olarak sayılmış olup; kural olarak, idari
yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabilir.
Buna göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği
tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında
açılmış bir idari dava bulunduğundan söz edilemeyeceğinden; uyuşmazlığın,
özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile İdare
Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Afyonkarahisar İdare Mahkemesi’nin 30.4.2010 gün ve
E:2010/157 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 6.12.2010 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/287
KARAR NO : 2010/317
KARAR TR : 06.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına
karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
HEAŞ Hamitabat Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş.
Vekili :
Av. S. Ç.
Davalı :
Lüleburgaz Kaymakamlığı
O L A Y : Lüleburgaz Kaymakamlığı İlçe
Emniyet Müdürlüğü’nün 22.9.2008 günlü idari yaptırım kararı ile, 1774
sayılı Kimlik Bildirme Kanunu’nun 15. maddesine muhalefet nedeniyle davacı
adına 250 YTL idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
LÜLEBURGAZ 2. SULH
CEZA MAHKEMESİ;
16.8.2010 gün ve D.İş E:2008/211 sayı ile, itirazcı Heaş Hamitabat Elektrik
Üretim ve Tic. A.Ş. vekili tarafından Lüleburgaz Kaymakamlığı İlçe Emniyet
Müdürlüğü tarafından verilen idari para cezasına itiraz edildiği, itiraz
eden vekili dilekçesi ile, Lüleburgaz Kaymakamlığı İlçe Emniyet Müdürlüğü
tarafından müvekkili kuruma 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu gereğince
İlçe Emniyet Müdürlüğü’nün 22.9.2008 tarihli idari yaptırım kararı ile 250
TL idari para cezası verildiğini, söz konusu cezanın aynı Kanunun 15. maddesinin
ihlali gerekçesi ile kesildiğini, 1774 sayılı Yasa’nın 2, 3 ve 4. maddeleri
gereğince konaklayan şahısların kimlik bilgilerinin belli süre içerisinde
Emniyet birimlerine bildiriminin zorunlu hale geldiğini, müvekkili firmanın
bu iş sebebi ile herhangi bir kusuru veya ihmali bulunmadığını ileri
sürerek 22.9.2008 tarihli idari para cezasının iptaline karar verilmesi
talep ve dava ettiği, itiraz edenin dilekçesi, dilekçe ekinde ibraz olunan
evraklar ve Lüleburgaz Kaymakamlığı Emniyet Müdürlüğü'nden gelen onaylı
evrak örnekleri ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, 1774
sayılı Kimlik Bildirme Kanunu’nun 15. maddesinde, 2, 3 ve 4. maddelerdeki
yükümlülüklerden birine aykırı hareket edenlerin 250 TL idari para cezası
ile cezalandırılacağı; aynı Kanunun 18. maddesinin, 23.1.2008 tarih ve 5728
sayılı Kanun’un 365. maddesi ile değişik halinde, bu Kanunda belirtilen
idari para cezalarının mahalli mülki amir tarafından verileceği, söz konusu
maddenin değişiklik öncesi halinde ise, "15, 16, 17. maddelerde
belirtilen para cezalarının o yerin en büyük mülki amiri tarafından
verileceği, verilen para cezalarına dair kararların ilgililere 7201 sayılı
Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu kararlara tebliğ
tarihinden itibaren en geç 7 gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine
itiraz edilebileceği"nin belirtildiği, söz konusu değişiklik sonrası
bu hususta sulh ceza mahkemelerinin görevli kılınmadığı, bu sebeple genel
yargılama görevinin idari yargı mahkemelerine ait olduğu gerekçesiyle 5560
sayılı Yasa’nın 31. maddesi ile değişik 5326 sayılı Kabahatler Yasası’nın
3/1-a bendi uyarınca görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
EDİRNE İDARE
MAHKEMESİ;
7.10.2010 gün ve E:2010/1062 sayı ile, davacı Heaş Hamitabat Elektrik
Üretim ve Ticaret A.Ş. vekili Av. Sadi Çamdere tarafından, davacı işletmeye
1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu'na muhalefet ettiğinden bahisle para
cezası kesilmesine dair 22.9.2008 tarihli işlemin iptali istemiyle
Lüleburgaz Kaymakamlığı'na karşı dava açıldığı, 5326 sayılı Kanun’un 3 ve
27. maddelerinden söz ederek, dosyadaki mevcut bilgi ve belgenin
incelenmesinden; davacı şirket nezdinde yapılan denetim sonucu işletmeye
ait sosyal tesislerde konaklayan kişilere ait kimlik bildiriminin yetkili
mercilere süresinde yapılmadığından bahisle Kaymakamlık tarafından
22.9.2008 tarihli işlemle davacı şirketin 250 TL tutarında idari para
cezasıyla tecziye edildiği, söz konusu kararın 23.9.2008 tarihinde tebliği
üzerine Lüleburgaz Sulh Ceza Mahkemesi nezdinde 2008/211 D.İş Esasına
kayıtlı dava ile itiraz edildiği, Lüleburgaz Sulh Ceza Mahkemesi'nin
16.08.2010 tarihli kararıyla, 5326 sayılı Kanun’un 5561 sayılı Yasa’nın 31.
maddesi ile değişik 3. maddesi gereği davaya bakmanın idari yargının görev
ve yetkisi içinde bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verildiği ve bu
kararın 13.9.2010 tarihinde kesinleştiği, bunun üzerine Mahkemeleri
nezdinde mezkur idari para cezasının iptali istemiyle görülmekte olan
davanın açıldığının anlaşıldığı, yukarıda yer alan mevzuatın
değerlendirilmesinden, 5326 sayılı Kanun’un 3. madde başlığında da
görüleceği üzere Kabahatler Kanunu'nun genel bir kanun niteliği taşıdığı,
görevli yargı merciinin tayinine dair cezaya müstenit ilgili Kanunda hükme
yer verilmemesi halinde 5326 sayılı Kanun’un tatbik edileceğinin
benimsendiği, 5326 sayılı Kanun’un 3. maddesinin atıf yaptığı kanun
yollarına dair 27. maddesinde ise, idari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine dair idari yaptırım kararlarına karşı kararın tebliğ veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza mahkemesine
başvuru yolunun düzenlendiği, ancak, idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının da bu işlemin iptali talebiyle
birlikte idari yargı merciinde görüleceğinin anlaşıldığı, olayda ise, dava
konusu edilen idari para cezasının dayanağının 1774 sayılı Kimlik Bildirme
Kanunu’nun 15. maddesi olduğu, 1774 sayılı Kanun’da yasaklanan fiiller ve
bunlara verilecek idari para cezalarının tahdidi olarak sayılmasına karşın
idari para cezasına dair her hangi bir başvuru yolunun açıkça
düzenlenmediği, dava konusu edilen işlemin sadece idari para cezası
işlemini kapsadığı, işlem kapsamında idari yargının görev alanına giren
başkaca bir işlemin bulunmadığı ve işlemin 5326 sayılı Kanun’un 27.
maddesinin 8. bendi kapsamında olmadığı, bu durumda, dava konusu idari para
cezasının görüm ve çözümünün 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27.
maddesinin 1. bendi uyarınca sulh ceza mahkemesinin görev alanına girdiği,
bu nedenlerle, Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı Kanun'un 19.
maddesi uyarınca görevli yargı merciinin tayin ve tespiti için Uyuşmazlık
Mahkemesi'ne başvurulmasına ve dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine ve
davanın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararına kadar
ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 6.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesine göre başvurulmuş ise de; idari yargı dosyası ile birlikte adli
yargı dosyasının gönderilmediği, ancak, dosya içinde Sulh Ceza Mahkemesinin
kesinleşmiş karar örneğinin bulunduğu ve usule ilişkin başkaca bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 1774 sayılı Kanun’a göre verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
26/6/1973 tarih ve 1774
sayılı Kimlik Bildirme Kanunu’nun
2. maddesinde, “Otel, motel, han, pansiyon, bekar odaları, kamp,
kamping, tatil köyü ve benzeri her türlü, özel veya resmi konaklama yerleri
ile özel sağlık müesseseleri, dinlenme ve huzur evleri, dini ve hayır
kurumlarının sosyal tesislerinin sorumlu işleticileri, bu yerlerde ücretli
veya ücretsiz, gündüz veya gece, yatacak yer gösterdikleri yerli veya
yabancı herkesin kimlik ve geliş- ayrılış kayıtlarını, örneğine ve usulüne
uygun şekilde günü gününe tutmak, genel kolluk örgütlerinin her an
incelemelerine hazır bulundurmak, Devlet İstatistik Enstitüsüne, talebi
halinde vermek zorundadırlar”, 3. maddesinde, “İkinci maddede sayılan tesislerin sorumlu işleticilerinin
kimlikleri, tesis açılmadan evvel müessesenin sahibi veya kanuni temsilcisi
tarafından örneğine uygun şekilde, en yakın kolluk örgütüne bildirilir.
Sorumlu işleticinin
değişmesi halinde keyfiyetin 24 saat içinde ve yukarıdaki fıkrada
gösterilen şekilde bildirilmesi zorunludur.
İşleticiler, kendilerine bu konuda verilen görev ve
yükümlülükleri, kendi sorumlulukları altında yöneticilerine
devredebilirler.
Bu durumda işletici ve yönetici müştereken sorumlu
olurlar.
Kamu kuruluşlarına ait tesislerin amir ve müdürleri
işletici gibi sorumludurlar” , 4. maddesinde, “İkinci maddedeki tesislerin sorumlu işleticileri,
müesseselerinde sürekli veya geçici olarak çalıştırdıkları kimseleri ve
bunların ayrılışlarını, örneğine uygun kimlik bildirme belgesi doldurarak,
24 saat içinde bağlı oldukları en yakın kolluk örgütüne bildirirler.
Kolluk örgütüne bildirilerek çalıştırılanlara,
sorumlu işletici tarafından doldurulup onaylanan, örneğine uygun bir kimlik
kartı verilir.
Kolluk görevlilerince her istenildiğinde bu kimlik
kartının gösterilmesi zorunludur” ve 15. maddesinde(Değişik: 23/1/2008-5728/363 md.), “2, 3 ve 4 üncü maddelerdeki yükümlülüklerden her birine
aykırı hareket edenlere ikiyüzelli Türk Lirası idarî para cezası verilir”
denilmiştir.
1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu’nda idari para
cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen
3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin
kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, "İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu’nda da idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Edirne İdare
Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Lüleburgaz 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 16.8.2010 gün ve D.İş E:2008/211
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 6.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/53
KARAR NO : 2010/326
KARAR TR : 20.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Kuruma olan prim, işsizlik primi ve idari para cezası borcundan dolayı
davacının emekli maaşına konulan haczin kaldırılması istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
N. B.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. A. T. M.
O L A Y : Davacı dava
dilekçesinde, halen SGK bünyesine geçmiş olan BAĞKUR kanalı ile yaşlılık
aylığına bağlanmış emekli olduğunu, 27.4.2009 tarihinde maaşını aldığı
esnada emekli maaşına haciz konulduğunu öğrendiğini, SGK Kayseri İl
Müdürlüğü’nün maaşı üzerine konan haczin, Sigorta Kurumu (SSK) tarafından,
ticaretle uğraştığı zaman çalıştırdığı işçi prim borçlarından
kaynaklandığını ve dosya numarasının da 2005/25718 olduğunu belirttiğini
ileri sürerek muvafakati olmadan konulan bu haczin kaldırılması, yapılan
haciz kesintilerinin tarafına geri ödenmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
KAYSERİ
3. İCRA HUKUK MAHKEMESİ; 12.5.2009 gün
ve E:2009/462, K:2009/443 sayı ile, davacının dilekçesinde, hakkında SGK
tarafından yapılan 2005/25718 nolu haciz dosyasında SGK Bağ-Kur'dan almakta
olduğu emekli maaşı üzerine haciz konulduğunu, emekli maaşlarının nafaka
borçları dışında haczinin mümkün olmadığını, kamu alacaklarının da bu
kapsamda bulunduğunu, bu nedenle Bağ-Kur maaşı üzerine SGK tarafından
konulan haczin kaldırılmasına karar verilmesini istediği, Mahkemelerince
yapılan değerlendirmede, takibin 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre SSK
Kayseri Müdürlüğünün İcra Servisince yapıldığı, 6183 sayılı Yasa’nın 99.
maddesinin 2. cümlesinde, ihalenin feshinin gayrimenkulün bulunduğu yerin
icra mahkemesinden şikayet yolu ile istenebilir hükmünü taşıdığı, bu madde
dışında icra mahkemelerinin 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre yapılan takip
ve haciz işlemlerinden dolayı şikayet konularına bakamayacağı, davacının
şikayetinin ise emekli maaşına konulan haczin kaldırılması yönünde
haczedilmezlik şikayeti olduğu, 6183 sayılı Yasa’nın 99. maddesinin 2.
fıkrasına girmediği, davacının haczedilmezlik şikayetinin de idari yargıda
çözümlenmesi gerektiği, Mahkemelerinin görevsiz olması nedeniyle davanın
reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle davacının
şikayetinin reddine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, aynı
istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
KAYSERİ
2. İDARE MAHKEMESİ; 29.12.2009 gün ve
E:2009/678 sayı ile, davacı N. B. tarafından emekli maaşına haciz
konulmasına ilişkin işlemin iptali ve kesilen paranın tarafına iadesi
istemiyle Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı'na karşı dava açıldığı, 5502
sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu'nun 34. maddesinin (a) fıkrasında,
sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası prim gelirleri, idari para
cezaları, gecikme cezaları, gecikme zamları ve katılım paylarının kurumun
gelirleri arasında olduğunun belirtildiği, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 88. maddesinde, Kurumun, 6183 sayılı
Kanun’un uygulanmasında Maliye Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve
kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanacağı, Kurumun prim ve
diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun’un uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde
Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinin yetkili olduğu,
93. maddesinde ise, bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin
gelir, aylık ve ödeneklerinin, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık
sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan
alacaklarının, devir ve temlik edilemeyeceği, gelir, aylık ve ödeneklerin;
88. maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları
dışında haczedilemeyeceği, aynı Kanunun 101. maddesinde ise, “Bu Kanunda
aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla
ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür” hükmüne yer
verildiği, öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun “İdari
Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinde,
idari dava türlerinin, a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu
ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz
şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar olarak sayıldığı, dosyanın incelenmesinden, davacının daha önceden
işlettiği ticari işletmesinde çalışanlarının sigorta primlerinin
yatırılmadığından bahisle davacıya ödeme emri gönderildiği, davacının
borcunu ödememesi üzerine emekli maaşı üzerine haciz konduğu, söz konusu
haciz işleminin iptali istemiyle Kayseri 3. İcra Hukuk Mahkemesi’nin
E:2009/462, K:2009/443 sayılı dosyasında dava açıldığı, verilen görevsizlik
kararı üzerine aynı istemle görülmekte olan davanın açıldığının
anlaşıldığı, olayda, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu’nun 101. maddesi hükmü uyarınca açıkça idari yargının
görevine girdiği belirtilmeyen dava konusu haciz işleminin iptali davasının
görüm ve çözümünün adli yargı yerine ait bulunduğu sonuç ve kanaatine
ulaşıldığı, bu nedenlerle, Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce bir karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Ayper GÖKTUNA, Gürbüz GÜMÜŞAY ve Coşkun GÜNGÖR’ün katılımlarıyla
yapılan 20.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince,
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre başvurulmuş ise de, idari yargı
dosyasının, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin
edilmeden gönderildiği, Başkanlıkça, adli yargı dosyasının da ilgili
Mahkemesinden getirtildiği, başkaca usule aykırılık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Kurum alacaklarının tahsili için 6183 sayılı Yasa
hükümlerine göre emekli aylığına konulan haczin kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
Davalı idare vekili, İdare Mahkemesine verdiği
savunma dilekçesinde, davacının, Kurumun 1011994.38-1008389.38-1012125.38
sicil sayılı dosyalarda işlem gören işyerlerinin işvereni olduğunu,
1996/4-5-6-7-8 inci dönemler prim, İSP ve 2005/6 ncı dönem prim, İSP ve İPC
larının tahsili için davacı aleyhine icra takibi başlatıldığını, ancak
ödeme emrinin tebliğine rağmen davacının Kuruma olan borcunu ödemediğini,
bunun üzerine Kurumun 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesinin 1. fıkrasına
dayanarak 25.12.2008 tarihinde emekli aylığına haciz koyduğunu
belirtmiştir.
5502 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumu Kanunu’nun 37. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Süresi içinde
ödenmeyen sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleri, işsizlik
sigortası primleri, idarî para cezaları, gecikme zamları, katılım payları
Kurum alacağına dönüşür ve bu alacakların tahsilinde, 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı
maddeleri hariç diğer maddeleri uygulanır” denilmiştir.
Öte yandan, 31.5.2006 gün
ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 88. maddesinde, “…Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim
ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usûlü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer
maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye
Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen
yetkileri kullanır.
Kurum, 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen alacakları hariç olmak üzere her türlü alacağın teminatını
teşkil etmek üzere Yeni Türk Lirası ve/veya yabancı para birimi üzerinden
ticari işletme, taşınır ve/veya taşınmaz rehni dahil olmak üzere her türlü
teminat almaya yetkilidir.
Kurumun 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen prim ve diğer alacakları amme alacağı niteliğinde olup,
imtiyazlı alacaktır. Kurumun taraf olduğu her türlü dava ve icra takiplerinin
kısmen veya tamamen aleyhe neticelenmesi halinde 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanununda yazılı tazminat ve cezalar Kurum hakkında uygulanmaz.
Kurumun prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun
uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı
biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine
başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz…”, 93. maddesinde,
“Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve
ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası
hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan alacakları, devir ve
temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci maddeye göre takip ve
tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu
fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine
ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü
tarafından reddedilir…” ve 101. maddesinde, “Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin
uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür” hükmü yer almıştır.
Olayda, Kurum alacağının tahsili için 6183 sayılı
Yasa hükümleri uygulanarak davacının emekli aylığına haciz konulmuştur.
Bu duruma göre, Kurum alacaklarının tahsilinde 6183
sayılı Yasa’nın uygulanmasından doğan ihtilafa ilişkin davada, 5510 sayılı
Yasa’nın 88. maddesi hükmü karşısında, İş Mahkemeleri görevli
bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile İcra Hukuk Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Kayseri 2. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
Kayseri 3. İcra Hukuk Mahkemesi’nin
12.5.2009 gün ve E:2009/462, K:2009/443 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 20.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/99
KARAR NO : 2010/327
KARAR TR : 20.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Diyarbakır Garnizonu Kurdoğlu Lojmanları Şahinkaya Apartmanı’nın sıcak su
kalorifer kazanının patlaması sonucu yıkılması üzerine oğlu vefat eden,
eşyaları tahrip olan davacının (asker eşi) maddi ve manevi tazminat
istemiyle açtığı davanın, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. Z. Ü.
Vekili :
Av. K. B.
Davalı :
Milli Savunma Bakanlığı
Vekili :
Av. B. D.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde,
11 Aralık 2006 tarihinde Diyarbakır Garnizonu Kurdoğlu Lojmanları Şahinkaya
Apartmanı’nın sıcak su kalorifer kazanının patlaması sonucu yıkıldığını,
söz konusu olay sebebiyle müvekkilinin oğlu olan M. B. Ü.’ın vefat
ettiğini, yine aynı olay sebebiyle müvekkilinin eşi ve çocuğu ile birlikte
oturduğu konutun tamamen çöktüğünü ve konutta bulunan ve ½ mülkiyeti
müvekkiline ait olan eşyaların tamamının tahrip olduğunu, yapımı,
işletilmesi, bakımı ve onarımı davalı idarenin ilgili birimlerince
yürütülen lojmanların hatalı inşaatında, yetersiz bakımında, yetersiz
güvenlik kontrolünde ve gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmamasında
davalının kusura dayanan sorumluluğunun bulunduğunu, Şahinkaya
Apartmanı’nın uygun vasıfta imal edilmemesinin, kapıcı dairelerinin başka
lojman bloklarında bulunmasının, yıkılan Şahinkaya Apartmanı ve grubu ile
hiç ilgisi olmayan bir kazanın yanlış projelendirme sonucu Şahinkaya
Apartmanı’nın altına yerleştirilmesinin, bu nedenle kazanın fiziki
kontrolünün yeterince yapılamamasının ve ayrıca Lojman Bakım ve Onarım
Müfrezesinin lağvedilmesinin, bunun sonucu olarak da kalorifer kazanlarının
bakım onarım faaliyetlerinin gereği gibi yürütülememesinin davalı idarenin
kusurlarını teşkil ettiğini, imal, bakım ve işletilmesinde idarenin kusuru
sonucu patlayan sıcak su kalorifer kazanı ve yıkılan lojman sebebiyle
müvekkilinin maddi ve manevi zarara uğradığını, müteveffa M. B. Ü.'ın
ölümünde ve mülkiyetinin yarısı müvekkiline ait ev eşyalarının tamamen
tahrip olması sonucunda müvekkilinin uğradığı maddi ve manevi zararların
oluşumunda, davalı idarenin ağır kusurunun yanı sıra, istihdam edenin
sorumluğu ve bina sahibinin objektif sorumluluğu gibi kusursuz sorumluluk
hallerinin de bulunduğu düşünüldüğünden; oluşan maddi ve manevi zararların
haksız fiil (kusur) ve objektif sorumluluk sebepleri gereğince davalı
idarece karşılanması gerektiğini ileri sürerek müvekkili A. Z. Ü. lehine
25.000 YTL’nin müteveffa M. B. Ü.'ın farazi desteğinden mahrum
kalınmasından ve 50.000 YTL’nin ev eşyalarının zayiinden kaynaklanan toplam
75.000 YTL maddi tazminat ve 50.000 YTL manevi tazminat olmak üzere toplam
125.000 YTL tazminata hükmedilmesine, tazminatlara olay tarihinden itibaren
yasal faiz yürütülmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı idare vekili birinci
savunma dilekçesinde, davanın idari yargının görev alanına girdiğini öne
sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 3. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ;
7.7.2009 gün ve E:2008/427 sayı ile, davanın konusu haksız fiilden
kaynaklanan maddi-manevi tazminat davası olup, davalıya istihdam edenin
sorumluluğu nedeniyle iş bu davanın açıldığı anlaşılmakla, davalı vekilinin
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı idare vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası örneği ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI; Diyarbakır
Garnizonu Lojmanları olarak kullanılan Şahinkaya Apartmanı'nın kalorifer
kazanının patlaması nedeniyle yıkılması sonucu ölen Mustafa Buğra Ünsal'ın
annesi tarafından maddi ve manevi tazminata hükmolunması istemiyle Ankara
3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2008/427 Esas sayısında açılan davada, davalı
idarece davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri
sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği, Anayasa’nın 125. maddesinde,
idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü
olduğunun belirtildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2 nci
maddesinde idari dava türlerinin sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de,
idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından
açılacak tam yargı davalarının, görüm ve çözümü idari yargının görev alanına
giren idari dava türleri arasında sayıldığı, kamu konutlarının,
işletilmesi, bakımı ve onarımı ile ilgili faaliyetlerin, adına tahsis
yapılan kamu kurum ve kuruluşları tarafından yürütülen bir kamu hizmeti
olduğu, bakılan davanın, uğranıldığı ileri sürülen zararların kamu
konutlarının bakım, onarımı ve kontrolünün idarece gereği gibi yerine
getirilmemesinden, yanlış projelendirmeden ve gerekli güvenlik
tedbirlerinin alınmamasından doğduğu iddiasıyla açıldığının anlaşıldığı,
kamu hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan idarenin, kamu hizmetinin
yürütülmesi sırasında bir kişinin ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan
dolayı hizmet kusuru ya da kusursuz sorumluluk esasları çerçevesinde
sorumluluğunu gerektiren bir husus olup olmadığının tayin ve tesbitinin, idare
hukuku ilke ve kurallarına göre idari yargı yerlerine ait bulunduğu, buna
göre, uyuşmazlığın görüm ve çözümü, idari işlem ve eylemlerden dolayı
zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli
olan idari yargıya ait bulunduğundan, Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
görevlilik kararının kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı
Yasa’nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacılar
Aynur Zekiye Uysal vekili tarafından davalı Milli Savunma Bakanlığı
aleyhine Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2008/427 Esas sayılı
tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un
10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle
gönderilen 2010/99 Esas sayılı dosyanın incelendiği, davacının oğlu Mustafa
Buğra Ünsal'ın, Diyarbakır Garnizonu Kurdoğlu Lojmanları Şahinkaya
Apartmanı'nın kalorifer kazanının patlaması nedeniyle yıkılması sonucunda
hayatını kaybetmesi üzerine uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevi
zararın davalı idare tarafından ödenmesine karar verilmesi için Ankara 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi’ne açılan davada, davalı idare tarafından görev
itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının
anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala
bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi
gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı,
uyuşmazlık konusu talebin, kamu konutlarının tahsis edildiği kamu kurumları
tarafından işletilmesi, bakımı ve onarımı ile ilgili faaliyetleri içerisine
alan kamu hizmetinin ifası sırasında idare tarafından gerekli denetim ve gözetim
yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği veya güvenlik tedbirlerinin
alınıp alınmadığının belirlenmesine ilişkin bulunduğu, belirtilen duruma
göre, kamu kurumuna ait konutların işletilmesi sırasında bir kişinin
yaşamını kaybetmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı bir kamu kurumu
niteliğindeki davalı idarenin kazanın meydana gelmesinde bir hizmet kusuru
bulunup bulunmadığının ve olayda meydana gelen zararın hizmet kusuru
esaslarına göre tazmininin gerekip gerekmediğinin belirlenmesi söz konusu
olacağından, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesi gereğince açılan davanın
idari yargı yerinde görülmesi gerektiği, bu nedenle; Danıştay
Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2008/427 Esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Ayper GÖKTUNA, Gürbüz GÜMÜŞAY ve Coşkun GÜNGÖR’ün katılımlarıyla
yapılan 20.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı idare
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Diyarbakır Garnizonu Kurdoğlu Lojmanları
Şahinkaya Apartmanı’nın sıcak su kalorifer kazanının patlaması sonucu
yıkılması üzerine oğlu vefat eden, eşyaları tahrip olan davacının(asker
eşi) uğradığı maddi ve manevi zararların idarece tazmini istemiyle
açılmıştır.
Kamu konutlarının tahsis biçimi, oturma süresi,
kira, bakım, onarım ve yönetimine ilişkin temel ilkeler, 2946 sayılı Kamu
Konutları Kanunu ile belirlenmiş; bu Kanunun 11. maddesine göre Bakanlar
Kurulu’nun 84/8345 sayılı Kararı ile çıkarılan Kamu Konutları
Yönetmeliği’nde ise, anılan Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili usul
ve esaslar düzenlenmiştir.
Olayda, uğranılan zararların tazmini istemine
ilişkin davanın, zararın kamu konutlarının bakım ve onarımının idarece
gereği gibi yerine getirilmemesinden doğduğu iddiasıyla açıldığı, zarara
uğradığını iddia eden kişinin asker olmadığı anlaşılmaktadır.
Buna göre, kamu hizmetine özgülenmiş olan kamu
konutlarının işletilmesi, bakımı ve onarımını yapmakla yükümlü bulunan idarenin,
bu görevini yerine getirdiği sırada kişilere verdiği zararın tazmini
istemiyle açılan dava, olayda kamu hizmetinin yöntemine ve hukuka uygun
yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya başka nedenle idarenin
sorumluluğu bulunup bulunulmadığının saptanmasını gerektirmektedir. Bu
hususların saptanması ise idare hukuku ilkelerine göre yapılabileceğinden,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesi kapsamında
bulunan tam yargı davasının görüm ve çözümünde idari yargı görevlidir.
Belirtilen nedenlerle,
Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı idare vekilinin
görev itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı idare vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 7.7.2009 gün ve E:2008/427 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 20.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/156
KARAR NO : 2010/328
KARAR TR : 20.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3417 sayılı Yasa'yı yürürlükten kaldıran 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu
Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun kapsamında; tasarruf
kesintisi, Kurum katkısı ve nemaların tahsili istemiyle açılan davanın,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
C. T.
Vekilleri :
Av. H. K. – Av. M. T.
Davalılar :
1) Hazine Müsteşarlığı
Vekili :
Av. Y. T.
2) Merzifon Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. K. U.
O L A Y :Davacı
vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin Merzifon Belediyesi’nde işçi olarak
göreve başladığını ve emekli olarak işten ayrıldığını, davalı işveren
tarafından müvekkiline ait tasarruf kesintilerinin Ziraat Bankası’na
yatırılmadığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı
ile 500 YTL tasarrufu teşvik kesintisi, neması, işveren ve Devlet
katkısının işten ayrılış tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile
tahsili istemiyle Merzifon Belediye Başkanlığı’na karşı adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi (İş
Mahkemesi Sıfatıyla); 9.4.2009 gün ve E:2008/381, K:2009/277 sayı ile,
açılan davanın husumet yönünden reddine karar vermiş; bu kararın temyizi
üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi; 7.7.2009 gün ve E:2009/22064,
K:2009/20279 sayı ile, “…Davacı işçi davalı belediye hakkında açtığı bu
davada, işyerinde çalıştığı dönemde 3417 sayılı Yasa uyarınca tasarruf
kesintisi ile işveren katkı payı ödemesinin yapılmadığını ileri sürerek,
tasarruf teşvik ve nema alacağı isteklerinde bulunmuştur.
Davalı işveren hazine müsteşarlığının
sorumlu olduğunu savunmuştur.
Mahkemece, davanın husumet yokluğu sebebiyle
reddine karar verilmiştir.
Tasarruf teşvik kesintisi ve katkı payı
ödemeleri, 18.3.1988 tarihinde yürürlüğe giren 3417 sayılı Yasa ile
öngörülmüş, anılan Yasanın 6. maddesine göre anılan ödemelerin ilgili adına
açılacak banka hesabına yatırılmaması durumunda, Sosyal Sigortalar
Kurumunun tahsil görevinin olduğu açıklanmıştır.
3417 sayılı Yasa 24.4.2003 tarih ve 4853
sayılı Yasa ile yürürlükten kaldırılmış ve sözü edilen Yasanın 7.
maddesinde, "3417 sayılı Kanunun mülga 2 nci maddesi kapsamındaki hak
sahipleri tarafından bu Kanun kapsamına giren alacaklarla ilgili olarak
yargı mercilerine açılmış ve devam eden davalar ile icra takipleri hakkında
bu Kanun hükümleri uygulanır" şeklinde kurala yer verilmiştir. 4853
sayılı Yasanın 8. maddesinde ise, tasarruf teşvik kesintileri ile katkı
paylarını süresinde işverence yatırılmaması halinde, Sosyal Sigortalar
Kurumu tarafından primlerin tahsiline ilişkin hükümler çerçevesinde tahsil
edileceği açıklamıştır.
Öte yandan, 4853 sayılı Kanuna 26.12.2006
tarihinde 5568 sayılı eklenen ek madde 1 hükmü doğrultusunda, tasarruf
teşvik hesaplarına dair tüm varlık ve yükümlülükler 31.12.2007 tarihi
itibarıyla Hazineye devredilmiş durumdadır. Anılan hükümde, "Mülga
9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu kapsamda hak
sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere
24/4/2003 tarihli ve 4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların Tasarruflarını
Teşvik Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31/12/2007 tarihine kadar
Hazineye devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye Hazine
Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden sonra hak
sahiplerine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle hak
sahibine ödenmek üzere Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil eden fiillerden
kaynaklanan ödemeler hariç hak sahiplerine fazla ödeme yapıldığının tespiti
halinde, bu tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin edilir ve Türkiye Cumhuriyeti
Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden gerçekleşmiş ödemelere ilişkin tüm
hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona erer" şeklinde kurala yer
verilmiş olmakla tasarruf teşvik kesintisi, katkı payı ve nema
alacaklarından sorumluluk Hazine Müsteşarlığına ait olmalıdır.
Açıklanan hukuksal gerekçelere göre davalı
yönünden husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmesi isabetli ise de;
husumet değişikliğinin yasadan kaynaklanması, Dairenin son uygulamaları ve
usul ekonomisi açısından davacının öncelikle davasını Hazine Müsteşarlığına
yöneltmesi için davacıya süre verilmeli, sonucuna göre yargılamaya devam
edilerek işin esası bakımından hüküm kurulmalıdır.
SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı
sebepten bozulmasına,…” karar vermiştir.
Davacı vekili, Mahkemece Yargıtay bozma
kararına uyulmasına karar verilmesi üzerine, dava dilekçesinin Hazine
Müsteşarlığı’na tebliğini istemiştir.
Davalı Hazine Müsteşarlığı vekili birinci
savunma dilekçesinde, davanın idari yargının görev alanına girdiğini öne
sürerek görev itirazında bulunmuştur.
MERZİFON ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ (İŞ
MAHKEMESİ SIFATIYLA); 15.4.2010 gün ve E:2009/313 sayı ile, davalı Hazine
Müsteşarlığının görev itirazının, 5521 sayılı Kanun’un 1. maddesi gereğince
işçi ile işveren arasında hizmet ilişkisinden doğan uyuşmazlığın çözüm yeri
iş mahkemesi olduğundan reddine karar vermiştir.
Davalı Hazine Müsteşarlığı vekilince süresi
içinde verilen dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle
başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 24.4.2003 tarih ve 4853
sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu
Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanunun,
9.3.1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve
Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan
Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve
bu hesaptan hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların
belirlenmesi amacını taşıdığının ifade edildiği, 7. maddesinde, "3417
sayılı Kanunun mülga 2 nci maddesi kapsamındaki hak sahipleri tarafından bu
Kanun kapsamına giren alacaklarla ilgili olarak yargı mercilerine açılmış
ve devam eden davalar ile icra takipleri hakkında bu Kanun hükümleri
uygulanır" denildiği, 8. maddesinin ikinci fıkrasında, “3417 sayılı
Kanunun mülga 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri
kapsamındaki personelin aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintileri ile
Devlet ve işveren katkılarını süresi içinde ilgililer adına açılmış bulunan
Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırmayan kurumlar, yatırılması gereken
miktarların resen veya ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle
birlikte T.C. Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik
Hesaplarına yatırılmasından sorumludurlar" hükmünün yer aldığı, 10.
maddesi ile de, 9.3.1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa
Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun’un yürürlükten
kaldırıldığı, anılan 4853 sayılı Kanun’a 26.12.2006 tarih ve 5568 sayılı
Kanun’la eklenen Ek 1. maddede, "Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı
Kanunla kurulan ve bu kapsamda hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin
usul ve esasları belirlemek üzere 24.4.2003 tarihli ve 4853 sayılı Kanunla
tasfiye edilen Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabına ait tüm varlık
ve yükümlülükler, 31.12.2007 tarihine kadar Hazineye devrolunur. Devre
ilişkin hususları belirlemeye Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir.
Devir tarihinden sonra hak sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye
Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka
tarafından gerçekleştirilir. Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin
Hazine Müsteşarlığına iletilmesini takiben söz konusu ödeme karşılığı
tutarlar Müsteşarlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanmak
suretiyle hak sahibine ödenmek üzere Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil
eden fiillerden kaynaklanan ödemeler hariç hak sahiplerine fazla ödeme
yapıldığının tespiti halinde, bu tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin
edilir ve Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden
gerçekleşmiş ödemelere ilişkin tüm hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona
erer" denildiği, mülga 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik
Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun’un
"Kapsam" başlıklı 2. maddesi, "Bu Kanun hükümleri
çerçevesinde; a) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar
Kanunu ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu hükümlerine göre
almakta olan kamu görevlileri ile kanunla veya kanunların verdiği yetkiye
dayanılarak kurulan kuruluşlarda çalışanların, Aylık ve ücretlerinden "tasarruf
kesintisi" yapılır. Bu tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin
katkısı sağlanır. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar, Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa tabi olarak çalışanlar
gelirlerinin, bu Kanun hükümlerine göre belirlenecek kısmını tasarruf
olarak her ay ilgili banka şubesine yatırırlar" hükmünü, 4. maddesinin
birinci fıkrası, "Kurumlar bu Kanun hükümleri çerçevesinde
çalışanların aylık ve ücretlerinden yapacakları tasarruf kesintisi ile
sağlanacak Devlet katkılarını aylık ve ücret ödemesinin yapıldığı ayı takip
eden ayın sonuna kadar. T.C. Ziraat Bankasında personel adına açtıracakları
“Tasarrufu Teşvik Hesabı'na yatırırlar" hükmünü ihtiva ettiği, 6.
maddesinde ise, emeklilik veya ölüm halinde biriken tasarruf kesintileri
ile Devlet ve işveren katkılarının Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından
tasarruf tutarları ve Devlet katkılarının, ilgililere veya kanuni
mirasçılarına neması ile birlikte ödeneceğini kurala bağlayan mülga 3417
sayılı Yasa ile, kapsama dahil tüm kamu çalışanlarının aylık ve
ücretlerinden kurumlarınca yapılacak tasarruf kesintileri ile sağlanacak
Devlet katkısının, ilgili kurum tarafından T.C. Ziraat Bankası’nda açılacak
"Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırılacağı, bu şekilde tahsil
olunan paraların, T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde Hazine ve Dış
Ticaret Müsteşarlığı (20.12.1994 tarih ve 4059 sayılı Yasa’ya göre: Hazine
Müsteşarlığı) adına açılacak "Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabı"nda toplanacağı, bu hesabın izlenmesinden T.C. Ziraat
Bankası’nın, bu hesaptaki paraların nemalandırılmasından ise Hazine
Müsteşarlığı’nın sorumlu tutulacağının öngörüldüğü, çalışanların serbest
irade ve insiyatifi olmaksızın tasarrufa teşvik edilmeleri ve bu
tasarruflarının kamusal usul ve esaslarla değerlendirilmesi suretiyle bir
kamu hizmetini düzenleyen ve bu nedenle de kamu hukuku alanına ilişkin
olduğu kuşkusuz bulunan mülga 3417 sayılı Yasa'nın, yükümlü tuttuğu kamu
kurum ve kuruluşlarınca, 4. maddedeki bu yükümlülüğün zamanında veya hiç
yerine getirilmemesi halinde, Yasa ile bağlı yetki olarak düzenlenen yasal
yükümlülüğün yerine getirilmemesi şeklindeki olumsuz idari tasarruf
nedeniyle doğan zararların giderilmesi için, kapsama dahil tüm kamu
çalışanları tarafından, ilgili idareye karşı açılacak tam yargı davalarının
görüm ve çözümünün idari yargı yerince yapılacağı, nitekim; Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin 12.2.1996 günlü, E:1995/96, K:1996/43 sayılı ve 8.5.1998
günlü, E:1998/8, K:1998/10 sayılı kararlarının da bu doğrultuda olduğu, bu
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; konuya
ilişkin mevzuat incelendiğinde: 4853 sayılı "Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak
Ödemelere Dair Kanun"un 10. maddesi ile yürürlükten kaldırılan 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Yasa'nın 4. maddesinde, "Kurumlar bu Kanun
hükümleri çerçevesinde çalışanların aylık ve ücretlerinden yapacakları
tasarruf kesintisi ile sağlanacak Devlet katkılarını aylık ve ücret ödemesinin
yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat Bankasında personeli
adına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırırlar.
İşverenler işçilerinin ücretlerinden yapacakları tasarruf kesintileri ile
sağlayacakları işveren katkılarını tahakkuk ettirerek, ücret ödenmesinin
yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar T.C. Ziraat Bankasında işçileri
adına açtıracakları "Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırırlar. 1479
sayılı Kanuna tabi olarak çalışanlar 3 üncü madde hükümlerine göre tespit
edilecek aylık tasarruf tutarlarını, ait oldukları ayın sonuna kadar,
belirlenecek ilgili banka şubelerinde kendi adlarına açtıracakları
"Tasarrufu Teşvik Hesabı"na yatırırlar. Yapılan katkı ve
kesintiler, ilgili bankaya yatırılmasını müteakip, muhtevası Yüksek Planlama
Kurulunca tespit edilip her hak sahibine verilecek bir hesap cüzdanına
işlenir. (Değişik fıkra: 30/05/1994 - KHK-533/3 md.; iptal: Anayasa
Mahkemesi'nin 21/07/1994 tarih ve E.1994/66, K.1994/63-2 sayılı kararı
ile.; Yeniden düzenlenen fıkra: 24/11/1994 - 4046/32 md.) Bu şekilde tahsil
edilen paralar tahsilatın yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar T.C.
Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı
adına açılacak "Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabı"na
yatırılır" hükmü; aynı Yasanın 7. maddesinde, "İşverenlerin,
ücretlerden yapacakları tasarruf kesintileri ile sağlayacakları işveren
katkılarını 4 üncü maddede belirtilen süreler içinde ilgililerin banka
hesaplarına yatırmamaları halinde, yatırılması gereken miktarlar resen veya
ilgililerin başvurusu halinde Sosyal Sigortalar Kurumunca 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanununun primlerin tahsiline ilişkin hükümleri dairesinde
tahsil olunarak alınacak gecikme zammı ile birlikte ilgili banka hesabına
yatırılır. Tasarruf tutarlarını süresi içinde ve tam olarak ödemeyen
Bağ-Kur sigortalılarının ödemeleri gereken tutarlar 1479 sayılı Kanunun
primlerin tahsiline ilişkin hükümleri çerçevesinde Bağ-Kur tarafından
tahsil olunarak ilgili banka hesabına yatırılır" hükmünün yer aldığı,
4853 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde, Kanunun amacının, 09/03/1988 tarihli ve
3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan
hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi
olduğunun belirtildiği; 7. maddesinde, 3417 sayılı Kanun'un mülga 2 nci
maddesi kapsamındaki hak sahipleri tarafından bu Kanun kapsamına giren
alacaklarla ilgili olarak yargı mercilerine açılmış ve devam eden davalar
ile icra takipleri hakkında bu Kanun hükümlerinin uygulanacağının
bildirildiği ve süresinde ödenmeyen tasarruf kesintileri ve katkı paylarına
ilişkin 8. maddesinin 2. fıkrasında ise, 3417 sayılı Kanun 'un mülga 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki personelin
aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintileri ile Devlet ve işveren
katkılarını süresi içinde ilgililer adına açılmış bulunan Tasarrufu Teşvik
Hesaplarına yatırmayan kurumların, yatırılması gereken miktarların resen
veya ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle birlikte T.C. Ziraat
Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırılmasından
sorumlu olduklarının hükme bağlandığının görüldüğü, 4853 sayılı Yasa'ya
29.12.2006 tarih ve 5568 sayılı Yasa ile eklenen EK 1. maddesinde,
"Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu kapsamda
hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasları belirlemek
üzere 24/4/2003 tarihli ve 4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların
Tasarruflarını Teşvik Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31/12/2007
tarihine kadar Hazineye devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye
Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden
sonra hak sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat
Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka tarafından
gerçekleştirilir. Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin Hazine
Müsteşarlığına iletilmesini takiben söz konusu ödeme karşılığı tutarlar
Müsteşarlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle
hak sahibine ödenmek üzere Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil eden
fiillerden kaynaklanan ödemeler hariç hak sahiplerine fazla ödeme yapıldığının
tespiti halinde, bu tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin edilir ve
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden gerçekleşmiş
ödemelere ilişkin tüm hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona erer"
hükmünün yer aldığının görüldüğü, dolayısıyla, anılan yasal düzenlemeler
gereğince çalışanların serbest irade ve inisiyatifi olmaksızın tasarrufa
teşvik edilmelerinin söz konusu olması ve bu tasarruflarının kamusal usul
ve esaslarla değerlendirilmesi suretiyle bir kamu hizmetini düzenlediği için
kamu hukuku alanına ilişkin olduğu kuşkusuz bulunan 3417 sayılı Yasa’nın,
yükümlü tuttuğu kamu kurum ve kuruluşlarınca, 4. maddedeki bu yükümlülüğün
zamanında veya hiç yerine getirilmemesi halinde; Yasa ile bağlı yetki
olarak düzenlenen yasal yükümlülüğün yerine getirilmemesi şeklindeki
olumsuz idari tasarruf nedeniyle doğan zararların giderilmesini teminen
kapsama dahil tüm kamu çalışanları tarafından ilgili idareye karşı açılacak
tam yargı davalarının yargısal denetiminin idari yargı yerince yapılması
gerektiği, nitekim; Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 17.3.1996 tarih ve 22583
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 12.2.1996 günlü, E.1995/96, K.1996/43
sayılı kararının da bu doğrultuda olduğu, bu nedenle, Danıştay
Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2009/313 Esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Ayper GÖKTUNA, Gürbüz GÜMÜŞAY ve Coşkun GÜNGÖR’ün katılımlarıyla
yapılan 20.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı Hazine Müsteşarlığı
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Belediyede işçi olarak çalışırken
emekli olan davacının, tasarruf kesintisi, Kurum katkısı ve nemalarının
faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
24/4/2003 gün ve 4853 sayılı
Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan
Yapılacak Ödemelere Dair Kanun’un 10.
maddesi ile yürürlükten kaldırılan 09/03/1988 gün ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve
Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun’un 1. maddesinde, bu
Kanunun amacının, çalışanların aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintisi
yapılmasını, tasarruflara Devlet veya ilgili işverenlerin katkıda
bulunmasını, bağımsız çalışanların gelirlerinin bir kısmının tasarrufa
ayrılmasını temin etmek ve bu tasarrufların en iyi şekilde
nemalandırılmasını sağlamak suretiyle çalışanların tasarruf yapmalarını
teşvik etmek olduğu belirtilmiş; 4.
maddesinde, kurumların bu Kanun hükümleri çerçevesinde çalışanların
aylık ve ücretlerinden yapacakları tasarruf kesintisi ile sağlanacak Devlet
katkılarını aylık ve ücret ödemesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna
kadar T.C. Ziraat Bankası’nda personeli adına açtıracakları Tasarrufu
Teşvik Hesabına yatıracakları, işverenlerin işçilerinin ücretlerinden
yapacakları tasarruf kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını
tahakkuk ettirerek, ücret ödenmesinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna
kadar T.C. Ziraat Bankası’nda işçileri adına açtıracakları Tasarrufu Teşvik
Hesabına yatıracakları, 1479 sayılı Kanun’a tabi olarak çalışanların 3 üncü
madde hükümlerine göre tespit edilecek aylık tasarruf tutarlarını, ait
oldukları ayın sonuna kadar, belirlenecek ilgili banka şubelerinde kendi
adlarına açtıracaklar Tasarrufu Teşvik Hesabına yatıracakları, yapılan
katkı ve kesintilerin, ilgili bankaya yatırılmasını müteakip, muhtevasının
Yüksek Planlama Kurulu’nca tespit edilip her hak sahibine verilecek bir
hesap cüzdanına işleneceği, (Değişik fıkra: 30/05/1994 - KHK-533/3 md.;
İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 21/07/1994 tarih ve E.1994/66, K.1994/63-2
sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen fıkra: 24/11/1994 - 4046/32 md.) bu
şekilde tahsil edilen paraların tahsilatın yapıldığı ayı takip eden ayın
sonuna kadar T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesinde Hazine ve
Dışticaret Müsteşarlığı adına açılacak Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabına yatırılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
24/4/2003 gün ve 4853 sayılı
Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan
Yapılacak Ödemelere Dair Kanun’un “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı, 9.3.1988 tarihli ve 3417
sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine
Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan Çalışanların Tasarruflarını Teşvik
Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan hak sahiplerine
yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir”, “Kapsam”
başlığını taşıyan 2. maddesinde, “Bu
Kanun, 3417 sayılı Kanun hükümleri uyarınca T.C. Ziraat Bankasında adlarına
Tasarrufu Teşvik Hesabı açılan ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar
kendilerine 3417 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin birinci ve iptal edilen
üçüncü fıkraları gereği ödeme yapılmamış hak sahiplerini kapsar”, “Ödeme”
başlığını taşıyan 6. maddesinde, “Hak sahiplerine, anapara tutarları 2003
yılı Nisan ayında defaten ödenir.
5 inci madde uyarınca
değerlendirilen tutar Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere
2004 yılında dört taksit, 2005 yılında dört taksit ve Mart ve Haziran
aylarında olmak üzere 2006 yılında iki taksit olarak toplam on taksitte
ödenir.
Hazine Müsteşarlığının
bağlı olduğu Bakan, ödeme tarihlerini bir ay önce veya bir ay sonra olarak
belirlemeye yetkilidir.
Emeklilik veya ölüm halinde
taksitlendirme devam etmez ve ilgililere veya kanunî mirasçılarına kalan
tutar defaten ödenir.
Bu Kanun hükümleri gereğince
hak sahiplerine yapılacak ödemeler ve bu ödemeler nedeniyle düzenlenecek
belgeler hiçbir vergi ve kesintiye tâbi tutulamaz”, “Süresinde ödenmeyen tasarruf kesintileri
ve katkı payları” başlığını taşıyan 8. maddesinde, “3417
sayılı Kanun hükümlerine göre, ücretlerden yapmaları gereken tasarruf
kesintileri ile katkı paylarını süresi içinde ilgililer adına açılmış
bulunan Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırmayan işverenlerden; yatırılması
gereken miktarlar ile gecikme zammı, resen veya ilgililerin başvurusu
halinde Sosyal Sigortalar Kurumunca 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun
primlerin tahsiline ilişkin hükümleri dairesinde tahsil olunarak T.C.
Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına yatırılır.
3417 sayılı Kanunun mülga 2
nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki
personelin aylık ve ücretlerinden tasarruf kesintileri ile Devlet ve
işveren katkılarını süresi içinde ilgililer adına açılmış bulunan Tasarrufu
Teşvik Hesaplarına yatırmayan kurumlar, yatırılması gereken miktarların
resen veya ilgililerin başvurusu halinde yasal faiziyle birlikte T.C.
Ziraat Bankası şubelerindeki ilgili Tasarrufu Teşvik Hesaplarına
yatırılmasından sorumludurlar”, “Düzenleme” başlığını taşıyan 9.
maddesinde, “Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan, bu Kanunun
uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkilidir”, “Yürürlükten kaldırılan hükümler” başlığını
taşıyan 10. maddesinde,
“9.3.1988 tarihli ve 3417 sayılı
Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların
Değerlendirilmesine Dair Kanun yürürlükten kaldırılmıştır” ve Ek 1. maddede(26/12/2006-5568/4 md.) ise,
“Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Kanunla kurulan ve bu
kapsamda hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usûl ve esasları
belirlemek üzere 24/4/2003 tarihli ve 4853 sayılı Kanunla tasfiye edilen
Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabına ait tüm varlık ve
yükümlülükler, 31/12/2007 tarihine kadar Hazineye devrolunur. Devre ilişkin
hususları belirlemeye Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir.
Devir tarihinden sonra hak sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye
Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka
tarafından gerçekleştirilir. Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin
Hazine Müsteşarlığına iletilmesini takiben söz konusu ödeme karşılığı
tutarlar Müsteşarlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanmak
suretiyle hak sahibine ödenmek üzere Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil
eden fiillerden kaynaklanan ödemeler hariç hak sahiplerine fazla ödeme
yapıldığının tespiti halinde, bu tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin
edilir ve Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden
gerçekleşmiş ödemelere ilişkin tüm hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona
erer.
Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların
Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair
Kanunun ödemeleri düzenleyen 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası
uyarınca sistemden çıkan tasarruf sahiplerinin sistemden çıktıkları tarihte
tasarruf teşvik hesaplarında kalan Devlet veya işveren katkısı tutarları,
ödenen nema tutarları mahsup edilmek kaydıyla ilk kesinti tarihinden; şahıs
kesintisine tekabül eden ödenmeyen nema tutarları ise sistemden çıkış
tarihinden 30 Nisan 2003 tarihine kadar olan dönem için 3417 sayılı Kanunun
nemalandırmaya ilişkin 5 inci maddesinde yer alan düzenlemeye göre ve bu
tarihten sonraki dönem için ise 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını
Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanunun
5 inci maddesinde belirlenen esaslar çerçevesinde Şubat 2007 sonu
itibariyle değerlemeye tâbi tutularak tasarruf sahiplerine başvuru halinde
defaten ödenir. Söz konusu ödemelerin hak sahibi bazında belirlenmesinde
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınır.
3417 sayılı Kanunun ödemeleri düzenleyen 6 ncı
maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası uyarınca sistemden çıkarak her ne
suretle olursa olsun, işbu düzenleme tarihinden önce mülkiyet hakkı
kapsamında talebi karşılanmış hak sahipleri lehine bir fark oluşması
halinde, söz konusu tutar 2007 yılı Aralık ayı sonuna kadar defaten ödenir.
İkinci ve üçüncü fıkra düzenlemesi ile konuları
kalmayacağından kapsama giren tasarruf sahipleri tarafından yargı
mercilerine açılmış davalar ile icra takipleri hakkında bu madde hükümleri
uygulanmak suretiyle dava ve takipler sonuçlandırılır. Bu kapsamda, yargı
organlarınca idare aleyhine hüküm altına alınabilecek yargılama giderleri
de ilgililerinin talep etmesi halinde haklılık oranında nispî şekilde
ödenerek davaların ve ihtilafların sonuçlandırılması sağlanır” hükümleri
yer almıştır.
3417 sayılı Yasada, çalışanların aylık ve
ücretlerinden tasarruf kesintisi yapılması, tasarruflara Devlet veya ilgili
işverenlerin katkıda bulunması, bağımsız çalışanların gelirlerinin bir
kısmının tasarrufa ayrılmasının sağlanması ve bu tasarrufların en iyi şekilde
nemalandırılması suretiyle tasarruf yapmalarının teşvik edilmesine ilişkin
hususlar düzenlenmiş; anılan Yasa'yı yürürlükten kaldıran ve çalışanların tasarruflarını teşvik hesabında
biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan hak sahiplerine yapılacak ödemelere
ilişkin usul ve esasları belirleyen 4853 sayılı Yasa ile de, yapılacak ödemeler konusunda Hazine
Müsteşarlığı’na görev ve sorumluluk verilmiştir.
Bu durumda, kesintilerin
ilgililerin iradeleri dışında, idarenin kamu gücü kullanılarak yapıldığı,
konunun kamu hukuku alanına ilişkin olduğu gözetildiğinde; tasarruf kesintisi, kurum katkısı ve nemaların
tahsili istemiyle, anılan İdareye
karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır
Belirtilen nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile davalı Hazine Müsteşarlığı vekilinin görev
itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi (İş Mahkemesi Sıfatıyla)
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Hazine Müsteşarlığı vekilinin
GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Merzifon Asliye Hukuk Mahkemesi’nin (İş
Mahkemesi Sıfatıyla verdiği) 15.4.2010 gün ve E:2009/313 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 20.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/178
KARAR NO : 2010/346
KARAR TR : 20.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davalı tarafından Birlik Tüzüğünün 47. maddesi uyarınca çıkarılan Söke
Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliği’ne aykırı olarak
arazisini izinsiz olarak suladığından bahisle Birlik Encümeni kararıyla
davacıya verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılan davanın, ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
R. B.
Vekili :
Av. N. B.
Davalı :
Aydın İli Söke Ovası Sulama Birliği Başkanlığı
Vekili :
Köseoğlu Eröz Kurtuluş Avukatlık Ortaklığı
O L A Y :
Aydın İli Söke Sulama Birliği Başkanlığı’nın 26.11.2008 gün ve 2008-112
sayılı Encümen Kararı ile, 7.8.2008 tarihinde birlik görevlilerince tutulan
tutanakta R. B.’in arazilerine üçüncü suyu izinsiz olarak aldığının tespit
edildiğinden bahisle 4.6.2008 tarihli Meclis kararı ve buna istinaden aynı
tarihli Encümen kararı gereğince 4.250,00YTL para cezası verilmesine karar
verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
SÖKE 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 10.2.2009 gün ve
D.İş:2008/373, D.İş K:2008/373 sayı ile, başvuru sahibi R. B. vekili Av. N.
B.'ün başvuru talebinin 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/8-b maddesi
gereğince idari yaptırım kararının hukuka uygun olmaması nedeniyle kabulü
ile; başvuru sahibi hakkında Söke Sulama Birliği Başkanlığı tarafından
düzenlenen 26.11.2008 tarih ve 2008/112 sayılı 4.250,00TL tutarındaki idari
para cezasına ilişkin Birlik Encümen Kararının hukuka aykırı olması
nedeniyle 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/8-b maddesi gereğince
iptaline karar vermiş; bu karara yapılan itiraz üzerine SÖKE AĞIR CEZA
MAHKEMESİ; 2.3.2009 gün ve D. İş:2009/159 sayı ile, Anayasa'nın
"Mahalli idareler" başlıklı 127. maddesinin son fıkrasında,
"Mahalli idarelerin belirli kamu hizmetlerinin görülmesi amacı ile,
kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ile birlik kurmaları, görevleri,
yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezi idare ile karşılıklı bağ ve
ilgileri kanunla düzenlenir..." kuralına yer verildiği; mülga 1580
sayılı Belediye Kanunu'nun 133. maddesinde, "Belde ve köyler, vilayet
idarei hususiyeleri kendilerine kanunlarla verilen mecburi veya ihtiyari
vazifelerin bir veya bir kaçını müşterek tesisat ve idare ile ifa için
birlik tesis edebilirler" hükmünün yer aldığı ve aynı Yasanın 138.
maddesinde ise, "Birlikler hükmi şahsiyeti haiz amme müesseseleridir.
Vazifelerini ifa ettikleri mahalli idarelerin bu vezaifi ifa hususunda haiz
oldukları hukuk ve salahiyeti haizdirler... " denildiği; işlemin
tesisinden sonra yürürlüğe giren 26.5.2005 tarih ve 5355 sayılı Mahalli
İdare Birlikleri Kanunu'nun 3. maddesinde; Mahalli idare birliğinin,
"Birden fazla mahalli idarenin, yürütmekle görevli oldukları
hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları
kamu tüzel kişisi" şeklinde tanımlandığı; 4. maddesinde, Birliğin,
birlik tüzüğünün kesinleşmesinden sonra Bakanlar Kurulunun izni ile
kurulacağı ve tüzel kişilik kazanacağının ifade edildiği; 5. maddesinde de,
Tüzüğün kabul edilmesi koşullarının ve tüzükte yer alacak hususların
belirlendiği, Söke Ovası Sulama Birliği’nin anılan yasal düzenlemelere göre
kurulmuş, kamu tüzel kişiliğine sahip bir yerel yönetim birimi olduğu,
itiraz konusu olayda Birlik Tüzüğünün 47. maddesi, Söke Ovası Sulayıcı
Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin 5. maddesinin f fıkrası, 4.6.2008
tarihli birlik meclisi ve birlik encümeni kararlarına istinaden Rıdvan
Bilgin adına izinsiz su alma cezası tahakkuk ettirdiği, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 2. ve 4. maddelerinden söz ederek, başvuruya konu
izinsiz su alma cezası tahakkuk ettirilmesi işleminin kanundan
kaynaklanmayıp, birlik tüzük ve yönetmeliği ile birlik meclis ve encümen
kararlarına istinaden tesis edildiği, Kabahatler Kanunu’nun 2. ve 4.
maddeleri karşısında söz konusu izinsiz su alma eyleminin kabahat, tesis
edilen işlemin de idari yaptırım niteliğinde olmadığı, bununla birlikte söz
konusu işlemin, kamu tüzel kişiliğine sahip bir yerel yönetim birimi olan
Söke Ovası Sulama Birliği tarafından kamu gücüne dayanarak resen ve tek
yanlı olarak tesis edilmesi, keza Söke Ovası Sulama Birliği Tüzüğünün 35.
maddesinde, birlik gelirlerinin tahsilatında belediyelerde uygulanan
formlar, makbuzlar ve usulün uygulanacağının, Söke Ovası Sulayıcı Grupları
ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin 3. maddesinin C bendinin 1 fıkrası uyarınca
birlik alacaklarının 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edileceğinin
belirtilmiş olması karşısında, bir idari işlem niteliğinde olduğu, bu
nedenle, Söke Ovası Sulama Birliğince Rıdvan Bilgin adına izinsiz su alma
cezası tahakkuk ettirilmesinden doğan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde belirtilen idari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal
davaları kapsamında görüm ve çözümü gerekmekle bu hususta idari yargı
yerlerinin görevli bulunduğunun anlaşıldığı, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
1.11.2004 tarih ve 2004/47-71 E,K ve 5.2.2007 tarih ve 2006/214 Esas,
2007/8 Karar sayılı kararlarının da bu doğrultuda olduğu, tüm bu nedenlerle
itiraz eden Söke Ovası Sulama Birliği Başkanlığı vekilinin itirazının bu
yönüyle haklı görülerek Söke 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 10.2.2009 tarih ve
2008/373 D.İş sayılı kararının kaldırılmasına, başvuru sahibi Rıdvan
Bilgin’in iptalini talep ettiği idari yaptırım kararı sulh ceza
mahkemesinde incelenebilecek kararlardan olmadığından, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 28/1-b maddesi gereğince başvurusunun reddine karar
vermenin icap ettiği gerekçesiyle itirazın kabulü ile, Söke 1. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 10.2.2009 tarih ve 2008/373 D.İş sayılı kararının
kaldırılmasına, başvuru sahibi Rıdvan Bilgin’in itiraz ettiği idari
yaptırım kararı sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek kararlardan
olmadığından 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28/1-b maddesi gereğince başvurusunun
reddine kesin olarak karar vermiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ; 15.4.2009 gün ve
E:2009/350, K:2009/929 sayı ile, görevsizlik kararı vermiş; bu karara
yapılan itiraz üzerine AYDIN BÖLGE İDARE MAHKEMESİ; 21.12.2009 gün ve
E:2009/1404, K:2009/1549 sayı ile, dava dosyasının incelenmesinden, dava
konusu cezanın tebliği üzerine davacının yetkili Sulh Ceza Mahkemesine
başvurduğu, sulh ceza mahkemesince davacı lehine karar verildiği, ancak
itiraz üzerine Söke Ağır Ceza Mahkemesince idari yargının görevli olduğu
gerekçesiyle bu kararın kaldırıldığı, davacının bu sefer Aydın 1. İdare
Mahkemesinde dava açtığı, itiraz konusu kararla idare mahkemesince de görev
ret kararı verildiğinin anlaşıldığı; konuya ilişkin yasa hükümlerinin
değerlendirilmesinden, yargı kolları arasında davanın görev yönünden
reddine karar verilirse, ikinci mahkeme de, kendisine görev ret ile dosyayı
gönderen mahkemenin görevli olduğu düşüncesi ile görevsiz olduğunu düşünmekte
ise, görev ret kararı vermeyip görevli yargı yerinin belirlenmesi için
dosyayı uyuşmazlık mahkemesine göndermesi gerektiği sonucuna varılmakta
olduğu; öte yandan 2247 sayılı yasanın 14.maddesinde olumsuz görev
uyuşmazlığının düzenlenmiş olduğu, bu maddeye göre karar verebilmek için üç
yargı kolundan en az ikisinin kendisini görevsiz görmelerinin gerektiği,
19.md.deki düzenlemede ise; ikinci mahkemenin özellikle 1.mahkemeyi görevli
görerek kendisini görevsiz görmesinin gerekmekte olduğu, bu sebeple 14 ve
19.maddeler uyarınca, mahkemenin kendisini görevsiz görmesi halinde ister
esastan karar vermek isterse uyuşmazlık mahkemesine konuyu götürmek gibi
bir seçimlik hakkının bulunmadığı; nitekim bakılan davada ilk dava açılan
sulh ceza mahkemesince davaya bakıldığı, ancak Ağır Ceza Mahkemesinin İdari
yargının görevli olduğu gerekçesiyle kararı bozduğu, idare mahkemesinin de
sulh ceza mahkemesinin görevli olduğu düşüncesiyle kendisini görevsiz
görmekte olduğu; bu sebeple yasanın 19.maddesinin uygulanmasının gerektiği
(Danıştay 10. Dairesinin 8.5.2002 gün ve E:2001/1262 K:2002/1426 sayılı
kararı da bu doğrultudadır.) nedenleriyle; itirazın kabulüne itiraz konusu
Aydın 1.İdare Mahkemesinin 15.04.2009 gün ve E:2009/350 K:2009/929 sayılı
kararının bozulmasına, bozma gerekçesi doğrultusunda karar verilmek üzere
dosyanın mahkemesine iadesine karar vermiş; bunun üzerine bozma kararına
uyan AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ; 8.4.2010 gün ve E:2010/328 sayı ile, davacı
Rıdvan Bilgin vekili Av. Nilgün Bütün tarafından, davacıya izinsiz olarak
su kullandığından bahisle 4.250,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin
26.11.2008 tarih ve 2008/112 sayılı Söke Ovası Sulama Birliği Encümeni
kararının iptali istemiyle Söke Ovası Sulama Birliği'ne karşı dava
açıldığı, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi
Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkındaki Kanun'un 8. maddesinde,
Bölge İdare Mahkemelerinin yargı çevrelerindeki idare ve vergi
mahkemelerinde tek hakim tarafından verilen kararları itiraz üzerine inceleyeceği
ve kesin olarak hükme bağlayacağının düzenlendiği, dava dosyasının
incelenmesinden; davacıya ait S2- Y4 azmak mevkii 758 parselde kayıtlı 25
dönüm ve 760 parselde kayıtlı 25 dönüm olmak üzere toplam 50 dönümlük
arazinin III. suyunun izinsiz olarak yapıldığının 07.08.2008 tarih ve 2179
sayılı tutanak ile tespit edilmesi üzerine Söke Ovası Sulama Birliği
Encümeninin 26.11.2008 tarih ve 2008/112 sayılı kararı ile davacıya
4.250,00 TL idari para cezası verildiği, bu encümen kararının iptali
istemiyle Söke Sulh Ceza Mahkemesinde açılan davada 10.02.2009 tarih ve
2008/373 D. İş nolu kararı ile davanın kabulüne ve encümen kararının
iptaline karar verildiği, davalı idare tarafından yapılan itiraz üzerine
Söke Ağır Ceza Mahkemesi'nin 02.03.2009 tarih ve 2009/159 D.İş nolu kararı
ile Sulh Ceza Mahkemesi kararının kaldırılarak kesinleşmesi üzerine davacı
tarafından uyuşmazlık konusu idari para cezası verilmesine ilişkin encümen
kararının iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığının anlaşıldığı,
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 142. maddesinde; Mahkemelerin
kuruluşunun, görev ve yetkilerinin, işleyişi ve yargılama usullerinin
kanunla düzenleneceğinin öngörüldüğü, Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve
Sulayıcılar Yönetmeliği'nin "Ceza Hükümleri" başlıklı 5. maddesinin
(f) bendinde; "Sıra harici ve kaçak su kullananlar ile kullandıranlara
100 TL'den 2.000 TL'ye kadar para cezası kesileceği" hükmüne, (g)
bendinde ise; 5. maddedeki para cezalarını 20 katına kadar arttırmaya,
Birlik Encümeninin yetkili olduğu" hükmüne yer verildiği, 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun muhtelif maddelerinden söz ederek, dava konusu
uyuşmazlığın tesis edildiği tarih itibariyle dava konusu uyuşmazlığa
uygulanacak olan Mahalli İdareler Birliği Kanunu, Söke Ovası Sulama Birliği
Tüzüğü ve Yönetmeliğinde idari yargı merciinde dava açılabileceğine ilişkin
herhangi bir hükmün bulunmadığı, bu durumda, olayda görevli yargı merciinin
toplum düzenini, genel ahlakı, genel sağlığı, çevreyi ve ekonomik düzeni
korumak amacıyla kabahatlere ilişkin genel ilkeleri, kabahatler
karşılığında uygulanabilecek olan idari yaptırımların türleri ve
sonuçlarını, kabahatler dolayısıyla karar alma sürecini, idari yaptırıma
ilişkin kararlara karşı kanun yolunu ve idari yaptırım karalarının yerine
getirilmesine ilişkin esasları düzenleyen bir Kanun olan Kabahatler Kanunu
hükümleri uyarınca belirlenmesi gerektiği, anılan Kanunun 3. maddesinde de,
bu Kanunun genel hükümlerinin diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da
uygulanacağının açık olarak düzenlendiği ve idari para cezası, mülkiyetin
kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırımlara karşı sulh ceza
mahkemesinde dava açılacağı düzenlemesine yer verildiği, bu durumda; idari
para cezası verilmesine ilişkin Encümen kararına ilişkin uyuşmazlığa
uygulanacak ilgili mevzuatta idari yargı merciinde dava açılabileceğine
ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması nedeniyle, kabahatler hakkında
uygulanacak genel kanun olan Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinin idari
para cezasına karşı sulh ceza mahkemesine başvurulacağına ilişkin hükmü dikkate
alındığında, dava konusu idari para cezasının görüm ve çözümünde
Mahkemelerinin görevli olmadığı, sulh ceza mahkemesinin görevli olduğu
sonucuna varıldığı, bu nedenlerle, Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.
maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine ve dosya incelenmesinin bu konuda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar ertelenmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Ayper GÖKTUNA, Gürbüz GÜMÜŞAY ve Coşkun GÜNGÖR’ün katılımlarıyla
yapılan 20.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin
Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir.
Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, idari yargı dosyanın onaylı
örneği ile birlikte adli yargı dosyasının da örneği gönderilmek suretiyle
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davalı Birlik tarafından, Birlik Tüzüğünün
47. ve Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliğinin 5.
maddesinin (f) bendine aykırı olarak, arazisini izinsiz olarak suladığından
bahisle Birlik Encümeni kararıyla davacıya verilen para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın “Mahalli İdareler” başlıklı 127.
maddesinin son fıkrasında, “Mahalli idarelerin belirli kamu hizmetlerinin
görülmesi amacı ile, kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ile birlik
kurmaları, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezi idare
ile karşılıklı bağ ve ilgileri kanunla düzenlenir…” kuralına yer
verilmiştir.
11/06/2005 tarih ve
25842 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren 26/5/2005 tarih ve 5355 sayılı Mahallî
İdare Birlikleri Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, Kanunun
amacının; mahallî idare birliklerinin hukukî statüsünü, kuruluşunu,
organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usûl ve
esaslarını düzenlemek olduğu açıklanmış, 3. maddesinde; Mahallî idare
birliği, “Birden fazla mahallî idarenin, yürütmekle görevli oldukları
hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları
kamu tüzel kişisi” şeklinde tanımlanmış; 4. maddesinde, Birliğin, birlik
tüzüğünün kesinleşmesinden sonra Bakanlar Kurulunun izni ile kurulacağı ve
tüzel kişilik kazanacağı; 5. maddesinde, Tüzüğün kabul edilmesi,
onaylanması, kesinleşmesi ile Birlik tüzüğünde bulunması zorunlu hususların
neler olduğu belirtilmiş; 13. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde;
“Kanunlarda öngörülen cezaları vermek” Birlik encümeninin görev ve
yetkileri arasında sayılmış; maddenin son fıkrasında; Birlik encümeninin
toplantıları, kararları ile çalışma esas ve usûlleri hakkında bu Kanunda
hüküm bulunmayan hallerde, Belediye Kanununun belediye encümenine ilişkin
hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.
Dava konusu işlemin
dayanakları olarak gösterilen; “Söke Ovası Sulama Birliği Tüzüğü”nün 1.
maddesinde, Birliğin, kamu tüzel kişiliğine sahip olduğu; 25. maddesinin
birinci fıkrasının 7. bendinde, kanunlar, ilgili diğer mevzuat ve Birlik
Meclisi kararlarıyla öngörülen cezaları uygulamanın, Birlik encümeninin
görev ve yetkileri arasında olduğu; 47. maddesinde ise, bu tüzüğün
uygulanmasına ilişkin esasların yönetmeliklerle düzenleneceği belirtilmiş;
Tüzüğün, sulama suyu ücretlerini zamanında ödemeyen mükellefler hakkında
alacak takibinin Borçlar Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre
yapılacağına ilişkin 35. maddesine karşılık; Birlik Tüzüğüne istinaden
hazırlanan “Söke Ovası Sulayıcı Grupları ve Sulayıcılar Yönetmeliği”nin
“Tahsilat İşlemleri” başlıklı 3-C maddesindeki farklı bentlerde; süresinde
ödenmeyen sulama suyu ücretlerindeki gecikme faizlerinde, diğer alacakların
tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı açıklanmış;
Yönetmeliğin, “Ceza Hükümleri” başlığını taşıyan 5. maddesinin (f)
bendinde; sıra harici ve kaçak su kullananlar ile kullandıranlara 100
YTL’den 2.000 YTL’ye kadar para cezası verileceği belirtilmiş; 6.
maddesinde ise; 5. maddedeki para cezalarını 20 katına kadar arttırmaya,
Birlik encümeninin yetkili olduğu hükmü yer almıştır.
Anılan düzenlemelerde, davalı Birliğin, kamu tüzel
kişiliğine sahip yerel yönetim birimi olduğu kuşkusuzdur. Birlik Tüzüğünde,
Birlik gelirlerinin takip ve tahsil usulünün Borçlar ile İcra ve İflas
Kanunu hükümlerine göre yapılacağı; Yönetmelikte ise, alacakların
tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerinin uygulanacağının öngörülmesine karşılık; mevzuat hükümlerinde,
para cezasına itiraz konusunda kanun yoluna ilişkin bir düzenlemenin yer
almadığı görülmektedir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, "İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen para cezasının
5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden
biri olduğu, dava konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen mevzuatta idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince işin
esası yönünden verilen kararı, Mahkemenin görevsiz olduğu gerekçesiyle
kaldıran Söke Ağır Ceza Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Aydın 1. İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Söke 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nce
işin esası yönünden verilen kararı, Mahkemenin görevsiz olduğu gerekçesiyle
kaldıran SÖKE AĞIR CEZA
MAHKEMESİ’nin 2.3.2009 gün ve D. İş:2009/159 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 20.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/185
KARAR NO : 2010/348
KARAR TR : 20.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce daha önce karara bağlanan konu ile ilgili olarak
aynı dilekçe ile ikinci kez yapılan başvuru nedeniyle KARAR VERİLMESİNE YER
OLMADIĞI hk.
K A R A R
Davacı :
V. G.
Vekili :
Av. Ç. O.
Davalı :
Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı (Pendik Sigorta Müdürlüğü)
O L A Y :
Aylık sigorta primleri bildirgelerinin yasal süre içersinde Kuruma
verilmemesi nedeniyle davacı adına 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun
79 ve 140. maddeleri uyarınca 5.8.2003 gün ve 65785 sayılı işlem ile
2.448,00 YTL idari para cezası verilmiş, yapılan itiraz komisyon kararı ile
reddedilmiştir.
Davacı vekili, söz konusu para cezasının iptali
istemiyle 20.11.2003 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL BÖLGE İDARE MAHKEMESİ; 11.10.2006 gün ve E:2006/3466,
K:2006/4123 sayı ile, İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nce, dava konusu işlemin
iptaline dair verilen kararın bozulmasına, 506 sayılı Kanunun 5454
sayılı Kanunla değişik 140. maddesinde, idari para cezalarına karşı Sulh
Ceza Mahkemelerinde dava açılacağı hükme bağlandığından, 506 sayılı Kanun
uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan bu davanın
görüm ve çözüm görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın
görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, aynı istemle 14.9.2007 günü
adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
PENDİK 1. SULH CEZA MAHKEMESİ; 11.10.2007 gün ve Değ.
İş E: 2007/566, Değ. İş K: 2007/162 sayı ile, 506 sayılı Yasa’nın 140. maddesinde yapılmış olan değişikliğin
Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edildiği, 5655 sayılı Kanunun 2. maddesi
ile 506 Sayılı Yasa’nın 140. maddesinde yapılan değişiklik nedeniyle bu
madde uyarınca verilen para cezalarına ilişkin uyuşmazlıkların görüm ve
çözüm görevinin İdare Mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle itirazın görev
yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Bu karar üzerine davacı
vekili 31.12.2007 günü ikinci kez idari yargı yerinde dava açmış, Mahkemece
daha önce görevsizlik kararı verildiği gerekçesiyle davanın incelenmeksizin
reddine karar verilmiş, davacı vekilinin talebi üzerine dava dosyası, 2247
sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 15. maddesi uyarınca
ortaya çıkan görev uyuşmazlığının çözümü için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Ayper GÖKTUNA, Gürbüz GÜMÜŞAY ve Coşkun GÜNGÖR’ün katılımlarıyla
yapılan 20.12.2010 günlü toplantısında; Hakim-Raportör G. Fatma
BÜYÜKEREN’in, davada karar verilmesine yer olmadığı yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın karar verilmesine yer olmadığı yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın incelenmesinden, Pendik Sigorta
Müdürlüğünce tesis edilen 5.8.2003 gün ve 65785 sayılı işlemin iptali
istemiyle İstanbul 6. İdare Mahkemesine açılan davada görevsizlik kararı
verilmesi üzerine, davacının aynı istemle itirazda bulunduğu Pendik 1. Sulh
Ceza Mahkemesi’nce de görevsizlik kararı verildiği, davacının görevsizlik
kararı veren İstanbul 6. İdare Mahkemesine aynı istemle 31.12.2007
tarihinde ikinci kez dava açması üzerine, Mahkemece adli ve idari yargı
yerlerince verilen görevsizlik kararlarının kesinleştiği belirtilerek, dava
dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesini talep etmesi gerekirken
aynı istemin tekrar idari yargı yerinde dava konusu edildiği gerekçesiyle
26.2.2008 gün ve E:2008/265, K:2008/349 sayı ile davanın incelenmeksizin
reddine karar verildiği, davacı vekilinin 3.2.2009 günlü dilekçesiyle
dosyanın görevli yargı yerinin belirlenmesi amacıyla Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesini istemesi üzerine, aynı Mahkemece, Mahkememize
gönderilen dava dosyasında, Mahkememizce, 28.12.2009 gün ve E:2009/80, K:2009/326
sayı ile davada idari yargının görevli olduğuna, bu nedenle İstanbul Bölge
İdare Mahkemesi’nce verilen 11.10.2006 gün ve E:2006/3466, K:2006/4123
sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verildiği;
İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nce, yeni bir başvuru
olmaksızın davacı vekilinin 3.2.2009 günlü dilekçesini esas alarak
26.2.2010 gün ve E:2008/265, K:2008/349 sayılı dava dosyasının 18.5.2010
günlü yazı ile Mahkememize ikinci kez gönderildiği anlaşılmıştır.
Mahkememizce aynı konu hakkında görevli mahkemeyi
belirten karar verildiği halde, yeni bir başvuru olmaksızın aynı konu
hakkında aynı dilekçe ile ikinci kez dosyanın Mahkememize gönderildiği
anlaşıldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği
sonucuna varılmıştır.
SONUÇ :
Mahkememizce aynı konu hakkında karar verildiğinden, aynı başvuru ve konu
hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 20.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/292
KARAR NO : 2010/361
KARAR TR : 20.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına
karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. E.
Vekilleri :
Av. A. B. - Av. M. Ç.
Davalılar :
1- Yatırımcıları Koruma Fonu
Vekili :
Av. A. T. T.
2- Sermaye Piyasası Kurulu
Vekili :
Av. Ç. E.
O L A Y : Sermaye Piyasası Kurulu Karar
Organı’nın 21.7.2006 gün ve 32/903 sayılı kararı ile, Sermaye Piyasası
Kanunu’nun 47/A maddesi uyarınca 10.980 YTL idari para cezası uygulanmasına
karar verilmiş ve bu husus Yatırımcıları Koruma Fonu’nun 26.7.2006 gün ve
977-6945 sayılı işlemiyle davacıya tebliğ edilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ANKARA 7. SULH CEZA MAHKEMESİ; 29.12.2006
gün ve 2006/1173 Müt. sayı ile, Yatırımcıları Koruma Fonu’nun 26.7.2006
tarih ve F.4/977-6945 sayılı tutanağı ile itiraz edene verilen 10.980 YTL
tutarındaki idari para cezasının iptalinin istenildiği, itiraz eden
vekilinin 16.8.2006 havale tarihli dilekçesi ile, Sermaye Piyasası Kurulu
tarafından tahakkuk ettirilen idari para cezasının iptaline karar
verilmesini talep ettiği, Sermaye Piyasası Kurulu’nun 21.7.2006 tarih ve
32/903 sayılı kararı ile, Seri:VIII, No:39 sayılı Kurul Tebliğinin 10.
maddesi gereği idari para cezası tahakkuk ettirilerek itiraz edene tebliğ
edildiği, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından tahakkuk ettirilen idari para
cezasının idarenin kamu gücünü kullanarak aldığı bir işlem olduğu, bu
bakımdan, idari para cezası niteliği taşıyan para cezalarının idari yargı
denetimi dışında tutulmasının idarenin yargısal denetiminin etkin ve doğal
anlamda gerçekleşmemesi sonucunu doğuracağı, Anayasa'da adli ve idari yargı
ayrımına gidildiği ve idari uyuşmazlıkların çözümünde idare ve vergi
mahkemeleri ile Danıştay’ın yetkili kılındığı, kural olarak idare hukuku
alanına giren konularda idari yargının, özel hukuk alanına giren konularda
adli yargının görevli olacağı, kamu gücünün kullanılması ile ilgili bir
idari işlemin uygulanmasında çıkacak uyuşmazlıkların çözümünde idari
yargının yetkili olacağı, Sermaye Piyasası Kurulu’nun da kamu gücünü
kullanarak uyuşmazlık konusunda idari para cezası tahakkuk ettirdiği, bu
nedenle uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesi gerekeceği, 5326 sayılı
Kabahatler Yasası’nın 3. maddesinin, 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesi ile değiştirildiği, bu nedenlerle davaya
bakmakla idare mahkemesinin yetkili ve görevli olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 6. İDARE MAHKEMESİ; 13.3.2008 gün ve
E:2007/288, K:2008/441 sayı ile, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun
"İdari Para Cezaları" başlıklı dava konusu işlemin tesis edildiği
tarihte yürürlükte bulunan 47/A maddesinden söz ederek, dava dosyasının
incelenmesinden; Favori Dinlenme Yerleri A.Ş. yönetim kurulu üyesi olan
davacıya Seri VIII No:39 sayılı Kurul Tebliğinin 10. maddesi uyarınca 10.980
YTL idari para cezası verilmesine ilişkin 21.7.2006 tarih ve 32/903 sayılı
Sermaye Piyasası Kurulu kararının iptali isteğiyle bakılan dava açılmış ise
de; 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda bu cezaya karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği, incelenen uyuşmazlıkta, öngörülen
idari para cezasının 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde belirtilen idari
yaptırım türlerinden biri olduğu, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda
da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediğinin
anlaşıldığı, bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanun’la değişik
3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varıldığı, nitekim Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 26.12.2007 günlü, E:2007/111,
K:2007/366 sayılı kararının da bu yönde olduğu, öte yandan, dava konusu
işlemin tesisinden sonra 2499 sayılı Kanun’un 47/A maddesi, 5728 sayılı
Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 373. maddesi ile
değiştirilmiş ise de; bu hükümde de göreve ilişkin herhangi bir düzenleme
getirilmediği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, DANIŞTAY
ONÜÇÜNCÜ DAİRE’sinin; 22.1.2010 gün ve E:2008/10256, K:2010/537 sayılı
kararı ile onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
Davacı vekili, ikinci kez, para cezasına
karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ANKARA 12. SULH CEZA MAHKEMESİ; 28.6.2010
gün ve D. İş:2010/460 sayı ile, itiraz eden Ayhan Erel vekilinin 5.4.2010
tarihli dilekçesiyle, Sermaye Piyasası Kurulu’nun 21.7.2006 tarih ve 32/903
sayılı kararına dayanılarak, Yatırımcıları Koruma Fonu’nun 26.7.2006 tarih
ve F.4/977-6945 sayılı tutanağıyla tebliğ edilen 10.980 TL tutarındaki
idari para cezasının kaldırılmasını talep ettiği, itiraza konu olayın,
Favori Dinlenme Yerleri A.Ş. Yönetim Kurulu üyesi olan Ayhan Erel'e SPK
Karar Organı’nın 21.7.2006 tarihli ve 32/903 sayılı kararıyla Seri VIII
No.39 sayılı Kurul Tebliğinin 10. maddesi uyarınca 10.980 TL idari para
cezası verilmesi olduğu, itiraz eden vekilinin 16.8.2006 tarihli
dilekçesinde, söz konusu idari para cezasının iptalini talep ettiği, Ankara
7. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 29.12.2006 tarihli, 1173 müteferrik sayılı
kararıyla Mahkemelerinin görevsizliğine, itiraz edenin idare mahkemesine
dava açmakta muhtariyetine karar verdiğinin anlaşıldığı, bu karar üzerine
itiraz eden vekilinin, aynı talebini 19.2.2007 tarihli dilekçesiyle idari
yargı merciine ilettiği, bu talep sonucunda Ankara 6. İdare Mahkemesi’nin
2007/288-2008/441 E, K sayılı, 13.3.2008 tarihli kararıyla, idari yaptırım
kararına yönelik itirazı inceleme görevinin adli yargı mercii olduğu
gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verdiği, temyiz talebi
sonucunda Danıştay 13. Dairesi’nin 22.1.2010 tarihli, 2008/10256-2010/537
E, K sayılı ilamıyla mahkeme kararının onandığının anlaşıldığı, burada
idari ve adli yargı mercileri arasında doğan olumsuz bir görev uyuşmazlığı
bulunduğu, farklı yargı mercileri arasında doğan görev uyuşmazlığının,
Uyuşmazlık Mahkemesi'nce çözümlenmesi, görevli yargı merciinin bu şekilde
belirlenmesi gerektiği, bu nedenle, itiraz eden vekilinin 5.4.2010 tarihli
talebi konusunda Mahkemelerince karar verilmesine yer olmadığına, kararın
kesinleşmesini müteakip dava dosyasının Ankara 7. Sulh Ceza Mahkemesi’ne
gönderilerek, bu Mahkemece Mahkemelerine ait 2006/1173 Müteferrik sayılı
dava dosyası ile tüm dosyaların Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilerek,
farklı yargı mercilerinde oluşan görev uyuşmazlığının çözümünün
istenilmesine karar vermiştir.
Ankara 7. Sulh Ceza Mahkemesi, Ankara 12.
Sulh Ceza Mahkemesi’nin kararı ve yazısı üzerine görev uyuşmazlığının
giderilmesi için üst yazıyla Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurmuştur.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Ayper GÖKTUNA, Gürbüz GÜMÜŞAY ve Coşkun GÜNGÖR’ün katılımlarıyla
yapılan 20.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari,
askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya
incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin
görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler”
hükmüne göre, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik
kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar
ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar
ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar
verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi
gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğması halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş
olduğundan başvurma iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme
nazaran daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile,
daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen
yargı merciine, işten el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağını tanımıştır.
Olayda, Ankara 7. Sulh Ceza Mahkemesi’nce, Ankara
12. Sulh Ceza Mahkemesi kararı uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
başvurulduğu anlaşılmıştır.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek, Ankara 7. Sulh Ceza Mahkemesi’nce yapılan
başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından ve adı geçen Mahkemece üç Mahkemenin
dosyası da gönderilmiş olup, usule ilişkin başkaca bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 47/A
maddesi uyarınca verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu'nun “İdari Para
Cezaları” başlıklı 47/A maddesinde(Ek:15/12/1999 - 4487/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/373 md.), “Bu
Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara
ve Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği
tespit edilen gerçek kişiler ve tüzel kişilere, gerekçesi belirtilmek
suretiyle Kurul tarafından onbeşbin Türk Lirasından yüzbin Türk Lirasına kadar
idarî para cezası verilir.
Kanunun 40/C maddesinin beşinci
fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere Türkiye Sermaye Piyasası Aracı
Kuruluşları Birliği Yönetim Kurulunca beşbin Türk Lirasından yirmibeşbin
Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Kanunun 40/D maddesinin beşinci
fıkrasındaki yükümlülüğe uymayan üyelere, Türkiye Değerleme Uzmanları
Birliği Yönetim Kurulunca bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar
idarî para cezası verilir. Birlik, verdiği cezaları ilgiliye tebliğ eder ve
tahsil ve gelir kaydı için Yatırımcıları Koruma Fonuna bildirir.
İdarî para cezalarının verilmesini
gerektiren fiillerin tekrarı halinde, verilen para cezası iki katı, ikinci
ve müteakip tekrarlarda üç katı artırılarak uygulanır. Bu cezaların
verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde idarî para cezası verilmesini
gerektiren aynı fiil işlenmediği takdirde önceki cezalar tekrarda esas
alınmaz” hükmü yer almıştır.
2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nda, idarî para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin
bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım
kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun
5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezalarına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle,
Ankara 7. Sulh Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 7. Sulh
Ceza Mahkemesi’nin 29.12.2006
gün ve 2006/1173 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
20.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/316
KARAR NO : 2010/365
KARAR TR : 20.12.2010
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Kapsam içi personel statüsünde görev yapan davacının kurumu zarara
uğrattığından bahisle, yapılan sağlık harcamalarının yasal faizi ile
birlikte iadesine yönelik olarak, özelleştirilen Kuruluş tarafından tesis
edilen işlemin iptali ile Davalı Kuruma borçlu bulunmadığının tespitine
karar verilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S. T.
Vekili :
Av. M. S.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon A.Ş. Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. C. E. B.
O L A Y :
Davacı, davalı Kuruluşta 1977 yılında memur olarak göreve başlamış, isteği
üzerine 1.1.1987 tarihinde 233 sayılı KHK’nin 43. maddesine göre sözleşmeli
statüye geçmiş, sosyal güvenlik yönünden Emekli
Sandığı ile ilgisini devam ettirmiş; 15.10.2000 tarihinden itibaren iş
mevzuatına tabi kapsam içi personel statüsünde çalışmaya başlamış; son
olarak Adana Yüreğir Telekom Müdürlüğünde Memur(Kapsam İçi) olarak görev
yaparken, 3.4.2008 tarihinde(dava açıldıktan sonra) iş sözleşmesi
feshedilmiştir.
Davacının görevde olduğu sırada, Adana
İl Telekom Müdürlüğü tarafından düzenlenip kendisine tebliğ edilen 1.3.2007
gün ve 6068 sayılı yazıda aynen; “…Babanız
İ. A. T.'ın Bağ-Kurlu (175692261-2-511104 nolu) olması ve anneniz M.T.’ın
da babanız üzerinden Bağ-Kur sağlık hizmetlerinden faydalanması gerekirken,
anne ve babanızı kendi üzerinizde göstererek 2.035,03 YTL'lik ilaç,
39.515,36 YTL‘Iik Hastane ve 3.330,51 YTL’lik Tıbbi malzeme olmak üzere
toplam 44.880.90 YTL’lik sağlık harcamasının şirketimizce ödendiği tespit
edilmiştir. Konu 2004 yılında 4.Bölge Müdürlüğümüzce soruşturulmuş ve
yapılan soruşturma sonucunda düzenlenen soruşturma raporuna istinaden
alınan disiplin Kurulu Kararının '"Yönetimsel Yönden" başlıklı
bölümünde belirtildiği gibi 44.880,90 YTL Bağ- Kur İl Müdürlüğünden (d)
yazımızla (ödeme belgeleri de ekinde gönderilerek ) ödenmiş ancak, Bağ-Kur
İl Müdürlüğü ilgi (e) yazılarıyla "Sağlık hizmeti kendilerince
verilmediği için ödeme yapamayacaklarını” belirtmiştir.
Tüm çabalarımıza rağmen Bağ-Kur tarafından İl
Telekom Müdürlüğümüze ödenmeyen bu 44.880,36 YTL'nin Şirketimize gerçeğe
aykırı beyan vermeniz veya haksız yere mevzuata uygun olmayan şekilde
anneniz ve babanızın sağlık giderlerini Şirketimize ödettirdiğiniz için
sağlık harcamalarının ödendiği tarihten itibaren yasal faizi ile birlikte
en geç 31.03.2007 tarihine kadar ödemeniz gerekmektedir. Aksi halde söz
konusu alacakla ilgili olarak hakkınızda alacak davası açılacak ve
Şirketimizin uğramış olduğu zarar yasal yollardan tahsil edilecektir.
Bilgilerinizi rica ederiz.” denilmiştir.
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle,
müvekkilinin 1977 tarihinden itibaren davalı kurumun personeli olduğunu,
4857 Sayılı İş Kanununa bağlı olarak çalıştığını, bekar olduğunu, anne ve
babasının rahatsızlanması nedeni ile sağlık harcamalarının davacının
bünyesinde çalıştığı davalı kurum tarafından karşılandığını, ortada
herhangi bir kötü niyet olmadığını, anne ve babasının muhtaç durumda olduğu
için davacı tarafından yardım gördüklerini, sağlık harcamalarının Bağ-Kur,
SSK, Emekli Sandığı tarafından karşılanmasının neticeye tesir etmeyeceğini,
5502 sayılı Yasanın geçici 1. maddesinde SSK'nın her türlü alacaklarının
SGK’ya devredildiğini, bu durumda her türlü sağlık yardımında yapılan
alacağın diğer sandıktan istenemeyeceğini, ödenmesi gereken meblağın SGK’ya
devredilmekle borcun sakıt olduğunu belirterek sonuçta; yapılan sağlık
harcamalarının toplamı 44.880,36 TL’nin iadesi işleminin iptali ile
müvekkilinin borçlu bulunmadığının tespitine karar verilmesi istemiyle 30.4.2007 gününde adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Adana 2. İş Mahkemesi; 16.7.2009 gün ve E: 2007/31,
K:2009/508 sayı ile, davacının davasının kabulü ile yapılan sağlık
harcamalarının iade işleminin iptali ile davalı kuruma borçlu olmadığının
tespitine, dosyaları ile birleştirilen Adana 4.İş Mahkemesinin E:2007/1667,
K:2008/244 sayılı dava dosyasının reddine karar vermiş; bu kararın davalı
vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi:
29.03.2010 gün ve E:2009/38351, K: 2010/8244 sayı ile; davacının, davalı
işyerinde 657 sayılı Yasaya tabi memur ve 399 sayılı K.H.K. tabi sözleşmeli
olarak çalıştıktan sonra 09.10.2000 tarihinde kapsam dışı olarak iş
mevzuatına geçmiş bulunduğu; davalı işverenin Bağ-Kurlu olan baba ve
annesini kendi üzerinden bakmakla yükümlü göstermesi nedeniyle ödediği
sağlık yardımı tutarı olan 44.880.90 TL den borçlu olmadığının tespitini
talep ettiği; ödenen sağlık yardımlarının 6.4.1985-15.9.2003 dönemine ait
olduğu, davalı işverenin 14.11.2005 tarihinde özelleşmiş bulunduğu, dava
konusu alacağın, davacının memur, sözleşmeli ve kapsam dışı olarak
çalıştığı özelleşme öncesi döneme ait olduğu; Uyuşmazlık Mahkemesinin
1.3.1996 gün ve 1995/1, 1996/1 sayılı ilke kararı nedeniyle idari yargının
görevli bulunduğu, asıl dava yönünden, anılan nedenle görevsizlik kararı
verilmesi gerektiği; karşı davanın ise idarenin işçiye karşı dava açması
söz konusu olamayacağından tefrik edilmesi ve idari yargı sonucu bekletici
mesele yapılmasının gerektiği, yazılı şekilde hüküm kurulmasının hatalı
olduğu gerekçesiyle; temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten
BOZULMASINA karar vermiştir.
ADANA 2. İŞ MAHKEMESİ: 27.05.2010 gün ve
E:2010/409, K: 2010/362 sayı ile; davacı vekilinin, mahkemelerine verdiği
dava dilekçesinde, müvekkili S. T.'ın 1987 tarihinden itibaren davalı
kurumun personeli olduğunu, bekar olduğunu, 4857 Sayılı kanuna tabii olarak
çalıştığını, anne ve babasının rahatsızlanması nedeni ile sağlık
harcamalarının davacının bünyesinde çalıştığı davalı kurum tarafından
karşılandığını, ortada herhangi bir kötü niyet olmadığını, anne ve
babasının muhtaç durumda olduğu için davacı tarafından yardım gördüklerini,
sağlık harcamalarının Bağ-Kur, SSK, Emekli Sandığı tarafından
karşılanmasının neticeye tesir etmeyeceğini, 5502 sayılı Yasanın geçici 1.
maddesinde SSK'nın her türlü alacaklarının SGK ya devredildiğini, bu
durumda her türlü sağlık yardımında yapılan alacağın diğer sandıktan
istenemeyeceğini, ödenmesi gereken meblağın SGK’ya devredilmekle borcun
sakıt olduğunu belirterek, yapılan sağlık harcamalarının toplam 44.880,36
TL’nin iadesi işleminin iptali ile müvekkilinin borçlu bulunmadığının
tespitine karar verilmesini talep etmiş olduğu; Adana 4. İş Mahkemesinin
2007/1667 Esas 2008/244 Karar sayılı dosyasının incelemesinden; davacısının
Türk Telekom A.Ş. Vekili Av. C. E. B. tarafından davalı S. T. aleyhine
44.880,90 TL lik Alacak davası açıldığı, mahkemenin 08/04/2008 tarih ve
2008/244 Karar ile mahkemelerinin bu dosyası ile birleştirilmesine karar
verildiğinin anlaşıldığı; davalı vekilinin mahkemelerine verdiği cevap
dilekçesinde; müvekkili şirketin sağlık hizmetlerini kendi satış gelirinden
finanse ettiğini, bütçesinin özerk olduğunu, Türk Telekom'un yönetim
kuruluna göre faaliyet gösteren bir A.Ş. olduğunu, her alanda giderleri olduğunu,
davacının anne ve babasının Bağ-Kur sağlık hizmetlerinden yararlanması
gereken ve yararlanması şartlarını taşıyan kişiler olması nedeni ile
davacının anne ve babasına bakmakla görevli olduğunu beyan ederek sağlık
karnesi alıp sağlık hizmetlerinden faydalanmasının yasaya aykırı olduğunu
ve şirketi zarara uğrattığını belirterek davacının davasının reddine karar
verilmesini talep etmiş olduğu; davanın, yapılan sağlık harcamalarının
iadesi işleminin iptali ile davacının davalı kuruma borçlu bulunmadığının
tespiti istemine ilişkin bulunduğu; taraflarca ibraz olunan tüm belgelerin
delil olarak dosyaya konulduğu, davacının iş yerinde mevcut şahsi
dosyasının, davalı iş yerine ve SGK’ya yazılan müzekkere cevaplarının celp
edilerek dosyaları arasına alındığı; Mahkemelerinde verilen kararın
Yargıtay 9 . Hukuk Dairesinin 29/03/2010 tarihli ilamı ile “… Ödenen sağlık
yardımları 06/04/1985-15/09/2003 dönemine aittir. Davalı işveren 14/11/2005
tarihinde özelleşmiştir. Dava konusu alacak davacının memur, sözleşmeli ve kapsam
dışı olarak çalıştığı özelleşme öncesi döneme aittir. / Uyuşmazlık
Mahkemenin 01/03/1996 gün ve 1995/1, 1996/1 sayılı ilke kararı nedeniyle
idari Yargı görevlidir. Asıl dava yönünden anılan nedenle görevsizlik
kararı verilmelidir. Karşı dava ise idarenin işçiye karşı dava açması söz
konusu olamayacağından tefrik edilmeli ve idari yargı sonucu bekletici
mesele yapılmalıdır. Yazılı şekilde hüküm kurulması hatalıdır.” şeklinde
bozulduğu, mahkemelerince usul ve yasaya uygun bozma ilamına uyulmasına karar
verildiği; uyulan bozma ilamı uyarınca Türk Telekom A.Ş. Yönünden açılan
davanın tefrikine , ayrı bir esasa kaydına; davacı S. T. tarafından açılan
dava yönünden mahkemelerinin görevsizliğine, uyulan bozma ilamı ve
Uyuşmazlık Mahkemesi kararı uyarınca dosyanın karar kesinleştiğinde ve
süresinde talep halinde görevli ve yetkili Adana Bölge İdare Mahkemesine
gönderilmesine karar verilmesinin gerektiği ve aşağıdaki hükmün tesisinin
uygun bulunduğu gerekçesiyle; uyulan bozma ilamı uyarınca Türk Telekom A.Ş.
Yönünden açılan davanın tefrikine, ayrı bir esasa kaydına; davacı S. T.
tarafından açılan dava yönünden mahkemelerinin görevsizliğine, uyulan bozma
ilamı ve uyuşmazlık mahkemesi kararı uyarınca dosyanın karar
kesinleştiğinde ve süresinde talep halinde görevli ve yetkili Adana Bölge
İdare Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
ADANA 1. İDARE MAHKEMESİ: 01.10.2010 gün ve E:
2010/1193 sayı ile; davalı idare personeli olan davacının Bağ-Kur'lu olan
anne ve babasını kendi üzerinde göstererek sağlık yardımının kurumca
karşılanmasına ve böylece kurumun zarara uğramasına sebebiyet verdiğinden
bahisle anne ve babası için yapılan sağlık harcamalarının yasal faizi ile
birlikte iadesine yönelik olarak tesis edilen 01/03/2007 tarih ve 06068
sayılı işlemin iptali istemiyle Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi Genel
Müdürlüğü'ne karşı açılan davada işin gereğinin görüşüldüğü; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
"a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki,
şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davaları, / b )idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
haklan doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, /
c)(Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma
ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar"ın idari dava türleri
olarak sayılmış olduğu; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu
tüzel kişilerine karşı açılan davalara bakılabileceği; öte yandan,
27.01.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile, 406 sayılı
Yasa'nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, "Türk Telekom, bu
Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu İktisadi
teşebbüslerinin kuruluş, teşkilat ve faaliyetleri ile ilgili mevzuat Türk
Telekom'a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine
ilişkin 02.04.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri
uygulanır." denilmiş; anılan fıkra hükmü 12.05.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve "Türk Telekom, bu
Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun
hükümleri saklı kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil,
sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve
ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk Telekom'a uygulanmaz. Sermayesinin
yarısından fazlası kamu da kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 02.04.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır. 16.07.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli
güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde
telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin özel kanunların
hükümleri saklıdır." hükmünü almış bulunduğu; 406 sayılı Yasa'nın 4502
sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin
birinci cümlesinde "Türk Telekom; telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi
çerçevesinde tekel olarak yürütülür" denildikten sonra, anılan (c)
bendinin birinci alt bendinde 12.05.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen
üçüncü cümlede "Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı % 50’nin altına
düştüğünde, Türk Telekom'un tüm tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de
olsa ortadan kalkmış olur." denilmiş; 4502 sayılı Yasa'nın Geçici
maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin, 233 sayılı KHK.'nin ekindeki
"B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)" bölümünde yer alan kuruluşlar
listesinden çıkarılmış olduğu; 406 sayılı Yasa'nın Ek 29. maddesinin
03.07.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanunla değişik birinci fıkrasında
"Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin
altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu
Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen asli ve
sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.01.1990 tarihli ve 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde Türk
Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için Devlet
Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah,
sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük
hakları Türk Telekom tarafından karşılanır (...)" hükmüne yer verildiği;
bu bağlamda, özelleştirme kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş'deki
tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden % 55'inin, Bakanlar Kurulunun
25.07.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı "Türk Telekomünikasyon Anonim
Şirketi (Türk Telekom)'nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına
İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında
Karar" uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD bedelle) Ojer Telekomünikasyon AŞ’ne satılmış olduğunun
görülmesi karşısında; idari yargı denetiminin Türk Telekom hisselerinin
devrinin fiilen gerçekleştirildiği 14.11.2005 tarihinden önce tesis edilen
işlemlerden doğan uyuşmazlıklarla sınırlı olacağı, bu tarihten sonra tesis
edilen işlemlerden doğan uyuşmazlıkların görüm ve çözümünün adli yargı
mercilerinin görev alanına gireceği sonucuna ulaşılmış olduğu; olayda ise,
dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibariyle davalı idarede iş
sözleşmesine göre çalışmakta olan davacının Bağ-Kur'lu olan anne ve
babasını kendi üzerinde göstererek sağlık yardımının kurumca karşılanmasına
ve böylece kurumun zarara uğramasına sebebiyet verdiğinden bahisle anne ve
babası için yapılan sağlık harcamalarının yasal faizi ile birlikte iadesine
yönelik olarak tesis edilen 01/03/2007 tarih ve 06068 sayılı işlemin iptali
istemiyle görülmekte olan davanın açıldığının anlaşıldığı; bu duruma göre,
dava konusu işlemin Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen
gerçekleştirildiği 14.11.2005 tarihinden sonra tesis edildiğinin görülmesi
ve özel hukuk tüzel kişilerinin idari yargıda davalı konumunda bulunmasının
da olanaksız olması karşısında, uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli
yargının görevinde olduğu sonucuna ulaşıldığı; 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun, yargı yerlerinin
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurmaları başlıklı 19. maddesinde; “Adli, idari,
askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya
incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin
görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler”
hükmüne yer verilmek suretiyle, daha önce görevsizlik kararı veren yargı
merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden,
doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurma olanağının tanındığı; bu durumda,
Mahkemelerinin uyuşmazlığa bakmakla görevli olmaması ve görevli yargı
yerinin adli yargı mahkemeleri olması ve davanın da Adana 2. İş
Mahkemesinin 27.05.2010 gün ve E:2010/409, K:2010/362 sayılı görevsizlik
kararı üzerine Mahkemelerinde açılması nedeniyle, hangi Mahkemenin görevli
olduğunun belirlenmesi için yukarıda belirtilen 2247 sayılı Kanun'un 19.
maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına, gerekçeli
kararlarıyla birlikte dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine ve uyuşmazlığın incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nin
kararına kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Habibe
ÜNAL, Ayper GÖKTUNA, Gürbüz GÜMÜŞAY ve Coşkun GÜNGÖR’ün katılımlarıyla
yapılan 20.12.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince, idari
yargı dosya ile birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Türk Telekom Adana İl Müdürlüğünde iş
mevzuatına tabi kapsam içi personel statüsünde görev yapan davacının;
Bağ-Kur'lu olan anne ve babasını kendi üzerinde göstererek sağlık
yardımının kurumca karşılanmasına ve böylece kurumun zarara uğramasına
sebebiyet verdiğinden bahisle, yapılan sağlık harcamalarının yasal faizi
ile birlikte iadesine yönelik olarak tesis edilen 01.03.2007 tarih ve 06068
sayılı işlemin iptali ile davalı kuruma 44.880,36. YTL borçlu
bulunmadığının tespitine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen
dokuzuncu fıkrada, “Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi
bir anonim şirkettir. Kamu İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve
faaliyetleri ile ilgili mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye
Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve
“Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim
şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri
de dahil, sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan kamu kurum,
kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz.
Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet
Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu
maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile
milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde
telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin özel kanunların
hükümleri saklıdır” ; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk
Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa
ile değişik 2. maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci
cümlesinde “Türk Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan
ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini,
31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel
olarak yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendinde
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede “Ancak, Türk
Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel
hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş;
4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş.,
233 sayılı KHK. ‘nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde
yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde,
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
“tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait
bulunan Türk Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak
kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden % 55’i,
Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli
Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin
durumu incelendiğinde:
Türk Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000
tarih ve 23948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği
dikkate alındığında, 29.1.2000 tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı dışında kalmış ve anılan
KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle, Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulu’nun 22.1.1996 gün
ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme kapsamında bulunan kamu
iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu
yolundaki İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kaldı ki, anılan İlke Kararı, iş kanununa tabi “kapsam içi personel”
statüsünde çalışan davacı ile davalı arasındaki anlaşmazlığı kapsamamaktadır.
Anılan 4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406
sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22. maddenin (a) bendinde, “a) Personelin
statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve
sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar
Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle
yürütülür. Bu personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak
üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların
dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına
göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından
tayin olunur” hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı
Yasalarla yapılan değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü:(Ek
ibare: 12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına
düşünceye kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda
Devlet memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görme şartları aranır.(Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406 sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca,
Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar
belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010(Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan
31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan
listede: merkez teşkilatı için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge
Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas
edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak
hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği”
adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı
kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve
sürekli görev yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda
Bakanlar Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un
yürürlüğe girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu
iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına
göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve
sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür”
denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005
tarih ve 5398 sayılı Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde
çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda
çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel
Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık
giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları
Türk Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da çalışan kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmış; buna
karşılık Davacı ise, davalı Türk Telekom’da 1475 sayılı İş Kanunu
hükümlerine tabi hizmet akdine dayalı olarak ve toplu iş sözleşmelerinden
yararlanarak çalışmış olması nedeniyle “işçi” ya da bir başka adlandırmaya
göre (toplu iş sözleşmesinin kapsamına girmesi nedeniyle) “kapsam içi
personel” statüsünü taşımış bir kişidir
Bu duruma göre, davalı Türk Telekom hisselerinin
devrinin fiilen gerçekleştiği tarihten sonra davacıyla, Kurum arasındaki
hukuki ilişki, İş Kanunu’na tabi hizmet sözleşmesine dayalı olarak kurulmuş
bir özel hukuk ilişkisi niteliğini taşıdığından, dava konusu işlemin,
Kurumun yetkili organı tarafından tesis edilmiş bir özel hukuk işlemi
olduğu açıktır.
Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı
2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5md) idari işlemler
hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu
öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar.” İdari dava türleri olarak sayılmış olup; kural olarak, idari
yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabilir.
Buna göre, davanın idare aleyhine açılmadığı, işlemin
tesis edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin bulunduğu, ortada
idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava olduğundan söz
edilemeyeceği açıktır.
Belirtilen tüm bu hususlara göre, kapsam içi
personel statüsünde görev yapan davacının; kurumu zarara uğrattığından
bahisle, yapılan sağlık harcamalarının yasal faizi ile birlikte iadesine
yönelik olarak, özelleştirilen kuruluş tarafından tesis edilen işlemin
iptali ile davalı kuruma karşı borçlu bulunmadığının tespitine karar
verilmesi istemiyle açılan davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve
çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile İş Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Adana 1. İdare
Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Adana 2. İş Mahkemesi’nin
27.05.2010 gün ve E:2010/409, K: 2010/362 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 20.12.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/25
KARAR NO : 2011/1
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Başka bir kişi hakkında verilen Asliye Ceza Mahkemesi kararının infazı
sırasında iki kez gözaltına alınan ve adli para cezasını ödemek zorunda
kalan davacıların yakınının ölümü üzerine manevi tazminatın ve adli para
cezasının faizi ile birlikte davalılardan tahsili istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1- S. K. - Kendi adına asaleten ve çocukları
2- Y. C. K.,
3- Ş. N. K.,
4- İ. K.’ya velayeten
Davalılar :
1- Gaziantep ve İçel (Mersin) Cumhuriyet Başsavcılıklarına izafeten
Adalet Bakanlığı (Adli ve İdari Yargıda
Açılan Davalarda)
2- Maliye Hazinesine izafeten Hazine
Avukatlığı(İdari Yargıda Adli Para Cezasının İadesi İstemiyle Açılan
Davada)
3- Gaziantep ve İçel (Mersin) Emniyet
Müdürlüklerine izafeten İçişleri Bakanlığı (Adli Yargıda ve İdari Yargıda
Manevi Tazminat İstemiyle Açılan Davada)
Vekili :
Av. M. Y.
O L A Y :
1) Davacı vekili, dilekçe ret
kararı üzerine yenilediği dava dilekçesinde, İçel Cumhuriyet
Başsavcılığı'nın Gaziantep İnfaz Cumhuriyet Savcılığı'nı ve burasının da
ilgili Emniyet birimlerini yönlendirmesi sonucu davacılar murisinin, Mersin
(İçel) 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nin E:2003/1002, K:2003/866 sayılı
dosyasında 6136 sayılı Kanun’a muhalefet suçunu işlediği ve bu nedenle
yakalama kararı olduğundan bahisle 20 Temmuz 2006 günü gece geç saatlerde
Emniyet nezaretine (gözaltına) alındığını, oysa görevli Savcılık ve Emniyet
Birimlerinin aradığı sanık M. K. ile davacıların murisi M. K.’nın
birbirlerinden farklı şahıslar olduğunu, murisin doğum tarihinin 24.3.1979
ve Tuğlu Köyü, 103/02 Cilt, Aile Sıra No:40 ve Sıra No:13'te kayıtlı
olmasına karşın; gerçek sanık M. K.'nın Yığınlı Köyü, 113/01 Cilt, Aile
Sıra No:6 ve Sıra No:34'te kayıtlı olduğunu, bu durumun gerek her iki İlin
Cumhuriyet Savcılıklarının gerekse Emniyet Birimlerinin hatalarının ağır
kusurlu olduğunu ortaya koyduğunu, ailesinin gerçek sanık M. K.'nın mahkum
olduğu 3.756 YTL para cezasını denkleştirebildiği 21 Temmuz günü akşam saatlerine
kadar gözaltında (nezarette) geçiren murisin, ancak bu para cezasını
ödedikten sonra salıverildiğini, murisin, 6 Ocak 2007 günü ikinci kez
gözaltına alındığını, bu defaki gözaltı sebebinin mahkeme masrafının
ödenmemiş olması ise de, ertesi gün (bir gece nezarette kaldıktan sonra)
bir yanlışlık olduğu söylenerek serbest bırakıldığını ve daha sonra
geçirdiği bir inme sonucu 16 Mart 2007 günü vefat ettiğini ileri sürerek
davalı idarelerin görevlerini ağır kusurlu ve hatalı ifalarına bağlı olarak
hukuka aykırı idari işleme konu para cezasının tahsiline dair idari işlemin
iptali ile, muristen hukuka aykırı olarak tahsil edilen 3.756,085 YTL para
cezasının, tahsil tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte
müvekkillere iadesine karar verilmesi istemiyle Gaziantep ve İçel (Mersin)
Cumhuriyet Başsavcılıklarına izafeten Adalet Bakanlığı ile Maliye
Hazinesine izafeten Hazine Avukatlığı’na karşı idari yargı yerinde dava
açmıştır.
GAZİANTEP 2. İDARE MAHKEMESİ; 10.9.2007 gün
ve E:2007/1082, K:2007/775 sayı ile, Anayasa'nın Başlangıç Bölümünde,
“Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması
anlamına gelmeyip, belli Devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından
ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün
ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu”nun belirtildiği, Anayasa'nın 9.
maddesinde, “Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce
kullanılır” denildiği, “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138.
maddesinde, “Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve
hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiçbir organ,
makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve
hakimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.
Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin
kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüş yapılamaz veya herhangi bir
beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ve idare, mahkeme
kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını
hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez”
hükümlerine yer verildiği, belirtilen Anayasal düzenlemeye göre, “Kuvvetler
ayrılığı” ilkesi gereğince fonksiyonel bakımdan yargı organının yasama ve
yürütmeden ayrı tutulduğu, bağımsız bir organ olan yargının yargılama
süreci ile ilgili işlemlerinin Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen “idari
işlemler” kapsamına girmediği ve bu nedenle yargısal işlemler olduğundan
idari yargı yoluna başvurulamayacağı, bu anlayışın, Ülkemiz yargı
sisteminin dayandığı “yargı ayrılığı” ve “adli ve idari yargı organlarının
birbirine karşı bağımsızlığı” ilkelerinin de doğal bir sonucu olduğu, öte
yandan; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde de düzenlendiği
biçimde idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka
uygunluğunun denetimi ile sınırlı bulunduğu, dava konusu olayda, Mersin 1.
Asliye Ceza Mahkemesi’nin E:2003/1002, K:2003/866 sayılı dosyasında, 6136
sayılı Kanun’a muhalefet edildiği gerekçesiyle 3.756,083 YTL adli para
cezasına hükmedildiği, anılan adli para cezasının tahsili için yakalama
kararı bulunduğu, davacıların eş ve babaları bulunan M. K.'nın isim
benzerliğinden dolayı 20 Temmuz 2006 tarihinde yakalanarak nezarete
alındığı, anılan adli para cezasının ödenmesi üzerine serbest bırakıldığı,
6.1.2007 tarihinde muhakeme masraflarının ödenmediği gerekçesiyle ikinci
kez gözaltına alındığı, ertesi gün yanlışlık olduğu söylenerek serbest
bırakıldığı, kendisinden haksız yere tahsil edildiği gerekçesiyle 3.756,085
YTL'nin iadesi istemiyle 24.1.2004 tarihli dilekçeyle Gaziantep Cumhuriyet
Başsavcılığı’na yapılan başvuruya herhangi bir cevap verilmediği, M. K.'nın
12.3.2007 tarihinde ölmesi nedeniyle eşi ve çocuklarının anılan para cezasının
davalı idarelerden tazmini istemiyle bakılan davanın açıldığının
anlaşıldığı, bu durumda; adli eylem ve işlemlerden zarar görüldüğü ileri
sürülerek açılan iptal veya tazminat davasında tazminat istemine esas olan
eylem ve işlemleri yapan mercilerin dahil olduğu adli yargının görevli
olduğunun kabulü zorunlu bulunduğundan, Mahkemelerinin görevli bulunmadığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
2) Davacı
vekili, dilekçe ret kararı üzerine yenilediği dava dilekçesi ile, görevi
suistimal suretiyle haksız yere iki kez gözaltına alınan ve kendine ait
olmayan adli para cezasını ödemek durumunda bırakıldığı etken sebebiyle
inme neticesi hayatını kaybeden destek sağlayıcıları eş ve babaları M.
K.’nın ölümü nedeniyle 50.000 YTL manevi tazminatın dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte kusurlu idarelerden
müteselsilen ve müştereken tahsili ile davacılara ödenmesine karar
verilmesi istemiyle Gaziantep ve İçel (Mersin) Cumhuriyet Başsavcılıklarına
izafeten Adalet Bakanlığı ile Gaziantep ve İçel (Mersin) Emniyet
Müdürlüklerine izafeten İçişleri Bakanlığı’na karşı idari yargı yerinde
dava açmıştır.
GAZİANTEP 2. İDARE MAHKEMESİ; 7.9.2007 gün
ve E:2007/1081, K:2007/774 sayı ile, Anayasa'nın Başlangıç Bölümünde,
“Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması
anlamına gelmeyip, belli Devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından
ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve işbirliği olduğu ve
üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu”nun belirtildiği,
Anayasa'nın 9. maddesinde, “Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız
mahkemelerce kullanılır” denildiği; “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı
138. maddesinde, “Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna
ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiçbir
organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere
ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve
telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde
yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüş yapılamaz
veya herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ve
idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme
kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini
geciktiremez” hükümlerine yer verildiği, belirtilen Anayasal düzenlemeye
göre, “Kuvvetler ayrılığı” ilkesi gereğince fonksiyonel bakımdan yargı
organının yasama ve yürütmeden ayrı tutulduğu, bağımsız bir organ olan
yargının yargılama süreci ile ilgili işlemlerinin Anayasa'nın 125.
maddesinde öngörülen “idari işlemler” kapsamına girmediği ve bu nedenle
yargısal işlemler olduğundan idari yargı yoluna başvurulamayacağı, bu
anlayışın, Ülkemiz yargı sisteminin dayandığı “yargı ayrılığı” ve “adli ve
idari yargı organlarının birbirine karşı bağımsızlığı” ilkelerinin de doğal
bir sonucu olduğu, öte yandan; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
2. maddesinde de düzenlendiği biçimde idari yargı yetkisinin idari eylem ve
işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı bulunduğu, dava konusu
olayda, Mersin 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin E:2003/1002; K:2003/866 sayılı
dosyasında 6136 sayılı Kanun’a muhalefet edildiği gerekçesiyle 3.756,083
YTL adli para cezasına hükmedildiği, anılan adli para cezasının tahsili
için yakalama kararı bulunduğu, davacıların eş ve babaları bulunan M.
K.'nın isim benzerliğinden dolayı 20 Temmuz 2006 tarihinde yakalanarak
nezarete alındığı, anılan adli para cezasının ödenmesi üzerine serbest
bırakıldığı, 6.1.2007 tarihinde muhakeme masraflarının ödenmediği
gerekçesiyle ikinci kez gözaltına alındığı, ertesi gün yanlışlık olduğu
söylenerek serbest bırakıldığı, kendisinden haksız yere tahsil edildiği
gerekçesiyle 3.756,085 YTL'nin iadesi istemiyle 24.1.2004 tarihli
dilekçeyle Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılığı’na yapılan başvuruya herhangi
bir cevap verilmediği, M. K.'nın 12.3.2007 tarihinde ölmesi üzerine eşi ve
çocuklarının destekten yoksun kaldıkları ve ölüm olayından dolayı duydukları
üzüntü nedeniyle 50.000 YTL manevi tazminata hükmedilmesi istemiyle bakılan
davanın açıldığının anlaşıldığı, bu durumda; adli eylem ve işlemlerden
zarar görüldüğü ileri sürülerek açılan iptal veya tazminat davasında
tazminat istemine esas olan eylem ve işlemleri yapan mercilerin dahil
olduğu adli yargının görevli olduğunun kabulü zorunlu bulunduğundan,
Mahkemelerinin görevli bulunmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş;
bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
3) Davacı
vekili, görevi suistimal suretiyle haksız yere iki kez gözaltına alınan ve
kendine ait olmayan adli para cezasını ödemek durumunda bırakıldığı etken
sebebiyle inme neticesi hayatını kaybeden destek sağlayıcıları eş ve
babaları M. K.’nın ölümü nedeniyle 50.000 TL manevi tazminatın ve ağır
kusurlu tahsil edilen 3.756.083 TL adli para cezasının dava tarihinden
itibaren işleyecek faizi ile birlikte kusurlu idarelerden müteselsilen ve
müştereken tahsili ile davacılara ödenmesine karar verilmesi istemiyle
Gaziantep ve İçel (Mersin) Cumhuriyet Başsavcılıklarına izafeten Adalet
Bakanlığı ile Gaziantep ve İçel (Mersin) Emniyet Müdürlüklerine izafeten
İçişleri Bakanlığı’na karşı adli yargı yerinde dava açmıştır.
GAZİANTEP 5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
9.3.2009 gün ve E:2007/481, K:2009/133 sayı ile, davacının Mahkemelerine
verdiği 31.10.2007 tarihli dava dilekçesiyle; eşi M. K.'nın 24.3.1979
tarihine kadar babasına ait olan pide fırınını kardeşleri ile birlikte
işlettiğini ve ailesinin geçimini temin ettiğini, Mersin 1. Asliye Ceza
Mahkemesi’nin 2003/1002 Esas sayılı dosyasından dolayı yakalama kararı
olduğundan bahisle 20.7.2006 tarihinde gece geç saatlerde Emniyet
nezaretine götürüldüğünü, sonradan yapılan araştırmada eşinin bir başka M.
ile karıştırılarak götürüldüğünü, ancak nezaretten 3.756.085 TL para
cezasını denkleştirerek salıverildiğini, yakalama sırasında ve sonrasında
Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde onurunun kırıldığını ve hakarete
uğradığını, tartaklandığını, yatırmış olduğu paranın iadesi yoluna
gittiğinde de sindirilmek için ikinci kez gözaltına alındığını, eşinin bu
olaylar üzerine rahatsız olduğunu, inme indiğini ve bu olaylar nedeniyle
üzüntüsünün ölümüne neden olduğunu belirterek 50.000,00 TL manevi tazminat
ve muris eşi M. K.'dan tahsil edilen 3.756,08 TL adli para cezasının
davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini
istediği, davalılar vekilinin, davanın reddine karar verilmesini istediği,
tüm deliller ve dosya birlikte değerlendirildiğinde; dava konusunun
davalıların yaptıkları hatalı (kusurlu) davranışlarından dolayı davacıların
uğradıkları zarara dayandığı, bu durumda davalılar aleyhine açılan davanın
idari yargıda açılması gerektiği ve Mahkemelerinin görevsiz olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca
yapılan incelemeye göre; adli ve idari yargı yerleri arasında anılan
Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu,
adli yargı dosyasının davacıların istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece idari yargı dosyaları ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacıların yakını ile aynı ismi taşıyan
başka bir kişi hakkında verilen hükmün infazı sırasında yanlışlıkla iki kez gözaltına alınarak ağır para
cezasını ödemek zorunda kalması nedeniyle inme neticesi hayatını
kaybettiği ileri sürülen M. K.’nın ölümü nedeniyle 50.000 TL manevi
tazminatın ve tahsil edilen 3.756.083 TL adli para cezasının dava
tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalı idarelerden
müteselsilen ve müştereken tahsili ile davacılara ödenmesine karar
verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın “Genel Esaslar” başlıklı Birinci
Kısmında, Egemenliğin, kayıtsız şartsız Milletin olduğu, Türk Milletinin,
egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, Yasama, Yürütme ve Yargı
organları eliyle kullanacağı öngörülmüştür.
Anayasa’nın Başlangıç Bölümünde, “Kuvvetler
ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip,
belli Devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret ve bununla
sınırlı medenî bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa
ve kanunlarda bulunduğu” belirtilmiştir.
Anayasa’nın 9. maddesinde, “Yargı yetkisi, Türk
Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır” denilmiş; “Mahkemelerin
bağımsızlığı” başlıklı 138. maddesinde, “Hâkimler, görevlerinde
bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî
kanaatlerine göre hüküm verirler.
Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı
yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat
veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.
Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde
yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz
veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.
Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme
kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını
hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez”
hükümlerine yer verilmiştir.
Belirtilen Anayasal düzenlemelere göre, “kuvvetler
ayrılığı” ilkesi gereğince fonksiyonel bakımdan yargı organı, yasama ve
yürütmeden ayrı tutulmuş olup, bağımsız bir organ olan yargının yargılama
süreci ile ilgili işlemlerinin Anayasa’nın 125. maddesinde öngörülen “idari
işlemler” kapsamına girmediği ve bu nedenle yargısal işlemler dolayısıyla
idari yargı yoluna başvurulamayacağı açıktır.
Bu anlayış, Ülkemiz yargı sisteminin dayandığı
“yargı ayrılığı” ve “adli ve idari yargı organlarının birbirlerine karşı
bağımsızlığı” ilkelerinin de doğal bir sonucudur.
Dosyanın incelenmesinden,
8.8.1979 doğumlu M. K. hakkında verilen Mersin 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin
18.11.2003 gün ve E:2003/1002, K:2003/866 sayılı kararı üzerine İçel Cumhuriyet Başsavcılığı'nın Gaziantep İnfaz
Cumhuriyet Savcılığı'nı ve Gaziantep İnfaz Cumhuriyet Savcılığı'nın da
ilgili Emniyet birimlerini yönlendirmesi sonucu davacıların yakını olan
24.3.1979 doğumlu M. K.’nın, iki
kez gözaltına alınarak ağır para cezasını ödemek zorunda kalması nedeniyle
inme neticesi hayatını kaybettiği ileri sürülerek 50.000 TL manevi
tazminatın ve tahsil edilen 3.756.083 TL adli para cezasının dava
tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalı idarelerden
müteselsilen ve müştereken tahsili ile davacılara ödenmesine karar
verilmesi istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır.
Belirtilen duruma göre, olayda, 8.8.1979 doğumlu M. K. hakkında verilen
Mersin 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 18.11.2003 gün ve E:2003/1002, K:2003/866
sayılı kararı nedeniyle davacıların yakını olan 24.3.1979 doğumlu M. K.’nın, iki kez gözaltına alınarak
ağır para cezasını ödemek zorunda kaldığı, bu durumun, İçel
Cumhuriyet Başsavcılığı'nın Gaziantep İnfaz Cumhuriyet Savcılığı'nı ve
burasının da ilgili Emniyet birimlerini yönlendirmesinden kaynaklandığı
ileri sürüldüğüne göre, 50.000 TL manevi tazminatın ve tahsil edilen
3.756.083 TL adli para cezasının dava tarihinden itibaren işleyecek faizi
ile birlikte davalı idarelerden müteselsilen ve müştereken tahsili ile
davacılara ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılan davada, infaza konu
kararı veren mahkemenin dahil olduğu adli yargının görevli bulunduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle,
Asliye Hukuk Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Gaziantep 5.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
9.3.2009 gün ve E:2007/481, K:2009/133 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/27
KARAR NO : 2011/2
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Evlat Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesinin iptaline ilişkin işlemin
iptali istemiyle açılan davanın, İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1- M. K.
2- A. K.
Vekili :
Av. Murat Öncü
Davalı :
Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu
Kocaeli İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü
O L A Y :
Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kocaeli İl Sosyal
Hizmetler Müdürlüğü’nün davacılara gönderdiği 10.9.2008 gün ve 6881 sayılı
yazı ile, 8.1.2002 tarihinde Müdürlüklerine evlat edinmek için başvuruda
bulundukları, bunun üzerine 20.2.2008 tarihinde Geçici Bakım Sözleşmesi
imzalanarak davacıların yanına çocuk yerleştirildiği, yapılan incelemeler
neticesinde çocuklara karşı sorumluluklarını yerine getirmediklerinin
anlaşıldığı, Evlat Edinme Yönergesinin 25. maddesine göre dosyanın bir daha
açılmamak üzere iptal edildiği, bir örneği davacılarda bulunan Geçici Bakım
Sözleşmesini acil olarak Müdürlüklerine getirmelerinin gerektiği
bildirilmiştir.
Davacıların bu işleme itirazı ve 20.2.2008
tarihli sözleşmenin yenilenmesi talebi üzerine Başbakanlık Sosyal Hizmetler
ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kocaeli İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü’nün
davacılara gönderdiği 24.2.2009 gün ve 1677 sayılı yazıda, 8.1.2002
tarihinde evlat edinmek amacıyla Müdürlüklerine başvuruda bulundukları,
6.3.2002 tarihli Sosyal İnceleme Raporunda evlat edinmeye uygun oldukları
kanaatine varıldığı, 20.2.2008 tarihli Valilik Onayı ile P.-U. A.
kardeşlerin Evlat Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesi ile yanlarına
yerleştirildiği, gerek Müdürlüklerine yapılan şikayet gerekse de
davacılarla ve çocukla yapılan görüşmeler neticesinde çocuklara karşı
gerekli özen ve yükümlülükleri yerine getirmediklerinin anlaşıldığı, Evlat
Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesinin 4.9.2008 tarih ve 6714 sayılı
Valilik Oluru ile iptal edildiği belirtilmiştir.
Davacı vekili, davalı idarenin 1677 sayılı,
24.2.2009 tarihli işleminin iptali ile, U. ve P. A. kardeşlerin evlat
edinmesi ön koşulu olan 20.2.2008 tarihli Geçici Bakım Sözleşmesinin
iptaline ilişkin işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
KOCAELİ 2. İDARE MAHKEMESİ; 14.4.2009 gün ve
E:2009/435, K:2009/206 sayı ile, davanın; davacıların davalı Kurum ile
imzaladıkları evlat edinme öncesi geçici bakım sözleşmesinin iptal edilmesi
üzerine yeniden geçici bakım sözleşmesi imzalanması yönündeki 11.02.2009
tarihli başvurularının reddine ilişkin 24.2.2009 tarih ve 1677 sayılı
işlemin iptali istemiyle açıldığı, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 1.
maddesinde, “Bu Kanunun amacı, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen
çocukların korunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvence altına
alınmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir” hükmünün, aynı Kanunun
“Mahkemelerin Görevi” başlıklı 26. maddesinin 3. fıkrasında, “Mahkemeler ve
çocuk hakimi, bu Kanunda ve diğer kanunlarda yer alan tedbirleri almakla
görevlidir” kuralının yer aldığı, dava dosyasının incelenmesinden;
davacıların davalı idareye bağlı Gazanfer Bilge Çocuk Yuvası Müdürlüğü'ne
2002 yılında evlat edinmek üzere talepte bulundukları, taleplerinin
değerlendirilmesi sonucunda 2008 yılında P. ve U. A. kardeşleri evlat
edinebilmeleri için işlemlerin başlangıcı olarak davalı idare ile geçici
bakım sözleşmesi imzaladıkları, 2008 yılı içerisinde yapılan bir şikayet ve
çocuklarla yapılan görüşmeler neticesinde çocuklara karşı gerekli özen ve
yükümlülükleri yerine getirmediklerinden bahisle evlat edinme öncesi geçici
bakım sözleşmesinin iptaline karar verildiği, bunun üzerine davacıların
11.2.2009 tarihinde idareye başvurarak yeniden geçici bakım sözleşmesi
imzalanmasını talep ettikleri, söz konusu başvurunun 24.2.2009 tarih ve
1677 sayılı işlem ile reddi üzerine bakılmakta olan iş bu davanın
açıldığının anlaşıldığı, yukarıda aktarılan Kanun hükmü uyarınca
davacıların bakıma ve korunmaya muhtaç iki çocuğu evlat edinmek amacıyla
yeniden geçici bakım sözleşmesi imzalanması yönündeki başvurularının
reddine ilişkin işleme karşı açtıkları dava, Çocuk Mahkemelerinde görülecek
davalar arasında yer aldığından, dava konusu uyuşmazlığın çözümünün idari
yargının görev alanına girmediği sonucuna varıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, davalı idarenin 1677
sayılı, 24.2.2009 tarihli işleminin iptali ile, U.ve P. A. kardeşlerin
evlat edinmesi ön koşulu olan 20.2.2008 tarihli Geçici Bakım Sözleşmesinin
iptaline ilişkin işlemin iptaline, davacılar ve davalı idare tarafından
20.2.2008 tarihinde imzalanan bakım sözleşmesinin devamına ve çocukların
davacıların yanına yerleştirilmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
KOCAELİ ÇOCUK MAHKEMESİ; 25.11.2009 gün ve
D. İş:2009/92 sayı ile, incelenen dosyada A.-M. K. çiftinin 2008 yılında
evlat edinmek için Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu'na yaptıkları
başvuru kabul edilerek P.-U. E. kardeşlerin evlat edinme öncesi geçici
bakım sözleşmesi ile söz konusu ailenin yanına yerleştirildiği, daha sonra
yapılan bir şikayet sonucu çiftin çocuklara karşı özen ve yükümlülüklerini
yerine getirmedikleri gerekçesi ile evlat edinme öncesi geçici bakım
sözleşmesinin Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından iptal
edildiği, iptal üzerine aile vekili tarafından Kocaeli 2. İdare
Mahkemesi’ne söz konusu iptal işlemine ilişkin dava açıldığı, Kocaeli 2.
İdare Mahkemesi tarafından davanın Çocuk Mahkemelerinde görülen davalar
arasında olduğu gerekçesi ile görev yönünden reddedildiği, akabinde davacı
vekili tarafından Mahkemelerine dava açıldığının anlaşıldığı, talep
konusunun Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu kararının iptaline ilişkin
olup, Mahkemelerince verilmiş bulunan tedbir, velayet, vesayet, nafaka,
kişisel ilişki kurulmasına dair görevlerden olmadığı, olayda hakkında
tedbir kararı verilmiş bulunan çocuğun bu aşamadan sonraki Sosyal Hizmetler
Çocuk Esirgeme Kurumu ile evlat edinmek isteyen aile arasındaki sözleşmenin
iptalinin söz konusu olduğu, nitekim; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nda idari yargının görev ve yetkileri ile ilgili olarak söz konusu
Kanunun 2/a maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu
ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davalarının, yine
2/b maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari yargının görev
alanında olduğu hükümlerinin düzenlendiği, bu itibarla; yukarıda bahsedilen
olayda 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 5. maddesinde düzenlenen
tedbirlere ilişkin bir talep söz konusu olmayıp, Evlat Edinme Yönergesi
kapsamında evlat edinme öncesi geçici bakım sözleşmesinin, aileden
kaynaklanan nedenlerle ilgili Kurum tarafından iptal edilmesi, dolayısı ile
idari bir işlemin iptali söz konusu olup; incelenen tüm dosya kapsamına
göre, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 2, 7, 8, 26. maddeleri gereğince
Mahkemelerinin görevsizliğine, idari yargının görevli olduğuna, olumsuz
görev uyuşmazlığının çözümü için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmek üzere Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine karar vermiş; bu karar
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli,
idari, askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş
görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan
veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren
merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli
merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler”
hükmüne göre, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik
kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar
ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar
ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar
verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi
gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında
olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde her iki yargı merciince işten el
çekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanın taraflarına bırakmış iken,
bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19.
madde ile, daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonra davayı
inceleyen yargı merciine, işten el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince, görevsizlik
kararı verilmekle birlikte görev uyuşmazlığının çözümü için re’sen
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verildiği anlaşılmıştır.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda
bulunulmadığı gözetilerek,Kocaeli Çocuk Mahkemesi’nce re’sen yapılan
başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından, adı geçen Mahkemece idari yargının
görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderilmiş ise
de; Başkanlıkça, idari yargı dosyası da ilgili Mahkemesinden getirtilmiş
olup, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
22/11/2001 tarih ve 4721
sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 305.
maddesinde, “Bir küçüğün evlât edinilmesi, evlât edinen tarafından
bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.
Evlât edinmenin her hâlde
küçüğün yararına bulunması ve evlât edinenin diğer çocuklarının
yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi de gerekir” ve
315. maddesinde, “Evlât edinme kararı, evlât edinenin oturma yeri; birlikte
evlât edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. Mahkeme
kararıyla birlikte evlâtlık ilişkisi kurulmuş olur.
Evlât edinme başvurusundan
sonra evlât edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer
koşullar bundan etkilenmediği takdirde evlât edinmeye engel olmaz.
Başvurudan sonra küçük ergin
olursa, koşulları daha önceden yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin
evlât edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır” hükmü yer almıştır.
24/5/1983 gün ve 2828
sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu'nun 1. maddesinde,
“Bu Kanunun amacı; korunmaya, bakıma veya yardıma muhtaç aile, çocuk,
özürlü, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu
hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve
sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri
düzenlemektir” ve 22. maddesinde, Korunmaya muhtaç çocukların reşit
oluncaya kadar bu Kanun hükümlerine göre Kurumca kurulan sosyal hizmet
kuruluşlarında bakılıp yetiştirilmeleri ve bir meslek sahibi edilmeleri
hususundaki gerekli tedbir kararı yetkili ve görevli mahkemece alınır. Bu
karar için gerekli belgeler Kurumca düzenlenir ve ilgili mahkemeye
gönderilir.
Haklarında derhal korunma
tedbiri alınmasında zorunluluk görülen çocuklar mahkeme kararı alınıncaya
kadar, bu Kanuna göre kurulmuş kuruluşlarda veya aile yanında mahalli mülki
amirin onayı alınmak suretiyle bakım altına alınır” denilmiştir.
Öte yandan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve
Çocuk Esirgeme Kurumu’nun Evlat Edindirme Yönergesi’nin 1. maddesinde,
“Bu Yönergenin amacı; 24.05.1983 tarih ve 2828 sayılı Sosyal
Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu'nun 3'üncü maddesinin (b)
bendinde belirtilen korunmaya muhtaç çocuk statüsünde olup, kuruluşlara
alınmış veya alınmak üzere sırada bekleyen veli veya vasisi tarafından
evlat edindirilmesi için rıza verilen ya da Medeni Kanun'un 311. ve 312.
maddeleri gereği çocukların uygun kişilere evlat edindirilme hizmetinin
uygulama esaslarını, Genel Müdürlük ile evlat edinenin yetki ve sorumluluklarını
belirlemek, hizmetin etkin bir şekilde yürütülmesini sağlamaktır”, 2.
maddesinde, “Bu Yönerge Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel
Müdürlüğüne bağlı kuruluşlarda bakılan yada bakım için sıraya alınan,
korunmaya muhtaç çocuklardan Medeni Kanun hükümlerine göre evlat
edindirilebilecek özelliklerdeki çocukların evlat edinebilecek koşulları
taşıyan kişi ve ailelere evlat edindirme işlem ve esaslarını kapsar”, 3.
maddesinde, “Bu Yönerge 24.05.1983 tarih ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve
Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu'nun 22'inci maddesine dayanılarak
hazırlanmıştır”, 14. maddesinde, “Evlat edinme başvuruları aşağıdaki
nedenlerle iptal edilebilir;
a)Evlat edinmek
isteyenlerin durumları evlat edinmeye uygun bulunmadığı takdirde sosyal
hizmet uzmanının yapacağı bir görüşme ile müracaatçıya açıklanır. Sonuç
gerekçeli bir yazı ile müracaatçıya bildirilir. Başvuranın yazının
tebliğinden itibaren 15 gün içinde itiraz hakkı vardır. İtiraz edilen veya
incelemeyi yapan sosyal hizmet uzmanı tereddüt ettiği dosyaları İl Müdürü
ya da vekilinin başkanlığında sosyal hizmet uzmanlarından oluşan bir
komisyonda görüşülmesini isteyebilir. Komisyon tarafından en geç bir ay
içinde karar verilir. Bu tür dosyalar hakkında komisyon kararı esas alınır.
b)Yurt dışında ikamet eden
ailelerin dosyalarının Uluslararası Sosyal Hizmetler Teşkilatı aşamasında
aileden kaynaklanan nedenlerle tamamlanamaması halinde bir daha işleme
konulamamak üzere iptal edilir.
c)Aileden kaynaklanan
nedenlerle herhangi bir aşamada iptal edilen dosyalar bir daha işleme
konulmaz. Ancak sosyal hizmet uzmanı ve ailenin ortak kararı ile askıya
alınan ve iptal edilen dosyalar bu gruba dahil değildir.
d)Evlat edinmesi uygun
görülen müracaatçılar, kendilerine gösterilen çocuğu evlat edinmeye karar
verip, bir süre misafir ederek baktıktan sonra ciddi sağlık nedeni dışında
çocuğu geri vermek isterlerse, başvuruları bir daha kendilerine çocuk
verilmemek üzere iptal edilir” ve 25. maddesinde, “Evlat edinmek üzere
yanlarına çocuk yerleştirilen müracaatçılar aşağıda belirlenen şekilde
izlenir;
a) Evlat edinmesi uygun
görülen müracaatçılara hukuki işlemleri tamamlanmadan önce misafir olarak
çocuk yerleştirilir. Bu çocuklar için 'Evlat Edindirme Geçici Bakım
Sözleşmesi' düzenlenerek bir yıl süreyle Valilik Onayı alınır. Bu sürede
çocuğa ilişkin gerekli işlemler tamamlanamadığı takdirde bir defaya mahsus
olmak üzere yine Valilik Onayı ile altı aya kadar ikinci kez süre uzatımına
gidilebilir. Çocuğun ailede misafir olarak kaldığı süre içinde görevli sosyal
hizmet uzmanı aile ziyaretleri yaparak, ailenin çocuğa yaklaşımını
denetlemenin yanı sıra danışmanlık hizmeti de verir. Bu süre sonuna kadar
herhangi bir yasal engel olmadığı halde evlat edinmek üzere dava
açmayanlardan ve yerleştirilen çocuğa karşı sorumluluklarını yerine
getirmediği yapılan izlemeler sonucu tespit edilenlerden çocuk Valilik
Onayı ile geri alınır. Bu gibi ailelerin dosyaları madde 14-c gereği iptal
edilir.
b) Yurt dışında ikamet eden
ve yanlarına çocuk yerleştirilen ailelerin bir yıllık izleme süresi içinde
Uluslararası Sosyal Hizmetler Teşkilatı kanalıyla üçer aylık dönemler
halinde periyodik takipleri yapılır” düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, korunma altına alınan
U. A. ve P. A. adındaki kardeşlerin evlat edindirilmek üzere M.-A. K.
ailesi ile Kocaeli İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü arasında 20.2.2008
tarihinde Evlat Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesi imzalandığı ve bu
Sözleşmenin Vali adına Vali Yardımcısı tarafından uygun bulunduğu,
Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kocaeli İl Sosyal
Hizmetler Müdürlüğü’nün davacılara gönderdiği 10.9.2008 gün ve 6881 sayılı
yazı ile, 8.1.2002 tarihinde Müdürlüklerine evlat edinmek için başvuruda
bulundukları, bunun üzerine 20.2.2008 tarihinde Geçici Bakım Sözleşmesi
imzalanarak davacıların yanına çocuk yerleştirildiği, yapılan incelemeler
neticesinde çocuklara karşı sorumluluklarını yerine getirmedikleri
anlaşıldığından, Evlat Edinme Yönergesinin 25. maddesine göre dosyanın bir
daha açılmamak üzere iptal edildiğinin, bir örneği davacılarda bulunan
Geçici Bakım Sözleşmesini acil olarak Müdürlüklerine getirmeleri
gerektiğinin bildirildiği, davacıların bu işleme itirazı üzerine
Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kocaeli İl Sosyal
Hizmetler Müdürlüğü’nün davacılara gönderdiği 24.2.2009 gün ve 1677 sayılı
yazı ile, 8.1.2002 tarihinde evlat edinmek amacıyla Müdürlüklerine
başvuruda bulundukları, 6.3.2002 tarihli Sosyal İnceleme Raporunda evlat edinmeye
uygun oldukları kanaatine varıldığı, 20.2.2008 tarihli Valilik Onayı ile
Pelin-Ufuk Akyün kardeşlerin Evlat Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesi
ile yanlarına yerleştirildiği, gerek Müdürlüklerine yapılan şikayet gerekse
de davacılarla ve çocukla yapılan görüşmeler neticesinde çocuklara karşı
gerekli özen ve yükümlülükleri yerine getirmedikleri anlaşıldığından, Evlat
Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesinin 4.9.2008 tarih ve 6714 sayılı
Valilik Oluru ile iptal edildiğinin bildirildiği, davanın da davalı
idarenin 1677 sayılı, 24.2.2009 tarihli işleminin iptali ile, U. ve P. A.
kardeşlerin evlat edinmesi ön koşulu olan 20.2.2008 tarihli Geçici Bakım
Sözleşmesinin iptaline ilişkin işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle
açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, “Evlat edinme”ye
ilişkin düzenlemeler Medeni Kanun’da yer almış ise de; olayımızda, “Evlat Edindirme
Yönergesi”nin yukarıda sözü edilen 25. maddesi uyarınca Evlat Edinme Öncesi
Geçici Bakım Sözleşmesi ile çocukların Valilik Onayı alınarak davacıların
yanına yerleştirildiği, daha sonra davacıların çocuklara karşı gerekli özen
ve yükümlülükleri yerine getirmediklerinden bahisle Evlat Edinme Öncesi
Geçici Bakım Sözleşmesinin yine Valilik Oluru ile iptal edildiği
anlaşıldığından, evlat edinme öncesi düzenlenen bu işlemin idari nitelikte olduğu, idari işleme karşı açılan
davanın da, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-a maddesindeki
“İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için
menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları” kapsamında, idari yargı yerinde görüleceği sonucuna
varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde
idari yargı yerleri görevli olduğundan, Çocuk Mahkemesinin 19. madde
kapsamında görülen başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Kocaeli Çocuk
Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Kocaeli
2. İdare Mahkemesi’nin 14.4.2009 gün ve E:2009/435, K:2009/206 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/33
KARAR NO : 2011/4
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davalı bankada Genel Müdür Yardımcısı olarak çalışan davacının iş akdinin
feshine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan
davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : C. B.
Vekili : Av. E. E.
Davalı :
T. Halk Bankası A.Ş. Genel Müdürlüğü
Vekili : Av. Ş. K.
O L A Y : Halkbank Yönetim Kurulu’nun
26.7.2005 gün ve 20/08 sayılı kararı ile, Genel Müdür Yardımcısı C. B.’ın iş
akdinin feshedilmesine karar verilmiştir.
Davacı vekili, davalının iş akdinin
feshedildiğine ilişkin beyanının geçersizliğine, davacının, 4857 sayılı
Yasa’nın 21. maddesi uyarınca 1 ay içinde işe başlatılmasına, sözleşmenin
feshinden kaynaklanan (kıdem-ihbar-kötüniyet tazminatı ve diğer) her tür
hakkının saklı tutularak işsiz geçen süre ve işe başlatılmaması halinde
ödenecek tazminatın belirlenmesine karar verilmesi istemiyle 12.8.2005
tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 16. İŞ MAHKEMESİ; 1.12.2005 gün ve
E:2005/1126, K:2005/1262 sayı ile, davanın kabulüne karar vermiş; bu
kararın, YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ’nin; 6.2.2006 gün ve E:2006/1056,
K:2006/2415 sayılı kararı ile görev yönünden bozulması üzerine bozma
kararına uyan ANKARA 16. İŞ MAHKEMESİ; 19.4.2006 gün ve E:2006/235,
K:2006/299 sayı ile, davacı vekilinin verdiği dava dilekçesinde özetle,
davacının 22.10.2001 tarihinde belirsiz süreli hizmet sözleşmesi ile Genel
Müdür Yardımcısı olarak çalıştığını, yeniden yapılanma gerekçesi ile sözleşmesinin
23.5.2003 tarihinde feshedildiğini, Ankara 10. İdare Mahkemesi’nde
2003/1319 Esas sayılı dosyasında dava açıldığını, işlemin iptaline karar
verildiğini, temyiz edildiğini, ancak henüz sonuçlanmadığını, ancak
Bankanın hiçbir gerekçe göstermeden müvekkilin sözleşmesini feshettiğini,
davalının yaptığı işlemin 1475 sayılı Yasa’ya aykırı olduğunu, 4857 sayılı
Yasa’nın 21. maddesine göre davacının bir ay içinde işe başlatılması için
davayı açtıklarını belirterek, davanın kabulüne karar verilmesini talep
ettiği, davalı vekilinin verdiği cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine
karar verilmesini talep ettiği, yapılan yargılama sonunda Mahkemelerince
verilen davanın kabulüne dair kararın davalı vekili tarafından temyiz
edildiği, temyiz incelemesini yapan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2006/1056
Esas, 2006/2415 Karar sayılı ilamı ile özet olarak, “Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin 22.1.1996 tarih, 1995/1 Esas, 1996/1 Karar sayılı ilke kararı
uyarınca özelleştirme kapsamında bulunan Kamu İktisadi Teşebbüslerinde kapsamdışı
statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden doğan
anlaşmazlıkların çözüm yeri idari yargı olduğundan Mahkemece görevsizlik
kararı verilmesi gerekirken işin esasına girilerek hüküm kurulması
hatalıdır” denilerek Mahkemeleri kararının bozulduğu, dosyanın
Mahkemelerinde yeni esas aldığı, uyulan Yargıtay bozma ilamı gereğince
görevsizlik kararı vermenin icap ettiği gerekçesiyle davanın idari yargının
görevine girmesi nedeniyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar
kesinleşmiştir.
Davacı vekili, Halkbank Yönetim Kurulu’nun
26.7.2005 gün ve 20/08 sayılı kararının iptali istemiyle 27.9.2005
tarihinde de idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 9. İDARE MAHKEMESİ; 23.2.2006 gün ve
E:2005/1939, K:2006/230 sayı ile, davanın, Halk Bankası Krediler Kanunu
takipten sorumlu genel müdür yardımcısı iken davalı idarece 4046 sayılı
Kanun’un 22. maddesi uyarınca İstanbul Defterdarlığı emrine atanan ve buna
karşı açtığı dava sonucu görevine iade edilmesi üzerine davalı idarece
kendisine uygun bir görev bulunmadığı gerekçesiyle iş akdi feshedilen
davacının iş akdinin feshine dair 26.7.2005 gün ve 20 sayılı davalı idare
işleminin iptali istemiyle açıldığı, 31.7.2004 tarih ve 25539 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 5230 sayılı Kanun’un 7/c maddesi ile 4603 sayılı
Kanun’un 3. maddesine eklenen 5. fıkrada; “Bankalarda 4857 sayılı İş
Kanununa tabi olarak çalışanlarla Bankalar arasında çıkacak ihtilaflarda iş
mahkemeleri görevlidir” hükmünün yer aldığı, dosyanın incelenmesinden,
davacının davalı Banka ile özel hukuk hükümlerine istinaden çalışmak
hususunda sözleşme akdederek işçi statüsüne geçtiği, davalı idarece
kendisine uygun bir görev bulunmadığı gerekçesiyle iş akdinin feshedilmesi
üzerine bu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığının
anlaşıldığı, bu durumda, davalı idare ile özel hukuk sözleşmesi imzalayarak
işçi statüsüne geçtiği açık olan davacı ile davalı idare arasında çıkan
uyuşmazlıklarda yukarıdaki mevzuat hükmü uyarınca iş mahkemelerinin görevli
bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, DANIŞTAY
BEŞİNCİ DAİRESİ’nin 15.12.2006 gün ve E:2006/4192, K:2006/6427 sayılı
kararıyla onanmak ve kararın düzeltilmesi istemi de aynı Dairenin
24.11.2009 gün ve E:2007/3806, K:2009/6908 sayılı kararıyla reddedilmek
suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın 14. maddesinde
öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği, Başkanlıkça, adli yargı
dosyasının da ilgili Mahkemesinden getirtildiği, başkaca usule aykırılık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davalı
Bankada Genel Müdür Yardımcısı olarak görev yapan davacının, iş akdinin
feshine ilişkin Yönetim Kurulu kararının iptali istemiyle açılmıştır.
15.11.2000 gün ve 4603
sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk
Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında
Kanun’un 1. maddesinde, “1. Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat
Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim
Şirketinin (bankalar) çağdaş bankacılığın ve uluslararası rekabetin
gereklerine göre çalışmalarını ve özelleştirmeye hazırlanmalarını
sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmaları ile hisse satışlarına ilişkin
düzenlemelerin ve hisselerin tamamına kadarının özel hukuk hükümlerine tabî
gerçek ve tüzel kişilere satışının gerçekleştirilmesidir.
2. Bankalar, anonim şirket statüsündedirler. Bu
Kanunda yer alan hükümler dışında 4389 sayılı Bankalar Kanunu ile genel
hükümlere tabidirler…”; 2. maddesinin üçüncü fıkrasında, “3. Bankaların bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut personeli hakkında aylık, özlük ve
emeklilikleri yönünden tabi oldukları mevzuatın uygulanmasına devam olunur.
Bunlardan uygun görülenler istekleri halinde, emeklilik statüleri devam etmek
üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılabilir. 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile ilgileri devam eden personelin özel
hukuk hükümlerine göre çalışacakları süreler kazanılmış hak aylıklarında
değerlendirilir ve emeklilik işlemlerinde söz konusu Kanunun ek 48 inci
maddesinin (b) fıkrası ile ek 68 inci maddesi hükümleri uygulanır. Bu kadro
ve pozisyonlar emeklilik, istifa, ölüm ve sair nedenlerle boşaldıkları
takdirde hiçbir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. (Değişik
beşinci cümle: 18/4/2007-5626/1 md.) Özel hukuk hükümlerine göre
çalıştırılacak personelin sayısı, unvanı, ücret ve sair mali hakları
bankaların genel kurullarınca tespit olunur. (Değişik altıncı cümle:
18/4/2007-5626/1 md.) Genel kurullar, bu yetkilerini yönetim kurullarına
devredebilir. (Ek yedinci cümle: 18/4/2007-5626/1 md.) Personel istihdamına
ilişkin diğer hususlarda yönetim kurulları yetkilidir”; 3. maddesinin
beşinci fıkrasında, “5. (Ek: 16/7/2004-5230/7 md.) Bankalarda 4857 sayılı
İş Kanununa tâbi olarak çalışanlarla bankalar arasında çıkacak ihtilaflarda
iş mahkemeleri görevlidir”; geçici 1. maddesinin birinci fıkrasında, “1.
Bankaların ana sözleşmeleri bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
üç ay içinde yapılacak ilk genel kurullarının onayı ile yürürlüğe girer.
Mevcut yönetim kurulu üyelerinin görevleri genel kurullarca yenileri
seçilinceye kadar devam eder. Bankaların tüm diğer personeli bu Kanunla
bulundukları kadro ve pozisyonlara atanmış sayılır”; geçici 1. maddesinin
üçüncü fıkrasında “3. (Değişik : 30/1/2002 - 4743/6 md.) Bankalarda
31.12.2002 tarihinden sonra özel hukuk hükümlerine tâbi olmayan personel
çalıştırılamaz…” ve 4. maddesinde, “Bu Kanun, bankalar hakkında
sermayelerindeki kamu payı % 50`nin altına düşünceye kadar uygulanmak üzere
yayımı tarihinde yürürlüğe girer” hükmü yer almıştır.
Öte yandan, 1475 sayılı İş Kanunu, 22.5.2003 tarih
ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi ile, -14. madde hariç-
yürürlükten kaldırılmış; 4857 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinde, “Diğer mevzuatta 1475 sayılı İş Kanununa yapılan atıflar bu
Kanuna yapılmış sayılır” hükmüne yer verilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 9. maddesinde, “Taraflar
iş sözleşmesini, Kanun hükümleriyle getirilen sınırlamalar saklı kalmak koşuluyla,
ihtiyaçlarına uygun türde düzenleyebilirler.
İş sözleşmeleri belirli veya belirsiz süreli
yapılır. Bu sözleşmeler çalışma biçimleri bakımından tam süreli veya kısmî
süreli yahut deneme süreli ya da diğer türde oluşturulabilir” denilmiştir.
Davacının T. Halk Bankası A.Ş. ile 1.11.2001
tarihinden geçerli olmak üzere imzaladığı belirsiz süreli hizmet
sözleşmesinin 4. maddesinde, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 16 ncı ve 17 nci
maddelerinde belirtilen hususların ortaya çıkması halinde hizmet
sözleşmesinin ihbar önellerine uyulmaksızın derhal feshedileceği, ayrıca,
1475 sayılı İş Kanunu’nun 16 ncı ve 17 nci maddelerinde belirtilen
hükümlerin dışında banka mevzuatında yer alan disiplin hükümlerinin saklı
olduğu, bu tür fesih hallerinde, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 13. maddesi
hükümlerine uyulmasının zorunlu bulunduğu, ancak, tarafların ihbar
önellerini/ihbar tazminatını personelin diğer kamu kurum ve kuruluşları ile
Banka’da geçmiş hizmetlerinin toplamı üzerinden kullandırmayı/ödemeyi kabul
ve taahhüt ettikleri; 8. maddesinde, bu sözleşmenin uygulamasından doğacak
her türlü uyuşmazlık halinde Ankara Mahkeme ve İcra Müdürlüklerinin yetkili
olduğu; 9. maddesinde, sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde 1475 sayılı İş
Kanunu, Bankalara ilişkin mevzuat ve düzenlemeler, 4603 sayılı Kanun, Ana
Sözleşme, Banka’nın yönetmelik, genelge, genel mektup, sirküler,
talimatları gibi iç mevzuat hükümlerinin uygulanacağı hususları
düzenlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Halkbank Yönetim
Kurulu’nun 23.5.2003 gün ve 19/15 sayılı kararı ile, Genel Müdür Yardımcısı
olarak görev yapan C. B.’ın, 4743 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (c) fıkrası
hükmüne göre, özel hukuk hükümlerine göre yapılmış olan iş akdinin
31.5.2003 tarihi itibariyle feshedilmesi ve kamu hukukuna tabi kılınarak
başka kurumlara naklinin sağlanması amacıyla 1. derece imza yetkisinin
kaldırılarak Genel Müdürlük emrine müşavir olarak atandığı, bu işlemin
iptaline ilişkin Ankara 10. İdare
Mahkemesi’nin 22.4.2004 gün ve E:2003/1319, K:2004/837
sayılı kararının Danıştay Beşinci Dairesi’nin 1.7.2005 gün ve E:2004/4530, K:2005/3322 sayılı
kararı ile bozulması üzerine Ankara 10.
İdare Mahkemesi’nin 13.10.2005 gün ve E:2005/2078, K:2005/1598 sayılı
kararı ile davanın reddine karar verildiği, Ankara
10. İdare Mahkemesi’nin iptal kararı üzerine davacı görevine başlatılmış
ise de; Halkbank Yönetim Kurulu’nun
26.7.2005 gün ve 20/08 sayılı kararı ile, davacının iş akdinin
feshedilmesine karar verildiği, bu fesih işleminin iptali istemiyle davanın
açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, 4603 sayılı Kanun’un yukarıda
belirtilen 3. maddesinin beşinci fıkrasındaki, “Bankalarda 4857 sayılı İş
Kanununa tâbi olarak çalışanlarla bankalar arasında çıkacak ihtilaflarda iş
mahkemeleri görevlidir” hükmü karşısında, Halk Bankası ile yapılan belirsiz
süreli hizmet sözleşmesi kapsamında İş Kanunu’na tâbi olarak çalıştığı
anlaşılan, davacı tarafından, iş akdinin feshedilmesi üzerine Bankaya karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde iş mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İş Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 16. İş Mahkemesi’nin 19.4.2006 gün ve
E:2006/235, K:2006/299 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 7.2.2011
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/69
KARAR NO : 2011/5
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : TMSF tarafından satışı yapılan şirketten
alacaklı olduğunu iddia eden davacı şirketin; TMSF Ticari ve İktisadi
Bütünlük Satış Komisyonu Başkanlığınca düzenlenen sıra cetvelinin iptali
istemiyle açtığı davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk
K A R A R
Davacı :
Poyraz Karlıbel Fındık Entegre San. Tic. A.Ş.
Vekili :
Av. M. H., Av. H. K., Av. S. D.
Davalı :
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF)
Vekili :
Av. H. A. Ö.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; mali bünyesindeki olumsuzlukların
giderilmesini teminen 4389 sayılı Bankalar Kanunun 14/2 maddesi uyarınca, alınması
istenen tedbirleri almayan, kaynaklarını bankanın emin bir şekilde
çalışmasını tehlikeye düşürecek şekilde hissedarlarının oluşturduğu sermaye
grubuna aktaran ... ve faaliyetlerini sürdürmesi mevduat sahiplerinin
haklarını ve mali sistemin güven ve istikrarını tehlikeye düşüren
Bayındırbank A.Ş.'nin temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve
denetiminin, aynı maddenin 3 ve 4 numaralı fıkralarına istinaden Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonuna devredilmesine Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulu tarafından karar verildiğini, kararın 10.07.2001 tarih, 24458 sayılı
Resmi Gazetede yayımlandığını;
Ardından borçlarının tasfiyesi çerçevesinde yaptığı
anlaşmaya göre TMSF'ye olan yükümlülüklerini yerine getirmeyen Bayındır
Grubunun faal şirketlerinden olan Sagra Gıda Üretim Pazarlama A.Ş.'nin
temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetiminin 5411 sayılı
Bankacılık Kanunun geçici 11. maddesi ile 4389 sayılı Bankalar Kanunun
15-7/ a maddesi ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunun 134. maddesine istinaden
TMSF tarafından devir alındığını; Fon'un 27 Nisan 2007 tarihli kararı ile
Sagra Ticari ve İktisadi Bütünlüğü Satış Komisyonu Başkanlığının
oluşturulduğunu ve Sagra Ticari ve İktisadi Bütünlüğü İhale Şartnamesinin
düzenlendiğini; bu şartname uyarınca Sagra Ticari ve İktisadi Bütünlüğü'nün
muhammen bedelinin 39.000.000 (otuz dokuz milyon) ABD Doları olarak
belirlendiğini; satışa ilişkin ihalenin 25.09.2007 tarihinde
gerçekleştirildiğini, ihaleyi en yüksek teklif veren Sanset Gıda Tur. San.
ve Tic. A.Ş.’nin 77.050.000 ABD Doları vererek kazandığını; ihalenin, Fon
Kurulunun 27.09.2007 tarih ve 2007/488 sayılı kararı onaylandığını;
Müvekkili şirketin, Sagra Gıda Üretim Paz. San. ve
Tic. A.Ş. ve iştiraklerinden alacaklı olduğunu, bu alacakların ödenmesi
amacıyla TMSF'ye müracaat edildiğini;
Satışın onaylanmasına ilişkin Fon Kurulu kararının
mevzuata aykırılıklar içerdiğinden bahisle iptali için açtıkları davanın,
Danıştay 13. Dairesinin 2007/14258 E. Sayılı dosyası ile derdest olduğunu;
yine İstanbul 1. İdare Mahkemesi Başkanlığı’nın 2007/1880 E. Sayılı dosyası
ile 25.09.2007 tarihli ihalenin feshinin talep ve dava edildiğini, bu
davanın halen derdest bulunduğunu; her iki davanın, iptali istenilen sıra
cetvelinin düzenlenmesi şekline etki edeceğini; çünkü, davalardan birinin
veya her ikisinin kabul ile sonuçlanması durumunda ihale ile ilgili sürecin
yeniden başlayacağını; Sagra Ticari ve İktisadi Bütünlüğüne ilişkin menkul
ve gayrimenkul malların değerinin yeniden tespit edileceğini, ortaya yeni
bir ihale bedeli çıkacağını ve sıra cetvelinin düzenlenmesine de etki
edeceğini; bu nedenle davaların sonucunun beklenmesi gerekirken, davalı
tarafından sıra cetvelinin tanzimi yoluna gidilmesinin usulsüz olduğunu;
Sıra cetveli düzenlenirken, 5411 sayılı Bankacılık
Kanunun 134/8. fıkrasında belirlenen usul ve esaslara uyulmadığını;
maddenin "Gerçek ve tüzel kişilerin sahip olduğu varlıkların, bu
maddede yer alan hükümler çerçevesinde ticari ve iktisadi bütünlük
kapsamında veya bu Kanunda yer alan hükümler çerçevesinde ayrı ayrı cebri
icra yoluyla satışlarından elde edilen bedelden; satış tarihine kadar
tahakkuk etmiş olmak şartıyla, sırasıyla Fon Kurulu tarafından karar
verilmesi halinde şirketlerin teknik bilgi, yazılım, donanım, ekipman, mal
ve hizmet alımından doğan geçmiş dönem borçları, kişilerin Devlete ve
sosyal güvenlik kuruluşlarına olan 6183 sayılı Kanun kapsamındaki borçları
ile GSM imtiyaz sözleşmesinden doğan Hazine payı borçları ödendikten sonra
kalan kısım, kişilerin diğer kamu kurum ve kuruluşları ile üst kurullara olan
borçlarına garameten taksim edilerek ödenir." şeklinde olduğunu;
Bu çerçevede sıra cetvelinde birinci sırada yer
alması gereken alacakların, satış tarihine kadar tahakkuk etmesi şartıyla
…… mal ve hizmet alımından doğan borçların alacaklıları olduğunu, müvekkili
şirketin, Sagra Gıda San. Paz. ve Tic. A.Ş.'den olan alacağının da mal ve
hizmet karşılığı olan alacaklar olduğunu, bu nedenle iptali istenilen sıra
cetvelinde müvekkilinin alacağına yer verilmemesinin usulsüz olduğunu; zira
müvekkili şirket tarafından, Şirkete 2001 yılında el konulmasından sonra da
Sagra A.Ş.'ye mal ve hizmet verilmeye devam edildiğini, bu çerçevede Sagra
A. Ş.’nin, müvekkili şirketin kendisine vermiş olduğu mal ve hizmetler
karşılığında ayakta kalabildiğini ve faaliyetlerini sürdürebildiğini, ancak
davalı tarafından bu mal ve hizmetlerin karşılığının ödenmediğini; 5411
sayılı Kanunun 134. maddesi kapsamına Lotus Reklamcılık, Merkez Reklam,
gibi alacaklılar alınmışken, TMSF'nin, Sagra'yı bu fiyata satmasına
yardımcı olan, mal ve hizmet sunan müvekkili şirkete yer vermemesinin usul
ve yasaya aykırı olduğunu, çünkü sıra cetveli kapsamına alınan alacaklı
diğer firmaların vermiş olduğu mal ve hizmetten, müvekkili şirketin
verdiklerinin daha gerekli ve daha fazla hayati öneme haiz bulunduğunu;
İptali istenilen sıra cetvelinden, grup borçları
ile Sagra Gıda Üretim Paz. A.Ş.'nin borçları ayrımının yapılamadığını; yani
mevcut borcun ne kadarının grup şirketlerine ne kadarının Sagra Gıda Üretim
Paz. A.Ş.'ye ait bulunduğunun tespit edilemediğini; nitekim söz konusu
sıranın, farklı mal varlığına haiz şirketlerin alacakları arasında bir
eşitsizlik doğmasına neden olduğunu ve dağıtımın adil olmamasına sebebiyet
verdiğini; kaldı ki mevcut borcun bir oranlaması yapıldığında Sagra Gıda
Üretim Paz. A.Ş.'ye ait borcun çok az; grup şirketlerin borçlarının ise çok
fazla olduğunun görüleceğini; markalara ne kadar değer takdir edildiğinin
belli olmadığını; bu hususun da adil bir dağıtımın yapılmasına engel teşkil
ettiğini, zira bu haliyle; markalar üzerinde haczi veya değerine göre hak
sahibi olması muhtemel olan alacaklıların alacaklarını öncelikli olarak
almasının önüne geçildiğini, örneğin gayrimenkul üzerinde ipotek tesis
etmiş olan alacaklı ipotek bedeli kadar alacağını alabiliyor iken, marka
üzerinde rehni bulunan alacaklıların markaya ayrı bir değer takdir
edilmemesi nedeniyle alacaklarını alamadıklarını; sıra cetvelinin
belirlenmesinde izlenen usulün TMSF'nin daha önceki uygulamalarına da
aykırı olduğunu; bu çerçevede Telsim Varlıkları Ticari ve İktisadi
Bütünlüğe ilişkin sıra cetvelinde öncelikli sıraya 5411 sayılı Bankacılık
Kanunun 134. maddesi kapsamında geçmiş dönem borçlarının tahsiline yer
verilmiş iken iptali istenilen sıra cetvelinde ise bu şekilde bir yol
izlenilmemesinin hukuken kabul edilemeyeceğini ifade ederek, sonuç
itibariyle; Sagra Ticari ve İktisadi Bütünlüğü Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu Ticari ve İktisadi Bütünlük Satış Komisyonu Başkanlığı tarafından
düzenlenen ve 14.08.2008 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan sıra cetvelinin
iptaline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
ŞİŞLİ 1. İCRA MAHKEMESİ (HUKUK); 06.11.2008 gün ve
E:2008/1134, K:2008/1279 sayı ile, davacı vekilinin mahkemelerine vermiş
bulunduğu dilekçe ile özetle; Temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve
denetiminin Bankalar Kanununun 14/3 ve 4 nolu fıkralarına istinaden
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilmesine dair Bankacılık Düzenleme
ve Denetleme Kurulu Tarafından karar verilmiş bulunan Bayındırbank A.Ş.nin
TMSF ye olan yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle, Bayındır
grubunun faal şirketlerinden olan Sagra Gıda Üretim Paz. San. A.Ş nin
temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetiminin 5411 Sayılı
Bankacılık Kanununun Geçici 11.Maddesi ile 4839 Sayılı Bankalar Kanununun
15-7/a maddesi ve Bankacılık Kanununun 134. maddesine istinaden 6.6.2007
tarihinde TMSF tarafından devir alınıp, ardından Sagra Ticari ve iktisadi
Bütünlüğü Satış Komisyonu Başkanlığının oluşturularak ticari ve iktisadi
bütünlüğünün 25.9.2007 tarihinde Sanset Gıda Turizm San. ve Tic. A.Ş.’ne
ihale suretiyle satıldığını, müvekkili şirketin de iktisadi ve ticari
bütünlüğü satılan Sagra Gıda Üretim Paz.ve San. A.Ş den alacaklı olup, bu
çerçevede TMSF tarafından düzenlenen sıra cetvelinde öncelikli sıraya 5411
sayılı Bankacılık Kanununun 134. maddesi kapsamında geçmiş dönem
borçlarının tahsiline yer verilmeyip, sıra cetvelinde bu suretle evvelki
uygulama ile çelişecek şekilde karar oluşturmasının hatalı olduğunu,
müvekkiline pay isabet ettirilmediğini belirterek Sagra Ticari ve İktisadi
Bütünlüğü Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Ticari ve İktisadi Bütünlük Satış
Komisyonu Başkanlığı tarafından düzenlenen ve 14.8.2008 tarihli Resmi
Gazetede yayınlanan sıra cetvelinin iptaline karar verilmesini istemiş
olduğu; davalı TMSF vekilinin ise dosyasına 7.10.2008 havale tarihli cevap
layihasında belirtmiş olduğu nedenlerle usul, görev, yetki ve esas
bakımından davanın reddine karar verilmesini istemiş bulunduğu; şikayet
konusu edilen sıra cetvelinin, alacaklı TMSF tarafından borçlu Sagra Gıda
Üretim Paz. ve San. A.Ş ve iştirakleri hakkında 6183 Sayılı
A.A.T.U.H.K.’nun kapsamında yapılan icra takibi ile ilgili olduğu; sıra
cetvelinin, 6183 sayılı yasanın, 4389 Sayılı Yasanın 15/7-a ve 5472 Sayılı
Yasa ile Değişik 5411 Sayılı Bankacılık Kanununun 134 ve Geçici 24. madde
hükümlerine göre TMSF Sagra Ticari ve iktisadi Bütünlüğü Satış Komisyonu
tarafından düzenlenmiş bir sıra cetveli olduğu; diğer bir deyişle, şikayet
konusu edilen sıra cetvelinin, İİK.nu hükümleri doğrultusunda Adli Yargı
düzenindeki İcra Dairelerince düzenlenmiş bir sıra cetveli olmadığını; 6183
Sayılı A.A.T.U.H.K.nunda sıra cetveline şikayet davalarının icra
mahkemelerinde görüleceğine dair herhangi bir hüküm bulunmadığı; yargıda
görev hususu kamu düzeni ile ilgili olup, görev hususunda kıyas yolu ile
İİK.nun hükümlerinin uygulanmasının da mümkün bulunmadığı; bu durumda 6183
Sayılı A.A.T.U.H.K.nu hükümlerine muhalefetin İDARİ TASARRUF niteliğinde
olması nedeniyle, sıra cetveline yönelik şikayetin incelenme yerinin de Adli
Yargı olmayıp, İDARİ YARGI olduğu gerekçesiyle; yanlış yargı yoluna
müracaat nedeniyle DAVA DİLEKÇESİNİN GÖREV NOKTASINDAN REDDİNE karar
vermiş; temyiz edilmesi üzerine bu karar, Yargıtay 19.Hukuk Dairesi
Başkanlığının 26.3.2009 gün ve E:2009/822, K:2009/2337 sayılı kararıyla
onanmış ve karar düzeltme yoluna gidilmediğinden kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, aynı istemle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 8. İDARE MAHKEMESİ; 09.06.2009 gün ve E:
2009/749, K: 2009/1068 sayı ile davanın, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunca
satışı yapılan Sagra Gıda Üretim Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.den alacaklı
olan davacı tarafından Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Ticari ve İktisadi
Bütünlük Satış Komisyonu Başkanlığınca düzenlenen sıra cetvelinin iptali
istemiyle açıldığı; 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14.
maddesinin 3. bendinde; davanın görev ve yetki idari merci tecavüzü,
ehliyet, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir
işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve 3. ve 5. maddelere uygun olup
olmadıkları yönünden sırasıyla inceleneceği, aynı yasanın 15.maddesinin 1/a
bendinde ise; adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların görev
yönünden reddine karar verileceğinin belirtildiği; İcra iflas Kanununun
142. maddesinde; “Cetvel suretinin tebliğinden yedi gün içinde her alacaklı
takibin icra edildiği mahal mahkemesinde alakadar aleyhine dava etmek
suretiyle cetvel münderecatına itiraz edebilir. Dava basit muhakeme
usulüyle görülür. İtiraz alacağın esas ve miktarına taallük etmeyip yalnız
sıraya dairse şikayet yoluyla icra mahkemesine arzolunur.” hükmüne yer
verildiği; dava dosyasının incelenmesinden, Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonunca satışı yapılan Sagra Gıda Üretim Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.den
alacaklı olan davacı tarafından Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Ticari ve
İktisadi Bütünlük Satış Komisyonu Başkanlığınca düzenlenen sıra cetvelinin
iptalinin istendiği, söz konusu sıra cetvelinin ise 5441 sayılı Yasanın
134.maddesi uyarınca 6183 Sayılı Kanun ve İcra iflas Kanununun 206.maddesi
esas alınarak düzenlendiğinin anlaşıldığı; bakılan davada, yukarıda yer
verilen mevzuat hükmü uyarınca sıra cetveline karşı yapılacak itirazların
icra mahkemelerinde çözüleceği açık olup, işbu davanın görüm ve çözümünde
mahkemelerinin görevli olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle; davanın
2577 Sayılı idari Yargılama Usulü Kanununun 15/1-a maddesi uyarınca görev
yönünde reddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Erdoğan BUYURGAN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; adli ve idari yargı yerleri
arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen
yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunca satışı
yapılan Sagra Gıda Üretim Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.den alacaklı olan
davacı şirket tarafından, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Ticari ve İktisadi
Bütünlük Satış Komisyonu Başkanlığınca düzenlenen sıra cetvelinin iptali
istemiyle açılmıştır.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun “Fonun alacaklarının tahsiline ilişkin
diğer yetkiler” başlıklı 134. maddesinde;
“Fon, alacağının tahsili bakımından yarar görmesi
hâlinde ve Fona borçlu olup olmadıklarına bakılmaksızın, Fon bankalarının;
a) Yönetim ve denetimine sahip olduğu
iştiraklerinin,
b) Hâkim ortağı olan tüzel kişilerin,
c) Gerçek ve tüzel kişi hâkim ortaklarının hâkim
ortak olduğu şirketlerin,
d) Yukarıda sayılan kişiler adına hareket eden veya
onlar hesabına kendi adına para, mal veya hak edinen şirketlerin
ortaklarının,
Bu maddede belirtilen şirketlerde sahip oldukları hisselerinin
tamamına ve/veya bir kısmına ilişkin temettü hariç ortaklık hakları ile bu
şirketlerin yönetim ve denetimini devralmaya ve şirket ana sözleşmesinde
belirlenen yönetim, müdürler ve denetim kurulu üyelerinin sayılarıyla bağlı
kalmaksızın ve imtiyazlı hisselere dayanılarak atanıp atanmadıklarına
bakılmaksızın görevden almak ve/veya üye sayısını artırmak ve/veya
eksiltmek suretiyle bu kurullara üye atamaya yetkilidir.
Doğrudan ya da dolaylı olarak Fonun yönetim ve
denetimini devraldığı bankaların veya şirketlerin ve/veya bu madde uyarınca
yönetimini ve denetimini devir aldığı şirketlerin ve Fon iştiraklerinin
ortak sayısının, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve özel kanunlarda
belirtilen zorunlu ortak sayısının altına düşmesi hâlinde tüzel kişiliklerine
halel gelmez.
Fonun yönetim ve denetimine sahip olduğu
şirketlerin ve/veya bu fıkra uyarınca yönetimini ve denetimini devir aldığı
şirketlerin, Fon tarafından atanan yönetim ve denetim kurulu üyeleri ve
müdürleri ile Fonun atadığı bu yöneticiler tarafından şirketi temsil ve
ilzam ile yetkili kılınan genel müdür, genel müdür yardımcısı ve müdür gibi
şirket çalışanları veya Fon, bu fıkrada sayılan gerçek veya tüzel kişilere
ait şirket hisselerinin ve/veya bu şirketlerdeki lisans, ruhsat, 13.4.1994
tarihli ve 3984 sayılı Kanunun geçici 6 ncı maddesi hükmü kapsamında geçici
frekans ve kanal kullanımı ve imtiyaz sözleşmelerinden doğan hakları dahil
olmak üzere diğer tüm hak ve varlıklarının ve/veya bu hisselerle orantılı
aktiflerinin satışını gerçekleştirmeye ve bu satışlardan elde edilen
tutarları Fon alacaklarına mahsup etmeye veya şirketlerin kamu borçları
ve/veya Sosyal Sigortalar Kurumuna borçları ile sair borçlarını ödemede
kullanmaya ve bu işlemler ile ilgili kararlar almaya 6762 sayılı Türk
Ticaret Kanununun 324 üncü maddesi ile bağlı kalmaksızın yetkilidirler.
Bu şirket ve iştiraklerin yüzde kırkdokuzundan
fazlası ile bunlara ait her türlü mal, hak ve varlıklar, gayrimenkullerle
ilgili özel kanunlarındaki kısıtlamalar saklı kalmak kaydıyla yabancı gerçek
ve tüzel kişilere satılabilir.
Fon alacaklarının tahsilini teminen, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uyarınca
haczedilen aktif değerler ile lisans, ruhsat ve imtiyaz sözleşmelerinden
doğan haklar ve bu varlıkların feri veya mütemmim cüzü niteliğindeki
sözleşmelerden doğan, ancak başlı başına iktisadî değeri olmayanlar da
dahil olmak üzere diğer tüm hak ve varlıkları bir araya getirerek, ticarî
ve iktisadî bütünlük oluşturarak alıcısına geçişini sağlayacak şekilde satışına,
hacizli malların birden fazla borçluya ait olması ve/veya birden fazla
alacaklının haczi olması hâlinde de satışı yaptırmaya, ihale bedelinin
ödenme şeklini, para birimini, alıcıların sahip olması gereken şartları,
ödeme tarihini ve ihalenin sair usûl ve esasları ile satış şartlarını 6183
sayılı Kanun hükümlerine bağlı olmaksızın belirlemeye, satışa konu ticarî
ve iktisadî bütünlüğü alacağına mahsuben satın almaya, satışa konu
varlıkların ait olduğu şirketlerin teknik bilgi, yazılım, donanım, ekipman,
mal ve hizmet alımından doğan geçmiş dönem borçlarını ihale bedelinden
ödemeye veya ihale alıcısına ödetmeye Fon Kurulu yetkilidir. Fon Kurulu,
satış kararıyla birlikte, bu satışı gerçekleştirmek üzere en az üç kişiden
oluşan bir satış komisyonu oluşturur ve başkanını belirler. Satış
komisyonu, toplam üye sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve toplam üye
sayısının salt çoğunluğu ile karar alır. Ticarî ve iktisadî bütünlüğün
muhammen bedeli, satış komisyonu tarafından, uzman gerçek veya tüzel
kişilerin kıymet takdiri raporu dikkate alınarak, daha önce bütünlüğü
oluşturan varlıkların ayrı ayrı kıymet takdirlerinin yapılmış olması ile
bağlı olmaksızın düzenlenecek rapor çerçevesinde Fon Kurulu tarafından
belirlenir. Ticarî ve iktisadî bütünlük oluşturan mahcuzlar üzerinde birden
fazla kişinin aynî veya şahsî hakkının bulunması veya bunların mülkiyetinin
birden fazla kişiye ait olması durumunda, bu mal, hak ve/veya varlıkların
değeri ayrı ayrı tespit edilir. Bu madde hükümleri uyarınca yapılacak satış
sürecinde, satış ilânının Resmî Gazetede yayımlanması ilgililere yapılacak
tebliğ hükmündedir. Ticarî ve iktisadî bütünlük oluşturduğuna karar verilen
mahcuzların satışı, kapalı zarf veya açık artırma usûllerinden biri veya
ikisi birlikte uygulanmak suretiyle yapılır. Bundan sonra, Fon Kurulunun
gerekli görmesi hâlinde, ihalelere pazarlık usûlü ile devam edilebilir. Bu
usûllerden hangisinin uygulanacağına, ticarî ve iktisadî bütünlük oluşturan
mal, hak ve varlıkların nitelikleri dikkate alınarak Fon Kurulu tarafından
karar verilir. İhale bedelinin dağıtımına esas sıra cetveli satış
komisyonu tarafından düzenlenir. İhalenin sonuçlanması, Fon Kurulunun
onayına bağlıdır. Bu hüküm uyarınca yapılan satışlarla ilgili ihalenin
feshi davaları, Fonun merkezinin bulunduğu yer idare mahkemelerinde
görülür. Ticarî ve iktisadî bütünlük oluşturulmasına karar verilmesinden
itibaren iki yıl içerisinde ticarî ve iktisadî bütünlük oluşturan
mahcuzların, Fonun izni olmaksızın imtiyazlı alacaklılar dâhil üçüncü
kişiler tarafından muhafaza altına alınması ve satışı talep edilemez,
mahcuzların malîklerinin iflasına karar verilemez, ilgili takyidatlar
hakkında zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.
Yukarıdaki hüküm çerçevesinde telekomünikasyon,
enerji, ulaşım, radyo, yazılı ve görsel medya ve diğer sektörlerdeki,
yönetim ve denetimi veya hisseleri Fon tarafından devir alınan şirketlere
tanınmış imtiyaz sözleşmesi, lisans, ruhsat, işletme izni, ön izin, yayın
izni, 3984 sayılı Kanunun geçici 6 ncı maddesi hükmü kapsamında geçici
frekans ve kanal kullanımı ve benzeri izinlerin yeni alıcıları adına devri
ve tescili işlemleri, Fonun bildirimi üzerine ilgili kurum, kuruluş ve üst
kurullarca, gerekli bilgi ve belgelerin tamamlanmasını müteakip başkaca bir
işleme gerek kalmaksızın en fazla bir ay içinde tamamlanır.
Bu hüküm uyarınca yapılacak satışlara ilişkin diğer
esas ve usûller Fon tarafından çıkarılacak yönetmelikle tespit edilir.
(Değişik sekizinci fıkra: 8/3/2006-5472/1 md.)
Gerçek ve tüzel kişilerin sahip olduğu varlıkların, bu maddede yer alan
hükümler çerçevesinde ticari ve iktisadi bütünlük kapsamında veya bu
Kanunda yer alan hükümler çerçevesinde ayrı ayrı cebri icra yoluyla
satışlarından elde edilen bedelden; satış tarihine kadar tahakkuk etmiş
olmak şartıyla, sırasıyla Fon Kurulu tarafından karar verilmesi halinde
şirketlerin teknik bilgi, yazılım, donanım, ekipman, mal ve hizmet
alımından doğan geçmiş dönem borçları, kişilerin Devlete ve sosyal güvenlik
kuruluşlarına olan 6183 sayılı Kanun kapsamındaki borçları ile GSM imtiyaz
sözleşmesinden doğan Hazine payı borçları ödendikten sonra kalan kısım,
kişilerin diğer kamu kurum ve kuruluşları ile üst kurullara olan borçlarına
garameten taksim edilerek ödenir. Bu hükme göre yapılan dağıtım sonrasında
bakiye borç kalması; lisans, ruhsat, imtiyaz sözleşmesi, geçici frekans ve
kanal kullanımı ve benzeri hakların devri ve yeni alıcısı tarafından
işletilmesi için gerekli olan ve kamu kurum ve kuruluşları ile üst
kurullarca yapılması gereken devrin tescil ve nakli işlemine engel teşkil
etmez.
(Ek fıkra: 8/3/2006-5472/1 md.) Bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan 4389 sayılı Bankalar Kanununun 15 inci maddesinin
(7) numaralı fıkrası ile bu madde kapsamında olan şirketler ile
sermayesinin % 50'sinden fazlasını temsil eden hisselere Fonun, Fon
Bankasının veya Fon iştiraklerinin sahip olduğu şirketler, yönetim
kurulları tarafından alacaklılarına ve borçlularına Fonun belirlediği
esaslar çerçevesinde yapılacak ilânı müteakiben düzenlenen bilançoları esas
alınarak Fon Kurulu kararı ile İcra ve İflas Kanunu, Türk Ticaret Kanunu
hükümlerine tabi olmaksızın tasfiye olunur. Tasfiyeye ilişkin Fon Kurulu
kararı şirketin infisah ettirilmesi anlamında olup, bu şirketler Fonun
yazılı bildirimi üzerine ilgili sicilden başkaca bir işleme gerek
kalmaksızın terkin olunur. Tasfiye kararı aleyhine ilgililer tarafından
açılacak davalar Fonun merkezinin bulunduğu yer idare mahkemelerinde
görülür. Fon Kurulu tarafından tasfiyesine karar verilen şirketlerin iflas
ve ihyası istenemez. Yapılan ilân neticesinde kayıt altına alınan alacaklar
Fon tarafından bu Kanun, 6183 sayılı Kanun ve İcra ve İflas Kanununun 206
ncı maddesine uygun olarak düzenlenecek sıra cetveli ile tasfiye kararı
verilen şirketin alacaklılarına dağıtılır. Bu madde hükümlerine uygun
olarak tasfiye olunan şirketlerin hâkim ortakları ve yöneticileri ile
üçüncü şahıslar aleyhine açılan şahsi sorumluluk, iflas ve alacak davaları
kanunî halef; ceza davaları kanunî müdahil sıfatıyla Fon tarafından devam
ettirilir. Bu davalar sonucunda herhangi bir tahsilat yapılması halinde
başkaca bir işleme gerek kalmaksızın tahsil edilen meblağ düzenlenmiş sıra
cetveline uygun olarak dağıtılır. Dağıtım sonrasında alacağını tamamen
alamamış olan alacaklılara talepleri halinde şirketin tasfiye edildiğine ve
dağıtılacak tasfiye bakiyesi bulunmadığına dair bir belge verilir. Bu belge
İcra ve İflas Kanununun 105 inci maddesi hüküm ve sonuçlarını doğurur.
Alacaklılara sıra cetveline uygun olarak yapılacak dağıtım sonrası tasfiye
bakiyesi kalması halinde bu bakiye şirket hissedarlarına hisseleri oranında
ödenir. Tasfiyenin usûl ve esasları Fon Kurulu tarafından çıkarılacak
yönetmelikle belirlenir.
Bu Kanunun 71 inci maddesinin birinci fıkrasının
(e) bendi hükmü uyarınca faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen
bankalar ile tasfiyeye tâbi tutulan veya tasfiye işlemi başlatılan
bankaların, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen gerçek ve tüzel
kişiler ile gerçek kişilerin kan ve kayın hısımlarının edindikleri ve/veya
bu suretle üçüncü kişilere edindirdikleri para, her türlü mal, hak ve alacakların
banka kaynağı kullanılmak suretiyle edinildiği ve/veya edindirildiği kabul
edilir. Bu gerçek kişiler ile tüzel kişiler tarafından edinilen para, her
türlü mal, hak ve alacaklar hakkında bu madde hükümlerini uygulamaya Fon
yetkilidir. Bu suretle edinildiği ve/veya edindirildiği kabul edilen para,
her türlü mal, hak ve alacaklar üzerinde ilk kredinin ve/veya banka
kaynağının kullanıldığı tarihten sonra üçüncü kişilere yapılan satış, devir
ve temlik, sınırlı aynî hak tesisi gibi işlemler ile üçüncü kişiler lehine
tesis edilen aynî ve şahsi her türlü hak Fona karşı hüküm ifade etmez. Bu
hukuki işlemlere taraf olan, küllî ve cüz'i halefleri dâhil tüm şahısların,
yukarıda belirtilen işlemlerin gerçekleşmesinden sonra edindikleri ve/veya
edindirdikleri para, her türlü mal, hak ve alacaklar hakkında da bu madde
hükümleri uygulanır.
Yukarıda belirtilen işlemlere taraf olan üçüncü
kişiler bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya yönetim ve denetiminin
Fona devrinden sonraki işlemler nedeniyle, bu maddenin birinci fıkrasında
sayılan kişiler ise bankanın faaliyet izninin kaldırılması veya yönetim ve
denetiminin Fona devrinden önceki ve/veya sonraki işlemler nedeniyle
iyiniyet iddiasında bulunamazlar. Bankanın faaliyet izninin kaldırılması
veya yönetim ve denetiminin Fona devrinden önce satış, kira, devir ve
temlik gibi işlemler ile aynî ve şahsi hak tesisine ilişkin işlemlere taraf
olan üçüncü kişiler iyiniyetli olduklarını kanıtlamak zorundadırlar.
Bu maddenin birinci fıkrasında sayılan gerçek ve
tüzel kişilerin yönetim ve/veya denetimindeki şirketlerde ve/veya
işletmelerinde iş akdine bağlı ve/veya bağlı olmaksızın geçici veya sürekli
olarak istihdam edilen şahısların kurucusu, ortağı, yöneticisi veya
denetçisi olduğu şirketlerin; bir iş akdine bağlı olmaksızın, yukarıda
sayılan şahısların vekâleten ve/veya ticarî mümessil ve/veya ticarî vekil
sıfatıyla ve/veya vekâletsiz iş görme hükümleri gibi herhangi bir hukukî
ilişkiye dayanarak geçici ve/veya sürekli olarak temsil eden şahıslar ile
temsil ettikleri gerçek ve/veya tüzel kişilerin; bu fıkrada belirtilen
şahıslar dışındaki ve/veya bunlar tarafından kurulan şirketlere bankacılık
mevzuatına ve/veya teamüllerine uyulmadan ve/veya teminatsız ve/veya
yetersiz teminat ile kredi kullandırılan ve/veya genellikle faaliyet yeri
olarak aynı adresi kullanan ve/veya yapılan sözleşmelere cayma hakkı
ve/veya borcun nakli gibi hükümler koymak suretiyle kullandıkları kredileri
ve/veya banka kaynaklarını bankanın yönetim ve denetimini doğrudan ve/veya
dolaylı olarak tek başına ve/veya birlikte elinde bulunduran gerçek ve
tüzel kişilere ve/veya bunların ve/veya bankanın iştiraklerine ve/veya
doğrudan veyahut dolaylı bağı bulunan şahıs ve şirketlere yukarıdaki
fıkralarda sayılan gerçek veya tüzel kişilere aktarılmasını sağlayan gerçek
veya tüzel kişilerin kullanmış oldukları krediler ve/veya banka kaynakları
bankanın yönetim ve denetimini doğrudan ve/veya dolaylı olarak, tek başına
veya birlikte elinde bulunduran ortaklar tarafından kullanılmış banka
kaynağı sayılır ve bu şahıslar ile edindikleri ve/veya üçüncü kişilere
edindirdikleri para, her türlü mal, alacak ve haklar hakkında bu madde
hükümleri uygulanır.
Bu Kanunun 71 inci maddesinin birinci fıkrasının
(e) bendi hükmü uyarınca faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen bankanın
hâkim ortakları, yönetim kurulu üyeleri, denetim kurulu üyeleri, genel
müdür, genel müdür yardımcıları ve bunların eş ve çocukları ile
evlatlıklarının, bunların diğer kan ve kayın hısımlarının ve imzaya yetkili
banka mensuplarının kendi aralarında veya üçüncü kişilerle yaptıkları
taşınır ve taşınmaz rehni, ipotek, üst hakkı, intifa hakkı ve oturma hakkı
gibi her türlü sınırlı aynî hak tesisine ilişkin sözleşmeler mahsus
siciline veya defterine kayıt ya da şerh edilmiş olsun veya olmasın her
türlü şahsi haklar ve/veya zilyetliğin devrine dair sözleşmeler dâhil her
türlü tasarrufları ile kara, hava ve deniz taşıtları gibi taşınır ve yalı,
villa, ada, site, tüm eklentileri ile çiftlik gibi taşınmazlarla ilgili adi
ve hasılat kira sözleşmeleri, taşınır veya taşınmaz mal, finansal kiralama
sözleşmeleri, uydu ve kablolu yayın kanalı kullanma hakkı, televizyon
kanalı ile gazetelerin yayım hakkı, marka ve lisansı devir ve kullanma
hakkı veren sözleşmeleri, idare ve hizmet vekâleti ile Avrupa Birliği
standartları üzerinde prim ödemek suretiyle yapılan hayat, bireysel
emeklilik, ihtiyarlık ve sağlık sigorta sözleşmeleri ve limitli veya
limitsiz kredi kartı ile ATM kartı sözleşmeleri ile münferit veya
karşılıklı verilen banka teminat mektupları, kabul kredileri ve avaller ile
her türlü hisse devir sözleşmeleri Fon Kurulunun kararıyla geçersiz
sayılır. Bu sözleşmelerin geçersizliğinden dolayı karşı tarafça açılacak
tazminat davalarında sözleşmede muvazaa bulunmadığını ve sözleşmeyle ödenen
bedelin muvazaalı olmayan rayiç bedel olduğunu ispat yükü davacıya aittir.
Borçlunun, haline münasip konut kiralamasına
ilişkin sözleşme yukarıdaki fıkra kapsamı dışındadır.
Fon, bu maddede sayılan alacaklara ilişkin para,
mal, her türlü hak ve alacaklara ihtiyatî haciz koymaya, muhafaza altına
almaya ve Fon tarafından belirlenecek kurum ve kuruluşlarca hazırlanacak
raporları dikkate alarak tespit edeceği değeri üzerinden, alacağına
mahsuben devralmaya yetkilidir.
Bu alacaklara zararın ve/veya alacağın doğmasına
sebebiyet veren haksız işlemin yapıldığı tarihten itibaren 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen
oranda gecikme faizi uygulanabilir.
Fon tarafından bu madde hükümlerine istinaden tesis
edilen işlemlere karşı idarî yargı mercilerinde açılan davalarda
mahkemelerce yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için teminat
şartı aranmaz.
Fon tarafından bu madde hükümlerine istinaden
yapılacak işlemlerde 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uygulanmaz.
Bu işlemler her türlü vergi, resim ve harçtan istisna tutulur. Bu madde ile
Fona tanınan yetkiler Fon tarafından başkaca bir işleme gerek olmaksızın
Fon Kurulunun karar alması ile tekemmül eder. Yapılan işlemlerden tescile
tâbi olanlar Fonun talebi üzerine tescil ve gerektiğinde ilân olunur.” ;
5411 sayılı Kanunun 134 üncü maddesinin beşinci ve
yedinci fıkralarına dayanılarak hazırlanmış bulunan “Tasarruf Mevduatı
Sigorta Fonu Tarafından Ticari ve İktisadi Bütünlük Oluşturan Mahcuzların
Satışına İlişkin Yönetmelik”in “Sıra cetveli” başlıklı 26. maddesinde;
“ (1) Ticari ve iktisadi bütünlüğün ihale bedelinin
dağıtımına esas sıra cetveli, ihale bedelinin alıcı tarafından ödenmesinden
sonra Satış Komisyonu tarafından 5411 sayılı Kanuna uygun olarak
düzenlenir. Ancak 5411 sayılı Kanunda öncelikli paya sahip olduğu
belirtilen alacaklılara önceden ödeme yapılabilir.
(2) İhale bedelinden satış masrafları çıkarıldıktan
sonra; satış tarihine kadar tahakkuk etmiş olmak şartıyla, sırasıyla Kurul
tarafından ihale bedelinden ödenmesine karar verilmesi halinde bu
Yönetmeliğin 25 inci maddesi kapsamındaki geçmiş dönem borçları, kişilerin
Devlete ve sosyal güvenlik kuruluşlarına olan 6183 sayılı Kanun
kapsamındaki borçları ile GSM imtiyaz sözleşmesinden doğan Hazine payı
borçları ödendikten sonra kalan kısım, kişilerin diğer kamu kurum ve
kuruluşları ile üst kurullara olan borçlarına garameten taksim edilerek
ödenir.
(3) 5411 sayılı Kanunun geçici 24 üncü maddesi
kapsamındaki satışlarda sıra cetvelinin düzenlenmesinde anılan madde hükmü
de dikkate alınır.
(4) Sıra cetvelinin bir sureti Satış Komisyonu
tarafından masrafını veren ilgililere tebliğe çıkarılır ve Resmî Gazete’de
yayımlanır.
(5) Sıra cetveline itiraz süresi 15 gündür. İtiraz
süresi, ilan tarihinden itibaren başlar, tebliğ masrafı veren ilgililer
hakkında ise itiraz süresi tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar.
(6) Satış Komisyonu, hak sahiplerine ödeme yapılana
kadar nakit ihale bedelini uygun göreceği şekilde nemalandırır.”
denilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, Bankacılık Düzenleme
ve Denetleme Kurulunun (BDDK) 09/07/2001 tarih ve 383 sayılı kararı ile
temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı
Sigorta Fonuna (TMSF) devredilen Bayındırbank A.Ş.nin hakim ortakları olan
Bayındır Grubuna dahil firmalarla diğer alacaklı 13 kuruluş arasında
Bayındır Grubu firmalarının alacaklı kuruluşlara olan borçlarının yeniden
yapılandırılması amacıyla 25/10/2002 tarihinde Finansal Yeniden
Yapılandırma Sözleşmesi (FYYS), 27/03/2003 ile 12/01/2005 tarihlerinde de
Finansal Yeniden Yapılandırma Ek Sözleşmelerinin (FYYES) imzalandığı;
Bayındır grubunun içinde bulunduğu finansal kriz nedeniyle faaliyetlerini
sağlıklı olarak yürütemeyen Sagra fabrikasının satışının, T.Halk Bankası
A.Ş.nin 28/12/2006 tarihinde Sagra Gıda Üretim Paz. A.Ş. ve Birleşim Gıda
Paz. A.Ş. firmaları hakkında 23.028.736.-USD'lık ihtiyati haciz uygulaması
nedeniyle rızai yoldan yapılmasının imkansız hale geldiği; konunun çözümü
amacıyla Alacaklı Bankalar Konsorsiyumu üyelerinin de mutabakatı ile Sagra
Gıda Üretim Paz.A.Ş.nin; Ticari İktisadi Bütünlük halinde satışı amacıyla
Fon Kurulunun 13/04/2007 tarih ve 2007/165 sayılı kararı ile “… Bayındır
Grubuna dahil şirketlerden Sagra Gıda Üretim Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.
hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerinin uygulanmasına ..“ karar verilmiş olduğu, şirket hakkında
toplam 22.199.443.-YTL borç tutarı üzerinden yasal takip işlemlerine
başlandığı, bu kapsamda borçlunun gayrimenkul ve menkul malları ile
markalarının haczedildiği; Fon Kurulunun 27/04/2007 tarih ve 2007/183
sayılı kararı ile “… Kurumumuz amme borçlusu Sagra Gıda Üretim Pazarlama
San. ve Tic. A.Ş.'nin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümleri uyarınca haczedilen aktif değerleri ve bu varlıkların
mütemmim cüzü niteliğindeki sözleşmeler ile bu sözleşmelerden doğan ancak
başlı başına iktisadi değeri olmayanlar da dahil olmak üzere diğer tüm mal,
hak ve varlıkların bir araya getirilerek Sagra Ticari ve İktisadi
Bütünlüğünün oluşturulmasına ve oluşturulan ticari ve iktisadi bütünlüğün
satışına ...”; 31/05/2007 tarih ve 2007/230 sayılı kararı ile, “... 5411
sayılı Bankacılık Kanununun geçici 11. maddesi yollaması ile 4389 sayılı
Bankalar Kanununun 15-7/a maddesi ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunun 134.
maddesine istinaden Sagra Gıda Üretim Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.'nin
temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetiminin Tasarruf Mevduatı
Sigorta Fonu tarafından devir alınmasına ...” karar verilmiş olduğu; bu
aşamada Sagra Ticari Ticari ve İktisadi Bütünlüğünün muhammen bedelinin
belirlenmesine esas olmak üzere, kıymet takdir raporunun hazırlanması
konusunda Garanti Yatırım Menkul Kıymetler A.Ş.’nin uzman bilirkişi olarak
görevlendirildiği, bu şirketin düzenlediği değerleme raporunda Sagra Ticari
ve İktisadi Bütünlüğü kapsamında bulunan varlıkların (gayrimenkul, menkul,
marka) ayrı ayrı değer tespitleri yapıldığı gibi ayrıca Ticari ve İktisadi
Bütünlük değerinin de belirtildiği; Fon Kurulunun 28/06/2007 tarih ve
2007/282 sayılı kararı ile, “… 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 134 üncü
maddesi ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Tarafından Ticari ve İktisadi
Bütünlük Oluşturan Mahcuzların Satışına İlişkin Yönetmelik kapsamında Sagra
Ticari ve İktisadi Bütünlüğünün satışına esas olmak üzere muhammen
bedelinin 39.000.000 ABD Doları olarak belirlenmesine ve Satış Komisyonu
tarafından hazırlanan satış şartnamesinin onaylanmasına …” karar verildiği,
hazırlanan satış ilanının 16/07/2007 tarih ve 26584 sayılı Resmi Gazetede
yayımlandığı; ihalenin 25/09/2007 tarihinde gerçekleştirildiği, ihalede en
yüksek teklifin 77.050.000.- ABD Doları bedeli ile Sanset Turizm ve Tanıtım
A.Ş. tarafından verildiği, ihalenin Fon Kurulu’nun 27/09/2007 tarih ve
2007/488 sayılı kararı ile onaylandığı; ihale alıcısının ünvanlarını Sanset
Gıda Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş olarak değiştirdiği, ihale bedelinin
16/10/2007 tarihinde ödendiği, aynı gün alıcı ile devir ve teslim anlaşması
imzalanarak Sagra Ticari ve İktisadi Bütünlüğünün alıcıya devredildiği; bu
aşamadan sonra ihale bedelinin alacaklılar arasında paylaştırılmasını
teminen hazırlanan sıra cetvelinin, 14/08/2008 tarih ve 26967 sayılı Resmi
Gazetede yayımlandığı; davacı Şirket tarafından, Fon kurulunun Sagra Ticari
ve İktisadi Bütünlüğü'nün satışına ilişkin ihalenin onaylanmasına ilişkin
kararı ile yapılan ihalenin iptali istemiyle Danıştay ve İstanbul İdare
Mahkemelerinde dava açıldığı; davaların derdest olduğu; bakılan davanın
ise, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunca satışı yapılan Sagra Gıda Üretim
Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.den alacaklı olduğu iddiasıyla, Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonu Ticari ve İktisadi Bütünlük Satış Komisyonu
Başkanlığınca düzenlenen sıra cetvelinin iptali istemiyle açıldığı
anlaşılmıştır.
Bu durumda, satış bedelinin
paylaştırılması hakkındaki, 14/08/2008
tarih ve 26967 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan sıra cetvelinin, 6183
sayılı Yasa hükümlerine göre başlatılan takibe ilişkin, kamu tüzel
kişiliğini haiz Fon tarafından düzenlenmiş bir idarî işlem olduğu
gözetildiğinde; anılan işlemin iptali isteminden doğan uyuşmazlığın görüm
ve çözümünde, idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İstanbul 8.
İdare Mahkemesi’nce verilen 09.06.2009 gün ve E:2009/749,
K:2009/1068 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/73
KARAR NO : 2011/6
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Bayiliği iptal edilen davacı şirketin; davalı idare ile imzalanan Bayilik
Sözleşmesinin aynen ifasına devam ettirilmesine karar verilmesi istemiyle açtığı
davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Son Nokta Telekomünikasyon Ltd. Şti.
Vekili :
Av. B. A.
Davalı : Başbakanlık
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne izafeten
Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü /
Başkanlığı
Vekili :
Av. M. A.
O L A Y :
Davacı ile Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü/Başkanlığı arasında
29.06.2006 tarihinde Bayilik sözleşmesi imzalanmış ve 124016 no.lu Bayilik
Ruhsatı verilmiştir.
Davalı İdare tarafından
tesis edilen 13.09.2006 Olur tarihli, 10/6305 sayılı işlemde aynen; “14.08.2002 tarih ve 24846 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliğinin 13.Maddesinde, bayilerin iptal ettikleri biletleri
Teşkilatın belirleyeceği usule uygun olarak bildirilecek mercilere teslim
edecekleri; 37.Maddesinde, bayinin bu Yönetmelik hükümleriyle Teşkilat
tarafından yürürlüğe konulacak diğer yönetmelik, genelge ve emirlere uymak
zorunda oldukları; 22.Maddesinde, bayilerin bayilik ruhsatının iptalini
gerektiren fiil ve hareketlerinin tespit edilmesi halinde, Teşkilatın
takdir hakkını kullanarak iptal kararı verebileceği, hükme bağlanmıştır.
Teşkilat Müdürlüğümüz ile tüm bayiler arasında
imzalanan Bayilik Sözleşmesinin "Genel Şartlar" başlıklı 2.
maddesinin (a) bendinde, Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliği ile buna ait tebliğ ve talimatların sözleşmenin vazgeçilmez
parçası olduğu ve bayilerin sözkonusu yönetmelik hükümlerine uymakla
yükümlü oldukları, bayinin Teşkilatın re'sen vereceği talimatlara uymayı
peşinen kabul ettiği; “Cezai Hükümler” başlıklı 8.Maddesinin (b) bendinde,
bayinin Teşkilatın itibarını zedeleyecek veya Teşkilata olan güvenin
sarsılmasına neden olacak davranış, yayın veya faaliyetlerde bulunması,
verilen talimat ve kurallara riayet etmemesi, uyumlu çalışmayı bozması, bayinin
haklı ve hukuken geçerli herhangi bir sebep olmaksızın kupon iptal etmesi
hallerinde bayiliğin iptal edileceği, hükme bağlanmıştır.
Anılan Yönetmelik ve Sözleşme hükümlerine rağmen;
sistem kayıtlarımızın incelenmesi neticesinde 124016 no'lu bayi Son Nokta
Telekom Ltd. Şti.'nin 13.08.2006 tarihinde çok sayıda ve yüksek miktarlarda
kupon iptali yaptığı tespit edilmiş, akabinde 15.08.2006 tarihli yazımız
ile kupon iptallerine ait çıktılar ile iptal bilet asıllarının
Teşkilatımıza gönderilmesi istenmiş ise de işyerinde hırsızlık yapıldığını
ve iptal kuponların çalındığını belirtir İskenderun Yenişehir Polis Merkezi
Amirliğince düzenlenmiş 21.08.2006 tarihli ifade tutanağı cevap olarak
gönderilmiştir. Bunun üzerine 28.08.2006 tarihli yazımız ile bayinin 13.08.2006
tarihinde yapmış olduğu tüm kupon iptallerinin gerekçelerini yazılı olarak
bildirilmesi istenmiştir.
Bayinin 07.09.2006 tarihinde göndermiş olduğu
cevabi yazısındaki iptal gerekçelerinin incelenmesi neticesinde,
gerekçelerin haklı ve hukuki herhangi bir dayanağının bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Yukarıda belirtilen fiili ve hukuki durum nedeniyle
ve anılan Yönetmelik ve Sözleşme hükümleri gereğince; Makamınızca da uygun
görüldüğü takdirde, Son Nokta Telekom Ltd. Şti. ünvanlı 124016 no'lu
bayiliğin iptal edilmesini Olurlarınıza arz ederim.” denilmiş; durum aynı
tarih 10/6324 sayılı yazı ile davacı Şirkete bildirilmiştir.
Davacı vekili; sözleşmenin feshini gerektirecek hiçbir kusurlu
eylemde bulunulmadığını; davalı idarenin, sözleşme ihlali olarak gösterdiği
eylemin müeyyidesinin yine sözleşmede açıkça belirtildiğini; buna karşılık,
daha ağır bir yaptırım uygulanarak sözleşmenin tek taraflı olarak
feshedilmesinin hakkaniyette aykırılık oluşturduğunu ifade ederek, sonuç
itibariyle; davalı idare ile müvekkili firma arasında imzalanan 29.06.2006
tarihli Bayilik Sözleşmesinin, davalı idare tarafından haksız olarak tek
taraflı feshedilmiş olması sebebiyle, sözleşmenin aynen ifasına devam
ettirilmesine karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekilince, birinci savunma
dilekçesinde davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği
ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur.
İskenderun 1.Asliye Hukuk Mahkemesi; 15.11.2007 gün
ve E:2006/338, K:2007/1296 sayı ile, 2577 sayılı Yasanın 2.maddesinin c
bendi gereğince, tesis edilen işlemin idari bir işlem olduğu, bu işlemin
iptali ve bayilik faaliyetinin devam etmesine ilişkin davanın idari yargıda
görülmesi gerektiğinden bahisle, dava dilekçesinin görev yönünden reddine
karar vermiş; bu kararın temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay 13.Hukuk Dairesi
16.12.2008 gün ve E:2008/8324, K:2008/14835 sayı ile; “… Taraflar arasında
düzenlenmiş bulunan sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle davalı tarafından
gönderilen 13.9.2006 tarihli yazıyla davacının bayiliğinin iptaline karar
verilmiş; davacı da haksız fesih işlemi nedeniyle eldeki davayı açmıştır.
Uyuşmazlık sözleşmeden kaynaklanmış bulunduğundan ve uyuşmazlığın çözümü
özel hukuk hükümlerinin uygulanmasını gerektirdiğinden, uyuşmazlığın çözümü
adli yargı yerine ait bulunmaktadır. İdari bir tasarrufa karşılık açılmış
bir dava söz konusu değildir. Bu nedenle görev nedeniyle davanın
reddedilmiş olması usule ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.”
gerekçesiyle Mahkeme kararını bozmuş; karar düzeltme istemi de aynı
Dairenin 4.5.2009 gün ve E:2009/3317, K:2009/6094 sayılı kararıyla
reddedilmiştir.
İSKENDERUN 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 8.10.2009
günlü 1. celsesinde, E:2009/213 sayı ile; Yargıtay bozma ilamına uyulmasına
karar vermiştir.
Davalı idare vekilince, aynı gün içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dosya, Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; idare tarafından feshedilen
29.6.2006 tarihli bayilik sözleşmesinin aynen ifasına karar verilmesi
istemiyle İskenderun 1.Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davada, davalı
idarece davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri
sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve davanın görev yönünden reddine karar
verildiği, bu kararın Yargıtay 13.Hukuk Dairesince bozulduğu, bozma
kararına uyularak davalı idarenin görev itirazının reddi üzerine olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması istendiği anlaşılmış olmakla gereğinin
düşünüldüğü; 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans
Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, Gençlik ve Spor
Genel Müdürlüğünün futbol ve diğer spor müsabakalarına dayalı olarak sabit
ihtimalli ve müşterek bahisler ile şans oyunlarını düzenleme hak ve yetkisini,
kendisine bağlı, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı eliyle kullanacağı ve
yürüteceği, Teşkilat Başkanlığının söz konusu yetkisini bizzat
kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine
devredebileceği hükmüne yer verilmiş olduğu; Futbolda Müşterek Bahis
Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin 15. maddesinde, Teşkilat tarafından
bayilik ruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişiler ile Teşkilat arasında
bayilik sözleşmesi düzenleneceği, bayilik sözleşmesinin, ruhsatın iptali
halinde başkaca bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden feshedileceği,
22. maddesinde, Bayilerin; bu yönetmeliğin 38 ve 39 uncu maddelerinde
sayılmayan fakat bayilik ruhsatının iptalini gerektiren fiil ve hareketleri
tespit edildiği takdirde, Teşkilatın takdir hakkını kullanarak iptal kararı
verebileceği, 38/e maddesinde, Teşkilatın itibarını zedeleyecek veya
Teşkilatla olan güvenin sarsılmasına neden olacak davranış, yayın ve
faaliyetlerde bulunulması, verilen talimat ve kurallara riayet edilmemesi,
uyumlu çalışmanın bozulması hallerinde bayilik ruhsatının, Teşkilat
tarafından tek tarafı olarak ve herhangi bildirim süresine uyulmaksızın
iptal edileceği hükmüne yer verildiği; öte yandan, davacının Spor Toto
Teşkilat Müdürlüğü ile, yapmış olduğu Bayilik Sözleşmesinde de anılan düzenlemeye
koşut hükümlerin yer aldığı; uyuşmazlık konusu sözleşmenin hukuki niteliği
incelendiğinde; İdarenin, özel hukuk kişileri gibi özel hukuk sözleşmeleri
yapabildiği gibi; kamusal yetkisinin verdiği üstünlük ve ayrıcalıklara
dayanarak, konusu, hüküm ve koşulları bakımından özel hukuk
sözleşmelerinden farklı olan sözleşmeler de yapabileceği, idare hukuku
esaslarına tabi bulunan bu sözleşmelerin "idari sözleşme" olarak
adlandırıldıkları; 2577 sayılı Yasa'nın idari dava türlerinin sayıldığı
2/1-c maddesinde belirtildiği üzere "genel hizmetlerden birinin
yürütülmesi" amacıyla ve kamusal nitelikte üstün hak ve yetkilere
dayanılarak yaptığı idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların görüm ve
çözümünde idari yargı yerlerinin görevli bulundukları; anılan düzenlemeler
uyarınca, müşterek bahisler ile şans oyunları düzenleme hak ve yetkisi
sonuçta Spor Toto Teşkilat Başkanlığına ait olduğuna ve bu hakkın bir
sözleşme ile bayilik ruhsatı alma koşullarını taşıyanlara
devredilebildiğine göre, buna ilişkin bayilik sözleşmesinin yasayla tekel
olarak kamu idaresine verilmiş bir genel hizmetin yürütülmesi için yapılan
idari sözleşme olduğunun açık bulunduğu; olayda, davacının 13.8.2006
tarihinde iptal ettiği kuponları ve buna ilişkin çıktıları verilen süre
içinde Spor Toto Teşkilat Müdürlüğüne göndermemesi nedeniyle, Yönetmelik ve
bayilik sözleşmesi hükümleri uyarınca bayilik ruhsatının iptal edildiğinin
anlaşıldığı; bu durumda, idarece kamu gücüne dayanılarak ve tek yanlı irade
ile yapılan bayilik sözleşmesinde yer alan yaptırımların uygulanması
dolayısıyla bayilik ruhsatının iptali nedeniyle bayilik sözleşmesinin
kendiliğinden feshedilmiş sayılmasına ilişkin işlemin iptali isteminden
doğan uyuşmazlığın çözümünde, idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
ulaşıldığı; ayrıca, Spor Toto Teşkilat Başkanlığının, ilgililerin bayilik
ruhsatını, Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin anılan
hükümleri uyarınca tek taraflı olarak iptal etme yetkisinin bulunması ve
davacının bayilik ruhsatının da anılan yönetmelik ve sözleşme hükümlerine
dayanılarak iptal edilmesi karşısında, idari bir sözleşme olan bayilik
sözleşmesi hükümlerinin uygulanmasının yanı sıra, idari bir düzenleme olan
Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan bir uyuşmazlığın
bulunduğu hususunun da açık olduğu gerekçesiyle; 2247 sayılı Yasanın
10.maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesinin
üçüncü fıkrasına göre, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’ndan düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı ile Spor
Toto Teşkilat Başkanlığı arasında 29.06.2006 tarihinde "bayilik
sözleşmesi" imzalandığı, anılan Başkanlığın 13.09.2006 tarih ve
10/6305 sayılı oluru ile iptal edilen kuponların muhafaza edilmemesi
nedeniyle Yönetmelik ve bayilik sözleşmesi hükümlerine istinaden söz konusu
sözleşmenin idarece feshedilmesi üzerine feshedilen sözleşmenin aynen
ifasına karar verilmesi için İskenderun 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan
davada davalı idare tarafından görev itirazında bulunulması üzerine olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı; davanın, davalı idare ile
davacı arasında yapılan bayilik sözleşmesinin idarece feshedilmesi üzerine
sözleşmenin aynen ifasına karar verilmesi talebiyle açıldığı; 3289 sayılı
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un
1. maddesi uyarınca, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Başbakanlığa bağlı
ve tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğu, anılan Kanun'un 4.
maddesine göre, Spor Toto Teşkilat Başkanlığının Genel Müdürlüğe bağlı bir
birim olduğu, söz konusu Kanun'un 2. maddesinin (i) bendi uyarınca,
Türkiye'de düzenlenecek futbol ve diğer spor müsabakalarına dayalı müşterek
ve sabit ihtimalli bahislerin düzenlenmesi ve yürütülmesi yetki ve görevi
Genel Müdürlüğe ait olduğu; Genel Müdürlüğün bu yetkisini "7258 sayılı
Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi
Hakkında Kanun'un 2. maddesi uyarınca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kanalı
ile kullandığı; Başkanlığın ise kendisine ait olan bu faaliyetini sözleşme
imzaladığı ve bayilik ruhsatı verdiği spor toto bayileri aracılığı ile
yürüttüğü; 14.8.2002 tarih ve 24842 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren Futbolda Müşterek Bahisler Uygulama Yönetmeliği hükümleri
ile Spor Toto Teşkilat Başkanlığınca futbol müsabakaları üzerine
düzenlenecek müşterek bahis oyunlarının uygulama şekli ile usul ve
esaslarının belirlendiği; anılan Yönetmeliği'nin 22. maddesinde, bayilerin bayilik
ruhsatının iptalini gerektiren fiil ve hareketlerinin tespit edilmesi
halinde, Teşkilatın takdir hakkını kullanarak iptal kararı verebileceği;
37. maddesinde, bayiinin bu yönetmelik hükümleriyle Teşkilat tarafından
yürürlüğe konulacak diğer yönetmelik, genelge ve emirlere uymak zorunda
olduğu; "Ruhsatın İptali" başlıklı 38. maddesinde, Teşkilatın
itibarını zedeleyecek veya Teşkilata olan güvenin sarsılmasına neden olacak
davranış, yayın veya faaliyetlerde bulunması, verilen talimat ve kurallara
riayet etmemesi, uyumlu çalışmayı bozması, hallerinde Teşkilat tarafından
tek taraflı olarak herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın iptal
edileceğinin hükme bağlanmış olduğu; öte yandan, Spor Toto Teşkilat
Başkanlığı ile davacı arasında imzalanan 29.06.2006 tarih ve 124016 no’lu
Bayilik Sözleşmenin 2. maddesinin (a) bendinde, Futbolda Müşterek Bahis
Oyunları Uygulama Yönetmeliği ile buna ait tebliğ ve talimatların
sözleşmenin vazgeçilmez parçası olduğu ve bayiinin söz konusu hükümlere
uymakla yükümlü bulunduğu; (i) bendinde, bayiinin iptal biletlerini 18 ay
süresince saklamak ve istendiğinde Teşkilata veya Başbayiye teslim etmek
zorunda olduğu; "Cezai Hükümler" başlıklı 8. maddesinin (b)
bendinde, bayiinin haklı ve hukuken geçerli herhangi bir sebebi olmaksızın
kupon iptal etmesi halinde bayiliğin iptal edileceği ve yine aynı bentte bu
sözleşmenin maddelerine uyulmaması halinde bayilik ruhsatının Teşkilat
tarafından ayrıca herhangi bir gerekçe gösterilmeksizin iptal edileceğinin
hükme bağlanmış bulunduğu; 320 sayılı Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü
Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 29. maddesinde,
Yönetim Kurulu veya Genel Müdürlüğün, kanunla yerine getirmekle yükümlü
olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, Yönetim Kurulu Kararları, tebliğ,
genelge ve diğer emirle düzenlemekle görevli ve yetkili olduğu hükmüne yer
verilmiş olduğu, 320 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak
çıkarılan Sayısal Oyunlar Yönetmeliği'nin 27. maddesinde, bayiinin, bu
Yönetmelik hükümleri ile idare tarafından yürürlüğe konulacak diğer
mevzuat, sözleşme, karar, genelge ve talimatlara uymak zorunda olduğu;
bayiliğin sona ermesi başlıklı 32, maddesinin (k) bendinde ise, idarenin
izni olmaksızın, işyerinde idareye ait olmayan oyunlar oynatması halinde
bayilik ruhsatının, idare tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir
bildirim süresine uyulmaksızın iptal edileceğinin hükme bağlandığı;
uyuşmazlık konusu bayilik sözleşmenin hukuki niteliği incelendiğinde; bir
özel hukuk sözleşmesi olduğunun görüldüğü; bir sözleşmenin idari sözleşme
sayılabilmesi için sürekli bir kamu hizmetinin görülmesi amacının taşıması,
taraflardan birinin idare olması ve kamu hukukuna özgü, kamu hukukundan
doğan şart ve hükümlerin sözleşmede yer almasının zorunlu bulunduğu;
uyuşmazlık konusu olayda, Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü sistem kayıtlarının
incelenmesi neticesinde 13.08.2006 tarihinde çok sayıda ve yüksek
miktarlarda kupon iptali yapıldığının tespit edilmesi üzerine taraflar
arasında imzalanan 29.06.2006 tarihli ile 124016 no’lu bayilik sözleşmesi
hükümlerine istinaden bayiliğin feshedilmesi üzerine davacı tarafından
davanın ''feshedilen sözleşmenin aynen ifasına karar verilmesi"
istemiyle açıldığı, dolayısıyla idari bir tasarrufa karşı açılan bir dava
olmadığının anlaşıldığı; davalı idarenin davacı ile yapmış olduğu bayilik
sözleşmesinin, bir özel hukuk sözleşmesi niteliği taşıdığı, idarenin özel
hukuk alanında gerçekleştirdiği bir işlem olduğu göz önüne alındığında,
sözleşme ile kurulan ilişkiden doğan hakların kullanılmasına ilişkin
davaların da özel hukuk hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi gerektiğinden,
taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan
uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli yargının görevinde bulunduğu; bu
nedenle, Danıştay Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi
gereğince yapmış olduğu başvurunun reddine karar verilmesinin gerektiği
yolunda, yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, Davalı vekilince anılan
Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen yönteme uygun şekilde görev itirazında
bulunulduğu ve Mahkemece, Yargıtay bozma kararına uyulmasına karar
verilmesi üzerine 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine, Danıştay Başsavcılığı tarafından olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmakta olup, esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının,
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın ise davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü tarafından
124016 no.lu bayiliğinin iptal edilmesi üzerine, davacı şirketin; davalı
idare ile imzalanan 29.06.2006 tarihli Bayilik Sözleşmesinin, aynen ifasına
devam ettirilmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 1. maddesine göre, Gençlik ve Spor
Genel Müdürlüğü, Başbakanlığa bağlı ve tüzelkişiliğe sahip bir kamu
kurumudur. Aynı Kanunun 4. maddesine göre, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı,
Genel Müdürlüğe bağlı bir birim olup, tüzelkişiliği bulunmamaktadır. Söz
konusu Kanunun 2. maddesinin (i) bendi uyarınca, Türkiye'de düzenlenecek
futbol ve diğer spor müsabakaları üzerine sabit ihtimalli ve
müşterek bahisler ile şans oyunlarının düzenlenmesi ve yürütülmesi yetki ve
görevi Genel Müdürlüğe ait olup; Genel Müdürlük bu yetkisini, 7258 sayılı
Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi
Hakkında Kanun’un 2. maddesi uyarınca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kanalı
ile kullanmakta; Başkanlık ise kendisine ait olan bu faaliyetini, sözleşme
imzaladığı ve bayilik ruhsatı verdiği bayileri aracılığı ile yürütmektedir.
Olay tarihinde yürürlükte bulunan 14.8.2002 tarih
ve 24846 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Futbolda
Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği (Mülga) hükümleri ile Spor
Toto Teşkilat Başkanlığı’nca, futbol müsabakaları üzerine düzenlenecek
müşterek bahis oyunlarının uygulama şekli ile usul ve esasları belirlenmiştir.
Anılan Yönetmeliğin 13.maddesinde, bayilerin iptal
ettikleri biletleri Teşkilatın belirleyeceği usule uygun olarak,
bildirilecek mercilere teslim edecekleri; 22. maddesinde, Yönetmeliğin 38
ve 39 uncu maddelerinde sayılmayan fakat bayilerin bayilik ruhsatının
iptalini gerektiren fiil ve hareketlerinin tespit edilmesi halinde,
Teşkilatın takdir hakkını kullanarak iptal kararı verebileceği; 37.
maddesinde, bayinin bu Yönetmelik hükümleriyle Teşkilat tarafından
yürürlüğe konulacak diğer yönetmelik, genelge ve emirlere uymak zorunda
olduğu; "Ruhsatın İptali" başlıklı 38. maddesinde, Teşkilatın
itibarını zedeleyecek veya Teşkilata olan güvenin sarsılmasına neden olacak
davranış, yayın veya faaliyetlerde bulunması, verilen talimat ve kurallara riayet
etmemesi, uyumlu çalışmayı bozması halinde bayilik ruhsatının, Teşkilat
tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bildirim süresine uyulmaksızın
iptal edileceği hükme bağlanmıştır.
Öte yandan, Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü ile davacı
şirket arasında 29.06.2006 tarihinde Bayilik Sözleşmesi imzalanmış ve
124016 no.lu Bayilik Ruhsatı verilmiştir.
Söz konusu Sözleşmenin 2. maddesinin (a) bendinde,
Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahisler Tüzüğü, Futbolda Müşterek Bahis
Oyunları Uygulama Yönetmeliği, bunlara ait tebliğler ve talimatların,
sözleşmenin vazgeçilmez parçası olduğu, bunların bayilere ait hükümlerine,
bayinin aynen uymakla yükümlü bulunduğu; (d) bendinde, bayiliğin her türlü
adli, idari, cezai ve mali sorumluluğunun bizzat bayiye ait olduğu; (i)
bendinde, bayiinin iptal biletlerini 18 ay süresince saklamak ve
istendiğinde Teşkilata veya Başbayiye teslim etmek zorunda olduğu;
"Cezai Hükümler" başlıklı 8. Maddesinin (b) bendinde, sözleşme
maddelerine uyulmaması halinde bayilik ruhsatının herhangi bir gerekçe gösterilmeden
Teşkilatça tek taraflı olarak feshedileceği; b-4 bendinde, Teşkilatın
itibarını zedeleyecek veya Teşkilata olan güvenin sarsılmasına neden olacak
davranış, yayın veya faaliyetlerde bulunması hallerinin de iptal sebepleri
arasında sayıldığı; (d) bendinde, bayilik ruhsatının iptali halinde
sözleşmenin kendiliğinden feshedileceği, hükme bağlanmıştır.
Uyuşmazlık konusu sözleşmenin hukuki niteliği
incelendiğinde;
İdare, özel hukuk kişileri gibi özel hukuk
sözleşmeleri yapabildiği gibi; kamusal yetkisinin verdiği üstünlük ve
ayrıcalıklara dayanarak konusu, hüküm ve koşulları bakımından özel hukuk
sözleşmelerinden farklı olan sözleşmeler de yapabilir. İdare hukuku
esaslarına tabi bulunan bu sözleşmeler “idari sözleşme” olarak
adlandırılırlar. İdarenin, genel ehliyetini kullanarak, sözleşme serbestisi
ve tarafların eşitliği gözetilerek gerçekleştirdiği sözleşmelerin tamamen
özel hukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıyla bunların yargısal
denetiminin adli yargı yerince yapılmasına karşılık, 2577 sayılı Yasa’nın
idari dava türlerinin sayıldığı 2/1-c maddesinde belirtildiği üzere, kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi amacıyla ve kamusal nitelikte üstün hak
ve yetkilere dayanarak yaptığı idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların
görüm ve çözümünde ise, idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Anılan düzenlemeler uyarınca, müşterek bahisler ile
şans oyunları düzenleme hak ve yetkisi sonuçta Spor Toto Teşkilat
Başkanlığına ait olduğuna ve bu hak bir sözleşme ile bayilik ruhsatı alma koşullarını
taşıyanlara devredilebildiğine göre, buna ilişkin bayilik sözleşmesinin,
yasayla tekel olarak kamu idaresine verilmiş bir genel hizmetin yürütülmesi
için yapılan idari sözleşme olduğu açıktır.
Olayda, davacının 13.8.2006 tarihinde iptal ettiği kuponları
ve buna ilişkin çıktıları verilen süre içinde Spor Toto Teşkilat
Müdürlüğüne göndermemesi nedeniyle, Yönetmelik ve bayilik sözleşmesi
hükümleri uyarınca bayilik ruhsatının iptal edildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, idarece kamu gücüne dayanılarak tek
yanlı irade ile yapılan bayilik sözleşmesinin feshedilmesi ile bayilik
ruhsatının iptali karşısında; anılan sözleşmesinin devam ettirilmesine
karar verilmesi isteminden doğan uyuşmazlığın çözümünde, idari yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, Spor Toto Teşkilat Başkanlığının,
ilgililerin bayilik ruhsatını, Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliğinin anılan hükümleri uyarınca tek taraflı olarak iptal etme
yetkisinin bulunması ve davacının bayilik ruhsatının da anılan yönetmelik
ve sözleşme hükümlerine dayanılarak iptal edilmesi nedeniyle, idari bir
sözleşme olan bayilik sözleşmesi hükümlerinin uygulanmasının yanı sıra,
idari bir düzenleme olan Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasından
kaynaklanan bir uyuşmazlığın bulunduğu da açıktır.
Açıklanan nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile davalı idare vekilinin görev itirazının, (Yargıtay
13.Hukuk Dairesinin bozma ilamına uymak suretiyle) İskenderun 1.Asliye
Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı idare vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN İskenderun 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 8.10.2009 gün ve E:2009/213
sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde Üye Mahmut BİLGEN’in
KARŞIOYU ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
Dava, Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü ile davacı
arasında yapılan bayilik sözleşmesinin 8-b maddesine istinaden bayiliğin
iptali nedeniyle; davalı idare ile imzalanan 29.06.2006 tarihli Bayilik
Sözleşmesinin, aynen ifasına devam ettirilmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Davacı ile davalı arasındaki sözleşme özel hukuk
sözleşmesi olup, benzer uyuşmazlıkların da ( Davacı eczacı ile Davalı
Bağ-kur Genel Müdürlüğü, T.C Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, Sosyal
Güvenlik Başkanlığı, SSK. Genel Müdürlüğü arasındaki ilaç satımı
sözleşmesinin kurum tarafından feshedilmesinden kaynaklanan davalar) adli
yargı yerinde görüleceğine ilişkin Yargıtay kararlarının bulunduğu
(Y13HD.nin 17.04.2007, 2007/77,5389; 4.12.2007, 2007/9876-14633;10.12.2007,
2007/12566-14962 vb; YHGK. ‘nun 28.9.2005 , 2005/ 13-535 2005/528 kararları
) gözetildiğinde, uyuşmazlığın çözüm yerinin adli yargı yeri olması
gerektiği düşüncesinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki görüşlerine
katılamamaktayım. 07.02.2011
Üye
Mahmut
BİLGEN
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/74
KARAR NO : 2011/7
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Askerlik görevini yaparken, nöbetçilerin nöbet hazırlığı yaptıkları sırada
bir erin silahının ateş alması sonucu yaralanarak askerliğe elverişsiz hale
gelen davacının; 5434 sayılı Yasanın 45. maddesi uyarınca bağlanan vazife
malullüğü aylığının 2330 sayılı Yasaya göre yükseltilmesi için yaptığı
başvurunun reddine ilişkin davalı İdare işleminin iptali istemiyle açılan
davanın, ASKERİ İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M. A. A.
Vekili :
Av. H. Ö.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. S. Y.
O L A Y :
Silvan İlçe Merkez Jandarma Karakol Komutanlığı koğuşunda 10.02.1996 günü
18.00-21.00 saatleri arası nöbetçilerinin nöbete çıkmak için hazırlık yaptıkları
sırada, bir erin koğuşun içinde silahını tam dolduruşa getirip oynamaya
devam ederken, silahın ateş alması sonucu çıkan mermi önce, koğuşta bulunan
Er A.B’nin sağ koluna, daha sonra davacı Er M. A. A.'nun karın bölgesine
isabet etmiş; yaralanarak askerliğe elverişsiz hale gelen davacı hakkında
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca 5434 sayılı Kanun'un vazife malullüğü
hükümlerinin uygulanmasına karar verilmiş; Sağlık Kurulunca da, düzenlenen
sağlık raporuna dayanılarak; davacının, Raporundaki sakatlıklardan malul
olduğu, derecesinin (3) Üç ve maluliyetinin sürekli olduğu şeklinde karar
verilmesi üzerine davacıya, 02/03/1998 tarih ve 26197 sayılı işlemle
11/04/1997 tarihinden itibaren 5434 sayılı Kanunun 45 inci maddesine göre 3
üncü derece Türk Silahlı Kuvvetleri Vazife Malullüğü aylığı bağlanmıştır.
Davacı vekili müvekkilinin, 12.05.2009 tarihinde
davalı idareye müracaat ederek hakkında 2330 sayılı Kanun hükümlerinin
uygulanmasını talep ettiğini, talebinin reddedildiğini belirterek; sonuçta,
davalı İdarenin 22.05.2009 tarih ve B.13.2.SGK.0.10.02.00.01.1 0/74.481.114
sayılı işleminin iptali ile malul ve askerliğe elverişli olmayan müvekkili
hakkında 2330 ve 5434 sayılı Kanunların uygulanması, bağlanan vazife
malullüğü aylıklarının yükseltilmesi ve yükseltmeden doğan aylık
farklarının idareye başvurduğu tarihten itibaren yasal faiziyle birlikte
ödetilmesi istemiyle askeri idari yargı yerinde dava açılmıştır.
Davalı idarece, birinci savunma dilekçesinde,
davanın çözümünde idare mahkemesinin görevli olduğu ileri sürülerek, görev
itirazında bulunulmuştur.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ, ÜÇÜNCÜ DAİRE
BAŞKANLIĞI; Gensek No: 2009/1808, E:2009/745 sayı ile; davacı vekilinin
27.05.2009 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nde kayda giren dava
dilekçesinde özetle; davacının nöbet hizmetine gidecek J. Onb. M. A.'in
koğuşta tüfek ve teçhizatını alması ve piyade tüfeğini emirsiz olarak
doldurarak emniyeti açık olan tüfeğin tetiğine dokunması üzerine silahın
bir el ateş alması sonucu karnından yaralanması sonrası askerliğe
elverişsiz hale geldiğini, 5434 sayılı Kanun’un 56 ncı maddesine göre
vazife malullüğü aylığının yükseltilmesine karar verilmesi yönündeki
taleplerinin reddedildiğini, tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğunu
belirterek iptaline ve aylık farklarının başvuru tarihinden itibaren yasal
faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesini talep ve dava ettiği; dava
dosyası ile tahsis dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; Silvan
İlçe Merkez Jandarma Karakol Komutanlığı koğuşunda 10.02.1996 günü
18.00-21.00 saatleri arası nöbetçilerinin nöbete çıkmak için hazırlık
yaptıkları sırada, bir erin koğuşun içinde silahını tam dolduruşa getirip
silah ile oynamaya devam ederken ateş alması sonucu çıkan merminin koğuşta
bulunan Er A. B.'nin sağ koluna sonra aynı merminin Er M. A. A.'nun karın
bölgesine isabet etmesi sonucu askerliğe elverişsiz hale geldiği, Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığınca 5434 sayılı Kanun'un vazife malullüğü
hükümlerinin uygulanmasına karar verildiği, Sağlık Kurulunca da ilgili adına
'Eskişehir 600 Yataklı Hava Hastanesince düzenlenen 11/04/1997 tarih ve 366
sayılı raporun 19/02/1998 tarihinde incelenerek 499 sayı ile; "1)
Raporundaki sakatlıklardan maluldür. 2) 1053 ile derecesi (3) Üçtür. 3)
Maluliyeti Süreklidir." şeklinde karar verilmesi üzerine, 02/03/1998
tarih ve 26197 sayılı işlemle 11/04/1997 tarihinden itibaren 5434 sayılı
Kanunun 45 inci maddesine göre 3 üncü derece Türk Silahlı Kuvvetleri Vazife
Malullüğü aylığı bağlandığı, 2330 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması
hususunda 12.05.2009 tarihinde kayda giren dilekçedeki talebin Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığının 22.05.2009 tarihli yazısıyla reddedildiğinin
anlaşıldığı; davalı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından görev
itirazının yapılmış olması, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bu davaya
bakmaya görevli olmadığının belirtilmesi nedeniyle öncelikle görev itirazı
konusunda bir karar verilmesinin gerektiği; Anayasanın 157 nci maddesinde
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile askeri kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve
son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağının
belirtildiği, 1602 sayılı Kanunun 25 Aralık 1981 günlü 2568 sayılı Kanunla
değişik 20 nci maddesinde de aynı hükme yer verildiği, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemin
"asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete
ilişkin" bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmesinin zorunlu
bulunduğu; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun değişik 20
nci maddesinde; bu kanunun uygulanmasında; TSK'nde görevli bulunan veya hizmetten
ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş,
uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurların askeri kişi
olduklarının hüküm altına alındığı, vazife malulü er statüsünde bulunan
davacının asker kişi olduğunda bir tereddüt bulunmadığı; davanın Askeri
Yüksek İdare Mahkemesinin görevine girip girmediğini saptamada asıl sorunun
işlem veya eylemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığının açıklığa
kavuşturulması olduğu; 2330 sayılı Nakdi Tazminat Ödenmesi ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanunun Amaç başlıklı 1 nci maddesinde "Bu kanunun
amacı; barışta güven ve asayişi korumak, kaçakçılığı men, takip ve tahkikle
görevli olanların bu görevlerinden dolayı ya da görevleri sona ermiş olsa
bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları
yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri veya sakat kalmaları halinde
ödenecek nakdi tazminat ile birlikte bağlanacak aylığın ve bu yüzden
yaralanmaları halinde ödenecek nakdi tazminatın esas ve yöntemlerinin
düzenlenmesidir.", Kapsam başlıklı 2 nci maddesinde; "Bu kanun;
a) İç güvenlik ve asayişin korunması veya kaçakçılığın men, takip ve
tahkiki konularında görevlendirilen: 1. (Değişik:2658-7.6.1990) Jandarma
Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Sahil Güvenlik Komutanlığı
personelini, 2. Silahlı Kuvvetler mensuplarını, 3. Milli İstihbarat
Teşkilatı mensuplarını, 4. Çarşı, Mahalle ve Kır Bekçilerini, 5. (Değişik:
3658-7.6.1990) Orman memurları ve personeli ile Gümrük Muhafaza
memurlarını, b) Güven ve asayişi ihlal eden eylemlere ve kaçakçılığa
ilişkin olayların soruşturma ve kovuşturma işlemlerini yürüten adli ve
askeri hakimleri, Cumhuriyet savcı ve yardımcılarıyla askeri savcı ve
yardımcılarını; c) Güven ve asayişi ihlal eden eylemlerin önlenmesi
esnasında güvenlik kuvvetleriyle birlikte olay mahallinde bizzat görev
yapan mülki idare amirlerini; d) Ceza ve tutukevlerinin iç ve dış
güvenliğini sağlamakla görevli bulunan personeli; e) Güven ve asayişin
korunmasında hizmetlerinden yararlanılması zorunlu olan ve yetkililerce
kendilerine bu amaca yönelik görev verilen kamu görevlileri ve sivilleri;
(Ek Bentler: 3658-7.6.1990) f) İç güvenlik ve asayişin korunmasında veya
kaçakçılığın men, takip ve tahkiki ile ilgili olarak güvenlik kuvvetlerine
kendiliklerinden yardımcı olmuş ve faydalı oldukları yetkililerce tevsik
edilmiş şahısları; g) Devlet güçlerini sindirme amacına yönelik olarak
yapılan saldırılara maruz kalan kamu görevlilerini; h) Yukarıdaki bentlerde
sayılanların yaptıkları görevler veya yardımlar sebebiyle saldırıya maruz
kalan eş, füru, ana, baba ve kardeşlerini; kapsar" hükümlerine, Aylık
Bağlanması başlıklı 4 üncü maddesinde;" Bu Kanun Kapsamına
Girenlerden; a) Sakatlanarak bağlı oldukları sosyal güvenlik mevzuatına
göre emekliye sevk edilenlere görev malullüğü aylığı bağlanır. b) Emekli
aylığı almakta iken sakatlananların almakta oldukları aylıkları görev
malullüğü aylığına dönüştürülür. c) Ölenlerin kendilerine bağlanması
gereken görev malullüğü aylığı, dul ve yetimlerine intikal ettirilir. Bu
madde gereğince ilgili sosyal güvenlik kurumlarınca kendi mevzuatlarına
göre bağlanan aylıklar, (5434 sayılı Kanunun 18/01/1979 gün ve 2177 sayılı
Kanunla değişik 64 üncü maddesinden yararlananlar hariç) %25 artırılarak
ödenir. d) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olmayanların sakat
kalmaları halinde, öğrenim durumlarına göre 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun değişik 36 ncı maddesi hükümlerine göre belirlenecek giriş derece
ve kademeleri üzerinden (Öğrenimi bulunmayanların ilkokul mezunu gibi)
kendilerine, ölümlerinde dul ve yetimlerine 5434 sayılı Kanun hükümlerine
göre T.C. Emekli Sandığınca görev malullüğü aylığı %25 artırılarak
bağlanır. Bu madde hükümlerine göre T.C. Emekli Sandığınca artırılarak
bağlanacak aylıklar; hiçbir suretle aynı derece, kademe ve ek göstergedeki
emsaline 5434 sayılı Kanunun 2177 sayılı Kanunla değişik 64 üncü maddesi
(e) fıkrasının son bendi gereğince bağlanması gereken miktarlardan fazla
olamaz." hükmüne yer verilmiş bulunduğu; açıklanan mevzuat hükümlerine
göre Türk Silahlı Kuvvetlerinde iç güvenlik, asayişin korunması ve
kaçakçılığın men, takip ve tahkiki konularında görevlendirilen erbaş ve
erlerin bu görevlerinden dolayı ya da görevleri sona ermiş olsa bile
yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları
yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri veya sakat kalmaları halinde 5434
sayılı Kanun hükümlerine göre görev malullüğü aylığının %25 artırılarak
bağlanmasının gerektiği; davacının asker kişi sıfatının bulunması, dava
konusu işlemin özlük hakları ile ilgili olması, askeri hizmetin
karşılığında doğan özlük haklarından kaynaklanan idari uyuşmazlıkların
“hukuki sebebinin” ilgili kişinin yaptığı “askeri hizmet” olması nedeniyle
davanın Askeri Yüksek İdari Mahkemesinin görev alanı içinde olduğu sonucuna
ulaşıldığı gerekçesiyle; davalı idarenin görev itirazını reddederek
görevlilik kararı vermiştir.
Davalı İdare vekilince, süresi içinde verilen
dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine, dilekçe ve dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcısına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCILIĞI; Silvan ilçe Merkez Jandarma
Karakol Komutanlığında nöbetçilerin nöbet hazırlığı yaptıkları sırada bir
erin silahının ateş alması sonucu yaralanarak askerliğe elverişsiz hale
gelen davacının 5434 sayılı Yasanın 45. maddesi uyarınca bağlanan vazife
malullüğü aylığının 2330 sayılı Yasaya göre yükseltilmesi için yaptığı
başvurunun reddine ilişkin 22.5.2009 tarihli Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı işleminin iptali ve aylık farklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine
hükmedilmesi istemiyle Askeri Yüksek idare Mahkemesinin Gensek
No:2009/1808, Üçüncü Daire Esas No:2009/745 sayısında kayıtlı olarak açılan
davada, davanın görüm ve çözümünün genel idari yargının görevine girdiği
ileri sürülerek davalı idarece görev itirazında bulunulduğu ve itirazın
reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği
anlaşılmış olmakla gereğinin düşünüldüğü; Anayasanın 157 nci maddesine
göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin, askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk
ve son derece mahkemesi olduğu; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Kanununun 20. maddesinde "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti
adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve
diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu
Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır." Hükmünün yer aldığı; anılan kurala göre, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemde
"asker kişiyi ilgilendirme" ve "askeri hizmete ilişkin
bulunma" koşullarının birlikte gerçekleşmesinin zorunlu bulunduğu;
olayda, nöbet hazırlıkları yapılırken başka bir er'e ait tüfeğin ateş
alması sonucu yaralanan ve askerliğe elverişsiz hale gelen davacı
tarafından 5434 sayılı Yasa uyarınca bağlanan vazife malullüğü aylığının
2330 sayılı Yasaya göre yükseltilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddi
üzerine açılan davada, işlemin yargısal denetiminde anılan 2330 sayılı
Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun uyarınca vazife malullüğü
aylığının artırılıp artırılmayacağı noktasında hukuki bir değerlendirme
yapılacağından, dava konusu işlemde 1602 sayılı Yasanın 20/1. maddesinde
yer alan, asker kişiyi ilgilendirme ve askeri hizmete İlişkin olma
koşullarının bulunup bulunmadığı hususunun, uyuşmazlığın çözümünde
belirleyici bir nitelik arz etmediğinin açık olduğu; bu durumda, 1602
sayılı Yasanın 20/1 maddesinde sayılı koşulların yer almadığı işleme karşı
açılan davanın görüm ve çözümünün, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanununun 2 nci maddesi hükmü gereğince genel idari yargı yerinin görevinde
bulunduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarmış olup, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine göre görev konusunun
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi’nden istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre, AYİM Başsavcılığından yazılı düşüncesi istenilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; Davacı
vekili tarafından, müvekkilinin vazife malullüğü aylığının 2330 sayılı
Nakdi Tazminat Ödenmesi ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre
yükseltilmemesi işleminin iptali istemiyle davalı Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı aleyhine Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açıldığı, davalı
idare vekilince davada idare mahkemelerinin görevli olduğundan bahisle
görev itirazında bulunulduğu, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 3'üncü D.nin
24.12.2009 gün ve Gensek No:2009/1808, Esas No:2009/745 sayılı kararı ile
davaya bakma görevinin Askeri Yüksek İdare Mahkemesine ait olduğu
belirtilerek görevlilik kararı verildiği, kararın 11.01.2010 tarihinde
davalı idareye tebliğini müteakip 15.01.2010 havale tarihli dilekçe ile
genel idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması isteminde
bulunulduğu, dosyanın intikal ettirildiği Danıştay Başsavcılığı tarafından
davaya bakma görevinin genel idari yargı yerlerine ait olduğu gerekçesiyle
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması üzerine, uyuşmazlığın çözümü için dava
dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiğinin anlaşıldığı; 1602 sayılı
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'nci maddesinde, Askeri Yüksek
idare Mahkemesinin görevlerinin sayıldığı, anılan maddeye göre Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi; Askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini yapmakla görevli olduğu, asker kişinin tanımının yapıldığı aynı
maddenin 2'nci fıkrasında ise, "Bu kanunun uygulanmasında asker
kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten
ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş,
uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlardır" hükmünün
yer aldığı; 1602 sayılı Kanunun 21'inci maddesinin ilk fıkrasının da;
"20 nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu,
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri
ihlal edilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve
eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları,
doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdari Mahkemesinde
çözümlenir ve karara bağlanır," hükmünü taşıdığı; Anayasanın, Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi başlıklı 157'nci maddesinde yer alan göreve ilişkin
hükümlerini yukarıda açıklandığı gibi benzer bir biçimde tekrarlayan Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20 ve 21'inci maddelerine göre uyuşmazlık
konusunun Askeri İdari Yargı yerinde görülebilmesi için "asker kişiyi
ilgilendirme" ve "askeri hizmete ilişkin olma" şeklinde iki
koşulun bir arada gerçekleşmesinin gerektiği; davacının 1602 sayılı Kanunun
20/2'nci maddesi gereğince asker kişi sayıldığı, bu nedenle dava konusu
işlemin asker kişiyi ilgilendirdiğinin tartışmasız bulunduğu; diğer koşulun
ise davaya konu idari işlemin veya eylemin "askeri hizmete
ilişkin" olması koşulu olduğu; Uyuşmazlık Mahkemesinin birçok
kararında belirtildiği üzere idari işlemin veya eylemin, görevli yargı
yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete ilişkin" olup
olmadığının saptanabilmesi için işlemin veya eylemin konusuna bakılmasının
gerektiği, eğer idari işlem veya eylem askeri gereklere, askeri usul ve
yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete
ilişkin bulunduğunun kabul edilmesinin gerektiği, daha açık bir ifadeyle,
askeri hizmete ilişkin idari işlemler ya da eylemlerin, idarece bir asker
kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri
geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek
ve gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlem ya da eylemler olduğu; 2330 sayılı Nakdi Tazminat Ödenmesi ve Aylık
Sağlanması Hakkında Kanunun "Amaç" başlıklı 1'inci maddesinin;
"Bu kanunun amacı; barışta güven ve asayişi korumak, kaçakçılığı men,
takip ve tahkikle görevli olanların bu görevlerinden dolayı ya da görevleri
sona ermiş olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden
maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri veya sakat
kalmaları halinde ödenecek nakdi tazminat ile birlikte bağlanacak aylığın
ve bu yüzden yaralanmaları halinde ödenecek nakdi tazminatın esas ve
yöntemlerinin düzenlenmesidir." hükmünü taşımakta olduğu, anılan Kanun
kapsamında bir görevliye tazminat ödenebilmesi için, yaralanmalarının
Kanunda sayılan görevlerden birini icra ederken ya da bu görevlerinden
dolayı sonradan meydana gelmiş olmasının gerektiği; keza aynı Kanunun
"Kapsam" başlıklı 2'nci maddesi de; "Bu kanun; / a)
İçgüvenlik ve asayişin korunması veya kaçakçılığın men, takip ve tahkiki
konularında görevlendirilen: / 1. Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel
Müdürlüğü ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelini, / 2. Silahlı Kuvvetler
mensuplarını, / 3. Milli istihbarat Teşkilatı mensuplarını, / 4. Çarşı,
mahalle ve kır bekçilerini, / 5. Orman memurları ve personeli ile Gümrük
Muhafaza memurlarını, / b) Güven ve asayişi ihlal eden eylemlere ve
kaçakçılığa ilişkin olayların soruşturma ve kovuşturma işlemlerini yürüten
adli ve askeri hakimleri, Cumhuriyet savcı ve yardımcılarıyla askeri savcı
ve yardımcılarını; / c) Güven ve asayişi ihlal eden eylemlerin önlenmesi
esnasında güvenlik kuvvetleriyle birlikte olay mahallinde bizzat görev
yapan mülki idare amirlerini; / d) Ceza ve tutukevlerinin iç ve dış
güvenliğini sağlamakla görevli bulunan personeli; / e) Güven ve asayişin
korunmasında hizmetlerinden yararlanılması zorunlu olan ve yetkililerce
kendilerine bu amaca yönelik görev verilen kamu görevlileri ve sivilleri; /
j) İç güvenlik ve asayişin korunmasında veya kaçakçılığın men, takip ve
tahkiki ile ilgili olarak güvenlik kuvvetlerine kendiliklerinden yardımcı
olmuş ve faydalı oldukları yetkililerce tevsik edilmiş şahısları; / g)
Devlet güçlerini sindirme amacına yönelik olarak yapılan saldırılara maruz
kalan kamu görevlilerini; / h) Yukarıdaki bentlerde sayılanların yaptıkları
görevler veya yardımlar sebebiyle saldırıya maruz kalan eş, füru, ana, baba
ve kardeşlerini; / kapsar." hükmünü içermekte olduğu; yine aynı
Kanunun "Aylık bağlanması" başlıklı 4'üncü maddesi ise; "Bu
Kanun kapsamına girenlerden; / a) Sakatlanarak bağlı oldukları sosyal
güvenlik mevzuatına göre emekliye sevk edilenlere görev malullüğü aylığı bağlanır.
/ b) Emekli aylığı almakta iken sakatlananların almakta oldukları aylıkları
görev malullüğü aylığına dönüştürülür. / c) Ölenlerin kendilerine
bağlanması gereken görev malullüğü aylığı, dul ve yetimlerine intikal
ettirilir. / Bu madde gereğince ilgili sosyal güvenlik kurumlarınca kendi
mevzuatlarına göre bağlanan aylıklar, (5434 sayılı Kanunun 18/1/1979 gün ve
2177 sayılı Kanunla değişik 64 üncü maddesinden yararlananlar hariç) % 25
artırılarak ödenir. / d) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olmayanların
sakat kalmaları halinde, öğrenim durumlarına göre 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun değişik 36 ncı maddesi hükümlerine göre belirlenecek
giriş derece ve kademeleri üzerinden (Öğrenimi bulunmayanların ilkokul
mezunu gibi) kendilerine, ölümlerinde dul ve yetimlerine 5434 sayılı Kanun
hükümlerine göre T.C. Emekli Sandığınca görev malullüğü aylığı % 25
artırılarak bağlanır. / Bu madde hükümlerine göre T. C. Emekli Sandığınca
artırılarak bağlanacak aylıklar; hiçbir suretle aynı derece, kademe ve ek
göstergedeki emsaline 5434 sayılı Kanunun 2177 sayılı Kanunla değişik 64
ncü maddesi (e) fıkrasının son bendi gereğince bağlanması gereken
miktarlardan fazla olamaz." düzenlemesini içermekte olduğu; tüm bu
hususlara nazaran dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığı
irdelendiğinde; davacının ve diğer bir kısım asker arkadaşlarının Silvan
İlçe Merkez Jandarma Karakol Komutanlığı koğuşunda 10.02.1996 günü nöbete
çıkmak için hazırlık yaptıkları sırada, bir erin koğuşun içinde silahını
tam dolduruşa getirip silah ile oynamaya başladığı, bu sırada silahın ateş
alması sonucu çıkan merminin koğuşta bulunan Er A. B.'nin sağ koluna isabet
ettiği, oradan da aynı merminin Er M. A. A.'nun karın bölgesine isabet
etmesi sonucu her ikisinin de yaralandıkları, olayın görev sıradanda ve
görevden kaynaklanan nedenlerle meydana geldiği kabul edilerek Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığınca davacı hakkında 5434 sayılı Kanunun vazife
malullüğü hükümlerinin uygulanmasına karar verildiği ve kendisine 5434
sayılı Kanunun 45'inci maddesine göre 3'ncü derece Türk Silahlı Kuvvetleri
Vazife Malullüğü aylığı bağlandığı, 2330 sayılı Kanun hükümlerinin
uygulanması hususundaki başvurusunun ise davalı idare tarafından
reddedildiği, buna göre davacıyı doğrudan ilgilendiren işlemin, askeri
hizmete ilişkin işlemlerin devamı mahiyetinde ve özlük hakları ile ilgili
olduğu, bu özlük haklarının ise davacının yürüttüğü askerlik hizmetinden
kaynaklandığı, bu sebeple uyuşmazlığın çözüm yerinin Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi olduğunun değerlendirildiği; Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümünün, 2330 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin uyuşmazlıkların çözümü
noktasında tesis ettiği 17.11.2003 tarih ve 2003/99 E. - 2003/92 K. sayılı
kararı ile 23.12.2002 tarih ve 2002/83 E. - 2002/87 K. sayılı kararında da
benzer bir yorum yapılarak, olayın 2330 sayılı Kanun kapsamında bir görevin
ifası sırasında ya da bu görev nedeniyle meydana gelip gelmediği
incelenirken ve bu işlemin yargısal denetimi sırasında, asker kişinin
askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri
geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin, askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve
gerekler göz önünde tutularak bir değerlendirme yapılacak olması
karşısında, olayda idari işlemin askeri hizmete ilişkin bulunması koşulunun
da gerçekleştiği kabul edilmiş ve davanın görüm ve çözüm yerinin askeri
idari yargı yeri olduğunun belirlenmiş bulunduğu; esasen, olayın yalnızca
"5434 sayılı Kanun uyarınca bağlanmış olan vazife malullüğü aylığının
arttırılması" olarak ele alınıp, görev uyuşmazlığı sorununa yalnızca
bu yönden bakılırsa, genel idari yargı yerlerinin görevli olduğu sonucuna
ulaşmasının da doğal olduğu; zira, bağlanmış bulunan vazife malullüğü
aylığının arttırılması konusunun "askeri hizmete ilişkin"
olmadığının açık olduğu, ancak, dava konusu olayın sadece "davacının
vazife malullüğü aylığının arttırılması”ndan ibaret bulunmadığı, çözüme
muhtaç uyuşmazlığın; "davacının 2330 sayılı Kanun kapsamında olup
olmadığının" belirlenmesi noktasında düğümlendiği, bu hususun
belirlenmesi için ise, davacının icra ettiği askeri görevin ve görev
yerinin özelliklerine, bu görev sırasında askeri kuralların uygulanıp
uygulanmadığına, kişinin bu kurallara uyup uymadığına, yine kişinin askeri
yetenek ve yeterliliklerine, kısacası askeri kural ve gereklere göre
değerlendirme yapılacağı, hal böyle olunca, davacının 2330 sayılı Kanun
kapsamında olup olmadığının belirlenmesinin, doğrudan askeri hizmete
ilişkin bulunduğu gerekçesiyle; uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve
çözümü görevinin Askeri idari yargı yerine ait olduğu
değerlendirildiğinden, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevli olduğuna
karar verilmesinin gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idarenin anılan Yasa’nın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcılığınca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada genel idari
yargının, A.Y.İ.M. Savcısı Hakan Ali TURGUT’un davada askeri idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, askerlik görevini yaparken, nöbetçilerin
nöbet hazırlığı yaptıkları sırada bir erin silahının ateş alması sonucu
yaralanarak askerliğe elverişsiz hale gelen davacının; 5434 sayılı Yasanın
45. maddesi uyarınca bağlanan vazife malullüğü aylığının 2330 sayılı Yasaya
göre yükseltilmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin davalı İdare
işleminin iptali ve aylık farklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine
hükmedilmesi isteminden ibarettir.
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu; ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile
değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” denilmiştir.
Buna göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir
davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde
sayılan asker kişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin asker
kişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup
olmadığına gelince:
İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti
yönünden “askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için
işlemin konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri
gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise,
bu işlemin askeri hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir
ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir asker kişinin
askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri
geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve
gerekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş olsa
bile durum değişmemekte menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde görülmesi gerekmektedir
2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması
Hakkında Kanun, barışta güven ve asayişi korumak, kaçakçılığı men, takip ve
tahkikle görevli olanların bu görevlerinden dolayı ya da görevleri sona
ermiş olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz
kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri veya sakat kalmaları
halinde ödenecek nakdi tazminat ile birlikte bağlanacak aylığın ve bu
yüzden yaralanmaları halinde ödenecek nakdi tazminatın esas ve yöntemlerini
düzenleme amacı taşımakta; içgüvenlik ve asayişin korunması veya
kaçakçılığın men, takip ve tahkiki konularında görevlendirilen Silahlı
Kuvvetler mensuplarını kapsamına almakta olup, bu Kanun kapsamına
girenlerden ölenlerin kanuni mirasçılarına veya malül olanlara: 3. maddede
tespit edilen miktarlarda nakdi tazminat ödenmesini öngörmektedir.
Aynı Kanunun "Aylık bağlanması" başlıklı
4'üncü maddesinde ise; " Bu Kanun kapsamına girenlerden;
a) Sakatlanarak bağlı oldukları sosyal güvenlik
mevzuatına göre emekliye sevk edilenlere görev malullüğü aylığı bağlanır.
b) Emekli aylığı almakta iken sakatlananların
almakta oldukları aylıkları görev malullüğü aylığına dönüştürülür.
c) Ölenlerin kendilerine bağlanması gereken görev
malullüğü aylığı, dul ve yetimlerine intikal ettirilir.
Bu madde gereğince ilgili sosyal güvenlik
kurumlarınca kendi mevzuatlarına göre bağlanan aylıklar, (5434 sayılı
Kanunun 18/1/1979 gün ve 2177 sayılı Kanunla değişik 64 üncü maddesinden
yararlananlar hariç) % 25 artırılarak ödenir.
d) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi
olmayanların sakat kamaları halinde, öğrenim durumlarına göre 657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun değişik 36 ncı maddesi hükümlerine göre
belirlenecek giriş derece ve kademeleri üzerinden (Öğrenimi bulunmayanların
ilkokul mezunu gibi) kendilerine, ölümlerinde dul ve yetimlerine 5434
sayılı Kanun hükümlerine göre T.C. Emekli Sandığınca görev malullüğü aylığı
% 25 artırılarak bağlanır.
Bu madde hükümlerine göre T.C. Emekli Sandığınca
artırılarak bağlanacak aylıklar; hiçbir suretle aynı derece, kademe ve ek
göstergedeki emsaline 5434 sayılı Kanunun 2177 sayılı Kanunla değişik 64
ncü maddesi (e) fıkrasının son bendi gereğince bağlanması gereken
miktarlardan fazla olamaz." düzenlemesine yer verilmiştir.
Olayda davacı vekili tarafından; iç güvenlik ve
asayişin korunması kapsamında yapılmakta olan hazırlıklar ile bu olayların
önlenmesine yönelik her türlü faaliyetler neticesi meydana gelen ölüm,
yaralanma ve sakatlanmaların 2330 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi
gerektiği; gidilecek nöbete hazırlık yapılırken meydana gelen silah kazası
sonucu yaralanmanın bu kapsamda bulunduğu, Jandarma olan müvekkilinin
görevinin de emniyet ve asayiş ile kamu düzeninin korunmasını sağlamak
olduğu, bu görevle hem karakoldaki er ve erbaşların can güvenliğinin hem de
jandarmanın elindeki bilgi ve belgelerin korunmasının amaçlandığı ifade
edilerek, davalı idarenin; mezkur yaralanma olayının 2330 Sayılı kanun
kapsamında değerlendirilmemesine dair işleminin iptaline karar verilmesi
istemiyle dava açıldığı anlaşılmaktadır.
Bu duruma göre, davacının yaralanması olayının;
2330 sayılı Yasa kapsamında bir görevin ifası sırasında ya da bu görev nedeniyle
meydana gelip gelmediği incelenirken veya olayda olduğu gibi, istemin
reddine ilişkin işlemin yargısal denetimi sırasında, asker kişinin askeri
yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin,
asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin
amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz
önünde tutularak bir değerlendirme yapılacak olması karşısında, olayda
idari işlemin askeri hizmete ilişkin bulunması koşulu da gerçekleştiğinden,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde askeri idari yargı yeri
görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcılığı’nca
2247 sayılı Yasa’nın 10. ve devamı maddelerine göre yapılan başvurunun
reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın 2247 sayılı Yasa’nın 10. ve devamı maddelerine göre
yapılan BAŞVURUSUNUN REDDİNE 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/79
KARAR NO : 2011/8
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacının Uzman Çavuş olarak çalıştığı dönemde, çeşitli operasyonlara
katılması sonrasında sağ kulağından kan gelmeye başlaması, konulan teşhise
müteakiben hakkında TSK'da görev yapamaz kararı verilmesi nedeniyle, 3713
sayılı Kanun kapsamında vazife malulü olarak değerlendirilerek kendisine
aylık bağlanması yolundaki başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali, özlük
ve parasal haklarının ödenmesi istemiyle açılan davanın, ASKERİ YÜKSEK
İDARE MAHKEMESİ’nde çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M. K.
Vekili :
Av. F. O.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. V. B.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; Türk Silahlı Kuvvetlerinde 2002 tarihinde
Piyade Uzman Çavuş olarak göreve başlayan müvekkilinin, sağ kulağından kan
gelmeye başlaması nedeniyle, bu durumun 12.08.2008 tarihli tutanakla tespit
edildiğini, rahatsızlığı sebebiyle 28.08.2008 tarihinde Diyarbakır Askeri
Hastanesi, Sağlık Kurulunun 28.8.2008 tarihli ve daha sonra Ankara Mevki
Hastanesi Sağlık Kurulunun 28.11.2008 tarihli raporları ile "Sağ
Kulakta Total İşitme Kaybı" tanısı yapıldığını ve TSK Personeli Sağlık
Muayene Yönergesinin 19/B-F3 maddesi uyarınca "TSK'de Uzman Erbaş
olarak görev yapamaz" kararı verildiğini; bu durumun, müvekkilinin
Şırnak J. Kom. Hrk. Tb. K.'lığı 2. Özel Harekât BI. K.'lığı emrinde
10.08.2007 tarihinden itibaren "makineli tüfek nişancısı" olarak
Ağustos ve Aralık-2007; Mart ve Nisan-2008 tarihlerinde icra edilen özel
birlik operasyonlarında görev yapmış olmasından kaynaklandığını ve 3713
sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında bulunduğunu; davacının sağlık
durumu nedeniyle hakkında vazife malullüğü hükümlerinin uygulanarak aylık
bağlanması için yaptıkları başvurunun 07.04.2009 günlü Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı işlemiyle reddedildiğini belirterek, sonuçta;
müvekkilinin, 3713 sayılı Kanun kapsamında vazife malulü olarak
değerlendirilmesi taleplerinin reddi işleminin iptaline, yoksun kalınan maaş
farkları ve diğer özlük haklarının hak ediş tarihinden itibaren yasal faizi
ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle, genel idari yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalı Kurum vekili, birinci savunma dilekçesinde, davada
askeri idari yargının görevli olduğunu ileri sürerek görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 8. İDARE MAHKEMESİ; 08.10.2009 gün ve E:
2009/794 sayı ile, 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinde; "İdari dava
türleri, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı açılan iptal
davaları; idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları; kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı açılan
davalar olarak sayıldığı; idari yargının idari eylem ve işlemlerin hukuka
uygunluğunun denetimini yapmakla görevli olduğunun kurala bağlandığı; idari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davalarının; idari dava türlerinden biri
olduğu; idarenin, idare hukuku alanında kamu gücüne dayalı olarak re-sen ve
tek yanlı irade açıklaması sonucu tesis etmiş olduğu işlemlere, hukuk
alanında yeni durumlar oluşturmasıyla idari işlem kimliği kazandırmakta ve
kural olarak bu işlemlerin özel yasal düzenlemeler dışında, idari yargı
denetimine tabi bulunduğu; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Kanununun "Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevleri'' başlıklı: 20.
maddesinde "(Değişik: 25/12/1981 – 2568/1 md.) Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa
bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz. Bu Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri
memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş
ve erler ile sivil memurlardır." Hükmünün, aynı kanunun "İdari
davalar ve yargı yetkisinin sınırı" başlıklı: 21. maddesinde; " -
(Değişik: 25/12/1981 – 2568/1 md.) 20 nci maddede belirtilen kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı;
yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacak iptal
davaları, aynı idari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde
açılacak tam yargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinde çözümlenir ve karara bağlanır….." hükmünün yer
aldığı; 5434
sayılı Emekli Sandığı Kanununun Ek 77. Maddesi ile harp malulleri ve
2330,2453,2566,2629,926,3713 sayılı Yasalar kapsamındaki görevler nedeniyle
malul olanlara veya bunların ölümleri halinde de dul ve yetimlerine
bağlanan aylıkların, kendisine aylık bağlananlar ile malullerin emsalleri
esas alınarak yükseltilmesine olanak tanınmış ve aylıkların
hesaplanmasında, emsali unvan ve rütbenin derece ve kademesinin gösterge ve
ek göstergesi ile bu yasanın Ek 70. Maddesine göre emekli aylığına
yansıtılan tutarın esas alınacağına işaret edildiğinden davalı idarece
işlem tesis edilirken bu işlemin yargısal denetimi sırasında askeri kural
ve gerekleri yönünden bir değerlendirme yapılması gerekmemekte olup, 3713
sayılı kanuna göre aylık bağlanıp bağlanmamasına ilişkin olarak tesis
edilen dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğundan söz etmenin
mümkün bulunmadığı; dosyanın incelenmesinden, Türk Silahlı Kuvvetlerinde
Piyade Uzman Çavuş olarak çalışan davacının sağ kulağındaki işitme kaybı,
sol kulağında ise kısmen işitme kaybından dolayı vazife malullüğünden
emekli edilmek istemiyle davalı idareye başvurduğu ve bu talebinin reddi
üzerine görülmekte olan davanın açıldığının anlaşılmış olduğu, yukarda
belirtilen kanun hükümleri doğrultusunda dava konusu uyuşmazlıkta 3713
sayılı kanun maddelerinin uygulanmasının gerekmekte olduğu, iş bu davada
1602 sayılı AYİM Kanununda aranan "asker kişileri ilgilendirme ve askeri
hizmete ilişkin olma" şartlarının birlikte bulunmadığı
anlaşıldığından, davanın genel görevli mahkeme olan İdare mahkemesinde
görülmesinin gerektiği; bu nedenlerle, görev itirazının reddine,
Mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir.
Davalı idare vekilince, süresinde verilen dilekçe
ile, askeri idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması
istemiyle başvuruda bulunulması üzerine, dava dosyası Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI;
Davacının, Şırnak J.Komd. Tb.K. lığında görev yaptığı sırada çeşitli
operasyonlara katılması sonrasında sağ kulağından kan gelmeye başlaması
üzerine, bu durumun 12.08.2008 tarihli tutanakla tespit edildiği,
rahatsızlığı sebebiyle 28.08.2008 tarihinde Diyarbakır Askeri Hastanesi,
28.11.2008 tarihinde Mevki Asker Hastanesi tarafından "Sağ kulakta
total işitme kaybı" teşhisi konulduğu ve müteakiben hakkında TSK'da
görev yapamaz kararı verildiği; davacının bu olay nedeniyle 3713 sayılı Kanun
gereğince aylık bağlanması talebiyle vekili aracılığıyla idareye müracaat
ettiği, davalı idarenin 07.04.2009 tarihli cevabi yazısı ile bu talebin
reddedilmesi üzerine bu işlemin iptali istemi ile vekili aracılığıyla
Ankara 8'inci İdare Mahkemesine iptal davası açtığı, davalı idarenin davada
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevli olduğuna ilişkin görev itirazı
üzerine Ankara 8'inci İdare Mahkemesinin 08.10.2009 tarih ve 2009/794
sayılı kararı ile görevlilik kararı verildiği ve iş bu görevlilik kararına
davalı idarece itiraz edilmesi üzerine Ankara 8'inci İdare Mahkemesince
Uyuşmazlık Mahkemesi Kanununun 12'nci maddesi uyarınca dava dosyasının
AYİM. Başsavcılığına gönderildiğinin anlaşıldığı; 1602 sayılı Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Kanununun 20'inci maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin görevlerinin hükme bağlandığı, anılan hükme göre Askeri Yüksek
İdare Mahkemesince "Askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimi yapar" denildiği, asker kişinin tanımının yapıldığı aynı
hükmün 2'inci fıkrasında ise, "Bu kanunun uygulanmasında asker kişiden
maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış
olan Subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman
jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlardır" hükmünü
taşıdığı; 1602 sayılı Kanunun 21 'inci maddesinin ilk fıkrasına göre,
"20 nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu,
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri
ihlal edilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve
eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları,
doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdari Mahkemesinde
çözümlenir ve karar bağlanır" denildiği; Anayasanın, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi başlıklı 157'nci maddesinde yer alan göreve ilişkin
hükümlerini yukarıda açıklandığı gibi benzer bir biçimde tekrarlayan Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'nci ve 21'inci maddelerine göre
uyuşmazlık konusunun Askeri İdari Yargı yerinde görülebilmesi için iki
koşulun bir arada gerçekleşmesinin gerektiği; "Asker kişiyi
ilgilendirme" koşulundan davacının hizmette ya da görevden ayrılmış ve
1602 sayılı Kanunun 20'nci maddesinde sayılan asker kişilerden olması
anlaşılabileceği gibi, işlemin "bir asker kişi gözetilerek" tesis
edilmesi halinde de davacının bu asker kişiden hareketle menfaat ihlali
iddiasında bulunan kişilerden (Örneğin; eşi, anababası, çocukları vs.)
olması halinde de söz konusu koşulun gerçekleştiğinin kabul edildiği, bu
açıklamalara nazaran; davacının "asker kişi" olduğu konusunda
tereddüt bulunmadığı; diğer koşulun ise davaya konu işlemin "askeri
hizmete ilişkin" olması koşulu olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesinin birçok
kararında belirtildiği üzere idari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti
yönünden "askeri hizmete ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi
için işlemin konusuna bakılmasının gerektiği; eğer idari işlem askeri
gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise
bu işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğunun kabul edileceği; daha açık
bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemlerin, idarece bir asker
kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri
geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek
ve gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlem olduğu; dava dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
davacının, uzman çavuş olarak görev yapmakta iken icra edilen operasyonlar
sonucu sağ kulağında total işitme kaybı meydana gelmesi nedeniyle görev
sebebiyle yaralandığını iddia ettiği ve davalı idare ile davacı arasında bu
konuda ihtilaf bulunduğunun görüldüğü, bu ihtilafın çözümü için açılan
davada, davalı idare tarafından tesis edilen işlemin hukuka uygunluğunun
denetimini yapacak yargılama makamının, "idari işlem veya eylemin
yöneldiği asker kişinin, 3713 sayılı yasa kapsamında bir görev ifa edip
etmediğini; yaralanması ve sakat kalmasının bu görev sırasında meydana
gelen olaylardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı" sorunlarını
değerlendirilmesi ve çözmesi gerektiğinin anlaşıldığı; dava konusu ihtilaf
çerçevesinde, 3713 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanması talebinin reddi
işleminin hukuka uygunluğu denetlenirken; maluliyetin 3713 sayılı kanun
kapsamında bir görevin ifası sırasında ya da bu görev nedeniyle meydana
gelip gelmediğinin incelenmesi gerektiğinin açık olduğu, bu kapsamda olmak
üzere, asker kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, icra ettiği askeri
görevler kapsamındaki tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker
kişi olmaktan kaynaklanan hak ve yükümlülüklerinin; askeri hizmetten
kaynaklanan durumların, askeri görevlerin icra ediliş biçimlerinin, askeri
kural ve gereklerin göz önünde tutularak bir değerlendirme yapılacak olması
nedeniyle, somut olayda "idari işlemin askeri hizmete ilişkin
bulunması" koşulunun da gerçekleştiğinin anlaşılmış bulunduğu,
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün 11.12.2006 gün ve 2006/246 E. 2006/236
K. sayılı kararında benzer bir davada aynı karara varıldığının görüldüğü;
açıklanan nedenlerle, dava konusu olayda Anayasanın 157 nci ve 1602 sayılı
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'nci maddesinde öngörülen idari
işlemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete
ilişkin bulunması" koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm
ve çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevli bulunduğunun
değerlendirildiği; bu nedenlerle Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin 08.10.2009
tarih ve 2009/794 sayılı görevlilik kararının kaldırılmasının gerektiği
gerekçesiyle, askeri idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmış
olup, 2247 sayılı Yasa’nın 10, 12 ve 13'üncü maddeleri gereği görev
konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi’nden istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uzman Çavuş olan davacının, sağ kulağından kan
gelmesi nedeniyle yapılan tetkikler neticesinde, Diyarbakır Askeri
Hastanesi Sağlık Kurulunun 28.8.2008 tarihli ve daha sonra Ankara Mevki Hastanesi
Sağlık Kurulunun 28.11.2008 tarihli raporları ile "Sağ Kulakta Total
İşitme Kaybı" tanısı yapılması ve TSK Personeli Sağlık Muayene
Yönergesinin 19/B-F3 maddesi uyarınca "TSK'de Uzman Erbaş olarak görev
yapamaz" kararı verilmesi üzerine, Şırnak J. Kom. Hrk. Tb. K.'lığı 2.
Özel Harekât BI. K.'lığı emrinde 10.08.2007 tarihinden itibaren
"makineli tüfek nişancısı" olarak Ağustos ve Aralık-2007; Mart ve
Nisan-2008 tarihlerinde icra edilen özel birlik operasyonlarında görev
yapmış olmasından kaynaklandığını ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu
kapsamında bulunduğunu ileri sürdüğü sağlık durumu nedeniyle hakkında
vazife malullüğü hükümlerinin uygulanarak aylık bağlanması için yaptığı
başvurunun reddine ilişkin 07.04.2009 günlü Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
işleminin iptali ve yoksun kaldığı aylık farkları ve diğer özlük haklarının
yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle Ankara 8. İdare
Mahkemesinin 2009/794 sayılı esasında açtığı davada, davalı idarenin görev
itirazının reddi üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığınca
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış olmakla dosyanın incelendiği;
Anayasanın 157 nci maddesine göre Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin, askeri
olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve
askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların
yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; 1602 sayılı
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20. maddesinde "Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi
olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak
askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması
şartı aranmaz. Bu Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri
memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş
ve erler ile sivil memurlardır." hükmünün yer aldığı; anılan kurala
göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava
konusu idari işlemde "asker kişiyi ilgilendirme" ve "askeri
hizmete ilişkin bulunma" koşullarının birlikte gerçekleşmesinin
zorunlu bulunduğu; olayda, hakkında Ankara Mevki Hastanesi Sağlık Kurulunun
28.11.2008 tarihli raporu ile "Sağ Kulakta Total İşitme Kaybı"
tanısı nedeniyle TSK Personeli Sağlık Muayene Yönergesinin 19/B-F3 maddesi
uyarınca "TSK'de Uzman Erbaş olarak görev yapamaz" kararı
verilmesi üzerine davacının, sağlık sorununun "makineli tüfek
nişancısı" olarak Ağustos ve Aralık-2007 ; Mart ve Nisan-2008
tarihlerinde 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında icra edilen
özel birlik operasyonlarında görev yapmış olmasından kaynaklandığını ileri
sürerek, hakkında vazife malullüğü hükümlerine göre aylık bağlanması için
yaptığı başvurunun reddine ilişkin 07.04.2009 günlü Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı işleminin iptali ve yoksun kaldığı aylık farkları ve diğer özlük
haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açtığı
davada, kulağından kan gelmesi ve işitme kaybının askeri hizmete ilişkin
bir eylemden kaynaklandığı yolunda sağlık kurumlarınca yapılmış bir tespit
bulunmadığı; ayrıca, 5434 sayılı Yasa'nın maluliyet aylığı hükümlerinin
uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemin tesis edilmesi aşamasında askeri
hizmete ilişkin bir değerlendirme yapılmadığı gibi, yargısal denetimi
aşamasında da askeri kural ve gerekler yönünden değil tamamen hukuki durum
açısından bir denetim yapılmasının gerekmekte olduğu; bu durumda, olayda,
idari işlemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin
bulunması koşullarının birlikte gerçekleşmediği dikkate alındığında,
davanın görüm ve çözümünün genel idari yargının görevinde bulunduğu
sonucuna ulaşıldığı; bu nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcılığınca 2247 sayılı Yasanın 10 uncu maddesi uyarınca yapılan
başvurunun reddi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dava dosyası üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare
vekilinin anılan Yasa’nın 10/2. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcılığı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada genel idari
yargının, A.Y.İ.M. Savcısı Hakan Ali TURGUT’un davada askeri idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Uzman Çavuş olarak çalıştığı dönemde,
çeşitli operasyonlara katılması sonrasında sağ kulağından kan gelmeye
başlayan, konulan teşhise müteakiben hakkında TSK'da görev yapamaz kararı
verilen davacının; bu olay nedeniyle 3713 sayılı Kanun kapsamında vazife
malulü olarak değerlendirilip aylık bağlanması talebiyle yapılan başvurunun
reddine ilişkin işlemin iptali, yoksun kalınan maaş farkları ve diğer özlük
haklarının hak ediş tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesine
karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu; ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile
değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” denilmiştir.
Buna göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir
davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde
sayılan asker kişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin asker
kişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup
olmadığına gelince:
İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti
yönünden “askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin
konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri gereklere, askeri
usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin askeri
hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle, askeri
hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik
ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler gözönünde tutularak
değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan
bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durum değişmemekte menfaati
ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde
görülmesi gerekmektedir.
Davacı vekili tarafından, P.Uzm. Çvş. olarak görev
yapan müvekkilinin görevini yaparken kulağından
kan gelmesi nedeniyle düzenlenen tutanak, yapılan tetkikler, Sağlık Kurulu
raporları ile belirlenen işitme kaybı teşhisi ve "TSK'de Uzman Erbaş olarak
görev yapamaz" kararı ile oluşan sürecin; müvekkilinin Şırnak J. Kom.
Hrk. Tb. K.'lığı 2. Özel Harekât BI. K.'lığı emrinde 2007-2008 yıllarında
icra edilen özel birlik operasyonlarında "makineli tüfek
nişancısı" olarak görev yapmasından kaynaklandığı ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu kapsamında bulunduğu, bu kapsamda vazife malulü
olarak değerlendirilmesi gerektiği ileri sürüldüğüne göre; davacının
hastalığının askerlik görevinin neden ve
etkisiyle meydana gelip gelmediğinin saptanmasında, tıbbi bulgu ve
değerlendirmelerin yanı sıra askerlik hizmetinin amacı ve askeri görev
yerlerinin özellikleri göz önüne alınarak ilgilinin askeri yeterlik ve
yetenekleri ile askeri geçmişinin değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
Bu durumda, dava konusu işlemin, askeri gereklere,
askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edildiğinin ve bu
nedenle de askeri hizmete ilişkin bulunduğunun kabulü gerekir.
Belirtilen durumlara göre ve olayda Anayasa’nın
157. ve 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddelerinde öngörülen, idari işlemin
asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin bulunması koşulları
birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümü Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin görevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesince verilen
görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin 08.10.2009 gün ve
E:2009/794 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/88
KARAR NO : 2011/9
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Jandarma Erin adliyelere yemek aracı olarak görevlendirilen askeri aracın
devrilmesi sonucu hayatını kaybetmesi nedeniyle yakınlarınca uğranılan
zararın tazmini istemiyle açılan davanın,
ASKERİ İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1- R. B.
2- Ş. B.
3- E. B.
4- M. B.
5- H. B.
Vekili :
Av. A. M.
Davalı :
İçişleri Bakanlığı (Jandarma Genel Komutanlığı)
Vekili :
Hazine Avukatı C. Y.
O L A Y : Davacılar vekili dava
dilekçesinde, Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı Silivri Cezaevi Jandarma
Koruma Tabur Komutanlığı’nda görevli J. Er F. B.’un 31.7.2008 tarihinde
adliyelere yemek aracı olarak görevlendirilen askeri aracın devrilmesi sonucu
hayatını kaybettiğini, görev esnasında meydana gelen ölüm nedeniyle Sosyal
Güvenlik Kurumu’nca merhum F. B.'un vazife malulü sayılmasına karar
verildiğini, ayrıca Komutanlığınca şehadetname düzenlendiğini, müteveffa J.
Er F. B.’un kaza yapan araçta yolcu konumunda bulunduğunu, olayda herhangi
bir kusurunun bulunmadığını ileri sürerek baba R. ve anne Ş. için
35.000’er, E., M. ve H. için 25.000’er TL olmak üzere toplam 145.000 TL
manevi tazminata; davacılar M., E. ve H. için fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla 10.000’er TL olmak üzere toplam 30.000 TL destekten yoksun
kalma tazminatına hükmedilmesine, hükmedilecek tazminatlara kaza tarihinden
itibaren faiz işletilmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare vekili birinci
savunma dilekçesinde, davanın askeri idari yargının görev alanına girdiğini
öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 3. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ;
11.11.2009 gün ve E:2009/290 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı idare vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası örneği ile birlikte Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK
İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; Davacılar vekili
tarafından İçişleri Bakanlığı aleyhine açılan maddi ve manevi tazminat
istemli davanın görüldüğü Ankara 3'üncü Asliye Hukuk Mahkemesi’nde davalı
vekili (Hazine Avukatı) tarafından davaya cevap dilekçesi ile görev
yönünden itirazda bulunularak davada Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin
görevli olduğunun ileri sürüldüğü, anılan Mahkeme tarafından 11.11.2009
tarihli oturumda söz konusu görev itirazının reddine karar verildiği, bu
karara karşı davalı İçişleri Bakanlığı vekili tarafından 16.11.2009 tarihli
dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulduğu ve
Ankara 3'üncü Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından ilgili evrak örneklerinin
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma hakkında düşünce bildirilmesi amacıyla
(önce sehven Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmesi ve bu Makam tarafından
da dosyanın iadesi üzerine) Başsavcılıklarına gönderildiğinin anlaşıldığı,
davanın, davacılardan R. B. ile Ş. B.’un evladı ve diğer davacıların
kardeşi olan F. B.’un İstanbul Silivri Cezaevi Jandarma Koruma Tabur
Komutanlığı’nda J. Er olarak askerlik hizmetini yaptığı sırada 31.07.2008
tarihinde görev amacıyla içinde bulunduğu askeri aracın devrilerek kaza
yapması sonucu vefat etmesine bağlı olarak davacılar tarafından talep
edilen maddi ve manevi tazminatın davalı idarece ödenmesine hükmedilmesi
istemiyle açıldığı, Anayasa’nın 125'inci maddesinin son fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü
olduğunun düzenlendiği, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
ihlal edilenler tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve
çözümünün idari yargı yerlerinin görevine girdiği, ancak, dava konusunu
oluşturan zararın davalı idareye ait aracın trafik kazası yapması sonucu meydana
gelmiş olması nedeniyle görevli yargı yeri açısından Karayolları Trafik
Kanunu hükümlerinin irdelenmesi gerektiği, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun, trafik kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki
sorumluluk ve sigorta hakkındaki sekizinci kısmının, "İşleten ve Araç
İşleticisinin Bağlı Olduğu Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu"
başlıklı birinci bölümünde aynı başlıkla yer alan 85'inci maddesinin
değişik birinci fıkrasının, "Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin
ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa,
motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu
teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın
işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve
müteselsilen sorumlu olurlar" ve değişik beşinci fıkrasının,
"İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya
aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru
gibi sorumludur" hükümlerini taşıdığı; aynı kısmın "Özel
Durumlar" başlıklı üçüncü bölümünün Devlete ve kamu kuruluşlarına ait
araçların durumunu düzenleyen değişik 106’ncı maddesinde ise, "Genel
bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere,
kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların
sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki
sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır" hükmüne yer verildiği, 2918
sayılı Kanun’un 85'inci maddesinden, işleten ve teşebbüs sahibinin, bir
motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve işletme
yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin
uğradıkları zararlardan, -kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın-
"tehlike esası"na göre sorumlu tutuldukları; 106'ncı madde ile
de, maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının da 85'inci maddede tarif
edilen işleten gibi hukuki sorumluluğa tabi kılındığının anlaşıldığı, sözü
edilen Yasa hükümlerinde açıkça göreve ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği
gibi, esasen 85'inci maddedeki işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören
üçüncü kişiler bakımından ele alınmış olması karşısında, işleten veya
teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer
görevlilerin uğradıkları zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel
hükümlere tabi olmasının doğal bulunduğu, nitekim Karayolları Trafik
Kanunu’nun hukuki sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde, 85'inci madde
kapsamı dışında kalan hallerde genel hükümlerin uygulanacağına işaret edildiği,
belirtilen duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin
yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında, bir kamu görevlisinin
yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin
hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup
olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden doğan zararların
giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında idari yargı
yerlerince yapılacağı(Bkz.:Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün 20.11.2000
tarih ve E.:2000/20, K.:2000/47 sayılı kararı), Anayasa'nın 157'nci
maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini
yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağının
belirtildiği, 20.7.1972 günlü ve 1602 sayılı Yasa’nın 25.12.1981 günlü ve
2568 sayılı Yasa ile değişik 20'nci maddesinde de aynı hükmün yer aldığı,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu
idari işlemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri
hizmete ilişkin bulunması" koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği,
1602 sayılı Yasa'nın 20'nci maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurların asker kişi sayıldığı, idari eylemin "askeri hizmete ilişkin
bulunması", eylemin kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine
tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik olması
anlamını taşıdığı, askeri nitelikte idari eylemi de, askeri kural ve gerekler
çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum veya
meydana gelen ya da getirilen bir olay olarak tanımlamanın olanaklı olduğu,
idari eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" için, eylemin bir
asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker kişinin beden
bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması gerektiği,
olayda, davalı idareye ait aracın tahsis edildiği görevin veya hizmetin
yürütülmesi sırasında araçta yolcu olarak bulunan davacılar yakının,
meydana gelen trafik kazası sonucu ölümü dolayısıyla uğranılan zararların
idare tarafından tazmin edilmesi istenildiği anlaşılmakla, zararın askeri
bir görevin, hizmetin yürütülmesi sırasında doğması ve asker kişinin
bedeninde oluşması karşısında, davada, idari eylemin "askeri hizmete
ilişkin bulunması" ve "asker kişiyi ilgilendirmesi"
koşullarının birlikte gerçekleştiği ve dolayısıyla AYİM'in görevli olduğu,
bu nedenlerle; 2247 sayılı Kanun’un 10, 12 ve 13'üncü maddeleri gereğince
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesi ile Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğuna karar
verilmesinin gerektiği belirtilmiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı Ş. B. ve
arkadaşları vekili tarafından davalı İçişleri Bakanlığı aleyhine Ankara 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2009/290 Esas sayılı tazminat davasında,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un
10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle
gönderilen 2010/89 Esas sayılı dosyanın incelendiği, davacıların yakını
olan F. B.'un, İstanbul Silivri Cezaevi Jandarma Koruma Tabur
Komutanlığı’nda J. Er olarak askerlik hizmetini yaptığı sırada 31.7.2008
tarihinde görev nedeniyle içinde bulunduğu askeri aracın devrilmesi sonucu
vefat etmesi sonucunda; davacılar vekili tarafından maddi ve manevi
tazminatın idare tarafından ödenmesine karar verilmesi için Ankara 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan davada davalı idare tarafından görev
itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının
anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala
bağlandığı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi
gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı, buna
karşın, dava konusu zararın, kamu idaresine ait aracın karayolu üzerinde
işletilmesi sırasında meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı
yerinin belirlenebilmesi için konuya ilişkin özel düzenleme içeren
Karayolları Trafik Yasası hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği, 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesinin değişik birinci
fıkrasının, "Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya
yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu
aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs
tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve
bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen
sorumlu olurlar" ve değişik beşinci fıkrasının, "İşleten ve araç
işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına
yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur"
hükümlerini taşıdığı; 106. maddesinde ise, "Genel bütçeye dahil
dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere,
kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların
sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki
sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır" hükmüne yer verildiği,
anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin, bir motorlu aracın
işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve işletme yardımcılarının
eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan,
kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın "tehlike esası"na göre
sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de, maddede sayılan kamu kurum ve
kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa tabi kılındığının
anlaşıldığı, sözü edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki işletenin hukuki
sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele alınmış olması
karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi içinde bulunan
araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları zararlardan dolayı hukuki
sorumluluğun genel hükümlere tabi olmasının doğal olduğu, nitekim,
Karayolları Trafik Kanunu'nun hukuki sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde
85. madde kapsamı dışında kalan hallerde genel hükümlerin uygulanacağına
işaret edildiği, belirtilen duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu aracın
kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu
görevlisinin yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan
dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları
çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden
doğan zararların giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında
idari yargı yerlerince yapılacağı, davada, yargı yerlerinden hangisinin
görevli olduğu hususuna gelince: Anayasa'nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi'nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece
mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağının belirtildiği; 1602
sayılı Yasa'nın 20. maddesinde de aynı hükmün yer aldığı, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi'nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem ya
da eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete
ilişkin bulunması" koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği, 1602
sayılı Yasa'nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurların asker kişi sayıldığı, eylemin "askeri hizmete ilişkin
bulunması"nın, eylemin kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine
tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik olması
anlamını taşıdığı, askeri nitelikteki idari eylemi de, askeri kural ve
gerekler çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket,
tutum veya meydana gelen ya da getirilen bir olay olarak tanımlanın
olanaklı olduğu, idari eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi"
için, eylemin bir asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker
kişinin beden bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması
gerektiği, olayda, askeri aracının tahsis edildiği hizmetin yürütülmesi
sırasında araç içinde görevli bulunan askerin ölümü dolayısıyla uğranılan
zararların idarece tazmin edilmesi istenildiğine göre, zararın askeri kural
ve talimatlar çerçevesinde yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve asker
kişinin bedeninde oluşması karşısında, davada idari eylemin "askeri
hizmete ilişkin bulunması" ve "asker kişiyi ilgilendirmesi"
koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu
edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli
bulunduğu, nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 7.7.2008 gün ve E:2007/518,
K:2008/191 sayılı kararında görevli bulunduğu askeri aracın uğradığı trafik
kazası sonucu meydana gelen ölümlü kaza nedeniyle idare aleyhine açılan
tazminat davasının Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde çözümlenmesi yolunda
hüküm kurulduğu, bu nedenle; Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı'nın
2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü
ile Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2009/290 Esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 1.11.2010 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı idare vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Nurdane TOPUZ’un, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile AYİM
Savcısı Süalp TANYEL’in davada askeri idari yargının görevli olduğu
yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı
Silivri Cezaevi Jandarma Koruma Tabur Komutanlığı’nda görevli J. Erin
31.7.2008 tarihinde adliyelere yemek aracı olarak görevlendirilen askeri
aracın devrilmesi sonucu hayatını kaybetmesi nedeniyle yakınları tarafından
maddi ve manevi tazminatın faiziyle birlikte davalı idarece ödenmesine
karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu
kurala bağlanmış olup, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
ihlâl edilenler tarafından açılacak tam yargı davalarının görüm ve
çözümünün idari yargı yerlerinin görevine girdiği tartışmasızdır.
Ancak, tazminatın konusunu oluşturan zararın kamu
idaresine ait bir motorlu aracın karayolu üzerinde işletilmesi sırasında
meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi
için konuya ilişkin özel düzenleme içeren Karayolları Trafik Kanunu
hükümlerinin gözden geçirilmesi gerekmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun, trafik
kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının, “İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu Teşebbüs
Sahibinin Hukuki Sorumluluğu” başlıklı birinci bölümünde aynı başlıkla yer
alan 85. maddesinin değişik birinci fıkrası, “Bir motorlu aracın
işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara
uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme
adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi
halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan
zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” ve değişik beşinci
fıkrası, “İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün
veya aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi
sorumludur” hükümlerini taşımakta; aynı kısmın “Özel Durumlar” başlıklı
üçüncü bölümünde Devlete ve kamu kuruluşlarına ait araçların durumunu
düzenleyen değişik 106. maddesinde ise, “Genel bütçeye dahil dairelerle
katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi
teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları
zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin
hükümleri uygulanır” hükmüne yer verilmektedir.
Anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin,
bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve
işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin
uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın “tehlike
esası”na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de, maddede sayılan kamu
kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa tabi kılındığı
anlaşılmaktadır.
Sözü edilen Yasa hükümlerinde, açıkça göreve
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki
işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele
alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi
içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları
zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi olması
doğaldır.
Nitekim, Karayolları Trafik Kanunu’nun hukuki
sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerinde, 85. madde kapsamı dışında kalan
hallerde genel hükümlerin uygulanacağına işaret edilmiştir.
Belirtilen duruma göre, kamu kurumuna ait motorlu
aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında bir kamu
görevlisinin yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan
dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk esasları
çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, idari eylemden
doğan zararların giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası kapsamında
idari yargı yerlerince yapılacağı açıktır.
Davada, idari yargı yerlerinden hangisinin görevli
olduğuna gelince:
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde de, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk
Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini
ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” hükmü yer almıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya
bakabilmesi için dava konusu idari işlem ya da eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi“ ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
İdari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması”,
eylemin kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve
görevlerin yerine getirilmesi amacına yönelik olması anlamını taşımaktadır.
Askeri nitelikteki idari eylemi de, askeri kural ve gerekler çerçevesinde
yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum veya meydana gelen
ya da getirilen bir olay olarak tanımlamak olanaklıdır.
İdari eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” için,
eylemin bir asker kişiye yönelmesi, zarar verici etkilerini bir asker
kişinin beden bütünlüğü veya malvarlığı sahasında meydana getirmiş olması
gerekir.
Olayda, askeri araçta bulunan jandarma erinin ölümü
dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin edilmesi istenildiğine
göre, zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde yürütülen bir hizmet
sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması karşısında, davada
idari eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması” ve “asker kişiyi
ilgilendirmesi” koşullarının birlikte gerçekleştiği anlaşıldığından,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle,
davanın çözümü idari yargı düzeninde yer alan AYİM’e ait olduğundan, AYİM
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulüyle, Asliye Hukuk Mahkemesinin davalı
idare vekilinin görev itirazının reddine ilişkin kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle AYİM
Başsavcısı’nca yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile davalı idare vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 11.11.2009 gün ve E:2009/290 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 1.11.2010 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/93
KARAR NO : 2011/10
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 17. maddesine göre Belediye hissesinin Kıymet
Takdir Komisyonu’nca belirlenen bedel üzerinden davacıya satışının
yapılmasına karar verilmesi üzerine, bedelin düşülerek, düşürülen bu bedel
üzerinden satış bedelinin tespit edilmesine karar verilmesi istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
O. B.
Vekili :
Av. M. K.
Davalı :
Kalecik Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. G. D.
O L A Y :
Kalecik Belediyesi’nin 22.6.2009 gün ve 2009/12 sayılı Encümen kararında,
Encümence yapılan görüşmede; İlçeleri Cırık Mahallesi, 1433 ada, 325 m2 yüzölçümlü, 4
numaralı parselin 274 m2
sinin O. B.'ye, 51 m2
sinin ise Kalecik Belediyesine ait olduğu, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18.
maddesi gereğince bu bölgede imar uygulaması neticesinde 12.6.2009
tarihinde tapu tescil işlemlerinin tamamlandığı, bu işlemler sonucu Kalecik
Tapu Sicil Müdürlüğü’nde 12.6.2009 gün ve1666 yevmiye ile imar parseli
olarak 325 m2
nin tescil oIduğu, tescil edilen imar parselinin tek hissedarı bulunan
Orhan Benli'nin 51 m2
hisseyi 15.6.2009 tarihinde dilekçeyle satın alma talebinde bulunduğu,
Kalecik Belediye Başkanlığı Kıymet Takdir Komisyonu’nun dosyada mevcut
16.6.2009 gün ve 2009/KTK/01 sayılı kararı ile hisselerinin m2 sinin
1.523.08 TL olarak belirlendiği, bahsi geçen taşınmazdaki hissenin
satışının 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 17. maddesinin 3. fıkrasına uyduğu,
hisseli taşınmazın parselde tek hissedarı bulunan hissedarına satılması
uygun olacağından, bu nedenle Cırık Mahallesi, imarın 1433 ada, 4
parseldeki 51 m2
Belediyeleri hissesinin, Kıymet Takdir Komisyonunca belirlenen m2 sinin
1.523.08 TL'den toplam 77.677.08 TL bedelle Satılmış oğlu 1963 Kalecik
doğumlu O. B.'ye satışının yapılmasına karar verilmiştir.
Davacı vekili, takdir edilen bedelin m2
sinin 200 TL den toplam 10.200 TL ye düşürülmesine ve düşürülen bu bedel
üzerinden satış bedelinin tespit edilmesine karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
KALECİK ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ;
30.7.2009 gün ve E:2009/109, K:2009/141 sayı ile, davacı vekili dava
dilekçesinde özetle, davalı Kalecik Belediye Başkanlığı’nın Kalecik İlçesi,
Şenyurt (Cırık) Mahallesi, 56 ada, 1, 2 ve 4 nolu parsellerin bulunduğu ada
üzerinde 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesine göre yapılan arsa
düzenlemesinin, Ankara Büyükşehir Belediyesi Encümeni’nin 22.1.2009 tarih
ve 71 sayılı kararı ile onandığını ve kesinleşmesini müteakip Kalecik Tapu
Sicil Müdürlüğü’nde 12.6.2009 tarihinde 1433 ada, 4 nolu parsel olarak 274 m2 sinin müvekkili
O. B.'ye, 51 m2
sinin davalı Kalecik Belediyesi’ne ait olmak üzere 325 m2 olarak tescil
edildiğini, taşınmazın büyük hissedarı olan müvekkili O. B.'nin 15.6.2009
tarihinde verdiği dilekçe ile davalı Belediyeye ait 51 m2 lik kısmın
kendisine satışını talep ettiğini, davalı Belediye Başkanlığının usul ve
yasaya aykırı şekilde teşkil edilip takdir ettirdiği m2 birim fiyatının
1.523,08 TL olduğunu, bu bedelin çok fahiş olduğunu, Takdir Komisyonu
kararında Belediyenin seçilmiş Encümen üyelerinin ihtirazi kayıtlarının mevcut
bulunduğunu belirterek müvekkilinin ileride dava konusu bedeli takdir eden
Encümen kararından zarar görmemesi için dava sonuna kadar işlemin
durdurulması için tensiple birlikte ihtiyati tedbir konulmasına Mahkemeye
sunacakları emsaller ve mahalinde yapılacak keşif ve bilirkişi beyanlarına
göre davalı Belediyeye ait 4 nolu parseldeki 51 m2 arsa hissesinin m2
sinin 1.523,08 TL den m2 bedelinin 200,00 TL ye indirilerek davalı
Belediyenin müvekkiline satışına karar verdiği 51 m2 arsa hissesinin
gerçek değerinin tespit ve tesciline karar verilmesini talep ve dava
ettiği, davalı vekilinin Mahkemelerine verdiği 30.7.2009 tarihli cevap
dilekçesi ile; dava konusu değer tesbitinin, Belediye Kanunu’nun verdiği
yetkiye dayanılarak kurulan Komisyon tarafından yapıldığını, Belediye
Encümeni tarafından uygun bulunarak kabul edildiğini, Kıymet Takdir
Komisyonlarının kararları tek başına uygulama yeterliliği sağlamadığından,
bu kararlar aleyhine dava açılması olasılığı bulunmadığını, davanın bu
nedenle husumet ve görevsizlik yönüyle reddinin gerektiğini, davanın
Belediye Encümen kararına karşı açıldığı kabul edilirse bu durumda da
Belediye Encümeni idari bir birim, kararı da idari bir karar olduğundan
davanın idari yargıda açılmasının gerektiğini, imar planı uygulaması nedeniyle
arsada Belediye yararına bir pay oluştuğunu, imar uygulaması ile ilgili
uyuşmazlıklarda çözüm yerinin idari yargı olduğunu, bu nedenle öncelikle
görevsizlik kararı verilmesi gerektiğini, esas açısından dava konusu işleme
konu taşınmazın toplam yüzölçümünün 325 m2 olup, bunun 51 m2 sinin müvekkili
Belediyeye ait olduğunu, taşınmazın ilçe merkezinde anayola cepheli, 6 kat
inşaat izinli ve ticari amaçların gerçekleştirilmesine uygun bir konumda
olduğunu, davalı tarafından bu arsa üzerine kurulması planlanan ve
projelendirilip ruhsatı alınan yapının 106 şar m2 lik altı adedi katlarda,
190 ar m2 lik iki adedi dubleks toplam sekiz daire bir adet depolu, asma
katlı 650 m2
lik dükkan olarak öngörüldüğünü, projeye göre binanın tamamen kaloriferli
olduğunu bildirerek davanın öncelikle görevsizlik nedeni ile reddine,
olmazsa davanın esas yönünden reddine karar verilmesini talep ettiği, dava
konusu taşınmazın tapu kaydı celbedilip incelendiğinde, dava konusu Kalecik
İlçesi, Cırık Mahallesinde kain 1433 ada, 4 parsel sayılı taşınmazın 51/325
hissesinin Kalecik Belediye Başkanlığı adına, kalan hissenin davacı O. B.
adına tapuda kayıtlı olduğunun anlaşıldığı, davacının iddiası, davalının
beyanı, dosyaya celbedilen tapu kaydı, dava konusu taşınmazla ilgili
Kalecik Belediye Başkanlığı’nın davacı O. B.'nin çalışma izni talebine
ilişkin vermiş olduğu cevabi yazı, Kalecik Belediye Başkanlığı’nın
22.6.2009 tarih ve 2009/12 karar nolu Encümen kararı, inşaatın
mühürlendiğine dair Kalecik Belediye Başkanlığı’nın 2009/FEN-04 nolu
tutanağı, dosyada mevcut diğer bilgi ve belgeler değerlendirildiğinde; dava
konusu değer tespitinin imar planı ve uygulaması yapılması nedeniyle arsada
Belediye yararına bir pay oluştuğu, imar uygulaması ile ilgili
uyuşmazlıklarda çözüm yerinin idari yargı olduğu kanaatine varılmakla
Mahkemelerinin görevsizliği nedeniyle dava dilekçesinin görev yönünden
reddine, karar kesinleştikten sonra dosyanın görevli ve yetkili İdare
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş; bu karar, YARGITAY 4. HUKUK
DAİRESİ’nin; 7.12.2009 gün ve E:2009/13933, K:2009/13796 sayılı kararı ile
onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
Asliye Hukuk Mahkemesince dosyanın
gönderildiği ANKARA 7. İDARE
MAHKEMESİ; 10.2.2010 gün ve E:2010/169 sayı ile, davacı Orhan Benli
vekili Av. M. K. tarafından, Kalecik Belediye Encümeni’nin 22.6.2009 tarih
ve 2009/12 sayılı kararı ile Şenyurt (Cırık) Mahallesi, 1433 ada, 4
parselde kain 51 m2
Belediye hissesinin Kıymet Takdir Komisyonunca yapılan değerleme sonucunda
m2'sinin 1.523,08 TL, toplamının ise 77.677,08 TL bedelle satışına ilişkin
kararda belirlenen fiyatların m2'sinin 200,00 TL, toplamının ise 10.200,00
TL bedele indirilmesi istemiyle Kalecik Belediyesi’ne karşı dava açıldığı,
5393 sayılı Kanun’un 18. maddesinin e bendinde, "Taşınmaz mal alımına,
satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya
tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması halinde
tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı
geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı ayni hak tesisine karar
vermek" hükmüne, 34. maddesinin g bendinde ise, "Taşınmaz mal
satımına, trampasına ve tahsisine ilişkin meclis kararlarını uygulamak;
süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek" hükmüne yer
verildiği, diğer yandan, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 17. maddesinin 3.
fıkrasında ise, "Ayrıca belediye veya valilikler ile şüyulu olan
müstakil inşaat yapmaya müsait bulunan imar parsellerinde, belediye veya
valilikler hisselerini parselin diğer hissedarlarına bedel takdiri
suretiyle satmaya, ilgililer satın almaktan imtina ederse, şüyuun izalesi
suretiyle sattırmaya yetkilidir" hükmünün yer aldığı, dava dosyasının
incelenmesinden, davacının, Şenyurt (Cırık) Mahallesi, 1433 ada, 325 m2 yüzölçümlü 4
parsele davalı Kalecik Belediyesi ile birlikte hissedar olduğu, davacının
15.6.2009 tarihli dilekçe ile Belediye hissesini satın almak üzere
başvuruda bulunduğu, talebin yukarıda anılan 3194 sayılı Kanun’un 17/3
maddesine uygun görüldüğü, Belediye Kıymet Takdir Komisyonunun 16.6.2009
tarih ve 2009/KTK/01 sayılı kararı ile söz konusu taşınmazın m2'si için
1.523,08 TL bedel belirlendiği, Kalecik Belediyesi Encümeni tarafından da
bu değer esas alınmak suretiyle 22.6.2009 tarih ve 2009/12 sayılı karar ile
51 m2
Belediye hissesinin toplam 77.677,08 TL bedelle davacıya satılmasına karar
verildiği, davacı tarafından Kıymet Takdir Komisyonu tarafından belirlenen
değerlerin gerçeği yansıtmadığı, emsal satışlar ve resmi değerlerle
uyuşmadığı, gerçek değerlerin m2 için 200,00 TL, toplamda ise 10.200,00 TL
olması gerektiği ileri sürülerek keşif ve bilirkişi icrasıyla anılan
taşınmazın değerinin m2 için 200,00 TL, toplamda ise 10.200,00 TL olarak
indirilerek gerçek değerinin tespitine ve adına tapuya tescil edilmesine
karar verilmesi istemiyle davanın açıldığının anlaşıldığı, olayda; Kalecik
Asliye Hukuk Mahkemesi’nce, 30.7.2009 günlü ve E:2009/109, K:2009/141
sayılı kararla, "...dava konusu değer tespitinin imar planı ve
uygulaması yapılması nedeniyle arsada Belediye yararına bir pay oluştuğu,
imar uygulaması ile ilgili uyuşmazlıklarda çözüm yeri idari yargı olduğu
kanaatine varılmakla..." gerekçesiyle idare mahkemesinin görevli
olduğu yönünde karar verilmiş ise de; söz konusu uyuşmazlığın İmar
Kanunu’ndan doğmadığı, diğer bir deyişle, davacı ile davalı arasında 3194
sayılı Kanun’un 17/3. maddesinin uygulanması yönünden uyuşmazlık
bulunmamakta olup, uyuşmazlığın kaynağı söz konusu madde gereği satışına
izin verilen taşınmaz için Belediye Kıymet Takdir Komisyonunun 16.6.2009
tarih ve 2009/KTK/01 sayılı kararı ile belirlenen bedelin yüksek olduğuna
ilişkin bulunduğu, idare hukuku kuralları içerisinde kamu hizmetinin
yürütülmesi amacıyla kamu gücü kullanılarak tesis edilen idari işlem, eylem
ve sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklara bakma görevinin idari yargıya ait
bulunduğu, 5393 sayılı Kanun’un 18. maddesinin e bendindeki yetkiye
istinaden Belediyelerin taşınmazlarını satışa çıkarabilecekleri, bu
satışların; İmar Kanunu uyarınca yapılacak satışlar, İmar Affı Kanunu
uyarınca yapılacak satışlar, kamu kurumları arasındaki satışlar ve serbest
arsa satışları olduğu, taşınmazların satışı sırasında taşınmaza biçilen
satış bedeli yüksek bulunduğu takdirde bedelin azaltılmasının, mülkün
bulunduğu Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan tenkis davasında istenebileceği,
bu durumda, bedelin azaltılması iddiasını inceleme ve görüp-çözme görevinin
bütünüyle adli yargı mercilerine ait bulunduğu, bedelin Encümen tarafından
tayin ve takdirinin konunun niteliğini ve uyuşmazlığın görüm ve çözümünde
görevli mahkemeyi değiştirmediği, bu nedenlerle, adli yargının görev
alanına giren davada Mahkemelerinin görevli olmadığına, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince,
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre başvurulduğu anlaşılmış olup, adli
ve idari yargı yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Encümence hisseli taşınmazdaki 51 m2 Belediyeleri
hissesinin, Kıymet Takdir Komisyonunca belirlenen bedelle davacıya
satışının yapılmasına karar verilmesi üzerine takdir edilen bedelin
düşürülmesine ve düşürülen bu bedel üzerinden satış bedelinin tespit
edilmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 17. maddesinde,
“Belediye veya valilik, kendi malı olan veya imar planlarının tatbiki sonucu
kamulaştırmadan artan parçalarla, istikameti değiştirilen veya kapanan yol
ve meydanlarda hasıl olan sahalardan müstakil inşaata elverişli olmayan
parçaları, bitişiğindeki arsa veya bina sahibine bedel takdiri suretiyle
satmak, gayrimenkul sahiplerinin yola giden yerlerden dolayı tahakkuk eden
istihkaklarını bedel takdiri suretiyle değiştirmek ve komşu gayrimenkul
sahibi takdir edilen bedelle satın almaktan imtina ederse, şüyulandırıp
satmak suretiyle imar planına uygunluğunu temin eder.
Bunlardan müstakil inşaata elverişli olanları, kamu
yararı için, belediye veya valilikçe yeri alınan şahısların muvafakatları
halinde istihkaklarına karşılık olarak bedel takdiri ve icabında denklik
temini suretiyle değiştirmeye belediye ve valilik yetkilidir.
Ayrıca belediye veya valilikler ile şüyulu olan
müstakil inşaat yapmaya müsait bulunan imar parsellerinde, belediye veya
valilikler, hisselerini parselin diğer hissedarlarına bedel takdiri
suretiyle satmaya, ilgililer satın almaktan imtina ederse, şüyuun izalesi suretiyle
sattırmaya yetkilidir.
Bu maddeye göre bedel takdirleri ve bu bedellere
itiraz şekilleri 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre yapılır”
denilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu'nun “Dava hakkı” başlığını taşıyan 14. maddesinde(Değişik: 24/4/2001 - 4650/7 md.) ise, “Kamulaştırmaya
konu taşınmaz malın maliki tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece
yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat
yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren
otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi
hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir…” hükmü yer
almıştır.
Olayda, Encümence hisseli taşınmazdaki 51 m2 Belediyeleri
hissesinin, Kıymet Takdir Komisyonunca belirlenen bedelle davacıya
satışının yapılmasına karar verilmesi üzerine takdir edilen bedelin
düşürülmesine ve düşürülen bu bedel üzerinden satış bedelinin tespit
edilmesine karar verilmesi istemiyle dava açılmıştır.
Belirtilen durum karşısında, açılan davanın,
davacıya satışına karar verilen 51 m2 belediye hissesine karşılık
belirlenen bedelin azaltılması istemine ilişkin olduğu gözetildiğinde,
ihtilafın görüm ve çözümünün, 2942 sayılı Yasa'nın 14. maddesi kapsamına
göre adli yargı yerine ait olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare
Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Asliye Hukuk Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 7.
İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Kalecik Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 30.7.2009 gün
ve E:2009/109, K:2009/141 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/97
KARAR NO : 2011/11
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Bağ-Kur’da şef olarak görev yaparken emekli olan davacının, 4956 sayılı
Yasa uyarınca 8.8.2001 ila 20.5.2003 tarihleri arasındaki süre için ek
ödeme yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali
ile ek ödemenin faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesi istemiyle
açtığı davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
K. A.
Vekilleri :
Av. N. Ş. - Av. B. Y.
Davalı :
Bağ-Kur Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. G. Ç.
O L A Y : Davacı vekilinin dilekçesi üzerine
BAĞ-KUR Isparta İl Müdürlüğü’nce davacıya gönderilen 21.10.2003 gün ve
67477 sayılı yazıda, “…İlgide kayıtlı dilekçe ile adınıza 4956 sayılı Kanunun
6. maddesiyle değişik 1479 sayılı Kanunun 7. maddesine istinaden ek ödeme
yapılması gerektiği belirtilerek ek ödeme talep ettiğiniz anlaşılmıştır.
Söz konusu dilekçeniz Genel Müdürlüğümüze
gönderilmiş, gelen 6.10.2003 tarih, 86393 sayılı cevabi yazının içeriği
aşağıda belirtilmiştir.
4956 sayılı Kanunun konuyla ilgili olan 7.
maddesinin yürürlük tarihi 8.8.2001 olarak 2.8.2003 tarih ve 25187 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanmış ise de; daha sonra bazı Kanun Hükmünde
Kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair 4969 sayılı Kanunla yürürlük
tarihi 15.8.2003 olarak değiştirilmiştir. Fiilen görev yapan personelimize
bu tarihten itibaren ek ödemede bulunulmaya başlanılmıştır.
Bu itibarla, İl Müdürlüğümüzde görev
yapmakta iken 20.5.2003 tarihinde emekli olmanız ile lehinize tekemmül
etmiş müktesep hak bulunmamaktadır…” denilmiştir.
Davacı vekili, davalı idarenin 21.10.2003
gün ve 67477 sayılı işleminin iptali ile 4956 sayılı Yasa uyarınca 8.8.2001
ile davacının emekli olduğu 20.5.2003 tarihleri arasındaki 21 aylık süre
için en yüksek Devlet memurunun aldığı maaşın %15’i tutarında ek ödemenin
ödenmesine, ayrıca yasal faizin hüküm altına alınmasına karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
ISPARTA İŞ DAVALARINI GÖRMEYE YETKİLİ ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ; 10.3.2004 gün ve E:2003/307, K:2004/79 sayı ile, davacı
vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin davalı Kurumdan 20.5.2003 tarihinde
emekli olduğunu, 2.8.2003 günlü Resmi Gazetede ilan edilerek yürürlüğe
giren 4956 sayılı Yasa’nın 6. maddesi ile 1479 sayılı Yasa’nın 7.
maddesinin tamamen değişikliğe uğrayarak 5 fıkra halinde yeniden
düzenlendiğini, 7. maddenin 3. fıkrasında, yönetim giderleri için ayrılan
tutarın %15 ine kadar olan kısmından ve ... elde edilecek gelirlerden
Kurumun merkez ve taşra teşkilatında fiilen görev yapan personele görev
unvanı, çalışma verimi, hizmetlerin rasyonelliğini sağlayacak ilkeler göz
önünde bulundurularak Yönetim Kurulunca öngörülen ve Bakanlıkça onaylanan
oran ve miktarda ek ödenek verileceğinin, bu ek ödeneğin en yüksek Devlet
memuru aylığının % 15 kadar olacağının, yine aynı Kanunun 57. maddesinin a
fıkrası ile, 1479 sayılı Yasa’nın 7. maddesinin 2. fıkrasının Kanunun
yayımı tarihinde, b fıkrası ile, diğer hükümlerin 8.8.2001 tarihinden
itibaren geçerli olacağının öngörüldüğünden bahsederek müvekkilinin
8.8.2001 tarihinden emekli olduğu 20.5.2003 tarihine kadar geçen 21 aylık
süre için bu ek ödemenin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesini talep ve dava ettiği, davalı Kurum vekili cevap dilekçesini ve
yargılama sırasındaki anlatımlarını tekrar ederek, 1479 sayılı Kanun’un
4956 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile değişik 7/1 maddesinde, Kurum personeli
hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanacağının
belirlendiğini, yine 2577 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre, Devlet
memurlarının idare ile olan uyuşmazlıklarının idari yargının görev alanına
girdiğini, 4956 sayılı Kanun’un ve bu Kanunun bazı maddelerini değiştiren
4969 sayılı Kanun’un 2003 yılı Ağustos ayı içinde yürürlüğe girdiğini, idarenin
işlemlerine karşı mahkemelere yapılacak başvuru süresinin 2 ayla sınırlı
olduğunu, bu hali ile davacının zamanaşımı süresini geçirdiğini, ayrıca
4969 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile yürürlük tarihinin 15.08.2003 olarak
değiştirildiğini, Kurum personeline de bu tarihten itibaren ödemede
bulunulduğunu, dolayısıyla davacının emeklilik tarihi olan 20.5.2003 tarihi
itibariyle lehine tekemmül etmiş bir müktesep hakkının bulunmadığını
bildirerek davacının davasının reddine karar verilmesini istediği, davanın,
davacı tarafından davalı Kurum aleyhine açılan ek ödenek tahsiline ilişkin
alacak davası olduğu, bu davada tarafların karşılıklı iddia ve
savunmalarına ve Kurum kayıtlarına dayanıldığı, davacının, davalı Kurumda
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu statüsünde çalıştığı ve 20.5.2003
tarihinde emekli olduğu hususunda taraflar arasında bir uyuşmazlığın
bulunmadığı, uyuşmazlık konusunun, davacının Kurum personeline ödenen % 15
ek ödeneği hak edip etmediği hususundan kaynaklandığı, bu hali ile
uyuşmazlığın davacı ile davalı idare arasında olduğu, davacının çalışma
statüsü göz önünde bulundurulduğunda, uyuşmazlığın hallinin idari yargının
görev alanına girdiği anlaşılmakla, yargı yolu yanlışlığı nedeniyle
davacının davasının reddine karar verilmesi gerektiği, bu durumda,
davacının statüsü gereği idarenin işlemine karşı açmış olduğu davada idare
mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 8. İDARE MAHKEMESİ; 16.2.2006 gün ve
E:2004/3393, K:2006/144 sayı ile, davanın, 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu'nun
7. maddesi uyarınca ödenmesi talep edilen ek ödeneğin ödenmemesiyle ilgili
21.10.2003 gün ve 67447 sayılı işlemin iptali ve 8.8.2001 tarihinden
20.5.2003 tarihine kadarki süre için ek ödenek verilmesi talebiyle
açıldığı, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kanunu'nun "Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"
başlıklı 70. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunun uygulanmasından
doğan uyuşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla
görevli mahkemelerde görülür" hükmünün yer aldığı, dava dosyasının
incelenmesinden, davacının, davalı Kurumdan 20.5.2003 tarihinde emekli
olduğu, 4956 sayılı Yasa’nın 6. maddesiyle değiştirilen 1479 sayılı
Yasa’nın 7. maddesine göre, Kurum personeline ödenen ek ödenek talep ettiği
ve bu isteğinin reddi üzerine dava açtığının anlaşıldığı, 1479 sayılı Kanun
hükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlığın, yukarıya alınan Yasa
hükmü uyarınca adli yargı mercilerince çözümlenmesinin icap ettiği
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz
edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın 14. maddesinde
öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği, Başkanlıkça, adli yargı
dosyasının da ilgili Mahkemesinden getirtildiği, başkaca usule aykırılık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Bağ-Kur
Isparta İl Müdürlüğü’nde şef kadrosunda görev yaparken 20.5.2003 tarihinde
emekli olan davacı tarafından, 4956 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle değişik
1479 sayılı Kanun’un 7. maddesine istinaden ek ödeme yapılması istemiyle
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile 4956 sayılı Yasa
uyarınca 8.8.2001 ile emekli olduğu 20.5.2003 tarihleri arasındaki 21 aylık
süre için en yüksek Devlet memurunun aldığı maaşın %15’i tutarında ek
ödemenin ödenmesine, ayrıca yasal faizin hüküm altına alınmasına karar
verilmesi istemiyle açılmıştır.
24.7.2003 tarihli ve 4956
sayılı Kanun’un 6. maddesinde, “1479
sayılı Kanunun 7 nci maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Personel statüsü
Madde 7. — Kurum personeli hakkında, 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri ile 10.2.1954
tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu ve 8.6.1949 tarihli ve 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır. Yönetim
Kurulu Başkan ve üyeleri ile Kurumun diğer çalışanları sorumlulukları
bakımından 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun
uygulanmasında Devlet memuru sayılır ve haklarında 4483 sayılı Memurlar ve
Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
Yönetim giderlerinden karşılanmak üzere her yıl
Kurum merkez ve taşra teşkilatında kadrolu olarak fiilen çalışan personele
asgarî ücretten az olmamak kaydıyla kendi aylıkları tutarında (gösterge ve
ek gösterge dahil) iki ikramiye verilir.
Kurumun yönetim giderleri için ayrılan tutarın
%15'ine kadar olan kısmından ve Kurumca hazırlanan kitap, standart form,
sağlık karnesi ile benzerlerinin satışından elde edilecek gelirlerden
Kurumun merkez ve taşra teşkilatında fiilen görev yapan (Bakanlık merkez
teşkilatında sadece Bakan onayıyla görevlendirilenler dahil) personele
görev unvanı, çalışma verimi, hizmetlerin rasyonelliğini sağlayacak ilkeler
göz önünde bulundurularak Yönetim Kurulunca uygun görülen ve Bakanlıkça
onaylanan oran ve miktarda ek ödeme verilir. Ek ödemelerin aylık tutarı 657
sayılı Devlet Memurları Kanununda tanımlanan en yüksek Devlet memuru
aylığının (ek gösterge dahil) brüt tutarının %150'sini geçemez. Ek
ödemelerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aylıklara ilişkin
hükümleri uygulanır ve damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye
tâbi tutulmaz. Ek ödemenin dağıtım usul ve esasları Kurum Yönetim Kurulunca
belirlenir.
Kurum, taşra teşkilatındaki icra, takip ve dava
işleri için genel hükümlere göre vekâlet akdi ile lüzum görülecek sayıda
avukat çalıştırabilir.
Kurum leh ve aleyhine açılan davalar ile icra
takiplerinden tahsil edilen vekâlet ücretlerinden, hukuk müşavirlerine,
kadrolu avukatlara ve hukuk servislerinde fiilen görev yapan personele 657
sayılı Devlet Memurları Kanununun 146 ncı maddesi gereğince ödeme yapılır.
Vekâlet ücretinin ödeme esas ve usulleri yönetmelikle düzenlenir” ve 57.
maddesinde, “Bu Kanunun;
a) 1 inci maddesi ile değiştirilen 1479 sayılı
Kanunun 1 inci maddesinin üçüncü fıkrası, 6 ncı maddesi ile değiştirilen
1479 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin ikinci fıkrası, 19, 25, 27, 28, 29,
30, 31, 32 nci maddeleri, 33 üncü maddesi ile değiştirilen 1479 sayılı
Kanunun 79 uncu maddesinin ikinci, dördüncü ve beşinci fıkraları, 34 üncü
maddesi, 36 ncı maddesi ile değiştirilen 1479 sayılı Kanunun ek 9 uncu
maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi, 39 uncu maddesi ile
değiştirilen 1479 sayılı Kanunun ek 15 inci maddesinin (a) bendi, 43, 44,
45, 46 ncı maddeleri, 47 nci maddesi ile 1479 sayılı Kanuna eklenen geçici
13, 18, 19, 21, 22, 23 ve 24 üncü maddeleri, 48, 49 uncu maddeleri, 51 inci
maddesi ile değiştirilen 2926 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci
fıkrası, 52, 53, 54, 56 ncı maddeleri, 55 inci maddesi ile 2926 sayılı
Kanuna eklenen geçici 9 uncu maddesi, geçici 1, 2 ve 3 üncü maddeleri
yayımı tarihinde,
b) Diğer hükümleri 8.8.2001 tarihinden geçerli
olmak üzere yayımı tarihinde,
Yürürlüğe girer” denilmiştir.
31.7.2003 tarihli ve 4969 sayılı Kanun’un 14.
maddesinde ise, “2.9.1971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf ve Sanâtkarlar ve
Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun, 24.7.2003
tarihli ve 4956 sayılı Kanunla değişik 7 nci maddesinin birinci fıkrasının
ikinci cümlesi 4956 sayılı Kanunun yayımı tarihinden, aynı maddeye eklenen
üçüncü fıkrası 15.8.2003 tarihinden, 4956 sayılı Kanunun 47 nci maddesi ile
yeniden düzenlenen geçici 14 üncü maddesi 4956 sayılı Kanunun yayımı
tarihinden, aynı madde ile eklenen geçici 21 ve 22 nci maddeleri 1.1.2005
tarihinden itibaren uygulanır” hükmü yer almıştır.
Öte yandan; 2/9/1971 gün ve 1479 sayılı Esnaf ve
Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu
Kanunu’nun 70. maddesinde(Mülga: 31/5/2006-5510/106 md.), “Bu Kanunun uygulanmasından
doğan uzlaşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla
görevli mahkemelerde görülür” denilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Bağ-Kur Isparta İl
Müdürlüğü’nde şef kadrosunda görev yaparken 20.5.2003 tarihinde emekli olan
davacı tarafından, 4956 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle değişik 1479 sayılı
Kanun’un 7. maddesine(Mülga:
16/5/2006-5502/43 md.) istinaden ek ödeme yapılması istemiyle
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile 4956 sayılı Yasa
uyarınca 8.8.2001 ile emekli olduğu 20.5.2003 tarihleri arasındaki 21 aylık
süre için en yüksek Devlet memurunun aldığı aylığın %15’i tutarında ek
ödemenin yasal faizi ile birlikte ödenmesine, karar verilmesi istemiyle
dava açıldığı anlaşılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun
“İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlığını taşıyan 2.
maddesinde, “1. (Değişik: 10/6/1994
- 4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal:
Ana.Mah.nin 21/9/1995 tarih ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;
Yeniden Düzenleme: 8/6/2000 - 4577/5 md.) İdarî işlemler hakkında
yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından
açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:
18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar…” denilmiştir.
Bu durumda, kamu kurumu niteliğindeki davalı
idare ile bu Kurumda çalışan personeli arasında ek ödemeden kaynaklanan
davanın, idare hukuku ilke ve kurallarına göre görüm ve çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin 16.2.2006 gün ve
E:2004/3393, K:2006/144 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/100
KARAR NO : 2011/12
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davalının kiraladığı araçta yolcu olarak bulunan posta dağıtıcısının vefatı
nedeniyle yakınları tarafından maddi ve manevi tazminat istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :1-
Y. Y.
2- Y. Y.
3- E. Y.
4- A. Y.
5- H. U.
Vekili :
Av. S. A. K.
Davalı :
PTT Genel Müdürlüğü
Vekilleri :
Av. N. Ç. - Av. S. B.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde,
davacıların yakını olan A.Y.’nın, 16.1.2008 tarihinde, Ankara, Elmadağ-Bala
karayolunda Süleymanlı Köyüne 1
km mesafede Yılgın Burul mevkiinde meydana gelen
trafik kazasında vefat ettiğini, olayın, davalı Posta ve Telgraf Teşkilatı
Genel Müdürlüğü tarafından kiralanan araçta yolcu olarak bulunurken karşı
yönden gelen araç ile çift taraflı ölümlü-yaralanmalı trafik kazası sonucu
meydana geldiğini, davalının olay sebebiyle sorumlu olduğunu, davada, kusur
dereceleri ve sorumluluk sebepleri ne olursa olsun -varsa- mevcut ve
muhtemel tüm zincirleme sorumlular yönünden müteselsil mesuliyete
dayandıklarını (BK 51, 142; KTK 85/1), taleplerinde her türlü denkleştirme
sebeplerinin gözetildiğini, davada nihai hükme temel olacak kusur durumunun
(kusur oranı veya oranları) nazara alındığını, davacı eş ve çocukların bu
olay sebebiyle destekten yoksun kaldıklarını, ayrıca tüm davacıların manevi
zarara uğradıklarını, her iki zararın tamamının davalıca (BK 46) tazmini
gerektiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla eş
Y. ve çocuk Y. için ayrı ayrı -şimdilik- 1.000’er YTL maddi tazminatın, eş
ve çocuklar için ayrı ayrı 50.000’er YTL manevi tazminatın davalıdan
müştereken ve müteselsilen tahsiline, olay (16.1.2008) tarihinden itibaren
yasal faizin yürütülmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı vekili birinci savunma dilekçesinde, davanın
idari yargının görev alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 8. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 17.11.2009
gün ve E:2008/419 sayı ile, davalı vekilinin yargı yoluna ilişkin itirazı
yerinde görülmediğinden reddine karar vermiştir.
Davalı vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası örneği ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; PTT Genel Müdürlüğü,
Ankara PTT Başmüdürlüğü’nün taşıma hizmetlerini yapan yüklenici R.D.P. Tur
Turizm Taşımacılık Temizlik Yemek Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
tarafından kiralanan aracın başka bir araçla çarpışması ile meydana gelen
trafik kazası sonucu posta dağıtıcısı A. Y.'nın ölmesi nedeniyle
uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle Ankara
8. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2008/419 Esas sayısında açılan davada, davalı
idarece davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek
görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği anlaşılmış olmakla gereğinin
düşünüldüğü, Anayasa’nın 125. maddesinde, idarenin, kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun belirtildiği, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2 nci maddesinde, idari dava
türlerinin sayıldığı, bu maddenin (1-b) bendinde de, idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davalarının, görüm ve çözümünün idari yargının görev alanına giren idari
dava türleri arasında sayıldığı, dava konusu uyuşmazlığın, yüklenici
firmanın kiraladığı motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla
işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin ölümü nedeniyle uğranıldığı
iddia olunan zararın tazmini istemine ilişkin bulunduğu, kamu hizmetini
yürütmekle yükümlü kılınan idarenin, kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında
kamu görevlisinin ölmesi nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı hizmet
kusuru ya da kusursuz sorumluluk esasları çerçevesinde sorumluluğunu
gerektiren bir husus olup olmadığının tayin ve tespitinin, idare hukuku
ilke ve kurallarına göre idari yargı yerlerine ait bulunduğu, buna göre,
uyuşmazlığın görüm ve çözümü, idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davalarına bakmakla görevli olan
idari yargıya ait bulunduğundan, Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
görevlilik kararının kaldırılması gerektiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı
Yasa’nın 10 uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacılar Y. Y. ve arkadaşları
vekili tarafından davalı PTT Genel Müdürlüğü aleyhine Ankara 8. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2008/419 Esas sayılı tazminat davasında,
Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi gereğince
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2010/100 Esas
sayılı dosyanın incelendiği, davalı idarede posta dağıtıcısı olarak çalışan
davacılar yakını A. Y.'nın, 16.1.2008 tarihinde davalı idarenin taşıma
hizmetlerini yerine getiren yüklenici R.D.P. Tur Turizm Taşımacılık
Temizlik Yemek Sanayi ve Ticaret Şirketi tarafından kiralanan aracın içinde
bulunduğu sırada karşı yönden gelen araçla çarpışması ile meydana gelen
trafik kazasında hayatını kaybetmesi sonucunda uğranıldığı ileri sürülen
maddi ve manevi zararın davalı idare tarafından ödenmesine karar verilmesi
için Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan davada, davalı idare
tarafından görev itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığının anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü
bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri
arasında sayıldığı, buna karşın, dava konusu zararın, kamu idaresine ait
aracın karayolu üzerinde işletilmesi sırasında meydana gelmiş olması
nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi için konuya ilişkin özel
düzenleme içeren Karayolları Trafik Yasası hükümlerinin gözden geçirilmesi
gerektiği, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesinin değişik
birinci fıkrasının, "Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin
ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa,
motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu
teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın
işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen
sorumlu olurlar" hükmünü ve değişik beşinci fıkrasının, "İşleten
ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın
kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi
sorumludur" hükmünü taşıdığı; 106 maddesinde ise, "Genel bütçeye
dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve
belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait
motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin
hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır" hükmüne yer
verildiği, anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin, bir motorlu
aracın işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve işletme
yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin
uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın ‘tehlike
esası’na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de, maddede sayılan kamu
kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki sorumluluğa tabi
kılındığının anlaşıldığı, sözü edilen Yasa hükümlerinde açıkça göreve
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85. maddedeki
işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler bakımından ele
alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile hizmet ilişkisi
içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin uğradıkları
zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi olmasının doğal
olduğu, nitekim, Karayolları Trafik Kanunu'nun hukuki sorumluluğa ilişkin
diğer hükümlerinde, 85. madde kapsamı dışında kalan hallerde genel hükümlerin
uygulanacağına işaret edildiği, belirtilen duruma göre, kamu kurumuna ait
motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla işletilmesi sırasında
bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi nedeniyle uğranılan
zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da objektif sorumluluk
esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal denetiminin, idari
eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir tam yargı davası
kapsamında idari yargı yerlerince yapılması gerektiği, bu nedenle; Danıştay
Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2008/419 Esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, posta dağıtıcısı olan ve davalı tarafından
kiralanan araçta yolcu olarak bulunan davacıların yakınının, trafik kazası
sonucu hayatını kaybetmesi nedeniyle yakınları tarafından maddi ve manevi
tazminatın faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle
açılmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun, trafik
kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının, “İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu
Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu” başlıklı birinci bölümünde aynı
başlıkla yer alan 85. maddesinin değişik birinci fıkrası, “Bir motorlu
aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin
zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya
işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi
halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan
zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” ve değişik beşinci
fıkrası, “İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün
veya aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi
sorumludur” hükümlerini taşımakta; aynı kısmın “Özel Durumlar” başlıklı
üçüncü bölümünde Devlete ve kamu kuruluşlarına ait araçların durumunu
düzenleyen değişik 106. maddesinde, “Genel bütçeye dahil dairelerle katma
bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi
teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları
zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin
hükümleri uygulanır” hükmüne yer verilmektedir.
Öte yandan; “Görevli ve Yetkili Mahkeme” başlığını
taşıyan 110. maddesinde(Değişik:
11/1/2011-6099/14 md.), “İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamu
kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları
dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıda görülür. Zarar
görenin kamu görevlisi olması, bu fıkra hükmünün uygulanmasını önlemez.
Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanun
hükümleri uygulanır.
Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa
ilişkin davalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigorta
sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde
açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde de açılabilir” ve Geçici 21. maddesinde(Ek:
11/1/2011-6099/15 md.) ise, “Bu Kanunun 110 uncu maddesinin birinci
fıkrasının göreve ilişkin hükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önce idari
yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmış bulunan davalara
uygulanmaz” denilmiştir. 6099 sayılı Kanun hükümleri 19.1.2011 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Bu durumda, 2918 sayılı Kanun’un 110. maddesinde
6099 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle, işleteni veya sahibi Devlet ve
diğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin
olanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davalarının, adli yargıda
görüleceği, zarar görenin kamu görevlisi olmasının, bu fıkra hükmünün
uygulanmasını önlemeyeceğinin açıkça belirtilmiş olması karşısında,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde adli yargının görevli
olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle,
Danıştay Başsavcısı’nca yapılan başvurunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nca yapılan BAŞVURUNUN REDDİNE, 7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/105
KARAR NO : 2011/13
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S. E.
Vekili :
Av. T. Y.
Davalı :
Milli Savunma Bakanlığı
Vekili :
Av. R. K.
O L A Y : Davacı vekili, Maltepe Askeri
Lisesi’nde eğitim görmekte iken 2008 yılında okuldan ilişiği kesilen
davacının oğlu adına düzenlenen 10.8.2004 tarihli yüklenme senedinde “atış,
personel, amortisman" kalemlerinin hukuka aykırı bir şekilde gider
hesaplamasına dahil edildiğini ileri sürerek, söz konusu yüklenme senedinin
iptal edilerek yeniden düzenlenmesi isteğiyle yapılan 31.3.2009 tarihli
başvurunun zımnen reddine ilişkin davalı idare işleminin iptali istemiyle
genel idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 16. İDARE MAHKEMESİ; 6.11.2009 gün ve
E:2009/627, K:2009/1343 sayı ile, davanın, davacı tarafından, Maltepe
Askeri Lisesi’nde eğitim görmekte iken 2008 yılında okuldan ilişiği kesilen
oğlu adına düzenlenen 10.8.2004 tarihli yüklenme senedinde “atış, personel,
amortisman" kalemlerinin hukuka aykırı bir şekilde gider hesaplamasına
dahil edildiği ileri sürülerek, söz konusu yüklenme senedinin iptal
edilerek yeniden düzenlenmesi isteğiyle yapılan 31.3.2009 tarihli
başvurunun zımnen reddine ilişkin davalı idare işleminin iptali istemiyle
açıldığı, Anayasa’nın 157. maddesinde, askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk
ve son derece mahkemesinin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi olduğu; ancak,
askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda, ilgilinin asker kişi olması
şartının aranmayacağının belirtildiği; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Kanunu’nun 20. maddesinde de paralel hükümlerin yer aldığı ve
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, Türk Milleti adına; askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son
derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen
görevleri yapacağı, bu Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksadın; Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar olduğunun hükme bağlandığı, dava
dosyasının incelenmesinden, davacı tarafından, Maltepe Askeri Lisesi’nde
eğitim görmekte iken 2008 yılında okuldan ilişiği kesilen oğlunun askeri
öğrenciliği döneminde yapılan öğrenim masraflarının davacı adına borçlu
sıfatıyla tahakkuk ettirilmesi üzerine, davacı tarafından, Ankara 30.
Noterliği’nde düzenlenen 10.8.2004 tarihli yüklenme senedinde, "atış,
personel, amortisman" kalemlerinin hukuka aykırı bir şekilde gider
hesaplamasına dahil edildiği ileri sürülerek, söz konusu yüklenme senedinin
iptal edilerek yeniden düzenlenmesi isteğiyle yapılan 31.3.2009 tarihli
başvurunun zımnen reddine ilişkin davalı idare işleminin iptali isteğiyle
bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı, yukarıda açıklanan Anayasa ve Yasa
kurallarına göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi
için dava konusu idari işlemin, "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve
"askeri hizmete ilişkin bulunması" şartlarının birlikte
gerçekleşmesi gerektiği, bakılan uyuşmazlıkta, davacı tarafından gider
kalemleri düzeltilerek yeniden düzenlenmesi istenilen “yüklenme
senedinin" askeri hizmete ilişkin olması ve şu an sona ermiş olsa bile
davacının oğlunun askeri öğrenci sıfatından kaynaklanması nedeniyle asker
kişiyi ilgilendirmesi karşısında; uyuşmazlığın görüm ve çözümünde görevli
Mahkemenin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi olduğu sonucuna varıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle askeri
idari yargı yerinde dava açmıştır.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ İKİNCİ
DAİRESİ; 16.12.2009 gün ve
E:2009/1335, K:2009/1329 sayı ile, davacı vekilinin, 11.12.2009 tarihinde
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde kayda geçen dava dilekçesinde; davacının
velayeti altında bulunan oğlu M. O. E.'un askeri öğrenci olarak Maltepe
Askeri Lisesi Komutanlığı’nda 11.8.2004 tarihinde kaydını yaptırdığını,
eğitimini Kara Harp Okulu Komutanlığı’nda sürdürürken 2008 yılı intibak
kampından kendi isteği ile askeri öğrencilikten ayrıldığını, okula
başlamadan önce Ankara ... Noterliği tarafından 10 Ağustos 2004 tarihli ve
18243 yevmiye numaralı yüklenme senedi düzenlendiğini, anılan yüklenme senedinde
işlem tarihinde yürürlükte bulunan "Askeri Okullara Alınan Öğrenciler
ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte veya Yüksek Okullarda Okuyan
Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Ayrılacak
Öğrencilere veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmelik"
hükümlerinde belirtilen formata aykırı olarak "atış, personel ve
amortisman" giderlerinin de dahil edildiğini, bu nedenle askeri
öğrenci maliyet çizelgesindeki tazminat miktarının yüksek çıktığını, bu
şekildeki hesaplamanın hukuka aykırı olduğunu belirterek, Ankara ...
Noterliği tarafından düzenlenen 10.8.2004 tarihli ve 18243 yevmiye numaralı
yüklenme senedine dayanarak tazminat istenilmesi nedeniyle, anılan
Yönetmeliğin formatına ve hukuka uygun yeni bir işlem tesis edilmesi için
Milli Savunma Bakanlığı’na yapılan idari başvuruya zımnen red cevabı
verilmesi suretiyle tesis edilen olumsuz işlemin iptaline karar verilmesini
talep ve dava ettiği, dava dosyasının, AYİM Genel Sekreterliği’nin 15
Aralık 2009 tarih ve Gensek:2009/4118/İd.Ks. sayılı yazısı ile dava
konusunun AYİM'in görevine girmediğinden bahisle bu hususta bir karar
verilmek üzere AYİM İkinci Dairesi’ne gönderildiği, 1602 sayılı Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’na göre, davanın görevli yargı yerinde açılıp
açılmadığının ilk inceleme sırasında davanın esasına girilmeden incelenecek
hususlar arasında sayıldığı, zira; görevin kamu düzeni ile ilgili olup,
davanın her safhasında dikkate alınmasının, hukuk alanında ihtilafsız kabul
edilen bir keyfiyet olduğu, bu nedenle işin esasına girilmeden davanın
görevli yargı yerinde açılıp açılmadığı hususunun incelendiği, Anayasa’nın,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevleri, üyelerinin seçimi ve özlük
hakları, kuruluşu, işleyişi ile yargılama usullerine ilişkin 157 nci maddesinde,
"Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimi yapan ilk
ve son derece mahkemesidir. Ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz" hükmü
bulunduğu, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevlerini belirleyen 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 2508 sayılı Kanun’la
değişik 20 nci maddesinde, "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti
adına askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve
diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda, ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz. Bu kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat, Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri
memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş
ve erler ile sivil memurlardır" hükmü, aynı Kanunun “İdari davalar ve
yargı yetkisinin sınırı” başlığını taşıyan 21 nci maddesinde de, 20 nci maddede
belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemden dolayı açılacak iptal ve tam yargı davalarının doğrudan doğruya ve
kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde çözümlenip karar bağlanacağı
hükmünün yer aldığı, Anayasa’nın ve 1602 sayılı Kanun’un bu hükümleri
karşısında bir davaya Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde bakılabilmesi için;
1. İdari işlemin bir asker kişi göz önünde tutularak tesis edilmesi veya
idari eylemin bir asker kişiye yönelmiş olması, yahut uyuşmazlığın askerlik
yükümlülüğünden doğmuş olması, 2. Dava konusu idari işlem ve eylemin askeri
hizmete ilişkin bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmiş olması
gerektiği, açıklanan mevzuat çerçevesinde davacının durumu incelendiğinde,
iptali istenen yüklenme senedinin davacının askeri öğrencilik döneminde
uyması gereken kuralları ve bu kurallara uyulmaması sebebiyle okuldan
çıkarılması halinde davacıdan alınacak öğrenim giderlerini düzenleyen bir
sözleşme olması sebebiyle davacının asker kişi sıfatının bulunduğu, ancak,
yüklenme senedinin, davalı idarenin kamu gücüne dayanarak re'sen ve tek
yanlı olarak tesis ettiği bir işlem olmayıp, davalı idare ile davacı
arasında imzalanan Borçlar Kanunu hükümlerine göre düzenlenen, özel hukuka
tabi bir borç-alacak ilişkisi kapsamında tanzim edilen sözleşme niteliğinde
olduğu, bu nedenle davanın çözümünün Mahkemelerinin görevi dışında kaldığı,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 12.11.2001 tarihli ve 2001/63 Esas, 2001/74 Karar
sayılı kararında da belirtildiği üzere davanın görüm ve çözüm yerinin adli
yargı yeri olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar, aynı Dairenin 3.3.2010 gün ve E:2010/251, K:2010/268
sayılı kararıyla kararın düzeltilmesi isteminin reddine karar verilmek
suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut
BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK
ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü
toplantısında; Raportör-Hakim Nurdane TOPUZ’un 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu
ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA ile AYİM Savcısı Hakan Ali TURGUT’un
başvurunun reddi gerektiğine ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak
davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri
sürülebilir” hükmüne yer verilmiştir.
Açılan bir davada bir yargı merciinin
görevsizlik kararı vermesinden sonra görevli olduğu işaret edilen yargı
merciine bu davanın intikali üzerine, bu yargı merciince de görevsizlik
kararı verilerek daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinin görevli
olduğuna işaret edilmesi halinde doğan olumsuz görev uyuşmazlığı nedeniyle
tarafları, sebebi ve konusu aynı olan bir davaya bakacak mahkeme
bulunmadığından, anılan Yasanın 14. maddesine göre yapılacak başvuru
üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi’nce görevli yargı merci belirtilmek suretiyle
davanın esasının incelenebilmesi olanaklı hale gelecektir.
Olayda, Ankara 16. İdare Mahkemesi’nce
verilen görevsizlik kararında Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli
olduğuna işaret edilmesi üzerine kendine intikal eden davada AYİM İkinci
Dairesi, davanın görüm ve çözüm yerinin adli yargı olduğu gerekçesiyle
verdiği görevsizlik kararında üçüncü bir yargı merciine işaret etmiş olup;
davacı vekili tarafından, söz konusu kararlar nedeniyle doğduğu ileri
sürülen görev uyuşmazlığının giderilmesi istenilmiştir.
Oysa, AYİM İkinci Dairesi’nin görevli olduğuna
işaret ettiği adli yargı yerine açılmış bir dava ve bu dava sonucunda daha
önce görevsizlik kararları veren yargı mercilerinin görevli olduğu yolunda
verilmiş bir görevsizlik kararı olmadığına göre, olayda davaya bakacak bir
mahkeme kalmadığından söz edilemez. Başka bir ifadeyle, davacının, AYİM
İkinci Dairesi’nce verilen görevsizlik kararı üzerine adli yargı yerinde
dava açması gerekirdi.
Bu durumda, genel idari yargı yerince işaret
edilen askeri idari yargı yeri tarafından, davada üçüncü bir yargı mercii
olan adli yargı yerinin görevli olduğuna işaret edilerek görevsizlik kararı
verilmiş olması karşısında, olayda 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğundan söz
etmek olanaksızdır.
2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi,
“Uyuşmazlık Mahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceler; yöntemine uymayan
veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddeder” hükmünü taşımakta
olup, yukarıda açıklanan nedenlerle, yöntemine uymayan başvurunun anılan
27. madde uyarınca reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 14.maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 7.2.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/110
KARAR NO : 2011/14
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Köy merasında, Mera Komisyon Başkanlığının belirlediğinden fazla hayvan
otlatması nedeniyle, Mera Kanunu’nun 26.maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle
davacıya verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk
K A R A R
Davacı :
H. Z.
Davalı :
Köprüköy Kaymakamlığı
O L A Y :
İlçe Jandarma Komutanlığınca Savatlı Köyünde icra edilen Önleyici Hizmet
devriyesinde; davacının köy merasında, Mera Komisyon Başkanlığının tahsis
etmiş olduğu 4 büyükbaş hayvandan başka 53 adet fazla hayvan otlattığının
tespit edilmesi üzerine; Köprüköy Kaymakamlığı (İlçe Tarım Müdürlüğü)
tarafından, Mera Kanunu’nun 26.maddesini ihlal ettiğinden bahisle davacı
adına 1.605,90 YTL idari para cezası uygulanmasına ilişkin 14.8.2008 tarih
ve 577 sayılı işlem tesis edilerek davacıya bildirilmiştir.
Davacı, para cezasının iptali istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
ERZURUM 1. İDARE MAHKEMESİ: 17.09.2008 gün ve
E:2008/1599, K:2008/909 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
"Genel Kanun Niteliği" başlıklı ve 06.12.2006 tarih ve 5560
sayılı Kanunun 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde "Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması" halinde, b) Diğer genel
hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını
gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır" hükmü ile Aynı Kanun'un
"Başvuru Yolu" baslıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında da idari
para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım
kararlarına karşı, kararın tebliğ ve tefhimi tarihinden itibaren en geç
onbeş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği hükmünün yer
aldığı; diğer taraftan 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 26.maddesinin 2'nci
fıkrasında da "Mera, yaylak ve kışlaklardan komisyonca tespit edilecek
otlatma haklarına göre yararlanacak hak sahipleri bölgenin ekonomik durumu,
otlatma kapasitesi ve otlatma süresi dikkate alınarak, komisyonca her yıl
tespit edilecek belli bir ücreti ödemekle yükümlüdürler. Bu alanlarda
otlatma hakkının üstünde hayvan otlatılamaz, otlatma haklarından fazla hayvan
otlatanlardan bu ücret, fazla her hayvan sayısı için üç katı olarak tahsil
edilir. Muhtarlık veya belediyeler tarafından bu amaçla yapılacak tahsilat,
o yerin mera alanlarının ıslah ve geliştirilmesi amacı ile köy sandığına
veya belediye bütçesinde ayrı bir hesaba gelir kaydedilir ve amacı dışında
kullanılamaz. Komisyonca tespit edilen ücret ve para cezalarının takip ve
tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiş, ancak anılan kanunda
verilecek para cezalarına karşı yapılacak itirazlara ilişkin herhangi bir
hükme yer verilmemiş olduğu; bu durumda idarelerce verilen idari para
cezası kararlarına karşı hangi yargı merciinde dava açılması gerektiği
konusunda genel kanun niteliğinde olan 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
3-a maddesinin yaptığı atıfta aynı Kanunun 27. maddesinin 1. fıkrasına göre
hareket edilerek görevli mahkemenin Sulh Ceza Mahkemesi olduğu sonucuna
varıldığı gerekçesiyle; davanın GÖREV YÖNÜNDEN REDDİNE karar vermiş, bu karar
kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez aynı istemle adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur.
PASİNLER SULH CEZA MAHKEMESİ: 31.12.2009 gün ve
D.İş No: 2008/298, D.İş Karar No: 2008/298 sayı ile; 4342 sayılı Mera
Kanununun 26. maddesi uyarınca mera, yaylak ve kışlaklardan yararlanan
otlatma hakkı sınırları içerisinde hayvan otlatan çiftçi aileleri ile
otlatma hakkından fazla hayvan otlatan çiftçi ailelerinden alınan ücretin
niteliği itibariyle idari para cezası olmadığı, meraların bakım ve ıslah
çalışmalarına ait giderlere katılım olduğu, o yerin mera alanlarının ıslahı
ve geliştirilmesi amacı dışında kullanılamayacağı, 4342 sayılı Mera
Kanununun 27. maddesinde de aynı kanunun 26. maddesinde öngörülen hususlara
riayet etmeyen ve yükümlülüklerini yerine getirmeyenler hakkında yapılacak
işlemlerin anlatıldığı fakat bunlar arasında idari para cezasının
öngörülmediği, itiraz eden hakkında 4342 sayılı Mera Kanununun 26.
maddesine istinaden yapılan itiraz konusu işlemin idari yaptırım kararı
olmadığı, bilakis idari bir işlem olduğu, dolayısıyla itiraz edenin itiraz
dilekçesi ile idari yaptırım kararına itiraz etmediği bilakis idarenin
yaptığı idari işlemin hukuka aykırılığını ileri sürüp iptalini talep
ettiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. Maddesine göre idari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davalarının idari dava türlerinden
olduğu, dolayısıyla ortada yapılmış bir idari yaptırım kararına itiraz söz
konusu olmayıp iptal davasının diğer bir değişle idari davanın konusunu
oluşturacak bir talebin söz konusu olduğu, böyle bir talebe bakmak
görevinin mahkemelerine ait olmadığı, bu talep hakkında yargılama yapmak ve
karar vermek görevinin idari yargı mahkemelerine ait olduğunun anlaşıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacının başvurusu üzerine Sulh Ceza
Mahkemesi’nce, görevli yargı yerinin belirlenmesi amacıyla dava dosyası
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, adli yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak
davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece,
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava köy merasında, Mera Komisyon Başkanlığının
belirlediğinden fazla hayvan otlatması nedeniyle, Mera Kanunu’nun
26.maddesini ihlal ettiğinden bahisle, davacıya verilen idari para
cezasının iptali istemiyle açılmıştır.
25/2/1998 tarih, 4342 sayılı Mera Kanunu’nun “Amaç”
başlıklı 1.maddesinde,
“Bu Kanunun amacı; daha önce çeşitli kanunlarla
tahsis edilmiş veya kadimden beri kullanılmakta olan mera, yaylak, kışlak
ve kamuya ait otlak ve çayırların tespiti, tahdidi ile köy veya belediye
tüzel kişilikleri adına tahsislerinin yapılmasını, belirlenecek kurallara
uygun bir şekilde kullandırılmasını, bakım ve ıslahının yapılarak
verimliliklerinin artırılmasını ve sürdürülmesini,
kullanımlarının sürekli olarak denetlenmesini, korunmasını ve gerektiğinde
kullanım amacının değiştirilmesini sağlamaktır.” ;
“Komisyon ve Teknik Ekipler” başlıklı 6.
maddesinde,
“Mera, yaylak ve kışlakların tespit, tahdit ve
tahsisi Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca yapılır. Bu amaçla valinin
görevlendireceği bir vali yardımcısı başkanlığında; Bakanlık il müdürü,
Bakanlık il müdürlüğünden konu uzmanı bir ziraat mühendisi, Köy Hizmetleri
il müdürlüğünden bir ziraat mühendisi, defterdarlıktan veya bulunamaması
halinde vali tarafından görevlendirilecek bir hukukçu, Milli Emlak
Müdürlüğünden bir temsilci, Kadastro Müdürlüğünden bir teknik eleman,
Ziraat Odası Başkanlığından bir temsilci olmak üzere sekiz kişiden oluşan
bir komisyon kurulur. Ayrıca orman içi, orman kenarı ve orman üst sınırında
bulunan mera, yaylak ve kışlakların tespit, tahdit ve tahsisi
çalışmalarında, ilgili orman teşkilatından bir orman mühendisi, 3083 sayılı
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu uyarınca
reform bölgesi ilan edilen alanlarda bulunan mera, yaylak ve kışlakların
tespit, tahdit ve tahsisi çalışmalarında Tarım Reformu Teşkilatından bir
ziraat mühendisi bu komisyonlarda üye olarak görevlendirilir.
Komisyonlar valilik onayı ile oluşturulur. Vali
yardımcısının bulunmadığı durumlarda komisyona Bakanlık il müdürü veya
görevlendireceği konu uzmanı bir ziraat mühendisi başkanlık eder.
Mera, yaylak ve kışlak varlığı ile hayvancılık
potansiyeli dikkate alınarak ihtiyaç duyulan il merkezi ve ilçelerde
komisyona bağlı olarak çalışacak ve tespit, ölçme, harita yapma ve yer
gösterme çalışmalarını yapmak üzere "Teknik Ekipler" oluşturulur.
(Değişik dördüncü fıkra:
27/5/2004-5178/1 md.) Bu ekipler;
Bakanlık il veya ilçe müdürlüğünden bir ziraat mühendisi, Köy Hizmetleri İl
Müdürlüğünden bir ziraat mühendisi veya teknik eleman, Kadastro
Müdürlüğünden bir teknik eleman, Millî Emlak Müdürlüğünden bir temsilci,
orman içi, orman kenarı ve orman üst sınırı meraları ile ilgili olarak bir
orman mühendisi, 22.11.1984 tarihli ve 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi
Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanununun uygulama alanlarında Tarım
Reformu Teşkilatından bir ziraat mühendisi ile meradan yararlanan köy ise
köyün muhtarı, belediye ise belediye temsilcisi ile komisyonun teklifi ve
valinin onayı ile seçilen iki mahallî bilirkişiden oluşur.
Teknik ekipler ilçelerde kaymakamın, illerde
komisyonun teklifi ve valinin onayı ile oluşturulur.
Komisyon ve teknik ekiplerin çalışma usul ve
esasları yönetmelikle belirlenir.”;
“Tahsis Kararı” başlıklı 12. maddesinde
“Komisyon, 11 inci maddeye göre belirlenen ihtiyacı
karşılayacak miktarda mera, yaylak ve kışlaklar ile bunlarla ilgili sulama
ve geçit yeri olarak tespit edilen alanları halkın ortak olarak
yararlanmaları amacıyla, o köy veya belediye tüzel kişiliğine tahsis eder
ve tahsis kararı valiliğin onayına sunulur. Bu kararda, tahsis edilen yerin
niteliği, miktarı, sınırları, hayvan sulama ve geçit yerleri, tahsis amacı,
otlatma kapasitesi, aile işletmelerinin büyükbaş hayvan birimi üzerinden
otlatma hakkı ve otlatabilecekleri hayvan sayısı da belirtilir. İhtiyaçtan
fazla çıkan kısım ise, ihtiyaç içinde bulunan çevre köy veya belediyelerle
hayvancılık yapan özel veya tüzel kişilere kiralanabilir. Ancak kiralama
durumu tahsis edilen köy ve belediyelerin hayvan sayısına göre her 5 yılda
yeniden değerlendirilir.
Ayrıca bu Kanun kapsamına alınmakla birlikte, ancak
ıslah edilmek suretiyle mera olarak kullanılabilecek alanlar, gerekli ıslah
işlemlerini taahhüt eden özel ve tüzel kişilere kiralanabilir.
Kiralama usul ve esasları yönetmelikle
belirlenir.”;
“Tahsis Kararının Tebliği, İlanı, İtirazı ve Kütüğe
Kayıt” başlıklı 13. maddesinde
“Teknik ekiplerce yapılan çalışmaların sonuçları
komisyonca ilgili köy ve belediyelerin ilan yerlerinde 30 gün süre ile askıda
kalır.
Teknik ekiplerin tespit ve tahdit sonuçlarına karşı
askı ilanı süresi içinde komisyona itiraz edilebilir.
Komisyon yapılan itirazları 60 gün içinde karara
bağlar.
Komisyonun itirazları inceleyerek aldığı kararlar
ile tahsis kararları, o yerin köy muhtarlığı ile belediye başkanlığına,
defterdarlık veya mal müdürlüğüne, ilgili orman müdürlüğüne ve Tarım
Reformu Teşkilatına tebliğ edilir. Ayrıca köy ve belediyelerde ve bunların
bağlı olduğu ilçelerde alışılmış araçlarla ilan edilir ve bu konuda tutanaklar
ve haritalar eklenecek 30 gün süre ile askıya çıkartılır.
Komisyon kararlarına karşı 30 günlük askı ilan
süresi ve tebligatı gerektiren hallerde tebliğden itibaren 30 günlük süre
içinde asliye hukuk mahkemesine, kadastro yapılan yerlerde ise kadastro
mahkemesine dava açılabilir.
Dava konusu mera, yaylak ve kışlakların kadastro
çalışma alanı dışında kalması halinde kadastro mahkemelerinin yetkisi bu
alanlarla ilgili davaları da kapsar.
30 günlük ilan süresi içinde haklarında dava
açılmayan kararlar kesinleşir ve tapu sicil müdürlüğüne gönderilerek özel
sicile kaydedilir.”;
“Aşırı Otlatmanın Önlenmesi” başlıklı 23.
maddesinde;
“Mera, yaylak ve kışlağa, komisyonun tahsis
kararında belirtilen miktardan fazla hayvan sokulamaz.
Ancak, daha sonra bakım, koruma ve ıslah sonucu
mera, yaylak ve kışlağın otlatma ve barındırma kapasitesinde bir artışın
olması halinde, köy veya belediyelerin teklifi üzerine veya doğrudan
doğruya komisyonca yeniden tespit yapılarak otlatılacak hayvan miktarı
artırılabilir.”;
“Sonradan Yerleşenlerle Yeni Ailelerin Yararlanma
Hakkı” başlıklı 24.maddesinde;
“Köy veya belediye sınırları içinde çiftçilikle
geçinmek üzere yerleşenlerle bu yerleşim yerinde oturup yeni aile
kuranlara; mera, yaylak ve kışlağın o tarihteki yeterlilik durumu dikkate
alınarak, komisyon tarafından yararlanma hakkı tanınabilir.”
“İhtiyaç Fazlası Ürünlerin Satılması” başlıklı 25.
maddesinde;
“Mera, yaylak ve kışlaklardan elde edilen ürünlerin
ihtiyaç fazlası, Mera Yönetim Birlikleri kararı ile satılabilir. Bu satıştan
elde edilen gelir, mera alanlarının geliştirilmesi amacı ile köy sandığına
veya belediye bütçesinde ayrı bir hesaba gelir kaydedilir ve amacı dışında
kullanılamaz.”;
“Mera, Yaylak ve Kışlaklardan Yararlananların
Yükümlülükleri” başlıklı 26. maddesinde;
“Mera, yaylak ve kışlaklardan yararlanan çiftçi
aileleri, yapılacak bakım ve ıslah çalışmalarına ait giderlere, komisyonca
gerekli görülmesi halinde, valiliğin onayı ile belirlenecek süre ve
miktarlarda katılmakla yükümlüdürler. Bu katılma şekli nakdi olabileceği
gibi, işçilik, araç, makina veya bunların işletme giderleri şeklinde de
olabilir.
Mera, yaylak ve kışlaklardan komisyonca tespit
edilecek otlatma haklarına göre yararlanacak hak sahipleri bölgenin
ekonomik durumu, otlatma kapasitesi ve otlatma süresi dikkate alınarak,
komisyonca her yıl tespit edilecek belli bir ücreti ödemekle yükümlüdürler.
Bu alanlarda otlatma hakkının üstünde hayvan otlatılamaz, otlatma
haklarından fazla hayvan otlatanlardan bu ücret, fazla her hayvan sayısı
için üç katı olarak tahsil edilir. Muhtarlık veya belediyeler tarafından bu
amaçla yapılacak tahsilat, o yerin mera alanlarının ıslah ve geliştirilmesi
amacı ile köy sandığına veya belediye bütçeinde ayrı bir hesaba gelir
kaydedilir ve amacı dışında kullanılamaz.
Komisyonca tespit edilen ücret ve para cezalarının
takip ve tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümleri uygulanır.”;
“Yükümlülükleri Yerine Getirmeyenler” başlıklı 27.
maddesinde ise;
“26 ncı maddede öngörülen hususlara riayet etmeyen
ve yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin mera, yaylak ve kışlaklardan
yararlanma hakları, Bakanlık taşra teşkilatının teklifi ve valilik onayı
ile en az 7 gün, en çok 30 gün süre ile geçici olarak, aynı fiilin tekrarı
halinde ise yararlanma hakkı bir otlatma dönemi için iptal edilir.
Yasaklanmış yerlerde hayvanlarını otlatmaya devam
edenlerle mera, yaylak ve kışlak arazisini sürmek sureti ile tahrip edenler
ve izinsiz inşaat yapanlar hakkında, valilik tarafından 3091 sayılı
Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun ile
Türk Ceza Kanununun 513 üncü ve devamı maddelerine göre gerekli kanuni
işlem yapılır.
Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen fiilleri
işleyenleri zamanında duyurmayan muhtar, belediye başkanı gibi bu Kanunun
uygulanmasında görev ve sorumluluk verilen kişiler hakkında, genel
hükümlere göre işlem yapılır.” denilmiştir.
Olayda, Köprüköy İlçe Jandarma Komutanlığınca
Savatlı Köyünde icra edilen Önleyici Hizmet devriyesinde; yaz mevsimlerinde
bu köyde kendisine ait 3-4 ve komşularına ait toplam 57 adet büyük baş
hayvanı toplu halde otlattığını, çobanlık yapmak suretiyle, ailesini
geçindirdiğini belirten davacının, köy merasında; Mera Komisyon
Başkanlığının tahsis etmiş olduğu 4 büyükbaş hayvandan başka 53 adet fazla
hayvan otlattığının tespit edilmesi üzerine; Köprüköy Kaymakamlığı(İlçe
Tarım Müdürlüğü) tarafından, Mera Kanunu’nun 26.maddesini ihlal ettiğinden
bahisle davacı adına 1.605,90 YTL idari para cezası uygulanmasına ilişkin
14.8.2008 tarih ve 577 sayılı işlem tesis edilerek davacıya bildirildiği;
Davacının da, para cezasının iptali istemiyle dava açtığı; komisyonların
oluşmasına, komisyonun aldığı tahsis kararına karşı bir itirazının
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Dava konusu işleme dayanak gösterilen 4342 sayılı
Mera Kanunu’nun 26.maddesinde “… Bu alanlarda otlatma hakkının üstünde
hayvan otlatılamaz, otlatma haklarından fazla hayvan otlatanlardan bu
ücret, fazla her hayvan sayısı için üç katı olarak tahsil edilir….”
kuralında yer alan, fazla hayvan otlatanlardan alınan üç kat ücret
ifadesinin; davalı İdarece idari para cezası niteliğinde olduğu kabul
edilerek işlemin tesis edildiği görülmektedir.
4342 sayılı Mera Kanunu’nda idari para cezasına
karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4342 sayılı Mera Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak
olması nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa
hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Pasinler Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen
31.12.2009 gün ve D.İş No: 2008/298, D.İş Karar No: 2008/298 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/111
KARAR NO : 2011/15
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı halk otobüsünde yolcu olarak bulunan
davacının, durakta inmekte olduğu sırada otobüsün hareket etmesi sonucunda
düşerek kalça kemiğinin kırılması nedeniyle uğradığı maddi ve manevi
zararların tazmini istemiyle açılan davanın, işletenin hukuki sorumluluğu
çerçevesinde özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
N. A.
Vekili : Av. K. T.
K.
Davalılar : 1-Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. İ. İ.
2- K. A.
3- A. A.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin 03.2008
tarihinde A. A. yönetiminde B 9 hattındaki halk otobüsünde seyahat ederken,
durma düğmesine basıldığını, müvekkilinin inerken otobüsün birden hareket
ettiğini, müvekkilinin yere düşerek kalça kemiğini kırdığını, bu nedenle A.
A. hakkında kamu davası açıldığını, Bursa 2. Sulh Ceza Mahkemesinin
2008/738 E.nolu dosyası ile A. A.’nın taksirle adam yaralama suçundan
cezasının sabit görüldüğünü; müvekkilinin yaşının ileri olduğunu, kalçası
kırıldığı için ameliyat olduğunu, bacağına platin konulduğunu, kaza
nedeniyle oldukça ıstırap çektiğini, halen de evden dışarı çıkamadığını ve
yürüyemediğini; müvekkilinin devam eden tedavisi nedeniyle 5.000 YTL maddi
ve 10.000 YTL manevi tazminat taleplerinin bulunduğunu; bu nedenle davalı
idareye 10.11.2008 tarihinde başvurduklarını, ancak davalı idarenin
31.12.2008 tarihli yazı ile, böyle bir aracın ve şoförün olmadığından
bahisle istemlerini reddettiğini; bunun üzerine bu kişilerin (araç sahibi
K. A., sürücü A. A.) T.C. numaraları ve araç plaka numaralarını (16 M 00339) bildirir
dilekçe ile 19.02.2009 tarihinde davalı idareye tekrar başvurduklarını,
ancak davalı idarenin 25.03.2009 tarihli yazıyla istemlerini reddettiğini
ifade ederek sonuçta; 5.000 maddi ve 10.000 YTL manevi tazimatın davalı
idareden ve diğer davalılardan müteselsilen ve müştereken alınarak
müvekkiline verilmesi istemiyle 27.05.2009
tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Bursa Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilince, birinci savunma dilekçesinde; aracın
maliki, sürücüsü ile davacının karıştığı olayın haksız fiil, görevli yargı
merciinin de adli yargı olduğu ileri sürülerek görev itirazında
bulunulmuştur.
BURSA 2. İDARE MAHKEMESİ; 29.07.2009 gün ve E:
2009/557 sayı ile, 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinde; "İdari dava
türleri, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı açılan iptal
davaları; idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları; kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı açılan
davalar olarak sayıldığı; idari yargının idari eylem ve işlemlerin hukuka
uygunluğunun denetimini yapmakla görevli olduğunun kurala bağlandığı;
idarelerin, yürütmekle yükümlü bulundukları kamu hizmetlerini, gereği gibi
yerine getirmek, hizmetin işleyişini sürekli olarak kontrol etmek ve
hizmetin yürütülmesi sırasında gerekli önlemleri almakla ilgili bu
yükümlülüklerini, yerine getirmemek, hizmetin kötü veya geç işlemesi veya
gereği gibi işlememesi suretiyle oluşan hizmet kusuru nedeniyle, söz konusu
gerekçelerle yaratılan uyuşmazlıkların, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/b maddesinde tanımı yapılan tam yargı davaları kapsamında
idare hukuku kuralları çerçevesinde incelenmesi gerektiğinden, davanın
görüm ve çözümünün idare mahkemesinin görev alanına girdiğinin görüldüğü;
bakılan davada da, uyuşmazlığın esasını oluşturan iddiaların idarenin
hizmet kusuruna dayandırıldığı, yürütülen kamu hizmetinin özel ve tüzel
kişilere yaptırılması ve zararın bu hizmetin yürütümü sırasında meydana
gelmesi, yürütülen hizmetin kamu hizmeti niteliğini değiştirmeyeceği ve
idarenin tazmin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağından, davanın görüm ve
çözümünün idare mahkemesinin görev alanına girdiği sonucuna varıldığı
gerekçesiyle; davalı idarenin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı idare vekilinin, haksız fiile ilişkin bütün
davaların adli yargıda görüldüğünü, trafik kazalarının da haksız fiil
kapsamında yer aldığını ileri sürerek olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması
yolundaki 28.08.2009 günlü dilekçesi üzerine, dava dosyası Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacının, halk otobüsünde seyahat ederken, durma
düğmesine bastıktan sonra otobüsten inerken otobüsün birden hareket etmesi
nedeniyle yere düşerek kalça kemiğini kırması sonucunda ameliyat olduğu,
bacağına platin konulduğu ve bu süreçte yaşının ileri olması nedeniyle
oldukça ıstırap çektiğini ileri sürerek uğradığı maddi ve manevi zararının
tazmini talebiyle davalı idare aleyhine idari yargı yerinde açılan iptal
davasında, davalı idarenin görev İtirazında bulunduğunun görüldüğü; konunun
çözümü için uyuşmazlığın temelini oluşturan hukuki ilişkinin incelenmesinin
gerektiği; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun Büyükşehir
Belediyesinin görev, yetki ve sorumluluklarının düzenlendiği 7. maddesinin
(f) bendinde: "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve
uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu
sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis
ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini,
zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde,
sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek
ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere
verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek."
hükmü; 7/p maddesinde de: "Büyükşehir içindeki toplu taşıma
hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak,
işletmek veya işlettirmek, Büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde
taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek"
hükmünün yer aldığı; diğer taraftan, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu'nun 85. maddesinin değişik birinci fıkrasında" Bir motorlu
aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin
zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya
işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi
halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan
zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar." ve değişik
beşinci fıkrasında" İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi,
aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan
kendi kusuru gibi sorumludur." hükümlerini taşımakta; 106 maddesinde
ise, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel
idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu
kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu
Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır."
hükmüne yer verildiği; anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin,
bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve
işletme yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin
uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın
"tehlike esası"na göre sorumlu tutuldukları; 106. madde ile de,
maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki
sorumluluğa tabi kılındığının anlaşıldığı, böylece, motorlu aracın
işletilmesinden doğan zararların tazmini konusunda, motorlu aracın
sahibinin özel ya da kamu tüzel kişisi olması bakımından bir ayrım
yapılmayarak kamu kurum ve kuruluşlarının da özel hukuk kişileri gibi aynı
esaslara göre sorumlu olmalarının kabul edildiğinin anlaşıldığı; öte yandan,
dava konusu olayda, davacının zarar gören yolcu olması, davalının ise
taşıyıcı sıfatının olması karşısında uyuşmazlığın, taraflar arasındaki
taşıma sözleşmesinden kaynaklanmakta olduğu, davalı idarenin, kârlılık ve
verimlilik ilkeleri doğrultusunda ticari alanda yürüttüğü taşımacılık
faaliyetinin özel hukuk hükümlerine tabi olduğu hususu ile taraflar
arasındaki hukuki ilişkinin niteliği birlikte göz önüne alındığında olayda
idari bir eylem veya işlemden doğmuş bir zararın olmadığının anlaşıldığı;
dolayısıyla, taşıma sözleşmesi kapsamında yolcunun uğradığı zarardan dolayı
taşıyıcının tazmin yükümlülüğünün belirlenmesine ilişkin bulunan davanın
özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli
bulunduğu gerekçesiyle; 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri
gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığına gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesinin 3. fıkrasına göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Bursa Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı halk
otobüsünde seyahat eden yolcunun durakta inmekte olduğu sırada otobüsün
hareket etmesi sonucunda düşerek kalça kemiğinin kırılması nedeniyle
uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini istemiyle Bursa 2. İdare
Mahkemesinde açılan davada, davalının görev itirazının reddi üzerine
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış
olmakla dosyanın incelendiği; 5216 sayılı
Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7/p maddesinde, "Büyükşehir içindeki
toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak,
kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, Büyükşehir sınırları içindeki kara ve
denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat
vermek" Büyükşehir Belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları
arasında sayıldığı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun
"işletilen ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin
hukuki sorumluluğu" başlıklı 85. maddesinin değişik birinci fıkrasında,
"Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya
yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa motorlu aracın
bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından
kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı
olduğu teşebbüsün sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu
olurlar" hükmüne, değişik beşinci fıkrasında, "işleten ve araç
işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına
yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur" hükmüne, 90. maddesinde, "Maddi
tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında Borçlar
Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır" hükmüne,
"Devlete ve Kamu Kuruluşlarına Ait Araçlar "başlıklı 106.
maddesinde de, Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il
özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu
kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu
Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır"
hükmüne yer verildiği, bu hükümlere göre,
106. maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının, sahip oldukları
araçların sebep olduğu zararlardan dolayı idare hukuku kurallarına değil,
bu Yasada düzenlenen "işleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu
teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu" çerçevesinde Borçlar Kanunu'nun
haksız fiillere ilişkin hükümlerine tabi kılındığı, bu suretle 2918 sayılı
Yasa ile, bu Yasada tanımlanan araçların işletilmesinden doğan zararların
tazmini konusunda araç sahibinin özel yada kamu tüzel kişisi olması
bakımından bir farklılık gözetilmeyerek kamu kurum ve kuruluşlarının da
özel hukuk tüzel kişileri gibi aynı esaslara göre sorumlu olduklarının
kabul edildiği; bu durumda, belediyeye ait otobüsün trafik kural ve
gereklerine tabi olarak seyir halinde iken neden olduğu zararların tazmini
istemiyle açılan davanın, işletenin hukuki sorumluluğu çerçevesinde özel
hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği sonucuna varıldığı, bu nedenle, 2247 sayılı
Kanun’un 13 üncü maddesi uyarınca yapılan başvurunun kabulü gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalılardan Bursa
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekilinin anılan Yasanın 10. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12. maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunması üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşıldığından ve usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in,
davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Bursa Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı halk
otobüsünde yolcu olarak bulunan davacının, durakta inmekte olduğu sırada
otobüsün hareket etmesi sonucunda düşerek kalça kemiğinin kırılması
nedeniyle uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini istemiyle açılmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7.
maddesinin (f) bendinde, “büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya
yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve
koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her
türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve
tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu,
yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini
tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların
belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri
yürütmek”, (p) bendinde ise, “büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini
yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya
işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis
araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek” büyükşehir belediyesinin
görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Öte yandan, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun, trafik kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki
sorumluluk ve sigorta hakkındaki sekizinci kısmının, “İşleten ve araç
işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu” başlıklı
85. maddesinin, değişik birinci fıkrası, “Bir motorlu aracın işletilmesi
bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına
sebep olursa motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında
veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu
aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan
müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” ve değişik beşinci fıkrası,
“işleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya
aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru
gibi sorumludur” hükümlerini taşımakta; bu bölümün sonunda yer alan, 90.
maddesinde, “Maddi tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat
konularında Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır”
denilmekte; aynı kısmın “Özel Durumlar” başlıklı üçüncü bölümünde Devlete
ve kamu kuruluşlarına ait araçların durumunu düzenleyen değişik 106.
maddesinde ise, “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il
özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu
kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu
Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır” hükmüne
yer verilmektedir.
Anılan hükümlerin incelenmesinden, 106. maddede
sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının, sahip oldukları motorlu araçların
sebep olduğu zararlardan dolayı idare hukuku kurallarına değil, bu Yasada
düzenlenen “ işleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin
hukuki sorumluluğu” çerçevesinde Borçlar Kanunu’nun haksız fiillere ilişkin
hükümlerine tabi kılındığı; bu suretle 2918 sayılı Yasa’da, motorlu aracın
işletilmesinden doğan zararların tazmini konusunda, motorlu aracın
sahibinin özel ya da kamu tüzel kişisi olması bakımından bir farklılık
gözetilmeyerek işaret edilen kamu kurum ve kuruluşlarının da özel hukuk
tüzel kişileri gibi aynı esaslara göre sorumlu olduklarının kabul edildiği
anlaşılmaktadır.
2918 sayılı Yasa’nın anılan açık hükümleri
karşısında, kamu idaresine ait motorlu aracın, trafik kural ve gereklerine
tabi olarak karayolunda seyir halinde iken neden olduğu zararların tazmini
istemiyle açılan davanın, işletenin hukuki sorumluluğu çerçevesinde özel
hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği
kuşkusuzdur.
Öte yandan, 2918 sayılı Yasa’nın “Görevli ve
Yetkili Mahkeme” başlığını taşıyan 110. maddesinde (Değişik: 11/1/2011-6099/14 md.), “İşleteni veya sahibi Devlet
ve diğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara
ilişkin olanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıda
görülür. Zarar görenin kamu görevlisi olması, bu fıkra hükmünün
uygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik
kazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa
ilişkin davalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigorta
sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde
açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde de açılabilir”
denilmiş, Yasa’nın Geçici 21.
maddesinde ise (Ek: 11/1/2011-6099/15 md.), “Bu Kanunun 110 uncu
maddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkin hükmü, yürürlüğe girdiği
tarihten önce idari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmış
bulunan davalara uygulanmaz” hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, 6099 sayılı Kanun hükümlerinin 19.1.2011
tarihinde yürürlüğe girmesi ve bakılan davanın 27.5.2009 tarihinde idari
yargıda açılmış olması karşısında; göreve ilişkin madde hükmünün bu
uyuşmazlıkta uygulanma olanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığınca 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine göre yapılan başvurunun
kabulü ile İdare Mahkemesi’nin görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Bursa 2. İdare
Mahkemesi’nin 29.07.2009 gün ve E: 2009/557 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/112
KARAR NO : 2011/16
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
506 sayılı Yasa’nın 79. maddesine göre sigorta idaresince resen düzenlenen
ek belgelere göre hesaplanan prim borcu ve gecikme zammının iptali ve
ödenen miktarın iadesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Tenka İnş. Taah. Nak. İth.
İhr. Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. A. Ç.
Davalı : Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı(SSK İskenderun Sigorta Müdürlüğü)
Vekili : Av.
A. Ü.
O L A Y : Davacı şirkete ait işyeriyle
ilgili olarak İskenderun Sigorta
Müdürlüğü tarafından yapılan kontrollerde, 2006/10 ayına ait sigortalı
çalışmalarının sebepsiz olarak 30 günün altında bildirildiğinin tespit
edildiği belirtilerek, 506 sayılı Yasanın 79. maddesine ve 4447 sayılı
Yasaya istinaden Ek Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin düzenlenerek 30 gün
içinde Müdürlüklerine verilmesi 22.1.2007 gün ve 3651 sayılı yazı ile
istenmiş; ancak bu belgelerin süresinde düzenlenmemesi üzerine İdarece;
12.3.2007 gün ve 16070 sayılı işlem ile, bu belgelerin resen düzenlendiği
belirtilerek; 138,23 TL prim aslı, 11,68 TL İSP ve 22,60 TL gecikme zammı
olmak üzere toplam 172,51 TL borç tahakkuk ettirilmiştir.
Diğer taraftan 506 sayılı Yasanın 79. maddesinin
ihlal edildiğinden bahisle, aynı Yasanın 140. maddesinin c fıkrasında
belirtilen; “c) Bu Kanunun 79 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca
verilmesi gereken belgeleri anılan fıkrada belirtilen süre içinde Kuruma
vermeyenlere her bir fiil için belgenin;
1- Asıl nitelikli olması halinde aylık asgari
ücretin üç katını geçmemek kaydıyla Kuruma verilmiş olan belgede kayıtlı
sigortalı sayısı başına aylık asgari ücretin 1/5'i tutarında,
2- Ek nitelikte olması halinde Kuruma verilmiş olan
her bir ek belge için aylık asgari ücretin 1/8'i tutarında,
Şu kadar ki, ek belgenin 79 uncu maddenin üçüncü
fıkrasına istinaden Kurumca re'sen düzenlenmesi durumunda aylık asgari
ücretin üç katı tutarında,
3- Mahkeme kararı ile veya denetim elemanlarınca
yapılan tespitler sonucunda ya da kamu kurum ve kuruluşları tarafından
düzenlenen belgelerden hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği
veya eksik bildirildiği saptanan sigortalılarla ilgili olması halinde,
belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip
düzenlenmediği üzerinde durulmaksızın aylık asgari ücretin üç katı
tutarında,(…) İdari para cezası verilir.” hükmü uyarınca 12.3.2007 gün ve
16067 sayılı işlemle davacı şirkete 1.593.00YTL idari para cezası
verilmiştir.
Davacı şirket tarafından; ihale kapsamında iş
taahhütlerinde bulundukları için SSK'ya prim borçlarının bulunmaması
gerektiğinden, 172,51 YTL’nin ödendiği, İdari Para Cezası için de
27.03.2007 tarihinde itiraz edildiği, ancak itirazlarının aynı gerekçe ile
kurum tarafından reddedilip, 20.06.2007 tarih ve 37944 sayılı yazı ile
27.06.2007 tarihinde kendilerine tebliğ edildiği belirtilerek; sonuçta,
1.593,00 YTL idari para cezasının kaldırılmasına, eksik günler için tahakkuk
ettirilen 172.51 YTL prim ve gecikme zammının iadesine karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açılmıştır.
İSKENDERUN İŞ MAHKEMESİ: 13.03.2008 gün ve E:
2007/578, K:2008/77 sayı ile; dava dilekçesinin özeti yapıldıktan sonra;
davalı kurum vekilinin cevap dilekçesinde özetle; öncelikle açılan davaya
görev itirazlarının olduğunu, 506 sayılı yasanın 09.05.2007 tarih 5655
sayılı yasa ile değişik 140. maddesindeki düzenleme nedeniyle davanın Hatay
İdare Mahkemesinin görevli olduğunu talep ettiği; tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; davacının davalı kurumca tahakkuk ettirilen
idari para cezasının iptalini talep ettiği, 506 sayılı yasanın 09.05.2007
tarihli değişik 140. maddesi gereğince; idari para cezalarına tebliğden
itibaren 15 gün içinde kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebileceği,
kurumca itirazı reddedilenlerin kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde
yetkili idare mahkemesine başvurabileceğini hüküm altına aldığı, bu hüküm
gereğince davanın idare mahkemesinde açılması gerektiğinin anlaşıldığı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, bu karar temyiz edilmeksizin
kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, davacı şirket adına 1.593 YTL
idari para cezası tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlem ile, 172,51 YTL prim
ve gecikme zammı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
Hatay İdare Mahkemesi: 27.05.2009 gün ve E:
2008/351, K: 2009/725 sayı ile; davalı idare tarafından 1.593 YTL idari
para cezası tahakkuk ettirilmesine ilişkin 12.03.2007 tarih ve 16067 sayılı
işlem ile, 172,51 YTL prim ve gecikme zammı tahakkuk ettirilmesine ilişkin
işlemlerin iptali istemiyle davacı vekili tarafından tek dilekçe ile dava
açıldığı anlaşılmakta ise de; mevzuat hükmü gereğince idari para cezası
tahakkuk ettirilmesine ilişkin işleme ayrı, prim ve gecikme zammı tahakkuk
ettirilmesine ilişkin işleme ayrı dilekçelerle dava açılmasının gerektiği
nedeniyle; dava dilekçesinin, 2577. Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
15.maddesinin 1.fıkrası (d) bendi gereğince bu kararın tebliğ tarihini
izleyen günden itibaren 30 gün içinde 5. maddeye uygun şekilde düzenlenerek
her bir işlem hakkında yeniden dava açmakta serbest olmak üzere reddine
karar vermiştir.
Davacı vekili, dilekçesini yenileyerek bu kez;
davacı şirkete aylık prim ve hizmet bildirgeleri ile eksik gün
bildirimlerini yasal süre içinde vermediğinden bahisle 138,23 TL prim aslı,
11,68 TL İSP ve 22,60 TL gecikme zammı olmak üzere toplam 172,51 TL prim
borcu tahakkuk ettirilmesine ilişkin 12.03.2007 tarih ve 16070 sayılı
işlemin iptali ve ödenen miktarın iadesi istemiyle tekrar idari yargı
yerinde dava açmıştır.
HATAY İDARE MAHKEMESİ: 16.09.2009 gün ve E:
2009/890, K: 2009/1352 sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanun'un
14.maddesinin 3/a bendine göre dava dilekçelerinin "görev ve
yetki" yönünden inceleneceği, adli yargının görevli olduğu konularda
açılan davanın aynı Kanun'un 15. maddesi 1/a bendi uyarınca
reddedileceğinin öngörüldüğü; 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79.
maddesinde "Sigorta müfettişi tarafından, Kuruma bildirilmediği tespit
edilen asgari işçilik tutarı üzerinden Kurumca resen tahakkuk ettirilen
sigorta primleri bu Kanunun 80 inci maddesi de nazara alınarak işverene
tebliğ olunur. İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden
itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir. İtiraz takibi durdurur.
Kurumca İtirazın reddi halinde, işveren, kararın tebliğ tarihinden itibaren
bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvurulması
prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz." hükmüne yer verildiği;
dosyanın incelenmesinden, davacı şirkete 10/2006 döneminde aylık prim ve
hizmet bildirgeleri ile eksik gün bildirimlerini yasal süresi içinde
vermediğinden bahisle 138,23 TL prim aslı, 11,68 TL İSP ve 22,60 TL gecikme
zammı olmak üzere toplam 172,51 TL prim borcu prim borcu tahakkuk
ettirilmesine ilişkin 12.03.2007 tarih ve 16070 sayılı işleme yapılan
itirazın reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı; bu
durumda, yukarıda anılan kanun hükmü gereğince uyuşmazlığın adli yargı
mercilerince çözümlenmesinin gerektiği nedenleriyle; davanın, 2577 sayılı
Kanunun 15/1-a maddesi uyarınca görev yönünden reddine karar vermiş, bu
karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri
arasında, “138,23 TL prim aslı, 11,68 TL İSP ve 22,60 TL gecikme zammı
olmak üzere toplam 172,51 TL prim borcu tahakkuk ettirilmesine ilişkin
12.03.2007 tarih ve 16070 sayılı davalı idare işlemin iptali ve ödenen
miktarın iadesi istemi” yönünden anılan Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen
biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15.
maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son
görevsizlik kararını veren mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ile
birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, sigorta idaresince resen düzenlenen ek
belgelere göre hesaplanan prim borcu ve gecikme zammının iptali ve ödenen
miktarın iadesi istemiyle açılmıştır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun “Prim
belgeleri ve ölçümleme” başlıklı 79. maddesinin ikinci fıkrasında; “EK:
Fıkra; 08/09/1999 - 4447/11 md.) Ay içinde bazı işgünlerinde
çalıştırılmadığı ve ücret ödenmediği beyan edilen sigortalıların otuz
günden az çalıştıklarını açıklayan bilgi ve belgelerin işverence prim
bildirgelerine eklenmesi şarttır.”; üçüncü fıkrasında, “(EK: Fıkra;
08/09/1999 - 4447/11 md.) Sigortalıların otuz günden az çalıştığını
gösteren bilgi ve belgelerin Kuruma verilmemesi veya verilen bilgi ve
belgelerin Kurumca geçerli sayılmaması halinde, otuz günden az bildirilen
sürelere ait primler Kurumca re'sen tahakkuk ettirilerek 80 inci madde
hükümlerine göre tahsil olunur. Uygulamanın usul ve esasları altı ay içinde
yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirlenir.”; yedinci fıkrasında(Değişik yedinci fıkra: 29/7/2003-4958/37
md.), “Fiilen veya iş yeri kayıtlarından tespit edilecek her türlü
bilgiden ya da kamu kuruluşları tarafından düzenlenen belge veya alınan
bilgilerden çalıştığı tespit edilen sigortalılara ait olup, bu Kanun
uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir
ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca
re'sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek
işverene tebliğ edilir”, sekizinci fıkrasında ise, “İşveren, tebliğ edilen
prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili Kurum
ünitesine itiraz edebilir. İtiraz tahsilatı, durdurur. İtirazın reddi
halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde
yetkili mahkemeye başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması prim
borcunun tahsil ve takibini durdurmaz” ve aynı Kanunun 134. maddesinde, “Bu
kanunun uygulanmasından doğan uzlaşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde
veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür” hükmü yer almıştır.
Ancak, 506 sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen
maddeleri 31.5.2006 gün ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 106. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesinin
yedinci fıkrasında (Değişik yedinci fıkra: 17/4/2008-5754/50 md.), “Kurumun denetim ve kontrol ile
görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya
işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim
elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve
incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından
düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara
ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan
tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde,
bu belgeler Kurumca re'sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri
Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre
tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde,
ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın
reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde
yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim
borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. Mahkemenin Kurum lehine karar
vermesi halinde, 88 inci ve 89 uncu maddelerin prim borcuna ilişkin
hükümleri uygulanır” ve 101. maddesinde, “Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin
uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür” hükmü yer almıştır. 5510 sayılı Kanun’un sözü edilen
maddeleri 1.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Olayda, sonradan yürürlüğe giren 5510 sayılı
Yasa’nın 86 ve 101. maddeleri gözetildiğinde, 506 sayılı Yasa’nın 79.
maddesi uyarınca resen tahakkuk ettirilen prim borcundan doğan
uyuşmazlıklara bakmakla iş mahkemesinin görevli bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İş
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İskenderun İş Mahkemesi’nce verilen
13.03.2008 gün ve E: 2007/578, K:2008/77 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/122
KARAR NO : 2011/17
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Sigorta idaresince resen düzenlenen ek belgelere göre hesaplanan prim borcu
ve gecikme zammının kaldırılması ve ödenen miktarın iadesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Tenka İnş. Taah. Nak. İth.
İhr. Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. A. Ç.
Davalı : Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı
(Sosyal Sigortalar Kurumu
Başkanlığı-devredilen)
Vekili : Av.
M. E.
O L A Y : Davacı şirkete
ait işyeriyle ilgili olarak İskenderun
Sigorta Müdürlüğü tarafından yapılan kontrollerde, 2005/12, 2006/1,2,3,4
aylarına ait sigortalı çalışmalarının sebepsiz olarak 30 günün altında
bildirildiğinin tespit edildiği belirtilerek, 506 sayılı Yasa’nın 79.
maddesine ve 4447 sayılı Yasa’ya istinaden Ek Aylık Prim ve Hizmet
Belgesinin düzenlenerek 30 gün içinde Müdürlüklerine verilmesi 22.1.2007
gün ve 3650 sayılı yazı ile istenmiş; ancak bu belgelerin süresinde
düzenlenmemesi üzerine İdarece, 12.3.2007 gün ve 16069 sayılı işlem ile, bu
belgelerin resen düzenlendiği belirtilerek 2.091,92 TL prim aslı, 176,79 TL
İSP ve 641,90 TL gecikme zammı olmak üzere toplam 2.910,61 TL borç tahakkuk
ettirilmiştir.
Diğer taraftan, 506 sayılı Yasa’nın 79. maddesinin
ihlal edildiğinden bahisle aynı Yasanın 140. maddesinin c fıkrası uyarınca
12.3.2007 gün ve 16068 sayılı işlem ile davacı şirkete 7.965,00 TL idari
para cezası verilmiştir.
Davacı şirket tarafından, ihale kapsamında iş
taahhütlerinde bulundukları için SSK'ya prim borçlarının bulunmaması
gerektiği, bu nedenle, 2.910,61 TL’nin ödendiği, idari para cezası için de
27.03.2007 tarihinde itiraz edildiği, ancak itirazlarının aynı gerekçe ile
Kurum tarafından reddedilip, 20.06.2007 tarih ve 37943 sayılı yazı ile
27.06.2007 tarihinde kendilerine tebliğ edildiği belirtilerek, sonuçta,
7.965,00 TL idari para cezasının kaldırılmasına, eksik günler için tahakkuk
ettirilen 2.910,61 TL prim ve gecikme zammının iadesine karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açılmıştır.
İSKENDERUN İŞ
MAHKEMESİ; 13.3.2008 gün ve
E:2007/579, K:2008/76 sayı ile, dava dilekçesinden söz ederek, davalı Kurum
vekilinin cevap dilekçesinde özetle; 506 sayılı Yasa’nın 9.5.2007 tarih ve
5655 sayılı Yasa ile değişik 140. maddesindeki düzenleme nedeniyle Hatay
İdare Mahkemesinin görevli olduğunu ileri sürerek davanın reddini talep ettiği;
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, davacının davalı Kurumca
tahakkuk ettirilen idari para cezasının iptalini talep ettiği, 506 sayılı
Yasa’nın 9.5.2007 tarih ve 5655 sayılı Yasa ile değişik 140. maddesinde,
idari para cezalarına tebliğden itibaren 15 gün içinde Kurumun ilgili
ünitesine itiraz edilebileceği, Kurumca itirazı reddedilenlerin kararın
tebliğinden itibaren 30 gün içinde yetkili idare mahkemesine
başvurabileceklerinin hüküm altına alındığı, bu hüküm gereğince davanın
idare mahkemesinde açılması gerektiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, Hatay İdare Mahkemesi’nin
dilekçe ret kararı üzerine yenilediği dilekçesi ile, 2.091,92 TL prim aslı,
176,79 TL İSP ve 641,90 TL gecikme zammı olmak üzere toplam 2.910,61 TL
borç tahakkuk ettirilmesine ilişkin 12.03.2007 tarih ve 16069 sayılı
işlemin iptali ve ödenen miktarın iadesi istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır.
HATAY İDARE MAHKEMESİ; 16.9.2009 gün ve E:2009/889,
K:2009/1351 sayı ile, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79.
maddesinde, "Sigorta müfettişi tarafından, Kuruma bildirilmediği
tespit edilen asgari işçilik tutarı üzerinden Kurumca resen tahakkuk
ettirilen sigorta primleri bu Kanunun 80 inci maddesi de nazara alınarak
işverene tebliğ olunur. İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ
tarihinden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir. İtiraz takibi
durdurur. Kurumca itirazın reddi halinde, işveren, kararın tebliğ tarihinden
itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye
başvurulması prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz" hükmüne yer
verildiği, dosyanın incelenmesinden, davacı şirkete 2005/12 ve 2006/1,2,3,4
dönemlerinde aylık prim ve hizmet bildirgeleri ile eksik gün bildirimlerini
yasal süre içinde vermediğinden bahisle 2.091,92 TL prim aslı, 176,79 TL
İSP ve 641,90 TL gecikme zammı olmak üzere toplam 2.910,61 TL borç tahakkuk
ettirilmesine ilişkin 12.3.2007 tarih ve 16069 sayılı işleme yapılan itirazın
reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı, bu durumda,
yukarıda anılan kanun hükmü gereğince uyuşmazlığın adli yargı mercilerince
çözümlenmesinin icap ettiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar, karara itiraz edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, adli ve idari yargı
yerleri arasında 2.091,92 TL prim aslı, 176,79 TL İSP ve 641,90 TL gecikme
zammı olmak üzere toplam 2.910,61 TL borç tahakkuk ettirilmesine ilişkin
12.03.2007 tarih ve 16069 sayılı işlemin iptali ve ödenen miktarın iadesi
istemi yönünden anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen
yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren Mahkemece, adli yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, sigorta idaresince resen düzenlenen ek
belgelere göre hesaplanan prim borcu ve gecikme zammının iptali ve ödenen
miktarın iadesi istemiyle
açılmıştır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun “Prim
belgeleri ve ölçümleme” başlıklı 79. maddesinin ikinci fıkrasında, “EK:
Fıkra; 08/09/1999 - 4447/11 md.) Ay içinde bazı işgünlerinde
çalıştırılmadığı ve ücret ödenmediği beyan edilen sigortalıların otuz
günden az çalıştıklarını açıklayan bilgi ve belgelerin işverence prim
bildirgelerine eklenmesi şarttır”; üçüncü fıkrasında, “(EK: Fıkra; 08/09/1999
- 4447/11 md.) Sigortalıların otuz günden az çalıştığını gösteren bilgi ve
belgelerin Kuruma verilmemesi veya verilen bilgi ve belgelerin Kurumca
geçerli sayılmaması halinde, otuz günden az bildirilen sürelere ait primler
Kurumca re'sen tahakkuk ettirilerek 80 inci madde hükümlerine göre tahsil
olunur. Uygulamanın usul ve esasları altı ay içinde yürürlüğe konulacak
yönetmelikle belirlenir”; yedinci fıkrasında(Değişik yedinci fıkra: 29/7/2003-4958/37 md.), “Fiilen
veya iş yeri kayıtlarından tespit edilecek her türlü bilgiden ya da kamu
kuruluşları tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı
tespit edilen sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi
gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya
noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re'sen düzenlenir ve
muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ
edilir”; sekizinci fıkrasında ise, “İşveren, tebliğ edilen prim borcuna
karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili Kurum ünitesine
itiraz edebilir. İtiraz tahsilatı, durdurur. İtirazın reddi halinde,
işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili
mahkemeye başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması prim borcunun tahsil
ve takibini durdurmaz” ve aynı Kanunun 134. maddesinde, “Bu kanunun
uygulanmasından doğan uzlaşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde veya bu
davalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür” hükmü yer almıştır.
Ancak, 506 sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen
maddeleri 31.5.2006 gün ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 106. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesinin
yedinci fıkrasında(Değişik yedinci fıkra: 17/4/2008-5754/50 md.), “Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş
memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından
yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi
mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler
neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından
düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara
ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan
tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde,
bu belgeler Kurumca re'sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri
Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre
tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde,
ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın
reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde
yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim
borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. Mahkemenin Kurum lehine karar
vermesi halinde, 88 inci ve 89 uncu maddelerin prim borcuna ilişkin
hükümleri uygulanır” ve 101. maddesinde, “Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin
uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür” hükmü yer almıştır. 5510 sayılı Kanun’un sözü edilen
maddeleri 1.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Olayda, sonradan yürürlüğe giren 5510 sayılı
Yasa’nın 86 ve 101. maddeleri gözetildiğinde, 506 sayılı Yasa’nın 79.
maddesi uyarınca resen tahakkuk ettirilen prim borcundan doğan
uyuşmazlıklara bakmakla iş mahkemesinin görevli bulunduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İş Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İskenderun İş
Mahkemesi’nin 13.3.2008 gün
ve E:2007/579, K:2008/76 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/137
KARAR NO : 2011/18
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacının sahibi olduğu taşınmazın, arkasında bulunan istinat duvarından
çıkan yağmur sularından zarar gördüğü ileri sürülerek Türk Telekomünikasyon
A.Ş.’ne karşı biriken suların tahliyesi ile uğranılan zararın tazmini
istemiyle özelleştirme tarihinden sonra açılan
davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S. Ö.
Davalılar :
1- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. T. B.
2- Artvin Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S. S.
3- Karayolları Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. H. S. A. (Hazine Avukatı)
O L A Y : Davacı dava dilekçesinde, Artvin
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2008/23 D.İş sayılı dosyasının incelenmesinden
anlaşılacağı üzere sahibi olduğu taşınmazın, arkasında bulunan istinat
duvarından çıkan yağmur sularından çok olumsuz etkilendiğini, bu suların
binanın statik sisteminde çatlaklar oluşmasına neden olduğunu, istinat
duvarı temelinden çıkan yağmur sularının sebep olduğu olumsuz etkilerin
giderilebilmesi için çeşitli inşaat imalatları yapıldığını, bu imalatlara
5.668,82 TL harcandığını, ayrıca harç, mahkeme yolluğu ve bilirkişi ücreti
olmak üzere toplam 257,90 TL masraf yapıldığını, bu miktarlar toplamının
davalılarca ödenmesi durumunda, ayrıca yağmur sularının zarar verdiği
noktadan bilirkişi raporu esas alınarak tahliyesinin yapılmasıyla
mağduriyetinin giderilmesinin mümkün olacağını, davalıların görevlerini
yerine getirmemelerinin taşınmazına zarar verdiğini, binaya yapılan bu
müdahalenin meni için dava açmak zaruretinin hasıl olduğunu, davalı Türk
Telekom A.Ş. Artvin İl Müdürlüğü’ne verdiği 2.2.2005 tarih ve 255 sayılı ve
17.12.2007 tarihli dilekçelerinin, Karayolları Bölge Müdürlüğü Artvin Bölge
Şefliğine verdiği 6587 sayılı ve 18.4.2008 tarihli dilekçesinin,
Başbakanlık Bilgi Merkezi 1.4.2008 - 57256 başvuru sayılı dilekçesinin
cevapsız kaldığını, Artvin Belediye Başkanlığı’na verdiği 11.2.2008 tarihli
dilekçeye cevap aldığını, bugüne kadar hiçbir olumlu adım atılmadığından
müdahalenin önlenmesine, şu ana dek harcamış olduğu 5.926,72 TL tutarın
tarafına ödenmesine, suyun tahliyesinin sağlıklı bir şekilde sağlanarak
müdahalenin bu şekilde giderilmesini talep zorunluluğunun doğduğunu ileri
sürerek davalıların taşınmazına yaptıkları müdahalenin önlenmesine, suyun
tahliyesinin sağlanmasına ve 5.926,72 TL tazminatın da dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar
verilmesi istemiyle Türk Telekom A.Ş., Artvin Belediye Başkanlığı ve
Karayolları Genel Müdürlüğü’ne karşı 14.7.2008 tarihinde adli yargı yerinde
dava açmıştır.
ARTVİN SULH HUKUK MAHKEMESİ; 18.11.2008 gün
ve E:2008/176, K:2008/286 sayı ile, davacı dava dilekçesi ile, kendisine
ait taşınmazın arkasında bulunan yol kenarındaki istinat duvarının
çatlaklarından sızan yağmur sularının yolun alt kısmında bulunan kendisine
ait taşınmaza zarar verdiğini, davalılar tarafından gerekli alt yapı ve su
tahliye çıkışlarının sağlam yapılmamasından dolayı yağmur sularının istinat
duvarından sızarak zarara neden olduğunu, davalı Kurumlara verdiği
dilekçelere rağmen bu güne kadar herhangi bir olumlu cevap verilmediğini
belirterek yağmur sularının sağlıklı bir şekilde tahliyesinin sağlanmasına
karar verilmesini ve yağmur suları nedeniyle taşınmazında oluşan 5.926,72
YTL zarara ilişkin tazminatın davalılardan alınarak kendisine verilmesini
talep ettiği, Mahkemelerince taraflara usulüne uygun davetiye tebliğ
edilerek taraf teşkilinin sağlandığı, davacının, dosya kapsamındaki
beyanlarında özetle, dava dilekçesini tekrarladığı ve davanın kabulüne
karar verilmesini talep ettiği, davalı vekillerinin, dosya kapsamındaki
beyanlarında, davacının iddialarının doğru olmadığını, açılan davanın
haksız olduğunu belirterek açılan davanın reddine karar verilmesini talep
ettikleri, davacıya ait binada meydana gelen zararın tespiti için Artvin
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde davacının talebi ile yaptırılan tespit dosyası
olan 2008/23 D.İş sayılı dosyanın dosya içerisine celp edildiği, yapılan
incelemede davacının talebi üzerine yapılan 30.6.2008 tarihli keşif sonucu
alınan bilirkişi raporu ile, davacıya ait olduğu belirtilen binada Artvin
şehiriçi karayolu kenarlarında bulunan istinat duvarlarındaki çatlak ve
temelden sızan yağmur sularının zarara neden olduğunun belirlendiği, dava
dilekçesi, taraf beyanları, Artvin Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2008/23 D. İş
sayılı dosyası ve tüm dosya kapsamı hep birlikte değerlendirildiğinde,
davacının, yağmur sularının tahliyesi için gerekli ve yeterli alt yapı
hizmetlerinin davalılar tarafından yerine getirilmediğini, karayolu
kenarında bulunan istinat duvarı ve su tahliye kuyularının yetersiz olduğunu,
bu nedenle yağmur sularının sağlam yapılmayan istinat duvarından sızarak
kendisine ait binaya zarar verdiğini iddia ettiği, davacının taşınmazına
davalılar tarafından yapılmış haksız bir fiil, tecavüz iddiasının mevcut
olmadığı, dava dilekçesindeki davacı iddiaları, 2008/23 D.İş sayılı tespit
dosyasındaki keşif ve bilirkişi raporları dikkate alındığında, davanın
konusunun davalı idarelerin yol yapımı, alt yapı hizmetleri gibi hizmet
kusurlarından kaynaklanan zararın giderilmesi mahiyetinde olup, hizmet
kusuru esasına dayalı olarak davalı idare aleyhine açılacak davalarda
görevli yargı yolunun idari yargı olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar, YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ’nin 7.4.2009 gün ve
E:2009/3567, K:2009/4376 sayılı kararı ile onanmak suretiyle
kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, dilekçe ret kararları
üzerine yenilediği dilekçesi ile, biriken suların tahliyesi istemine
ilişkin 4.3.2010 günlü başvurusunun, olayın Belediyenin sorumluluğunda
olduğu ileri sürülerek reddine ilişkin Türk Telekomünikasyon A.Ş. Artvin İl
Telekom Müdürlüğü’nün 16.3.2010 gün ve 766 sayılı işleminin iptali ile
5.926,72 TL zararın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile
birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Artvin İl Telekom Müdürlüğü’ne karşı 22.3.2010 tarihinde idari yargı
yerinde dava açmıştır.
RİZE İDARE MAHKEMESİ; 16.4.2010 gün ve
E:2010/148 sayı ile, Artvin İli, Merkez Orta Moroğlu Çıkmazı mevkiinde
bulunan ve tapunun 206 ada, 81 numaralı parselinde kayıtlı bulunan
taşınmazın maliki olan davacı S. Ö. tarafından, taşınmaz üzerinde bulunan
iki katlı binanın yanındaki yol üzerinde Türk Telekom tarafından yaptırılan
kablo menholünün usulüne uygun yapılmadığından bahisle istinat duvarına su
sızıntıları olduğu, bu sızıntıların binaya zarar verdiği ileri sürülerek,
şebeke boyunca akıp menholda biriken suların tahliye edilmesi istemiyle
yapılan başvurunun, yağmur yağması nedeniyle suların taşkınlık oluşturarak
eve sızması konusunun Belediye alt yapısı ile ilgili olduğu gerekçesiyle
reddine ilişkin Türk Telekom A.Ş. Artvin İl Telekom Müdürlüğü'nün 16.3.2010
tarih ve 0766 sayılı kararının iptali ve oluştuğu ileri sürülen 5.926,72 TL
zararın olay tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte tazmini istemiyle
Türk Telekom A.Ş. Artvin İl Telekom Müdürlüğü'ne karşı açılan davada, dava
dilekçesi ve eklerinin incelenerek gereğinin görüşüldüğü, dava dosyası ve
dava dilekçesinin incelenmesinden, davacı tarafından, iki katlı binanın
yanındaki yol üzerinde Türk Telekom tarafından yaptırılan kablo menholünün
usulüne uygun yapılmadığından bahisle istinat duvarına su sızıntıları
olduğu, bu sızıntıların binaya zarar verdiği ileri sürülerek şebeke boyunca
akıp menholda biriken suların tahliye edilmesi ve 5.926,72 TL zararın
tazmin edilmesi istemiyle Türk Telekom A.Ş. Artvin İl Telekom Müdürlüğü,
Artvin Belediye Başkanlığı ve Karayolları Trabzon Bölge Müdürlüğü hasım
gösterilmek suretiyle Artvin Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 2008/176 numaralı
Esasına kayden açılan davada, adı geçen Mahkeme tarafından 18.11.2008 tarih
ve 2008/286 sayılı karar ile, davalı idarelerin yol yapımı, alt yapı
hizmetleri gibi hizmet kusurlarından kaynaklanan zararın giderilmesi
mahiyetinde olduğu, hizmet kusuru esasına dayalı olarak idari yargıda dava
açılması gerektiğinden bahisle görev ret kararı verildiği, bunun üzerine
davacı tarafından Türk Telekom A.Ş. Artvin İl Telekom Müdürlüğü'ne karşı
işbu davanın açıldığının anlaşıldığı, Türk Telekom hisselerinin tamamı
Hazine'ye ait bulunmakta iken, Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin % 55 oranındaki hissesinin
blok olarak satışına ilişkin nihai devir işlemlerine dair kararın yürürlüğe
konulması hakkında karar uyarınca % 55 oranındaki hissesinin blok olarak
satışı suretiyle Türk Telekom A.Ş.nin özelleştirilmiş bulunduğu, böylece
Türk Telekom özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirket olup, 14.11.2005
tarihli hisse satış sözleşmesi ile satılmış olduğundan, kamu kurum ve
kuruluşlarına uygulanan mevzuat hükümlerinin artık Türk Telekom A.Ş.'ne
uygulanma imkanı bulunmadığından, adı geçen şirketin verdiği iddia edilen
zarar nedeniyle açılacak davanın adli yargının görevinde olduğu sonuç ve
kanaatine varıldığı, öte yandan, 24.7.2009 tarih ve 27298 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 2.2.2009 tarih ve E:2008/142,
K:2009/19 sayılı kararının da varılan sonucu teyit eder nitelikte olduğu,
bu nedenlerle, Artvin Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 18.11.2008 tarih ve
E:2008/176, K:2008/286 sayılı kararı ile adı geçen Mahkeme kendisini görevsiz
gördüğünden, görevli yargı yerinin belirlenmesi için 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca
dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince,
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde belirtilen hükmün aksine, idari yargı
dosyasının, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin
edilmeden gönderildiği, Başkanlıkça, adli yargı dosyasının da ilgili
Mahkemesinden getirtildiği, başkaca usule aykırılık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında her iki yargı yerinde
de davalı konumunda bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş. yönünden ve suların
tahliyesi ile uğranılan zararın tazmini isteminden doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacının sahibi olduğu taşınmazın, arkasında
bulunan istinat duvarından çıkan yağmur sularından zarar gördüğü ileri
sürülerek biriken suların tahliyesi ile uğranılan zararın tazmini istemiyle
açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen
dokuzuncu fıkrada, “Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi
bir anonim şirkettir. Kamu İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve
faaliyetleri ile ilgili mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye
Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve
“Türk Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim
şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, kamu iktisadi
teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan kamu
kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz.
Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet
Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu
maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile
milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde
telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin özel kanunların
hükümleri saklıdır” ; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk
Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa
ile değişik 2. maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci
cümlesinde, “Türk Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan
ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini,
31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel
olarak yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendinde
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde,
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
“tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve olay tarihi itibariyle,
çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel kapsamında
kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile
kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin altına
düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden % 55’i,
Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon
Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Olayda, davacının sahibi olduğu taşınmazın,
arkasında bulunan istinat duvarından çıkan yağmur sularından zarar gördüğü
ileri sürülerek biriken suların tahliyesi ile uğranılan zararın tazmini
istemiyle adli ve idari yargı yerinde özelleştirme tarihinden sonra dava
açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari
Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin
değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu
öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,
kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar” idari dava türleri olarak sayılmış olup; kural olarak, idari
yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabilir.
Buna göre, dava açıldığı tarihte davalı mevkiinde
kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz edilemeyeceğinden; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine
göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle,
davanın görüm ve çözümünde adli yargı yerleri görevli olduğundan, İdare
Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Sulh Hukuk Mahkemesinin görevsizlik
kararının, Türk Telekomünikasyon A.Ş. yönünden kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Rize İdare
Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Artvin Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 18.11.2008 gün ve E:2008/176, K:2008/286
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ, Türk Telekomünikasyon A.Ş. yönünden
KALDIRILMASINA, 7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/140
KARAR NO : 2011/19
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun uyarınca verilen
idari para cezasına karşı açılan davanın,
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Migros Türk T.A.Ş.
Vekilleri :
Av. B. Ö. – Av. E. H. B.
Davalı :
Didim Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Vedat Ege
O L A Y : Didim Belediye Başkanlığı’nın
11.9.2007 gün ve 1073 sayılı Encümen kararı ile, Tansaş Didim Şubesi
ünvanıyla faaliyet gösteren ve işletmeciliğini Migros Türk A.Ş.’nin
yapmakta olduğu işyerinde 29.8.2007 tarihinde yapılan kontrolde, satışa
sunulan Namet marka ürünlerde etiketlerin 5179 sayılı Kanun’a aykırı olarak
yapıştırma etiket olduğunun Zabıtaca tespit edilerek Zabıt Varakası
düzenlendiği, buna göre 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15/b maddesi
gereğince, adı geçen şirkete 1.000 YTL para cezası verilmesine karar
verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasına karşı adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
DİDİM (YENİHİSAR) SULH CEZA MAHKEMESİ; 27.12.2007 gün ve D.İş:2007/652
sayı ile, itiraz edenin Didim Belediye Başkanlığı’nın uygulamış olduğu
11.9.2007 tarih ve 1073 karar sayılı Encümen kararı ile verilen idari para
cezasına karşı itirazda bulunduğu, talep eden vekili dilekçesinde özetle;
yapıştırma etiketin yasaya ve tebliğe uygun olduğunu, Didim Belediyesi’nin
idari para cezası verme yetkisinin bulunmadığını, usulsüz ve yetkisizce
idari para cezası verildiğini, bu nedenle idari para cezasının haksız
olarak verildiğini belirterek kaldırılmasını talep ettiği, itiraz
dilekçesinin Belediye Başkanlığına tebliğ edildiği, Belediye Başkanlığınca
itiraza ilişkin idari işlem evraklarının onaylı örneklerinin gönderildiği,
ayrıca itiraza ilişkin cevap da verildiği, gelen evrakların incelenmesinde,
cevap dilekçesinde; itiraz konusu kararda belirtildiği üzere zabıt
varakasına konu ürünlerin üzerinde yapıştırma etiket bulunduğu, oysa,
Tebliğin 5. maddesinin d bendi uyarınca tüm yazıların, fonla kontrast
teşkil edecek şekilde yazılması gerektiği, aykırılık nedeniyle Belediye
Kanunu'nun 15/b maddesi uyarınca 1.000,00 YTL idari para cezası
verildiğinin belirtildiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı
Yasa ile değişik 3. maddesine göre idari yaptırım kararlarına karşı açıkça
idari yargı merciine dava açılabileceğine ilişkin hüküm bulunması durumunda
idari yargı merciinin, açıkça idari yargı merciinde dava açılabileceğine
ilişkin herhangi bir hüküm bulunmaması halinde adli yargının görevli
olduğunun hüküm altına alındığı, bu durumda, 5179 sayılı Kanun’un 30.
maddesinde, "Bu cezalara karşı yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebilir" denilmek suretiyle yetkili idare mahkemesine dava
açılabileceğinin belirtildiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, adli yargıdaki davası devam
ederken Encümen kararının iptali istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır.
AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ; 29.7.2008 gün ve
E:2007/1464, K:2008/1249 sayı ile, davanın, Aydın İli, Didim İlçesi,
Yenimahalle, Atatürk Bulvarı, Gonca Caddesi adresinde bulunan Tansaş Didim
Şubesi unvanlı davacı şirket tarafından işletilen işletme hakkında 5179
sayılı Yasa uyarınca 1.000,00 YTL idari para cezası uygulanmasına ilişkin
11.9.2007 gün ve 1073 sayılı davalı idare Encümen kararının iptali
istemiyle açıldığı, 5.6.2004 tarih ve 25483 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair
Kanun'un "Cezaların Tahsili ve İtirazlar" başlıklı 30.
maddesinde, "Bu Kanunda yazılı olan idari para cezaları, o yerin en
büyük mülki amiri tarafından verilir. Verilen idari para cezalarına dair
kararlar ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu
hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı, yetkili idare
mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın yerine
getirilmesini durdurmaz. İtiraz üzerine, verilen karar kesindir.(...)"
hükmü yer almaktayken 8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda
ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 543.
maddesiyle 5179 sayılı Yasa'nın 30. maddesinin, "Bu Kanunda yazılı
olan idari yaptırımlara karar vermeye, mahalli mülki amir yetkilidir"
şeklinde değiştirildiği, aynı Yasanın geçici 2. maddesinde ise, "Bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kovuşturma evresinde bulunan dava
dosyaları hakkında: a) Mahkemenin görevli olmaması halinde, dosya üzerinde
yapılacak inceleme sonucunda verilecek görevsizlik kararıyla dosya, görevli
mahkemeye gönderilir. b) Daha önce soruşturma ve kovuşturma evrelerinde
yapılmış olan işlem ve kararlar hukuki geçerliliklerini sürdürürler"
hükmüne yer verildiği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun muhtelif
maddelerinden söz ederek, dava dosyasının incelenmesinden, Aydın İli, Didim
İlçesi, Yenimahalle, Atatürk Bulvarı, Gonca Caddesi adresinde bulunan
Tansaş Didim Şubesi unvanlı davacı şirket tarafından işletilen işletmede
29.8.2007 tarihinde yapılan denetimde, Namet marka ürünlerde 5179 sayılı
Yasa’ya aykırı olarak yapıştırma etiket olduğunun saptanması nedeniyle 5393
sayılı Belediye Kanunu'nun 15/b maddesi gereğince davacı şirkete dava
konusu Encümen kararı ile 1.000,00 YTL idari para cezası verilmesi üzerine
görülmekte olan davanın açıldığının anlaşıldığı, bu durumda, Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’da yapılan değişiklik sonucu idare
mahkemesinde dava açılabileceğine ilişkin düzenlemenin yürürlükten
kaldırılmış olması ve kabahatler hakkında uygulanacak genel kanun olan
Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinin idari para cezasına karşı sulh ceza
mahkemesine başvurulacağına ilişkin hükümleri ve Gıdaların Üretimi,
Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek
Kabulü Hakkında Kanun’da değişiklik yapan 5728 sayılı Kanun'un geçici 2.
maddesi uyarınca davacının 5179 sayılı Yasa'ya aykırı davrandığından
bahisle kesilen idari para cezasına ilişkin uyuşmazlığın görüm ve çözümünde
Mahkemelerinin görevli olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar, karara yapılan itirazın reddi suretiyle
kesinleşmiştir.
Davacı vekili, ikinci kez, para cezasına
karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
DİDİM (YENİHİSAR) SULH CEZA MAHKEMESİ; 15.1.2010
gün ve D.İş:2010/26 sayı ile, itiraz eden vekili 12.12.2008 tarihli
dilekçesi ile, Didim Belediye Başkanlığı tarafından 11.9.2007 tarih ve 1073
sayılı karar ile hakkında idari para cezası verildiğini, bu cezanın haksız
olduğunu belirterek kaldırılması istemi ile Mahkemelerine itirazda
bulunduğu, itiraz eden tarafın Didim Belediye Başkanlığı'nın uygulamış
olduğu 11.9.2007 tarih ve 1073 sayılı idari para cezasına karşı 9.7.2007
tarihinde Mahkemelerinde itiraz yoluna başvurduğu, Mahkemelerince 27.12.2007
tarihinde, 2007/652 D.İş sayılı karar ile, 5179 sayılı Yasa’nın 30. maddesi
uyarınca idari yargıya başvuru yapılabileceğinden 5326 sayılı Yasa’nın
28/1-b maddesi gereğince 27.12.2007 tarihinde başvuru talebinin görevsizlik
nedeniyle reddine karar verildiği, Mahkemelerinin 27.12.2007 tarih ve
2007/652 D.İş sayılı kararı üzerine itiraz eden vekilinin, Aydın 1. İdare
Mahkemesi’ne idari yaptırıma karşı başvurduğu, ancak, Aydın 1. İdare
Mahkemesi’nin 2007/1464 Esas, 2008/1249 Karar sayılı dosyasında, 8.2.2008
tarihinde 5728 sayılı Yasa ile 5179 sayılı Yasa’da yapılan değişiklik
dikkate alınarak karşı görevsizlik kararı verildiği, bu kararın ise
8.11.2008 tarihinde kesinleştiğinin anlaşıldığı, tüm dosya kapsamına göre,
her iki dosya arasında görev uyuşmazlığı doğduğu, görev uyuşmazlığının
giderilmesi için 2247 sayılı Yasa’nın 15. maddesine göre davanın
taraflarından başvuru olmadığı, idari para cezaları ceza davası mahiyetinde
olmadığından bu hususta resen başvurunun söz konusu olmadığı anlaşılmakla,
Mahkemelerinin görevsizlik kararı Uyuşmazlık Mahkemesi’nce kaldırılmadan
itiraz eden vekilinin 12.12.2008 tarihli itirazının mükerrer talep
nedeniyle reddine karar vermenin icap ettiği gerekçesiyle Didim Belediye
Başkanlığı’nın 11.9.2007 tarih ve 1073 karar sayılı idari yaptırım kararı
ile ilgili mükerrer itiraz başvurusunun reddine kesin olarak karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Davacının başvurusunun, 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne
gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava
ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun
olacağından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 5179 sayılı Kanun’un
29. maddesinin (d) bendi uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır.
5179 sayılı Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 29. maddesinde, bu Kanuna uymayanlara uygulanacak cezai hükümler
düzenlenmiş; 30. maddesinde, bu
Kanunda yazılı olan idari para cezalarının, o yerin en büyük mülki amiri
tarafından verileceği, verilen idari para cezalarına dair kararların
ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre tebliğ edileceği, bu cezalara karşı, yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceği öngörülmüşken; bu madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı
Kanun’un 543. maddesiyle,
“Bu Kanunda yazılı olan idari yaptırımlara
karar vermeye, mahallî mülki amir yetkilidir” şeklinde değiştirilmiştir. 5728
sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine
Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’da
yapılan değişiklikle idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmemiştir.
13/6/2010 gün ve 27610
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı
Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 47. maddesinde,
“(1) 27/5/2004 tarihli ve 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve
Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü
Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılmıştır” ve 49. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) 46 ncı maddesinin birinci fıkrası,
1/4/2010 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde,
b) 31 inci maddesinin birinci fıkrası,
33 üncü maddesi, 46 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları ile geçici 1
inci maddesinin dördüncü fıkrası yayımı tarihinde,
c) Diğer hükümleri yayımı tarihinden
itibaren altı ay sonra,
yürürlüğe girer” denilmiştir.
Olayda, para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış
olup, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem
Kanunu’nda da idari para cezası verilecek hususlar düzenlenmiş; ancak,
idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 5179 sayılı Kanun’u yürürlükten kaldıran 5996
sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nda da idari
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Didim
(Yenihisar) Sulh Ceza Mahkemesi’nin 27.12.2007 gün ve D.İş:2007/652 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/155
KARAR NO : 2011/20
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacının, Uzman J. Çavuş olarak görev yapmakta iken Jandarma Genel
Komutanlığınca, disiplinsizlik ve ahlaki durum nedeniyle TSK ile ilişiğine
son verildiği tarihten önceki rahatsızlıklarından ötürü, sağlık durumunun
sınıfı görevini yapamayacak derecede olduğunun tespiti suretiyle, 5434
sayılı Yasa uyarınca adi malûl kabul edilerek emekli edilmesi için yaptığı
başvurunun, zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın,
ASKERİ İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
B. S.
Vekili :
Av. S. A.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. S. F. A., Av. S. Y.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, Jandarma Genel Komutanlığı
emrinde Uzm.J.V.Kad. Çvş olarak görev yapmakta iken 14.04.2009 tarihli
işlem ile "Disiplinsizlik ve Ahlaki Neden" gerekçesiyle TSK ile
olan ilişiğine son verilmiş olduğunu; işlemin iptali istemi ile 07.05.2009
tarihinde dava açıldığını, davanın halen layihalar sürecinde bulunduğunu;
bir kısmı dava dilekçesi ekine sunulu raporlardan da anlaşılacağı üzere,
davacı/müvekkilinin meslek yaşamı içerisinde ciddi sağlık sorunları
yaşadığını, uzun erimli tedavi sürecine maruz kaldığını; fakat tedavi
sürecinin devam ettiğinin kesin rapor ile hidayete ermediği koşullarda TSK
ile olan ilişiğine son verilmiş olduğunu; meslek yaşamı içersinde var olan
rahatsızlıkları nedeniyle, davacının 5434 ile 5510 sayılı Yasanın amir
hükümleri gereği adi maIûl addedilerek emekliliğe sevk edilmesi gerektiği
halde, bu işlemin tesis edilmemiş olunmasının hukuka aykırı olduğunu;
müvekkilinin TSK ile olan ilişiğine "Disiplinsizlik ve Ahlaki
Neden" ile son verildiği tarih ve koşullarda sınıfı görevini
yapamayacak derecede malul olduğunun kabul edilerek malulen emeklisi
yolundaki isteminin, davalı kurum tarafından zımnen reddedildiğini
belirterek, sonuçta; davacının adi malûl sayılmayıp bu yolla emekli
edilmemesine dair davalı kurumun menfi işleminin iptaline; işlemin iptali
halinde, davacının ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren işlemiş
aylıkların yasal faizleri ile birlikte davalı idareden alınarak davacıya
ödenmesine karar verilmesi istemiyle askeri idari yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı idare vekili tarafından, davanın çözümünde
AYİM’nin görevli olduğu ileri sürülerek, görev itirazında bulunulmuştur.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ, ÜÇÜNCÜ DAİRE
BAŞKANLIĞI; 21.01.2010 gün ve GEN. NO:2009/2634, E:2009/1044 sayı ile; dava
ve Sosyal Güvenlik Kurumu tahsis dosyasında yapılan incelemeden, 1989
yılında Uzman Jandarma okulunu takiben uzman jandarma çavuş olarak hizmete
başlayan davacının 2002 yılındaki siciline nazaran kademe ilerlemesi
yapamadığı, işlediği suç nedeniyle 11.06.2004 - 09.08.2004 tarihleri
arasında tutuklulukta kaldığı, 15.01.2008 - 06.10.2008 tarihleri arasında
açıkta kaldığı, yargılama sonucunda verilen 5 aylık hapis cezası hükmünün
açıklanmasının geriye bırakıldığı, kararın kesinleşmesini müteakip Uzman
Jandarma Kanunun 15'inci maddesi ile Uzman Jandarma Atama ve Sicil
Yönetmeliğinin 70 ve 71 'inci maddeleri gereğince disiplinsizlik ve ahlaki
durumu nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiğinin kesilmesine ve 5434
Sayılı Kanunun 39/e maddesinin uygulanmasına karar verilerek 14 Nisan
2009'da statü dışına çıkarıldığı, Davacı hakkında Çorlu Asker Hastanesinin
03 Haziran 2005 tarihli sağlık kurulu raporunun bulunduğu bu raporda, kilo
fazlalığı, diabetus mellitus ve bilateral mixt astiğmat teşhisi ile
davacıya SMK istirahatsız 2000 kalori diyeti uygulandığı ve sınıfının kıta
kadrolu olmayan yerlerinde istihdam edilmesinin önerildiği, ayrıca Ankara
Mevki Asker Hastanesinin 14 Kasım 2008 tarihli sağlık kurulu raporu ile de
aynı rahatsızlıklar belirtilerek 1200 kalorilik diyet önerildiği ve 6 ay
hava değişimi verildiği, hava değişimi süresi bitmeden davacının
disiplinsizlik ve ahlaki durumu nedeniyle statü dışına çıkarıldığı,
çıkarıldıktan sonra vekili aracılığı ile belirtilen rahatsızlıklar
nedeniyle adi malüI sayılması istemi ile davalı kuruma başvurulduğu, zımni
ret üzerine ise dava açıldığının anlaşıldığı; Davalının ikinci cevap
layihasında gerekçe belirtmeksizin görev itirazında bulunmuş olmakla bu
konuda bir karar vermenin gerektiği; Anayasa'nın 157'nci maddesinde Askeri
Yüksek İdare Mahkemesinin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa
bile asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve
1602 sayılı Kanunun 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Kanunla değişik 20'nci
maddesinde de aynı hükme yer verilmiş olduğu, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemin
"asker kişiyi ilgilendirmesi” ve "askeri hizmete ilişkin"
bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmesinin gerektiği; 1602 sayılı
Kanunun değişik 20'nci maddesinde; Türk Silahlı Kuvvetlerinde bulunan veya
hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci,
uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erlerle sivil memurların asker
kişi sayıldığı, Davacının hizmetten ayrılmış subay olması nedeniyle askeri
kişi olduğunda kuşku bulunmadığı; görevli yargı yerinin belirlenmesi
yönünden, idari işlemin "askeri hizmete ilişkin" olup olmadığının
tesbiti için, işlemin konusuna bakılmasının gerektiği, genel görevli idari
yargı kolu işlevini sürdürürken özel görevli Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin kurulmasının, 1602 sayılı Kanunun gerekçesinde de belirtildiği
gibi askeri hizmetin genel idari ölçülere göre farklı yapısı ve askeri hizmete
ilişkin işlemlerin bu alanda uzman bir kurulca denetlenmesi ihtiyacından
kaynaklandığı; eğer idari işlemin tesisinde, asker kişinin askeri yeterlik
ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri geçmişi, asker kişi olmaktan
kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı, askeri görev
yerlerinin özellikleri, askeri kural gerek ve gelenekleri göz önünde
tutularak değerlendirilmiş ise, bu idari işlemin askeri nitelikli olduğu
kabul edileceği, bu halde işlem askeri olmayan makam tarafından tesis edilmiş
olsa bile durumun değişmediği, menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı
davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde görülmesinin gerektiği; davanın
konusunu, yukarıda da geniş olarak özetlendiği üzere 3466 Sayılı Kanun
hükümlerine göre Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilen uzman Jandarma
5. Kad. Çvş. rütbesindeki bir kimsenin statüden ayrılmadan önceki
rahatsızlıklarından ötürü adi malul sayılıp sayılmayacağı hususunun
oluşturduğu, davada tartışılması gereken sorunun bu olduğu; Davacı vekili malulen
emeklilik konusundaki istemini, davacı statüden çıkarıldıktan sonra yapmış
ise de maluliyet nedenlerini hizmette iken içinde bulunan sağlık
koşullarına dayandırmakta olduğu, bu hususların tespiti ve
değerlendirilmesinin kanılarınca askeri hizmet gerekleri ile ilgili bir
durum olduğu nedeniyle, davanın görüm ve çözüm merciinin Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi olduğu; Uyuşmazlık Mahkemesinin 04.10.2004 gün ve
E.2004/69, K.2004/64, E.2004/71, K.2004/66 sayılı kararlarının da aynı
doğrultuda olduğunun tespit edildiği gerekçesiyle; davalı idarenin görev
itirazını reddederek görevlilik kararı vermiştir.
Davalı İdare vekilince, süresi içinde verilen
dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine, dilekçe ve dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Anayasanın 157 nci maddesine
göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin, askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve
son derece mahkemesi olduğu; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Kanununun 20. maddesinde "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti
adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve
diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu
Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır." Hükmünün yer aldığı; anılan kurala göre, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemde
"asker kişiyi ilgilendirme" ve "askeri hizmete ilişkin bulunma"
koşullarının birlikte gerçekleşmesinin zorunlu bulunduğu; olayda, Uzman J.
Çavuş olarak görev yapmakta iken Jandarma Genel Komutanlığınca
"disiplinsizlik ve ahlaksızlık" nedeniyle TSK ile ilişiğine son
verildiği 14.04.2009 tarihi itibariyle sağlık durumunun, sınıfı görevini
yapamayacak derecede olduğunun tespiti suretiyle 5434 sayılı Yasa uyarınca
adi malul kabul edilerek emekli edilmesi için yaptığı başvurunun cevap
verilmeyerek reddine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı işleminin
iptali ve 14.04.2009 tarihinden itibaren işlemiş aylıklarının yasal
faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açtığı davada, ilgili
hakkında 14.04.2009 tarihi itibariyle sınıfı görevini yapamayacak derecede
malul olduğu yolunda sağlık kurumlarınca yapılmış bir tespit bulunmadığı;
ayrıca, "disiplinsizlik ve ahlaksızlık" nedeniyle TSK ile
ilişiğine son verilen davacı hakkında 5434 sayılı Yasa'nın maluliyet aylığı
hükümlerinin uygulanması isteğinin cevap verilmeyerek reddine ilişkin dava
konusu işlemin tesis edilmesi aşamasında askeri hizmete ilişkin bir
değerlendirme yapılmadığı gibi, yargısal denetimi aşamasında da askeri
kural ve gerekler yönünden değil tamamen hukuki durum açısından bir denetim
yapılmasının gerekmekte olduğu; bu durumda olayda, idari işlemin asker
kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin bulunması koşullarının
birlikte gerçekleşmediği dikkate alındığında, davanın görüm ve çözümünün
genel idari yargının görevinde bulunduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle;
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmış olup, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine
göre görev konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi’nden istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre, AYİM Başsavcılığından yazılı düşüncesi istenilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'nci maddesinde, Askeri
Yüksek idare Mahkemesinin görevlerinin sayıldığı, anılan maddeye göre
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi; Askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa
bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini yapmakla görevli olduğu, asker kişinin tanımının yapıldığı aynı
maddenin 2'nci fıkrasında ise, "Bu kanunun uygulanmasında asker kişiden
maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış
olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman
jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlardır" hükmünün yer
aldığı; 1602 sayılı Kanunun 21'inci maddesinin ilk fıkrasının da; "20
nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu, maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve
eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları,
doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdari Mahkemesinde
çözümlenir ve karara bağlanır," hükmünü taşıdığı; Anayasanın, Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi başlıklı 157'nci maddesinde yer alan göreve ilişkin
hükümlerini yukarıda açıklandığı gibi benzer bir biçimde tekrarlayan Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20 ve 21'inci maddelerine göre uyuşmazlık
konusunun Askeri İdari Yargı yerinde görülebilmesi için "asker kişiyi
ilgilendirme" ve "askeri hizmete ilişkin olma" şeklinde iki
koşulun bir arada gerçekleşmesinin gerektiği; davacının 1602 sayılı Kanunun
20/2'nci maddesi gereğince asker kişi sayıldığı, bu nedenle dava konusu
işlemin asker kişiyi ilgilendirdiğinin tartışmasız bulunduğu; diğer koşulun
ise davaya konu idari işlemin veya eylemin "askeri hizmete
ilişkin" olması koşulu olduğu; Uyuşmazlık Mahkemesinin birçok
kararında belirtildiği üzere idari işlemin veya eylemin, görevli yargı
yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete ilişkin" olup
olmadığının saptanabilmesi için işlemin veya eylemin konusuna bakılmasının
gerektiği, eğer idari işlem veya eylem askeri gereklere, askeri usul ve
yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete
ilişkin bulunduğunun kabul edilmesinin gerektiği, daha açık bir ifadeyle,
askeri hizmete ilişkin idari işlemler ya da eylemlerin, idarece bir asker
kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri
geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek
ve gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlem ya da eylemler olduğu; mevcut davanın konusunu; 3466 sayılı Uzman
Jandarma Kanunu hükümlerine göre TSK.nde "uzman jandarma"
statüsünde istihdam edilen davacının, "uzman jandarma"
statüsünden ayrılmadan önceki rahatsızlıklarından ötürü adi malul sayılıp
sayılmayacağı hususunu oluşturduğu; davacı vekilinin, adi maluliyet
nedenlerini davacının hizmette iken içinde bulunduğu sağlık koşullarına
dayandırdığı, bu hususların tespiti ve değerlendirilmesi askeri hizmet
gerekleri ile ilgili bir durum olduğundan ve askeri kural ve gereklerin göz
önüne alınması gerekeceğinden, dava konusu işlemin "askeri hizmete
ilişkin" olduğu sonucuna varıldığı; yapılan bu açıklamalara göre dava
konusu olayda, Anayasanın 157 nci ve 1602 sayılı AYİM Kanununun 20 nci
maddesinde öngörülen idari işlemin "askeri kişiyi ilgilendirmesi"
ve "askeri hizmete ilişkin bulunması" koşulları birlikte
gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi'nin görevli olduğu gerekçesiyle; uyuşmazlığa konu edilen davanın
görüm ve çözümü görevinin, idari yargı yerine değil; Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi'ne ait olduğu değerlendirildiğinden, davalı idarenin görev
itirazının reddine dair AYİM.3.D.nin 21.01.2010 gün ve 2009/2634 Gensek.,
2009/1044 Esas sayılı kararının kaldırılması yönündeki Danıştay
Başsavcılığının Başvurusunun Reddine ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin
Görevli Olduğuna karar verilmesinin gerektiği yolunda, yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idarenin anılan Yasa’nın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcılığınca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada genel idari
yargının, A.Y.İ.M. Savcısı Hakan Ali TURGUT’un davada askeri idari yargının
görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Davacının, Uzman J. Çavuş olarak görev
yapmakta iken Jandarma Genel Komutanlığınca, disiplinsizlik ve ahlaki durum
nedeniyle TSK ile ilişiğine son verildiği 14.04.2009 tarihinden önceki
rahatsızlıklarından ötürü, sağlık durumunun sınıfı görevini yapamayacak
derecede olduğunun tespiti suretiyle, 5434 sayılı Yasa uyarınca adi malûl
kabul edilerek emekli edilmesi için yaptığı başvurunun, cevap verilmeyerek
reddine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı işleminin iptali ve
14.04.2009 tarihinden itibaren işlemiş aylıklarının yasal faiziyle birlikte
ödenmesine hükmedilmesi isteminden ibarettir.
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu; ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile
değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” denilmiştir.
Buna göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir
davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde
sayılan asker kişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin asker
kişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup
olmadığına gelince:
İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti
yönünden “askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için
işlemin konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri gereklere,
askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin
askeri hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle,
askeri hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir asker kişinin askeri
yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin,
asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin
amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz
önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemlerdir.
İşlem, askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durum
değişmemekte menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nde görülmesi gerekmektedir.
Davacı vekili tarafından, müvekkili davacının
Uzm.J. Çvş. olarak görev yaparken disiplinsizlik ve ahlaki durum nedeniyle
TSK ile ilişiğine son verildiği 14.04.2009 tarihinden önceki
rahatsızlıklarından ötürü, sağlık durumunun sınıfı görevini yapamayacak
derecede olduğunun tespiti suretiyle, 5434 sayılı Yasa uyarınca adi malûl
kabul edilerek emekli edilmesi amacıyla davalı kuruma başvurulduğu; davacı
vekili tarafından bu başvuru, müvekkili statüden çıkarıldıktan sonra
yapılmış ise de, malûliyet nedenlerinin, hizmette iken müvekkilinin içinde
bulunduğu sağlık koşullarına dayandırıldığı, müvekkilinin uzun erimli
tedavi sürecine maruz kaldığı fakat tedavi sürecinin devam ettiğinin kesin
rapor ile sonuçlanmadığı koşullarda TSK ile olan ilişiğine son verilmiş
olduğu ileri sürüldüğüne göre; davacının adi malûl sayılıp sayılmayacağının,
eğer malûliyet durumu söz konusu ise bunun askerlik
görevinin neden ve etkisiyle meydana gelip gelmediğinin
saptanmasında, tıbbi bulgu ve değerlendirmelerin yanı sıra askerlik
hizmetinin amacı ve askeri görev yerlerinin özellikleri göz önüne alınarak
ilgilinin askeri yeterlik ve yetenekleri ile askeri geçmişinin
değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
Bu durumda, dava konusu işlemin, askeri gereklere,
askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edildiğinin ve bu
nedenle de askeri hizmete ilişkin bulunduğunun kabulü gerekir.
Belirtilen durumlara göre ve olayda Anayasa’nın
157. ve 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddelerinde öngörülen, idari işlemin
asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin bulunması koşulları
birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümü Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin görevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcılığı’nca
2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesi uyarınca yapılan başvurunun reddi
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın 2247 sayılı Yasa’nın 10. Maddesi uyarınca yapılan
BAŞVURUSUNUN REDDİNE 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/182
KARAR NO : 2011/22
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
P.Er olarak askerlik hizmetini yapmakta iken, sabah sporu sırasında,
yüksekten düşme sonucunda yaralanan davacının, bu nedenle sakat kaldığını
ileri sürerek kendisine vazife malüllüğü aylığı bağlanması isteğinin Davalı
İdarece reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın, ASKERİ
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. G.
Vekili :
Av. H. A.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. V. B., Av.N. Y.
O L A Y :
Davacı, Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı emrinde P.Er olarak
askerlik hizmetini yapmakta iken, 03.04.1995 tarihinde sabah sporu
sırasında, yüksekten düşme sonucunda yaralanmıştır.
GATA Ortopedi Servisinde tedavi gören davacı, 10.04.1995
günü ameliyata alınmış, belindeki T12 kemik kırığı sebebiyle çeşitli
operasyonlar geçirmiş, değişik zamanlarda toplam 6 ay hava değişimi almış,
07.12.1995 tarihinde terhis olmuştur.
Davacının terhisten sonra da şikâyetlerinin devam
etmesi ve başvurusu üzerine, kati raporun aldırılması amacıyla 50.Piyade
Alayı 2. Tabur Komutanlığının (Lefkoşa-Kıbrıs) sevki ile Diyarbakır Asker
Hastanesi Baştabipliğinde kontrolden geçmiş ve sonuçta; 16.04.2007 tarih ve
1541 sayılı Sağlık Raporuyla, askerliğe elverişli olmadığı, kırığın hayati
fonksiyonlarını ağır derecede etkilediği, mevcut kırık dolayısı ile 45 gün
iş ve güç kaybı olduğu tespit edilmiştir.
Davacının, sakatlığının askerlik hizmetinden
kaynaklandığını ileri sürerek kendisine vazife malullüğü hükümlerinin
uygulanarak aylık bağlanması için yaptığı başvuru; Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı Vazife Malullüğü Tespit Kurulunun 07.02.2009 tarih ve 140 sayılı
kararı ile, Vazife Malullüklerini Belirten Usul ve Belgeler Hakkındaki
Tüzük hükümleri gereğince sunulması gereken görev emri, olay tutanağı,
ayrıntılı kaza ya da idari tahkikat raporu gibi vazife malullüğünü tevsik
edici belgeleri bulunmayan ve 5434 sayılı Yasanın 49. maddesinin son
fıkrası uyarınca vazife malullüğünü belgeleyemeyen davacı hakkında, aynı Yasanın
vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmadığı gerekçesiyle
reddedilmiştir.
Davacı vekili, müvekkilinin görev esnasında ve
görevle ilgili bir faaliyet sebebiyle sakatlandığının açık olduğunu, bu
sakatlığın devamlılığının TSK Sağlık Raporu ile ispatlandığını, görev emri,
olay tutanağı ve idari tahkikat veya kaza evrakının davacının görevli
olduğu birlikten taleple temin edilmesinin davalı kurumun sorumluluğunda
bulunduğunu ifade ederek, sonuçta; davacının vazife malullüğü hükümlerinden
faydalanamayacağına ilişkin davalı idarenin 07.02.2009 tarih ve 140 sayılı
işleminin iptali istemiyle, genel idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilince, birinci savunma dilekçesinde, uyuşmazlığın
çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğu öne sürülerek
görev itirazında bulunulmuştur.
ANKARA 8. İDARE MAHKEMESİ; 01.03.2010 gün ve E:
2009/753 sayı ile, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun 20.
maddesinde yer alan göreve ilişkin hüküm uyarınca, davanın Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinde açılabilmesi için işlem ve eylemin asker kişileri
ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin olması şartlarının birlikte
gerçekleşmesinin gerektiği; davacının 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu
uyarınca vazife malulü sayılıp sayılmayacağına ilişkin dava konusu
uyuşmazlığın; asker kişiyi ilgilendirmekle birlikte askeri hizmete ilişkin
bulunmadığı; bu durumda, idare hukuku alanına ilişkin olan, ancak askeri
hizmete ilişkin bulunmaması nedeniyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin
görev alanına girmediği gerekçesiyle, davalı idarenin görev itirazını
reddederek görevlilik kararı vermiştir.
Davalı Sandık vekilince süresinde verilen dilekçe
ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması
üzerine, başvuru dilekçesiyle birlikte dava dosyası, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Başsavcılığına gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'inci maddesinde, Askeri
Yüksek İdare Mahkemesinin görevlerinin hükme bağlandığı, anılan hükme göre
Askeri Yüksek İdare Mahkemesince "Askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece
mahkemesi olarak yargı denetimi yapar" denildiği, asker kişinin
tanımının yapıldığı aynı hükmün 2'inci fıkrasında ise, "Bu kanunun
uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan Subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır" hükmünü taşıdığı; 1602 sayılı Kanunun 21 'inci maddesinin
ilk fıkrasına göre, "20 nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren
ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep,
şekil, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacak iptal davaları,
aynı idari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam
yargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdari
Mahkemesinde çözümlenir ve karar bağlanır" denildiği; Anayasanın,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başlıklı 157'nci maddesinde yer alan göreve
ilişkin hükümlerini yukarıda açıklandığı gibi benzer bir biçimde
tekrarlayan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'nci ve 21'inci
maddelerine göre uyuşmazlık konusunun Askeri İdari Yargı yerinde
görülebilmesi için iki koşulun bir arada gerçekleşmesinin gerektiği;
"Asker kişiyi ilgilendirme" koşulundan davacının hizmette ya da
görevden ayrılmış ve 1602 sayılı Kanunun 20'nci maddesinde sayılan asker
kişilerden olması' anlaşılabileceği gibi, işlemin "bir asker kişi
gözetilerek" tesis edilmesi halinde de davacının bu asker kişiden
hareketle menfaat ihlali iddiasında bulunan kişilerden (Örneğin; eşi, ana
babası, çocukları vs.) olması halinde de söz konusu koşulun
gerçekleştiğinin kabul edildiği, bu açıklamalara nazaran; davacının
"asker kişi" olduğu konusunda tereddüt bulunmadığı; diğer koşulun
ise davaya konu işlemin "askeri hizmete ilişkin" olması koşulu
olduğu; Uyuşmazlık Mahkemesinin birçok kararında belirtildiği üzere idari
işlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete
ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna
bakılmasının gerektiği, eğer idari işlem askeri gereklere, askeri usul ve
yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete
ilişkin bulunduğunun kabul edilmesi gerektiği, daha açık bir ifadeyle, askeri
hizmete ilişkin idari işlemlerin, idarece bir asker kişinin askeri yeterlik
ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri geçmişi, asker kişi olmaktan
kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı askeri görev
yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek ve gelenekler göz önünde
tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemler olduğu; dava
dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davacının askerlik
hizmetini yerine getirirken icra edilen sabah sporu esnasında düşme neticesi
yaralanmanın meydana gelmesi nedeniyle sakatlandığını iddia ettiği ve
davalı idare ile davacı arasında bu sakatlığın askerlik hizmetinin sebep ve
tesiri ile meydana gelip gelmediği konusunda ihtilaf bulunduğunun
görüldüğü; dava konusu ihtilaf çerçevesinde, vazife maluliyeti nedeniyle
aylık bağlanması talebinin reddi işleminin hukuka uygunluğu denetlenirken;
maluliyetin askerlik görevi nedeniyle meydana gelip gelmediğinin
incelenmesi gerektiğinin açık olduğu; bu kapsamda olmak üzere, asker
kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, icra ettiği askeri görevler
kapsamındaki tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve yükümlülüklerinin; askeri hizmetten kaynaklanan
durumların, askeri görevlerin icra ediliş biçimlerinin, askeri kural ve
gereklerin göz önünde tutularak bir değerlendirme yapılacak olması
nedeniyle, somut olayda "idari işlemin askeri hizmete ilişkin
bulunması" koşulunun da gerçekleştiğinin anlaşıldığı, Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümünün 11.12.2006 gün ve 2006/246 E. 2006/236 K. sayılı
kararında benzer bir davada aynı karara varıldığının görüldüğü; açıklanan
nedenlerle, dava konusu olayda Anayasanın 157’nci ve 1602 sayılı Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'nci maddesinde öngörülen idari işlemin "asker
kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin bulunması"
koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümünde Askeri
Yüksek İdare Mahkemesinin görevli bulunduğu gerekçesiyle; 2247 sayılı
Yasanın 10, 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca görev uyuşmazlığının halli
için dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, Ankara 8'inci
İdare Mahkemesinin davada görevli olduğuna dair 01.03.2010 tarih ve
2009/753 sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına, karar verilmesini
istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre, Danıştay Başsavcısından yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Anayasanın 157’nci maddesine
göre Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin, askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk
ve son derece mahkemesi olduğu; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Kanununun 20. maddesinde "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına;
askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve
diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu
Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır." hükmünün yer aldığı; 1602 sayılı Yasa'nın değişik 20.
maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten
ayrılmış olan, subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş,
uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurların asker kişi
sayıldığı; idari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden
"askeri hizmete ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için
işlemin konusuna bakılmasının gerektiği; eğer idari işlem askeri gereklere
askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin
askeri hizmete ilişkin olduğu, daha açık bir ifadeyle, askeri hizmete
ilişkin idari işlemlerin: idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik ve
yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek ve gelenekler göz önünde
tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemler olduğu, işlem,
askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durumun
değişmediği, menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi'nde görülmesinin gerekmekte olduğu; davacının 1602
sayılı Yasa'nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden olduğu ve bu
nedenle dava konusu işlemin asker kişiyi ilgilendirdiğinin tartışmasız
olduğu; 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 12.
maddesinin II/k. bendinde sayılan erlerin, vazife malûllükleri ile
vazifeden doğma ölümleri halinde bu Kanunla tanınan haklardan
faydalanacaklarına işaret edilmiş; 44. maddesinde, " Her ne sebeple
olursa olsun vücutlarında hâsıl olan arızalar veya duçar oldukları tedavisi
imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamayacak duruma giren
iştirakçilere ( Malûl) denir ve haklarında bu Kanunun malûllüğe ait
hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiş; 45. maddesinde dört bentte
belirtilen hallerde vazife malûllüğünün doğacağı öngörülmüş ve bunlardan (a)
bendine göre, 44. maddede yazılı malûllüğün, iştirakçilerin vazifelerini
yaptıkları sırada vazifelerinden doğmuş olması halinde buna "vazife
malullüğü" ve buna uğrayana da "vazife malulü" denilmiş; 49.
maddede ise, ilgililerin başvurularına ilişkin sürelerin düzenlenmiş
bulunduğu; olayda, P.Er olarak askerlik hizmetini yapmakta iken, sabah
sporu sırasında yüksekten düşmesi üzerine yapılan kırık tedavisi sonucunda,
hakkında düzenlenen Diyarbakır Askeri Hastanesi Sağlık Kurulunun 06.07.2007
tarihli raporunda: TSK Personeli Sağlık Muayene Yönergesinin 63/B-F4
maddesi uyarınca "Askerliğe elverişli değildir. Kırık hayati
fonksiyonlarını etkilemiştir. Mevcut kırığından dolayı 45 gün iş ve güç
kaybı olmuştur." kararı verilen davacının, sakatlığının askerlik hizmetinden
kaynaklandığını ileri sürerek kendisine vazife malullüğü hükümlerinin
uygulanarak aylık bağlanması için yaptığı başvuru üzerine olayı
değerlendiren Sosyal Güvenlik Kurumunca, gerekli belgeleri tevsik
edemediğinden vazife malullüğünü belgeleyemeyen davacı hakkında vazife
malullüğü hükümlerinin uygulanamayacağına karar verildiğinin anlaşıldığı;
dava dilekçesinde, davacının askerliğe elverişli olmaması sonucunu doğuran
sağlık sorununun, askerlik görevinden kaynaklandığı ileri sürülmekte olup,
vazife malûlü olup olmadığının saptanmasında, tıbbi bulgu ve
değerlendirmelerin yanı sıra askerlik hizmetinin amacı ve askeri görev
yerlerinin özellikleri göz önüne alınarak ilgilinin askeri yeterlik ve
yetenekleri ile askeri geçmişinin de değerlendirilmesi gerekeceğinin açık
olduğu; bu durumda, davacının vazife malulü sayılması için yaptığı
başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemin, askeri gereklere, askeri
usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edildiğinin ve bu nedenle de
askeri hizmete ilişkin bulunduğunun kabulünün gerektiği; belirtilen
durumlara göre ve olayda Anayasanın 157. ve 1602 sayılı Yasa'nın 20.
maddelerinde öngörülen, idari işlemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri
hizmete ilişkin bulunması koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm
ve çözümünün Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin görevine girdiği; açıklanan
nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığınca 2247 sayılı
Yasanın 10 uncu maddesi uyarınca yapılan başvurunun kabulünün gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dava dosyası üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare
vekilinin anılan Yasa’nın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1 maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcılığı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA ile A.Y.İ.M. Savcısı Hakan
Ali TURGUT’un davada askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı
ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, askerlik hizmetini yapmakta iken, sabah sporu
sırasında, yüksekten düşme sonucunda yaralanan erin, bu nedenle sakat
kaldığını ileri sürerek kendisine vazife malüllüğü aylığı bağlanması
isteğinin Davalı İdarece reddine ilişkin işlemin iptali isteminden
ibarettir.
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu; ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile
değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” denilmiştir.
Buna göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir
davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde
sayılan asker kişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin asker
kişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup
olmadığına gelince:
İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti
yönünden “askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için
işlemin konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri
gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise,
bu işlemin askeri hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir
ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir asker kişinin
askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri
geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve
gerekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş olsa
bile durum değişmemekte menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde görülmesi gerekmektedir.
5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu'nun 12. maddesinin II/k. bendinde sayılan erlerin, vazife
malûllükleri ile vazifeden doğma ölümleri halinde bu Kanunla tanınan
haklardan faydalanacaklarına işaret edilmiş; 44. maddesinde, " Her ne
sebeple olursa olsun vücutlarında hâsıl olan arızalar veya duçar oldukları
tedavisi imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamayacak duruma
giren iştirakçilere ( Malûl) denir ve haklarında bu Kanunun malûllüğe ait
hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiş; 45. maddesinde dört bentte
belirtilen hallerde vazife malûllüğünün doğacağı öngörülmüş ve bunlardan
(a) bendine göre, 44. maddede yazılı malûllüğün, iştirakçilerin
vazifelerini yaptıkları sırada vazifelerinden doğmuş olması halinde buna
"vazife malullüğü" ve buna uğrayana da "vazife malulü" denilmiş;
49. maddede, ilgililerin başvurularına ilişkin süreler düzenlenmiş; Geçici 203.maddede, “(04.04.1998 gün ve 4354 sayılı
Kanunun 4. maddesi ile eklenmiştir.) Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce,
5434 sayılı Kanunun 49 uncu maddesinde belirtilen süreler içerisinde
müracaat edilmemiş olması sebebiyle haklarında vazife malullüğü hükümleri
uygulanmamış olanların, vazife malullüklerinin bu Kanunun ilgili maddesine
göre tevsik edilmesi şartıyla T.C. Emekli Sandığına müracaatları tarihini
takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanır. Ancak geçmiş süreler için
aylık, aylık farkı ve emekli ikramiyesi veya farkı ödenmez.” hükümleri yer
almış iken; anılan maddeler 31/05/2006 tarih, 5510 Sayılı Kanunun
106.maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Davacı vekili tarafından, P.Er olarak görev yapan
müvekkilinin sakatlanmasına askerlik görevinin
neden ve etkisinin bulunduğu ileri sürüldüğüne ve yaptıkları başvuru
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Vazife Malullüğü Tespit Kurulunun kararı
ile, Vazife Malullüklerini Belirten Usul ve Belgeler Hakkındaki Tüzük
hükümleri gereğince sunulması gereken görev emri, olay tutanağı, ayrıntılı
kaza ya da idari tahkikat raporu gibi vazife malullüğünü tevsik edici
belgeleri bulunmayan ve 5434 sayılı Yasanın 49. maddesinin son fıkrası
uyarınca vazife malullüğünü belgeleyemeyen davacı hakkında, aynı Yasanın
vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmadığı gerekçesiyle
reddedildiğine göre; davacının sakatlığının
askerlik görevinin neden ve etkisiyle meydana gelip gelmediğinin
saptanmasında, tıbbi bulgu ve değerlendirmelerin yanı sıra askerlik
hizmetinin amacı ve askeri görev yerlerinin özellikleri göz önüne alınarak
ilgilinin askeri yeterlik ve yetenekleri ile askeri geçmişinin
değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
Bu durumda, dava konusu işlemin, askeri gereklere,
askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edildiğinin ve bu
nedenle de askeri hizmete ilişkin bulunduğunun kabulü gerekir.
Belirtilen durumlara göre ve olayda Anayasa’nın
157. ve 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddelerinde öngörülen, idari işlemin
asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin bulunması koşulları
birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümü Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin görevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesince verilen
görevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 8.
İdare Mahkemesi’nin 01.03.2010 gün ve E:2009/753 sayılı GÖREVLİLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/211
KARAR NO : 2011/24
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davalı idareye ait araçta yolcu olarak bulunan J. Bçvş’un yaralanması
nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
İ. U.
Vekili :
Av. M. S. A.
Davalı :
İçişleri Bakanlığı
Vekili :
Av. G. B.
O L A Y : Davacı
vekilince dava dilekçesinde, 5 Eylül 2007 tarihinde davalı tarafa ait
aracın Foça - Yeni Foça karayolu üzerinde devrilmesi sonucu davacı J. Bçvş.
İ. U. da dahil olmak üzere birden fazla kişinin ağır yaralandığı, davacının
kaza sırasında araçta yolcu konumunda bulunduğu, davacının kaza nedeniyle
geçirdiği ağır yaralanmanın ardından iki yıla yakın süre tedavisinin devam
ettiği, kazadan önceki mesleğine yeniden başlamışsa da halen devam eden ve
kalıcı nitelikte olduğu için devam edecek olan iş gücü kaybı nedeniyle ağır
fiziksel efor ve yoğun dikkat gerektiren askerlik mesleğini kazadan önceki
haline göre çok daha fazla efor sarf ederek yapmak zorunda kalacağı, davalı
tarafın, davacının kaza sırasında içinde bulunduğu aracın sahibi ve 2918
sayılı Yasa uyarınca aracın işleteni konumunda olduğundan, davacının
uğradığı tüm maddi ve manevi zararları tazminle yükümlü bulunduğu,
davalının tam kusuruna dayanılmamış olup, her türlü denkleştirme
sebeplerinin dikkate alındığı, davada kusur dereceleri ve sorumluluk
sebepleri ne olursa olsun mevcut ve muhtemel tüm zincirleme sorumlular
yönünden müteselsil sorumluluk hükümlerine dayanıldığı ileri sürülerek
fazlaya dair talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla, davacı İ. U. için
500 TL maddi tazminat ve 30.000 TL manevi tazminat olmak üzere toplam
30.500 TL maddi ve manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek
yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili birinci savunma dilekçesinde, görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 7. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 6.4.2010
gün ve E:2009/444 sayı ile, davalının görev itirazının karayolunda askeri aracın
devrilmesi ile ilgili meydana gelen kazada yaralanan kişilerin tazminat
davalarının K.T.K. hükümleri çerçevesinde bu tür davaların adli yargıda
görülmesi nedeniyle davalı vekilinin yargı yolu itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası örneği ile birlikte AYİM
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI;
Davacı vekili tarafından, Ankara 7’nci Asliye Hukuk Mahkemesi’nde kayda
geçen 14.12.2009 tarihli dava dilekçesi ile; müvekkili J. Bçvş. İ. U.'nın,
5.9.2007 tarihinde 735652 plakalı askeri araçla Foça-Yenifoça karayolu
üzerinde seyir halinde bulunduğu sırada, askeri aracın devrilmesi sonucu
ağır yaralandığını; tedavisinin iki yıla yakın bir süre devam ettiğini;
yaralanmanın sonucunda, müvekkilinde kalıcı bir sakatlık oluştuğunu ve iş
güç kaybına maruz kaldığını; bu surette uğradığı zararlarının karşılığı
olmak üzere 500 TL maddi, 30.000 TL manevi tazminatın olay tarihinden
itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açtığı
davada; davalı Kurumca davaya bakmaya Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin
görevli olduğu gerekçesiyle itirazda bulunulduğu; Ankara 7’nci Asliye Hukuk
Hakimliği’nin 6.4.2010 tarihli kararı ile görevlilik kararı verilerek bu
itirazın reddedildiği; bahse konu görevlilik kararına davalı Kurumca
9.4.2010 tarihli dilekçe ile itiraz edilmesi üzerine; Ankara 7’nci Asliye
Hukuk Hakimliği’nin 21.5.2010 tarihli yazısıyla, evrakın, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesi Kanunu’nun 10, 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması konusunda yetkili başsavcılık olan AYİM
Başsavcılığı’na gönderildiğinin anlaşıldığı, 1602 sayılı Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20'nci maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin görevlerinin hükme bağlandığı, anılan hükme göre Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nce "Askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile; asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi
olarak yargı denetimi yapar" denildiği, asker kişinin tanımının
yapıldığı aynı hükmün 2'nci fıkrasında ise, "Bu kanunun uygulanmasında
asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya
hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci,
uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır" hükmünü taşıdığı, 1602 sayılı Kanun’un 21'inci maddesinin
ilk fıkrasına göre, "20 nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren
ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep,
şekil, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacak iptal davaları,
aynı idari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam
yargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinde çözümlenir ve karar bağlanır" denildiği, Anayasa’nın,
“Askeri Yüksek İdare Mahkemesi” başlıklı 157'nci maddesinde yer alan göreve
ilişkin hükümlerini yukarıda açıklandığı gibi benzer bir biçimde
tekrarlayan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20'nci ve 21'inci
maddelerine göre, uyuşmazlık konusunun askeri idari yargı yerinde
görülebilmesi için iki koşulun bir arada gerçekleşmesi gerektiği, davacının
1602 sayılı AYİM Kanunu’nun 20'nci maddesi 2'nci fıkrası gereğince asker
kişi sayıldığı, bu nedenle dava konusunun asker kişiyi ilgilendirdiği,
diğer koşulun ise davaya konu idari işlemin veya eylemin "askeri
hizmete ilişkin" olması koşulu olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin birçok
kararında belirtildiği üzere idari işlemin veya eylemin, görevli yargı
yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete ilişkin" olup
olmadığının saptanabilmesi için işlemin veya eylemin konusuna bakılması
gerektiği, eğer idari işlem veya eylem askeri gereklere, askeri usul ve
yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete
ilişkin bulunduğunun kabul edilmesi gerektiği, daha açık bir ifadeyle,
askeri hizmete ilişkin idari işlemler ya da eylemlerin, idarece bir asker
kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri
geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek
ve gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlem ya da eylemler olduğu, tüm bu hususlar nazara alındığında, dava
konusu eylemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığı irdelendiğinde;
davacının, önceden belirlenen ve onaylanan eğitim programları çerçevesinde,
2007 genel atamaları ile Foça Jandarma Komanda Eğitim Komutanlığı görevine
atanan ve birliğe yeni katılan personelin oryantasyon eğitimi ile ilgili
görevlendirme sonrasında, 5.9.2007 tarihinde saat 12.35 sularında 735652
plakalı askeri araçla Jandarma Komando Okul K.lığı’na dönüş sırasında,
Foça-Yenifoça karayolu üzerinde seyir halinde bulunduğu sırada, askeri
aracın devrilmesi sonucu yaralandığı; olayda, askeri araç şoförünün
dikkatsizliği nedeniyle meydana gelen kazada idarenin hizmet kusuru
içerisinde bulunduğunun anlaşıldığı, ancak, tazminatın konusunu oluşturan
zararın kamu idaresine ait bir motorlu aracın karayolu üzerinde işletilmesi
sırasında meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi
için konuya ilişkin özel düzenleme içeren 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği, 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu'nun 106'ncı maddesinin, "Genel bütçeye dahil dairelerle
katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi
teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları
zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin
hükümleri uygulanır" hükmünü; aynı kanunun 90'ıncı maddesinin,
"Maddi tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında
Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır" hükmünü
taşıdığı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85'inci maddesinde;
işleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki
sorumluluğu; 86'nci maddesinde ise; işletenin veya araç işleticisinin bağlı
olduğu teşebbüs sahibinin, sorumluluktan kurtulması veya sorumluluğun
azaltılması hususlarının düzenlenmiş bulunduğu, sözü edilen Yasa
hükümlerinde, açıkça göreve ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği, esasen
85'inci maddedeki işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü
kişiler bakımından ele alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs
sahibi ile hizmet ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer
görevlilerin uğradıkları zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel
hükümlere tabi olmasının doğal olduğu, belirtilen hükümler çerçevesinde,
kamu kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla
işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi
nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da
objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir tam
yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılacağı, olayda, askeri
bir hizmetin yerine getirilmesi sırasında bu hizmet için tahsis edilen
aracın, trafik kazası yapmasına bağlı olarak, araçtaki görevli davacı
personelin yaralanması dolayısıyla uğranılan zararların tazmin edilmesi
istenildiğine göre; zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde
yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması
karşısında, davada idari eylemin "askeri hizmete ilişkin bulunması"
ve "asker kişiyi ilgilendirmesi" koşullarının birlikte
gerçekleştiği anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve
çözümünde askeri idari yargı yerinin görevli bulunduğu, yapılan bu
açıklamalara göre dava konusu olayda Anayasa’nın 157’nci ve 1602 sayılı AYİM
Kanunu’nun 20'nci maddesinde öngörülen idari eylemin "askeri kişiyi
ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin bulunması"
koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümünde Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğu sonucuna ulaşıldığı, (Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, benzer konulardaki 24.6.2002 gün ve 2002/36
Esas, 2002/28 Karar numaralı; 3.4.2001 gün ve 2000/20 Esas, 2000/47 Karar
numaralı; 2.2.2009 gün ve 2008/84 Esas, 2009/10 Karar numaralı kararlarının
da bu yönde olduğu), yukarıda açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un
10, 12 ve 13'üncü maddeleri gereği görev uyuşmazlığının halli için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine; Ankara 7’nci Asliye Hukuk
Hakimliği’nin davada "adli yargının görevli olduğu" yönündeki
6.4.2010 tarihli görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi
gerektiğini belirtmiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı İ. U. vekili tarafından
davalı İçişleri Bakanlığı aleyhine Ankara 7. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde
açılan 2009/444 Esas sayılı tazminat davasında, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi
gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen
2010/211 Esas sayılı dosyanın incelendiği, 05 Eylül 2007 tarihinde J. Bçvş.
olan davacının da içinde bulunduğu 735652 plakalı aracın, 4. Jandarma Tugay
Komando Komutanlığı emrine yeni katılan personele oryantasyon eğitiminin
icrası kapsamında tatbikat arazisinin tanıtımı esnasında İzmir İli, Foça
İlçesi, Yenifoça Beldesi, Kızıldağ ile Görmek Tepe arasında bulunan
stabilize yolda şarampole yuvarlanması sonucu meydana gelen kazada
davacının ağır yaralanması sonucunda oluşan iş gücü kaybı nedeniyle
uğranılan maddi ve manevi zararın olay tarihinden itibaren işletilecek
yasal faizi ile birlikte tazmini talebiyle Ankara 7. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nde açılan davada davalı idare tarafından görev itirazında
bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı,
Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının idari dava türleri arasında sayıldığı, buna karşın, dava konusu
zararın, kamu idaresine ait aracın karayolu üzerinde işletilmesi sırasında
meydana gelmiş olması nedeniyle, görevli yargı yerinin belirlenebilmesi
için konuya ilişkin özel düzenleme içeren Karayolları Trafik Yasası
hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu'nun 85. maddesinin değişik birinci fıkrasında, "Bir motorlu
aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin
zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya
işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi
halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan
zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar" hükmünün, değişik
beşinci fıkrasında, "İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi,
aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan
kendi kusuru gibi sorumludur" hükmünün yer aldığı; 106 maddesinde ise,
"Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel
idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu
kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu
Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır"
hükmüne yer verildiği, anılan 85. maddeden, işleten ve teşebbüs sahibinin,
bir motorlu aracın işletilmesinden ve bu arada aracın sürücüsünün ve işletme
yardımcılarının eylem ve davranışlarından dolayı üçüncü kişilerin
uğradıkları zararlardan, kusurlu olup olmamalarına bakılmaksızın
"tehlike esası"na göre sorumlu tutuldukları; 106 madde ile de,
maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının işleten gibi aynı hukuki
sorumluluğa tabi kılındığının anlaşıldığı, sözü edilen Yasa hükümlerinde,
açıkça göreve ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği gibi, esasen 85.
maddedeki işletenin hukuki sorumluluğunun zarar gören üçüncü kişiler
bakımından ele alınmış olması karşısında, işleten veya teşebbüs sahibi ile
hizmet ilişkisi içinde bulunan araç sürücüsü veya diğer görevlilerin
uğradıkları zararlardan dolayı hukuki sorumluluğun genel hükümlere tabi
olmasının doğal olduğu, nitekim, Karayolları Trafik Kanunu'nun hukuki sorumluluğa
ilişkin diğer hükümlerinde, 85. madde kapsamı dışında kalan hallerde genel
hükümlerin uygulanacağına işaret edildiği, belirtilen duruma göre, kamu
kurumuna ait motorlu aracın kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla
işletilmesi sırasında bir kamu görevlisinin yaralanması ya da ölmesi
nedeniyle uğranılan zararlardan dolayı, idarenin hizmet kusuru ya da
objektif sorumluluk esasları çerçevesinde sorumlu olup olmadığının yargısal
denetiminin, idari eylemden doğan zararların giderilmesi için açılacak bir
tam yargı davası kapsamında idari yargı yerlerince yapılacağı, davada,
yargı yerlerinden hangisinin görevli olduğu hususuna gelince: Anayasa'nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının
aranmayacağının belirtildiği; 1602 sayılı Yasa'nın 20. maddesinde de aynı
hükmün yer aldığı, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin bir davaya bakabilmesi
için dava konusu idari işlem ya da eylemin "asker kişiyi
ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin bulunması"
koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği, 1602 sayılı Yasa'nın değişik
20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten
ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş,
uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurların asker kişi
sayıldığı, eylemin "askeri hizmete ilişkin bulunması", eylemin
kanun ve nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve görevlerin
yerine getirilmesi amacına yönelik olması anlamını taşıdığı, askeri
nitelikteki idari eylemi de, askeri kural ve gerekler çerçevesinde
yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum veya meydana gelen
ya da getirilen bir olay olarak tanımlamanın olanaklı olduğu, idari eylemin
"asker kişiyi ilgilendirmesi" için, eylemin bir asker kişiye yönelmesi,
zarar verici etkilerini bir asker kişinin beden bütünlüğü veya malvarlığı
sahasında meydana getirmiş olması gerektiği, olayda, aracın tahsis edildiği
hizmetin yürütülmesi sırasında araç içinde görevli bulunan askerin
yaralanması dolayısıyla uğranılan zararların idarece tazmin edilmesi
istenildiğine göre, zararın askeri kural ve talimatlar çerçevesinde
yürütülen bir hizmet sırasında doğması ve asker kişinin bedeninde oluşması
karşısında, davada idari eylemin "askeri hizmete ilişkin bulunması"
ve "asker kişiyi ilgilendirmesi" koşullarının birlikte
gerçekleştiği anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve
çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli bulunduğu, bu nedenle;
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı'nın 2247 sayılı Yasa'nın 10.
maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara 7. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 2009/444 Esas sayılı görevlilik kararının
kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME :Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin, anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine AYİM Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile AYİM Savcısı Hakan Ali
TURGUT’un davada askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, İzmir İli, Foça İlçesi, Yenifoça Beldesi,
Kızıldağ ile Görmek Tepe arasında bulunan stabilize yolda, 5 Eylül 2007
günü 4. Jandarma Komando Tugay Komutanlığı emrine yeni katılan personele
eğitim arazisinin tanıtımı esnasında, yolcu olarak içinde bulunduğu aracın
şarampole yuvarlanması sonucu yaralanan davacı tarafından, maddi ve manevi
tazminatın yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi
istemiyle açılmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun, trafik
kazalarına ilişkin yedinci kısmını izleyen hukuki sorumluluk ve sigorta
hakkındaki sekizinci kısmının, “İşleten ve Araç İşleticisinin Bağlı Olduğu
Teşebbüs Sahibinin Hukuki Sorumluluğu” başlıklı birinci bölümünde aynı
başlıkla yer alan 85. maddesinin değişik birinci fıkrası, “Bir motorlu
aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin
zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya
işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi
halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan
zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” ve değişik beşinci fıkrası,
“İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya
aracın kullanılmasına yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi
sorumludur” hükümlerini taşımakta; aynı kısmın “Özel Durumlar” başlıklı
üçüncü bölümünde Devlete ve kamu kuruluşlarına ait araçların durumunu
düzenleyen değişik 106. maddesinde, “Genel bütçeye dahil dairelerle katma
bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi
teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları
zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin
hükümleri uygulanır” hükmüne yer verilmektedir.
Öte yandan; “Görevli ve Yetkili Mahkeme” başlığını
taşıyan 110. maddesinde(Değişik:
11/1/2011-6099/14 md.), “İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamu
kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları
dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıda görülür. Zarar
görenin kamu görevlisi olması, bu fıkra hükmünün uygulanmasını önlemez.
Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanun
hükümleri uygulanır.
Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa
ilişkin davalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigorta
sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde
açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde de açılabilir” ve Geçici 21. maddesinde(Ek:
11/1/2011-6099/15 md.) ise, “Bu Kanunun 110 uncu maddesinin birinci
fıkrasının göreve ilişkin hükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önce idari
yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmış bulunan davalara
uygulanmaz” denilmiştir. 6099 sayılı Kanun hükümleri 19.1.2011 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni
bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı,
bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Bu durumda, 2918 sayılı Kanun’un 110. maddesinde
6099 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle, işleteni veya sahibi Devlet ve
diğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin
olanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davalarının, adli yargıda
görüleceği, zarar görenin kamu görevlisi olmasının, bu fıkra hükmünün
uygulanmasını önlemeyeceğinin açıkça belirtilmiş olması karşısında,
uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde adli yargının görevli
olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcısı’nca yapılan başvurunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Başsavcısı’nca yapılan BAŞVURUNUN REDDİNE, 7.2.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/226
KARAR NO : 2011/25
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
İmar planında imar yolunda kalan kaçak yapının yıkılması nedeniyle maddi ve
manevi tazminat istemiyle açılan davanın,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
C. B.
Vekilleri :
Av. U. C. - Av. H. Y.
Davalı :
Altındağ Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. İ. G.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde,
davacıya ait Önder Mahallesi, Uygar Sokak, No:25, Altındağ adresinde
bulunan (Altındağ 1. Bölge Tapu Müdürlüğü’nde 23416 ada ve 7 parsel) evin
davalı Altındağ Belediye Başkanlığı tarafından kanunda belirtilen usullere
uyulmadan 23.11.2009 tarihinde yıkıldığını, davacıya yıkımla ilgili
yapılmış herhangi bir tebligat bulunmadığını, davalı Altındağ
Belediyesi’nin yasalara aykırı şekilde yıkımı gerçekleştirdiğini, imar
uygulaması nedeniyle bulunduğu yerde korunması mümkün olmayan yapı ve ağaç
bedeli ödenerek gerekli tebligatlar yapıldıktan sonra yıkım yapılabileceği
halde Belediye tarafından kamulaştırma yapılmadan, herhangi bir bedel
ödenmeden ve hiçbir bildirim yapılmadan üç katlı evin, davacının evde
bulunmadığı sırada ve hiçbir güvenlik tedbiri alınmadan yasa dışı olarak
yıkıldığını, evin 12.5.1983 tarihinde Belediyeye müracaat edilerek
kanunlara uygun hale getirildiğini, davacının 13. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 2009/51 D. İş sayılı tespit kararı ile zararını tespit
ettirdiğini, yapılan tespit sonucunda evin yapı bedeli olarak 60.536,70 TL
belirlendiğini, davalı Belediyenin davacıya henüz hiçbir ödemede
bulunmadığını, davacının evinin yıkımı neticesinde evin yapı bedeli olarak
60.536,70 TL, eşyalar nedeni ile 4.490,00 TL civarında zararının söz konusu
olduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin dava hak ve talepleri saklı kalmak
kaydıyla yapı bedeli olarak 10.000,00 TL ve eşyalar için 1.000,00 TL maddi
tazminat ile 10.000,00 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 21.000,00 TL
nin 23.11.2009 tarihinden itibaren faizi ile birlikte davalıdan tahsili
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilince, süresinde verilen birinci savunma
dilekçesinde, Belediyelerince davacılara ait binanın yıkılması işleminin
tamamen imar uygulaması sonucu imar yolunda kalan kaçak binanın
tasfiyesinden ibaret olduğu, davacıya hissesi oranında başka bir imar
parselinden yer verildiği, davanın idari yargı yerinde görülmesi gerektiği
ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur.
ANKARA 13. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ; 6.5.2010 gün ve E:2010/10 sayı ile, davalı vekilinin görev
yönünden vaki itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Belediye vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Davacının, Ankara İli, Altındağ İlçesi, Önder Mahallesi, 23416
ada, 7 sayılı parseldeki evine kamulaştırmasız el atıldığından bahisle
maddi ve manevi olmak üzere toplam 21.000 TL tazminatın yasal faiziyle
birlikte davalı idareden tahsili istemiyle Ankara 13. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 2010/10 Esas sayısında kayıtlı dosyada açtığı davada, davanın
görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek davalı
idarece görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiğinin anlaşıldığı, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun
18. maddesi uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar
uygulamaları işlemlerinin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve re'sen
tesis edilen idari işlemler olduğu, dosyanın incelenmesinden, Altındağ
Belediye Meclisi kararı ve Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin onayı ile
yürürlüğe konulan "Alemdağ, Battalgazi, Hacılar, Önder, Ulubey
Mahalleleri Gecekondu Islah İmar Planı" kapsamında imar düzenlemesi
yapıldığı; imar uygulaması kapsamında davacının hissedarı bulunduğu parsele
diğer hissedarların muvafakati alınmaksızın yapılan ve 2981 sayılı Yasa'ya
uygun af başvurusu da olmayan izinsiz kaçak yapının imar yolu üzerinde
kalması nedeniyle 3194 ve 775 sayılı Yasa'ların verdiği yetkiye dayanılarak
yıkıldığı; imar uygulaması tamamlandıktan sonra, söz konusu taşınmazdaki
hissesi şuyulandırılmış bulunan davacıya ait kaçak yapının yıkılmak
suretiyle davalı Belediyece kamulaştırmasız el atıldığından bahisle fazlaya
ilişkin haklar saklı kalmak üzere yıkılan yapı bedeli için 10.000 TL ve
eşya bedeli için 1.000 TL maddi ve 10.000 TL manevi olmak üzere toplam
21.000 TL tazminatın yıkım tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte
tahsili istemiyle dava açtığının anlaşıldığı, imar uygulaması sonucu
oluşturulan imar yolunda kalan davacıya ait izinsiz ve kaçak yapının
yıkılması nedeniyle, bu yapının ve içindeki eşyaların bedelinin ödenmesi
gerektiği iddiasına dayalı olarak açılan dava, kamulaştırmasız el atma
hukuki temeline oturtulmak istenmiş ise de, davanın konusu, davalı idarece
3194 sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı
irade ile yapılan uygulama işlemleri sonucunda kamu ortaklık paylarından
oluşturulan ve imar planında "imar yolu" olarak ayrılmış bulunan
taşınmazdaki hissesi şuyulandırılmış olan davacıya ait yapının bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğundan, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/b bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam
yargı davaları" kapsamına girdiğinde kuşku bulunmadığı, bu durumda,
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan
davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde
çözümlenmesi gerektiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi
uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı C. B.
vekili tarafından davalı Altındağ Belediye Başkanlığı aleyhine Ankara 13.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan 2010/10 Esas sayılı tazminat davasında,
Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen 2010/226 Esas
sayılı dosyanın incelendiği, Ankara İli, Altındağ İlçesi, Önder Mahallesi,
23416 ada, 7 sayılı kadastral parselde bulunan davacıya ait kaçak bina ve
eklentilerin imar yolunda kalması nedeniyle kamulaştırmasız el atılarak
yıktırılmasından dolayı uğranılan zarar nedeniyle 21.000 TL tazminat
ödenmesi istemiyle Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne davanın açıldığı,
davalı idare tarafından görev itirazında bulunulması üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığının anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri
arasında sayıldığı, davanın, davacıya ait kaçak bina ve eklentilerinin imar
yolunda kalması nedeniyle kaçak yapı niteliğindeki binasının herhangi bir
kamulaştırma işlemi yapılmadan imar planı uygulaması nedeniyle davalı
Belediye tarafından yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın tazmini
istemiyle açıldığı, davalı idarenin, davacıya ait binanın imar yolu
üzerinde kalması ve kaçak olması nedeniyle yıkıldığını, davacıya da tapulu
hissesine karşılık başka bir parselden yer verildiğini ve bu nedenle
herhangi bir bedel ödenmesinin mümkün olmadığını iddia ettiği, davacı
tarafından Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan tespit davasında,
yapı için bedel tespiti yaptırılmış ve bu bedel dava konusu edilmiş ise de,
ortada idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işleminin
bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanunun 14. maddesinde işaret edilen
bedel artırma davası niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı,
dava dilekçesi incelendiğinde de, davacıların davayı idarenin
uygulamasından doğan zararlarının giderilmesi istemiyle açtıklarının
görüldüğü, bu nedenlerle, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
Kanun’un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı
davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği, bu nedenle,
Danıştay Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış
olduğu başvurunun kabulü ile Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2010/10
Esas sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
davalı Belediye vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacıya ait Önder Mahallesi, Uygar
Sokak, No:25, Altındağ adresinde bulunan (Altındağ 1. Bölge Tapu Müdürlüğü’nde
23416 ada ve 7 parsel) evin Belediye tarafından kamulaştırma yapılmadan,
her hangi bir bedel ödenmeden ve hiçbir bildirim yapılmadan yıkıldığı ileri
sürülerek fazlaya ilişkin dava hak ve talepleri saklı kalmak kaydıyla yapı
bedeli olarak 10.000 TL ve eşyalar için 1.000 TL maddi tazminat ile 10.000
TL manevi tazminat olmak üzere toplam 21.000 TL nin 23.11.2009 tarihinden
itibaren faizi ile birlikte davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
Davacı vekili dava dilekçesinde, Belediye
tarafından kamulaştırma yapılmadan, her hangi bir bedel ödenmeden ve hiçbir
bildirim yapılmadan içinde eşyaları varken evinin yıkıldığını, evin
12.5.1983 tarihinde Belediyeye müracaat edilerek kanunlara uygun hale
getirildiğini ifade etmiştir.
Davalı idarece, binanın İmar Planında imar yolu
üzerinde kalması nedeniyle davacıya tapulu hissesine karşılık başka
parselden yer verildiği, söz konusu parselde bulunan bina için 2981 sayılı
Yasa uyarınca gerekli harçların yatırılmadığı, yapı kullanma izin
belgesinin alınmadığı, binanın ruhsata bağlanmadığı, diğer hissedarların
muvafakatine ilişkin belge sunulmadığı, böylece kaçak yapı niteliği taşıyan
binanın, herhangi bir kamulaştırma işlemi yapılmadan imar planı uygulaması
nedeniyle yıkıldığı ileri sürülmüştür.
Bu durumda, her ne kadar davacı tarafından Ankara
13. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2009/51 D. İş sayılı dosyasında yaptırılan
tespit neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda bina ve ev eşyası için
bedel tespiti yaptırılmış ve bu bedelin bir miktarı dava konusu edilmiş ise
de, ortada idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir
işleminin bulunmadığı, davanın anılan Yasanın 14. maddesinde işaret edilen
bedel arttırma davası niteliğinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
Olayda, yapılan ve kesinleşen imar planının
uygulaması sonucu imar yolunda kalan binanın yıkılmasıyla birlikte,
davacıya tapulu hissesine karşılık başka bir imar parselinden karşılanmak
üzere yer verildiği anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile Altındağ Belediye Başkanlığı vekilinin görev
itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Altındağ Belediye Başkanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE ilişkin Ankara 13. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 6.5.2010 gün ve E:2010/10 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
7.2.2011 gününde Üyelerden Mahmut BİLGEN ve Erdoğan BUYURGAN’ın KARŞIOYLARI
ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
3194 sayılı İmar Kanununun 18/10.
maddesi uyarınca "Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan
yerlere rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz."
16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı
Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine
girişilmeksizin idare tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu
tüzel kişiliği aleyhine el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın
mülkiyetinin kamu tüzel kişiliğine devri karşılığında tazminat davası
açabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür
davaların kamulaştırmasız el atma davası olarak adli yargı yerinde
görülmesi gerektiği kabul edilmiştir (Y5HD. 1.5.2006,
E.2006/2677,K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmazlığın adli yargı yerinde
çözülmesi gerektiği, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10.
maddesi uyarınca yaptığı başvurunun reddine karar verilmesi düşüncesinde
olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne katılamıyoruz. 7.2.2011
Üye Üye
Mahmut BİLGEN
Erdoğan BUYURGAN
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/227
KARAR NO : 2011/26
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre verilen para cezasını ödeyen
davacı tarafından, ödenen tutarın faizi ile birlikte iadesi istemiyle
açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
E. K.
Davalı :
Datça Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. M. H.
O L A Y : Datça Belediyesi’nin 27.10.2004
gün ve 277 sayılı Encümen kararı ile, davacıya ait konutta Belediyeden
izinsiz ve ruhsatsız olarak yapılan kaçak uygulamalar hakkında 3194 sayılı İmar
Kanunu'nun 32. maddesine göre kaçak uygulamaların yasal duruma getirilmesi
için 1 ay süre verilmesi, verilen süre sonunda kaçak uygulamalar kanuni
duruma getirilmediği takdirde kaçak uygulamaların Belediyece yıkılarak
masraflarının % 20 fazlasıyla mal sahiplerinden tahsil edilmesine; ayrıca
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesine göre 1.500.000.000 TL para cezası
verilmesine karar verilmiştir.
Davacı dava dilekçesinde, verilen para
cezasını yasal hakları saklı kalmak kaydı ile Belediyenin taksit koşullarına
uygun olarak ödediğini, ancak, Muğla İdare Mahkemesi ile Danıştay 6.
Dairesi’nin dava açan kişiler lehine kararlar verdiğini, bu kararların
sonucu olarak da, tahsil edilen 1.500 TL'nın Belediyeyi "sebepsiz
zenginleştiren" bir "zoralım" olmaktan başka bir anlamı
kalmadığını, Datça Belediyesi'nden parayı geri isteme hakkının olduğunu
öğrendiği tarihten bugüne kadar (1) yıl geçmediğini, kaldı ki, işbu
sebepsiz zenginleşme davasında davalı idare olup, geçen zamana bakmaksızın
ittihaz ettiği yanlış işlemden dönebileceğini, ortaya çıkan bu durum
karşısında Belediyeye bir dilekçe vererek düzeltme talep ettiğini, ancak,
davalının, dilekçesine yasal süresi içinde cevap vermediğini, Datça
Belediyesi’nin aldığı para ile kendi mal varlığında "sebepsiz zenginleşme”
yarattığının net olarak ortaya çıktığını, Borçlar Kanunu’nun 61. ve 66.
maddelerine göre 1.500 lirayı iade etmesi gerektiğini ileri sürerek Datça
Belediye Başkanlığı'nın tahsil ettiği ve kendi mal varlığında
"sebepsiz zenginleşme" yaratan 1.500 TL'nin yasal faizi ile
birlikte tarafına iadesi hususunda karar verilmesi istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
MUĞLA 1. İDARE MAHKEMESİ; 1.2.2010 gün ve
E:2010/142, K:2010/75 sayı ile, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 142.
maddesinde, Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve
yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğinin öngörüldüğü, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasından söz ederek,
idari yargının görev alanının; idare hukuku kuralları içinde kamu
hizmetinin yürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılarak tesis edilen idari
işlemler, idari eylemler ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar
nedeniyle açılan davaların görüm ve çözümüyle sınırlı olduğu, dava
dosyasının incelenmesinden, Muğla İli, Datça İlçesi, Emecik Köyü, Karaincir
mevkii, Karaincir Tatil Sitesi içerisinde bulunan 556 parsel, M adası, 13
numaralı binanın maliki olan davacının ruhsat ve eki projeye aykırı izinsiz
eklenti ve değişiklikler yaptığı gerekçesiyle 3194 sayılı Yasa’nın 42.
maddesi uyarınca Datça Belediye Encümeni'nin 27.10.2004 tarih ve 277 sayılı
kararı ile 1.500 TL idari para cezası ile cezalandırıldığı, borcu taksitler
halinde ödedikten sonra aynı yerde bulunan başka bina sahiplerinin açtığı
davalar sonucu Datça Belediye Encümen kararının hukuka aykırı bulunarak
iptal edildiğinden bahisle "Sebepsiz Zenginleşme" nedeniyle
ödediği miktarın Borçlar Kanunu’nun 60 ve 61. maddeleri uyarınca kendisine
iadesine karar verilmesi istemiyle bu davanın açıldığının anlaşıldığı, bu
durumda; "Sebepsiz Zenginleşme" iddiasından kaynaklanan
uyuşmazlığın görüm ve çözümü adli yargı mercilerinin görev alanında
bulunduğundan, davanın görev yönünden reddinin icap ettiği gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş; bu karar, karara itiraz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, aynı istemle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
DATÇA SULH HUKUK MAHKEMESİ; 18.5.2010 gün ve
E:2010/75, K:2010/84 sayı ile, davacı 1.4.2010 havale tarihli dava
dilekçesinde, Datça Belediye Başkanlığı’nın Karaincir Tatil Köyü’nde 300
den fazla konut maliki hakkında toprak zemin üzerine ruhsatsız teras
yaptıkları gerekçesiyle yıkım kararı aldığını, aynı zamanda idari para
cezası kestiğini, kendi evinin terasına da 1.500 TL ceza kesilerek tarafına
tebliğ edildiğini, 1.500 TL nın yasal hakları saklı kalmak üzere
Belediyenin taksit koşularına uygun olarak ödendiğini, ruhsatsız teras
yapmaları nedeniyle ceza verilen kişilerden bazılarının idari yargıya
başvurduklarını, Muğla İdare Mahkemesi’nce Belediye Encümeninin ilgili
kararına dayalı işlemlerin iptal edildiğini, bu İdare Mahkemesi kararının
Danıştay tarafından onaylandığını, ayrıca 3194 sayılı Yasa’nın 42/1
maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiğini, bu kararların sonucu
olarak kendisinden tahsil edilen 1.500 TL nın Belediyeyi sebepsiz
zenginleştiren bir zoralım olduğunu, Datça Belediyesi’nin kendisinden
alınan parayı geri isteme hakkının olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1
yıllık sürenin geçmediğini, bu nedenlerle, Datça Belediye Başkanlığı’nın
tahsil ettiği ve mal varlığında sebepsiz zenginleşme yaratan 1.500 TL’nın
yasal faizi ile birlikte iadesi hususunda karar verilmesini talep ve dava
ettiği, davacının, yargılama aşamasında alınan beyanında; dava dilekçesini
tekrar ederek Belediyenin kendisinden haksız olarak aldığı paranın iadesini
talep ettiğini beyan ettiği, davalıya usulüne uygun tebligat yapıldığı,
davalı vekilinin davanın reddini talep ettiklerini beyan ettiği, Datça
Belediye Encümeni’nin 27.10.2004 tarih ve 277 sayılı kararının, idari para
cezasının davacıya tebliğine ilişkin belgenin, davacının idari para
cezasını ödediğine ilişkin makbuzların, Muğla 1. İdare Mahkemesi’nin
1.2.2010 tarih ve 2010/142-75 Esas, Karar sayılı görev yönünden red
kararının, Muğla İdare Mahkemesi’nin Belediye Encümen kararının iptaline
ilişkin 16.2.2006 tarih ve 2005/171-2006/473 Esas, Karar sayılı kararının
dosya içinde bulunduğu, Muğla İdare Mahkemesi’nin bu kararının Danıştay 6.
Dairesi’nin 23.12.2008 tarih ve 2007/375-2008/9465 Esas, Karar sayılı
kararı ile onandığının anlaşıldığı, alınan taraf beyanları ve tüm dosya
kapsamından, Datça Belediye Encümeni’nin 27.10.2004 tarih ve 277 sayılı
kararı ile, Karaincir Sitesinde bulunan evlerin maliklerine toprak zemin
üzerine ruhsatsız teras yaptıkları gerekçesi ile yıkım kararı alındığı,
ayrıca idari para cezası verildiği, bu kararın davacıya 13.12.2004
tarihinde tebliğ edildiği, davacının Belediyenin taksit koşullarına uyarak
idari para cezasını taksitler halinde ödediği; aynı Sitede kendisine
Belediye tarafından idari para cezası verilen başka şahısların bu işlemin
iptali yönünde Muğla İdare Mahkemesi’ne dava açtıkları, Muğla İdare
Mahkemesi’nin Belediye Encümeninin ilgili kararını iptal ettiği, bu iptal
kararının Danıştay tarafından onandığı, davacının Belediyeye ödediği 1.500
TL nın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi için Muğla İdare
Mahkemesi’ne dava açtığı, Muğla İdare Mahkemesi’nce davanın görev yönünden
reddine karar verildiğinin anlaşıldığı, her ne kadar davacı Datça Belediye
Başkanlığı’na ödediği idari para cezasının kendisine iadesi talebi ile
Mahkemelerine dava açmış ise de; dava konusu eylemin idari bir karar ve bu
kararın neticesinde alınan yıkım ve idari para cezası niteliğinde olduğu,
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’nın 7.7.2008 tarih ve 2007/468-2008/96
Esas, Karar sayılı kararı göz önünde bulundurulduğunda, davaya bakma
görevinin idare mahkemesine ait olduğu, bu nedenlerle, Mahkemelerinin
görevsiz olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli
yargı dosyasının, davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği, Başkanlıkça, idari yargı
dosyasının da ilgili Mahkemesinden getirtildiği, başkaca usule aykırılık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine
göre verilen para cezasını ödeyen davacı tarafından ödenen tutarın yasal
faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılmıştır.
3.5.1985 tarih ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42.
maddesinin birinci fıkrasında, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine
veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine, fenni
mesule ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse
karşılığı belirli bir yer satan ve alana para cezası verileceği kurala
bağlanmış; anılan Yasa maddesinin itiraz merci olarak sulh ceza mahkemesini
belirleyen beşinci fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 tarihli ve
E:1996/72, K:1997/51 sayılı kararıyla; bir idari işlemin bir bölümünün
idari yargının, diğer bir bölümünün ise adli yargının denetimine bırakılmasında,
kamu yararı bulunmadığı, zira bu işlemlerin, kamu gücünün kullanılmasıyla
ilgili bir idari işlemin devamı ve idari bir yasağa aykırı davranan kişiye
idari bir yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğu, çıkacak
uyuşmazlıkların çözümünde de idari yargının yetkili olacağı, idarenin aynı
yapı için aldığı kararın bir bölümünün idari yargıda bir bölümünün adli
yargıda görülmesinin yargılamanın bütünlüğünü bozacağı, idari bir işlemin
bölünerek bir bölümünün idari yargının bir bölümünün de adli yargının denetimine
bırakılmasında isabet bulunmadığı belirtilmek suretiyle iptal edilmiş olup,
yasama organınca bu konuda düzenleme yapılmamıştır.
Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararını gözeten
Uyuşmazlık Mahkemesi, 3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesine göre verilen idari
para cezalarına karşı açılan davaları, göreve ilişkin genel ilkelere göre
idari yargının görev alanında görmüştür.
3194 sayılı Yasa’nın 42.
maddesi, 9.12.2009 gün ve 5940 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değiştirilmiş
ise de; idari para cezasına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır” denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm getirilmesinin
amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda
ise uygulanmayacağı, ancak; idari
yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu
işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, idarece iadesi istenilen
idari para cezası ile birlikte yıkıma da karar verildiği; idari para
cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3194 sayılı İmar Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesi ve aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı
Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü gözetildiğinde, ilgilisince ödenen idari para cezasının iadesi istemiyle açılan
davanın çözümünde de, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
açılan davalarda olduğu gibi idari yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Muğla 1.
İdare Mahkemesi’nin 1.2.2010 gün ve E:2010/142, K:2010/75 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 7.2.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/231
KARAR NO : 2011/27
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
P.Er olarak askerlik görevini yaptığı sırada mevzide arkadaşı tarafından
vurularak ölen davacıların oğulları ile ilgili olarak, davalı İdarece
vazife malulü olduğuna karar verilmesine karşılık; olayın 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu'na göre değerlendirilerek aylık bağlanması için
yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın,
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ’nde çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
Ş. Ç., S. Ç.
Vekili :
Av. Ü. G.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. S. F. A.
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde, Siirt 3. Komd. Tug. 4 Komd. Tb.Ds. BI.
K.lığı emrinde görevli P. Er E. Ç.’nin 08.11.2007 tarihinde Şırnak
ili-Küpeli dağı kırmızı tepe üs bölgesi işgali operasyonu esnasında,
bunalıma giren P. Onb. G.K.’nın silahından çıkan kurşun sonucu şehit
olduğunu; bu olay nedeniyle şehidin "vazife malulü" olduğuna
karar verilmiş olduğunu, ancak ölüm olayı 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanunu kapsamında değerlendirilmediğinden, yetimleri olan anne ve babasına
aylık bağlanmadığını; bu nedenle 21.10.2009 tarihinde idari başvuruda
bulunulmuş ise de istemlerine olumsuz cevap verildiğini; vazife malulü
kabul edilen şehidin olay anında ifa ettiği görevin tamamen terörle mücadele
görevi olduğunu, olayın Şırnak ili Küpeli dağı - Kırmızı tepe üs bölgesi
işgali operasyonu esnasında meydana geldiğini, mevziîn dağlık arazide bir
tepede tesis edilmiş, önü uçurum olan ve etrafı kum dolu torbaları ile
çevrili üzerine yeşil bir branda olan operasyon mevzii olduğunu, ulaşımın
sadece helikopterle sağlanabildiğini; görevin kritik ve son derecede
stresli olduğunu; bu nedenle görev yürütürken çeşitli nedenlerle bazı
askerlerin bunalıma girmesi kaza, düşme, hastalık v.s. çeşitli nedenlerle
ölüm ve yaralanmalar olmasının doğal olduğunu, tüm bunların terörle
mücadele görevinin bir sonucu olduğunu; Kara Kuvvetleri Komutanlığının,
olayı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında değerlendirerek müvekkillerine
2330 sayılı Kanun hükümleri gereğince tazminat ödenmesine karar vermiş
bulunduğunu ifade ederek, sonuçta; terörle mücadele görevi esnasında şehit
olan P. Er E. Ç.’nin ölümünün 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu
kapsamında değerlendirilerek, şehidin anne ve babasına Kanunun atıfta
bulunduğu 2330 sayılı Kanun gereğince aylık bağlanması gerekirken, aksi
yönde tesis edilen işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle, genel idari
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı İdare vekili, ikinci savunma dilekçesinde,
davada askeri idari yargının görevli olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 16. İDARE MAHKEMESİ: 12.02.2010 gün ve E:
2009/1401 sayı ile; Anayasa'nın 157 nci maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi'nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi
olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartının aranmayacağının belirtildiği; 1602 sayılı
Yasa'nın 20 nci maddesinde de aynı hükmün yer aldığı, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi'nin bir dayaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemin
"asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin
bulunması" koşullarının birlikte gerçekleşmesinin gerektiği; 1602
sayılı Yasa'nın değişik 20 nci maddesinde; Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan, subay, askeri memur,
astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler
ile sivil memurların asker kişi sayıldığı; idari işlemin, görevli yargı
yerinin tesbiti yönünden "askeri hizmete ilişkin" olup
olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna bakılmasının gerektiği;
eğer idari işlem askeri gereklere askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete
göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete ilişkin olduğu, daha açık
bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemlerin; idarenin bir asker
kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri
geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin, askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek
ve gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlemler olduğu; işlem askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş
olsa bile durumun değişmediği, menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı
davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde görülmesinin gerektiği; uyuşmazlık
konusu olayda, Siirt - Eruh Dağdönüşü Köyü güneydoğusunda bulunan
Kırmızıtepe üst bölgesinde istirahat mevzisinde birlikte kaldığı P.Onbaşı
Gökhan Köşebaşı’nın silahla ensesinden vurması sonucu ölen ve hakkında
davalı idarece 5434 sayılı Kanun'un vazife malullüğüne ilişkin hükümlerinin
uygulanmasına karar verilen P.Er E. Ç.'nin anne ve babası olan davacıların,
oğullarının terörle mücadele görevinin sebep ve tesiri ile hayatını
kaybettiği gerekçesiyle taraflarına 3713 sayılı Kanun'un 21. maddesinin 1.
fıkrası uyarınca 2330 sayılı Kanun hükümlerince aylık bağlanması istemiyle
yapmış oldukları başvurunun reddine ilişkin olan ve askeri hizmetin
irdelenmesine ilişkin bulunmayan davanın görüm ve çözümünün genel idari
yargının görevine girdiği gerekçesiyle görev itirazının reddine,
Mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir.
Davalı idare vekilince, süresinde verilen dilekçe
ile, askeri idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması
istemiyle başvuruda bulunulması üzerine, dava dosyası Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI; 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20 nci maddesinde, Askeri
Yüksek İdare Mahkemesinin görevlerinin hükme bağlandığı, anılan hükme göre
Askeri Yüksek İdare Mahkemesince "Askeri olmayan makamlarca tesis
edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece
mahkemesi olarak yargı denetimi yapar" denildiği, asker kişinin
tanımının yapıldığı aynı hükmün 2 nci fıkrasında ise, "Bu kanunun
uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan Subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır" hükmünü taşıdığı; 1602 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin
1 inci fıkrasına göre, "20 nci maddede belirtilen kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı;
yetki, sebep, şekil, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacak iptal
davaları, aynı idari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde
açılacak tam yargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek
idari Mahkemesinde çözümlenir ve karara bağlanır" denildiği;
Anayasanın, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başlıklı 157 nci maddesinde yer
alan göreve ilişkin hükümlerini benzer bir biçimde tekrarlayan Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20 nci ve 21 inci maddelerine göre
uyuşmazlık konusunun Askeri İdari Yargı yerinde görülebilmesi için iki
şartın gerçekleşmesinin gerektiği; "Asker kişiyi ilgilendirme"
şartından davacının hizmette ya da görevden ayrılmış ve 1602 sayılı Kanunun
20 nci maddesinde sayılan asker kişilerden olması anlaşılabileceği gibi,
işlemin "bir asker kişi gözetilerek" tesis edilmesi halinde de
davacının bu asker kişiden hareketle menfaat ihlali iddiasında bulunan
kişilerden (Örneğin; eşi, ana-babası, çocukları vs.) olması halinde de söz
konusu şartın gerçekleştiğinin kabul edilmekte olduğu, bu açıklamalara
nazaran; davacının "asker kişi" olduğu konusunda tereddüt
bulunmadığı; diğer şartın ise, davaya konu işlemin "askeri hizmete
ilişkin" olmasına ilişkin bulunduğu; Uyuşmazlık Mahkemesinin birçok
kararında belirtildiği üzere idari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti
yönünden "askeri hizmete ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi
için işlemin konusuna bakılmasının gerektiği, eğer idari işlem askeri
gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise
bu işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğunun kabul edileceği, daha açık
bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemlerin; idarece bir asker
kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri
geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek
ve gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlem olduğu; dava dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
davacıların şehit oğlu P.Er E. Ç.'nin mevziide arkadaşı tarafından vurulmasından
dolayı görev esnasında vefat ettiği ve davalı idare ile davacı arasında bu
konuda ihtilaf bulunduğunun görüldüğü, bu ihtilafın çözümü için açılan
davada, davalı idare tarafından tesis edilen işlemin hukuka uygunluğunun
denetimini yapacak yargılama makamının, "idari işlem veya eylemin
yöneldiği asker kişinin, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında bir
görev ifa edip etmediği, yaralanması ve sakat kalmasının bu görev sırasında
meydana gelen olaylardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı" hususlarını
değerlendirmesi ve çözmesi gerektiğinin anlaşıldığı; dava konusu ihtilaf
çerçevesinde, 3713 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanması talebinin reddi
işleminin hukuka uygunluğu denetlenirken; olayın 3713 sayılı Kanun
kapsamında bir görevin ifası sırasında ya da bu görev nedeniyle meydana
gelip gelmediğinin incelenmesi gerektiğinin açık olduğu, bu kapsamda olmak
üzere, asker kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, icra ettiği askeri
görevler kapsamındaki tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker
kişi olmaktan kaynaklanan hak ve yükümlülüklerinin; askeri hizmetten
kaynaklanan durumların, askeri görevlerin icra ediliş biçimlerinin, askeri
kural ve gereklerin göz önünde tutularak bir değerlendirme yapılacak olması
nedeniyle, somut olayda "idari işlemin askeri hizmete ilişkin
bulunması" şartının da gerçekleştiğinin anlaşıldığı, Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümünün 11.12.2006 gün ve 2006/246 E. 2006/236 K. sayılı
kararında benzer bir davada aynı karara varıldığının görüldüğü; açıklanan
nedenlerle, dava konusu olayda Anayasanın 157 nci ve 1602 sayılı Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20 nci maddesinde öngörülen idari işlemin
"asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin
bulunması" şartları birlikte gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümünde
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevli bulunduğunun değerlendirildiği, bu
nedenlerle; 2247 sayılı Yasanın 10, 12 ve 13 üncü maddeleri gereğince görev
uyuşmazlığının halli için dava dosyasının Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine, Ankara 16 ncı İdare Mahkemesinin davada
görevli olduğuna dair 12.02.2010 tarih ve 2009/1401 sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına, karar verilmesinin gerektiği belirtilmiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Anayasa’nın 157 nci maddesine göre, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece
mahkemesi olduğu, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 20.
maddesinde "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri
olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve
askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk
ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda
gösterilen görevleri yapar. Ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu Kanunun
uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlardır" hükmünün yer aldığı, anılan kurala göre, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemde
"asker kişiyi ilgilendirme" ve "askeri hizmete ilişkin
bulunma" koşullarının birlikte gerçekleşmesinin zorunlu olduğu; idari
işlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden " askeri hizmete
ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna
bakılmasının gerektiği, eğer idari işlem askeri gereklere, askeri usul ve
yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete
ilişkin olduğu, daha açık bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari
işlemlerin; idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin,
tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi olmaktan
kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri görev
yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak
değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemler olduğu; işlem, askeri
olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durumun değişmediği,
menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi'nde görülmesinin gerektiği; gerek Anayasa'da gerekse 1602 sayılı
Yasa'da öngörülen düzenlemeye göre, askeri hizmete ilişkin bir idari
işlemin asker kişiyi ilgilendirmesi koşulunu da taşıması halinde, bu asker
kişinin ölümü nedeniyle destekten yoksun kalan dul ve yetimlerine yansıyan
hak doğurucu uyuşmazlıklara AYİM'de bakılacağında duraksamaya yer olmayıp,
davacının her halde asker kişi olması gerektiği yolunda açık bir kural
bulunmadığı; nitekim, askeri hizmetin yürütülmesi sırasında ölen bir asker
kişinin, şahsına sıkı sıkıya bağlı olmayan ve mirasçılarına intikali
olanaklı bulunan şehit dul ve yetim aylığı gibi hakların elde edilmesine
yönelik bulunan ve idarece bu asker kişinin askeri yeterlik ve
yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak
tesis edilen işlemlerde "asker kişiyi ilgilendirme" koşulunun da
gerçekleştiği; bu nedenle, asker kişinin desteğinden yoksun kalan aile
bireyleri veya kanuni ya da akdi halefi tarafından açılan iptal davalarının
görüm ve çözümünde AYİM'in görevli olduğunun, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin
yerleşik kararları ile kabul görmüş bulunduğu; bu açıklamalara göre,
görevde bulunduğu sırada ölen asker kişi nedeniyle mirasçılarına nakdi
tazminat verilip verilmeyeceğine ilişkin dava konusu işlemde asker kişiyi
ilgilendirme koşulunun gerçekleştiği; işlemin askeri hizmete ilişkin olup
olmadığına gelince: 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1'inci
maddesinin 1'inci fıkrasında terör; baskı, cebir ve şiddet, korkutma,
yıldırma, sindirme veya tehdit yöntemlerinden biriyle, Anayasada belirtilen
Cumhuriyetin niteliklerini, siyasi, hukuki, sosyal, laik, ekonomik düzeni
değiştirmek, Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünü bozmak,
Türk Devletinin ve Cumhuriyetinin varlığını tehlikeye düşürmek, devlet
otoritesini zaafa uğratmak veya yıkmak veya ele geçirmek, temel hak ve
hürriyetleri yok etmek, Devletin iç ve dış güvenliğini, kamu düzenini veya
genel sağlığı bozmak amacıyla bir örgüte mensup kişi veya kişiler
tarafından girişilecek her türlü eylemler olarak tanımlandığı; 21'inci
maddesinde ise, memur ve kamu görevlilerinden yurtiçinde ve yurtdışında
görevlerini ifa ederlerken veya sıfatları kalkmış olsa bile bu görevlerini
yapmalarından dolayı terör eylemlerine muhatap olarak yaralanan,
sakatlanan, ölen ve öldürülenler hakkında 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve
Aylık Bağlanması Hakkında Kanun Hükümlerinin uygulanacağı, ayrıca malul
olanlarla, ölenlerin aylığa müstahak dul ve yetimlerine bağlanacak aylığın
toplam tutarının, bunların görevde olan emsallerinin almakta oldukları
aylıklardan; emekli olanların terör nedeniyle öldürülmeleri halinde ise,
dul ve yetimlerine bağlanacak aylığın toplam tutarı ve kanuna göre
kendisine bağlanabilecek emekli ikramiyesinden az olmayacağı, yaşamak için
gereken hareketleri yapmayacak ve başkasının yardım ve desteğine muhtaç
olacak derecede malul olanlar ile ölenlerin dul ve yetimlerine en yüksek
devlet memuru aylığı üzerinden, diğerlerine mevcut aylıkları üzerinden 30
yıl hizmet yapmış gibi emekli ikramiyesi ödeneceği, bu bent hükümlerine göre
ilgililere fazla olarak yapılan ödemelerin, faturası karşılığının ilgili
sosyal güvenlik kuruluşlarınca Hazineden tahsil edileceği kuralının yer
aldığının görüldüğü; bu yasal düzenlemelerden; memur ve kamu görevlilerinin
görevlerini ifa ederlerken terör eylemlerine muhatap olarak yaralanmaları,
sakat kalmaları, ölmeleri veya öldürülmeleri halinde bunların 3713 sayılı
Kanun kapsamında sayılmaları ve bu yasa ile tanınan haklardan
yararlanmaları gerektiğinin anlaşıldığı; anılan yasal düzenlemelerden, bu
düzenlemelerin öngördüğü şekilde aylık bağlanması haklarından yararlanacak
bir asker kişi ya da yakınları bakımından, idari işlem veya eylemin
yöneldiği asker kişinin, sözü edilen yasa kapsamında bir görev ifa edip
etmediğinin; yaralanması, sakatlanması veya ölümünün bu görev sırasında
meydana gelen olaydan kaynaklanıp kaynaklanmadığının, ilgili idarece
kurulan Nakdi Tazminat Komisyonunca incelenmesi ve karara bağlanması
gerektiğinin anlaşıldığı; buna göre, Milli Savunma Bakanlığı Nakdi Tazminat
Komisyonunca 26.03.2008 tarih ve 2008/112 sayı ile, davacıların yakını olan
asker kişinin "güven ve asayişin korunması görevi sırasında öldüğü ve
ölüm ile hizmet arasında uygun illiyet bağı bulunduğu" yolunda karar
verilirken veya 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'na göre
değerlendirilerek aylık bağlanması için yapılan başvurunun reddi halinde bu
işlemin yargısal denetimi sırasında, asker kişinin askeri yeterlik ve
yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak
bir değerlendirme yapılacak olması karşısında, olayda idari işlemin askeri
hizmete ilişkin bulunması koşulu da gerçekleştiğinden, uyuşmazlığa konu
edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri İdari Yargının görevli bulunduğu;
açıklanan nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığınca 2247
sayılı Yasanın 10'uncu maddesi uyarınca yapılan başvurunun kabulü gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dava dosyası üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare
vekilinin anılan Yasa’nın 10/2. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcılığı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA ile A.Y.İ.M. Savcısı Hakan Ali TURGUT’un
davada askeri idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Siirt 3 üncü Komd.Tug.4 üncü Komd.Tb.Dst.BI.K.lığında
görevli P.Er E. Ç.'nin 08.11.2007 tarihinde Şırnak-Küpeli Dağı Kırmızı Tepe
Üs Bölgesinde mevzide arkadaşı tarafından vurularak ölmesi sonrasında
davalı İdarece vazife malulü olduğuna karar verilmesine karşılık; adı
geçenin annesi ve babası olan davacılar tarafından, olayın 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu'na göre değerlendirilerek aylık bağlanması için
yapılan başvurunun reddine ilişkin 04.11.2009 günlü Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı işleminin iptali ve yoksun kalınan aylık farkları ve diğer özlük
haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle
açılmıştır.
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu;
ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi
olması şartının aranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve 1602 sayılı
Yasa’nın 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinde de
aynı hüküm yer almıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya
bakabilmesi için dava konusu idari işlemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve
“askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi
gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan, subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti
yönünden “askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için
işlemin konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri
gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise
bu işlemin askeri hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir
ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemler: idarenin bir asker kişinin
askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri
geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve
gerekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş olsa
bile durum değişmemekte menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde görülmesi gerekmektedir.
Gerek Anayasa’da gerekse 1602 sayılı Yasa’da
öngörülen düzenlemeye göre, askeri hizmete ilişkin bir idari işlemin asker
kişiyi ilgilendirmesi koşulunu da taşıması halinde, bu asker kişinin ölümü
nedeniyle destekten yoksun kalan dul ve yetimlerine yansıyan hak doğurucu
uyuşmazlıklara AYİM’de bakılacağında duraksamaya yer olmayıp, davacının her
halde asker kişi olması gerektiği yolunda açık bir kural bulunmamaktadır.
Nitekim, askeri hizmetin yürütülmesi sırasında ölen
bir asker kişinin, şahsına sıkı sıkıya bağlı olmayan ve mirasçılarına
intikali olanaklı bulunan şehit dul ve yetim aylığı gibi hakların elde
edilmesine yönelik bulunan ve idarece bu asker kişinin askeri yeterlik ve
yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak
tesis edilen işlemlerde “asker kişiyi ilgilendirme” koşulunun da
gerçekleştiği; bu nedenle, asker kişinin desteğinden yoksun kalan aile bireyleri
veya kanuni ya da akdi halefi tarafından açılan iptal davalarının görüm ve
çözümünde AYİM’in görevli olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin yerleşik
kararları ile kabul görmüş bulunmaktadır.
Bu açıklamalara göre, görevde bulunduğu sırada ölen
asker kişi nedeniyle mirasçılarına nakdi tazminat verilip verilmeyeceğine
ilişkin dava konusu işlemde asker kişiyi ilgilendirme koşulunun
gerçekleştiği kuşkusuzdur.
İşlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığına
gelince:
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1/1. maddesinde
terör; baskı, cebir ve şiddet, korkutma, yıldırma, sindirme veya tehdit
yöntemlerinden biriyle, Anayasada belirtilen Cumhuriyetin niteliklerini,
siyasi, hukuki, sosyal, laik, ekonomik düzeni değiştirmek, Devletin ülkesi
ve milleti ile bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve
Cumhuriyetinin varlığını tehlikeye düşürmek, devlet otoritesini zaafa
uğratmak veya yıkmak veya ele geçirmek, temel hak ve hürriyetleri yok
etmek, Devletin iç ve dış güvenliğini, kamu düzenini veya genel sağlığı
bozmak amacıyla bir örgüte mensup kişi veya kişiler tarafından girişilecek
her türlü eylemler olarak tanımlandığı; 21. maddesinde ise, memur ve kamu
görevlilerinden yurtiçinde ve yurtdışında görevlerini ifa ederlerken veya
sıfatları kalkmış olsa bile bu görevlerini yapmalarından dolayı terör
eylemlerine muhatap olarak yaralanan, sakatlanan, ölen ve öldürülenler
hakkında 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun
Hükümlerinin uygulanacağı, ayrıca malul olanlarla, ölenlerin aylığa
müstahak dul ve yetimlerine bağlanacak aylığın toplam tutarının, bunların
görevde olan emsallerinin almakta oldukları aylıklardan; emekli olanların
terör nedeniyle öldürülmeleri halinde ise, dul ve yetimlerine bağlanacak
aylığın toplam tutarı ve kanuna göre kendisine bağlanabilecek emekli
ikramiyesinden az olmayacağı, yaşamak için gereken hareketleri yapmayacak
ve başkasının yardım ve desteğine muhtaç olacak derecede malul olanlar ile
ölenlerin dul ve yetimlerine en yüksek devlet memuru aylığı üzerinden,
diğerlerine mevcut aylıkları üzerinden 30 yıl hizmet yapmış gibi emekli
ikramiyesi ödeneceği, bu bent hükümlerine göre ilgililere fazla olarak
yapılan ödemelerin, faturası karşılığının ilgili sosyal güvenlik
kuruluşlarınca Hazineden tahsil edileceği kuralının yer aldığı görülmektedir.
Bu yasal düzenlemelerden; memur ve kamu
görevlilerinin görevlerini ifa ederlerken terör eylemlerine muhatap olarak
yaralanmaları, sakat kalmaları, ölmeleri veya öldürülmeleri halinde
bunların 3713 sayılı Kanun kapsamında sayılmaları ve bu yasa ile tanınan
haklardan yararlanmaları gerektiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun, barışta güven ve asayişi korumak, kaçakçılığı
men, takip ve tahkikle görevli olanların bu görevlerinden dolayı ya da görevleri
sona ermiş olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden
maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri veya sakat
kalmaları halinde ödenecek nakdi tazminat ile birlikte bağlanacak aylığın
ve bu yüzden yaralanmaları halinde ödenecek nakdi tazminatın esas ve
yöntemlerini düzenleme amacı taşımakta; içgüvenlik ve asayişin korunması
veya kaçakçılığın men, takip ve tahkiki konularında görevlendirilen Silahlı
Kuvvetler mensuplarını kapsamına almakta olup, bu Kanun kapsamına girenlerden
ölenlerin kanuni mirasçılarına veya malül olanlara: 3. maddede tespit
edilen miktarlarda nakdi tazminat ödenmesini ve ayrıca 4. maddede
belirtilen şekilde ilgili sosyal güvenlik kurumlarının kendi mevzuatlarına
göre görev malüllüğü aylığı bağlanmasını, 6. maddede, ödenecek nakdi
tazminat ile bağlanacak emekli aylığının uğranılan maddi ve manevi
zararların karşılığı olduğunu, yargı mercilerinde maddi ve manevi zararlar
karşılığı olarak kurumların ödemekle yükümlü tutulacakları tazminatın
hesabında bu kanun hükümlerine göre ödenen nakdi tazminat ile bağlanmış
bulunan aylıkların göz önünde tutulacağını, hüküm altına almaktadır.
Anılan yasal düzenlemelerden, bu düzenlemelerin
öngördüğü aylık bağlanması haklarından yararlanacak bir asker kişi ya da
yakınları bakımından, idari işlem veya eylemin yöneldiği asker kişinin,
sözü edilen yasalar kapsamında bir görev ifa edip etmediğinin; yaralanması,
sakatlanması veya ölümünün bu görev sırasında meydana gelen olaydan
kaynaklanıp kaynaklanmadığının, ilgili idarece kurulan Nakdi Tazminat
Komisyonunca incelenmesinin ve karara bağlanmasının gerektiği
anlaşılmaktadır.
Bu duruma göre, dava konusu edilen işlemle ilgili
olarak; davacıların oğlu olan asker kişinin ölüm olayının; 3713 sayılı
Kanun kapsamında, terör eylemlerine muhatap kalınması sebebiyle ve görevin
ifası sırasında ya da bu görev nedeniyle meydana gelip gelmediği
incelenirken veya olayda olduğu gibi, başvurunun reddi halinde bu işlemin
yargısal denetimi sırasında, asker kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin,
tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi olmaktan
kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri görev
yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak bir
değerlendirme yapılacak olması karşısında, olayda idari işlemin askeri
hizmete ilişkin bulunması koşulu da gerçekleştiğinden, uyuşmazlığa konu
edilen davanın görüm ve çözümünde askeri idari yargı yeri görevli
bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcılığı’nca 2247 sayılı Yasa’nın 10.12. ve 13. maddelerine göre
yapılan başvurunun kabulü ile Ankara 16. İdare Mahkemesi’nin görevlilik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ASKERİ İDARİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 16. İdare Mahkemesi’nin 12.02.2010 gün ve
E:2009/1401 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/233
KARAR NO : 2011/28
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3194 sayılı Kanun gereğince tesis edilen idari nitelikteki uygulama
işlemlerinden doğan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. G. D.
Vekili :
Av. İ. G.
Davalı :
Altındağ Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A. A.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, Altındağ İlçesi 1. Bölge
Tapu Sicil Müdürlüğü'nün 9875 ada 9 parseldeki 491 m² büyüklüğünde
taşınmaza sahip olduğunu; Belediyenin plan değişikliği yaparak taşınmazın
bulunduğu adayı iptal ederek 20021 imar adasını oluşturduğunu; 491 m²lik
taşınmazın en az 155.40 m²sinin muhtemelen yola veya kaldırım gibi kamusal
bir ihtiyaca ayrılarak, 335.60 m²lik kısmı için yeni oluşturulan 20021 ada
11 parsel tapusunun verildiğini; müvekkilinin 2009 yılında durumdan
tesadüfen haberdar olduğunu, taşınmazının fiilen el atılan kısmını bedelsiz
terk etmediğini; davalının taşınmazın söz konusu 155.40 m²lik kısmına
fiilen el atarak muhtemelen yol veya kaldırım olarak kullandığını ve
böylece kamulaştırmasız el attığını, böylece müvekkilinin taşınmazının en
az 155.40m²lik kısmını kullanmaktan yoksun bırakıldığını; taşınmazın
bulunduğu yerin çok değerli olduğunu ifade ederek, sonuçta; taşınmaza
davalının kamulaştırmasız el attığı en az 155.40 m²lik kısmının davalıya
devri ile el atılan kısmın bedeli olarak şimdilik 10.000 TL’nin dava
tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili birinci
savunma dilekçesinde, davanın idari yargının görev alanına girdiğini öne
sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 3. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ;
06.05.2010 gün ve E:2009/463 sayı ile, davanın kamulaştırmasız el atmaya
yönelik tazminat davası olması nedeniyle, davalı vekilinin görev itirazının
reddine karar vermiştir.
Davalı vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası örneği ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 3194 sayılı İmar
Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında
yapılan imar uygulamaları işlemlerinin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı
ve re'sen tesis edilen idari işlemler olduğu; dosyanın incelenmesinden,
Altındağ Belediyesi Encümeninin 13.05.1988 tarih ve 702 no'lu kararı ile,
Siteler Revizyon İmar Planı kapsamında 3194 Sayılı Yasa'nın 18. maddesine
göre imar düzenlemesi yapıldığı ve 9875 sayılı adanın ikiye bölünerek 20021
ve 20022 sayılı adaların oluşturulduğu, imar uygulaması kapsamındaki
parsellerden %25 oranında terk adı altında kamu hizmetine pay alındığı,
bunun ise 3194/18 kapsamında DOP kesintisine karşılık geldiği, 1988 yılında
ilan edilen imar uygulaması tamamlandıktan sonra davacının, söz konusu
taşınmazından noksan şuyulandırılan kısmına davalı Belediyece
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, alacağın şimdilik 10.000.- TL.
kısmının yasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle dava açtığının
anlaşıldığı; imar uygulaması sonucu alınan kamu ortaklığı payları
düşüldükten sonra yeni oluşturulan parsellerde şuyulandırma işlemi
yapılması üzerine, hissesinden terk edilen (DOP) kısmının bedelinin
ödenmesi gerektiği iddiasına dayalı olarak açılan dava, kamulaştırmasız el
atma hukuki temeline oturtulmak istenmiş ise de, davanın konusu, davalı
idarece 3194 sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan uygulama işlemleri sonucunda yeni oluşturulan
imar parsellerinde hisse verilen davacıya ait hisseden düşülmüş olan kamu
ortaklık payı bedelinin tazminine ilişkin bulunduğundan, uyuşmazlığın 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/b. bendinde yer
alan "idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamına girdiğinde
kuşku bulunmadığı; bu durumda, imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine ilişkin bulunan davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği; açıklanan nedenlerle, 2247
sayılı Yasa'nın 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; davacının, Ankara
ili, Siteler Mahallesi 9875 ada 9 sayılı parseldeki 491 m²'lik
taşınmazının 335.60m²'lik bölümünü yeni oluşturulan 20021 ada 11 parselde
şuyulandırılması sonucunda 155.40 m²'lik kısmına davalı idare
tarafından kamulaştırmasız el atıldığı ileri sürülerek, 10.000.- TL nin
yasal faizi ile birlikte tazmini istemiyle Ankara 3. Asliye Hukuk
Mahkemesinde açtığı davada davalı idare tarafından görev itirazında
bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı; Anayasa'nın
125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü bulunduğu kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve
işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının idari dava türleri arasında sayıldığı; dava dosyasının
incelenmesi sonucunda; davanın, 3194 sayılı Yasa'nın 18. maddesinde yer
alan yasal düzenlemeye istinaden 13.05.1988 tarih ve 702 sayılı Altındağ
Belediye Encümeninin kararı ile, Siteler Revizyon İmar Planı kapsamında
yapılan imar düzenlemesi sonucunda 9875 adanın ikiye bölünerek 20021 ve
20022 sayılı adaların oluşturulduğunu, imar uygulaması kapsamına dahil olan
parsellerden %25 oranında terk adı altında kamu hizmetine pay alındığı,
anılan imar uygulaması tamamlandıktan sonra söz konusu taşınmazın noksan
şuyulandırılan bölümüne davalı idare tarafından kamulaştırmasız el atıldığı
ileri sürülerek alacağın şimdilik 10.000.- TL'lık kısmının yasal faizi ile
birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açıldığı; dava konusu
uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir
işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde
işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun kabulüne olanak
bulunmadığı; uyuşmazlık konusu işlemin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun arazi
ve arsa düzenlenmesine ilişkin 18. maddesinin uygulamasından kaynaklandığı,
imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesinde
yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar
görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı
yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının
2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü
ile Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/463 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesinin gerektiği yolunda yazılı
düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı idare vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacının, Ankara İli, Altındağ İlçesi,
Siteler Mahallesi, 9875 ada, 9 sayılı parseldeki 491 m²’lik taşınmazının 335.60 m²'lik
kısmının yeni oluşturulan 20021 ada, 11 parselde şuyulandırıldığı ve
böylece 155.40
m²'lik kısmına idarece kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, bu kısmın davalıya devri ile el atılan kısmın bedeli
olarak şimdilik 10.000.- TL.nın yasal faiziyle birlikte davalı idareden
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesinde, “İmar hududu
içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer
hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları
ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye,
bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil,
hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve
re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen
yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler
valilikçe kullanılır.
Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi
tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden
yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları
karşılığında "düzenleme ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak,
bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi
tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde
kırkını geçemez. (2)
(Değişik üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.)
Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan
Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, meydan,
park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî
hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla
kullanılamaz.
Düzenleme ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki
fıkrada sözü geçen umumi hizmetler için, yeniden ayrılması gereken yerlerin
alanları toplamından az olduğu takdirde, eksik kalan miktar belediye veya
valilikçe kamulaştırma yolu ile tamamlanır.
Herhangi bir parselden bir miktar sahanın
kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı,
kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden
bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o
parselde imar planı ile yeniden bir düzenleme yapılmasına mani teşkil
etmez.
Bu düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenleme ortaklık payı alınanlarından, bu düzenleme sebebiyle ayrıca
değerlendirme resmi alınmaz.
Üzerinde bina bulunan hisseli parsellerde,
şüyulanma sadece zemine ait olup, şüyuun giderilmesinde bina bedeli ayrıca
dikkate alınır.
Düzenleme sırasında, plan ve mevzuata göre
muhafazasında mahzur bulunmayan bir yapı, ancak bir imar parseli içinde bırakılabilir.
Tamamının veya bir kısmının plan ve mevzuat hükümlerine göre muhafazası
mümkün görülemeyen yapılar ise, birden fazla imar parseline de
rastlayabilir. Hisseli bir veya birkaç parsel üzerinde kalan yapıların
bedelleri, ilgili parsel sahiplerince yapı sahibine ödenmedikçe ve
aralarında başka bir anlaşma temin edilmedikçe veya şüyuu giderilmedikçe bu
yapıların eski sahipleri tarafından kullanılmasına devam olunur.
Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan
yerlere rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz.
Düzenlenmiş arsalarda bulunan yapılara, ilgili
parsel sahiplerinin muvafakatları olmadığı veya plan ve mevzuat hükümlerine
göre mahzur bulunduğu takdirde, küçük ölçüdeki zaruri tamirler dışında
ilave, değişiklik ve esaslı tamir izni verilemez. Düzenlemeye tabi
tutulması gerektiği halde, bu madde hükümlerinin tatbiki mümkün olmayan
hallerde imar planı ve yönetmelik hükümlerine göre müstakil inşaata
elverişli olan kadastral parsellere plana göre inşaat ruhsatı verilebilir.
Bu maddenin tatbikinde belediye veya valilik,
ödeyecekleri kamulaştırma bedeli yerine ilgililerin muvafakatı halinde
kamulaştırılması gereken yerlerine karşılık, plan ve mevzuat hükümlerine
göre yapı yapılması mümkün olan belediye veya valiliğe ait sahalardan yer
verebilirler.
Veraset yolu ile intikal eden, bu Kanun hükümlerine
göre şüyulandırılan Kat Mülkiyeti Kanunu uygulaması, tarım ve hayvancılık,
turizm, sanayi ve depolama amacı için yapılan hisselendirmeler ile cebri
icra yolu ile satılanlar hariç imar planı olmayan yerlerde her türlü
yapılaşma amacıyla arsa ve parselleri hisselere ayıracak özel parselasyon
planları, satış vaadi sözleşmeleri yapılamaz. ” hükmü yer almıştır.
Anılan madde uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi
kapsamında yapılan imar uygulamaları işlemlerinin, kamu gücüne dayalı
olarak tek yanlı ve re'sen tesis edilen idari işlemler olduğu açıktır.
Olayda, Altındağ Belediyesi Encümeninin 13.05.1988
tarih ve 702 no.lu kararı ile, Siteler Revizyon İmar Planı kapsamında 3194
Sayılı Yasa'nın 18. maddesine göre imar düzenlemesi yapıldığı ve davacının
9 sayılı parselinin de yer aldığı 9875 sayılı adanın ikiye bölünerek 20021
ve 20022 sayılı adaların oluşturulduğu, imar uygulaması kapsamındaki
parsellerden %25 oranında terk adı altında kamu hizmetine pay alındığı,
bunun ise 3194/18 kapsamında DOP kesintisine karşılık geldiği, 1988 yılında
ilan edilen imar uygulaması tamamlandıktan sonra davacının; 491 m²’lik
taşınmazının 335.60
m²'lik kısmının yeni oluşturulan 20021 ada, 11
parselde şuyulandırıldığı ve böylece 155.40 m²'lik
kısmına idarece kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, bu kısmın davalıya
devri ile el atılan kısmın bedeli olarak şimdilik 10.000.- TL.nın yasal
faiziyle birlikte tahsili istemiyle bakılan davayı açtığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmaması karşısında,
davanın anılan Kanunun 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası
niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı; davacıların davayı
idarenin uygulamasından doğan zararlarının giderilmesi istemiyle açtığı
görülmektedir.
Bu durumda, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun arazi ve
arsa düzenlemesine ilişkin 18. maddesinin uygulamasından kaynaklanan ve
imar planı ile buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b
maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Belirtilen nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile davalı Belediye vekilinin görev itirazının reddine
ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Belediye vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 06.05.2010 gün ve E:2009/463 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde Üyeler Mahmut BİLGEN ve Erdoğan
BUYURGAN’ın KARŞIOYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
3194 sayılı İmar Kanununun 18/10.
maddesi uyarınca "Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan
yerlere rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz."
16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı
Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine
girişilmeksizin idare tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu
tüzel kişiliği aleyhine el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın
mülkiyetinin kamu tüzel kişiliğine devri karşılığında tazminat davası
açabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür
davaların kamulaştırmasız el atma davası olarak adli yargı yerinde
görülmesi gerektiği kabul edilmiştir(Y5HD. 1.5.2006, E.2006/2677,
K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmazlığın adli yargı yerinde çözülmesi
gerektiği, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi
uyarınca yaptığı başvurunun reddine karar verilmesi düşüncesinde
olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne katılamıyoruz. 07.02.2011
Üye Üye
Mahmut
BİLGEN Erdoğan BUYURGAN
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/256
KARAR NO : 2011/29
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 48/5. maddesi uyarınca verilen
idari para cezasına karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
İ. Ö.
Vekili :
Av. A. K.
Davalı :
Adana Valiliği Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü
O L A Y :
Adana Valiliği Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü’nün 28.09.2009 gün ve 132950
sayılı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı ile, 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu’nun 48/5. maddesi uyarınca para cezası verilmiş; aynı birim
tarafından Yasanın 118/7.maddesi uyarınca (Bu madde ve diğer ilgili
maddelerdeki hükümlere göre sürücü belgeleri geri alınanlardan, geri alma
süresi içinde araç kullandığı tespit edilenler, bu Kanunun 36 ncı
maddesinin üçüncü fıkrasına göre cezalandırılırlar.) 28.09.2009 tarih ve
605097 sayılı Trafik Suç Tutanağı düzenlenmiştir
Davacı vekili, 28.09.2009 gün/132950 sayılı ve
28.09.2009 gün/605097 sayılı tutanakların iptali istemiyle adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
ADANA 2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 03.03.2010 gün
ve D.İş No: 2009/2525 sayı ile, itiraz eden vekilinin 02.10.2009 havale
tarihli dilekçesi ile Adana Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünün 28.09.2009
tarih 132950 sayılı tutanağı ile 28.09.2009 tarih ve 605097 sayılı kararı ile
alkollü araç kullanmaktan dolayı 537 YTL para cezası verildiğini ve
ehliyetine el konulduğunu ancak verilen cezaların hukuka aykırı olması
nedeni ile kararların kaldırılmasını - iptalini talep etmiş olduğu; İdare
Hukuku esaslarına göre tesis edilen bir idari işlemin denetiminin de idari
yargıya ait olduğu kanısı ile 5326 Sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27/1
maddesindeki " İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya verilmesine
ilişkin idari yaptırım kararına karşı Sulh Ceza Mahkemesine başvurulabilir"
hükmüyle, yine Kabahatler Kanunun 27/8. maddesindeki " idari yaptırım
kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak İdari
Yargının Görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idari
yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali
talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür." hükmü karşısında ve
özellikle Kabahatler Kanunun 19. Maddesinde sayılan ruhsat ve ehliyetin
geri alınmasına ilişkin hükümlerin, ilgili kanunlarda bu kanunun
hükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadar saklı olduğunun belirtilmesi
ve bu maddenin gerekçesinde bu gibi yaptırımların idari tedbir olarak
değil, idari ceza olarak öngörüldüğü belirtilerek, Kabahatler Kanunun 16.
Maddesindeki Sulh Ceza Mahkemesine itirazı kabil yaptırım türünde olmadığı
kabul edildiğinden, bu davaya bakmakta mahkemelerinin görevsizliğine karar
vermenin gerekmiş bulunduğu, açıklanan nedenlerle; 5326 Sayılı Kabahatler
Kanunu'nun 5560 Sayılı Kanun ile Değişik 3/1 ve 28/1-b maddeleri gereğince
başvuru konusu idari yaptırım kararının Sulh Ceza Mahkemesinde
incelenebilecek kararlardan olmaması nedeniyle başvurunun reddi ile
Mahkemelerinin görevsizliğine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ADANA 1. İDARE MAHKEMESİ: 03.06.2010 gün ve E:
2010/728 sayı ile; davacı vekili tarafından Adana Trafik Denetleme Şube
Müdürlüğü'nün 28/09/2009 tarih ve 132950 sayılı tutanağı ile 28/09/2009
tarih ve 605097 sayılı Trafik Suç tutanağının iptali istemiyle Adana
Valiliği Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü'ne karşı açılan davada dava
dosyası incelenerek işin gereğinin görüşüldüğü; 2577 Sayılı İdari Yargılama
Usulü Yasası'nın 3/a. fıkrasında, dilekçenin görev yönünden inceleneceği
belirtilmiş; yasanın 15/1-a maddesinde de, 3/a bendine göre adli ve askeri
yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine karar
verileceğinin hükme bağlanmış olduğu; 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Yasanın, yargı yerlerinin uyuşmazlık mahkemesine
başvurmaları başlıklı 19. maddesinde, Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir
yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu
kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık
Mahkemesinin karar vermesine değin erteler, hükmünün bulunduğu; 2918 sayılı
Karayolları Trafik Yasasının 112. maddesinde "Sürücü belgelerinin
geçici olarak geri alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki; hafif para
cezasını veya bununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin geri
alınması ve iptali veya işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren
suçlarla ilgili davalara trafik mahkemelerinde, bunların bulunmadığı
yerlerde yetki verilen sulh ceza mahkemelerinde bakılır." hükmüne yer
verildiği; 31.3.2005 tarih ve 25772 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 2.
maddesinde, Kabahat deyiminden kanunun karşılığında yaptırım uygulanmasını
öngördüğü haksızlığın anlaşılacağı, 3. maddesinde; bu Kanunun genel
hükümlerinin diğer kanunlardaki kabahatler hakkında da uygulanacağı,
16.maddesinde; kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari
yaptırımların, idari para cezası ve idari yaptırımlardan ibaret olduğu,
"kanun yolu" başlıklı 27.maddesinde de; idari para cezası ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği kurala bağlanmış ancak Anayasa
Mahkemesi'nin 1.3.2006 tarih ve E:2005/108,K:2006/35 sayılı kararı ile
Kabahatler Kanununun anılan 3.maddesi iptal edilerek iptal kararının Resmi
Gazetede yayımından itibaren 6 ay sonra (22.1.2007) tarihinde yürürlüğe
gireceğinin düzenlenmiş olduğu; bu yasal süreç içerisinde yürürlüğe giren
6.12.2006 tarih ve 5560 sayılı Yasanın 34. maddesi ile Kabahatler Kanununun
27.maddesine 8. fıkra olarak "İdari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı
merciinde görülür." hükmünün eklendiği, anılan yasanın 31.maddesi ile
Kabahatler Kanununun 3.maddesinin “(1) Bu Kanunun, a) idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde, b )Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında
uygulanır." şeklinde değiştirildiği; 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe
giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu'nun idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağından, yukarda metnine yer verilen
2918 sayılı Yasanını 112.maddesi gereğince sürücü belgesinin geri alınması
dışındaki işlemlere karşı açılacak davaların trafik mahkemelerinde,
bunların bulunmadığı yerlerde ise sulh ceza mahkemelerinde çözüme
kavuşturulacağı, bu durum dışında olmak üzere idari yargı yerlerinin görev
alanına giren ehliyete el konulmasına yönelik işlemler ile idari para
cezası verilmesine yönelik işlemlere karşı birarada dava açılması halinde
de Kabahatler Kanununun 27.maddesinin 8. fıkrası gereğince uyuşmazlığın
esasının idari yargı yerlerinde çözüme kavuşturulmasının gerektiği; bu
durumda dava konusu işlemlerden 28/09/2009 tarih ve 132950 sayılı tutanağın
2918 sayılı Yasanın 48/5. maddesinin ihlal edildiğinden bahisle 673 TL para
cezası verilmesine yönelik olduğu, 28/09/2009 tarih ve 605097 sayılı
tutanağın ise davacının Karayolları Trafik Kanununa aykırı hareket
ettiğinden bahisle cezalandırılması için Sulh Ceza Mahkemesine verilmek
üzere düzenlenmiş bir tutanak olduğu ve esasen icrailik niteliği taşımaması
nedeniyle iptal davasına konu edilebilecek niteliğinin bulunmaması
karşısında; davacı hakkında hukuki sonuçlar doğuran para cezası verilmesine
yönelik işleme karşı açılan davanın 2918 sayılı Yasanın 112.maddesi
uyarınca Sulh Ceza Mahkemesinin görevine girdiği sonucuna ulaşıldığı; bu
nedenle davacıya 28/09/2009 tarih ve 132950 sayılı tutanak ile 28/09/2009
tarih ve 605097 sayılı kararla alkollü araç kullanmaktan dolayı 537 TL para
cezası verilmesi ve ehliyetine el konulmasına yönelik işlemlere karşı
açıldığı belirtilen davanın Sulh Ceza Mahkemesinin 3/3/2010 tarih ve
2009/2525 değişik iş nolu görevsizlik kararı üzerine mahkemelerinde
açılması üzerine davanın hangi mahkemenin görev alanına girdiğinin
belirlenebilmesi için, 2247 sayılı Yasanın 19. maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulmasına, gerekçeli kararımızla birlikte dava dosyasının
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve uyuşmazlığın incelenmesinin
Uyuşmazlık Mahkemesinin kararına kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
YILDIZ, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.02.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdare mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen durumun aksine, önceki görevsizlik kararına ilişkin
dava dosyası temin edilmeden Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu görülmekte
ise de; Başkanlık yazısıyla, adli yargı kararının kesinleşme durumunu
gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden istenildiği; ve sonuçta usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında “2918 sayılı Yasa’nın 48/5. maddesi uyarınca verilen
para cezası” yönünden doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 2918 sayılı Yasa’nın 48/5. maddesi uyarınca
verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
13.10.1983 tarih ve 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 48. maddesinin beşinci fıkrasında(Değişik: 8/1/2003 - 4785/3 md), “Yönetmelik
ile belirtilen miktarların üzerinde alkollü araç kullandığı tespit edilen
sürücülerin, suçun işlendiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde;
birinci defasında sürücü belgeleri altı ay süreyle geri alınır ve
haklarında 265 300 000 lira para cezası uygulanır. İkinci defasında sürücü
belgeleri iki yıl süreyle geri alınır ve haklarında 332 600 000 lira para
cezası uygulanır ve bu sürücüler Sağlık Bakanlığınca, esas ve usulleri
Sağlık ve İçişleri Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilen
sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine tabi tutulurlar, eğitimi
başarıyla tamamlayanların belgeleri süresi sonunda iade edilir. Üç veya
üçten fazlasında ise, sürücü belgeleri beş yıl süreyle geri alınır ve altı
aydan aşağı olmamak üzere hafif hapis cezası ile birlikte 532 600 000 lira
hafif para cezası uygulanır. Ayrıca, psiko-teknik değerlendirme ve
psikiyatri uzmanı muayenesine tabi tutulurlar. Bu değerlendirme ve muayene
sonrasında uygun görülenlere, geri alma süresi sonunda sürücü belgeleri
iade edilir. Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesinin
yapılmasına dair esas ve usuller yönetmelikte gösterilir” hükmü yer
almıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116.
maddesi kapsamında araç tescil plakasına göre düzenlenenler dışında trafik
zabıtasınca uygulanan idari para cezalarına karşı açılan davaları; bu
uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili
davalarda (116. maddedeki itiraz yolu hariç) görevli yargı yerini açıkça
belli eden bir hükme yer verilmemesi; bu Yasada gösterilen adli cezalara
hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112. maddeye de herhangi bir atıfta
bulunulmamış olması karşısında ve göreve ilişkin genel ilkelere göre idari
yargının görev alanında görmüştür.
1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce,
sözü edilen Kanun’un diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile
bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki
etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari
yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu’nun
1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları taşıması, 27. maddenin
(1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması halinde, idari
para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarına karşı
1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza mahkemelerinin
genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adli
yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Daha sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560
sayılı Yasa’nın 31. maddesinde “(1)
Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır.” denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Adana 1. İdare
Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile Adana 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 03.03.2010 gün ve D.İş No:
2009/2525 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.02.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/282
KARAR NO : 2011/30
KARAR TR : 07.02.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140. maddesine göre verilen ve
kesinleşen idari para cezasını gecikme zammı ile birlikte ödeyen davacı
tarafından, tahsil işleminin iptali ile ödenen tutarın faizi ile birlikte
iadesi istemiyle açılan davanın, ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ayrancı Petrol Taş. Ker. Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. E. E. D.
O L A Y : Sosyal Sigortalar Kurumu Denizli
Sigorta Müdürlüğü’nce davacı şirkete 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun
140. maddesi uyarınca 1998/4. ay (ek) bildirgesinden dolayı asgari ücretin
iki katı (70.875.000 TL) ve 1998/1. dönem (ek) bordrosunun verilmediği
nedeniyle asgari ücretin iki katı üzerinden (70.875.000 TL) idari para
cezası tahakkuk ettirilmiştir.
Davacının idari para cezalarına itirazı
üzerine Denizli 2. Sulh Ceza Mahkemesi; 19.10.1998 gün ve 98/197 D.işler
sayı ile, itirazcının itirazının kısmen kabul kısmen reddiyle, 98/1. dönem
ek bordrosunun verilmemesinden dolayı tahakkuk ettirilmiş bulunan
70.875.000 TL’lik idari para cezasının kaldırılmasına, diğer cezaya yapılan
itirazın reddine karar vermiştir.
Sosyal Sigortalar Kurumu Denizli Sigorta
Müdürlüğü’nce 1998/4. ayına ilişkin 70 TL ipc ve 1.190,69 TL ipc gecikme
tutarı 23.10.2009 tarihinde davacıdan tahsil edilmiştir.
Davacı dava dilekçesinde, 2005/2009
döneminde hak ediş tahsili yapmak için ihale makamına verilmek üzere her ay
SGK’dan borcu yoktur yazısı alarak ilgili makama verdiklerini, ancak, en
son 23.10.2009 tarihinde borcu yoktur yazısı almaya gittiklerinde 1998/4.
ayına ilişkin idari para cezası 70 TL + gecikme tutarı 1.190,69 TL, Toplam
1.260,69 TL borçlarının olduğunu öğrendiklerini, borcu yoktur yazısı
alamayınca borcu ihtirazı kayıtla ödediklerini, anılan borçtan ve gecikme
zammından haberdar olmadıklarını ileri sürerek Denizli İl Müdürlüğünün
23.10.2009 gün ve 00035 sayılı (Tahsilat Makbuzu) işleminin iptali ile bu
işlem nedeniyle ihtirazi kayıtla ödenen 1.260,69 TL’nin yasal faizi ile
birlikte davalı idareden tahsili istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı vekili birinci savunma dilekçesinde,
davanın adli yargının görev alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında
bulunmuştur.
DENİZLİ İDARE MAHKEMESİ; 28.4.2010 gün ve
E:2009/1130 sayı ile, davacı Ayrancı Petrol Taş. Ker. Teks. San. ve Tic.
Ltd. Şti. tarafından, 1012109.020-76 sicil nolu işyerinin 1998 yılı 4.
ayına ait sigorta primleri bildirgesinin yasal süresinde verilmediği
gerekçesiyle 1.260,69 TL para cezasıyla tecziye edilmesinden sonra söz
konusu bedelin ihtirazi kayıtla ödenmesine ilişkin 23.10.2009 gün ve 00035
sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Denizli İl Müdürlüğü tahsilat makbuzunun
iptali ile ödediği 1.269,69 TL'nin yasal faizi ile birlikte ödenmesine
karar verilmesi istemiyle Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı'na karşı açılan
davada, davalı idarece görev itirazında bulunulduğundan dosyanın
incelenerek itirazın gereğinin düşünüldüğü, 2577 sayılı Yasa’nın 2.
maddesinde, idari dava türlerinin, idari işlemler hakkında yetki, şekil,
sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
dolayı açılan iptal davaları; idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları; kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden
dolayı açılan davalar olarak sayıldığı; idari yargının, idari eylem ve
işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimini yapmakla görevli olduğunun kurala
bağlandığı, idarenin eylemlerinden kaynaklanan zararların yine idarelerce
tazmin edilmesi yolunun idari yargı yerlerinde açılacak olan tam yargı
davaları ile sağlanacağı ve bu davalarda idarenin eyleminden dolayı verdiği
zararları kusurlu yada kusursuz sorumluluk esaslarına göre tazmin edip
etmeyeceği hususunun idari yargı yerlerince incelenerek karara bağlanacağı,
incelenen olayda; dava konusu uyuşmazlığın idari dava türlerinden biri
olduğu görüldüğünden, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde idari yargı
yerlerinin görevli bulunduğu, bu nedenlerle davalı idarenin görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacı
tarafından davalı idare aleyhine açılan davada, davalı idarenin görev
itirazında bulunduğu, bu itirazın reddedilmesi üzerine davalı idare
tarafından olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulması
nedeniyle dosyanın Cumhuriyet Başsavcılıklarına gönderildiğinin
anlaşıldığı, davacının, işyerine ait 1998 yılı 4. ayına ilişkin sigorta
primleri bildirgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle 1.260,69 TL
para cezası verilmesinden sonra söz konusu bedelin ihtirazı kayıtla
ödenmesine ilişkin 23.10.2009 gün ve 00035 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu
Denizli İl Müdürlüğü tahsilat makbuzunun iptali ile ödediği 1.260,69 TL'nin
yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle davalı idare
aleyhine idari yargı yerinde açtığı davada, davalı idarenin görev itirazında
bulunduğunun görüldüğü, dosyanın incelenmesinde; davacının işyerine ait
1998 yılı 1. dönem bordrosunun yasal süresinde verilmemesi nedeniyle
tahakkuk ettirilen idari para cezası ile 1998 yılı 4. ayına ilişkin aylık
sigorta primleri bildirgesinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle
tahakkuk ettirilen idari para cezasına Sulh Ceza Mahkemesine başvurarak
itiraz etmesi sonucunda, Denizli 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 1998/197 D. İş
sayılı dava dosyasında, 1998 yılı 1. dönem bordrosunun yasal süresinde
verilmemesinden doğan cezayı iptal ederken, uyuşmazlık konusu 1998 yılı 4.
aya ait aylık hizmet belgesinin yasal süresinde verilmemesi nedeniyle
tahakkuk ettirilen cezaya yönelik itirazın reddine karar verdiğinin
anlaşıldığı, uyuşmazlık konusu duruma ilişkin mevzuat incelendiğinde; 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 140. maddesinin dördüncü fıkrasının,
"Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliği tarihinden
itibaren (7) gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler"
yolundaki üçüncü cümlesinin, Anayasa Mahkemesi'nin 8.10.2002 gün ve
E:2001/225, K:2002/88 sayılı kararıyla iptal edildiği ve bu kararın
yayımlandığı 26.2.2003 tarihinden itibaren kendisine tanınan bir yıllık
süre içinde Yasama Organı'nca çıkarılan 29.7.2003 gün ve 4958 sayılı
Yasa’nın 51. maddesi ile, 506 sayılı Yasa'nın 140. maddesinin yeniden
düzenlendiği, dördüncü fıkrasında, “İdari para cezaları ilgiliye tebliğ
edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde
Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesine
başvurabilirler. Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz.
Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenmeyen idari para
cezaları, bu Kanunun 80. maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme zammı
ile birlikte tahsil edilir" denildiği, anılan Yasanın 80. maddesinin
29.7.2003 gün ve 4958 sayılı Yasa ile değişik beşinci fıkrasında, Kurumun
süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 51. maddesi hariç, diğer
maddelerinin uygulanacağının öngörüldüğü ve ödenmeyen Kurum alacaklarına
uygulanacak gecikme zammının gösterildiği; yedinci fıkrasında ise,
"Kurum alacaklarının tahsilinde 21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun
uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta
Müdürlüğünün bulunduğu yer İş Mahkemesi yetkilidir" hükmüne yer
verildiği; öte yandan; 506 sayılı Kanun'un 140. maddesinin dördüncü
fıkrasının 15.2.2006 tarih ve 5454 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle
değiştirildiği; idari para cezalarına karşı idare mahkemesine başvurulacağı
hükmünün kaldırılarak yerine onbeş gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine
başvurulabileceği hükmünün getirildiği, ancak, anılan fıkrada yer alan,
"Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliği tarihinden
itibaren onbeş gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine
başvurabilirler" yolundaki üçüncü tümcesinin, Anayasa Mahkemesi'nin
4.10.2006 gün ve E:2006/75, K:2006/99 sayılı kararıyla iptal edildiği, bu
düzenlemelere göre, idari para cezalarının ilgiliye tebliğ edilmekle
tahakkuk edeceği ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma
ödeneceği veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebileceği, itirazın takibi durduracağı, Kurumca itirazı reddedilenlerin
kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare
mahkemesine başvurabilecekleri nedeniyle tahakkuk aşamasında idare
mahkemelerinin görevli oldukları(15.2.2006 tarihinden itibaren onbeş gün
içinde sulh ceza mahkemesine başvuru ile anılan mahkemelerin görevli
kılındığı, ancak, buna ilişkin tümcenin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal
edildiği); kurum alacaklarının tahsilinde ise, 6183 sayılı Yasa hükümleri
uygulanmak suretiyle düzenlenecek ödeme emrine karşı açılacak davalara
bakma görevinin, 80. maddenin yedinci fıkrasında açıkça alacaklı Sigorta
Müdürlüğünün bulunduğu yer iş mahkemesine ait olduğunun belirtildiği,
uyuşmazlık konusu olayda; Denizli Sigorta Müdürlüğü'nce verilen idari para
cezasına Denizli 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nde itiraz edildiği ve anılan
Mahkemenin 19.10.1998 tarih ve 1998/197 D. İş sayılı kararı ile itirazın
reddine karar verilmiş olması sonucunda esastan incelenen ve kesinleşen söz
konusu idari para cezasının artık Kurum alacağına dönüşmüş olması nedeniyle
davanın görümü ve çözümünde 506 sayılı Kanun'un 140. maddesinin yollamada
bulunduğu 80. maddesinde yer alan özel hüküm gereği yetkili kılınan iş
mahkemesinin görevli bulunduğu, bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve
13. maddeleri gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Davacı şirket hakkında
1998/4. dönem aylık sigorta primleri bildirgesinin verilmemesi nedeniyle
düzenlenen 70,87 TL'lık (ayrıca 1998/1. dönem bordrosunun verilmemesi
nedeniyle düzenlenen aynı miktarlı) idari para cezasının; bu cezaya karşı
yapılan itirazın Denizli İkinci Sulh Ceza Mahkemesi’nin 19.10.1998 gün ve
98/197 D. işler sayılı kararı ile, 1998/4. dönem sigorta primleri
bildirgesinin verilmemesi yönünden reddedilerek kesinleşmesi nedeniyle,
Denizli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 29.09.2009 tarihli ödeme emrinin
tebliği üzerine gecikme cezası ile birlikte toplam 1.260,63 TL (ihtirazi
kayıtla) ödeme yapan davacı şirket tarafından, söz konusu ödemeye ilişkin
23.10.2009 tarih ve 00035 sayılı tahsilat makbuzunun iptali ve ihtirazi
kayıtla ödenen tutarın tazminen yasal faiziyle birlikte ödenmesine
hükmedilmesi istemiyle Mahkemenin 2009/1130 sayılı Esasında açılan davada,
davalı idarenin görev itirazının reddi üzerine Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış olmakla dosyanın
incelendiği, ödeme emrinin düzenlendiği ve tahsilatın yapıldığı tarihler
itibariyle yürürlükte bulunan (506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nu -
kimi maddeleri hariç - yürürlükten kaldıran) 31.05.2006 tarih ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 17.04.2008
tarih ve 5754 sayılı Kanun ile değişik 102'nci maddesinin dördüncü
fıkrasında, "İdari para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder.
Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili
hesaplarına yatırılır veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir.
İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine
başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari
para cezası kesinleşir" denildikten sonra altıncı fıkrasında,
"Mahkemeye başvurulması idari para cezasının takip ve tahsilini
durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen idari para
cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve
gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir" hükmüne; 89. maddenin ikinci
fıkrasının son cümlesinde de, "Dava ve icra takibi açılmış olsa bile,
prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için gecikme cezası ve
gecikme zammı tahsil edilir" kuralına yer verildiği, yine sözü edilen
Kanunun 17.04.2008 tarih ve 5754 sayılı Kanun ile değişik 88'inci
maddesinin onbeşinci fıkrasında, "Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim
ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer
maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye
Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen
yetkileri kullanır" hükmü yer almış olup, aynı maddenin onsekizinci
fıkrasında da, "Kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183
sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulamasından
doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı biriminin
bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine başvurulması
alacakların takip ve tahsilini durdurmaz" denilmek suretiyle, Kurumun
süresi içinde ödenmeyerek kesinleşmiş prim ve diğer alacaklarının takibinde
6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması; bu uygulama sonucunda doğacak
uyuşmazlıkların çözümünde de, Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş
mahkemesinin yetkili olması esasının kabul edildiği, 5510 sayılı Kanun’un,
"Kurumca verilecek idari para cezaları" başlıklı 102'nci
maddesine göre kesilen idari para cezaları, prim alacağı olmamakla
birlikte, aynı Kanunun 89'uncu maddesi hükmü ile, 30.03.2005 tarih ve 5326
sayılı Kabahatler Kanunu'nun "idari para cezaları" başlıklı
17'nci maddesinin 6.12.2006 tarih ve 5560 sayılı Kanun’la değişik 4'üncü
fıkrasında yer alan, "Genel Bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idari
para cezalarına ilişkin kesinleşen kararlar, 21/7/1953 tarihli ve 6183
sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre
tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil dairelerine
gönderilir. Sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler tarafından
verilen idari para cezaları, ilgili kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı
takdirde, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre
kendileri tarafından tahsil olunur(...)" şeklindeki düzenleme uyarınca
Kurum alacağı niteliğinde olduğundan; vadelerinde ödenmemeleri durumunda,
6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsilleri ile buna ilişkin
işlemlere karşı açılacak davaların, Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu
yer İş Mahkemesinde görülmesi, 5510 sayılı Kanun’un 88'inci maddesinin
yukarıda açıklanan onsekizinci fıkrası hükmü gereği olduğu, her ne kadar,
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 06.05.1993 tarih ve 3910 sayılı
Kanun ile değişik 140'ncı maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan
"Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden
itibaren (7) gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler"
tümcesi, Anayasa Mahkemesi’nin 8.10.2002 gün ve E:2001/225, K:2002/88
sayılı kararı ile, Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilmiş; iptal kararı
gereğince 29.07.2003 tarih ve 4958 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik
sonrasında anılan yasa kuralı; "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesine
başvurabilirler" şeklini almış olup, anılan kuralın 08.02.2006 tarih
ve 5454 sayılı Kanun ile, "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine başvurabilirler" şeklinde değiştirilmesi üzerine de,
Anayasa Mahkemesi’nin 4.10.2006 gün ve E:2006/75, K:2006/99 sayılı kararı
ile iptalinden sonra, 09.05.2007 tarih ve 5655 sayılı Kanun ile,
"Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden
itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler"
şeklinde yeniden kaleme alınmış ve bu yeni düzenlemede, idari para
cezalarına yapılan itirazı reddedilenlerin, kararın kendilerine tebliğ
tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine
başvurabilecekleri öngörülmüş ise de; bu düzenleme vadesinde ödenmeyen
idari para cezalarının takip ve tahsiline değil, önceki aşama olan tahakkuk
aşamasına ilişkin olduğundan; tahakkuk aşaması ile ilgili görev kuralının,
88'inci maddesinin onsekizinci fıkrasının açık hükmü karşısında, takip ve
tahsil aşaması ile ilgili olarak da uygulanmasına, hukuken olanak
bulunmadığı, öte yandan; davaya konu ödeme emrinin dayanağı olan 6183
sayılı Kanun, kamu idaresine kendi alacaklarını kamu gücü kullanarak bizzat
takip ve tahsil yetkisi veren bir idari usul yasası olup, alacaklı kamu
idaresinin bu yetkileri kullanarak almış olduğu kararlar ile yapmış olduğu
işlemlerin de, idare hukukunda tanımı yapılan birer tek yanlı idari
işlemden başka bir şey olmadığı, idari işlemlerin yargısal yöntemlerle
hukuka uygunluklarının denetiminin ise, Anayasa Mahkemesi’nin 8.10.2002 gün
ve E:2001/225, K:2002/88 sayılı ve 4.10.2006 gün ve E:2006/75, K:2006/99
sayılı kararlarına dayanak oluşturan "Anayasa'nın yürütme bölümünde
yer alan 125. maddesiyle idarenin her türlü eylem ve işlemleri yargı
denetimine bağlı tutulduktan sonra, maddenin diğer fıkraları da idari yargı
sisteminde geçerli olan ilkeleri belirlemektedir. İdari işlemlere karşı
açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden itibaren başlaması,
idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde
yargı kararı verme yasağı, yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi
için gerekli olan koşullar, yürütmenin durdurulması kararına
getirilebilecek sınırlamalar ve idarenin verdiği zararı ödeme yükümlülüğü,
ağırlıklı olarak adli yargı sistemi için değil, idari yargı sistemi için
geçerli olan temel ilkelerdir. Anayasa'nın belirlemiş olduğu bu kurallar,
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda da yer alan idari yargılama usul ve
esaslarının ana kurallarıdır. Anayasa'nın değişik maddelerinde
kurumsallaşan ve 125. maddesinde belirtilen idari-adli yargı ayırımına
ilişkin düzenlemeler nedeniyle idari yargının görev alanına giren bir
uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevlendirilmesi konusunda yasa
koyucunun geniş takdir hakkının bulunduğunu söylemek olanaklı değildir"
yolundaki gerekçesinden de anlaşılacağı üzere, idari yargı yerlerine ait
olduğu, bu bakımdan; 5510 sayılı Kanun’un 88'inci maddesinin onsekizinci
fıkrasında yer alan görev kuralı, Anayasa’ya aykırılık oluşturmakta ise de;
Başsavcılıklarının, konuyu itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesi’ne götürme
olanağı bulunmadığından, dosya ile ilgili olarak bu yola gidilemediği, bu
durum karşısında, kesinleşen ve bu haliyle kurum alacağına dönüşmüş olan
idari para cezasının 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsil
aşamasına ilişkin bulunan uyuşmazlığın görüm ve çözümünde, Kurumun alacaklı
biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinin görevli bulunduğu, bu nedenlerle,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca 2247 sayılı Yasa’nın 10'uncu maddesi
uyarınca yapılan başvurunun kabulü gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Sıddık
Yıldız, Ayper GÖKTUNA, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 7.2.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
davalı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen
süre içinde başvuruda bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Nurdane
TOPUZ’un, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140.
maddesi uyarınca verilen ve kesinleşen idari para cezasını gecikme zammı
ile birlikte ödeyen davacı tarafından, ödenen tutarın faizi ile birlikte
davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun olay tarihinde
yürürlükte bulunan 140. maddesinde, “İdarî para cezaları tebliğ tarihinden
itibaren (7) gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili
ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (7) gün
içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler. Mahkemeye
başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz” hükmü yer almakta iken
maddenin son olarak 9.5.2007 gün ve
5655 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değişik 4. fıkrasında, “İdarî
para cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun
ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idarî para cezası kesinleşir. Mahkemeye
başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenmeyen idarî para cezaları, bu Kanunun
80 inci maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme
zammı ile birlikte tahsil edilir. İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz ve
yargı yoluna başvurulmaksızın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde
ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, idarî para
cezalarına karşı Kuruma itiraz etme veya yargı yoluna başvurma hakkını
etkilemez. Ancak, Kurumca itirazın reddedilmesi veya mahkemece Kurum lehine
karar verilmesi halinde, daha önce tahsil edilmemiş olan dörtte birlik ceza
tutarı, 80 inci madde hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir” denilmiş;
80. maddesinin yedinci fıkrasında ise, "Kurum alacaklarının tahsilinde
21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğacak
uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu
yer İş Mahkemesi yetkilidir" hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü, bu
düzenlemelere göre, idarî para cezalarının ilgiliye
tebliğ edilmekle tahakkuk edeceği ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün
içinde Kuruma ödeneceği veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine
itiraz edilebileceği, itirazın takibi durduracağı, Kurumca itirazı
reddedilenlerin, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilecekleri nedeniyle tahakkuk aşamasında idare mahkemelerinin görevli
oldukları, kurum alacaklarının tahsilinde ise, 6183 sayılı Yasa hükümleri
uygulanmak suretiyle düzenlenecek ödeme emrine karşı açılacak davalara
bakma görevinin, 80. maddenin yedinci fıkrasında açıkça belirtildiği gibi
Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu yer iş mahkemesine ait olduğu sonucuna
varmıştır.
Ancak, 506 sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen
maddeleri 31.5.2006 gün ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 106. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
5510 sayılı Kanun’un 102. maddesinde,
“…İdarî para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır
veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur.
Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden
itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre
içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari para cezası kesinleşir.
İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz
edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde peşin ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir.
Peşin ödeme idari para cezasına karşı yargı yoluna başvurma hakkını
etkilemez. Ancak Kurumca veya mahkemece Kurum lehine karar verilmesi
halinde, daha önce tahsil edilmemiş olan dörttebirlik ceza tutarı, 89 uncu maddenin
ikinci fıkrası hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir.
Mahkemeye başvurulması idari para
cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince
hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir…”
denilmiş; 88. maddesinde ise, “…Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve
diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü
Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer
maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye
Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen
yetkileri kullanır.
Kurum, 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen alacakları hariç olmak üzere her türlü alacağın teminatını
teşkil etmek üzere Yeni Türk Lirası ve/veya yabancı para birimi üzerinden
ticari işletme, taşınır ve/veya taşınmaz rehni dahil olmak üzere her türlü
teminat almaya yetkilidir.
Kurumun 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen prim ve diğer alacakları amme alacağı niteliğinde olup,
imtiyazlı alacaktır. Kurumun taraf olduğu her türlü dava ve icra
takiplerinin kısmen veya tamamen aleyhe neticelenmesi halinde 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanununda yazılı tazminat ve cezalar Kurum hakkında
uygulanmaz.
Kurumun prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun
uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı
biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine
başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz…” hükmü yer almıştır.
Öte yandan, 5502 sayılı
Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu’nun 37. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Süresi
içinde ödenmeyen sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleri,
işsizlik sigortası primleri, idarî para cezaları, gecikme zamları, katılım
payları Kurum alacağına dönüşür ve bu alacakların tahsilinde, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106
ncı maddeleri hariç diğer maddeleri uygulanır” denilmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Olayda, Sosyal Sigortalar Kurumu Denizli Sigorta
Müdürlüğü’nce davacı şirkete 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140.
maddesi uyarınca 1998/4. ay (ek) bildirgesinden dolayı asgari ücretin iki
katı (70.875.000 TL) ve 1998/1. dönem (ek) bordrosunun verilmediği
nedeniyle asgari ücretin iki katı üzerinden (70.875.000 TL) idari para
cezası tahakkuk ettirildiği, davacının idari para cezalarına itirazı
üzerine Denizli 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce itirazcının itirazının kısmen
kabul kısmen reddiyle, 98/1. dönem ek bordrosunun verilmemesinden dolayı tahakkuk
ettirilmiş bulunan 70.875.000 TL’lik idari para cezasının kaldırılmasına,
diğer cezaya yapılan itirazın reddine karar verildiği, bu karar üzerine
1998/4. ayına ilişkin idari para cezasının gecikme zammı ile birlikte
tahsili amacıyla ödeme emri düzenlendiği, bilahare 70 TL idari para
cezasını 1.190,69 TL gecikme zammı ile birlikte 23.10.2009 tarihinde Sosyal
Sigortalar Kurumu Denizli Sigorta Müdürlüğü’ne ödeyen davacı tarafından,
ödenen bu tutarın faizi ile birlikte davalı idareden tahsili istemiyle dava
açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, kesinleşen yargı kararına
dayanılarak davacıdan tahsil edilen idari para cezasının Kurum alacağına
dönüştüğü, bu aşamadan sonra 6183 sayılı Yasa hükümlerine göre takip ve
tahsilinin yapılabileceği nedeniyle 5510 sayılı Yasa’nın 88. maddesi de
gözetildiğinde, açılan davada İş Mahkemesinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesinin görevlilik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Denizli İdare
Mahkemesi’nin 28.4.2010 gün
ve E:2009/1130 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 7.2.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/107
KARAR NO : 2011/39
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Mülkiyeti Hazineye ait taşınmazın Defterdar Yardımcısı
S.Ş. tarafından sahte tapu senedi verilmek suretiyle, bedel karşılığında
davacıya satılması sonucu uğranıldığı ileri sürülen maddi zararın, davalı
İdareden tazmini istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. S.
Vekili :
Av. A. Ç.
Davalı :
Maliye Bakanlığı
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde, S.Ş.'nun Maliye Bakanlığı Malatya
Defterdarlığı'nda Defterdar Yardımcısı olarak görev yaptığını, görev
yaptığı yıllarda Malatya İli, Yeşilyurt İlçesi, Çayırköy mevkiinde bulunan
ve tapuya mera olarak kayıtlı arazilerin Hazine adına tescili için gerekli
işlemleri başlattığını, bizzat başkanlığını yaptığı Komisyondan çıkan karar
neticesinde mezkur arazilerin mera vasfından çıkarılarak Hazine adına tescil
gördüğünü, bu arazilerin satış yoluyla adlarına tescili için talepte
bulunan Çayırköy sakinlerine ihale yoluyla bu arazilerin kendilerine
satılacağının S. Ş. tarafından bildirildiğini, yapılacak ihalenin Çayırköy
muhtarlığı eliyle ilanen tebliğ edildiğini, Malatya Valiliği binasında
yapılan ihale neticesinde A. S.'a 20.000.000.000.-TL’sı bedelle arazi
satıldığını, ödenen miktar karşılığında vezne makbuzu verilerek söz konusu
yerin tapusunun verildiğini, bir müddet sonra ibraz ettikleri tapuların
sahte olduğunun Tapu Sicil Müdürlüğü tarafından bildirilmesi üzerine aynı
ihaleden arazi alan kişilerle birlikte davacı tarafından da Malatya
Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulduğunu, bunun üzerine
Maliye Bakanlığı Milli Emlak Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı'nın yaptığı
2.7.2004 tarihli inceleme neticesinde ihalenin ve tapuların sahte olduğunun
anlaşıldığını, Malatya 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2003/366 E ve 2007/124 E
sayılı dosyaları üzerinden yapılan yargılama neticesinde Defterdar
Yardımcısı S. Ş. hakkında ikna suretiyle irtikap ve resmi evrakta
sahtekarlık suçlarından ayrı ayrı olmak üzere birden fazla kez ceza
verildiğinin görüldüğünü, sonuç olarak Anayasa’nın 129/5 maddesi uyarınca
memurların ve kamu görevlilerinin yetkilerini kullandıkları sırada doğan
kusurlardan dolayı oluşan zararların tazmini için idareye başvurulacağı,
keza aynı hususta benzer bir düzenlemenin 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu’nun 13 üncü maddesinde düzenlenmiş bulunduğunu, Malatya
Defterdarlığı Defterdar Yardımcısı iken S. Ş.'nun, davacının Devlete,
Devletin kamu kurumlarına ve kamu görevlilerine duyduğu güveni kötüye
kullanarak ikna suretiyle irtikap ve resmi evrakta sahtekarlık suçlarına da
vücut veren fiilleri işlediğini, aynı zamanda suç teşkil eden fiiIIeri
görevi esnasında ve görevinin verdiği imkanları kullanarak işlediğini, bu
durumda oluşan zararın ilgili maddeler uyarınca sanığın suçun işlendiği
dönem itibariyle nezaret ve gözetiminde mesleğini ifa ettiği Maliye
Bakanlığı'ndan tazmini yoluna gidilmesi gerektiğini ileri sürerek A. S.'ın
Mayıs-2000 tarihi itibariyle vermiş olduğu 20.000.000.000.-TL'sının itfanın
yapıldığı tarih itibariyle işleyecek faizi ile birlikte davalı Kurumdan
alınarak davacıya ödenmesine karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır.
MALATYA İDARE MAHKEMESİ; 20.6.2008 gün ve
E:2007/1403, K:2008/712 sayı ile, davanın, davacı tarafından, Malatya İli,
Yeşilyurt İlçesi, Çayır Köyü’nde bulunan ve tapuda mera olarak kayıtlı iken
Hazine adına tescil edilen taşınmazların Malatya eski Defterdar Yardımcısı
S. Ş. tarafından sahte tapu senedi verilmek suretiyle 20.000,00 YTL bedel
karşılığında davacıya satılması sonucu uğranıldığı ileri sürülen 20.000,00
YTL maddi zararın ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle
birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açıldığı, 1982 Anayasası'nın
129. maddesinin beşinci fıkrasında, "Memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan
tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği
şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir"
hükmüne yer verildiği, öte yandan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun
13. maddesinde de, "Kişiler kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili
olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel
aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açarlar" kuralına yer
verildiği, bir kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında kişilere verilen
zararın, kamu görevlisinin görevinde kullandığı yetkilerden ve resmi
sıfatından ayrılamıyor, aksine bunlarla sıkı sıkıya ilgili ve bağlantılı
biçimde doğuyor ise, personel bakımından "görev kusuru" olarak
tanımlanan bu kusurun, idare yönünden nesnel nitelik taşıyan "hizmet
kusuru" kapsamında idare hukuku esaslarına tabi olduğunun, gerek
öğretide gerekse yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunduğu,
buna göre, kural olarak, kamu görevlisinin görev ve yetkilerini kullandığı
sırada doğan zararın giderilmesi istemiyle, görev kusurunu kapsayan hizmet
kusuru esasına dayanılarak, idari yargıda ve ancak idare aleyhine dava
açılabileceği; yargı yerince tazminle yükümlü tutulması halinde idarenin,
ilgili yasa kurallarının gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, sorumlu
personeline rücu edebileceği, buna karşılık, kamu görevlisinin görev ve
yetkilerinden, resmi sıfatından ayrılabilen; başka bir anlatımla, suç
biçimine dönüşerek idari olma niteliğini yitiren eylem ve işlemlerin,
yukarıda belirtilen Anayasal korumanın dışında kaldığı ve dolayısıyla,
doğrudan doğruya kamu görevlisine karsı kişisel kusuruna dayanılarak adli
yargı yerinde tazminat davası açılması gerektiği, ayrıca, 178 sayılı Maliye
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin
13. maddesinin (b) bendinde de, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların
satış işlemlerinin Milli Emlak Genel Müdürlüğü'nün görevleri arasında
olduğunun belirtildiği, dava dosyasının incelenmesinden; Malatya İli,
Yeşilyurt İlçesi, Çayır Köyünde bulunan ve tapuda mera olarak kayıtlı iken
Hazine adına tescil edilen bir kısım taşınmazların Malatya eski Defterdar
Yardımcısı S. Ş. tarafından yapılan sahte ihale ile belirli bedeller
karşılığında sahte tapu senetleri verilmek suretiyle davacı ve diğer
şahıslara satıldığı, bu eylemler nedeniyle adı geçen kamu görevlisi
hakkında Malatya 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2003/366 Esas sayılı dosyasında
açılan kamu davası sonucunda, 4.6.2007 tarih ve E:2003/366, K:2007/253
sayılı karar ile ikna suretiyle irtikap ve resmi evrakta sahtecilik
suçlarından dolayı cezalandırılması üzerine Hazine taşınmazlarının sahte
tapu senedi verilerek davacıya satılması sebebiyle uğranıldığı ileri
sürülen 20.000,00 YTL maddi zararın Anayasa'nın 129/5 ve 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu'nun 13. maddeleri gereğince ödeme tarihinden itibaren
işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle
bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı, bu durumda; yukarıda ifade edilen
mevzuat hükümleri ile yapılan açıklamalar ışığında dava konusu uyuşmazlık
değerlendirildiğinde, Defterdar Yardımcısı olan kamu görevlisinin Hazine taşınmazlarının
satışı ile ilgili olarak görev ve yetkisinin bulunmadığı ve aynı zamanda
suç teşkil etmesi sebebiyle eylem ve işlemlerinin idari olma niteliğini
yitirdiği hususları göz önünde bulundurulduğunda, kamu görevlisinin kişisel
kusurundan kaynaklandığı anlaşılan zararın, tazmin edilmesi istemiyle
açılan bu davanın özel hukuk hükümleri çerçevesinde adli yargı yerinde
çözümlenmesinin icap ettiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş; bu
kararın temyizi üzerine DANIŞTAY ONUNCU DAİRESİ’nin; 4.2.2009 gün ve
E:2009/761, K:2009/595 sayılı kararı ile, davacının temyiz isteminin süre
aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı nedenle fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 7.500.-TL'nin ödeme tarihinden
itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
MALATYA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
26.11.2009 gün ve E:2009/353, K:2009/521 sayı ile, davacı vekilinin
Mahkemelerine ibraz ettiği dava dilekçesinde, S. Ş.'nun davalı idareye
bağlı personel olarak görev yaptığını, Defterdar Yardımcısı olarak görevde
bulunduğu yıllarda Malatya İli, Yeşilyurt İlçesi, Çayır Köyü mevkiinde
bulunan tapuda mera olarak gözüken arazilerin Hazine adına tescili için
gerekli işlemleri yaptığını ve arazilerin ihale yolu ile satılacağının
Çayır Köyü sakinlerine bildirildiğini, davacının da 20.000,00 TL bedelle bu
şekilde arazi satın aldığını ve tapusunun verildiğini, daha sonra tapuların
sahte olduğunun öğrenildiğini, bu şekilde müvekkilinin zarara uğradığını
belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 7.500,00 TL'nin
ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan
tahsiline karar verilmesini talep ve dava ettiği, davalıya usulüne uygun
tebligat yapıldığı, davalı vekilinin cevap dilekçesinde; zaman aşımı,
husumet itirazında bulunduğu, eylemin idare çalışanının kişisel kusurundan
doğduğundan bahisle davanın reddini talep ettiği, dosya arasına İdare
Mahkemesi'nin 2007/1403 Esas sayılı dosyasının celp edildiği, davanın,
idare çalışanının hukuka aykırı eyleminden dolayı uğranılan maddi zarara
ilişkin tazminat davası olduğu, davacı talebinin dayanağının idarenin
hizmet kusuruna dayandığı, idari eylem ve işlemlerden doğan zararların
idare hukuku kuralları çerçevesinde hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk
ilkesi gereği düzenlendiği, idarenin yürütmekte olduğu hizmetle ilgili
çalıştırdığı kamu görevlilerinin idari tasarrufundan doğan zarardan dolayı
kişilerin maddi taleplerinin dayanağının hizmet kusuruna dayandığı, idareye
karşı hizmet kusurundan doğan tazminat davalarına bakma görevinin idari
yargının görev alanı içinde kaldığı, Danıştay 10. Dairesi'nin yerleşmiş
uygulamasında da idare ajanının kişisel kusurunda dolayı uğranılan zarar
nedeniyle idarenin ajanının kontrol ve denetlenmesi görevini yapmayarak ya
da eksik yaparak zarar doğmasından dolayı sorumlu tutulduğu, görev
kusurunun hizmet kusuru oluşturup oluşturmadığı hususunun irdelenmesi ve
hizmet kusuru varlığının değerlendirilmesi hususunun idari yargının görev
alanı içinde olduğunu da kabul ettiği, Mahkemelerine açılan dava idareye
karşı açılan hizmet kusuruna dayalı tazminat davası olduğu, davacı
talebinin dayanağı idarenin hizmet kusuruna dayanmakta olup, hizmet
kusuruna dayalı tazminat davaları idari yargının görev alanına girdiğinden,
Mahkemelerinin görevsizliğine, aynı hususta Malatya İdare Mahkemesi’nin
2007/1403 Esas sayılı dosyası ile verilen kesinleşmiş görevsizlik kararı
bulunduğundan, görev uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine karar vermiş; bu karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Olay kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu
ve sebebi aynı olan davada; idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli
olduğu gerekçesiyle verilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı
bulunmakta olup, bunun üzerine kendine gelen davayı inceleyen adli yargı
yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği karar bakımından bir
değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1- 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan,
“Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli,
idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve
sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın
taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir”
hükmüne göre, idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
adli yargı yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın
kesinleşmesi halinde, olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk
alanında doğmuş bulunan bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak
davanın taraflarınca ileri sürülebilecektir.
2- 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli,
idari, askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş
görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan
veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren
merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli
merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğması halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş
olduğundan başvurma iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme
nazaran daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile,
daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen
yargı merciine, işten el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik
kararı verilmekle birlikte, bununla yetinilmemiş ve görevli merciin
belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar
verilmiş ancak davacı vekilinin talebi üzerine dosya Mahkememize
gönderilmiştir.
Bu haliyle, yapılan başvuru, 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymamaktadır.
Ancak, adli ve idari yargı yerleri arasında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının, davacı vekilinin görev
uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesi istemine ilişkin dilekçesi ile birlikte son görevsizlik
kararını veren Mahkemece idari yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Malatya İli, Yeşilyurt
İlçesi, Çayırköy mevkiinde bulunan mülkiyeti
Hazineye ait taşınmazın Malatya eski Defterdar Yardımcısı Sadık Şehidoğlu
tarafından sahte tapu senedi verilmek suretiyle 20.000 TL bedel
karşılığında davacıya satılması sonucu uğranıldığı ileri sürülen maddi
zararın tazmini istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında, “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlüdür” ve 129. maddesinin beşinci fıkrasında, “Memurlar
ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri
kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve
kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine
açılabilir” denilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 13.
maddesinde(Değişik:
12/5/1982 -
2670/6 md.) ise, “(Değişik birinci fıkra 6/6/1990-3657/1 md.)
Kişiler kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı
bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine
dava açarlar. Ancak, Devlet dairelerine
tevdi veya bu dairelerce tahsil veya muhafaza
edilen para ve para hükmündeki değerli kağıtların ilgili personel
tarafından zimmete geçirilmesi halinde, zimmete geçirilen miktar, cezai takibat
sonucu beklenmeden Hazine tarafından hak sahibine ödenir. Kurumun, genel
hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır.
(Ek: 26/3/2002-4748/3
md.) İşkence
ya da zalimane, gayri insani veya haysiyet kırıcı muamele suçları nedeniyle
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince verilen kararlar sonucunda Devletçe
ödenen tazminatlardan dolayı sorumlu personele rücu edilmesi hakkında da
yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.
12 nci maddeyle bu maddede belirtilen zararların nevi,
miktarlarının tespiti, takibi, amirlerin
sorumlulukları ve yapılacak işlemlerle ilgili diğer hususlar Başbakanlıkça
düzenlenecek yönetmelikle belirlenir” hükmü yer almıştır.
Hizmetle ilgili olarak veya hizmetin
görülmesi sırasında kamu görevlisinin kusurlu olması, genel olarak “kişisel
kusur” sayılmakla birlikte; bu olgunun, kimi durumlarda, personel üzerinde
gözetim ve denetim görevinin yerine getirilmesi yönünden hizmet kusurunu
ortadan kaldırmayacağı kuşkusuzdur.
Bu durumda, kamu görevlilerinin hizmetin
yürütülmesi sırasındaki kusurlu eylemlerinin, idare yönünden nesnel nitelik
taşıyan “hizmet kusuru”nu oluşturmasına ve yukarıdaki düzenlemelere göre,
idarenin hizmet kusurunun, hizmetin kuruluş ve işleyişi ile personel
üzerindeki gözetim ve denetim görevinin yerine getirilmesi yönlerinden
idare hukuku esasları çerçevesinde yargısal denetiminin idari yargı
yerlerince yapılacağı ve olayın bu yargı kolunca değerlendirileceği
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Malatya İdare
Mahkemesi’nin 20.06.2008 gün ve E:2007/1403, K:2008/712 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 07.03.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/109
KARAR NO : 2011/40
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi gereğince yapılan imar uygulaması neticesinde
yıkımına karar verilen davacıya ait yapı için Kıymet Takdir Komisyonunca
belirlenen bedelin arttırılması istemiyle açılan
davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M. A. Ö.
Vekili :
Av. H. B.
Davalı :
Çorum Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Ş. C.
O L A Y : Çorum Belediye Başkanlığı’nın
4.12.2007 gün ve 1414 sayılı Encümen kararıyla, “İlimiz Ulukavak Mahallesi,
Ankara-Samsun (Çevre) yolunun kuzey cephesinde İlhan Gürel Caddesi ile
Osmancık Caddesi arasında kalan alanda, Çevre Yolu kenarında Belediyemizce
3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi gereğince yapılan imar uygulaması
neticesinde şehir imar planına göre çevre yolu kenarında yol ve yeşil
işaretli alanda Belediyemiz tarafından yol ve yeşillendirme çalışması
yapılacağından alt yapı çalışmalarını engelleyen yapıların yıkılması
gerektiğinden, yıkılması söz konusu olan yapıları 3194 sayılı İmar
Kanununun 18. maddesinde “bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan
yerlere rastlayan yapılar Belediye veya Valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz” hükmüne istinaden söz konusu bina bedellerinin ödenmesi için
Kıymet Takdir Komisyonunun belirlemiş olduğu bedeller aşağıda
çıkartılmıştır.
Buna göre;
…
15- Ulukavak
Mahallesi, Ankara-Samsun Karayolu (Çevre Yolu) kenarında, uygulama öncesi,
99 pafta, 49 ada, 51 parsel numaralı gayrimenkulde hissedar A. oğlu, M. A.
Ö.’a ait, 108,00 m2
tek katlı 2-A sınıfı yapı için 9.739,44 YTL,…ödenmesine” karar verilmiştir.
Davacı vekili dava dilekçesinde, yıkımdan
bir gün önce Çorum 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 2007/215 D.İş dosyasında,
enkaz bedelinin 27.750,36 YTL olduğunun tespit edildiğini, davacının davalı
kuruma gerek yazılı ve gerekse sözlü müracaatlarda bulunduğunu ve enkaz
bedelinin gerçek değerine yükseltilmesini talep ettiğini, ancak bir netice
alamadığını ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
davacıya ödenmesi gereken enkaz bedelinin, davalı kurumun takdir ettiği
9.739,44 YTL den sonra 10.000 YTL daha artırılması ve yıkım tarihi olan
26.12.2007 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek faizi ile birlikte
davalı kurumdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
ÇORUM 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 13.11.2008
gün ve E:2008/168, K:2008/271 sayı ile, davacı vekili duruşmada tekrar
ettiği 15.05.2008 havale tarihli dava dilekçesinde; müvekkiline ait iken
imar uygulaması ile müvekkilinden alınarak Karayolları adına tescil edilen
Ulukavak Mah., 99 pafta, 49 ada, 60 parsel üzerinde bulunan ve yine müvekkiline
ait bulunan yığma kagir inşaat tarzındaki leblebi dükkanı, market ve
müştemilatının 26.12.2007 tarihinde Belediye ekiplerince yıkıldığını ve
müvekkiline davalı Belediye tarafından 9.739,44 YTL gibi çok düşük enkaz
bedelinin takdir edildiğini, oysaki Çorum 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin
2007/215 D. İş dosyası ile uzman bilirkişilere yaptırılan keşif ve tespitte
enkaz bedelinin 27.750,36 YTL olduğunun tespit edildiğini, müvekkilinin
davalı kuruma gerek yazılı gerekse sözlü olarak müracaatlarda bulunduğunu
ve enkaz bedelinin gerçek değerine yükseltilmesini talep ettiğini, ancak
bir netice alamadığını ve hatta şifaen öğrendiklerine göre davalı kurumca
resen takdir edilen bedelin müvekkil adına ismini ve hesap numarasını
bilmedikleri bir banka hesabına yatırıldığını, gerçekte yapı yaklaşık birim
maliyetleri dikkate alınarak hesaplama yapıldığında müvekkilinin fahiş
derecede mağduriyeti ortaya çıkacağından, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile müvekkiline ödenmesi gereken enkaz bedelinin davalı kurumun
takdir ettiği 9.739,44 YTL den sonra 10.000 YTL daha arttırılması ve yıkım
tarihi olan 26.12.2007 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek faizi ile
birlikte davalı kurumdan alınarak müvekkiline ödenmesini talep ve dava
ederek, delillerini içerir dilekçesini ibraz ettiği, yapılan yargılamada
taraflara usulüne uygun davetiyelerin tebliğ edildiği, davalı vekilinin
duruşmada tekrar ettiği cevap dilekçesinde; açılan davanın öncelikle görev
yönünden reddine, aksi halde esastan reddine karar verilmesini talep ettiği,
Mahkemelerince Tapu Sicil Müdürlüğünden dava konusu taşınmaza ait tapu
kaydı, Kadastro Müdürlüğünden taşınmaza ait kroki, Belediye Başkanlığından
dava konusu taşınmaza ait yıkıma ilişkin belgeler, Çorum 1. Sulh Hukuk
Mahkemesi’nin 2007/215 D. İş sayılı dosyası celp edilerek tek tek
incelemelerinin yapıldığı, yapılan yargılama sonunda; davacı vekilinin
iddia ve beyanları, davalı vekilinin beyanı, Çorum 1. Sulh Hukuk
Mahkemesi’nin 2007/215 D.İş sayılı dosyası, dava konusu taşınmaza ait tapu
kaydı, krokisi, yıkıma ilişkin tüm belgeler ve tüm dosya kapsamı hep
birlikte değerlendirildiğinde; açılan davanın davacının idarenin işlem ve
eyleminden dolayı doğan zararın tazmini davası olduğunun anlaşıldığı,
11.2.1959 tarihli 17/15 sayılı İçtihadı Birleştirme kararı gereğince bu
gibi davaların idari yargının görevi içersinde bulunduğu, görevin,
yargılamanın her aşamasında göz önüne alınması gereken bir kural olduğu,
Mahkemeleri bu davaya bakmakta görevsiz bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, davacıya ödenmesi gereken enkaz bedelinin,
davalı kurumun takdir ettiği 9.739,44 YTL den sonra 18.000 YTL daha
artırılması ve yıkım tarihi olan 26.12.2007 tarihinden itibaren işleyecek
en yüksek faizi ile birlikte davalı kurumdan alınarak davacıya ödenmesine
karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ÇORUM İDARE MAHKEMESİ; 12.1.2010 gün ve
E:2009/52, K:2010/8 sayı ile, davanın, Çorum Merkez Ulukavak Mahallesi, 99
pafta, 49 ada, 60 parsel üzerinde bulunan ve davacıya ait olduğu iddia
edilmekle birlikte davalı idarece gecekondu olarak nitelendirilen yapının,
davalı idare tarafından yapılan imar planı ve imar uygulaması sonucunda yol
ve yeşil alan işaretli bölgede kalması sebebiyle yıkılması veya
yıktırılması mukabilinde bina veya enkaz bedeli olarak idare tarafından
belirlenen bedelin 18.000,00 TL daha artırılarak, bu miktarın davalı
idarece faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açıldığı,
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu'nun 10. maddesinden ve 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinin 1.
fıkrasından söz ederek, dosyanın incelenmesinden; bir örneği dava
dosyasında bulunan ve Çorum Belediye Başkanlığı görevlilerinden oluşan
kıymet takdir komisyonu raporu ile, Çorum Merkez Ulukavak Mahallesi, 99
pafta, 49 ada, 60 parsel üzerinde bulunan (ve davacıya ait olduğu iddia
edilmekle birlikte davalı idarece gecekondu olarak nitelendirilen) taşınmazın
tamamının imar planının 21 K.IIl.c-21K.IIl.d-20K.Il.a paftalarına göre imar
uygulaması sonrasında 'yol-park' alanında kalması sebebiyle ve yapının
özellikleri göz önünde bulundurularak mezkur taşınmaza 9.739,44 TL kıymet
takdir edildiği; davacının davalı idareye hitaben yazdığı 3/1/2008 tarihli
dilekçe ile, Ulukavak Mahallesi Garantievler 1. Sk. No: 126 adresinde
bulunan yarı yığma kagir binasının fiyat tespitinin yapılarak tarafına
ödenmesini istediği ve bedel ödendikten sonra binayı hemen yıkacağını ifade
ettiği; davalı idarenin davacıya hitaben yazdığı 11.1.2008 tarihli, 157
sayılı yazıda, davacının gecekondusu için belediye kıymet takdir
komisyonunda belirlenen ve belediye encümenince karara bağlanan bedelin
9.739,44 TL olduğu ve bina bedelinin gecekondu yıkıldıktan sonra davacıya
ödeneceği hususlarına yer verildiği; davacının davalı idareye hitaben
yazdığı 21.1.2008 tarihli dilekçede, binasının bedelinin ilgili mahkeme
tarafından 27.700,00 TL olarak tespit edildiğinden bahsedildiği; yine
davacı tarafından davalı idareye hitaben yazılan 11.3.2008 tarihli
dilekçeyle, belediyece yıkımı yapılan çevre yolundaki binanın tahakkuk eden
enkaz bedelinin hesabına yatırılmasının istenildiği; bu dilekçe üzerine,
taşınmaz için davalı idarece takdir edilen 9.739,44 TL'nin davacının
bildirdiği hesaba 8.4.2008 tarihinde havale edildiği; ardından, 9.739,44 TL
olarak takdir ve tediye edilen enkaz bedelinin 10.000,00 TL daha
artırılması için 15/5/2008 tarihinde Çorum Asliye Hukuk Mahkemesi'nin
kaydına giren dilekçe ile açılan davada, idari yargının görevli olduğundan
bahisle görevsizliğe karar verilmesi üzerine görülmekte olan davanın
açıldığının anlaşıldığı, 10.11.2009 ve 17.12.2009 tarihli ara kararlarına
davalı idare tarafından verilen cevaplarda, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun
yukarıda metni yazılı 18. maddesi hükmü ( ... Bu maddede belirtilen kamu
hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe
kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz) uyarınca dava konusu taşınmaz için
kamulaştırma yapıldığı ve enkaz bedeli olarak 9.739,44 TL'nin davacının
hesabına yatırıldığı; ancak, kamulaştırmaya ilişkin olarak dava konusu
taşınmazla ilgili kıymet takdir komisyonu raporundan başka belgenin
bulunmadığının belirtildiği, öte yandan, görülmekte olan davanın, imar
planı, imar uygulaması veya yıkım gibi bir idari işlem veya eylemden ötürü
kişisel hakkın muhtel olmasından kaynaklanan ve idarece karşılanmayan bir
zararın tazminine ilişkin değil; Çorum Belediye Başkanlığı görevlilerinden
mürekkep kıymet takdir komisyonu tarafından Kamulaştırma Kanunu hükümleri
doğrultusunda tespit edildiği ifade edilen kıymet takdirinin veya bedelin
artırılmasına ilişkin olduğunun anlaşıldığı, diğer yandan, dava dosyasında
mevcut olan bilgi ve belgelerden anlaşıldığı kadarıyla, davacının taşınmazının
kamulaştırılmasına ilişkin olarak Kamulaştırma Kanunu kapsamında kıymet
takdiri dışında bir işlem tesis edilmemişse de, yukarıda metni yazılı
mevzuata göre, bu durum, davacının taşınmazının bedelinin ilgili asliye
hukuk mahkemesi tarafından belirlenmesi gerekliliğini ve davanın adli
niteliğini ortadan kaldırmadığı, netice olarak, görülmekte olan davanın,
bir idari işlem veya eylemden ötürü kişisel hakkın muhtel olmasından
kaynaklanan ve idarece karşılanmayan bir zararın tazminine ilişkin olarak
2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde hükme bağlanan tam yargı davası değil,
adli nitelikli bir bedel artırım davası olduğu sonucuna varıldığı, bu
duruma ve yapılan açıklamalara göre, adli yargının görevli olması sebebiyle
davanın görev yönünden reddinin icap ettiği gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; adli ve idari yargı
yerleri arasında anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının davacı vekilinin istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece adli yargı dosyası ile
birlikte Mahkememize gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Encümence 3194
sayılı İmar Kanununun 18. maddesi gereğince yapılan imar uygulaması
neticesinde şehir imar planına göre çevre yolu kenarında yol ve yeşil
işaretli alanda Belediye tarafından yol ve yeşillendirme çalışması yapılacağından
alt yapı çalışmalarını engelleyen yapıların yıkılması gerektiğinden,
yıkılması söz konusu olan yapıları 3194 sayılı İmar Kanununun 18.
maddesinde “bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere
rastlayan yapılar Belediye veya Valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz”
hükmüne istinaden Kıymet Takdir Komisyonunun belirlemiş olduğu 9.739,44 YTL
bedelin, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla arttırılması ve
yıkım tarihi olan 26.12.2007 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek faizi
ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesinde, “İmar
hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya
diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları
ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye,
bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil,
hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve
re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen
yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler
valilikçe kullanılır.
Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi
tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden
yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları
karşılığında "düzenleme ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak,
bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi
tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde
kırkını geçemez.
(Değişik üçüncü fıkra:
3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli
Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park,
otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî
hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla
kullanılamaz.
Düzenleme ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki
fıkrada sözü geçen umumi hizmetler için, yeniden ayrılması gereken yerlerin
alanları toplamından az olduğu takdirde, eksik kalan miktar belediye veya
valilikçe kamulaştırma yolu ile tamamlanır.
Herhangi bir parselden bir miktar sahanın
kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı,
kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden
bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o
parselde imar planı ile yeniden bir düzenleme yapılmasına mani teşkil
etmez.
Bu düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenleme ortaklık payı alınanlarından, bu düzenleme sebebiyle ayrıca
değerlendirme resmi alınmaz.
Üzerinde bina bulunan hisseli parsellerde,
şüyulanma sadece zemine ait olup, şüyuun giderilmesinde bina bedeli ayrıca
dikkate alınır.
Düzenleme sırasında, plan ve mevzuata göre
muhafazasında mahzur bulunmayan bir yapı, ancak bir imar parseli içinde
bırakılabilir. Tamamının veya bir kısmının plan ve mevzuat hükümlerine göre
muhafazası mümkün görülemeyen yapılar ise, birden fazla imar parseline de
rastlayabilir. Hisseli bir veya birkaç parsel üzerinde kalan yapıların
bedelleri, ilgili parsel sahiplerince yapı sahibine ödenmedikçe ve
aralarında başka bir anlaşma temin edilmedikçe veya şüyuu giderilmedikçe bu
yapıların eski sahipleri tarafından kullanılmasına devam olunur.
Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan
yerlere rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz…” denilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu'nun “Dava hakkı” başlığını taşıyan 14. Maddesinde (Değişik: 24/4/2001 - 4650/7 md.) ise, “Kamulaştırmaya
konu taşınmaz malın maliki tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece
yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat
yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren
otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi
hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir…” hükmü yer
almıştır.
Olayda, Encümence
3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi gereğince yapılan imar uygulaması
neticesinde yıkımına karar verilen davacıya ait yapı için Kıymet Takdir
Komisyonunca belirlenen 9.739,44 YTL bedelin, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla arttırılması ve yıkım tarihi olan 26.12.2007 tarihinden
itibaren işleyecek en yüksek faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi
istemiyle dava açılmıştır.
Belirtilen durum karşısında, açılan davanın,
yıkımına karar verilen davacıya ait yapı için belirlenen bedelin
arttırılması istemine ilişkin olduğu gözetildiğinde, ihtilafın görüm ve çözümünün,
2942 sayılı Yasa'nın 14. maddesi kapsamına göre adli yargı yerine ait
olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Asliye Hukuk Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Çorum 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 13.11.2008 gün ve
E:2008/168, K:2008/271 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
07.03.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/279
KARAR NO : 2011/41
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
6183 sayılı Kanun uyarınca tesis edilen haciz işleminin iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
F. T.
Vekili :
Av. D. Ö.
Davalı :
Maliye Bakanlığına izafeten Şirinyer Vergi Dairesi Müdürlüğü
Vekili : Av. N. K. - Hazine Avukatı
O L A Y : Davacı ile yüklenici Han Müh. İnş.
San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında 17.12.1990 tarihinde kat karşılığı inşaat
sözleşmesi yapılarak, İzmir İli Buca ilçesi Tınaztepe Mahallesi 21n, 11c
pafta, 7102 ada, 1 no’lu parselde davacı adına kayıtlı, 2. Kat 8 no’lu
dairenin şirket ortaklarına sözleşmenin ifası halinde bırakılacağı
kararlaştırılmıştır.
Şirinyer Vergi Dairesi Müdürlüğüne kayıtlı vergi
mükellefi Han Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti'nin kesinleşmiş vergi
borcunun tahsili amacıyla; şirketin ortaklarının idareye 21.10.1994
tarihinde verdikleri dilekçe ile vergi borçlarına karşılık olarak, kat
karşılığı inşaat sözleşmesi sonucu paylarına düşen daireye haciz
konulmasını talep etmeleri üzerine 21.10.1994 ve 22.02.1995 tarihlerinde
davacının gayrimenkulü üzerine haciz konulmuş; davacı vekilinin haczin
kaldırılması talebi İdarece reddedilmiştir.
Davacı vekili tarafından, müvekkiline ait
gayrimenkul üzerine, Han Mühendislik San. ve Tic. Ltd. Şirketinin vergi
borçlarından dolayı konulan haczin kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açılmıştır.
İZMİR 4. VERGİ MAHKEMESİ: 11.10.2001 gün ve E:
2001/1065, K: 2001/62 sayı ile, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare
Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri’nin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanunun
Vergi Mahkemelerinin görevlerini düzenleyen 6. Maddesinde Vergi
Mahkemelerinin Genel Bütçeye, İl Özel İdareleri, Belediye ve köylere ait
vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve
cezaları ile tarifelere ilişkin davalar ile bu konularda 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları
ve diğer konularda verilen işleri çözümleyeceği hükmünün bulunduğu; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 15 maddesinin 1/a bendinde adli ve
askeri yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine karar
verileceğinin düzenlendiği; dava dosyasının incelenmesinden; İzmir İli,
Buca ilçesi, Tınaztepe mahallesi, 21n, 11c pafta, 7102 ada, 1 no’lu
parselde kayıtlı, 8 no’lu daire üzerine davacı ile aralarında kat karşılığı
inşaat sözleşmesi bulunan Han Mühendislik San ve Tic. Ltd. şirketinin vergi
borçlarından dolayı 1.2.1995 tarihinde haciz konulduğu, davacının üzerine
haciz konulan gayrimenkulün mülkiyetinin kendisine ait olduğu iddiası ile
haczin kaldırılması talebi ile iş bu davayı açtığının anlaşıldığı; 6183
sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 68. Maddesinde
istihkak iddiaları ile ilgili hükümlere yer verildiği; maddenin birinci
fıkrasında istihkak davalarına bakmaya, haczi yapan tahsil dairesinin
bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğu ve davaların öncelikle
görülmesinin kabul edildiği, bu kuraldan dolayı vergi borcunun cebren
takibi sırasında vergi dairesince uygulanan hacze karşı açılacak davaların
görüm ve çözüm yerinin Vergi Mahkemeleri değil, tahsil dairesinin bulunduğu
İcra Hakimliği ya da bu işle görevlendirilmiş mahkemeler olduğu; buna göre,
davacının haczedilen gayrimenkulün mülkiyetinin asıl vergi borçlusuna ait
olmayıp kendisine ait olduğu iddiasıyla açtığı istihkak davasının görüm ve
çözümü adli yargı düzenine ait mahkemelerin görevine girdiğinden, iş bu
davanın Mahkemelerince incelenme olanağının bulunmadığı gerekçesiyle; 2577
sayılı Yasanın 15. Maddesinin 1/a fıkrası uyarınca davanın görev yönünden
reddine karar
vermiş; bu karar, temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez,
aynı istemle adli yargı yerinde dava açmıştır.
İZMİR 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 23.06.2009 gün ve
E: 2009/167, K: 2009/256 sayı ile; davacı vekilinin 10/04/2009 tarihli dava
dilekçesi ile; Müvekkili ile yüklenici Han Müh. İnşaat Ltd Şti arasında kat
karşılığı inşaat sözleşmesi yapıldığını, bu sözleşme ile İzmir ili Buca
ilçesi Tınaztepe Mah. 7102 ada 1 parselde F. T. adına kayıtlı 2. kat 8.nolu
dairenin şirket ortakları C. I. ve T. D.’e sözleşmenin ifası halinde
bırakılacağının kararlaştırıldığını, yüklenici firmanın vergi borçları
nedeniyle dava konusu taşınmaz üzerine Şirinyer Vergi Dairesi tarafından
01/02/1995 tarihinde haciz konulduğunu, müvekkili adına kayıtlı taşınmazın,
yüklenici şirketin vergi borçlarından dolayı aralarındaki sözleşmeye
dayanarak ileride doğması olası, doğmamış bir hak için haczedilmesinin
usulsüz olduğunu, haczin kaldırılması için ilgili idareye başvurulduğunu
ancak olumlu netice alınamadığını belirterek tüm bu nedenlerle dava konusu
taşınmaz üzerindeki vergi borcu nedeniyle konulan haczin usulsüz olması
nedeniyle kaldırılmasını istediğini; davalı vekilinin savunmasında; Davacı
yanın taleplerinin haksız olduğunu, zaman aşımı süresinin dolduğunu, davacı
yanın süresi içerisinde Vergi Mahkemesine dava açmadığını, açılan davanın
görev yönünden de reddinin gerektiğini belirterek davanın reddini talep
ettiğini; İzmir 4. Vergi Mahkemesi’nin 2001/1065-62 E.K sayılı kararı
incelendiğinde; Davacısının F. T., davalının Şirinyer Vergi Dairesi,
davanın gayrimenkul üzerindeki vergi borcundan dolayı oluşan haczin
kaldırılması istemini içerdiği, 11/10/2001 tarihinde davanın Adli Yargı
görevi içerisine girdiğinden bahisle görev yönünden davanın reddine karar
verildiğinin anlaşıldığını; yüklenici firmaya ait vergi borçlarına ilişkin
sorgulamaya ait çıktı fotokopisinin dosyaya sunulduğunu; davanın, haksız
konulan haczin kaldırılmasını içeren şikayet davası olduğunu, davacı yanın,
kat karşılığı inşaat sözleşmesi gereği yüklenici firmanın edimlerini yerine
getirip getirmediğine yönelik tespitte bulunmayıp doğrudan doğruya haczin
kaldırılmasını talep ettiğini; ayrıca vergi borçlarından kaynaklanan haciz
işlemlerinin kaldırılması konusundaki davaların Vergi Mahkemelerine
açılabileceğini, bununla beraber İzmir 4. Vergi Mahkemesinin 2001/1065-62
E.K sayılı kararıyla aynı davada adli yargının görevli olduğunun
bildirildiği görülmekle, açılan davanın, dava yolu bakımından reddine,
anılan Vergi Mahkemesi kararı gereği dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermenin gerekmiş olduğunu belirterek, hüküm kısmında;
konulan haczin vergi borcuna ilişkin olduğu, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri,
İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki
Yasanın 6. maddesinde vergi mahkemelerinin görevlerinin belirtildiği, b
bendinde 6183 sayılı yasanın uygulanmasına ilişkin davaları Vergi
Mahkemelerinin çözümleyeceği hükmü bulunduğundan; ayrıca davacının 8. nolu
bağımsız bölümün borçlunun kat karşılığı inşaat sözleşmesi gereği hak
etmediğinin tespitini istemeyip, doğrudan doğruya haczin kaldırılmasını
istediği, haczin vergi borcundan dolayı, vergi müdürlüğünce konulduğu, Mahkemelerince
kaldırılması halinde idarenin, yani Vergi Müdürlüğü kararının kaldırılması
söz konusu olduğundan; dava yolu bakımından davanın REDDİNE, görevli
mahkemenin İzmir İdare Mahkemeleri olduğunun tespitine, İzmir 4. Vergi
Mahkemesinin 2001/1065-62 E.K sayılı kararı gereği olumsuz uyuşmazlık söz
konusu olduğundan çözümü için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekilinin, adli ve idari yargı yerleri
arasında doğan olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesi amacıyla dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesi yolunda verdiği dilekçe üzerine dava
dosyası önce sehven Yargıtay’a, daha sonra da Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık YILDIZ, Nüket
YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Olay kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu
ve sebebi aynı olan davada; idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli
olduğu gerekçesiyle verilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta
olup, bunun üzerine kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip
olduğu seçenekler ile verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması
gerekmektedir.
1- 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan,
“Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli,
idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve
sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın
taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri
sürülebilir” hükmüne göre, idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine adli yargı yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu
kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak;
hukuk alanında doğmuş bulunan bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak
davanın taraflarınca ileri sürülebilecektir.
2- 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli,
idari, askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş
görevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan
veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren
merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli
merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”
hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce
görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli
bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir.
Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva
etmesi gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğması halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş
olduğundan başvurma iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme
nazaran daha kısa zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile,
daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen
yargı merciine, işten el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma
olanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik
kararı verilmekle birlikte, bununla yetinilmemiş ve görevli merciin
belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar
verilmiştir.
Bu haliyle, İzmir 3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce
re’sen yapılan başvuru, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamaktadır.
Ancak, adli ve idari yargı yerleri arasında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının, davacı vekilinin görev
uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesi istemine ilişkin dilekçesi ile birlikte son görevsizlik
kararını veren Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği; Başkanlık
yazısıyla, idari yargı kararının kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir
örneğinin Mahkemesinden istenildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacıya ait gayrimenkul üzerine,
davacıyla kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapan yüklenici Şirketinin vergi
borçlarından dolayı konulan haczin kaldırılması istemiyle açılmıştır.
6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un “Amme Alacağının Cebren
Tahsili” hakkındaki İkinci Kısmın Birinci Bölümü’nde yer alan 54-76.
maddelerinde cebren tahsil ve takip esasları genel olarak düzenlenmiş olup,
“Haciz” başlığını taşıyan 62. maddesinde, “Borçlunun, mal bildiriminde
gösterilen veya tahsil dairesince tesbit edilen borçlu veya üçüncü şahıslar
elindeki menkul malları ile gayrimenkullerinden, alacak ve haklarından amme
alacağına yetecek miktarı tahsil dairesince haczolunur.
(Ek fıkra: 16/7/2004-5228/12 md.) Maliye Bakanlığı
amme alacaklarının takibinde haczolunacak malların tespiti amacıyla
yapılacak mal varlığı araştırmasının şekli, alanı ve kapsamı ile araştırma
yapılacak amme alacaklarının türü ve tutarını belirlemeye yetkilidir. Bu
yetki alacaklı amme idaresi itibarıyla da kullanılabilir.
Borçlu tarafından
başkasının olduğu beyan veya üçüncü şahıs tarafından ihtiyaten haciz veya
istihkak iddia edilmiş bulunan malların haczi en sonraya bırakılır.
Ancak haczolunan
gayrimenkul artırmaya çıkarılmadan, borçlu, borcun itfasına yetecek menkul mal
veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirse gayrimenkul üzerinde haciz baki
kalmak üzere gösterilen menkul veya alacak da haczolunur.
Şu kadar ki, bu suretle
mahcuz kalan gayrimenkulün idare ve işletmesine ve hasılat ve menfaatlerine
tahsil dairesi müdahale etmez.
Tahsil dairesi alacaklı
amme idaresi ile borçlunun menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle
mükelleftir”, ve 88. maddesinin birinci fıkrasında da, “Her türlü
gayrimenkul malların, gemilerin haczi sicillerine işlenmek üzere haciz
keyfiyetinin tapuya veya gemi sicillerinin tutulduğu daireye tebliğ
edilmesi suretiyle yapılır(…)” hükmü yer almıştır.
Olayda, Davacı ile Şirinyer Vergi Dairesi
Müdürlüğüne kayıtlı vergi mükellefi olan yüklenici Han Müh. İnş. San. ve
Tic. Ltd. Şti. arasında kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapılarak, İzmir
İli Buca ilçesi Tınaztepe Mahallesi 21n, 11c pafta, 7102 ada, 1 no’lu
parselde davacı adına kayıtlı, 2. Kat 8 no’lu dairenin şirket ortaklarına
sözleşmenin ifası halinde bırakılacağının kararlaştırıldığı; Şirketin
kesinleşmiş vergi borcunun tahsili amacıyla; şirket ortaklarının vergi
borçlarına karşılık olarak, kat karşılığı inşaat sözleşmesi sonucu
paylarına düşen söz konusu daireye haciz konulmasını talep etmeleri
nedeniyle davalı İdarece gayrimenkul üzerine haciz konulduğu; sonuçta
anılan Şirketin vergi borçlarından dolayı davacının gayrimenkulünün üzerine
konulan haczin kaldırılması istemiyle dava açıldığı
anlaşılmıştır.
Vergi Dairesince, 6183
sayılı Yasa’ya göre kamu alacağının(vergi borcunun) tahsili amacıyla kamu
gücüne dayalı, resen ve tek yanlı olarak tesis edilen haciz işlemi, idari
bir işlem niteliğini taşımakta olup, her iki yargı yerinde de haciz
işlemine karşı dava açılmıştır.
Bu durumda, haczin kaldırılması istemiyle açılan
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-a maddesi
kapsamında görüm ve çözümünde idari yargının görevli olduğu sonucuna
varıldığından, Vergi Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İzmir 4.
Vergi Mahkemesi’nin 11.10.2001 gün ve E:2001/1065, K:2001/62 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 07.03.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/312
KARAR NO : 2011/47
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacıya ait yapının, İmar Planında toplu konut alanında kalması nedeniyle
yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A. Ö.
Vekili :
Av. H. S. - Av. Ö. Ş.
Davalı :
Altındağ Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. İ. G.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Ankara İli, Altındağ İlçesi,
Yenidoğan Mahallesinde kaim ve imarın 6869 ada 4 parselinde kayıtlı 312 m2 yüzölçümlü
taşınmazın 144/312 m2’sinin maliki olduğunu, taşınmaz üzerinde ayrıca üç
katlı betonarme binasının bulunduğunu; binasıyla ilgili 2981 ve 3290 sayılı
İmar Affı Yasalarına göre düzenlenmiş tespit formunu, toplam 247 m2 inşaat alanına
havi olduğuna ilişkin yeminli özel teknik büro ölçümünü, müracaat formu ile
değerlendirme formu gibi belgelerini de yıllar önce davalı belediyeye
verdiğini; söz konusu taşınmaz imar parseli iken, Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisinin 26.10.2001 tarih ve 560 sayılı kararıyla onanan 1/5000
Ölçekli Eski Altındağ Kentsel Dönüşüm Projesi Nazım İmar Planı ile bu plana
göre davalı Altındağ Belediye Meclisinin 27.09.2002 gün ve 350 sayılı kararıyla
kabul edilen ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın 03.02.2003 tarih
ve 1671-6962 sayılı yazısıyla onaylanan 1/1000 Ölçekli Eski Altındağ
Kentsel Dönüşüm Projesi II Etap İmar Planı kapsamında kalması nedeniyle;
bahse konu 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Plan Değişikliğine dayanılarak
hazırlanan parselasyon planı sonucu yerinde korunmayıp başka imar ada ve
parsellerine şuyulandırıldığını; dolayısıyla müvekkilinin hissedar
bulunduğu İmarın 6869 ada 4 sayılı parseline tekabül eden yerde yeni
oluşturulan İmarın 23651 ada 1 sayılı parselinde davalı belediyenin
hisselerinin toplanması nedeniyle, müvekkilinin üç katlı betonarme
binasının kamulaştırmasız el atılması sonucu yıkıldığını; davalı belediye
ile akdedilen sözleşmeye istinaden de TOKİ tarafından Kentsel Dönüşüm
Projesi kapsamında davalı belediyenin mülkiyetine geçen taşınmaz üzerinde
konutlar inşa edildiğini; müvekkilinin hissedar bulunduğu imar parseli,
yeni imar planları sonucunda davalı belediye tarafından ele geçirildiği
gibi, imar parseli üzerindeki üç katlı betonarme binaya da kamulaştırmasız
el atılarak yıkıldığı halde, bu güne kadar herhangi bir şekilde yapı bedeli
ödenmediğini; belediye tarafından müvekkiline "enkaz bedeli"
ödenmek istenmiş ise de; emsal Yargıtay kararlarından da anlaşılacağı üzere,
somut uyuşmazlıkta "enkaz bedeli" değil "yapı bedeli"
ödenmesinin gerektiğini ifade ederek sonuçta; fazlaya ilişkin her türlü
haklarının saklı tutulması kaydıyla; müvekkilinin hissedarı bulunduğu
Ankara İli, Altındağ İlçesi, Yenidoğan Mahallesinde kaim ve imarın 6869 ada
4 parselinde kayıtlı taşınmaz üzerinde bulunan üç katlı betonarme binanın
kamulaştırmasız el atılarak yıkılması nedeniyle 10.000,00 TL yapı bedelinin
kamu alacağı için öngörülen en yüksek faiziyle birlikte tazminine karar
verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilince, süresinde verilen birinci savunma
dilekçesinde, yıkılan binanın ruhsatsız ve kaçak olduğunu; davaya konu
binanın, imarın 6869 ada 4 parseli üzerinde kayıtlı iken, Belediyelerinin
kentsel dönüşüm projesi kapsamında plan değişikliğine gittiğini, davacının
arsasının 23654 ada 1 parsele şuyulandırıldığını, binanın ise başkasına ait
ada parsel içerisinde kaldığını; Belediyelerinin, kentsel dönüşüm planı
kapsamında TOKİ ile anlaşarak, plan değişikliği yapılan parsellere toplu
konut yaptırdığını, konutların inşasının bittiğini, konutlar yapılmadan tüm
hak sahibi olan kişilerle görüşüp anlaşıldığını, inşaatlara başlamadan önce
davacı ile de anlaşma sağlandığını; davacının 23654 ada 1 parseldeki
arsasına ve yıkılan binasının bedeline karşılık olarak yapılan konutlardan
1 adet konut verileceğini, fakat davacının konutunu teslim almaktan imtina
ederek iş bu davayı açtığını; davacıların dava konusu gecekondu ile ilgili
geçerli bir imar affı müracaatının bulunmadığını, 2981 sayılı yasanın
ilgili maddelerinin gereğinin yerine getirilmediğini, imar affı
müracaatının da geçersiz olduğunu, yıkılan yapının kaçak olduğunu; binanın,
müracaat tarihi olan 05.03.1987 tarihinden sonra kaçak olarak yapıldığını,
bunun için de herhangi bir bedel ödenmesinin söz konusu olmadığını; binanın
yapıldığı tarihte davacının arsanın maliki bulunmadığını, bu durumda
gecekondunun davacıların tapulu arsası üzerinde yapıldığının kabulünün
mümkün olmadığını; davacı tarafından imar affı müracaatı esnasında 2981
sayılı Yasanın 9. maddesinin ( c) bendine göre gerekli harçların
yatırılmadığı ve 15. maddeye göre de Yapı Kullanma İzin Belgesinin
alınmamış olduğunu; İmar Affı Kanununa göre, söz konusu bina ile ilgili
işlemlerin tamamlanmadığı ve bina ruhsata bağlanmadığı için, davacılara ait
binanın kaçak yapı konumunda olduğunu, zira davacıların inşa ettiği zeminde
davacıya ait belli bir yer bulunmadığından davacıya ait gecekondunun
başkasının arsasına yapılan yapı olarak değerlendirildiğini; "imar planı
ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesinin gerektiğini ileri sürerek, görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 18. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 15.07.2010 gün
ve E:2009/150 sayı ile, davalı tarafın görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolundaki süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava türleri
arasında sayılmış olduğu; davacıya ait Yenidoğan Mahallesi, 6869 ada, 4
sayılı parselde bulunan binanın, Altındağ Belediyesinin revizyon imar planı
düzenlemesine göre "Kentsel Dönüşüm Projesi" kapsamındaki toplu
konut alanında kaldığı, 2981 sayılı Yasa'ya göre yapılmış bir imar affı
başvurusu bulunmadığından kaçak yapı niteliği taşıyan binanın, idarece herhangi
bir kamulaştırma işlemi yapılmadan revizyon imar planı uygulaması nedeniyle
yıkıldığı, davacının kamulaştırmasız el atıldığını ileri sürdüğü binasının
yıktırılması nedeniyle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
10.000 TL. yapı bedelinin faiziyle birlikte tazmini istemiyle bakılan
davayı açtığının anlaşıldığı; davalı Belediyece, Kentsel Dönüşüm Projesi
öngören revizyon imar planında toplu konut alanında kalan izinsiz ve kaçak
yapının, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile yapılan protokol kapsamında yer
teslimi nedeniyle yıkıldığı, davacıya hissesine karşılık 23654 ada, 1
sayılı parselde hisse verildiği ve herhangi bir bedel ödenmesinin mümkün
bulunmadığı savunulduğuna göre, davacı tarafından binasının
yıktırılmasından dolayı yapı bedelinin tazmini istemiyle açılan dava,
kamulaştırmasız el atma hukuki temeline oturtulmak istenmiş ise de, davanın
konusu, davalı idarece 2981/3290 sayılı Yasalar uyarınca kamu gücü
kullanılarak, tek yanlı irade ile yapılan uygulama işlemleri sonucunda
davacıya ait bina için bir bedel ödenip ödenmeyeceğinden kaynaklanmakta
olduğu, sonuçta bir idari işlem olan revizyon imar planına dayanılarak
izinsiz kaçak yapının yıktırılmasından doğan zararın tazminine ilişkin
bulunduğundan, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem
ve işlemlerden dolayı hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam
yargı davaları" kapsamına girdiğinde kuşku bulunmadığı; bu bakımdan,
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan
davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde
çözümlenmesinin gerektiği nedenleriyle, 2247 Sayılı Yasanın 10. maddesi
uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine, karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET
BAŞSAVCISI: Anayasa’nın 125/son madde
ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri
arasında sayıldığı; dava konusu uyuşmazlığın, idarenin 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işlemin bulunmaması karşısında, davanın
anılan Kanun'un 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası
niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı, dava dilekçesi
incelendiğinde de, davacının davayı idarenin uygulamasından doğan
zararlarının giderilmesi istemiyle açtığının görüldüğü; uyuşmazlığın,
davalı idarenin 2981 ve 3290 sayılı Yasalara istinaden kamu gücünü
kullanarak ve tek taraflı uygulama işlemi sonucunda davacıya ait kaçak
yapının revizyon imar planına dayanılarak yıktırılmasından doğan zararın
tazmini talebinden kaynaklanmakta olduğu, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı
davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinin
düşünülmekte olduğu gerekçesiyle; Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı
Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara
18. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/150 esas sayılı görevlilik kararının
kaldırılmasına karar verilmesinin gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacıya ait hisseli parselde bulunan
binanın, Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında imar planı değişikliği ile İmar
Planında toplu konut alanında kalması nedeniyle, davalı idarece hisselerine
karşılık başka bir imar parselinden karşılanmak üzere yer verilmekle
birlikte, kamulaştırma yapmadan ve herhangi bir bedel ödenmeksizin binanın
yıktırıldığından bahisle, uğranılan zararın faiziyle birlikte ödenmesine
hükmedilmesi istemiyle açılmıştır.
Dava dosyanın incelenmesinden, davacının
mülkiyetindeki Altındağ ilçesi, Yenidoğan Mahallesi 6869 ada, 4 parselin,
1/5000 Ölçekli Altındağ Kentsel Dönüşüm Projesi Nazım İmar Planı ile 1/1000
Ölçekli Altındağ Kentsel Dönüşüm Projesi II Etap İmar Planı kapsamında
kaldığı, bu plana dayalı olarak yapılan parselasyon planı sonucu yerinde
korunamaması nedeniyle 23654 ada, 1 sayılı parselle şuyulandırıldığı,
davacıya ait binanın ise belediyeye ait 23651 ada 1 sayılı parselde
kaldığı; davalı İdarece, söz konusu bina için davacı tarafından imar affı
müracaatı esnasında 2981 sayılı Yasanın 9. maddesinin (c) bendine göre
gerekli harçların yatırılmadığı ve 15. maddeye göre de Yapı Kullanma İzin
Belgesinin alınmamış olduğu, İmar Affı Kanununa göre, söz konusu bina ile
ilgili işlemlerin tamamlanmadığı ve bina ruhsata bağlanmadığı için,
davacılara ait binanın kaçak yapı konumunda olduğunun ifade edildiği;
böylece kaçak yapı niteliği taşıyan binanın, herhangi bir kamulaştırma
işlemi yapılmadan kentsel dönüşüm planı uygulaması nedeniyle yıkıldığı,
belediyenin kentsel dönüşüm kapsamında TOKİ ile anlaşarak anılan parselde
toplu konut yaptırdığı, bakılan davanın da, yıkılan bina ile ilgili olarak,
fazlaya ilişkin her türlü haklarının saklı tutulması kaydıyla 10.000,00 TL
yapı bedelinin kamu alacağı için öngörülen en yüksek faiziyle birlikte
tazmini istemiyle açıldığı, ortada idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
kapsamında bir işleminin bulunmadığı, davanın anılan Yasanın 14. maddesinde
işaret edilen bedel arttırma davası niteliğinde olmadığı anlaşılmaktadır.
Belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun kabulü ile Altındağ Belediye Başkanlığı vekilinin görev
itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Belediye vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.07.2010 gün ve E:2009/150 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 07.03.2011 gününde Üyeler Mahmut BİLGEN ve Ramazan TUNÇ’un
KARŞIOYLARI ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
3194 sayılı İmar Kanunun 18/10. maddesi
uyarınca "Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere
rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça
yıktırılamaz."
16.5.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı
Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı uyarınca istimlak işlemlerine
girişilmeksizin idare tarafından taşınmazına el atılan kişinin ilgili kamu
tüzel kişiliği aleyhine el atmanın önlenmesi veya el atılan taşınmazın
mülkiyetinin kamu tüzel kişiliğine devri karşılığında tazminat davası
açabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin istikrarlı kararlarında da, bu tür
davaların kamulaştırmasız el atma davası olarak adli yargı yerinde
görülmesi gerektiği kabul edilmiştir (Y5HD. 1.5.2006, E.2006/2677,
K.2006/5324) Bu bakımdan; uyuşmalığın adli yargı yerinde çözülmesi
gerektiği, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi
uyarınca yaptığı başvurunun reddine karar verilmesi düşüncesinde
olduğumuzdan değerli çoğunluğun aksi yönde oluşan görüşüne katılamıyoruz. 07.03.2011
Üye Üye
Mahmut BİLGEN Ramazan TUNÇ
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/314
KARAR NO : 2011/48
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce daha önce karara bağlanan konu ile ilgili olarak,
suret dosya gönderilmek suretiyle yeniden açılan davada, KARAR VERİLMESİNE
YER OLMADIĞI hk.
K A R A R
Davacı :
C. B.
Vekilleri :
Av. U. C. - Av. H. Y.
Davalı :
Altındağ Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. İ. G.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacıya ait Önder Mahallesi, Uygar Sokak,
No:25, Altındağ adresinde bulunan (Altındağ 1. Bölge Tapu Müdürlüğü’nde 23416
ada ve 7 parsel) evin davalı Altındağ Belediye Başkanlığı tarafından
kanunda belirtilen usullere uyulmadan 23.11.2009 tarihinde yıkıldığını,
davacıya yıkımla ilgili yapılmış herhangi bir tebligat bulunmadığını,
davalı Altındağ Belediyesi’nin yasalara aykırı şekilde yıkımı
gerçekleştirdiğini, imar uygulaması nedeniyle bulunduğu yerde korunması
mümkün olmayan yapı ve ağaç bedeli ödenerek gerekli tebligatlar yapıldıktan
sonra yıkım yapılabileceği halde Belediye tarafından kamulaştırma
yapılmadan, herhangi bir bedel ödenmeden ve hiçbir bildirim yapılmadan üç
katlı evin, davacının evde bulunmadığı sırada ve hiçbir güvenlik tedbiri
alınmadan yasa dışı olarak yıkıldığını, evin 12.5.1983 tarihinde Belediyeye
müracaat edilerek kanunlara uygun hale getirildiğini, davacının 13. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 2009/51 D. İş sayılı tespit kararı ile zararını tespit
ettirdiğini, yapılan tespit sonucunda evin yapı bedeli olarak 60.536,70 TL
belirlendiğini, davalı Belediyenin davacıya henüz hiçbir ödemede
bulunmadığını, davacının evinin yıkımı neticesinde evin yapı bedeli olarak
60.536,70 TL, eşyalar nedeni ile 4.490,00 TL civarında zararının söz konusu
olduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin dava hak ve talepleri saklı kalmak
kaydıyla yapı bedeli olarak 10.000,00 TL ve eşyalar için 1.000,00 TL maddi
tazminat ile 10.000,00 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 21.000,00 TL
nin 23.11.2009 tarihinden itibaren faizi ile birlikte davalıdan tahsili
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilince, süresinde verilen birinci savunma
dilekçesinde, Belediyelerince davacılara ait binanın yıkılması işleminin
tamamen imar uygulaması sonucu imar yolunda kalan kaçak binanın
tasfiyesinden ibaret olduğu, davacıya hissesi oranında başka bir imar
parselinden yer verildiği, davanın idari yargı yerinde görülmesi gerektiği
ileri sürülerek görev itirazında bulunulmuştur.
ANKARA 13. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ; 6.5.2010 gün ve E:2010/10 sayı ile, davalı vekilinin görev
yönünden vaki itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Belediye vekilince süresi içinde
verilen dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle
başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 05.07.2010 gün ve
E:2010/81 sayı ile, Davacının, Ankara İli, Altındağ İlçesi, Önder
Mahallesi, 23416 ada, 7 sayılı parseldeki evine kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle maddi ve manevi olmak üzere toplam 21.000 TL
tazminatın yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsili istemiyle Ankara
13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2010/10 Esas sayısında kayıtlı dosyada
açtığı davada, davanın görüm ve çözümünün idari yargının görevine girdiği
ileri sürülerek davalı idarece görev itirazında bulunulduğu ve itirazın
reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiğinin
anlaşıldığı, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca arazi ve arsa
düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamaları işlemlerinin, kamu gücüne
dayalı olarak tek yanlı ve re'sen tesis edilen idari işlemler olduğu,
dosyanın incelenmesinden, Altındağ Belediye Meclisi kararı ve Ankara
Büyükşehir Belediyesi’nin onayı ile yürürlüğe konulan "Alemdağ,
Battalgazi, Hacılar, Önder, Ulubey Mahalleleri Gecekondu Islah İmar
Planı" kapsamında imar düzenlemesi yapıldığı; imar uygulaması
kapsamında davacının hissedarı bulunduğu parsele diğer hissedarların
muvafakati alınmaksızın yapılan ve 2981 sayılı Yasa'ya uygun af başvurusu
da olmayan izinsiz kaçak yapının imar yolu üzerinde kalması nedeniyle 3194
ve 775 sayılı Yasa'ların verdiği yetkiye dayanılarak yıkıldığı; imar
uygulaması tamamlandıktan sonra, söz konusu taşınmazdaki hissesi
şuyulandırılmış bulunan davacıya ait kaçak yapının yıkılmak suretiyle
davalı Belediyece kamulaştırmasız el atıldığından bahisle fazlaya ilişkin
haklar saklı kalmak üzere yıkılan yapı bedeli için 10.000 TL ve eşya bedeli
için 1.000 TL maddi ve 10.000 TL manevi olmak üzere toplam 21.000 TL
tazminatın yıkım tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tahsili
istemiyle dava açtığının anlaşıldığı, imar uygulaması sonucu oluşturulan
imar yolunda kalan davacıya ait izinsiz ve kaçak yapının yıkılması
nedeniyle, bu yapının ve içindeki eşyaların bedelinin ödenmesi gerektiği
iddiasına dayalı olarak açılan dava, kamulaştırmasız el atma hukuki
temeline oturtulmak istenmiş ise de, davanın konusu, davalı idarece 3194
sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan uygulama işlemleri sonucunda kamu ortaklık paylarından
oluşturulan ve imar planında "imar yolu" olarak ayrılmış bulunan
taşınmazdaki hissesi şuyulandırılmış olan davacıya ait yapının bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğundan, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/b bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam
yargı davaları" kapsamına girdiğinde kuşku bulunmadığı, bu durumda,
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan
davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde
çözümlenmesi gerektiği, bu nedenlerle, 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi
uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; 13.01.2011 gün ve
2010/341781 sayı ile, Davacı Cemal Biçici vekili tarafından davalı Altındağ
Belediye Başkanlığı aleyhine Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan
2010/10 Esas sayılı tazminat davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından
2247 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması nedeniyle gönderilen 2010/314 Esas sayılı dosyanın incelendiği,
Ankara İli, Altındağ İlçesi, Önder Mahallesi, 23416 ada, 7 sayılı kadastral
parselde bulunan davacıya ait kaçak bina ve eklentilerin imar yolunda
kalması nedeniyle kamulaştırmasız el atılarak yıktırılmasından dolayı
uğranılan zarar nedeniyle 21.000 TL tazminat ödenmesi istemiyle Ankara 13.
Asliye Hukuk Mahkemesi’ne davanın açıldığı, davalı idare tarafından görev
itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığının
anlaşıldığı, Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala
bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesi
gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı,
davanın, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca onaylanan Altındağ
Belediye Meclisinin "Alemdağ, Battalgazi, Hacılar, Önder, Ulubey
Mahalleleri Gecekondu Islah İmar Planı" kapsamında dava konusu olan ve
davacının hissesi bulunan parsele diğer hissedarların muvafakatı olmadan
yapılan kaçak yapının imar yolu üzerinde kalması nedeniyle yıkılması
nedeniyle davacının hissesine davalı idare tarafından kamulaştırmasız el
atıldığı ileri sürülerek maddi ve manevi olmak üzere toplam 21.000.- TL nin
yasal faizi ile birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açıldığı; dava
konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında
bir işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun'un 14.
maddesinde işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun
kabulüne olanak bulunmadığı, dava dilekçesi incelendiğinde de, davacının
davayı idarenin uygulamasından doğan zararlarının giderilmesi istemiyle
açtığının görüldüğü; uyuşmazlık konusu işlemin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun
arazi ve arsa düzenlenmesine ilişkin 18. maddesinin uygulamasından
kaynaklandığı, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un
2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği, bu nedenle, Danıştay
Başsavcılığı’nın 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2010/10 Esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında: Raportör-Hakim
Taşkın ÇELİK’in, davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi
gerektiği yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanun’un, “İncelemede izlenecek sıra” başlıklı
27.maddesinde; “ Uyuşmazlık Mahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya
görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından
inceler; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri
reddeder.”; “Olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma” başlıklı 10. maddesinde;
“Görev uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde
açılmış olan davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin
Uyuşmazlık Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için,
görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza
mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde
de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı
yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları
şarttır.
Görev itirazının yargı merciince yerinde görülerek
görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev konusunun Uyuşmazlık
Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın bozulmuş ve yargı
merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli yargı yararına ileri sürülmüş
ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı yararına ileri sürülmüş ise Danıştay
Başkanunsözcüsü, askeri ceza yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri
Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu
mahkemenin Başkanunsözcüsüdür.
Görev itirazının reddine ilişkin karara karşı
itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret kararı kesinleşmeden
uyuşmazlık çıkarma istenemez.”; “Yargı merciince yapılacak işlemler”
başlıklı 12.maddesinde;
“Görev itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın
reddine ilişkin kararın verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği
gerekiyorsa tebliğ tarihinden, itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında
ise ret kararının kesinleştiği tarihten başlayarak onbeş gün içinde,
uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha
dilekçeyi itirazı reddeden yargı merciine verir.
Bu yargı mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa
eklerini yedi gün içinde cevabını bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder.
Tebligat yapılan taraf, süresi içinde bu yargı merciine cevabını
bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş sayılır.
(Değişik üçüncü fıkra: 23/7/2008 – 5791/4 md.) Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının
reddine ilişkin kararını, dava dosyası muhtevasının onaylı örnekleriyle
birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir
kez başvurulabilir.”; “Uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makamca yapılacak işlemler” başlıklı 13.maddesinde;
“(Değişik birinci cümle: 23/7/2008 – 5791/5 md.)
Uyuşmazlık çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili
makam, gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan
sonra, uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan
başvuruda 12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş
olduğunu tespit ederse, istemin reddine karar verir. Bu karar, ilgili
kişilere veya makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara
karşı hiç bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda
yetkili makam, dilekçe ve eklerinin kendisine ulaştığı tarihten, şayet
eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş ve bu erekle gönderdiği yazıları on
gün geçmeden postaya vermiş ise eksikliklerin tamamlandığı tarihten
başlayarak en geç on gün içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını,
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine
hemen bildirir. (Ek cümle: 23/7/2008 – 5791/5 md.) Bu takdirde ilgili yargı
mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde davanın görülmesini geri
bırakır.
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, düşünce yazısıyla
eklerini, görevsizlik itirazını reddeden yargı merciine göre ilgili bulunan
Başsavcı veya Başkanunsözcüsüne tebliğ edebilir. Tebliği alan makam
karşılık vermek isterse, yedi gün içinde yazılı karşılığını vermekle
görevlidir.” denilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı vekili tarafından
8.1.2010 tarihinde açılan dava dosyasının Ankara 13. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin E:2010/10 sayılı esasına kaydının yapıldığı; davalı Belediye
vekilinin 2247 sayılı Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak 9.3.2010 tarihinde yaptığı görev itirazının, Mahkeme’nin 6.5.2010
tarihli duruşmasında reddedildiği; Belediye vekilinin, Yasa’nın 12.maddesi
uyarınca, 7.5.2010 tarihli dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması
amacıyla dosyanın Danıştay Başsavcılığına gönderilmesini talep ettiği; Mahkeme’ce,
22.6.2010 tarih ve 2010/10 Esas sayılı yazı ekinde dava dosyası aslının
Danıştay Başsavcılığına; Danıştay Başsavcısı’nca da, 05.07.2010 gün ve
E:2010/81 sayı ile, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılarak Mahkememize gönderildiği ve aynı zamanda olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı hususunun Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne de
bildirildiği; anılan dosyanın Mahkememizin E:2010/226 sayılı esasına
kaydının yapıldığı;
Buna karşılık; Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi
tarafından E: 2010/10 sayı ile; suret dosya üzerinden yargılamaya devam
edildiği; 20.10.2010 tarihindeki duruşmada Mahkeme’ce; Danıştay
Başsavcısına yazılan yazıya cevap geldiği, okunduğu, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığının bildirildiğinin görüldüğü ifade edilerek, Davalı
vekilince gideri verildiğinde dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar verildiği; 2.11.2010 tarih ve 2010/10 Esas sayı ile
dava dosyası örneğinin Mahkememize gönderildiği ve Mahkememizin E:2010/314
sayılı esasına kaydının yapıldığı;
Mahkememizce, aynı konudaki daha önceki başvuruda,
7.2.2011 gün ve E: 2010/226, K: 2011/25 sayı ile, davanın çözümünde İdari
Yargının görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun
kabulü ile Altındağ Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının reddine
ilişkin Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 6.5.2010 gün ve E:2010/10
sayılı kararının kaldırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda; Mahkememizce aynı dava ile ilgili
olarak daha önce karar verildiği anlaşıldığından; suret dosya gönderilmek
suretiyle açılan iş bu davada, “karar verilmesine yer olmadığına karar
verilmesi” gerekmiştir.
SONUÇ :
Mahkememizce aynı dava ile ilgili olarak daha önce karar verildiği
anlaşıldığından; suret dosya gönderilmek suretiyle açılan iş bu davada,
KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 07.03.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/315
KARAR NO : 2011/49
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T : İki istasyon arasında
seyir halindeki banliyö treninin çarpması sonucu ölen kişinin anne ve
babası tarafından; destekten yoksun kalma karşılığı maddi tazminatın davalı
TCDD İşletmesinden tahsiline hükmedilmesi istemiyle açılan davanın İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1-E. U., 2-S. U.
Vekilleri :
Av. H. E., Av. D. D., Av. H. S.
Davalı :
TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. T. E.
O L A Y :
02.06.2008 günü saat 21:40 sıralarında Ankara-Sincan seferini yapmakta olan
20113 no.lu banliyö treni, Özgüneş istasyonu ile Emirler İstasyonu arasında
seyir halinde iken M. U.’a çarpmış, adı geçen ölmüştür.
Davacılar vekili, müvekkili davacıların, müteveffa
destek M. U.'un anne ve babası olduğunu; adı geçenin, Özgüneş istasyonunda
trene binmek isterken banliyö treninin aniden hareket etmesi üzerine trenle
peron arasına düşerek vefat ettiğini; TTK'nun 806. maddesi uyarınca,
taşıyıcının yolcuları gidecekleri yere sağ ve salim olarak ulaştırmakla
mükellef bulunduğunu, yolcuların kazaya uğramaları halinde bundan doğacak
zararları taşıyıcının tazmin edeceğini; taşıyıcının, yürüttüğü hizmetin
gereği, tren kapılarını hareket halinde iken sürekli kapalı tutmak,
yolcuların güvenli bir şekilde seyahat edebilmeleri için uygun peronlar
yapmak, duruş ve kalkışlarda tüm yolcular inme ve binme işlemini
tamamladıktan sonra gerekli emniyet tedbirleri alıp yolcuların güvenli bir
ortamda seyahat etmelerini sağlama yükümlülüğünü yerine getirmediğini;
taşıyıcının uluslar arası tren taşımacılığının standartlarına uymadığını,
bu ve benzer nedenlerle kusurlu olduğunu ifade ederek, sonuçta; şimdilik
müteveffanın annesi S. U. ve babası E. U. için ayrı ayrı 4.000,00 YTL'den
toplam 8.000,00.-YTL. maddi (destekten yoksun kalma) tazminatın davalıdan
müşterek ve müteselsilen tahsiline, 02.06.2008 olay tarihinden itibaren
tazminat istemlerine en yüksek oranda ve tahsil tarihine kadar bu oranlarda
meydana gelecek gerçek değişiklikleri de kapsayacak şekilde ticari temerrüt
(avans) faizi yürütülmesine, fazlaya dair haklarının ve manevi tazminat
isteme haklarının saklı tutulmasına karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalı İşletme vekili, birinci savunma
dilekçesinde; kazanın, davacı tarafın iddia ettiği gibi meydana
gelmediğini; banliyö treninin, saat 21:40 sularında, Özgüneş-Emirler arası
kuzey yoldan 30-40 km/s. hızla seyrederken, M. U.’un ihata duvarının (yaya
ve araçların demiryolu sahasına girmelerini engellemek için demiryolunun
kenarlarına yapılan yüksek duvar) kenarından koşup, demiryolu içerisine
girdiğini, tren makinistinin, kendisini fark etmesiyle birlikte sık sık
düdük çalıp, hemen seri fren yaptığını, ancak M. U. herhangi bir tepki
vermediğinden ve mesafe de çok kısa olduğundan, duramadığını ve
km:556+000’da (yani; peronda değil, demiryolu hattı üzerinde) adı geçen
şahsa çarptığını; müteveffanın banliyö treninin yolcusu olmadığını; kazanın
tamamen müteveffanın kendi kastı ya da kasıt derecesindeki ağır kusur ve
ihmali sonucu meydana geldiğini; taraflar arasında akdedilmiş bir taşıma sözleşmesi
bulunmadığını; görülmekte olan davaya Türk Ticaret Kanununun yolcu
taşımasına ilişkin hükümleri değil, idare hukukunun hizmet kusuru hükümleri
uygulanacağından, davanın idari yargıda görülmesi gerektiğini öne sürerek
görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ; 18.11.2009
günlü, celsede ve E: 2008/655 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İşletme vekilince, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine, dilekçe ve ekleri
Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Ankara-Sincan
istikametinde Özgüneş istasyonu ile Emirler İstasyonu arasında seyir
halindeki banliyö treninin çarpması sonucu ölen M. U.'un anne ve babası
tarafından maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi istemiyle T.C.D.D.
İşletmesi Genel Müdürlüğüne karşı Ankara Dördüncü Asliye Ticaret
Mahkemesinin E:2008/655 sayılı dosyasında açılan davada, davalı İdarece
davanın görüm ve çözümünün İdari Yargı'nın görevine girdiği ileri sürülerek
görev itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasının istenildiği; 28.10.1984 tarih ve 18559 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) Ana Statüsü'nün "Amaç ve Kapsam"
başlıklı 1'inci maddesi" Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233
sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
hükümlerine tabi olarak söz konusu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde
faaliyette bulunmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi
Genel Müdürlüğü adı altında teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki
bünye, amaç ve faaliyet konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese,
bağlı ortaklık ve iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ve ilgili
diğer hususları düzenlemektir…" hükmünü taşımakta; "Hukuki
Bünye" başlıklı 3'üncü maddesinde, bu Ana Statü ile teşkil olunan TCDD
İşletmesinin, sermayesinin tamamı Devlete ait, tüzel kişiliğe sahip,
faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir "Kamu
İktisadi Kuruluşu" olduğuna ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile bu Ana Statü hükümleri saklı kalmak
üzere özel hukuk hükümlerine tabi bulunduğuna işaret edilmekte; 4'üncü maddesinde
de, sayılan kuruluş amaç ve faaliyet konularının tamamına yakınının
"tekel" kapsamında işler olduğu belirtilmekte; kuruluşu, yönetimi
ve denetimi konularında 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine paralel düzenlemelere yer verilmekte
olduğu; buna göre, TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu hizmeti
yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğunun tartışmasız
bulunduğu; 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname ve Ana Statü ile özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun
olarak kârlılık ve verimlilik ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla,
İşletmenin iktisadi faaliyetleri bakımından özel hukuk hükümlerine tabi
kılınmış olmasının, onun kamu hizmeti yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine
engel teşkil etmediği; idarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine
ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği
yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,
işletilmesi, bakım ve onarımı sırasında kişilere verdiği zararların tazmini
istemiyle açılacak davaların; Anayasa'nın 125'inci maddesinin son
fıkrasında yer alan, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlü olduğu kuralı ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendindeki, idari eylem
ve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlal edilenler tarafından açılan tam
yargı davalarına idari yargı yerlerinde bakılacağı yolundaki düzenleme
uyarınca, İdari Yargı'nın görevinde bulunduğu; dosyada bulunan, "Olay
Yeri Görgü ve Tespit Tutanağı" ile Bilirkişi Raporunda yapılan
tespitlerden; zarar doğuran olayın trene biniş, iniş veya trenle yolculuk
sırasında meydana gelmediğinin anlaşılması karşısında; taraflar arasında
yolcu taşıma sözleşmesinin hükümlerinin uygulanmasını gerektiren bir hukuki
ilişkinin varlığından söz edilmesinin olanaklı olmadığı, bu bakımdan;
dosyadaki uyuşmazlığın çözümünün, TCDD İşletmesinin görevinde olan kamu
hizmetini yürütmek amacıyla kurmuş olduğu demiryolu hattı boyunca aldığı
önlemler yönünden kusurunun ya da idarenin sorumluluğunu gerektirecek başka
bir nedenin bulunup bulunmadığının belirlenmesine bağlı bulunduğu; bu
belirleme ise, yukarıda açıklanan Anayasa ve yasa hükümleri çerçevesinde
idari yargı yerlerince yapılabilecek nitelikte olduğundan; davanın görüm ve
çözümünün İdari Yargı'nın görev alanına girdiği gerektiği
gerekçesiyle, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmış
ve 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesine göre görev konusunun incelenmesini
Uyuşmazlık Mahkemesi’nden istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesinin
üçüncü fıkrasına göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Ankara-Sincan
seferini yapan banliyö treninin Özgüneş istasyonundan ayrılmak üzere
perondan hareket ettiği sırada çarpması sonucunda hayatını kaybeden
Muhammet Uygur'un anne ve babası olan davacıların olay nedeniyle
uğradıkları maddi ve manevi zararın tazmini talebiyle Ankara 4. Asliye
Ticaret Mahkemesinde açılan davada, davalı TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü
tarafından görev itirazında bulunulması üzerine olumlu görev uyuşmazlığının
çıkarıldığının anlaşıldığı; TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu
hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğu; 233 sayılı
KHK ve Ana Statü ile, özerk bir tarzda ve ekonomik gereklere uygun olarak
karlılık ve verimlilik ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi amacıyla,
işletmenin iktisadi faaliyetleri bakımından özel hukuk hükümlerine tabi
kılınmış olmasının, onun kamu hizmeti yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine
engel teşkil etmediği; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun
kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanun'un 2/1-b maddesi
gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı; kamu
hizmetini yürütmekle yükümlü kılınan kamu kuruluşunun, kamu hizmetini
yürütürken kişilere verdiği zararın tazminine ilişkin davada, kamu
hizmetinin, yöntemine ve hukuk kurallarına uygun olarak yürütülüp
yürütülmediğinin, idarece gerekli önlemlerin alınmış olup olmadığının
tespitinin gerektiği; dolayısıyla, hareket halindeki trenin çarpması sonucu
hayatını kaybeden müteveffanın yakını olan davacıların uğradıkları maddi ve
manevi zararın tazmini istemiyle açılan davada, kazanın meydana gelmesinde
davalı idarenin bir hizmet kusurunun bulunup bulunmadığının ve olaydan
doğan zararın hizmet kusuru esaslarına göre tazmini gerekip gerekmediğinin
belirlenmesi söz konusu olacağından, davanın görüm ve çözümünde idari yargı
yerinin görevli bulunduğunun düşünüldüğü gerekçesiyle; Danıştay
Başsavcılığının 2247 sayılı Yasa'nın 10.maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2008/655 esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık YILDIZ, Nüket
YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla
yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasanın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, davalı idarece anılan
Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen yönteme uygun şekilde ve 12. maddede
belirlenen süre içinde başvurulması üzerine Danıştay Başsavcılığı
tarafından uyuşmazlık çıkarıldığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, iki istasyon arasında seyir halindeki banliyö
treninin çarpması sonucu ölen kişinin anne ve babası tarafından; destekten
yoksun kalma karşılığı maddi tazminatın davalı TCDD İşletmesinden tahsiline
hükmedilmesi istemiyle açılmıştır.
28.10.1984 tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel
Müdürlüğü(TCDD) Ana Statüsü’nün “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesi, “Bu
Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi olarak söz konusu Kanun
Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere Türkiye
Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı altında
teşkil olunan Kamu İktisadi Kuruluşunun hukuki bünye, amaç ve faaliyet
konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık ve
iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkileri ve ilgili diğer hususları
düzenlemektir...” hükmünü taşımakta; “Hukuki Bünye” başlıklı 3. maddesinde,
bu Ana Statü ile teşkil olunan TCDD İşletmesinin, sermayesinin tamamı Devlete
ait, tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu
sermayesiyle sınırlı bir “Kamu İktisadi Kuruluşu” olduğuna ve 233 sayılı
KHK ile bu Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine
tabi bulunduğuna işaret edilmekte; 4.maddesinde, sayılan Kuruluş amaç ve
faaliyet konularının tamamına yakınının “tekel” kapsamında işler olduğu
belirtilmekte; kuruluşu, yönetimi ve denetimi konularında 233 sayılı KHK
hükümlerine paralel düzenlemelere yer verilmektedir.
Buna göre, TCDD İşletmesinin, tekel kapsamında kamu
hizmeti yürüten, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu olduğu
tartışmasızdır. 233 sayılı KHK ve Ana Statü ile, özerk bir tarzda ve
ekonomik gereklere uygun olarak kârlılık ve verimlilik ilkeleri
doğrultusunda yönetilmesi amacıyla, İşletmenin iktisadi faaliyetleri
bakımından özel hukuk hükümlerine tabi kılınmış olması, onun kamu hizmeti
yürütmesine ve kamu kurumu niteliğine engel teşkil etmemektedir.
İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine
ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği
yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,
işletilmesi, bakım ve onarımı sırasında kişilere verdiği zararların tazmini
istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünde, idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerleri görevli
bulunmaktadır.
Olayda, Ankara-Sincan istikametinde, Özgüneş
istasyonu ile Emirler İstasyonu arasında seyir halindeki banliyö treninin
çarpması sonucu ölen Muhammet Uygur'un anne ve babası tarafından maddi
tazminata hükmedilmesi istemiyle T.C.D.D. İşletmesi Genel Müdürlüğüne karşı
dava açıldığı; dosyada bulunan, "Olay Yeri Görgü ve Tespit
Tutanağı" ile Bilirkişi Raporunda yapılan tespitlerden; zarar doğuran
olayın trene biniş, iniş veya trenle yolculuk sırasında meydana
gelmediğinin belirtildiği; TCDD İşletmesinin, görevinde olan kamu hizmetini
yürütmek üzere kurduğu demiryolunda, kazanın meydana gelmesinde kusurlu olduğu nedeniyle
maddi ve manevi zarar doğduğu öne sürülmekte olup, zarar doğuran olayın
trene biniş yada iniş veya trenle yolculuk sırasında meydana gelmediğinin
anlaşıldığı nedeniyle+, taraflar arasında yolcu taşıma sözleşmesine dayalı
bir hukuki ilişki bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında, idarenin
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala
bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b. maddesinde,
idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlal edilenler
tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında
sayılmıştır.
Bu durumda ve zararın kamu hizmetinin yürütülmesi
sırasında doğduğu nedeniyle idarenin hizmet kusuruna dayanılmış olması
karşısında, kamu hizmeti yürüten TCDD İşletmesinin bu hizmeti yürüttüğü
sırada kişilere verdiği zararın tazmini istemiyle açılan dava, olayda kamu
hizmetinin yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet
kusuru veya başka nedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının
saptanmasını gerektirmektedir. Bu hususların saptanması ise idare hukuku
ilkelerine göre yapılabileceğinden, 2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b. maddesi
kapsamında bulunan tam yargı davasının görüm ve çözümünde idari yargı
yerleri görevlidir.
Belirtilen nedenlerle, Danıştay Başsavcısının
başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin görev itirazının reddine ilişkin
Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 4. Asliye Ticaret
Mahkemesi’nin 18.11.2009 gün ve 2008/655 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 07.03.2011
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/319
KARAR NO : 2011/51
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140. maddesine göre verilen ve
kesinleşen idari para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emrinin
iptali istemiyle açılan davanın, 5510 sayılı Yasa’nın 88. maddesi uyarınca
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M. T.
Vekili :
Av. I. T.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. S. Y.
O L A Y :Davacıya,
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 9. ve 79 maddesini ihlal ettiği
nedeniyle Yasanın 140. maddesi uyarınca Ankara Sigorta Müdürlüğü tarafından
4.398.30 TL idari para cezası verilmiş, yapılan itiraz İdarece
reddedilmiştir.
Davacı vekili, müvekkili adına tahakkuk ettirilen
4.398.30 TL’lık para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen, 27.4.2009 gün
ve 09/12825 sayılı, gecikme zammı dahil 8.321.82 TL tutarındaki ödeme emrinin
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili birinci savunma dilekçesinde,
davanın adli yargının görev alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 1. İDARE MAHKEMESİ: 6.5.2010 gün ve
E: 2009/1089 sayı ile; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları ile idari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davalarının idari davalardan olduğu ve görüm ve
çözümünün idari yargı yerlerine ait olduğu; idarenin, idare hukuku alanında
kamu gücüne dayalı olarak re'sen ve tek yanlı irade açıklaması sonucu tesis
etmiş olduğu işlemlerle, hukuk alanında yeni durumlar oluşturmasıyla idari
işlem kimliği kazandırdığı ve kural olarak bu işlemlerin özel yasal
düzenlemeler dışında, idari yargı denetimine tabi bulunduğu; davalı idare
tarafından, Mülga 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 80. maddesi
uyarınca; Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde, 6183 Sayılı Yasa'dan kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde,
alacaklı Sigorta Müdürlüğü'nün bulunduğu yer İş Mahkemesi'nin yetkili
olduğu, yine 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu'nun 101. maddesinde; Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların
İş Mahkemelerinde görüleceğinin hükme bağlandığı, dolayısıyla kurum
alacağının tahsili amacıyla düzenlenen dava konusu ödeme emrinin iptali
istemiyle açılan davanın idari yargının görev alanına girmediği belirtilmiş
ise de; dava konusu ödeme emrinin davacı adına daha önce tahakkuk ettirilen
4.398,30.TL'lik para cezasının tahsili amacıyla düzenlendiği, dolayısıyla
Mülga 506 'Sayılı Yasa'nın 80. maddesinde belirtilen anlamda bir kurum
alacağı olmadığı, öte yandan Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510
Sayılı Yasa'nın 102. maddesi uyarınca kurumca tahakkuk ettirilen idari para
cezalarına karşı açılacak davalarda idare mahkemelerinin görevli olduğunun
hükme bağlandığı, dolayısıyla davacı hakkında tahakkuk ettirilen idari para
cezasının tahsili amacıyla düzenlenen dava konusu ödeme emrine karşı açılan
davada idari yargının görevli olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle;
davalı idarenin görev itirazının reddine Mahkemelerinin görevli olduğuna
karar vermiştir.
Davalı vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacının, adına
tahakkuk ettirilen 4.398.30 TL'Iik para cezasının tahsili amacıyla
düzenlenen 8.321.82 TL tutarındaki 27.04.2009 tarihli ödeme emrinin iptali
istemiyle davalı idare aleyhine idari yargı yerinde açtığı davada davalı
idarenin görev itirazında bulunduğunun görüldüğü, uyuşmazlık konusu duruma
ilişkin mevzuat incelendiğinde; 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun
140. maddesinin dördüncü fıkrasının, "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliği tarihinden itibaren (7) gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine başvurabilirler" yolundaki üçüncü cümlesinin, Anayasa
Mahkemesi'nin 8.10.2002 gün ve E:2001/225, K:2002/88 sayılı kararıyla iptal
edildiği ve bu kararın yayımlandığı 26.2.2003 tarihinden itibaren kendisine
tanınan bir yıllık süre içinde Yasama Organı'nca çıkarılan 29.7.2003 gün ve
4958 sayılı Yasa’nın 51. maddesi ile, 506 sayılı Yasa'nın 140. maddesinin
yeniden düzenlendiği, dördüncü fıkrasında, “İdari para cezaları ilgiliye
tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün
içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesine
başvurabilirler. Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini
durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenmeyen
idari para cezaları, bu Kanunun 80. maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme
zammı ile birlikte tahsil edilir" denildiği, anılan Yasanın 80.
maddesinin 29.7.2003 gün ve 4958 sayılı Yasa ile değişik beşinci
fıkrasında, Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un
51. maddesi hariç, diğer maddelerinin uygulanacağının öngörüldüğü ve
ödenmeyen Kurum alacaklarına uygulanacak gecikme zammının gösterildiği;
yedinci fıkrasında ise, "Kurum alacaklarının tahsilinde 21.7.1953
tarih ve 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların
çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu yer İş Mahkemesi
yetkilidir" hükmüne yer verildiği; öte yandan; 506 sayılı Kanun'un
140. maddesinin dördüncü fıkrasının 15.2.2006 tarih ve 5454 sayılı Kanun'un
5. maddesiyle değiştirildiği; idari para cezalarına karşı idare mahkemesine
başvurulacağı hükmünün kaldırılarak yerine onbeş gün içinde yetkili sulh
ceza mahkemesine başvurulabileceği hükmünün getirildiği, ancak, anılan
fıkrada yer alan, "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine
tebliği tarihinden itibaren onbeş gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine
başvurabilirler" yolundaki üçüncü tümcesinin, Anayasa Mahkemesi'nin
4.10.2006 gün ve E:2006/75, K:2006/99 sayılı kararıyla iptal edildiği, bu
düzenlemelere göre, idari para cezalarının ilgiliye tebliğ edilmekle
tahakkuk edeceği ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma
ödeneceği veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebileceği, itirazın takibi durduracağı, Kurumca itirazı reddedilenlerin
kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare
mahkemesine başvurabilecekleri nedeniyle tahakkuk aşamasında idare
mahkemelerinin görevli oldukları(15.2.2006 tarihinden itibaren onbeş gün
içinde sulh ceza mahkemesine başvuru ile anılan mahkemelerin görevli
kılındığı, ancak, buna ilişkin tümcenin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal
edildiği); kurum alacaklarının tahsilinde ise, 6183 sayılı Yasa hükümleri
uygulanmak suretiyle düzenlenecek ödeme emrine karşı açılacak davalara
bakma görevinin, 80. maddenin yedinci fıkrasında açıkça alacaklı Sigorta
Müdürlüğünün bulunduğu yer iş mahkemesine ait olduğunun belirtildiği,
uyuşmazlık konusu olayda; davalı idare tarafından verilen idari para
cezasının, ödenmemesi nedeniyle Kurum alacağına dönüşmesi üzerine gecikme
zammı uygulanmak suretiyle tahsili için düzenlenen ödeme emrine karşı dava
açıldığının anlaşıldığı, bu durumda, idari para cezasından doğan Kurum
alacağının tahsili için düzenlenen ödeme emrine karşı açılan davanın görümü
ve çözümünde 506 sayılı Kanun'un 140. maddesinin yollamada bulunduğu 80.
maddesinde yer alan özel hüküm gereği yetkili kılınan iş mahkemesinin
görevli bulunduğu, bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri
gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; ödeme emrinin düzenlendiği ve
tahsilatın yapıldığı tarihler itibariyle yürürlükte bulunan (506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu'nu -kimi maddeleri hariç- yürürlükten kaldıran)
31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu'nun 17.04.2008 tarih ve 5754 sayılı Kanun ile değişik 102'nci
maddesinin dördüncü fıkrasında, "İdari para cezaları ilgiliye tebliğ
ile tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da
Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir.
İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine
başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari
para cezası kesinleşir. " denildikten sonra altıncı fıkrasında,
"Mahkemeye başvurulması idari para cezasının takip ve tahsilini
durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen idari para
cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve
gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir." hükmüne; 89. maddenin
ikinci fıkrasının son cümlesinde de, "Dava ve icra takibi açılmış olsa
bile, prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için gecikme cezası
ve gecikme zammı tahsil edilir." kuralına yer verildiği; yine sözü
edilen Kanunun 17.04.2008 tarih ve 5754 sayılı Kanun ile değişik 88'inci
maddesinin onbeşinci fıkrasında, "Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim
ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer
maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye
Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen
yetkileri kullanır." hükmü yer almış olup; aynı maddenin onsekizinci
fıkrasında da, "Kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183
sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulamasından
doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı biriminin
bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine başvurulması
alacakların takip ve tahsilini durdurmaz." denilmek suretiyle, Kurumun
süresi içinde ödenmeyerek kesinleşmiş prim ve diğer alacaklarının takibinde
6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması; bu uygulama sonucunda doğacak uyuşmazlıkların
çözümünde de, Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinin
yetkili olması esasının kabul edildiği; 5510 sayılı Kanunun, "Kurumca
verilecek idari para cezaları" başlıklı, 102'nci maddesine göre
kesilen idari para cezaları, prim alacağı olmamakla birlikte, aynı Kanunun
89'uncu maddesi hükmü ile, 30.03.2005 tarih ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu'nun "idari para cezaları" başlıklı 17'nci maddesinin
06.12.2006 tarih ve 5560 sayılı Kanunla değişik 4'üncü fıkrasında yer alan,
"Genel Bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idari para cezalarına
ilişkin kesinleşen kararlar, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek
üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil dairelerine gönderilir.
Sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler tarafından verilen idari para
cezaları, ilgili kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı takdirde, Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre kendileri
tarafından tahsil olunur.(...)" şeklindeki düzenleme uyarınca Kurum
alacağı niteliğinde olduğundan; vadelerinde ödenmemeleri durumunda, 6183
sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsilleri ile buna ilişkin
işlemlere karşı açılacak davaların, Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu
yer iş Mahkemesinde görülmesinin, 5510 sayılı Kanunun 88'inci maddesinin
yukarıda açıklanan onsekizinci fıkrası hükmü gereği olduğu; her ne kadar,
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 08.02.2006 tarih ve 5454 sayılı
Kanun ile değişik 140'ıncı maddesinin, yukarıda söz konusu edilen dördüncü
fıkrasındaki, "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine
tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine
başvurabilirler." ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 04.10.2006 gün ve
E:2006/75, K:2006/99 sayılı kararı ile iptalinden sonra, 09.05.2007 tarih
ve 5655 sayılı Kanun ile "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare
mahkemesine başvurabilirler." şeklinde yeniden kaleme alınmış ve bu
yeni düzenlemede, idari para cezalarına yapılan itirazı reddedilenlerin,
kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili
idare mahkemesine başvurabilecekleri öngörülmüş ise de; bu düzenleme
vadesinde ödenmeyen idari para cezalarının takip ve tahsiline değil, önceki
aşama olan tahakkuk aşamasına ilişkin olduğundan; tahakkuk aşaması ile
ilgili görev kuralının, 88'inci maddesinin onsekizinci fıkrasının açık
hükmü karşısında, takip ve tahsil aşaması ile ilgili olarak da
uygulanmasına, hukuken olanak bulunmadığı; öte yandan; davaya konu ödeme
emrinin dayanağı olan 6183 sayılı Kanunun, kamu idaresine kendi
alacaklarını kamu gücü kullanarak bizzat takip ve tahsil yetkisi veren bir
idari usul yasası olduğu; alacaklı kamu idaresinin bu yetkileri kullanarak
almış olduğu kararlar ile yapmış olduğu işlemlerin de, idare hukukunda
tanımı yapılan birer tek yanlı idari işlemden başka bir şey olmadığı, idari
işlemlerin yargısal yöntemlerle hukuka uygunluklarının denetiminin ise,
Anayasa Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına dayanak
oluşturan "Anayasa'nın yürütme bölümünde yer alan 125. maddesiyle
idarenin her türlü eylem ve işlemlerini yargı denetimine bağlı tutulduktan
sonra, maddenin diğer fıkraları da idari yargı sisteminde geçerli olan
ilkeleri belirlemektedir. / İdari işlemlere karşı açılacak davalarda
sürenin yazılı bildirim tarihinden itibaren başlaması, idari eylem ve işlem
niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verme
yasağı, yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için gerekli olan
koşullar, yürütmenin durdurulması kararına getirilebilecek sınırlamalar ve
idarenin verdiği zararı ödeme yükümlülüğü, ağırlıklı olarak adli yargı
sistemi için değil, idari yargı sistemi için geçerli olan temel ilkelerdir.
/ Anayasa'nın belirlemiş olduğu bu kurallar, idari Yargılama Usulü
Kanunu'nda da yer alan idari yargılama usul ve esaslarının ana
kurallarıdır. Anayasa'nın değişik maddelerinde kurumsallaşan ve 125.
maddesinde belirtilen idari-adli yargı ayırımına ilişkin düzenlemeler
nedeniyle idari yargının görev alanına giren bir uyuşmazlığın çözümünde
adli yargının görevlendirilmesi konusunda yasa koyucunun geniş takdir
hakkının bulunduğunu söylemek olanaklı değildir." yolundaki
gerekçesinden de anlaşılacağı üzere, idari yargı yerlerine ait bulunduğu,
bu bakımdan; 5510 sayılı Kanunun 88'inci maddesinin onsekizinci fıkrasında
yer alan görev kuralı, Anayasaya aykırılık oluşturmakta ise de;
Başsavcılıklarının, konuyu itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesine götürme
olanağı bulunmadığından, dosya ile ilgili olarak bu yola gidilemediği; bu
durum karşısında, kesinleşen ve bu haliyle kurum alacağına dönüşmüş olan
idari para cezasının 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsil
aşamasına ilişkin bulunan uyuşmazlığın görüm ve çözümünde, Kurumun alacaklı
biriminin bulunduğu yer iş Mahkemesinin görevli bulunduğu nedenleriyle,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 2247 sayılı Yasanın 10'uncu maddesi
uyarınca yapılan başvurunun kabulü gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Davacı adına tahakkuk ettirilen ve 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140. maddesinden kaynaklanan 4.398.30 TL’lık
para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen, 27.4.2009 gün ve 09/12825
sayılı, gecikme zammı dahil 8.321.82 TL tutarındaki ödeme emrinin iptali
istemiyle açılmıştır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140.
maddesinin 9.5.2007 gün ve 5655
sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değişik 4. fıkrasında, “İdarî para
cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun
ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idarî para cezası kesinleşir. Mahkemeye
başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenmeyen idarî para cezaları, bu Kanunun
80 inci maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme
zammı ile birlikte tahsil edilir. İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz ve
yargı yoluna başvurulmaksızın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde
ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, idarî para
cezalarına karşı Kuruma itiraz etme veya yargı yoluna başvurma hakkını
etkilemez. Ancak, Kurumca itirazın reddedilmesi veya mahkemece Kurum lehine
karar verilmesi halinde, daha önce tahsil edilmemiş olan dörtte birlik ceza
tutarı, 80 inci madde hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir” denilmiş;
80. maddesinin yedinci fıkrasında ise, "Kurum alacaklarının tahsilinde
21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğacak
uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu
yer İş Mahkemesi yetkilidir" hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü, bu
düzenlemelere göre, idarî para cezalarının ilgiliye
tebliğ edilmekle tahakkuk edeceği ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün
içinde Kuruma ödeneceği veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine
itiraz edilebileceği, itirazın takibi durduracağı, Kurumca itirazı
reddedilenlerin, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilecekleri nedeniyle tahakkuk aşamasında idare mahkemelerinin görevli
oldukları, kurum alacaklarının tahsilinde ise, 6183 sayılı Yasa hükümleri
uygulanmak suretiyle düzenlenecek ödeme emrine karşı açılacak davalara
bakma görevinin, 80. maddenin yedinci fıkrasında açıkça belirtildiği gibi
Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu yer iş mahkemesine ait olduğu sonucuna
varmıştır.
Ancak, 506 sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen
maddeleri 31.5.2006 gün ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 106. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
5510 sayılı Kanun’un 102. maddesinde, “…İdarî
para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya
aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca
itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz
gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde
başvurunun yapılmamış olması halinde, idari para cezası kesinleşir.
İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz
edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde peşin ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir.
Peşin ödeme idari para cezasına karşı yargı yoluna başvurma hakkını
etkilemez. Ancak Kurumca veya mahkemece Kurum lehine karar verilmesi halinde,
daha önce tahsil edilmemiş olan dörttebirlik ceza tutarı, 89 uncu maddenin
ikinci fıkrası hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir.
Mahkemeye başvurulması idari para
cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince
hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir…”
denilmiş; 88. maddesinde ise, “…Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve
diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü
Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer
maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye
Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen
yetkileri kullanır.
Kurum, 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen alacakları hariç olmak üzere her türlü alacağın teminatını
teşkil etmek üzere Yeni Türk Lirası ve/veya yabancı para birimi üzerinden
ticari işletme, taşınır ve/veya taşınmaz rehni dahil olmak üzere her türlü
teminat almaya yetkilidir.
Kurumun 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen prim ve diğer alacakları amme alacağı niteliğinde olup,
imtiyazlı alacaktır. Kurumun taraf olduğu her türlü dava ve icra
takiplerinin kısmen veya tamamen aleyhe neticelenmesi halinde 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanununda yazılı tazminat ve cezalar Kurum hakkında
uygulanmaz.
Kurumun prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun
uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı
biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine
başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz…” hükmü yer almıştır.
Öte yandan, 5502 sayılı
Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu’nun 37. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Süresi
içinde ödenmeyen sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleri,
işsizlik sigortası primleri, idarî para cezaları, gecikme zamları, katılım
payları Kurum alacağına dönüşür ve bu alacakların tahsilinde, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106
ncı maddeleri hariç diğer maddeleri uygulanır” denilmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni
bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı,
bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Olayda, Ankara Sigorta Müdürlüğü tarafından
Davacıya, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 9. ve 79 maddesini ihlal
ettiği nedeniyle, Yasanın 140. maddesi uyarınca idari para cezası verildiği,
yapılan itirazın yerinde görülmeyerek İdarece reddedildiği; davacının ise
bu para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen, 27.4.2009 gün ve 09/12825
sayılı, ödeme emrinin iptali istemiyle dava açtığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, söz konusu
ödeme emrine karşı açılan davada, 5510 sayılı Yasa’nın 88. maddesi
gözetildiğinde İş Mahkemesinin görevli olduğu kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesinin görevlilik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 1. İdare
Mahkemesi’nin 06.05.2010 gün ve E:2009/1089 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 07.03.2011 gününde, Üye Nüket YOKLAMACIOĞLU’nun KARŞIOYU ve
OYÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
AZLIK
OYU
Dava, Davacı adına tahakkuk ettirilen ve 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140. maddesinden kaynaklanan 4.398.30 TL’lık
para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen, 27.4.2009 gün ve 09/12825
sayılı, gecikme zammı dahil 8.321.82 TL tutarındaki ödeme emrinin iptali
istemiyle açılmıştır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin
olduğundan, görev konusunda Anayasa Mahkemesince verilen kararların veya
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının uyuşmazlıkların çözümünde
dikkate alınması gereklidir. Bu çerçevede, konunun öncelikle 506 sayılı
Yasanın 140. maddesi uyarınca verilen idari para cezalarının yargısal
denetiminde görevli yargı yeri, 506 sayılı Yasada 8.2.2006 günlü, 5454
sayılı Yasayla yapılan değişiklik ve bu değişiklikle ilgili Anayasa
Mahkemesi kararı ve sonraki yasal düzenlemeler yönlerinden incelenmesi
gerekli bulunmaktadır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 3910
sayılı Yasa ile değişik 140. maddesinin 4. fıkrasında; “İdari para cezaları
tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre
içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur.
Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren
(7) gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler. Mahkemeye
başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz." hükmü yer almış,
ancak Yasa maddesinde yer alan "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine başvurabilirler." tümcesi, Anayasa Mahkemesince, 26.2.2003
tarih ve 25032 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 8.10.2002 tarih ve
E:2001/225, K:2002/88 sayılı kararla Anayasaya aykırı görülerek iptal
edilmiştir.
Anılan iptal kararı üzerine, 6.8.2003 tarih
ve 25191 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4958 sayılı Yasanın 51.
maddesiyle, 506 sayılı Yasanın 140. maddesi değiştirilerek; "İdari
para cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun
ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün
içinde idare mahkemesine başvurabilirler." şeklinde düzenleme
yapılmıştır.
15.2.2006 tarih ve 26081 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5454 sayılı Yasanın 5. maddesiyle
değiştirilen 506 sayılı Yasanın 140. maddesinin 4. fıkrasında ise;
"İdari para cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ
tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde
Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca
itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler." şeklinde
düzenleme yapılmakla birlikte, 6.4.2007 tarih ve 26485 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 4.10.2006 tarih ve E:2006/75,
K:2006/99 sayılı kararıyla, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 140.
maddesinin, 8.2.2006 günlü, 5454 sayılı Yasanın 5. maddesiyle değiştirilen
dördüncü fıkrasının "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine başvurabilirler." biçimindeki üçüncü tümcesinin Anayasaya
aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmiştir.
Öte yandan, 20.5.2007 tarih ve 26527 sayılı
Resmi Gazete'de yayımlanan 5655 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesi ile; 506 sayılı Yasanın 140.
maddesinin dördüncü fıkrası, "İdari para cezaları ilgiliye tebliğ
edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde
Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare
mahkemesine başvurabilirler." şeklinde değiştirilmiş; 506 sayılı Yasa
uyarınca verilen idari para cezalarına karşı görevli yargı yerinin idare mahkemesi
olduğu hükme bağlanmıştır.
Buna göre, 15.2.2006 tarihinde 5454 sayılı
Yasa ile 506 sayılı Yasanın 140. maddesinde yapılmış olan değişikliğin
Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olması ve 506 sayılı Yasanın 140.
maddesinde, 20.5.2007 tarih ve 26527 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5655
sayılı Yasa ile yapılan değişiklik karşısında, 506 sayılı Yasanın 140.
maddesine dayanılarak verilen idari para cezasının iptali istemiyle idare
mahkemesinde dava açılması gerektiği açıktır.
Diğer yandan, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar
ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu - uyuşmazlıkla ilgili olmayan kimi maddeler
dışında - yürürlükten kaldırılmıştır. Yukarıda da belirtildiği üzere, görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, görülmekte olan davalara da etkili olacağı, bilinen bir
genel hukuk ilkesidir. Bu nedenle, görevli yargı yerinin belirlenmesinde,
5510 sayılı Yasanın ilgili hükümlerinin incelenmesi gereklidir.
5510 sayılı Yasanın "Kurumca verilecek
idari para cezaları" başlıklı 102. maddesinde, " ... İdari para
cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder.Tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre
içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler... Mahkemeye başvurulması
idari para cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89'uncu madde
hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte
tahsil edilir... " hükmü yer almaktadır.
Yasanın 88. maddesinde ise, kurumun prim ve
diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanunun uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde,
Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinin yetkili olduğu
hükmüne yer verilmiştir.
Yasanın 102. maddesinde, önceki
düzenlemelerin aksine idari para cezalarının tahsili konusunda, iş
mahkemesinin görevini düzenleyen 88. maddesine atıf yapılmadığı, yalnızca
tahsilatın nasıl yapılacağını düzenleyen 89. maddesine atıf yapıldığı
dikkate alındığında, yasa koyucunun idari para cezalarının tahakkukuna
ilişkin işlemler ile tahsiline ilişkin ödeme emirlerinin yargısal
denetiminde idare mahkemelerini görevli gördüğü sonucuna varılmaktadır.
Diğer bir ifadeyle, 506 sayılı Yasanın 4958 sayılı Yasa ile değişik 140.
maddesi uyarınca verilen idari para cezalarına karşı gerek tahakkuk gerekse
tahsil aşamasında idare mahkemesinde dava açılacağı, ancak bu cezaların
süresinde ödenmemesi halinde uygulanacak gecikme zammının hesaplama yöntemi
açısından anılan yasanın 80. maddesine atıfta bulunulmakla idari para
cezalarının tahsiline ilişkin uyuşmazlıkların çözümünde görevli yargı yeri
ile kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsiline ilişkin uyuşmazlıkların
çözümündeki görevli yargı yeri birbirinden ayrılmış, bu konulardaki görevli
yargı yerleri farklı yasa maddelerinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemenin
Anayasa Mahkemesinin gerek 8.10.2002 günlü, E:2001/225, K:2002/88 sayılı,
gerekse 4.10.2006 günlü, E:2006/75, K:2006/99 sayılı kararlarında
belirttiği, "itiraz başvurusuna konu olan idari para cezası, idare
tarafından kamu gücü kullanılarak Yasada belirtilen kurallara uymayanlara
idari bir yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğundan, çıkacak
uyuşmazlıkların çözümünde de idari yargının görevli kılınması
gerekir." gerekçesine de uygun olduğu açıktır. Aksine bir yorum 140.
madde nedeniyle düzenlenen ödeme emirlerinin yargısal denetiminin 80. madde
hükmü çerçevesinde iş mahkemelerine bırakıldığının öne sürülmesi aynı
olgudan kaynaklanan idari işlemlerin denetiminin farklı yargı yerlerine
bırakılmasına yol açacaktır.
Dolayısıyla, dava konusu ödeme emri, kamu
gücünün kullanılmasıyla ilgili idari para cezasının tahsil edilmesine
ilişkin olup, idari işlem niteliğindeki ödeme emirlerinin iptali istemiyle
açılacak davalarda, kural olarak, idari yargının görevli olduğu dikkate
alındığında, bu davanın görüm ve çözümünde idare mahkemesinin görevli
olduğu açıktır. Ayrıca, idari para cezasının devamı niteliğindeki ödeme
emrinin yargısal denetiminde idari yargının görevli olmasının uyuşmazlığın
çelişkisiz çözümünü ve yargılamanın çabuk bir biçimde sonuçlandırılmasını
sağlayacağı kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle, uyuşmazlığın idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği oyu ile aksi yönde oluşan karara
katılmıyorum.
Üye
Nüket
YOKLAMACIOĞLU
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/320
KARAR NO : 2011/52
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
5510 sayılı Yasa’nın 102. maddesine göre verilen ve kesinleşen idari para
cezasının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emrinin iptali istemiyle açılan
davanın, Yasa’nın 88. maddesi uyarınca ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
G. T.
Davalı :
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili :
Av. N. K., Av. T. K.
O L A Y :
Davacı adına 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu’nun 8. ve 86.
maddelerinde belirtilen yükümlülüğü yerine getirmediği nedeniyle, Yasanın
102. maddesine istinaden verilen idari para cezasının tahsili
amacıyla düzenlenen 1.531.85TL tutarlı 2009/054743 takip no.lu ödeme
emrinin iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açılmıştır.
Davalı vekili birinci savunma dilekçesinde,
davanın adli yargının görev alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında
bulunmuştur.
İSTANBUL 1. İDARE MAHKEMESİ: 03.06.2010 gün
ve 2010/330 sayı ile; davacı G. T. tarafından, adına 5510 sayılı Kanundan
kaynaklı idari para cezasının tahsili amacıyla gönderilen 1.531,85-TL
tutarlı 2009/054743 takip nolu ödeme emrinin iptali istemiyle Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na karşı açılan davada, davalı idarenin görev
itirazı incelenerek gereğinin düşünüldüğü; 5510 sayılı Kanunun
102.maddesinde kurumca verilecek idari para cezaları belirlendikten sonra
aynı madde içinde, "İdari para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk
eder. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun
ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre içinde Kuruma itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare
mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması
halinde, idari para cezası kesinleşir" hükmüne yer verildiği; bakılan
davada, dava konusu ödeme emrinin incelenmesinden, ödeme emri içeriği alacağın
idari para cezası olarak belirtildiğinin görüldüğü, davalı idarenin
26.3.2010 havale tarihli dilekçesinde de, bunun aksi yönde bir iddiada
bulunulmadığı gibi ödeme emrinin içeriği hakkında herhangi bir savunma da
yapılmadığı; bu durumda, kurumca verilecek idari para cezalarını ve bu
cezalara karşı itiraz usulünü düzenleyen 102. maddesinde idari para
cezalarına karşı yetkili idare mahkemesine başvurulacağı açıkça
düzenlendiğinden, söz konusu para cezasının tahsili amacıyla 6183 sayılı
Kanuna göre düzenlenen ödeme emrine karşı açılan davanın görüm ve çözümünün
idari yargının görevinde bulunduğunun açık olduğu gerekçesiyle; davalı
idarenin görev itirazının reddine, Mahkemelerinin bu uyuşmazlıkta görevli
olduğuna karar vermiştir.
Davalı vekilince süresi içinde verilen
dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Uyuşmazlığın 5510
sayılı Yasanın 102. maddesi gereğince verilen idari para cezasının tahsili
amacıyla düzenlenen ödeme emrinin iptali talebinden kaynaklandığı; konuya
ilişkin mevzuat incelendiğinde; 5510 sayılı Yasanın 102. maddesinde, "
... idari para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder. Tebliğ
tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili
hesaplarına yatırılır veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir.
İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine
başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari
para cezası kesinleşir. / İdari para cezalarının, Kuruma itiraz edilmeden
veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün
içinde peşin ödenmesi halinde. bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme
idari para cezasına karşı yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez. Ancak
Kurumca veya mahkemece Kurum lehine karar verilmesi halinde, daha önce
tahsil edilmemiş olan dörttebirlik ceza tutarı, 89 uncu maddenin ikinci
fıkrası hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir. / Mahkemeye başvurulması
idari para cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89 uncu madde hükmü
gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil
edilir." Hükmü; 5510 sayılı Yasanın 88. maddesinde, " ... Kurumun
süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106
ncı maddeleri hariç, diğer maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun
uygulanmasında Maliye Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve
mercilere verilen yetkileri kullanır…Kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsilinde,
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulamasından
doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı biriminin
bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir ... " hükmünün yer aldığı;
uyuşmazlık konusu olayda; davalı idare tarafından verilen idari para
cezasının ödenmemesi nedeniyle Kurum alacağına dönüşmesi üzerine 5510
sayılı Yasanın 89. maddesi uyarınca gecikme zammı uygulanmak suretiyle
tahsili için düzenlenen ödeme emrine karşı dava açıldığının anlaşıldığı, bu
durumda, idari para cezasından doğan Kurum alacağının tahsili için
düzenlenen ödeme emrine karşı açılan davanın görümü ve çözümünde 5510
sayılı Kanun'un 88 maddesinde yer alan özel hüküm gereği yetkili kılınan iş
mahkemesinin görevli bulunduğu; gerekçesiyle 2247 sayılı Kanun'un 10. ve
13. maddeleri gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; ödeme emrinin düzenlendiği ve
tahsilatın yapıldığı tarihler itibariyle yürürlükte bulunan (506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanunu'nu -kimi maddeleri hariç- yürürlükten kaldıran)
31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu'nun 17.04.2008 tarih ve 5754 sayılı Kanun ile değişik 102'nci
maddesinin dördüncü fıkrasında, "İdari para cezaları ilgiliye tebliğ
ile tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da
Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre içinde Kuruma itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare
mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması
halinde, idari para cezası kesinleşir. " denildikten sonra altıncı
fıkrasında, "Mahkemeye başvurulması idari para cezasının takip ve
tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen
idari para cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince hesaplanacak gecikme
cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir." hükmüne; 89.
maddenin ikinci fıkrasının son cümlesinde de, "Dava ve icra takibi
açılmış olsa bile, prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için
gecikme cezası ve gecikme zammı tahsil edilir." kuralına yer
verildiği; yine sözü edilen Kanunun 17.04.2008 tarih ve 5754 sayılı Kanun
ile değişik 88'inci maddesinin onbeşinci fıkrasında, "Kurumun süresi
içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı
maddeleri hariç, diğer maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun
uygulanmasında Maliye Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve
mercilere verilen yetkileri kullanır." hükmü yer almış olup; aynı
maddenin onsekizinci fıkrasında da, "Kurumun prim ve diğer
alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanunun uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde
Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili
iş mahkemesine başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz."
denilmek suretiyle, Kurumun süresi içinde ödenmeyerek kesinleşmiş prim ve
diğer alacaklarının takibinde 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması;
bu uygulama sonucunda doğacak uyuşmazlıkların çözümünde de, Kurumun
alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinin yetkili olması esasının
kabul edildiği; 5510 sayılı Kanunun, "Kurumca verilecek idari para
cezaları" başlıklı, 102'nci maddesine göre kesilen idari para
cezaları, prim alacağı olmamakla birlikte, aynı Kanunun 89'uncu maddesi
hükmü ile, 30.03.2005 tarih ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
"idari para cezaları" başlıklı 17'nci maddesinin 06.12.2006 tarih
ve 5560 sayılı Kanunla değişik 4'üncü fıkrasında yer alan, "Genel
Bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idari para cezalarına ilişkin kesinleşen
kararlar, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca
belirlenecek tahsil dairelerine gönderilir. Sosyal güvenlik kurumları ve
mahalli idareler tarafından verilen idari para cezaları, ilgili
kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı takdirde, Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre kendileri tarafından tahsil
olunur.(...)" şeklindeki düzenleme uyarınca Kurum alacağı niteliğinde
olduğundan; vadelerinde ödenmemeleri durumunda, 6183 sayılı Kanun hükümleri
uyarınca takip ve tahsilleri ile buna ilişkin işlemlere karşı açılacak
davaların, Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş Mahkemesinde
görülmesinin, 5510 sayılı Kanunun 88'inci maddesinin yukarıda açıklanan
onsekizinci fıkrası hükmü gereği olduğu; her ne kadar, 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanunu'nun 08.02.2006 tarih ve 5454 sayılı Kanun ile değişik
140'ıncı maddesinin, yukarıda söz konusu edilen dördüncü fıkrasındaki,
"Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden
itibaren on beş gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler."
ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 04.10.2006 gün ve E:2006/75, K:2006/99 sayılı
kararı ile iptalinden sonra, 09.05.2007 tarih ve 5655 sayılı Kanun ile
"Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden
itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler."
şeklinde yeniden kaleme alınmış ve bu yeni düzenlemede, idari para
cezalarına yapılan itirazı reddedilenlerin, kararın kendilerine tebliğ
tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine
başvurabilecekleri öngörülmüş ise de; bu düzenleme vadesinde ödenmeyen
idari para cezalarının takip ve tahsiline değil, önceki aşama olan tahakkuk
aşamasına ilişkin olduğundan; tahakkuk aşaması ile ilgili görev kuralının,
88'inci maddesinin onsekizinci fıkrasının açık hükmü karşısında, takip ve
tahsil aşaması ile ilgili olarak da uygulanmasına, hukuken olanak
bulunmadığı; öte yandan; davaya konu ödeme emrinin dayanağı olan 6183
sayılı Kanunun, kamu idaresine kendi alacaklarını kamu gücü kullanarak
bizzat takip ve tahsil yetkisi veren bir idari usul yasası olduğu; alacaklı
kamu idaresinin bu yetkileri kullanarak almış olduğu kararlar ile yapmış
olduğu işlemlerin de, idare hukukunda tanımı yapılan birer tek yanlı idari
işlemden başka bir şey olmadığı, idari işlemlerin yargısal yöntemlerle hukuka
uygunluklarının denetiminin ise, Anayasa Mahkemesinin yukarıda tarih ve
sayısı belirtilen kararına dayanak oluşturan "Anayasa'nın yürütme
bölümünde yer alan 125. maddesiyle idarenin her türlü eylem ve işlemlerini
yargı denetimine bağlı tutulduktan sonra, maddenin diğer fıkraları da idari
yargı sisteminde geçerli olan ilkeleri belirlemektedir. / İdari işlemlere
karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden itibaren
başlaması, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak
biçimde yargı kararı verme yasağı, yürütmenin durdurulması kararı
verilebilmesi için gerekli olan koşullar, yürütmenin durdurulması kararına
getirilebilecek sınırlamalar ve idarenin verdiği zararı ödeme yükümlülüğü,
ağırlıklı olarak adli yargı sistemi için değil, idari yargı sistemi için
geçerli olan temel ilkelerdir. / Anayasa'nın belirlemiş olduğu bu kurallar,
idari Yargılama Usulü Kanunu'nda da yer alan idari yargılama usul ve
esaslarının ana kurallarıdır. Anayasa'nın değişik maddelerinde
kurumsallaşan ve 125. maddesinde belirtilen idari-adli yargı ayırımına
ilişkin düzenlemeler nedeniyle idari yargının görev alanına giren bir
uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevlendirilmesi konusunda yasa
koyucunun geniş takdir hakkının bulunduğunu söylemek olanaklı
değildir." yolundaki gerekçesinden de anlaşılacağı üzere, idari yargı
yerlerine ait bulunduğu, bu bakımdan; 5510 sayılı Kanunun 88'inci
maddesinin onsekizinci fıkrasında yer alan görev kuralı, Anayasaya
aykırılık oluşturmakta ise de; Başsavcılıklarının, konuyu itiraz yolu ile
Anayasa Mahkemesine götürme olanağı bulunmadığından, dosya ile ilgili
olarak bu yola gidilemediği; bu durum karşısında, kesinleşen ve bu haliyle
kurum alacağına dönüşmüş olan idari para cezasının 6183 sayılı Kanun
hükümleri uyarınca takip ve tahsil aşamasına ilişkin bulunan uyuşmazlığın
görüm ve çözümünde, Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş
Mahkemesinin görevli bulunduğu nedenleriyle, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığınca 2247 sayılı Yasanın 10'uncu maddesi uyarınca yapılan başvurunun
kabulü gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacı adına 5510 sayılı Kanun uyarınca
verilen idari para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen 1.531.85TL tutarlı
2009/054743 takip no.lu ödeme emrinin iptali istemiyle açılmıştır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140.
maddesinin 9.5.2007 gün ve 5655
sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değişik 4. fıkrasında, “İdarî para
cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun
ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idarî para cezası kesinleşir. Mahkemeye
başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenmeyen idarî para cezaları, bu Kanunun
80 inci maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme
zammı ile birlikte tahsil edilir. İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz ve
yargı yoluna başvurulmaksızın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde
ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, idarî para
cezalarına karşı Kuruma itiraz etme veya yargı yoluna başvurma hakkını
etkilemez. Ancak, Kurumca itirazın reddedilmesi veya mahkemece Kurum lehine
karar verilmesi halinde, daha önce tahsil edilmemiş olan dörtte birlik ceza
tutarı, 80 inci madde hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir” denilmiş;
80. maddesinin yedinci fıkrasında ise, "Kurum alacaklarının tahsilinde
21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğacak
uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu
yer İş Mahkemesi yetkilidir" hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü, bu
düzenlemelere göre, idarî para cezalarının ilgiliye
tebliğ edilmekle tahakkuk edeceği ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün
içinde Kuruma ödeneceği veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine
itiraz edilebileceği, itirazın takibi durduracağı, Kurumca itirazı
reddedilenlerin, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilecekleri nedeniyle tahakkuk aşamasında idare mahkemelerinin görevli
oldukları, kurum alacaklarının tahsilinde ise, 6183 sayılı Yasa hükümleri
uygulanmak suretiyle düzenlenecek ödeme emrine karşı açılacak davalara
bakma görevinin, 80. maddenin yedinci fıkrasında açıkça belirtildiği gibi
Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu yer iş mahkemesine ait olduğu sonucuna
varmıştır.
Ancak, 506 sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen
maddeleri 31.5.2006 gün ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 106. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
5510 sayılı Kanun’un 102. maddesinde,
“…İdarî para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır
veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur.
Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden
itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre
içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari para cezası kesinleşir.
İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz
edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde peşin ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir.
Peşin ödeme idari para cezasına karşı yargı yoluna başvurma hakkını
etkilemez. Ancak Kurumca veya mahkemece Kurum lehine karar verilmesi
halinde, daha önce tahsil edilmemiş olan dörttebirlik ceza tutarı, 89 uncu maddenin
ikinci fıkrası hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir.
Mahkemeye başvurulması idari para
cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince
hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir…”
denilmiş; 88. maddesinde ise, “…Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve
diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü
Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer
maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye
Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen
yetkileri kullanır.
Kurum, 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen alacakları hariç olmak üzere her türlü alacağın teminatını
teşkil etmek üzere Yeni Türk Lirası ve/veya yabancı para birimi üzerinden
ticari işletme, taşınır ve/veya taşınmaz rehni dahil olmak üzere her türlü
teminat almaya yetkilidir.
Kurumun 6183 sayılı Kanun kapsamında
takip edilen prim ve diğer alacakları amme alacağı niteliğinde olup,
imtiyazlı alacaktır. Kurumun taraf olduğu her türlü dava ve icra
takiplerinin kısmen veya tamamen aleyhe neticelenmesi halinde 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanununda yazılı tazminat ve cezalar Kurum hakkında
uygulanmaz.
Kurumun prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun
uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı
biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine
başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz…” hükmü yer almıştır.
Öte yandan, 5502 sayılı
Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu’nun 37. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Süresi
içinde ödenmeyen sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleri,
işsizlik sigortası primleri, idarî para cezaları, gecikme zamları, katılım
payları Kurum alacağına dönüşür ve bu alacakların tahsilinde, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106
ncı maddeleri hariç diğer maddeleri uygulanır” denilmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Olayda, davacıya 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 8. ve 86. maddelerinde belirtilen yükümlülüğü yerine getirmediği
nedeniyle, Yasanın 102. maddesine istinaden verilen idari para
cezasının tahsili amacıyla düzenlenen 1.531.85 TL tutarlı 2009/054743 takip
no.lu ödeme emrinin iptali istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, söz konusu
ödeme emrine karşı açılan davada, 5510 sayılı Yasa’nın 88. maddesi
gözetildiğinde İş Mahkemesinin görevli olduğu kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesinin görevlilik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile İstanbul 1. İdare Mahkemesi’nin
03.06.2010 gün ve 2010/330 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
07.03.2011 gününde, Üye Nüket YOKLAMACIOĞLU’nun KARŞIOYU ve OYÇOKLUĞU İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
AZLIK OYU
Dava, davacı adına 5510 sayılı Kanun uyarınca
verilen idari para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen 1.531.85TL tutarlı
2009/054743 takip no.lu ödeme emrinin iptali istemiyle açılmıştır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin
olduğundan, görev konusunda Anayasa Mahkemesince verilen kararların veya
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının uyuşmazlıkların çözümünde
dikkate alınması gereklidir. Bu çerçevede, konunun öncelikle 506 sayılı
Yasanın 140. maddesi uyarınca verilen idari para cezalarının yargısal
denetiminde görevli yargı yeri, 506 sayılı Yasada 8.2.2006 günlü, 5454
sayılı Yasayla yapılan değişiklik ve bu değişiklikle ilgili Anayasa
Mahkemesi kararı ve sonraki yasal düzenlemeler yönlerinden incelenmesi
gerekli bulunmaktadır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 3910
sayılı Yasa ile değişik 140. maddesinin 4. fıkrasında; “İdari para cezaları
tebliğ tarihinden itibaren (7) gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre
içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur.
Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden
itibaren (7) gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler.
Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz." hükmü
yer almış, ancak Yasa maddesinde yer alan "Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren (7) gün
içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler." tümcesi,
Anayasa Mahkemesince, 26.2.2003 tarih ve 25032 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 8.10.2002 tarih ve E:2001/225, K:2002/88 sayılı kararla
Anayasaya aykırı görülerek iptal edilmiştir.
Anılan iptal kararı üzerine, 6.8.2003 tarih
ve 25191 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4958 sayılı Yasanın 51.
maddesiyle, 506 sayılı Yasanın 140. maddesi değiştirilerek; "İdari
para cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun
ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün
içinde idare mahkemesine başvurabilirler." şeklinde düzenleme
yapılmıştır.
15.2.2006 tarih ve 26081 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5454 sayılı Yasanın 5. maddesiyle
değiştirilen 506 sayılı Yasanın 140. maddesinin 4. fıkrasında ise;
"İdari para cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ
tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde
Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca
itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurabilirler." şeklinde
düzenleme yapılmakla birlikte, 6.4.2007 tarih ve 26485 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 4.10.2006 tarih ve E:2006/75,
K:2006/99 sayılı kararıyla, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 140.
maddesinin, 8.2.2006 günlü, 5454 sayılı Yasanın 5. maddesiyle değiştirilen
dördüncü fıkrasının "Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine başvurabilirler." biçimindeki üçüncü tümcesinin Anayasaya
aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmiştir.
Öte yandan, 20.5.2007 tarih ve 26527 sayılı
Resmi Gazete'de yayımlanan 5655 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesi ile; 506 sayılı Yasanın 140.
maddesinin dördüncü fıkrası, "İdari para cezaları ilgiliye tebliğ
edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde
Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın
kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare
mahkemesine başvurabilirler." şeklinde değiştirilmiş; 506 sayılı Yasa
uyarınca verilen idari para cezalarına karşı görevli yargı yerinin idare
mahkemesi olduğu hükme bağlanmıştır.
Buna göre, 15.2.2006 tarihinde 5454 sayılı
Yasa ile 506 sayılı Yasanın 140. maddesinde yapılmış olan değişikliğin
Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olması ve 506 sayılı Yasanın 140.
maddesinde, 20.5.2007 tarih ve 26527 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5655
sayılı Yasa ile yapılan değişiklik karşısında, 506 sayılı Yasanın 140.
maddesine dayanılarak verilen idari para cezasının iptali istemiyle idare
mahkemesinde dava açılması gerektiği açıktır.
Diğer yandan, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar
ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren 506
sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu - uyuşmazlıkla ilgili olmayan kimi maddeler
dışında - yürürlükten kaldırılmıştır. Yukarıda da belirtildiği üzere, görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, görülmekte olan davalara da etkili olacağı, bilinen bir
genel hukuk ilkesidir. Bu nedenle, görevli yargı yerinin belirlenmesinde,
5510 sayılı Yasanın ilgili hükümlerinin incelenmesi gereklidir.
5510 sayılı Yasanın "Kurumca verilecek
idari para cezaları" başlıklı 102. maddesinde, " ... İdari para
cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder.Tebliğ tarihinden itibaren onbeş
gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre
içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler... Mahkemeye başvurulması
idari para cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89'uncu madde
hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte
tahsil edilir... " hükmü yer almaktadır.
Yasanın 88. maddesinde ise, kurumun prim ve
diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanunun uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde,
Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinin yetkili olduğu
hükmüne yer verilmiştir.
Yasanın 102. maddesinde, önceki
düzenlemelerin aksine idari para cezalarının tahsili konusunda, iş
mahkemesinin görevini düzenleyen 88. maddesine atıf yapılmadığı, yalnızca
tahsilatın nasıl yapılacağını düzenleyen 89. maddesine atıf yapıldığı
dikkate alındığında, yasa koyucunun idari para cezalarının tahakkukuna
ilişkin işlemler ile tahsiline ilişkin ödeme emirlerinin yargısal
denetiminde idare mahkemelerini görevli gördüğü sonucuna varılmaktadır.
Diğer bir ifadeyle, 506 sayılı Yasanın 4958 sayılı Yasa ile değişik 140.
maddesi uyarınca verilen idari para cezalarına karşı gerek tahakkuk gerekse
tahsil aşamasında idare mahkemesinde dava açılacağı, ancak bu cezaların
süresinde ödenmemesi halinde uygulanacak gecikme zammının hesaplama yöntemi
açısından anılan yasanın 80. maddesine atıfta bulunulmakla idari para
cezalarının tahsiline ilişkin uyuşmazlıkların çözümünde görevli yargı yeri
ile kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsiline ilişkin uyuşmazlıkların
çözümündeki görevli yargı yeri birbirinden ayrılmış, bu konulardaki görevli
yargı yerleri farklı yasa maddelerinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemenin
Anayasa Mahkemesinin gerek 8.10.2002 günlü, E:2001/225, K:2002/88 sayılı,
gerekse 4.10.2006 günlü, E:2006/75, K:2006/99 sayılı kararlarında belirttiği,
"itiraz başvurusuna konu olan idari para cezası, idare tarafından kamu
gücü kullanılarak Yasada belirtilen kurallara uymayanlara idari bir
yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğundan, çıkacak uyuşmazlıkların
çözümünde de idari yargının görevli kılınması gerekir." gerekçesine de
uygun olduğu açıktır. Aksine bir yorum 140. madde nedeniyle düzenlenen
ödeme emirlerinin yargısal denetiminin 80. madde hükmü çerçevesinde iş
mahkemelerine bırakıldığının öne sürülmesi aynı olgudan kaynaklanan idari
işlemlerin denetiminin farklı yargı yerlerine bırakılmasına yol açacaktır.
Dolayısıyla, dava konusu ödeme emri, kamu
gücünün kullanılmasıyla ilgili idari para cezasının tahsil edilmesine
ilişkin olup, idari işlem niteliğindeki ödeme emirlerinin iptali istemiyle
açılacak davalarda, kural olarak, idari yargının görevli olduğu dikkate
alındığında, bu davanın görüm ve çözümünde idare mahkemesinin görevli
olduğu açıktır. Ayrıca, idari para cezasının devamı niteliğindeki ödeme
emrinin yargısal denetiminde idari yargının görevli olmasının uyuşmazlığın
çelişkisiz çözümünü ve yargılamanın çabuk bir biçimde sonuçlandırılmasını
sağlayacağı kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle,
uyuşmazlığın idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği oyu ile aksi yönde
oluşan karara katılmıyorum.
Üye
Nüket
YOKLAMACIOĞLU
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/321
KARAR NO : 2011/53
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
1608 sayılı Kanun uyarınca idari para cezası verilmesine ve 1 kez
yasaklanan faaliyetin men'ine ilişkin Belediye Encümen kararına karşı
yapılan itirazın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ç. P.
Vekili :
Av. Ö. S. P., Av. A. M. Ü.
Davalı :
Fatih Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. M.Z. G.
O L A Y :
Fatih Belediyesi Encümeninin 29.12.2009 tarih 804-1 sayılı Kararı ile,
Rüstempasa Mahallesi Mısır Çarşısı içi No. 44 kapı sayılı yerde kuruyemiş
alım-satımı yapmakta olan davacıya, açıkta gıda ürünleri sattığından
bahisle 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesi gereğince 140,00.-TL para cezası ve
1 kez yasaklanan faaliyetin men'ine karar verilmiştir.
Davacı vekili, bu karara karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
İSTANBUL 3. SULH CEZA MAHKEMESİ: 08.02.2010
gün D.İş No: 2010/76, K:2010/280 sayı ile; Mahkemelerinin görevsizliğine,
başvurunun 5326 sayılı Yasanın 28/1-b maddesi gereğince reddine karar
vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, Fatih Belediyesi
Encümeninin 29.12.2009 tarih 804-1 sayılı Kararı ile, bu karara itiraz
üzerine İdarece tesis edilen bila tarih, bila sayılı Tebellüğ İlmühaberi
konulu işlemin iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 5. İDARE MAHKEMESİ: 08.06.2010 gün
E: 2010/179, K: 2010/998 sayı ile, 2576 sayılı yasanın 5.nci maddesinin
1.nci fıkrasında da İdare Mahkemelerinin, Vergi Mahkemelerinin görevine
giren davalar ile Danıştay da çözümlenecek olanlar dışındaki iptal davaları
ile tam yargı davalarını, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinin birinin
yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında
çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar ve kanunlarla verilen diğer işleri
çözümleyeceğinin hükme bağlandığı; 1608 sayılı Kanunun 1. Maddesinde;
"Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve
talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri
kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve
talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri isleyenlere veya
yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi
hükmüne göre idari para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar
verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir. " hükmünün
yer aldığı; Kabahatler Kanunun İşgal Başlıklı 38/1. Maddesinde ise; "Yetkili
makamların açık ve yazılı izni olmaksızın meydan, cadde, sokak veya
yayaların gelip geçtiği kaldırımları işgal eden veya buralarda mal satışa
arz eden kişiye, belediye zabıta görevlileri tarafından elli Türk Lirası
idari para cezası verilir." Denildiği; dava dilekçesi ve eklerinin
incelenmesinden, dava konusu işlemin 1608 sayılı Kanun gereğince tesis
edilmiş olduğu, anılan kanunun atıfta bulunduğu Kabahatler Kanunu gereğince
tesis edilen işlemlere karşı ise Sulh Ceza Mahkemelerinde dava açılacağı
,dolayısı ile adli yargının konusuna giren bir işlem olduğunun anlaşıldığı
gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a.
maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar vermiş; bu karar
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde “Fatih Belediyesi Encümeninin
29.12.2009 tarih 804-1 sayılı Kararının iptali istemi yönünden” olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının; davacı vekilinin istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilen
hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin
edilmeden gönderildiği görülmekte ise de; Başkanlıkça adli yargı dosyasının da Mahkemesinden getirtildiği ve
sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacıya ait işyerinde açıkta gıda
ürünleri satıldığından bahisle 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesi gereğince
140,00.-TL para cezası verilmesine ve 1 kez yasaklanan faaliyetin men'ine
ilişkin Fatih Belediyesi Encümeninin 29.12.2009 tarih 804-1 sayılı
kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında
16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil
15.5.1930 tarih ve 1608 sayılı Kanun’un, 3.1.1940 tarih ve 3764 sayılı
Kanun’la değişik 1. maddesi, “Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine
kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde
ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve
nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya
yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası tertibine ve üç günden
onbeş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men’e ve Türk Ceza Kanununun
536,538,557,559 ve 577. maddeleriyle 553. maddesinin birinci fıkrasında
yazılı cezaları tayine belediye encümenleri salahiyettardır. Şubelere
ayrılan belediyelerde bu cezaları encümen namına ve yerine şube müdürleri
tayin ederler”; 5.7.1934 tarih ve 2575 sayılı Yasa ile değişik 5.
maddesinin birinci fıkrasında, “Ceza kararlarına tebliğ tarihinden itibaren
beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan yerlerde sulh hakimliğine
müracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir. İtiraz şifahi ise bir
zabıt tutularak muterize imza ettirilir” denilmekte; 6. maddesinde de,
itiraz üzerine tetkikatın evrak üstünde yapılacağı, itirazlar varit ise
hakimin ceza kararını iptal ve para cezası alınmış ise belediyenin geri
vermesine hükmedeceği, itiraz varit görülmezse kararın tasdik olunacağı,
itirazın otuz gün içinde neticelendirilmesinin mecburi olduğu, Hakimin
izahat almak üzere lüzum görürse muterizi veya vekilini celbederek
dinleyebileceği belirtilmekte ve 7. madde ile, yazılı emir ile bozma yolu
saklı kalmak kaydıyla, itiraz sonucunda hakim tarafından verilecek
kararların kesin olduğuna ve temyiz edilemeyeceğine işaret edilmekte iken
Uyuşmazlık Mahkemesi, Yasada sözü edilen “mahsus hakim” ibaresinden, sadece
belediye işleriyle ilgili cezalara yapılan itirazları çözümlemekle görevli
olacak özel hakimlerin amaçlandığı; ancak, mahsus hakimin bulunmadığı
yerlerde sulh hakimliğine başvurulacağının açıkça belirtilmiş olması
karşısında, bu tür cezalara karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünün adli
yargı yerinin görevine girdiği sonucuna varmıştır.
1608 sayılı Yasa’nın, 8.2.2008 tarihli Resmi
Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 66. maddesi ile
değişik 1. maddesinde, “Belediye meclis ve
encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife
ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket
edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği
fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler
Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan
faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de
verilebilir.
Belediye encümeni kararında belli bir
fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen
fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde, masrafları yüzde yirmi
zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine
getirilir.
Bu madde hükümleri ilgili kanunda
ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır” denilmiş, 5728 sayılı Kanun’un
578. maddesinin (g) bendi ile, 15.5.1930 tarihli ve 1608 sayılı Kanun’un 3,
4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, ek 1 ve ek 2. maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
Bu haliyle, 1608 sayılı Yasa’da gerek idari para
cezasına, gerekse de bir kez yasaklanan faaliyetin men'ine ilişkin karara
karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde; “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; 16.
maddesinde, “(1) Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarî
yaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir.
(2) İdarî tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi
ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerdir”; 19. maddesinde, “(1)
Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli bir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b) İşyerinin kapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava
nakil aracının trafikten veya
seyrüseferden alıkonulması,
gibi yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili
kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadar
saklıdır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve
mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış
olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer
almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta davacıya, işyerinde
açıkta gıda ürünleri satıldığından bahisle Encümen kararı ile “ Belediye
Zabıta Memurları tarafından 2.12.2009 tarih ve 494/21 cilt varak nolu ceza
zaptı ile Rüskem Paşa Mahallesi Mısır Çarşısı içi No:44 kapı sayılı yerde
Çetin Palancıya ait Kuruyemişçiye yapılan kontrolde YAPILAN UYARILARA
RAĞMEN AÇIKTA GIDA ÜRÜNLERİ SATTIĞI görüldüğünden 1608 sayılı Kanununun 1.
maddesi gereğince (5326 sayılı Kabahatler Kanununun 32. maddesi uyarınca)
140,00 TL para cezası verilmesine, 1 kez yasaklanan faaliyetinin menine
Belediye Encümeninin 29.12.2009 tarihli toplantısında oybirliğiyle karar
verildi.” denilerek; 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesi gereğince 140,00.-TL
para cezasının yanında, Kanun’un aynı maddesine dayanılarak ve bu maddede
öngörülen sürelere uygun olarak süresiz değil, belirli bir süre (bir kez)
yasaklanan faaliyetin men'ine karar verildiği, bu haliyle 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden olduğu, 1608
sayılı Kanun’da bu idari yaptırımlara karşı itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, para
cezası verilmesi ve 1 kez yasaklanan faaliyetin men'i kararlarına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle İstanbul 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 08.02.2010 gün ve
D.İş.No: 2010/76, K: 2010/280 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
07.03.2011 gününde Üye Sıddık YILDIZ’ın KARŞIOYU ve OYÇOKLUĞU İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
AZLIK
OYU
Uyuşmazlık, davacıya ait işyerinde açıkta
gıda ürünleri satıldığından bahisle 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesi
gereğince 140,00.-TL para cezası verilmesine ve 1 kez yasaklanan faaliyetin
men'ine ilişkin Fatih Belediyesi Encümeninin 29.12.2009 tarih 804-1 sayılı
kararının iptali isteminden kaynaklanmıştır.
Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında
16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil
15.5.1930 tarih ve 1608 sayılı Yasanın 3.1.1940 tarih ve 3764 sayılı
Yasayla değişik 1. maddesinde; "Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine
kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde
ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve
nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya
yapmayanlara elli liraya kadar hafif para cezası tertibine ve üç günden
onbeş güne kadar ticaret ve sanat icrasından men'e ve Türk Ceza Kanununun
536, 538, 557, 559 ve 577 'nci maddeleriyle 553 'üncü maddesinin birinci
fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye encümenleri salahiyettardır.
Şubelere ayrılan belediyelerde bu cezaları encümen namına ve yerine şube
müdürleri tayin ederler." hükmü; 5.7.1934 tarih ve 2575 sayılı Yasa
ile değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında ise; "Ceza kararlarına
tebliği tarihinden itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan
yerlerde sulh hakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir.
İtiraz şifahi ise bir zabıt tutularak muterize imza ettirilir." hükmü
yer almıştır.
1608 sayılı Yasanın, 8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan 23.1.2008 tarihli ve 5728 sayılı Temel Ceza
Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Yasanın 66. maddesi ile değişik 1. maddesinde;
"Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve
talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri
kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve
talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya
yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi
hükmüne göre idari para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar
verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.
Belediye encümeni kararında belli bir fiilin
muayyen bir süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin
ilgili kişi tarafından yapılmaması halinde, masrafları yüzde yirmi zammı
ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir.
Bu madde hükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm
bulunmayan hallerde uygulanır." hükmü yer almış; 5728 sayılı Yasanın
578. maddesinin (g) bendi ile de, 1608 sayılı Yasanın 3., 4., 5., 6., 7.,
8., 9., 10., ek 1. ve ek 2. maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır. 5728
sayılı Yasa hükümleri ise 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu haliyle, 1608 sayılı Yasada idari para cezasına
ve faaliyetten men kararına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer
almamaktadır.
31.3.2005 tarih ve 25772 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Yasasının "Genel
kanun niteliği" başlıklı 6.12.2006 tarihli ve 5560 sayılı Yasa ile
değişik 3. maddesinde;"(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin
kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır.
" hükmü yer almıştır.
Aynı Yasanın "Saklı tutulan hükümler"
başlığını taşıyan 19. maddesinde de; (1) Diğer kanunlarda kabahat
karşılığında öngörülen belirli bir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b) İşyerinin kapatılması
c) Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten
veya seyrüseferden alıkonulması,
Gibi yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili
kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadar
saklıdır" denilmek suretiyle işyerinin kapatılması konusunda geçici
istisna getirilmiştir.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni
bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı,
bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, ( davanın açıldığı
anda görevli olan fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Bu durumda, 1 kez yasaklanan faaliyetin men'ine
ilişkin kararın, idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi
zorunlu idari bir işlem olduğu ve 5326 sayılı Yasanın 19. maddesinde
işyerinin kapatılmasına ilişkin hükümlerin geçici istisnalar içinde
sayıldığı hususu
da dikkate alındığında; 1 kez yasaklanan faaliyetin
men'ine ilişkin davaya bakma görevi idare mahkemesine ait olmaktadır.
Davanın para cezasının iptali istemli kısmına
gelince;1.6.2005 tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun yürürlüğe
girmesi üzerine Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü'nce sözü edilen Kanunun
diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak
itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
sonucunda; diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın dayanağı olan
yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu'nun 1.,2.,16. ve 19.
maddelerinde belirtilen koşulları taşıması, 27. maddesinin (1) numaralı
bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması halinde, idari para
cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarına karşı
1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza mahkemelerinin
genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adli
yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Daha sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun
"Genel kanun niteliği" başlıklı 3. maddesi, Anayasa Mahkemesi'nin
1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı kararıyla iptal edilmiş;
22.7.2006 gün ve 26236 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan gerekçeli karar
ile iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak
altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş; yasama organı tarafından
iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmadığı süreçte, anılan madde
hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı doğrultuda karar verilmeye
devam edilmiş; yasama organı tarafından Anayasa Mahkemesince verilen altı
aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılması
halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren görevli olacağı, belirtilmiştir.
Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu'nun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560
sayılı Yasa'nın 31.maddesinde "(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır." denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile
eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari
yargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin gerekçesinde de bu
hükümle, Kabahatler Kanunundaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı
sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu'nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda
ise uygulanmayacağı, ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, işlemin iptali talebiyle birlikte idari
yargı merciinde görüleceği anlaşılmaktadır.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanunun 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu; ancak, idari para cezasına konu işlem kapsamında
aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren bir karar (1
kez yasaklanan faaliyetin men'i kararı) da verildiği ve birlikte dava
konusu edildiği anlaşıldığından; idari para cezasına ilişkin kararın hukuka
aykırılığı iddiasının da idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle, uyuşmazlığın idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği oyu ile aksi yönde oluşan karara
katılmıyorum.
Üye
Sıdık
YILDIZ
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/323
KARAR NO : 2011/54
KARAR TR : 07.03.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Davacının, Büyükşehir Belediye Başkanlığının Kentsel Dönüşüm ve Gelişim
Projesi kapsamında kalan gecekondusu karşılığında, davalı Belediye ile
konut sözleşmesi imzaladıktan sonra söz konusu projenin iptal edilmesi
nedeniyle uğradığı zararların tazmini istemiyle açtığı davanın, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M. K.
Vekili :
Av. P. E. Ü.
Davalı :
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Y. B. A.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin
17.02.2006 tarih ve 483 Sayılı kararıyla Dikmen 3-4 ve 5. Etaplar Kentsel
Dönüşüm Uzlaşma ve Uygulama Esaslarının tespit edildiğini, buna göre;
Dikmen Vadisi 4.-5. Etap projesi dahilinde kalan 400 metrekarelik tapu
tahsisli gecekondu sahibine, Dikmen Vadisi 4.-5. Etap projesi kapsamı
içinde 100 metrekarelik konut sözleşmesi yapılacağı, tapu tahsisi
belgesindeki tahsis miktarı 400 metrekareden az olan malikler bakımından,
eksik arsa miktarının, 2006 yılı içerisinde inşaat maliyet bedeli olarak
1m2/450 TL üzerinden hesaplanıp, tesis ve müştemilata ait %10 enkaz bedeli
düşüldükten sonra kalan kısmın borçlandırılacağı, hak sahiplerine verilecek
100 metrekarelik konutlar için yapılan 72 eşit taksit halinde Ankara
Büyükşehir Belediyesine ödeneceği; gecekondusunu yıkıp, elektrik, su
aboneliklerini iptal eden hak sahiplerine, daire teslim edilinceye kadar
250,00 TL kira yardımında bulunulacağı, bu kira yardımının artış
bedellerinin her yıl Belediye Encümenince belirleneceği; müvekkilinin bu
uygulama esasları dahilinde Ankara Büyükşehir Belediyesi ile 13.08.2006
tarihli Tapu Tahsis Belgeli Tesis Sözleşmesi (Borçlu) adı altında bir
sözleşme imzaladığını, daha sonra Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin
15.05.2009 tarih ve 1208 Sayılı kararıyla, Dikmen Vadisi 4-5. Etap Kentsel
Dönüşüm ve Gelişim Projesi uygulama esaslarına ve kamulaştırmaya ilişkin
17.02.2006 gün ve 483 Sayılı Belediye Meclis Kararının iptal edilmesine
karar verildiğini; bu kararda ''Konut Karşılığı Sözleşme" yapmak
suretiyle taksit ödemesi yapan hak sahiplerinin ödedikleri bedellerin iade
edilmesine karar verildiğini; bu kararı alırken gerekçe olarak
"16.03.2007 gün ve 803 sayılı Belediye Meclis Kararı ile Dikmen Vadisi
4-5. Etap proje alanına ait 1/5000 ve 1/1000 ölçekli İmar Planlarını
10.01.2008 gün ve 16 Sayılı Belediye Encümen Kararı ile de parselasyon
planlarını onayladıklarını ( ... ) ancak yapmış oldukları bu imar
planlarına karşı Ankara 13. İdare Mahkemesinde davalı Ankara Büyükşehir
Belediyesi aleyhine 2008/363 E sayılı dosyası ile iptal davası açıldığını,
yapmış oldukları Dikmen Vadisi 4-5. Etap Proje alanına ait 1/5000 ve 1/1000
ölçekli İmar Planlarının ve Parselasyon Planının İmar Mevzuatı, Planlama ve
Şehircilik İlkelerine, kentsel dönüşümün amacına ve kamu yararına aykırı
olduğundan bahisle bu kararların yürütmesinin durdurulmasına Mahkemece
karar verildiğini, İdare Mahkemesi'nin Yürütmeyi Durdurmaya ilişkin
kararına uyma zorunluluğu"nun gerekçe gösterildiğini; sonuç olarak
Ankara Büyükşehir Belediyesinin Dikmen Vadisi 4-5. Etap Kentsel Dönüşüm ve
Gelişim Projesini yürütme imkanının ortadan kalktığını ileri sürerek,
Dikmen Vadisi 4-5. Etap Projesi dahilinde yapmış olduğu kamulaştırmalardan
vazgeçtiği gibi, sözleşmelerden de geri döndüğünü, konut karşılığı sözleşme
yapmak suretiyle taksit ödemesi yapan hak sahiplerinin ödedikleri
bedellerin iade edileceği yolunda Belediye Meclisinde karar alındığını;
yine Büyükşehir Belediye Meclisinde 15.05.2009 tarih ve 1213 sayılı
kararıyla Dikmen Vadisi 4-5 Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi alanına
ait 1/5000 ve 1/1000 ölçekli İmar Planlarının onayına ilişkin 16.03.2007
tarih ve 803 Sayılı Belediye Meclis Kararının iptaline ve Uygulama İmar
Planına göre yapılmış bütün sıralı işlemlerinde iptal edilmesine karar
verildiğini; ayrıca Belediye Meclisinin 15.05.2009 tarih ve 1213 Sayılı
kararı ile Dikmen Vadisi 4.-5. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi
alanına ilişkin 14.01.2005 gün ve 215 Sayılı Belediye Meclis kararının
iptal edilmesine ve sınır onayından önceki duruma dönülmesine karar
verildiğini; bu Belediye Meclis Kararlarının tamamının, Valiliğe, İlçe
Belediyelerine ve Kaymakamlığa gönderildiğini, uygun vasıtalarla ilan
edildiğini ve askıya çıkarılarak halka duyurulduğunu; davalı Belediyenin,
almış olduğu bu kararlar ve duyurularla; Tapu Tahsis Belgeli Tesis
Sözleşmesi gereği üzerine düşen edimleri ifa et(ede)meyeceğine dair
niyetini, iptal ettiği kararlara dayanarak yapılan bütün sözleşmelerden
döndüğünü (fesih ettiğini), sözleşme gereği aldıklarını geri vereceğini
kesin bir şekilde açıkça beyan ettiğini; akabinde ise projenin iptal
edilmesi dolayısıyla gecekondusu muhafaza edilemeyen hak sahiplerine talep
etmeleri halinde İdarenin uygun göreceği diğer gecekondu ıslah veya önleme
bölgelerinden konut verileceğini beyan ettiğini, davalı İdarenin sözleşmeyi
fesih/sözleşmeden dönmesine dayalı yerine getirmesi gereken yükümlülükleri
makul bir süre geçmesine rağmen hiçbir işlem yapmayarak yerine getirmediği
gibi başka bir gecekondu ıslah veya önleme bölgelerinden konut verilmesinin
kabulüne ise imkan bulunmadığını; müvekkilinin, Dikmen Vadisi 3-4-5.
Etaplar Kentsel Dönüşüm Uygulama Bölgesinde Tapu Tahsisli Gecekondu sahibi
1067 analiz nolu tesis ile ilgili olarak sözleşme imzaladığını,
müvekkilinin daire teslim etme borçlusu davalının edimini yerine getireceği
inancıyla sözleşme hükümlerine uygun olarak sözleşmeye konu tapu tahsis
belgeli, gecekondusunu kendisinin yıktırdığını, elektrik ve su
aboneliklerini iptal ettirdiğini, ağaçlarını susuz bırakarak yaşadığı yeri
terk ettiğini, yeni bir yerde yaşamaya başlamanın tüm masraflarına
katlandığını, geriye yönelik olarak da tapu tahsisli gecekondusunu
yıkmasaydı, ondan elde edeceği yararlardan ve kârdan yoksun kaldığını ifade
ederek, sonuçta; fazlaya ilişkin dava ve talep hakları saklı kalmak
kaydıyla şimdilik; sözleşme uyarınca müvekkilinin davalıya yaptığı
ödemelerin (şimdilik) 2.000,00 TL'sinin her bir ödemenin yapıldığı miktara
ödeme tarihlerinden itibaren işletilecek yasal faizi/amme alacaklarına
uygulanan en yüksek banka reeskont faizi ile birlikte; müvekkilinin tapu
tahsisli tesis, müştemilat ve ağaçları için; dava tarihindeki yapı maliyet
değeri ve ağaçlar bedeli olarak 1.000,00TL’sinin, enkaz bedeli olarak
2.000,00TL’sinin alacağın muaccel olduğu tarih itibariyle işletilecek yasal
faizi/amme alacaklarına uygulanan en yüksek banka reeskont faizi ile
birlikte, yapı bedeli olarak 1.000,00TL’sinin dava tarihinden itibaren
işletilecek yasal faizi/amme alacaklarına uygulanan en yüksek banka
reeskont faizi ile, müvekkilin sözleşme gereği almaya hak kazandığı kira
yardımı için 1.000,00TL’sinin ödeme tarihlerinden itibaren işletilecek yasal
faizi/amme alacaklarına uygulanan en yüksek banka reeskont faiziyle,
davalının haksız ve kusurlu olarak sözleşmeden dönmesi nedeniyle uğranılmış
olan menfi zararlar (fiili zarar ve yoksun kalınan kâr)için 500,00 TL
tazminatın müspet zararlar için 500,00TL tazminatın, alacakların muaccel
olduğu 15.05.2009 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi/ amme
alacaklarına uygulanan en yüksek banka reeskont faizi ile birlikte tahsili
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Belediye
vekili savunma dilekçesinde ve birinci celsede, davanın idari yargının
görev alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 05.10.2010
gün E:2010/282 sayı ile; davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Belediye vekilince süresi içinde
verilen dilekçe ile, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle
başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyasının onaylı örneği ile
birlikte Danıştay Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 03.07.2005 tarih ve
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 5998 sayılı Kanunla değişik 73'üncü
maddesinin; birinci fıkrasının birinci tümcesinde, "Belediye, belediye
meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları,
teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü
sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve
restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem
riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri
uygulayabilir." denilmiş; dördüncü fıkrasında, "Büyükşehir
belediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine
ilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı,
yapı kullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve
3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya
büyükşehir belediyeleri yetkilidir." kuralı yer almış; beşinci
fıkrasının birinci tümcesinde, "Kentsel dönüşüm ve gelişim proje
alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırılmasında
anlaşma yolu esastır." denildikten sonra, yedinci fıkrasında,
"Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındaki gayrimenkul sahipleri
ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı imar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı
Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir
Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibi olmuş
kimselerle anlaşmaları halinde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında
hakları verilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine
enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediye imkânları ölçüsünde kentsel
dönüşüm ve gelişim proje alanı dışında arsa veya konut satışı yapılabilir.
Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut idaresi Başkanlığı ile işbirliği
yapılmak suretiyle konut satışı da yapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri
arsa veya konut bedellerinden mahsup edilir." hükümlerine yer verilmiş
olduğu; dosyanın incelenmesinden; Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin
17.02.2006 tarih ve 483 sayılı kararı ile belirlenen Dikmen 4'üncü ve
5'inci Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi uzlaşma ve kamulaştırma
esasları kapsamında, 400
m2 tapu tahsis belgeli gecekondusuna karşılık konut
sözleşmesi imzalayan davacının, proje iptali nedeniyle davalı Belediyenin
akdettiği sözleşmeden döndüğünü öne sürerek, yapı, tesis ve müştemilatının
yıktırılması; ağaçlarının sökülmesi nedeniyle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla, yapı, ağaçlar ve enkaz bedelinin ve diğer
zararlarının yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle bakılan davayı
açtığının anlaşıldığı; idarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine
ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği
yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,
işletilmesi, bakım ve onarımı sırasında kişilere verdiği zararların tazmini
istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünde, idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerlerinin görevli
bulunduğu; Anayasanın 125'inci maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi
eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunun kurala
bağlandığı; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları ihlal edilenler tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava
türleri arasında sayıldığı; davalı Belediyece, yasa ile verilen görevini
yerine getirmek üzere uygulamaya koyduğu Kentsel Dönüşüm Projesinin, buna
karşı açılan davada İdare Mahkemesince iptaline karar verilmiş olması
nedeniyle yürütülemediği ve Meclis kararı ile uygulamadan kaldırıldığı
savunulduğuna göre, idarece kamu gücüne dayanılarak, re'sen ve tek yanlı
şekilde tesis edilen işlemlerden doğan zararın tazminine ilişkin bulunan ve
davacının haklarını ihlal eden idari işlem dolayısıyla, 2577 sayılı
Yasa'nın 12'inci maddesi uyarınca doğrudan doğruya açtığı tam yargı
davasının, idare hukuku ilkelerine göre görüm ve çözümünün İdari Yargı'nın görev
alanına girdiği gerekçesiyle; 2247 Sayılı Yasanın 10'uncu maddesi uyarınca
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi
istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; dava dosyasının incelenmesinden;
söz konusu kentsel dönüşüm projesine ilişkin Büyükşehir Meclis kararlarının
Ankara İdare Mahkemesi kararı ile iptal edilmesi üzerine, Büyükşehir
Belediye Meclisinin mahkemenin iptal kararını uygulamak amacıyla Kentsel
Dönüşüm ve Gelişim Projesi kapsamında yasal imar planına göre yapılmış
bulunan bütün sıralı işlemlerin de iptal edilmesine karar vermesi sonucunda
yapı, tesis ve müştemilatın yıkılması ve ağaçların sökülmesi nedeniyle
fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla yapı, ağaçlar ve enkaz bedeli
ile diğer zararlarının yasal faizi ile birlikte tazmini istemiyle davalı
idareye karşı idari yargı yerinde dava açıldığının belirlendiği; 5393
sayılı Belediye Kanunu'nun kentsel dönüşüm ve gelişim alanına ilişkin 73.
maddesinde: " Belediye, kentin gelişimine uygun olarak eskiyen kent
kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek; konut alanları, sanayi ve
ticaret alanları, teknoloji parkları ve sosyal donatılar oluşturmak, deprem
riskine karşı tedbirler almak veya kentin tarihi ve kültürel dokusunu
korumak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. /
Kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine konu olacak alanlar, meclis üye tam
sayısının salt çoğunluğunun kararı ile ilan edilir. / Kentsel dönüşüm ve
gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda
ilgili resim ve harçların dörtte biri alınır. / Bir yerin kentsel dönüşüm
ve gelişim proje alanı olarak ilan edilebilmesi için; o yerin belediye veya
mücavir alan sınırları içerisinde bulunması ve en az ellibin metrekare
olması şarttır. / Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan
yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır.
Kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunan mülk sahipleri
tarafından açılacak davalar, mahkemelerde öncelikle görüşülür ve karara
bağlanır. " hükmünün yer aldığı; Anayasa'nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunun 2/1 -b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava türleri
arasında sayıldığı; uyuşmazlığın, davalı idarenin 5393 sayılı Yasa'nın 73.
maddesinde yer alan düzenleme gereğince hazırladığı Kentsel Dönüşüm ve
Gelişim Projesine ilişkin Büyükşehir Meclis kararının Ankara İdare
Mahkemesi tarafından iptal edilmesi üzerine, davalı idarenin yetkili
organının kamu gücünü kullanarak, res'en ve tek taraflı olarak tesis ettiği
işlem nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zarardan kaynaklandığından; söz
konusu zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un
2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği nedeniyle; Danıştay
Başsavcılığının 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun
kabulü ile Ankara 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/282 esas sayılı
görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda
yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Ramazan TUNÇ, Sıddık
YILDIZ, Nüket YOKLAMACIOĞLU, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 07.03.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı Belediye vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim
Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Davacının, Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığının Dikmen 4. ve 5. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi
kapsamında kalan gecekondusu karşılığında davalı Belediye ile konut
sözleşmesi imzaladıktan sonra söz konusu projenin iptal edilmesi nedeniyle
uğradığı zararların tazmini istemiyle açılmıştır.
03.07.2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye
Kanunu'nun “Kentsel dönüşüm ve
gelişim alanı” başlıklı 73. maddesinde;
“Belediye, belediye
meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları,
teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü
sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve
restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem
riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri
uygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan
edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veya bir kaçının
gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde
bulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan
yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve
uygulama yapılabilmesi Bakanlar Kurulu kararına bağlıdır.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerinde yapı olan veya
olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik ve yoğunluğunun
belirlenmesi, alanın büyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında
olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarının takdiri münhasıran
belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile
proje alanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak
belirlenebilir.
Büyükşehir belediye
ve mücavir alan sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projesi alanı
ilan etmeye büyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehir belediye
meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyeleri kendi sınırları içinde
kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehir
belediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine
ilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı,
yapı kullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve
3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya
büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve
kamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentsel dönüşüm ve gelişim
projesi kapsamında bulunan gayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından
açılacak davalar, mahkemelerde öncelikle görüşülür ve karara bağlanır.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim alanları içinde yer alan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya ait
gayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir. Kentsel
dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferit
yapılarda ilgili vergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim proje alanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve
2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı
İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi
Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerle anlaşmaları halinde
kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında hakları verilir. 2981 sayılı
Kanun kapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri
verilir veya belediye imkanları ölçüsünde kentsel dönüşüm ve gelişim proje
alanı dışında arsa veya konut satışı yapılabilir. Bu kapsamda bulunanlara
Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile işbirliği yapılmak suretiyle konut
satışı da yapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konut
bedellerinden mahsup edilir.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile
belediyelerin anlaşma sağladığı veya kamulaştırdıkları gayrimenkuller
üzerindeki inşaatların tamamı belediyeler tarafından yapılır veya
yaptırılır. Belediye ile anlaşma yapmayan veya belediyece
kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje
alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve
parselde imar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atma davası
açabilir.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim proje alanlarında yapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları,
proje ortak gideri sayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak
giderleri belediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrı ada veya
parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırma dışı kalan
gayrimenkul sahipleri, sahip oldukları inşaatın toplam metrekaresi oranında
proje ortak giderlerine katılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden
inşaat ruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su, doğalgaz
ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşüm alanı
sınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlar içindeki gayrimenkullerin tapu
kütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicil müdürlüğüne,
paftasında gösterilmek üzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Söz konusu
gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişiklikler belediyeye
bildirilir.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim alanı ilan edilen yerlerde; ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi
ve terkini, cins değişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkin işlemler
belediyenin izni ile yapılır. Bu yerlerde devam eden inşaatlardan projeye
uygunluğu belediye tarafından kabul edilenler dışındaki diğer inşaatlar beş
yıl süreyle durdurulur. Bu sürenin sonunda durdurma kararının devam edip
etmeyeceğine belediye tarafından karar verilir. Toplam durdurma süresi on
yılı geçemez.
Belediye, kentsel
dönüşüm ve gelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması
yapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardaki taşınmazların değerlerini
tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya
hasılat paylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim projelerinin uygulanması sırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet
hanesi açık olan veya ayni hakları davalı olan taşınmazlar doğrudan
kamulaştırılarak bedelleri mahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak
sahipleri adına bloke edilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişim
projelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazların kamulaştırılması
sırasında veraset ilamı çıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlem
yapmaya yetkilidir.
Kentsel dönüşüm ve
gelişim projesi kapsamındaki işler, kamu idareleriyle 75 inci madde
çerçevesinde ortak hizmet projeleri aracılığıyla gerçekleştirilebilir.
Bu Kanunun konusu
ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985 sayılı Kanun
ve diğer kanunlarla verilen yetkiler saklıdır.” hükmü yer almıştır.
Dosyanın incelenmesinden; Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisi'nin 17.02.2006 tarih ve 483 sayılı kararı ile belirlenen
Dikmen 4. ve 5. Etap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi kapsamında, İdare
ile davacı arasında 400
m2 tapu tahsis belgeli gecekondusuna karşılık “Tapu
Tahsis Belgeli Tesis Sözleşmesi(Borçlu)” imzalandığı; söz konusu projeye
ilişkin Meclis kararlarının Ankara İdare Mahkemesi kararı ile iptal edilmesi
üzerine, İdarece mahkemenin iptal kararını uygulamak amacıyla Kentsel
Dönüşüm ve Gelişim Projesi kapsamında yasal imar planına göre yapılmış
bulunan bütün sıralı işlemlerin de iptal edildiği; bunun üzerine davacı
tarafından, proje iptali nedeniyle davalı Belediyenin akdettiği sözleşmeden
döndüğü öne sürülerek; yapı, tesis ve müştemilatının yıktırılması;
ağaçlarının sökülmesi nedeniyle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, yapı, ağaçlar ve enkaz bedelinin ve diğer zararlarının yasal
faiziyle birlikte tazmini istemiyle bakılan davanın açıldığı
anlaşılmaktadır.
İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu
hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana
getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,
işletilmesi, bakım ve onarımı sırasında kişilere verdiği zararların tazmini
istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünde, idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı
davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerleri görevli
bulunmaktadır.
Anayasanın 125'inci maddesinin son fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu
kurala bağlanmış; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde, idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları ihlal edilenler tarafından açılan tam yargı
davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Bu durumda; davalı idarenin 5393 sayılı Yasa'nın
73. maddesinde yer alan düzenleme gereğince hazırladığı Kentsel Dönüşüm ve
Gelişim Projesine ilişkin Büyükşehir Belediye Meclis kararının İdare
Mahkemesi tarafından iptal edilmesi üzerine yürütülemediği ve Meclis kararı
ile uygulamadan kaldırıldığı; uyuşmazlığın da davalı idarenin yetkili
organının kamu gücünü kullanarak, res'en ve tek taraflı olarak tesis ettiği
işlem nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zarardan kaynaklandığı; davacı
tarafından da, bu işlemlerden doğan zararın tazmininin istenildiği
gözetildiğinde; davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesinde yer alan
idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler
tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı yerinde
çözümlenmesi gerekmektedir.
Belirtilen nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun
kabulü ile davalı Belediye vekilinin görev itirazının reddine ilişkin
Asliye Hukuk Mahkemesi kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Belediye vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 05.10.2010
gün E:2010/282 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 07.03.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/75
KARAR NO : 2011/55
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Geçici işçi statüsünde çalışan davacının fiili çalışma süresinin (prim gün
sayısının) hesaplanmasında, izinli ve raporlu günlerinin dikkate alınıp
alınmayacağına ilişkin davanın, iş hukuku hükümlerine göre ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
N. S.
Vekili :
Av. F. Y.
Davalı : İller Bankası Genel Müdürlüğü’ne İzafeten
İller Bankası 16. Bölge Müdürlüğü
Vekili :
Av. O. K.
O L A Y :
07.12.1998 tarihinde Samsun, İller Bankası 16. Bölge Müdürlüğünde açıktan
tayin suretiyle geçici işçi statüsünde işe başlayan ve halen aynı
pozisyonunda çalışmasına devam eden Davacı; 1999 yılında 358 gün, 2000
yılında 360 gün, 2001 yılında 360 gün, 2002 yılında 360 gün, 2003 yılında
289 gün, 2004 yılında 360 gün, 2005 yılında 346 gün, 2006 yılında da 351
gün sigortalı çalışmıştır.
21 Nisan 2007 tarih ve 26500 sayılı Resmi Gazete
yayımlanarak yürürlüğe giren 5620 sayılı “Kamuda Geçici İş Pozisyonlarında
Çalışanların Sürekli İşçi Kadrolarına veya Sözleşmeli Personel Statüsüne
Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılması Hakkında AAAHakkında
Kanun” gereğince; Bölge Müdürlüğünde çalışan 18 adet geçici işçiden 12’si
sürekli işçi kadrosuna geçmiş; aralarında davacının da bulunduğu 6 geçici
işçi ise, sözleşmeli personel statüsünde çalışmayı kabul etmeyerek, Yasa
gereği 2006 yılındaki çalışma sürelerini aşmamak kaydıyla geçici işçi
olarak kalmayı kabul etmişlerdir
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin
hizmet akdinin, idarenin olumsuz işlemi ile 22.12.2008 itibarıyla askıya
alındığını; geçen yıl itibariyle de 5620 sayılı Kanun dayanak yapılmak
suretiyle, Devlet Personel Dairesi Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının
yazıları gerekçe gösterilerek, 2006 yılındaki 351 günlük çalışma gerekçesi
ile vizelendiğini; müvekkilin 22.12.2007 tarihinde de iş akdinin askıya
alınmış olduğunu; 22.12.2008 tarihinde de benzer işlemin tahakkuk
ettirilmesiyle birlikte, bunun nedenini sorguladığını, 22.12.2008 tarihli
askıya alma işleminin 2007 yılı içerisinde 20.07.2007 tarihli İller Bankası
yazısı ve ekleri ile 08.10.2007 tarihli Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali
Kontrol Genel Müdürlüğü müsteşarının oluru ile 351 gün çalışmasının vize
yapılması nedeniyle olduğunu öğrendiğini; bu vizeleme işlemi ve neticesinde
iş akdinin askıya alınması konularında kendisine herhangi bir bilgilendirme
ve tebliğ yapılmadığını; müvekkilinin bir yılın altında çalışıyor gibi
gösterilmesi ve iş akdinin buna bağlı olarak 22.12.2008 tarihinde de bir
yıl öncekine benzer şekliyle askıya alınmasının birçok hukuki kayba neden
olduğunu; onun terfii alması gibi birçok işçilik hak ve alacağının da
tehlikeye girmesine, her yıl hiçbir çalışma yoksunluğu olmasa da nedensiz
iş akdinin feshine sebep olarak 7-8 günlük prim kayıpları oluşturduğunu;
Müvekkilinin, 10 yılı aşkın bir süredir ilgili kurumda hiçbir şekilde
sözleşmesi askıya alınmadan çalıştığını, hizmet döküm cetvellerine göre,
geçen yıllar itibarıyla prime esas günlerin hep 360 gün olduğunu, yalnızca
2006 yılında 19.06.2006-30.06.2006 tarihleri için rapor aldığını, bunun
sonucu olarak da geçici iş göremezlik belgesini aldığını, bu 9 gün kendisi
için SGK'na pirim ödenmediğini; 2007 yılı için vize işlemi yapılırken
sadece 2006 yılı primi ödenen günlerin dikkate alınmasının hakkaniyete de
hukuka da aykırı olduğunu; kaldı ki 5620 sayılı Kanunda " ... 2006
yılı çalışma sürelerini aşmamak kaydıyla ... " denildiğini; çalışma
sürelerinden kastedilenin; İş Kanunu 46. Madde ve devamı hükümlerince
çalışılmış ve çalışılmış sayılan günler olduğunu; bu itibarla raporlu
sayılan günlerin de dikkate alınması, vize işleminin 360 gün olarak
yapılmasının gerektiğini; sadece prime esas günlerin dikkate alınmasının
hukuka aykırı olduğunu; müvekkilinin 2005 yılı ve öncesi çalışmaları
nedeniyle 2006 yılı öncesi 20 günlük yıllık izin kullanma hakkının
bulunduğunu; sadece raporludur gerekçesi ile yıllık izninin kesildiğini ve
kendisine bu sürede prim ödenmediğini, yıllık izin kesilmese bu primlerin
de idare tarafından ödenmiş olacağını;
Müvekkilinin 2006 yılı için Raporlu olduğu günleri
İş Kanunu ve ilgili mevzuat gereği (izinli ve raporlu günlerin çalışılmış
günlerden sayılması gerektiği) halde 351 gün gösterilmesi nedeniyle; 2007
yılında hiç rapor almadığı, 360 gün çalışabilecek ve hiçbir mazereti
olmadığı halde; 2008 yılında da, sırf 2006 yılında 351 gün gösterilmesi
nedeniyle, hiç rapor almadığı, 360 gün çalışabilecekken ve hiçbir mazereti
olmadığı halde 22.12.2008 tarihinde iş akdinin sona erdirilmiş bulunduğunu;
2008 yılında müvekkilinin iş akdinin askıya alınmasını yahut sona
erdirilmesini gerektirecek hiçbir yasal düzenleme yahut fiili durumun söz
konusu olmadığını, müvekkilinin yılı tamamlamak suretiyle de geçici işçi
statüsünde olabileceğini; bu uygulamanın Anayasa’daki çalışma hayatı ve
özgürlüğüne ilişkin hükümlere de aykırı olduğunu, 5620 sayılı Yasanın
uygulamasının bu yönde olduğunun davalı idare tarafından iddia edilmesi
halinde, Kanunun bu yönüyle Anayasaya aykırı olduğunu ve iptal edilmesinin
gerektiğini ifade ederek sonuçta; müvekkiline karşı 20.07.2007 tarihli
İller Bankası yazısı ve ekleri ile 08.10.2007 tarihli Maliye Bakanlığı
Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü müsteşarının oluruna ilişkin vize
işleminin iptaline ve bu olumsuz işlemin sözleşmelerin askıya alınması gibi
olumsuz sonuçlarının ortadan kaldırılmasına karar verilmesi istemiyle
9.1.2009 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı İdare vekili tarafından, aynı istemle açılan
davaya ilişkin olarak İş Mahkemesine verilen cevap dilekçesinde; yapılan
işlemin idari bir işlem olduğunu, İdare Mahkemelerinin yetkili bulunduğunu;
Yasanın Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali kontrol Genel Müdürlüğü tarafından
uygulandığını, yasayı uygulamakta hiçbir dahli olmayan bankaları aleyhine
açılması nedeniyle davanın husumet yönünden de reddedilmesi gerektiğini;
04.04.2007 Tarih ve 5620 sayılı Yasanın Resmi
Gazete de yayınlanmasına müteakip, Meclis Ana Muhalefet Partisi gurubunca;
Kamuda geçici işçi pozisyonlarında çalışanların, sürekli işçi kadrolarına
veya sözleşmeli personel statüsüne geçirilmeleri, geçici işçi
çalıştırılması ile bazı kanunlarda değişiklik yapılması hakkındaki bu
kanunun 1-1 maddesinin bir numaralı fıkrasının son paragrafının birinci
tümcesinde yer alan; “2006 yılı içerisinde usulüne uygun olarak vizesi
yapılmış, geçici iş pozisyonlarında toplam 6 Ay veya daha fazla süreyle
bölümünün ...” iptali istemiyle Anayasa Mahkemesinde dava açıldığını, ancak
Anayasa Mahkemesinin 11.06.2009 gün, 2007/56 Esas, 2009/84 no.lu Kararı ile
istemin reddedildiğini, iptali istenen kısmın Anayasaya aykırı
bulunmadığını;
Tüm işlemlerin 5620 sayılı yasa hükümleri gereğince
yapıldığını; geçici işçilerin iş kanunu ve mevzuat gereği çalıştığı
sürelerin, Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünce
vizelenmekte olduğunu, mevzuat gereğince vize işlemi neticesinin personele
bildirme mecburiyetinin bulunmadığını;
Geçici işçilerle ilgili vizeleme ve askıya alma
işlemlerinin İş Kanunu ve mevzuat hükümleri gereğince yapıldığını;
davacının bankalarında çalıştığı yılların ve günlerin dökümüne
bakıldığında; bu yıllar içerisinde 4 yıl 360 günün de mevcut bulunduğunu,
bu 360 günlük vizelenen süreler hangi mevzuat ve yasalara göre idarelerince
hesaplanmışsa 2006 yılındaki 351 günlük sürenin de aynı mevzuat ve sürelere
göre hesaplandığını; çatışan konunun 5620 sayılı yasanın çıkış tarihi ile
ilgili bir tesadüften ibaret olduğunu ve baz olarak bir önceki yıl olan
2006 yılındaki çalışma sürelerini ölçü almış bulunduğunu; örneğin yasa eğer
2004 yılında çıkmış olsa idi, bir önceki yıl olan 2003 yılı prim günleri
esas alınarak, 289 günde iş akdinin askıya alınmış olacağını; 2005 yılında
çıksa idi 2004 yılında çalıştığı süreler 360 gün olduğu için herhangi bir
askıya alma işleminin de olmayacağını savunmuştur.
SAMSUN 1. İDARE MAHKEMESİ: 27.01.2009 gün ve E:
2009/34, K: 2009/33 sayı ile davanın, Samsun, İller Bankası 16. Bölge
Müdürlüğü'nde çalışmakta iken hizmet akdi askıya alınan davacının
20/07/2007 tarihli İller Bankası yazısı ve ekleri ile 08/10/2007 tarihli
Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü müsteşarının oluru
ile 351 gün vize yapılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmış
olduğu; 2577 Sayılı Yasa'nın 14. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinde;
dava dilekçelerinin görev ve yetki yönünden ilk incelemeye tabi
tutulacağı,15.maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde ise 14. maddenin 3/a
bendine göre adli ve askeri yargının görevli olduğu konularda açılan
davaların reddine karar verileceğinin hüküm altına alındığı; 2576 sayılı
Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu
ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5. maddesinde idare mahkemelerinin
görevlerinin sayıldığı, buna göre; idare mahkemelerinin vergi
mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derece Danıştay'da çözümlenecek
olanlar dışındaki; a) İptal davalarını, b) Tam yargı davalarını, c) Tahkim
yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar
hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davaları, d) Diğer kanunlarla verilen işleri çözümleyeceği kuralının
getirildiği; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1. maddesinde
de, idari dava türleri olarak, a) idari işlemler hakkında yetki, şekil,
sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal
davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı hakları muhtel olanlar
tarafından açılacak tam yargı davaları, c)Tahkim yolu öngörülen imtiyaz
şartlaşma ve sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden
birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olduğunun belirtildiği; idare
hukukunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların idari yargının görev
alanını oluşturduğu, idare hukuku kuralları içinde kamu hizmetinin
yürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılarak tesis edilen idari işlemlerin,
idari eylemler ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların görüm ve
çözümünün idari yargının görev alanına girdiği; 5521 sayılı İş Mahkemeleri
Kanunu'nun 1. maddesinde, İş Kanunu'na göre işçi sayılan kimselerle işveren
veya işveren vekilleri arasında iş akdinden veya İş Kanunu'na dayanan her
türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesinin, iş
mahkemelerinin görevinde olduğu, iş mahkemesi kurulmamış olan yerlerde, bu
davalara o yerde görevlendirilecek mahkeme tarafından, bu kanundaki esas ve
usullere göre bakılacağı; 4857 sayılı İş Kanunu'nun 1. maddesinde bu
Kanunun amacının işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan
işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve
sorumluluklarını düzenlemek olduğu, 2. maddesinde ise, bir iş sözleşmesine
dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel
kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile
işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi deneceği hükümlerinin yer
almış bulunduğu; uyuşmazlık konusu olayda davacının işçi olarak görev
yaptığı ve 351 günlük vize işlemi yapılmasına ilişkin işlemin iptalini
istediğinin sabit olduğu; bu hale göre, personel kanunları uyarınca görev
yapan bir Devlet memuru olmadığı anlaşılan davacının, bir iş sözleşmesi ile
istihdam edildiği anlaşıldığından, 351 günlük vize işlemi yapılmasına
ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davanın görüm ve çözümünde 5521
sayılı Kanun hükümleri uyarınca, iş mahkemesinin görevli bulunduğu sonucuna
varıldığı gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının
15/1-a. maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine, karar vermiş, bu
karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, aynı istemle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
SAMSUN 2. İŞ MAHKEMESİ: 25.02.2010 gün ve E:
2009/699 sayı ile, davacı vekilinin; Samsun 1. İdare Mahkemesinde,
09/01/2009 tarihli, aynı husustaki açmış olduğu davanın, 27/01/2009 tarih,
2009/34 E., 2009/33 K. sayılı, işçi işveren arasındaki uyuşmazlığa dayalı
yargı yolunun adli yargı olması nedeni ile davanın görevsizlik nedeni ile
reddine ilişkin kararı temyiz etmeyerek, 22/06/2009 tarihli dava
dilekçesiyle özetle, davalı tarafın 5620 sayılı Kanun dayanak yapılmak
suretiyle, 2006 yılındaki 351 günlük çalışmanın vizelenmiş olması
nedeniyle, raporlu olarak çalışmasına rağmen 360 gün değil, 351 gün
üzerinden, vizelendirerek, çalışmayı sonuçlandıracak şekilde, 22/12/2008
tarihinde, iş akdinin, sona erdirilmesine, ilişkin, 20/07/2007 tarihli,
İller Bankası yazısı ve ekleri ile 08/10/2007 tarihli Maliye Bakanlığı
Bütçe Ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü müsteşarının oluruna ilişkin vize
işleminin iptaline ve 2007-2008 iş sözleşmelerinin askıya alınması olumsuz
işlemlerinin iptaline ve 360 gün üzerinden, vizeli olarak çalışması
gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiş olduğu; davacının,
idare mahkemesindeki görevsizlik kararının temyiz edilmediği, Danıştay
incelemesinden geçmeyerek kesinleştiği; davacının ihtilafa konu işleminin,
işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinden kaynaklanan ihtilaf olmadığı,
idari nitelikteki bir kararın iptaline ilişkin bulunduğu; İş Mahkemelerinin
görevine giren hususların, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 1.
maddesinde, işçi ile işveren veya vekilleri arasındaki iş akdinden, veya iş
kanununa dayanan, işçilik alacaklarına ilişkin her türlü hak ve
iddialarından doğan hukuki uyuşmazlıklarının çözümünün yargı yerinin iş
mahkemeleri olduğu, 4857 sayılı İş Kanununun 1. maddesinde de, kanunun
amacının işverenlerle iş sözleşmesine dayalı çalıştırılanlar arasındaki
çalışma şartı ve ortamına ilişkin hak ve sorumlulukların düzenlendiği, 2.
maddesinde de işçi ile işveren arasındaki ilişkinin düzenlenmiş olduğu,
davacının, ihtilafa konu edilen hususun, bahsi geçen nitelikte işçi işveren
ilişkisi değil, idari nitelikte bir tasarrufun iptali olduğu, söz konusu
yargılamanın, İdari Yargılama Usul Kanununun 2/1,c kapsamındaki
ihtilaflardan olduğu, idari yargıda görülmesinin gerektiği; öncesinde İdare
Mahkemesince de görevsizlik kararı verildiğinden, görev uyuşmazlığının
çözümü için 2247 sayılı Kanunun 19. maddesi gereğince görevli yargı merciin
tespiti hususunda karar verilmek üzere dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine ve yargılamanın, Uyuşmazlık Mahkemesince merci tayinine
kadar bekletilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.04.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İş Mahkemesince, 2247 sayılı
Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı
yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Samsun, İller Bankası 16. Bölge Müdürlüğü'nde
geçici işçi statüsünde çalışmakta olan davacının; 20.07.2007 tarihli İller
Bankası yazısı ve ekleri ile 08.10.2007 tarihli Maliye Bakanlığı Bütçe ve
Mali Kontrol Genel Müdürlüğü müsteşarının oluru ile 351 gün vize yapılmasına
ilişkin işlemin iptali, bu işlemin hizmet akitlerinin askıya alınması gibi
olumsuz sonuçlarının ortadan kaldırılmasına karar verilmesi istemiyle
açılmıştır.
08/02/2011 tarih ve
27840 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 26/01/2011 tarih ve 6107 sayılı
İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 14. maddesi ile yürürlükten
kaldırılan 4759 sayılı İller Bankası Kanunu (Mülga)’nun 1. maddesinde, İl özel idareleriyle belediye ve köy idarelerinin ve bu
idarelerin kuracakları birliklerle adı geçen idarelere bağlı, tüzel
kişiliği haiz olan veya olmayan ve katma bütçeli idare ve kurumların imar
işleriyle ilgili konularla uğraşmak ve bütün işlemlerinde özel hukuk
hükümleriyle bu kanuna bağlı olmak üzere İller Bankası adiyle tüzel
kişiliği haiz bir banka kurulduğu; 2.maddesinde Bankanın
sermayesinin 3.000.000.000.000.000 (üçkatrilyon) lira olduğu, bu sermayenin
Bakanlar Kurulu kararı ile beş misline kadar artırılabileceği belirtilmiş; Yasanın 3. maddesinde de, ikinci maddede
yazılı sermayenin hangi kaynaklardan toplanacağı sayılmış, Bankaya ait sermaye
katkı paylarının genelde il özel idarelerine ve belediyelere genel bütçeden
yapılan katkılardan oluştuğu ve dolayısıyla Hazine kaynaklarından
aktarıldığı görülmüş; 6107 sayılı kanunla "İller Bankası A.Ş."
ismini alan davalının, bütün işlemlerinde kuruluş kanunu ve özel hukuk
hükümlerine bağlı, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kuruluşu olduğu
tartışmasızdır.
21.4.2007 tarih ve
26500 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren, 4.4.2007 tarih ve
5620 sayılı, Kamuda Geçici İş
Pozisyonlarında Çalışanların Sürekli İşçi Kadrolarına veya Sözleşmeli
Personel Statüsüne Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’da; bu Kanunun
1.maddesinin (a) bendinde belirtilen kamu idarelerinde, 2006 yılı
içerisinde usulüne uygun olarak vizesi yapılmış geçici iş pozisyonlarında
toplam 6 ay veya daha fazla süreyle çalışmış olan geçici işçiler ile 2005
veya 2006 yıllarında aynı şartlarda çalışıp da askerlik, doğum veya sağlık
kurulu raporuyla belgelendirilen sağlık sorunları sebebiyle iş sözleşmeleri
askıda kalan geçici işçilerden, fabrika, şantiye, atölye, çiftlik, arazi
gibi işçi istihdamının zorunlu olduğu yerlerde işçiler eliyle gördürülmesi
gereken işlerde fiilen çalışanların sürekli işçi kadrolarına, bunların
dışında kalan geçici işçilerin ise istekleri halinde 14/7/1965 tarihli ve
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası
hükümleri uyarınca sözleşmeli personel pozisyonlarına, ilgili idare kurum
ve kuruluşlarca yapılan tespitlere dayalı olarak Devlet Personel
Başkanlığının görüşü üzerine Maliye Bakanlığının izni ile geçirileceği; 2.
maddesi altıncı fıkrasında yapılacak olan geçiş işlemlerinde öncelikli
olarak geçici iş pozisyon vizelerinde belirtilen kurum teşkilatlarının
mevcut boş sürekli işçi kadrolarının veya sözleşmeli personel
pozisyonlarının kullanılacağı; Kanun’un “Geçici iş pozisyonlarında işçi çalıştırılması” başlıklı
3.maddesinde; Kanunun yayımı tarihinden itibaren 1 inci madde kapsamındaki
idare, kurum ve kuruluşlarda geçici iş pozisyonlarında işçi
çalıştırılamayacağı; ancak mevsimlik ve kampanya işleri ile orman
yangınıyla mücadele hizmetlerinde bir malî yılda 6 aydan az olmak üzere
vize edilecek geçici iş pozisyonlarında işçi çalıştırılabileceği, bu
şekilde çalıştırılacak işçiler için her malî yılda; a) 1 inci maddenin (a)
bendinde belirtilen idarelerce, Maliye Bakanlığından, b) 1 inci maddenin
(b) bendinde belirtilen kuruluşlarca, Hazine Müsteşarlığının (özelleştirme
programına alınanlar için Özelleştirme İdaresi Başkanlığının) onayı üzerine
Devlet Personel Başkanlığından, c) Belediyeler ile bunların müessese ve
işletmelerinde (Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan
şirketler hariç) ve mahallî idare birliklerinde, Belediye ve Bağlı
Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına
Dair Yönetmeliğin 24 üncü maddesi çerçevesinde yetkili meclislerinden,
geçici iş pozisyon vizesi alınmasının zorunlu olduğu, söz konusu vize
işlemi yapılmaksızın geçici işçi çalıştırılamayacağı ve herhangi bir ödeme
yapılamayacağı, il özel idareleri ile bunların müessese ve işletmelerinde
(Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan şirketler hariç) bu
fıkra hükümlerine göre geçici işçi çalıştırılabilmesine ilişkin usûl ve esasların
İçişleri Bakanlığı tarafından belirleneceği; “Sürekli işçi kadrosuna veya sözleşmeli personel statüsüne geçişi
yapılamayan personel” başlıklı Geçici 1.maddesinin ikinci fıkrasında, sözleşmeli
personel statüsüne geçmeyi kabul etmeyenlerin, 2006 yılındaki çalışma
sürelerini aşmamak kaydıyla bu Kanunun 3 üncü maddesinde belirtilen usûle
göre vizesi yapılacak geçici iş pozisyonlarında istihdam edilmeye devam
olunacakları hükme bağlanmıştır.
Buna karşılık, 07.12.1998 tarihinde açıktan tayin
suretiyle geçici işçi statüsünde davalı Kuruluşta işe başlayan ve halen
geçici işçi pozisyonunda çalışmakta olan Davacının, 1999 yılında 358 gün,
2000 yılında 360 gün, 2001 yılında 360 gün, 2002 yılında 360 gün, 2003
yılında 289 gün, 2004 yılında 360 gün, 2005 yılında 346 gün, 2006 yılında
da 351 gün sigortalı çalışmışlığının bulunduğu; 5620 sayılı, Kanun gereğince; Samsun 16. Bölge
Müdürlüğünde çalışan 18 adet geçici işçiden 12’sinin sürekli işçi kadrosuna
geçtiği, aralarında davacının da bulunduğu 6 geçici işçinin ise sözleşmeli
personel statüsünde çalışmayı kabul etmeyerek, Yasa gereği 2006 yılındaki
çalışma sürelerini aşmamak kaydıyla geçici işçi olarak kalmayı kabul ettiği
görülmüştür.
Anayasa’nın 128.
maddesinde “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür.
Memurların ve diğer
kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve
yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla
düzenlenir.(Ek cümle: 07/05/2010-5982 S.K./12. md.) Ancak, malî ve sosyal
haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.
Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve
esasları, kanunla özel olarak düzenlenir.” hükümlerine yer verilmiş; 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “İstihdam Şekilleri” başlıklı 4.
maddesinde,”Kamu hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel
ve işçiler eliyle gördürülür.” denilmiş; C fıkrasında “Geçici personel: Bir
yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna Devlet Personel Dairesinin
ve Maliye Bakanlığının görüşlerine dayanılarak Bakanlar Kurulunca karar
verilen görevlerde ve belirtilen ücret ve adet sınırları içinde sözleşme
ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kimselerdir.”; D fıkrasında “İşçiler:
(Değişik cümle: 04/04/2007-5620 S.K./4.mad) (A), (B) ve (C) fıkralarında
belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen
sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan
sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman
yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş
pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle
çalıştırılan geçici işçilerdir.” şeklinde tanımlanmıştır.
Somut olayda, 2006 yılında Kurumdaki geçici iş
pozisyonundaki fiili çalışma süresinin (prim gün sayısının) 351 gün olarak
belirlendiği, bu sürenin bitim tarihinde hizmet akdinin askıya alındığı,
sonraki yıllarda da aynı uygulamaya devam edildiği, 10 yılı aşkın bir
süredir sözleşme askıya alınmadan çalışıldığı, prime esas günlerin hep 360
gün olduğu, yalnızca 2006 yılında 19.06.2006-30.06.2006 tarihleri arasında
alınan raporun sonucu olarak geçici iş göremezlik belgesinin alındığı, bu 9
gün için SGK'na pirim ödenilmediği, 2007 yılı için vize işlemi yapılırken
sadece 2006 yılı primi ödenen günlerin dikkate alınmasının hukuka da aykırı
olduğu, 5620 sayılı Kanunda " ... 2006 yılı çalışma sürelerini aşmamak
kaydıyla ... " denildiği; çalışma sürelerinden kastedilenin, İş Kanunu
46. Madde ve devamı hükümlerince çalışılmış ve çalışılmış sayılan günler
olduğu, bu itibarla raporlu sayılan günlerin de dikkate alınması ve vize
işleminin 360 gün olarak yapılmasının gerektiği, sadece prime esas günlerin
dikkate alınmasının hukuka aykırı olduğu; 2005 yılı ve öncesi çalışmaları
nedeniyle 2006 yılı öncesi 20 günlük yıllık izin kullanma hakkının
bulunduğu, sadece raporludur gerekçesi ile yıllık izninin kesilen süresi
için prim ödenmediği, 2006 yılı için Raporlu olduğu günleri İş Kanunu ve
ilgili mevzuat gereği “izinli ve raporlu günlerin çalışılmış günlerden
sayılması gerektiği” halde 351 gün gösterildiği nedeniyle, 2007 yılında hiç
rapor almadığı, 360 gün çalışabilecek ve hiçbir mazereti olmadığı halde,
2008 yılında da, sırf 2006 yılında 351 gün gösterilmesi nedeniyle, hiç
rapor almadığı, 360 gün çalışabilecekken ve hiçbir mazeret olmadığı halde
22.12.2008 tarihinde iş akdinin sona erdirilmiş bulunduğu, 2008 yılında iş
akdinin askıya alınmasını yahut sona erdirilmesini gerektirecek hiçbir
yasal düzenleme yahut fiili durumun söz konusu olmadığı davacı tarafından
iddia edilerek bakılan dava açılmıştır.
Bu duruma göre, davalı İdare ile davacı arasındaki
hukuki ilişkinin İş Kanunu’na tabi hizmet sözleşmesine dayalı olarak
kurulmuş bir iş hukuku ilişkisi niteliğini taşıdığı, davacının fiili
çalışma süresinin (prim gün sayısının) hesaplanmasında izinli ve raporlu
günlerinin gözetilip gözetilmemesine ilişkin dava konusu işlemin, idarenin
yetkili organı tarafından işveren sıfatıyla tesis edilmiş bir özel hukuk
işlemi olduğu sonucuna varılmıştır.
5521 sayılı “İş Mahkemeleri Kanunu”nun 1.
maddesinde, İş Kanunu’na göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren
vekilleri arasında iş akdinden veya İş Kanunu’na dayanan her türlü hak
iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesiyle İş Mahkemelerinin
görevli bulunduğunun belirtilmiş olması ve 4857 sayılı İş Kanunu ile anılan
Kanun’un 63 üncü maddesine dayanılarak hazırlanan Yönetmelikte düzenlenen
çalışma sürelerinin uygulanmasına ilişkin esaslar birlikte gözetildiğinde,
davanın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu anlaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İş Mahkemesinin başvurusunun
reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Samsun 2. İş
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 04.04.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/136
KARAR NO : 2011/56
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Temizlik hizmetleri biriminde, belirli süreli ve zincirleme iş sözleşmeleri
ile çalıştırılan Davacılardan H.İ.Ö. ile Davalı Belediye arasında toplu iş
sözleşmesi hükmünün uygulanmasından doğan davanın, iş hukuku hükümlerine
göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar: -(Adli Yargıda)1- H. İ. Ö., 2- E. B., 3-
H. S.
-(İdari Yargıda) H. İ. Ö.
Vekili :
Av. B. Ş.
Davalı :
Hıdırbeyli Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S. B., Av.K. D.
O L A Y :
Davacılardan H. İ. Ö.’ün vekili tarafından Germencik Asliye Hukuk
Mahkemesinde (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 26.4.2006 tarihinde açılan ve
E:2006/142 sayılı esasına kaydedilen dava dilekçesinde; müvekkilinin
28.06.2002 tarihinden itibaren davalı işveren hizmetinde zincirleme iş
sözleşmeleri ile temizlik hizmetleri biriminde çalıştığını, iş
sözleşmesinin devam ettiğini davacı ile davalı işveren arasında başlangıçta
belirli süreli iş sözleşmesi imzalanmış ise de; davacının üyesi bulunduğu
Belediye İş Sendikası ile davalı arasında imzalanan 15.02.2004 -14.02.2006
yürürlük süreli Toplu İş Sözleşmesinin 17. maddesi gereği sözleşmenin
kurulduğu günden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi haline dönüştüğünü,
konumu itibariyle davalı belediyenin temizlik hizmetlerinde belirli süreli
iş sözleşmesi ile müvekkilinin çalıştırmasının hakkın kötüye kullanımı
olarak kabul edilmesi gerektiğini, taraflar arasındaki birden fazla kurulan
zincirleme iş sözleşmelerinin yazılı olmadığını, davacının temizlik
hizmetlerinde yaptığı işin belli bir sürenin bitimiyle sona erecek bir iş
türü olmadığını, bu sebeple iş sözleşmesinin belirsiz süreli iş sözleşmesi
olduğunu, müvekkilinin Toplu İş Sözleşmesinin 17-C maddesi gereğince daimi
işçi statüsünü hak kazandığını, müvekkilinin çalışmakta olduğu temizlik
hizmetleri bölümünde 9 adet boş kadro bulunduğunu; davalının, Toplu İş
Sözleşmesinde bunun hüküm altına alınmış olmasına rağmen müvekkilini mevcut
boş kadroya geçirmediğini, müvekkilinin davalı Belediyede kadroya geçerek
kadrolu işçi olarak çalışması gerektiğini, davalının Toplu İş
Sözleşmeleriyle hüküm altına alınan edimini ifa etmediğini belirterek sonuç
itibariyle; müvekkili davacının çalıştığı temizlik hizmetleri bölümündeki
boş kadroların tespitine, tespit edilecek boş kadrolara Toplu İş
Sözleşmesinin yorumlanmasıyla, davalı işverence yerine getirilmeyen Toplu
İş Sözleşmesinin ilgili hükümlerinin, İş Kanunu, Uluslar Arası Sözleşmeler
ve Toplu İş Sözleşmeleri gereği daimi işçi statüsünde bulunan davacı
lehinde ifasına; çalışmakta olduğu temizlik hizmetlerindeki boş kadroya
geçirilerek kadrolu işçi olarak çalışmasına karar verilmesini talep
etmiştir.
Davacılar vekili tarafından, Hasan
Sarıtunç’un vekili sıfatıyla, aynı Mahkeme’de, aynı tarihte açılan ve
E:2006/143 sayılı esasa kaydedilen dava dilekçesinde; aynı gerekçeleri
tekrar ederek, sonuç itibariyle; müvekkili davacının çalıştığı temizlik
hizmetleri bölümündeki boş kadroların tespitine, tespit edilecek boş
kadrolara Toplu İş Sözleşmesinin yorumlanmasıyla, davalı işverence yerine
getirilmeyen Toplu İş Sözleşmesinin ilgili hükümlerinin, İş Kanunu, Uluslar
Arası Sözleşmeler ve Toplu İş Sözleşmeleri gereği daimi işçi statüsünde
bulunan davacı lehinde ifasına; çalışmakta olduğu temizlik hizmetlerindeki
boş kadroya geçirilerek kadrolu işçi olarak çalışmasına karar verilmesini
talep etmiş; Mahkemece, 6.12.2006 gün ve K:2006/466 sayılı kararla,
dosyanın Mahkemelerinin E:2006/142 sayılı dosyası ile birleştirilmesine,
yargılamanın E:2006/142 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine karar
verilmiştir.
Davacılar vekili tarafından, Erdinç
Bacaksız’ın vekili sıfatıyla, aynı Mahkeme’de, aynı tarihte açılan ve
E:2006/144 sayılı esasa kaydedilen dava dilekçesinde; aynı gerekçeleri
tekrar ederek, sonuç itibariyle; müvekkili davacının çalıştığı temizlik
hizmetleri bölümündeki boş kadroların tespitine, tespit edilecek boş
kadrolara Toplu İş Sözleşmesinin yorumlanmasıyla, davalı işverence yerine
getirilmeyen Toplu İş Sözleşmesinin ilgili hükümlerinin, İş Kanunu, Uluslar
Arası Sözleşmeler ve Toplu İş Sözleşmeleri gereği daimi işçi statüsünde
bulunan davacı lehinde ifasına; çalışmakta olduğu temizlik hizmetlerindeki
boş kadroya geçirilerek kadrolu işçi olarak çalışmasına karar verilmesini
talep etmiş; Mahkemece, 6.12.2006 gün ve K:2006/467 sayılı kararla,
dosyanın Mahkemelerinin E:2006/142 sayılı dosyası ile birleştirilmesine,
yargılamanın E:2006/142 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine karar
verilmiştir.
GERMENCİK ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ (İŞ
MAHKEMESİ SIFATIYLA): 23.06.2008 gün ve E: 2006/142, K: 2008/255 sayı ile,
Davacılar vekilinin Mahkemelerine ibraz ettiği dava dilekçelerinin geniş
özetlerini yaptıktan sonra; yargılamaya birleştirilen talepler yönüyle
devam edildiği; davalıya dava dilekçesinin usulüne uygun olarak tebliğ
edildiği, davalı vekilinin duruşmalara katıldığı; davacıların şahsi sicil
dosyalarının, davalı işverenin imzaladığı toplu iş sözleşmesinin
getirtilerek incelendiği, sunulan tüm taraf delillerinin toplandığı; dosya
kendisine tevdii edilen uzman bilirkişinin, 22.04.2008 havale tarihli
bilirkişi raporunda, tarafların hukuki durumunu irdeleyerek bir kamu
kuruluşu olan davalı belediyede belirsiz süreli hizmet akdi ile ve fakat
geçici işçi statüsünde çalışan davacıların, boş kadrolara yerleştirilerek
daimi işçi statüsüne geçirilebilmelerinin idari bir tasarruf olduğunu,
böyle bir talebin iş mahkemesinin görevine girmeyip idari yargının görev
alanında bulunduğunu belirtmiş olduğu; dosyanın incelenmesinden;
davacıların boş kadroların tespiti toplu iş sözleşmesinin davacılar lehine
ifası ve davacıların boş kadrolara geçirilmesi yönündeki taleplerinin,
idari tasarrufun kapsamında olması nedeniyle idari yargının görev alanına
girdiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle yargı yolu nedeniyle dilekçenin reddine
karar vermiş; bu karar, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2.6.2009 gün ve
E:2009/15085, K:2009/15541 sayılı kararıyla onanmış ve kesinleşmiştir.
Davacılar vekili bu kez; Hıdırbeyli Belediye
Başkanlığı'nın 10.04.2006 tarih ve 2006/78, 2006/79 ve 2006/80 nolu
işlemleri ile 20.04.2006 tarih ve 2006/96, 2006/97 ve 2006/98 nolu işlemlerinin,
davalı Belediyedeki boş kadroların tespiti ile taraflar arasında akdedilen
toplu iş sözleşmesinin yorumlanması ve ifası sebebiyle iptali istemiyle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
Aydın 1. İdare Mahkemesi: 04.08.2009 gün E:
2009/952, K: 2009/1631 sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanun'unun 2., 3. ve 5. maddesi hükümlerine yer verdikten sonra; dava
dosyasının incelenmesinden, davacılardan E. B.’ın 15.06.1996 tarihinden, H.
S.'un 08.06.2000 tarihinden, H. İ. Ö.’ün 28.06.2002 tarihinden itibaren
zincirleme iş sözleşmeleri ile davalı belediyede temizlik hizmetlerinde
çalıştıkları, davacıların 03.04.2006 tarihinde davalı idareye ayrı ayrı
başvurarak "06.03.2006 tarihli davalı idare yazısında, 2006 yılı vize
işlemlerinin onaylanıncaya kadar iş akitlerinin sona erdirildiği
taraflarına bildirildiğinden, iş akitleri durumunun belirlenmesi, iş akdi
feshedildi veya iş akdi askıya alındı ise Sendikalar Kanunu, İş Kanunu ve
Toplu İş Sözleşmesi hükümleri uyarınca doğan tazminat, ücret ve sosyal haklarının
taraflarına ödenmesinin talep edildiği, davalı idarece 10.04.2006 tarihinde
verilen 2006/78-79 ve 80 sayılı cevabı yazılarda, iş akitlerinin sona
erdirilmediği, askıya alınmış bulunduğu, 2006 yılı vize işlemlerinin
onaylandığı, asgari ücret üzerinden işe başlamak üzere en kısa sürede
şahsen başvurmaları gerektiğinin bildirildiği, davalı Belediye tarafından
20.04.2006 tarih ve 96-97-98 sayılı yazılarla davacıların asgari ücret
üzerinden işe başlamaları için, 28.04.2006 tarihine kadar "Türkiye İş
Kurumundan" temin edilecek İşe Gönderme Formuyla beraber davacıların
şahsen başvurmaları gerektiğinin tekrar tebliğ edildiği, davacılar vekili
tarafından 26.04.2006 tarihinde İş Mahkemesi sıfatıyla Germencik Asliye
Hukuk Mahkemesinin E:2006/142 sayılı dosyasında müvekkillerinin davalı
işveren hizmetinde zincirleme iş sözleşmeleri ile temizlik hizmetleri
biriminde çalıştıkları, davacılar ile davalı işveren arasında başlangıçta
belirli sürede iş sözleşmesi imzalanmış ise de, davacıların üyesi bulunduğu
Belediye İş Sendikası ile davalı idare arasında imzalanan
15.02.2004-14.02.2006 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinin 17.maddesi
gereği sözleşmenin kurulduğu günden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi
haline dönüştüğü, konumu itibariyle davalı belediyenin temizlik
hizmetlerinde belirli süreli iş sözleşmesi ile davacı müvekkillerinin
çalıştırılmasının hakkın kötüye kullanımı olarak kabul edilmesinin
gerektiği, davacıların toplu iş sözleşmesinin 17-c maddesi gereğince daimi
işçi statüsünü hak kazandıkları, çalışmakta oldukları temizlik hizmetleri
bölümünde 9 adet boş kadronun bulunduğu, davalının toplu iş sözleşmesinde
hüküm altına alınmış olmasına rağmen davacıları boş kadroya geçirmediğinden
bahisle davacıların çalıştığı temizlik hizmetleri bölümündeki boş kadroların
tespiti ve davacıların daimi işçi statüsünde bu kadrolara atanması
istemiyle dava açtığı, bu davanın anılan Mahkemenin 23.06.2008 tarih ve
K:2008/255 sayılı kararıyla, dava konusu taleplerin idari tasarruf
kapsamında bulunması nedeniyle idari yargının görevli olduğundan bahisle,
yargı yolu nedeniyle dilekçenin reddine karar verildiği, sözkonusu kararın
temyizi sonucu Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin 02.06.2009 tarih ve
E:2009/15085, K:2009/15441 sayılı kararıyla onandığı, işbu kararın davacı
vekiline 29.06.2009 tarihinde tebliği üzerine görülmekte olan dava açılmış
ise de; dava dilekçesinin başı ve sonuç kısmında yukarda belirtilen 2577
sayılı Yasanın 2. maddesi hükmüne aykırı olarak, idari dava konusu
edilmeyecek nitelikte bulunan davalı Belediye'deki boş kadroların tespiti
ve taraflar arasında akdedilen toplu iş sözleşmesinin yorumlanması
suretiyle davacıların boş kadrolara daimi işçi olarak atanmasının ifasına
karar verilmesinin istenildiği, esas olarak davacıların boş kadrolara
atanma istemiyle yaptıkları 03.04.2006 tarihli başvurularının reddine
ilişkin 10.04.2006 tarih ve 2006/78-79-80 sayılı davalı idare işlemlerinin
iptali istenilmesi gerekir iken, davalı idarece aynı yönde verilen
20.04.2006 tarih ve 2006/96-97 ve 98 sayılı işlemlerin de iptalinin talep
edildiği, bu anlamda dava konusunun açık ve net olarak ortaya konulamadığı,
aralarında 2577 sayılı Yasanın 5/1. maddesinde belirtilen anlamda maddi ve
hukuki bağ ve davacılar arasında hak veya menfaatle iştirak hali
bulunmadığından 10.04.2006 tarih ve 2006/78-79-80 sayılı işlemler her bir
davacı tarafından kendisini ilgilendiren diğer işleme karşı ayrı ayrı
dilekçelerle dava açılması gerekir iken birlikte dava açıldığının
anlaşıldığı gerekçesiyle; 2577 sayılı Kanunun 3 ve 5. maddesi hükümlerine
uygun bulunmayan dava dilekçesinin, aynı Kanunun 15/1-d maddesi uyarınca,
bu kararın bildirim tarihini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde
her bir işlem için işlemin muhatabı şahıs tarafından usule uygun olarak
düzenlenecek ayrı ayrı dilekçelerle ve yukarda belirtilen eksiklikler
giderilerek yeniden dava açılmak üzere reddine karar vermiştir.
Davacı vekili dilekçesini yenileyerek,
zincirleme iş sözleşmeleri ile davalı idarede daha önce temizlik
hizmetlerinde çalışan müvekkili davacı Halil İbrahim Öztürk’ün, belirli
süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılmasına karşılık, toplu iş sözleşmesinin
yorumlanması suretiyle daimi işçi statüsüne hak kazandığından bahisle; boş
kadrolara daimi işçi olarak atanmak istemiyle yaptığı başvurunun reddine
ilişkin 10/04/2006 tarih ve 2006/80 sayılı davalı idare işlemin iptali
istemiyle yeniden idari yargı yerinde dava açmıştır.
AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ: 23.02.2010 gün ve
E: 2009/1309 sayı ile; dava dosyasının incelenmesinden; davacı vekili
tarafından, 26/04/2006 tarihinde, Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş
Mahkemesi sıfatıyla) E:2006/142 sayılı dosyasında, davacının çalıştığı
temizlik hizmetleri bölümünde boş kadroların tespiti, tespit edilecek boş
kadrolara toplu iş sözleşmesinin yorumlanmasıyla davalı işverence yerine
getirilmeyen Toplu İş Sözleşmesinin ilgili hükümleri, iş kanunu,
uluslararası sözleşmeler ve toplu iş sözleşmeleri gereği daimi isçi
statüsünde bulunan davacı lehinde ifasına karar verilmesi, davacının
çalışmakta olduğu temizlik hizmetlerindeki boş kadroya geçirilmesi ve
kadrolu işçi olarak çalışmasına karar verilmesi istemiyle dava açıldığı,
anılan Mahkemece yaptırılan bilirkişi raporunda, davacının hukuki durumunun
irdelenerek bir kamu kuruluşu olan davalı belediyede belirsiz süreli hizmet
akdi ve fakat geçici işçi statüsünde çalışan davacının boş kadroya
yerleştirilerek daimi işçi statüsüne geçirilebilmesinin idari bir tasarruf
olduğu, böyle bir talebin iş mahkemesi görevine girmeyip idari yargının
görev alanında bulunduğu hususuna işaret edildiği, bu rapor esas alınarak
Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi sıfatıyla) 23/06/2008 gün
ve E:2006/142, K:2008/255 sayılı kararıyla, yargı yolu nedeniyle dilekçenin
reddine karar verildiği, sözkonusu kararın davacı vekili tarafından temyizi
sonucu Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 02/06/2009 gün ve E:2009/15085,
K:2009/15441 sayılı kararıyla onandığı, Mahkeme kararının 15/07/2009
tarihinde kesinleşmesini müteakip yasal süresi içinde ilk defa 17/07/2009
tarihinde Mahkemelerinde yenilendiğinin anlaşıldığı; Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası'nın 142. maddesinde; Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,
işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğinin öngörüldüğü;
2822 Sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanununun 1. Maddesinde; Bu
kanunun amacının, işçilerin ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve
sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek üzere, toplu iş
sözleşmesi yapmalarının, uyuşmazlıkları barışçı yollarla çözümlemelerinin
ve grev ve lokavtın esaslarını ve usullerini tespit etmek olduğu, aynı
Kanunun 2. Maddesinde: Toplu iş sözleşmesinin, hizmet akdinin yapılması,
muhtevası ve sona ermesi ile ilgili hususları düzenlemek üzere işçi
sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında
yapılan sözleşme olduğu, toplu iş sözleşmelerinin, tarafların karşılıklı
hak ve borçlarını, sözleşmenin uygulanmasını ve denetimini, uyuşmazlıkların
çözümü için başvurulacak yolları düzenleyen hükümleri de ihtiva
edebileceği, anılan Kanunun 60. Maddesinde ise; uygulanmakta olan bir toplu
iş sözleşmesinin yorumundan doğan uyuşmazlıkta sözleşmenin taraflarından
her birinin 15. Maddeye göre yetkili iş mahkemesinde yoruma ilişkin bir
tespit davası açabileceğinin hükme bağlanmış olduğu; öte yandan 21/04/2007
tarih ve 26500 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5620
sayılı Kamuda Geçici İşçi Pozisyonlarında Çalışanların Sürekli İşçi
Kadrolarına veya Sözleşmeli Personel Statüsüne Geçirilmeleri, Geçici İşçi
Çalıştırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1/c
maddesinde; Bu Kanunun, il özel idareleri, belediyeler, bunların kurdukları
veya üye oldukları mahalli idare birlikleri ile müessese ve işletmelerinde
(Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan şirketler hariç) ve
belediyelerin bağlı kuruluşlarında 2006 yılı içerisinde usulüne uygun
olarak vizesi yapılmış geçici işçi pozisyonlarında toplam 6 ay veya daha
fazla süreyle çalışmış olan geçici işçileri kapsayacağının öngörülmüş
bulunduğu; diğer taraftan davacının üyesi bulunduğu Belediye İş Sendikası ile
davalı Belediye Başkanlığı arasında 15/02/2004-14/02/2006-14/02/2008
dönemleri kapsamak üzere imzalanan Toplu İş Sözleşmelerinin 17. Maddesinde:
İşçilerin belirli ve belirsiz süreli iş akitleri ile işe alınacakları,
mahiyeti itibariyle devamlılık arz eden işlerde çalışanların belirsiz
süreli, mahiyeti itibariyle devamlılık arz eden mevsimlik veya belirli bir
işin yapılması için işe alınan işçilerin belirli süreli hizmet akdi ile
çalışacakları, süresi belirli iş akitlerinin 6 aydan fazla yapılamayacağı,
süresi belli iş akdi ile işe alınan işçinin sürenin bitiminden sonra
çalıştırılması ve boş kadro bulunması halinde devamlı kadroya geçirileceği,
bir yıl ve daha uzun süreyle aynı işyerinde ve işverenin işinde çalışan
işçinin zincirleme iş akdi ile daimi işçi statüsüne hak kazanacağı,
işverenin bünyesinde aynı vasıfta belirli süreli iş akdi ile çalışan işçi
olduğu müddetçe dışarıdan kadrolu işçi alamayacağı, mevcut münhal kadrolara
veya açılacak kadrolara, öncelikle işe giriş tarihlerine göre aranan
vasıflara sahip belirli süreli iş akdi ile çalışan işçilere kadro verilmek
zorunlu olduğu, halen işyerinde çalışan yürürlük tarihinden itibaren,
sonradan sendikaya üye olanların ise üyeliğinin işverene bildirildiği
tarihten itibaren Toplu İş Sözleşmesinden yararlanacaklarının kurala
bağlanmış olduğu; olayda, her ne kadar Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin
İş Mahkemesi sıfatıyla baktığı ilk davada bir kamu kuruluşu olan davalı
Belediyede belirsiz süreli hizmet akdi ile ve fakat geçici işçi statüsünde
çalışan davacının, boş kadroya yerleştirilerek daimi işçi statüsüne
geçirilmesinin idari bir tasarruf olduğu, davacının 5620 sayılı yasadan
yararlandırılarak daimi kadroya geçirilmesine yönelik açılan davaların
idari yargının görevinde olduğu yönündeki bilirkişi raporundan bahisle
"yargı yolu nedeniyle dilekçenin reddine" karar verilmiş ise de;
davacının talebinin ve davanın 5620 sayılı yasadan faydalanmak şeklinde
olmadığı, zaten bu yasanın davacının idareye başvurduğu hatta adli yargıda
dava açtığı tarihten (21/4/2007) sonra yürürlüğe girdiği, uyuşmazlığın
toplu iş sözleşmesi ve iş hukuku uygulanmasından kaynaklanması karşısında,
davanın yetkili İş Mahkemesince çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmış
olduğu; açıklanan nedenlerle; Mahkemelerinin Görevsizliğine, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelenmesinin bu konuda Uyuşmazlık
Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.04.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince anılan
Yasanın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu, adli ve idari yargı
yerleri arasındaki olumsuz görev uyuşmazlığının “davacılardan Halil İbrahim
Öztürk’ün, belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılmasına karşılık,
toplu iş sözleşmesinin yorumlanması suretiyle daimi işçi statüsüne hak
kazandığından bahisle; boş kadrolara daimi işçi olarak atanmak istemiyle
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi” yönünden doğduğu
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmediğinden
esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in,
davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacılardan Halil İbrahim Öztürk’ün, davalı
Hıdırbeyli Belediyesinde temizlik hizmetleri biriminde, belirli süreli ve
zincirleme iş sözleşmeleri ile çalıştırılmasına karşılık, toplu iş
sözleşmesinin yorumlanması suretiyle daimi işçi statüsüne hak kazandığından
bahisle; boş kadrolara daimi işçi olarak atanmak istemiyle yaptığı
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
4857 sayılı İş
Kanunu’nun “Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi” başlıklı 11.
maddesinde; “ İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde
sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir
işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif
koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş
sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir.
Belirli süreli iş
sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz.
Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul
edilir.
Esaslı nedene
dayalı zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini
korurlar”; 2822 sayılı Toplu
İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu’nun, “Amaç” başlıklı 1. maddesinde “Bu
Kanunun amacı, işçilerin ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve
sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek üzere, toplu iş
sözleşmesi yapmalarının, uyuşmazlıkları barışçı yollarla çözümlemelerinin
ve grev ve lokavtın esaslarını ve usullerini tespit etmektir”;
“Toplu iş
sözleşmesinin tanımı ve muhtevası” başlıklı 2.maddesinde “Toplu iş
sözleşmesi, hizmet akdinin yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili
hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya
sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan sözleşmedir.
Toplu iş
sözleşmeleri, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, sözleşmenin
uygulanmasını ve denetimini, uyuşmazlıkların çözümü için başvurulacak
yolları düzenleyen hükümleri de ihtiva edebilir”;
“ Taraf
sendika üyeliğinden ayrılma, çıkarılma veya üye olmamanın sonuçları”
başlıklı 9. maddesinde “Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının
üyeleri yararlanırlar.
Toplu iş
sözleşmesinin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden,
imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca
işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanırlar.
Toplu iş
sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye
bulunmayanlar,sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde
taraf işçi sendikasına üye bulunup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu
iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı işçi
sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bu hususta işçi
sendikasının muvafakatı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş
sözleşmesinden yararlanma talep tarihinden geçerlidir.
Dayanışma aidatı
miktarı, üyelik aidatının üçte ikisidir.
Faaliyeti
durdurulmuş sendikalara dayanışma aidatı ödenmez”;
“Yorum davası” başlıklı
60.maddesinde; “Uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesinin yorumundan
doğan uyuşmazlıkta sözleşmenin taraflarından her biri 15 inci maddeye göre
yetkili iş mahkemesinde yoruma ilişkin bir tespit davası açabilir. Mahkeme
en geç iki ay içinde kararını verir. Kararın temyiz edilmesi halinde
Yargıtayın ilgili dairesi, bozma sözkonusu olan hallerde işin esasına
ilişkin kesin kararını iki ay içinde verir.
Kesinleşen yorum
kararına uymayan taraf hakkında 80 inci madde hükmü uygulanır. Kişilerin,
yorum kararına uyulmamasından doğan tazminat hakları saklıdır”
denilmiştir.
Öte yandan,
davacının üyesi bulunduğu Belediye İş Sendikası ile davalı Belediye
Başkanlığı arasında 15/02/2004-14/02/2006, 15/02/2006-14/02/2008
dönemlerini kapsamak üzere imzalanan Toplu İş Sözleşmelerinin 17.
Maddesinde, İşçilerin belirli ve belirsiz süreli iş akitleri ile işe
alınacakları, maddenin A) bendinde, mahiyeti itibariyle devamlılık arz eden
işlerde çalışanların belirsiz süreli, B) bendinde, mahiyeti itibariyle
devamlılık arz eden mevsimlik veya belirli bir işin yapılması için işe
alınan işçilerin belirli süreli hizmet akdi ile çalışacakları, C) bendinde,
süresi belirli iş akitlerinin 6 aydan fazla yapılamayacağı, süresi belli iş
akdi ile işe alınan işçinin sürenin bitiminden sonra çalıştırılması ve boş
kadro bulunması halinde devamlı kadroya geçirileceği, bir yıl ve daha uzun
süreyle aynı işyerinde ve işverenin işinde çalışan işçinin zincirleme iş
akdi ile daimi işçi statüsüne hak kazanacağı, D)bendinde, işverenin,
bünyesinde aynı vasıfta belirli süreli iş akdi ile çalışan işçi olduğu
müddetçe dışarıdan kadrolu işçi alamayacağı, mevcut münhal kadrolara veya
açılacak kadrolara, öncelikle işe giriş tarihlerine göre aranan vasıflara
sahip belirli süreli iş akdi ile çalışan işçilere kadro verilmesinin
zorunlu olduğu, E)bendinde ise, mevcut işçilerin toplu iş sözleşmesinin
yürürlük tarihinden itibaren, sonradan sendikaya üye olanların ise yazılı
olarak üyeliğinin işverene bildirildiği tarihten itibaren Toplu İş
Sözleşmesinden yararlanacaklarının kurala bağlandığı görülmüştür.
Olayda, davacının 28.06.2002 tarihinden itibaren iş
sözleşmeleri ile davalı Belediyede temizlik hizmetlerinde çalıştığı,
03.04.2006 tarihinde davalı idareye başvurarak, 2006 yılı vize işlemlerinin
onaylanıncaya kadar iş akitlerinin sona erdirildiğinin taraflarına
bildirildiğini, iş akitleri durumunun belirlenmesi ile iş akdi feshedildi
veya iş akdi askıya alındı ise Sendikalar Kanunu, İş Kanunu ve Toplu İş
Sözleşmesi hükümleri uyarınca doğan tazminat, ücret ve sosyal haklarının
taraflarına ödenmesini talep ettiği; Davalı İdarece 10.04.2006 tarihinde
verilen 2006/80 sayılı cevabı yazıda, iş akitlerinin sona erdirilmediği,
askıya alınmış bulunduğu, 2006 yılı vize işlemlerinin onaylandığı, asgari
ücret üzerinden işe başlamak üzere en kısa sürede şahsen başvurmaları
gerektiğinin bildirildiği; Davalı Belediye tarafından 20.04.2006 tarih ve
97 sayılı yazıyla davacının asgari ücret üzerinden işe başlamaları için,
28.04.2006 tarihine kadar "Türkiye İş Kurumundan" temin edilecek
İşe Gönderme Formuyla beraber şahsen başvurması gerektiğinin tekrar tebliğ
edildiği, davacı vekili tarafından 26.04.2006 tarihinde İş Mahkemesi
sıfatıyla Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2006/142 sayılı dosyasında
müvekkillerinin davalı işveren hizmetinde zincirleme iş sözleşmeleri ile
temizlik hizmetleri biriminde çalıştıkları, davacılar ile davalı işveren
arasında başlangıçta belirli sürede iş sözleşmesi imzalanmış ise de,
davacıların üyesi bulunduğu Belediye İş Sendikası ile Davalı İdare arasında
imzalanan 15.02.2004-14.02.2006 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinin
17.maddesi gereği sözleşmenin kurulduğu günden itibaren belirsiz süreli iş
sözleşmesi haline dönüştüğü, konumu itibariyle davalı belediyenin temizlik
hizmetlerinde belirli süreli iş sözleşmesi ile davacı müvekkillerinin
çalıştırılmasının hakkın kötüye kullanımı olarak kabul edilmesi gerektiği,
davacıların toplu iş sözleşmesinin 17-C maddesi gereğince daimi işçi
statüsünü hak kazandıkları, çalışmakta oldukları temizlik hizmetleri bölümünde
9 adet boş kadronun bulunduğu, davalının toplu iş sözleşmesinde hüküm
altına alınmış olmasına rağmen davacıları boş kadroya geçirmediğinden
bahisle davacıların çalıştığı temizlik hizmetleri bölümündeki boş
kadroların tespiti ve davacıların daimi işçi statüsünde bu kadrolara
atanması istemiyle dava açtığı davanın anılan Mahkemenin 23.06.2008 tarih
ve K:2008/255 sayılı kararıyla, dava konusu taleplerin idari tasarruf
kapsamında bulunması nedeniyle idari yargının görevli olduğundan bahisle,
yargı yolu nedeniyle dilekçenin reddine karar verildiği, söz konusu kararın
Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin 02.06.2009 tarih ve E:2009/15085, K:2009/15441
sayılı kararıyla onandığı; Aydın 1.İdare Mahkemesinde bütün davacılar
yönünden açılan davanın, Mahkemenin dilekçe ret kararı üzerine ayrıldığı,
yenilenen dava dilekçesindeki talebin ise; davacılardan Halil İbrahim
Öztürk’ün, davalı Hıdırbeyli Belediyesinde temizlik hizmetleri biriminde,
belirli süreli ve zincirleme iş sözleşmeleri ile çalıştırılmasına karşılık,
toplu iş sözleşmesinin yorumlanması suretiyle daimi işçi statüsüne hak
kazandığından bahisle; boş kadrolara daimi işçi olarak atanmak istemiyle
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemine yönelik olduğu
anlaşılmıştır.
Bu duruma göre, davalı İdare ile davacı arasındaki
hukuki ilişkinin İş Kanunu’na tabi hizmet sözleşmesine dayalı olarak
kurulmuş bir iş hukuku ilişkisi niteliğini taşıdığı, davacının, 4857 sayılı
İş Kanunu’na, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu’na ve
Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine aykırı uygulama yapıldığına ilişkin
iddiasının ve bundan kaynaklanan dava konusu işlemin, idarenin yetkili
organı tarafından işveren sıfatıyla tesis edilmiş bir özel hukuk işlemi
olduğu sonucuna varılmıştır.
5521 sayılı “İş Mahkemeleri Kanunu”nun 1.
maddesinde, İş Kanunu’na göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren
vekilleri arasında iş akdinden veya İş Kanunu’na dayanan her türlü hak
iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesiyle İş Mahkemelerinin
görevli bulunduğunun belirtilmiş olması ve davacı ile işvereni arasında iş
akdinin (Toplu İş Sözleşmesinin) bulunduğu birlikte gözetildiğinde, davanın
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu anlaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesi’nin
başvurusunun kabulü ile Germencik Asliye Hukuk Mahkemesi’nin (İş Mahkemesi
Sıfatıyla) davacılardan, Halil İbrahim Öztürk’e yönelik olarak verdiği
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Aydın 1. İdare
Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Germencik Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
(İş Mahkemesi Sıfatıyla), davacılardan Halil İbrahim Öztürk’e yönelik
olarak verdiği 23.06.2008 gün ve E: 2006/142, K: 2008/255 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 04.04.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/144
KARAR NO : 2011/57
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 41. maddesinin 4. fıkrası uyarınca verilen para cezasına karşı açılan
davanın, aynı Kanun’un 3. ve 27. maddesinin 8. fıkrası hükmü bir
arada değerlendirildiğinde, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Cenk Taşımacılık San. Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. O. M.
Davalı :
Büyükkarıştıran Belediye Başkanlığı
O L A Y :
Büyükkarıştıran Belediyesi zabıta memurlarınca ve davacı şirkete ilişkin
olarak düzenlenen 26.8.2008 gün ve 25/03 varak/cilt no.lu Zabıt
Varakasında; Çiftlikköy yolu üzeri Edip İplik Fab. Arkasında, 5326 sayılı
Yasanın 41/4. maddesine ve 3194 sayılı Yasaya aykırı olarak, inşaat
atıklarının toplanmasına ve depolanmasına özgü yerler dışında kalan 3094
parsel numaralı tarım arazisi tarla üzerine inşaat atığı moloz döküldüğü ve
inşaat amaçlı izinsiz ve ruhsatsız olarak tarla üzerinde kazı yapıldığı
belirtilerek davacıya bildirilmiş; davacı şirket tarafından bu zabıt
varakasına istinaden Büyükkarıştıran Belediyesi, Belediye Encümenliğine
yazılan 28.8.2008 tarihli yazıda; 3094 parsel numaralı tarlalarında 3194
sayılı İmar Kanununa göre herhangi bir inşaat faaliyetinde
bulunmadıklarını, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu 41/4 maddesine göre inşaat
atıklarını insan sağlığına ve çevreye zarar verecek bir şekilde tarla
üzerinde toplama ve depolama yapmadıklarını, 1,5-2 dönümlük yerin zemin
sertleştirilmesi çalışmasında çıkan toprağın çevreye, insan sağlığına ve
kimseye zarar vermeden yine tarlalarına tesviye ettiklerini bildirmiştir.
Daha sonra, Büyükkarıştıran Belediye
Başkanlığı, Belediye Encümeninin 02.09.2008 tarih ve 114 sayılı kararında
aynen: “Kasabamız Yeni Mahalle Belediye İşyerleri No:15/E adresinde
faaliyet gösteren Cenk Taşımacılık San. ve Tic. Ltd. Şti. Çiftlikköy yolu
üzerinde Edip İplik Fabrikası arkasında 3094 parsel nolu tarlasına Sefa
Harfiyat ve Taahhüt adlı şirket araçları ile yaklaşık 20 kamyon civarında
fabrikalardan çıkan inşaat atığı, demirli beton parçaları ile dolgu yaptığı
ve ayrıca aynı firmanın kepçe ve kamyonları ile tarla içersinde izinsiz
olarak inşaat yapımına yönelik hafriyat çalışması yaptığı belediyemiz
zabıta memurluğunca tespit edilmiştir. Cenk Taşımacılık San. ve Tic. Ltd.
Şti. 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 41. maddesi 4. fıkrasına aykırı
olarak inşaat atık ve atıklarını bunların toplanmasına veya depolanmasına
özgü yerler dışına atmak suçunu işlediğinden; Cenk Taşımacılık San. ve Tic.
Ltd. Şti. nin 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 41. maddesi 4. fıkrası
gereğince 2.000 YTL (İkibin Ytl) idari para cezası ile cezalandırılmasına,
Söz konusu tarlaya dökülen ve gömülen inşaat moloz atıklarının ilgilisince
engeç 15 gün içerisinde kaldırılmasına ve tarlanın tarım amaçlı nebati
toprakla doldurularak eski haline getirilmesine, aksi halde söz konusu
tarla içersindeki atıkların belediyemizce kaldırılarak masrafı adı geçen
firmadan tahsil edilmesine, kararın Cenk Taşımacılık San. ve Tic. Ltd.
Şti.ne tebliğine, gereği için Belediyemiz Zabıta Komiserliğine ve Mali
Hizmetler Müdürlüğüne tevdiine, Başkanlık Makamının teklifi üzerine
encümenimizin 02.09.2008 tarihli toplantısında oybirliği ile karar
verildi.” denilmiştir.
Davacı vekili, “02.09.2008 tarih ve 114
sayılı Belediye Encümen Kararının iptaline, müvekkili şirket hakkında
Belediye Encümeninin almış olduğu idari para cezasının ve kararların (söz
konusu tarlaya dökülen ve gömülen inşaat moloz atıklarının ilgilisince 15
gün içerisinde kaldırılmasına ve tarlanın tarım amaçlı nebati toprakla
doldurularak eski haline getirilmesine, aksi halde söz konusu tarla
içerisindeki atıkların belediyemizce kaldırılarak masrafı adı geçen
firmadan tahsil edilmesine) kaldırılmasına karar verilmesi” istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
EDİRNE İDARE MAHKEMESİ: 16.10.2008 gün ve E:
2008/1168, K: 2008/1275 sayı ile; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3.
maddesinde "Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya
geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır."
hükmüne, " Başvuru Yolu" başlıklı 27. maddenin 1. bendinde
"İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren
en geç on beş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre
içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı
kesinleşir." hükmüne, "Çevreyi Kirletme" başlıklı 41.
maddesinin 4, fıkrasında da; inşaat atık ve artıklarını bunların
toplanmasına veya depolanmasına özgü yerler dışına atan kişiye, yüz Türk
Lirasından üç bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir. İnşaat
faaliyetinin bir tüzel kişi adına yürütülmesi halinde bu tüzel kişi
hakkında verilecek idari para cezasının üst sınırı beş bin Türk Lirasıdır.
Bu atık ve artıkların kaldırılmasına ilişkin masraf da ayrıca kişiden
tahsil edilir." hükmüne yer verilmiş olduğu; dosyanın incelenmesinden;
davacı şirketçe Çiftlikköy yolu üzerindeki 3094 parsel sayılı tarlaya 20
kamyon civarında inşaat atığı ve demirli beton parçaları döküldüğü ve
hafriyat çalışmaları yapıldığının tespiti üzerine dava konusu Encümen
kararı ile davacı şirketin 2.000,00-YTL idari para cezası ile
cezalandırılmasına karar verildiği, bu işlemin iptali istemiyle bakılan
davanın açıldığının anlaşıldığı; olayda, 5326 sayılı Kabahatler Kanunun
yukarıda yer verilen 41/4. maddesi uyarınca kesilen dava konusu idari para
cezasının görüm ve çözümünün anılan Kanunun 27. maddesinin 1. bendi
uyarınca Sulh Ceza Mahkemesinin görev alanına girdiği gerekçesiyle; davanın
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a maddesi hükmü uyarınca
görev yönünden reddine karar vermiş, yapılan itiraz Edirne Bölge İdare
Mahkemesinin 25.2.2009 gün ve E:2009/12, K:2009/173 sayılı kararıyla
reddedilerek karar onanmış ve kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, aynı istemle adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
LÜLEBURGAZ 1.SULH CEZA MAHKEMESİ: 28.10.2009 gün ve
2009/52 D.İş sayı ile; itiraz eden vekilinin 20.03.2009 tarihli dilekçesi
ve eklerinin Mahkemelerine gelmekle yapılan incelemede, Büyükkarıştıran
Belediye Başkanlığı Encümenliğinin 02.09.2008 tarih ve 114 sayılı kararı
ile itiraz eden hakkında Kabahatler Kanunun 41/4 maddesine aykırı hareket
edildiğinden 2.000,00 TL idari para cezası kesilmiş olduğu ve tarlaya
dökülen ve gömülen inşaat moloz atıklarının ilgisince 15 gün içinde
kaldırılmasına ve tarlanın tarım amaçlı nebati toprak ile doldurularak eski
haline getirilmesine aksi halde tarla içindeki atıkların belediyece
kaldırılarak masrafın adı geçen firmadan alınacağına dair alınan karar
doğrultusunda itiraz eden şirket tarafından dosyaya onaylı örneği
getirtilen Edirne idare Mahkemesine itiraz edildiği, Edirne İdare
Mahkemesinin 2008/1275 karar sayısı ile görevsizlik kararı verilmiş olduğu,
Bölge İdare Mahkemesinin 2009/173 karar numarası ile itiraz isteminin
reddine karar verilmiş olduğunun anlaşıldığı; 5326 Sayılı Kabahatler
Kanununun 27/8 fıkrası gereğince idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararlardan verilmiş olması halinde idari yaptırım kararına ilişkin hukuka
aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebi ile birlikte idari yargı
merciince görüleceği hükmünün yer aldığı, encümen kararında para cezası ile
birlikte idari yaptırım kararının da verilmiş olduğu, bu nedenle
uyuşmazlığın çözümünün idare mahkemesinin görevine girdiği gerekçesiyle
görev yönünden itiraz dilekçesinin reddine, İdare Mahkemesi tarafından da
görevsizlik kararı verilmiş olduğundan 2247 Sayılı Yasanın 19. maddesi
uyarınca yargı yerinin belirlenmesi amacı ile dosyanın uyuşmazlık
mahkemesine gönderilmesine, görev konusunda karar verilinceye kadar
yargılamanın ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe ÜNAL, Sıddık
YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla yapılan
04.04.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu
davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin
Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir.
Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Sulh Ceza Mahkemesince anılan Yasanın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Büyükkarıştıran Beldesi Çiftlikköy yolu
üzerinde bulunan 3094 parsel nolu taşınmaza inşaat atığı ve demirli beton
parçaları döküldüğü ve hafriyat çalışmaları yapıldığı gerekçesiyle, davacı
şirketin 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 41/4.maddesi uyarınca 2.000.-YTL.
İdari para cezası ile cezalandırılmasına ve söz konusu taşınmaza dökülen
inşaat moloz artıklarının ilgilisince 15 gün içerisinde kaldırılmasına ve
taşınmazın tarım amaçlı nebati toprakla doldurularak eski haline
getirilmesine ilişkin Büyükkarıştıran Belediye Encümeninin 02.09.2008 tarih
ve 114 sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın
31. maddesinde " (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır." denilmiş; Kanunun 16. maddesinde,
kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların idari para
cezası ve idari tedbirlerden ibaret olduğu, idari tedbirlerin ise,
mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler
olduğu hükme bağlanmış; Kanunun 27. maddesinin (1) fıkrasında “İdari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya fethimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün
içinde, Sulh Ceza Mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir.” (8).
fıkrasında ise “İdarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı
kişi ile ilgili olarak idarî yargının görev alanına giren kararların da
verilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık
iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde
görülür.” hükümlerine yer verilmiştir.
Aynı Yasanın “Çevreyi kirletme” başlığını taşıyan 41. maddesinin 4.
fıkrasında, “İnşaat atık ve artıklarını bunların toplanmasına veya
depolanmasına özgü yerler dışına atan kişiye, yüz Türk Lirasından üçbin
Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. İnşaat faaliyetinin bir tüzel
kişi adına yürütülmesi halinde bu tüzel kişi hakkında verilecek idarî para
cezasının üst sınırı beşbin Türk Lirasıdır. Bu atık ve artıkların
kaldırılmasına ilişkin masraf da ayrıca kişiden tahsil edilir.”, hükmü yer
almıştır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, Belediye zabıta
memurlarınca; davacı Şirket tarafından 5326 sayılı Yasanın 41/4. maddesine
ve 3194 sayılı Yasaya aykırı olarak, inşaat atıklarının toplanmasına ve
depolanmasına özgü yerler dışında kalan 3094 parsel numaralı tarım arazisi
tarla üzerine inşaat atığı moloz döküldüğü ve inşaat amaçlı izinsiz ve
ruhsatsız olarak tarla üzerinde kazı yapıldığı hususunda Zabıt Varakası
düzenlendiği; bu zabıt varakasında Kabahatler Kanunu’na ilişkin ihlal
maddesi gösterilmesine karşılık, İmar Kanunu’nun hangi maddesinin ihlal
edildiğinin belirtilmediği; davacı şirketin yaptığı itirazda da,
tarlalarında 3194 sayılı İmar Kanununa göre herhangi bir inşaat
faaliyetinde bulunmadıklarının iddia edildiği; bu zabıt varakasına
istinaden tesis edilen Encümen Kararında ise, inşaat atık ve atıklarını
bunların toplanmasına veya depolanmasına özgü yerler dışına atmak suretiyle
5326 sayılı Kabahatler Kanununun 41. maddesi 4. fıkrasını ihlal ettiğinden
bahisle davacı şirkete, idari para cezası; bunun yanında, Zabıt Varakasının
aksine, 3194 sayılı Yasa ile ilişki kurulmadan; söz konusu tarlaya dökülen
ve gömülen inşaat moloz atıklarının ilgilisince engeç 15 gün içerisinde
kaldırılmasına ve tarlanın tarım amaçlı nebati toprakla doldurularak eski
haline getirilmesine, aksi halde söz konusu tarla içersindeki atıkların
Belediyelerince kaldırılarak masrafının davacı Şirketten tahsil edilmesine
karar verildiği anlaşılmıştır.
Davalı İdare elemanlarınca tutulan zabıt
varakasında ve daha sonra alınan Encümen Kararında –para cezası
haricindeki- davacı şirket tarafından meydana getirildiği belirtilen
mahzurların ne şekilde giderileceği ve giderilme masraflarının tahsiline
ilişkin yaptırımlar düzenlenirken, idareye kamu gücünü kullanma yetkisi
tanınmakta olup; bu yolda tesis edilen işlemin, idari davaya konu
edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu; idari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırılıkları nedeniyle menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davalarının görüm ve çözümünde ise idare mahkemelerinin görevli bulunduğu açıktır.
Buna göre, davacı Şirkete verilen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, ancak; idari para cezasına konu işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların(3194 sayılı Yasaya aykırılıktan bahisle zabıt
varakası düzenlenmesinin yanında, Encümen Kararıyla tesis edilen, tarlaya
dökülen ve gömülen inşaat moloz atıklarının ilgilisince engeç 15 gün içerisinde
kaldırılmasına ve tarlanın tarım amaçlı nebati toprakla doldurularak eski
haline getirilmesine, aksi halde söz konusu tarla içersindeki atıkların
Belediyelerince kaldırılarak masrafının davacı Şirketten tahsil edilmesine
yönelik karar) da verildiği
ve bu kararın da dava konusu edildiği anlaşıldığından; idari para cezasına
ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesi ve aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı
Kanun’la eklenen 8. fıkra hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 41. maddesi 4. fıkrası uyarınca verilen para cezasına karşı açılan davanın çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince
yapılan başvurunun kabulü ile İdare Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Lüleburgaz 1.
Sulh Ceza Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Edirne İdare Mahkemesince
verilen 16.10.2008 gün ve E:2008/1168, K:2008/1275 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 04.04.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/148
KARAR NO : 2011/58
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Temizlik hizmetleri biriminde, belirli süreli ve zincirleme iş sözleşmeleri
ile çalıştırılan Davacılardan H.S. ile Davalı Belediye arasında toplu iş
sözleşmesi hükmünün uygulanmasından doğan davanın, iş hukuku hükümlerine
göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
-(Adli Yargıda)1- H. İ. Ö., 2- E. B., 3- H. S.
-(İdari Yargıda) H. S.
Vekili :
Av. B. Ş.
Davalı :
Hıdırbeyli Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S. B., Av.K. D.
O L A Y :
Davacılardan H. İ. Ö.’ün vekili tarafından Germencik Asliye Hukuk
Mahkemesinde (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 26.4.2006 tarihinde açılan ve E:
2006/142 sayılı esasına kaydedilen dava dilekçesinde; müvekkilinin
28.06.2002 tarihinden itibaren davalı işveren hizmetinde zincirleme iş
sözleşmeleri ile temizlik hizmetleri biriminde çalıştığını, iş
sözleşmesinin devam ettiğini davacı ile davalı işveren arasında başlangıçta
belirli süreli iş sözleşmesi imzalanmış ise de; davacının üyesi bulunduğu
Belediye İş Sendikası ile davalı arasında imzalanan 15.02.2004 -14.02.2006
yürürlük süreli Toplu İş Sözleşmesinin 17. maddesi gereği sözleşmenin
kurulduğu günden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi haline dönüştüğünü,
konumu itibariyle davalı belediyenin temizlik hizmetlerinde belirli süreli
iş sözleşmesi ile müvekkilinin çalıştırmasının hakkın kötüye kullanımı
olarak kabul edilmesi gerektiğini, taraflar arasındaki birden fazla kurulan
zincirleme iş sözleşmelerinin yazılı olmadığını, davacının temizlik
hizmetlerinde yaptığı işin belli bir sürenin bitimiyle sona erecek bir iş
türü olmadığını, bu sebeple iş sözleşmesinin belirsiz süreli iş sözleşmesi
olduğunu, müvekkilinin Toplu İş Sözleşmesinin 17-C maddesi gereğince daimi işçi
statüsünü hak kazandığını, müvekkilinin çalışmakta olduğu temizlik
hizmetleri bölümünde 9 adet boş kadro bulunduğunu; davalının, Toplu İş
Sözleşmesinde bunun hüküm altına alınmış olmasına rağmen müvekkilini mevcut
boş kadroya geçirmediğini, müvekkilinin davalı Belediyede kadroya geçerek
kadrolu işçi olarak çalışması gerektiğini, davalının Toplu İş
Sözleşmeleriyle hüküm altına alınan edimini ifa etmediğini belirterek sonuç
itibariyle; müvekkili davacının çalıştığı temizlik hizmetleri bölümündeki
boş kadroların tespitine, tespit edilecek boş kadrolara Toplu İş
Sözleşmesinin yorumlanmasıyla, davalı işverence yerine getirilmeyen Toplu
İş Sözleşmesinin ilgili hükümlerinin, İş Kanunu, Uluslar Arası Sözleşmeler
ve Toplu İş Sözleşmeleri gereği daimi işçi statüsünde bulunan davacı
lehinde ifasına; çalışmakta olduğu temizlik hizmetlerindeki boş kadroya
geçirilerek kadrolu işçi olarak çalışmasına karar verilmesini talep
etmiştir.
Davacılar vekili tarafından, Hasan
Sarıtunç’un vekili sıfatıyla, aynı Mahkeme’de, aynı tarihte açılan ve
E:2006/143 sayılı esasa kaydedilen dava dilekçesinde; aynı gerekçeleri
tekrar ederek, sonuç itibariyle; müvekkili davacının çalıştığı temizlik
hizmetleri bölümündeki boş kadroların tespitine, tespit edilecek boş
kadrolara Toplu İş Sözleşmesinin yorumlanmasıyla, davalı işverence yerine
getirilmeyen Toplu İş Sözleşmesinin ilgili hükümlerinin, İş Kanunu, Uluslar
Arası Sözleşmeler ve Toplu İş Sözleşmeleri gereği daimi işçi statüsünde
bulunan davacı lehinde ifasına; çalışmakta olduğu temizlik hizmetlerindeki
boş kadroya geçirilerek kadrolu işçi olarak çalışmasına karar verilmesini
talep etmiş; Mahkemece, 6.12.2006 gün ve K:2006/466 sayılı kararla,
dosyanın Mahkemelerinin E:2006/142 sayılı dosyası ile birleştirilmesine,
yargılamanın E:2006/142 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine karar
verilmiştir.
Davacılar vekili tarafından, Erdinç
Bacaksız’ın vekili sıfatıyla, aynı Mahkeme’de, aynı tarihte açılan ve
E:2006/144 sayılı esasa kaydedilen dava dilekçesinde; aynı gerekçeleri
tekrar ederek, sonuç itibariyle; müvekkili davacının çalıştığı temizlik
hizmetleri bölümündeki boş kadroların tespitine, tespit edilecek boş
kadrolara Toplu İş Sözleşmesinin yorumlanmasıyla, davalı işverence yerine
getirilmeyen Toplu İş Sözleşmesinin ilgili hükümlerinin, İş Kanunu, Uluslar
Arası Sözleşmeler ve Toplu İş Sözleşmeleri gereği daimi işçi statüsünde
bulunan davacı lehinde ifasına; çalışmakta olduğu temizlik hizmetlerindeki
boş kadroya geçirilerek kadrolu işçi olarak çalışmasına karar verilmesini
talep etmiş; Mahkemece, 6.12.2006 gün ve K:2006/467 sayılı kararla,
dosyanın Mahkemelerinin E:2006/142 sayılı dosyası ile birleştirilmesine,
yargılamanın E:2006/142 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine karar
verilmiştir.
GERMENCİK ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ (İŞ MAHKEMESİ
SIFATIYLA): 23.06.2008 gün ve E: 2006/142, K: 2008/255 sayı ile, Davacılar
vekilinin Mahkemelerine ibraz ettiği dava dilekçelerinin geniş özetlerini
yaptıktan sonra; yargılamaya birleştirilen talepler yönüyle devam edildiği;
davalıya dava dilekçesinin usulüne uygun olarak tebliğ edildiği, davalı
vekilinin duruşmalara katıldığı; davacıların şahsi sicil dosyalarının,
davalı işverenin imzaladığı toplu iş sözleşmesinin getirtilerek
incelendiği, sunulan tüm taraf delillerinin toplandığı; dosya kendisine tevdii
edilen uzman bilirkişinin, 22.04.2008 havale tarihli bilirkişi raporunda,
tarafların hukuki durumunu irdeleyerek bir kamu kuruluşu olan davalı
belediyede belirsiz süreli hizmet akdi ile ve fakat geçici işçi statüsünde
çalışan davacıların, boş kadrolara yerleştirilerek daimi işçi statüsüne
geçirilebilmelerinin idari bir tasarruf olduğunu, böyle bir talebin iş
mahkemesinin görevine girmeyip idari yargının görev alanında bulunduğunu
belirtmiş olduğu; dosyanın incelenmesinden; davacıların boş kadroların tespiti
toplu iş sözleşmesinin davacılar lehine ifası ve davacıların boş kadrolara
geçirilmesi yönündeki taleplerinin, idari tasarrufun kapsamında olması
nedeniyle idari yargının görev alanına girdiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle
yargı yolu nedeniyle dilekçenin reddine karar vermiş; bu karar, Yargıtay 9.
Hukuk Dairesinin 2.6.2009 gün ve E:2009/15085, K:2009/15541 sayılı
kararıyla onanmış ve kesinleşmiştir.
Davacılar vekili bu kez; Hıdırbeyli Belediye
Başkanlığı'nın 10.04.2006 tarih ve 2006/78, 2006/79 ve 2006/80 nolu
işlemleri ile 20.04.2006 tarih ve 2006/96, 2006/97 ve 2006/98 nolu
işlemlerinin, davalı Belediyedeki boş kadroların tespiti ile taraflar
arasında akdedilen toplu iş sözleşmesinin yorumlanması ve ifası sebebiyle
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Aydın 1. İdare Mahkemesi: 04.08.2009 gün E:
2009/952, K: 2009/1631 sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanun'unun 2., 3. ve 5. maddesi hükümlerine yer verdikten sonra; dava
dosyasının incelenmesinden, davacılardan Erdinç BACAKSIZ’ın 15.06.1996
tarihinden, Hasan SARITUNÇ'un 08.06.2000 tarihinden, Halil İbrahim
ÖZTÜRK’ün 28.06.2002 tarihinden itibaren zincirleme iş sözleşmeleri ile
davalı belediyede temizlik hizmetlerinde çalıştıkları, davacıların
03.04.2006 tarihinde davalı idareye ayrı ayrı başvurarak "06.03.2006
tarihli davalı idare yazısında, 2006 yılı vize işlemlerinin onaylanıncaya
kadar iş akitlerinin sona erdirildiği taraflarına bildirildiğinden, iş
akitleri durumunun belirlenmesi, iş akdi feshedildi veya iş akdi askıya alındı
ise Sendikalar Kanunu, İş Kanunu ve Toplu İş Sözleşmesi hükümleri uyarınca
doğan tazminat, ücret ve sosyal haklarının taraflarına ödenmesinin talep
edildiği, davalı idarece 10.04.2006 tarihinde verilen 2006/78-79 ve 80
sayılı cevabı yazılarda, iş akitlerinin sona erdirilmediği, askıya alınmış
bulunduğu, 2006 yılı vize işlemlerinin onaylandığı, asgari ücret üzerinden
işe başlamak üzere en kısa sürede şahsen başvurmaları gerektiğinin
bildirildiği, davalı Belediye tarafından 20.04.2006 tarih ve 96-97-98
sayılı yazılarla davacıların asgari ücret üzerinden işe başlamaları için,
28.04.2006 tarihine kadar "Türkiye İş Kurumundan" temin edilecek
İşe Gönderme Formuyla beraber davacıların şahsen başvurmaları gerektiğinin
tekrar tebliğ edildiği, davacılar vekili tarafından 26.04.2006 tarihinde İş
Mahkemesi sıfatıyla Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2006/142 sayılı
dosyasında müvekkillerinin davalı işveren hizmetinde zincirleme iş
sözleşmeleri ile temizlik hizmetleri biriminde çalıştıkları, davacılar ile
davalı işveren arasında başlangıçta belirli sürede iş sözleşmesi imzalanmış
ise de, davacıların üyesi bulunduğu Belediye İş Sendikası ile davalı idare
arasında imzalanan 15.02.2004-14.02.2006 yürürlük süreli toplu iş
sözleşmesinin 17.maddesi gereği sözleşmenin kurulduğu günden itibaren
belirsiz süreli iş sözleşmesi haline dönüştüğü, konumu itibariyle davalı
belediyenin temizlik hizmetlerinde belirli süreli iş sözleşmesi ile davacı
müvekkillerinin çalıştırılmasının hakkın kötüye kullanımı olarak kabul
edilmesinin gerektiği, davacıların toplu iş sözleşmesinin 17-c maddesi
gereğince daimi işçi statüsünü hak kazandıkları, çalışmakta oldukları
temizlik hizmetleri bölümünde 9 adet boş kadronun bulunduğu, davalının
toplu iş sözleşmesinde hüküm altına alınmış olmasına rağmen davacıları boş
kadroya geçirmediğinden bahisle davacıların çalıştığı temizlik hizmetleri
bölümündeki boş kadroların tespiti ve davacıların daimi işçi statüsünde bu
kadrolara atanması istemiyle dava açtığı, bu davanın anılan Mahkemenin
23.06.2008 tarih ve K:2008/255 sayılı kararıyla, dava konusu taleplerin
idari tasarruf kapsamında bulunması nedeniyle idari yargının görevli
olduğundan bahisle, yargı yolu nedeniyle dilekçenin reddine karar
verildiği, sözkonusu kararın temyizi sonucu Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin 02.06.2009
tarih ve E:2009/15085, K:2009/15441 sayılı kararıyla onandığı, işbu kararın
davacı vekiline 29.06.2009 tarihinde tebliği üzerine görülmekte olan dava
açılmış ise de; dava dilekçesinin başı ve sonuç kısmında yukarda belirtilen
2577 sayılı Yasanın 2. maddesi hükmüne aykırı olarak, idari dava konusu
edilmeyecek nitelikte bulunan davalı Belediye'deki boş kadroların tespiti
ve taraflar arasında akdedilen toplu iş sözleşmesinin yorumlanması
suretiyle davacıların boş kadrolara daimi işçi olarak atanmasının ifasına
karar verilmesinin istenildiği, esas olarak davacıların boş kadrolara
atanma istemiyle yaptıkları 03.04.2006 tarihli başvurularının reddine
ilişkin 10.04.2006 tarih ve 2006/78-79-80 sayılı davalı idare işlemlerinin
iptali istenilmesi gerekir iken, davalı idarece aynı yönde verilen
20.04.2006 tarih ve 2006/96-97 ve 98 sayılı işlemlerin de iptalinin talep
edildiği, bu anlamda dava konusunun açık ve net olarak ortaya konulamadığı,
aralarında 2577 sayılı Yasanın 5/1. maddesinde belirtilen anlamda maddi ve
hukuki bağ ve davacılar arasında hak veya menfaatle iştirak hali
bulunmadığından 10.04.2006 tarih ve 2006/78-79-80 sayılı işlemler her bir
davacı tarafından kendisini ilgilendiren diğer işleme karşı ayrı ayrı
dilekçelerle dava açılması gerekir iken birlikte dava açıldığının
anlaşıldığı gerekçesiyle; 2577 sayılı Kanunun 3 ve 5. maddesi hükümlerine
uygun bulunmayan dava dilekçesinin, aynı Kanunun 15/1-d maddesi uyarınca,
bu kararın bildirim tarihini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde
her bir işlem için işlemin muhatabı şahıs tarafından usule uygun olarak
düzenlenecek ayrı ayrı dilekçelerle ve yukarda belirtilen eksiklikler
giderilerek yeniden dava açılmak üzere reddine karar vermiştir.
Davacı vekili dilekçesini yenileyerek,
zincirleme iş sözleşmeleri ile davalı idarede daha önce temizlik
hizmetlerinde çalışan müvekkili davacı Hasan Sarıtunç’un, belirli süreli iş
sözleşmesi ile çalıştırılmasına karşılık, toplu iş sözleşmesinin
yorumlanması suretiyle daimi işçi statüsüne hak kazandığından bahisle; boş
kadrolara daimi işçi olarak atanmak istemiyle yaptığı başvurunun reddine
ilişkin 10/04/2006 tarih ve 2006/78 sayılı davalı idare işlemin iptali
istemiyle yeniden idari yargı yerinde dava açmıştır.
AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ: 23.02.2010 gün ve
E: 2009/1308 sayı ile; dava dosyasının incelenmesinden; davacı vekili
tarafından, 26/04/2006 tarihinde, Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş
Mahkemesi sıfatıyla) E:2006/142 sayılı dosyasında, davacının çalıştığı
temizlik hizmetleri bölümünde boş kadroların tespiti, tespit edilecek boş
kadrolara toplu iş sözleşmesinin yorumlanmasıyla davalı işverence yerine
getirilmeyen Toplu İş Sözleşmesinin ilgili hükümleri, iş kanunu,
uluslararası sözleşmeler ve toplu iş sözleşmeleri gereği daimi isçi
statüsünde bulunan davacı lehinde ifasına karar verilmesi, davacının
çalışmakta olduğu temizlik hizmetlerindeki boş kadroya geçirilmesi ve
kadrolu işçi olarak çalışmasına karar verilmesi istemiyle dava açıldığı,
anılan Mahkemece yaptırılan bilirkişi raporunda, davacının hukuki durumunun
irdelenerek bir kamu kuruluşu olan davalı belediyede belirsiz süreli hizmet
akdi ve fakat geçici işçi statüsünde çalışan davacının boş kadroya
yerleştirilerek daimi işçi statüsüne geçirilebilmesinin idari bir tasarruf
olduğu, böyle bir talebin iş mahkemesi görevine girmeyip idari yargının
görev alanında bulunduğu hususuna işaret edildiği, bu rapor esas alınarak
Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi sıfatıyla) 23/06/2008 gün
ve E:2006/142, K:2008/255 sayılı kararıyla, yargı yolu nedeniyle dilekçenin
reddine karar verildiği, sözkonusu kararın davacı vekili tarafından temyizi
sonucu Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 02/06/2009 gün ve E:2009/15085,
K:2009/15441 sayılı kararıyla onandığı, Mahkeme kararının 15/07/2009
tarihinde kesinleşmesini müteakip yasal süresi içinde ilk defa 17/07/2009
tarihinde Mahkemelerinde yenilendiğinin anlaşıldığı; Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası'nın 142. maddesinde; Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,
işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğinin öngörüldüğü;
2822 Sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanununun 1. Maddesinde; Bu
kanunun amacının, işçilerin ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve
sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek üzere, toplu iş
sözleşmesi yapmalarının, uyuşmazlıkları barışçı yollarla çözümlemelerinin
ve grev ve lokavtın esaslarını ve usullerini tespit etmek olduğu, aynı
Kanunun 2. Maddesinde: Toplu iş sözleşmesinin, hizmet akdinin yapılması,
muhtevası ve sona ermesi ile ilgili hususları düzenlemek üzere işçi sendikası
ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan
sözleşme olduğu, toplu iş sözleşmelerinin, tarafların karşılıklı hak ve
borçlarını, sözleşmenin uygulanmasını ve denetimini, uyuşmazlıkların çözümü
için başvurulacak yolları düzenleyen hükümleri de ihtiva edebileceği,
anılan Kanunun 60. Maddesinde ise; uygulanmakta olan bir toplu iş
sözleşmesinin yorumundan doğan uyuşmazlıkta sözleşmenin taraflarından her
birinin 15. Maddeye göre yetkili iş mahkemesinde yoruma ilişkin bir tespit davası
açabileceğinin hükme bağlanmış olduğu; öte yandan 21/04/2007 tarih ve 26500
sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5620 sayılı Kamuda
Geçici İşçi Pozisyonlarında Çalışanların Sürekli İşçi Kadrolarına veya
Sözleşmeli Personel Statüsüne Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması ile
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1/c maddesinde; Bu
Kanunun, il özel idareleri, belediyeler, bunların kurdukları veya üye
oldukları mahalli idare birlikleri ile müessese ve işletmelerinde (Türk
Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan şirketler hariç) ve
belediyelerin bağlı kuruluşlarında 2006 yılı içerisinde usulüne uygun
olarak vizesi yapılmış geçici işçi pozisyonlarında toplam 6 ay veya daha
fazla süreyle çalışmış olan geçici işçileri kapsayacağının öngörülmüş
bulunduğu; diğer taraftan davacının üyesi bulunduğu Belediye İş Sendikası
ile davalı Belediye Başkanlığı arasında 15/02/2004-14/02/2006-14/02/2008
dönemleri kapsamak üzere imzalanan Toplu İş Sözleşmelerinin 17. Maddesinde:
İşçilerin belirli ve belirsiz süreli iş akitleri ile işe alınacakları,
mahiyeti itibariyle devamlılık arz eden işlerde çalışanların belirsiz
süreli, mahiyeti itibariyle devamlılık arz eden mevsimlik veya belirli bir
işin yapılması için işe alınan işçilerin belirli süreli hizmet akdi ile
çalışacakları, süresi belirli iş akitlerinin 6 aydan fazla yapılamayacağı,
süresi belli iş akdi ile işe alınan işçinin sürenin bitiminden sonra
çalıştırılması ve boş kadro bulunması halinde devamlı kadroya geçirileceği,
bir yıl ve daha uzun süreyle aynı işyerinde ve işverenin işinde çalışan
işçinin zincirleme iş akdi ile daimi işçi statüsüne hak kazanacağı,
işverenin bünyesinde aynı vasıfta belirli süreli iş akdi ile çalışan işçi
olduğu müddetçe dışarıdan kadrolu işçi alamayacağı, mevcut münhal kadrolara
veya açılacak kadrolara, öncelikle işe giriş tarihlerine göre aranan
vasıflara sahip belirli süreli iş akdi ile çalışan işçilere kadro verilmek
zorunlu olduğu, halen işyerinde çalışan yürürlük tarihinden itibaren,
sonradan sendikaya üye olanların ise üyeliğinin işverene bildirildiği
tarihten itibaren Toplu İş Sözleşmesinden yararlanacaklarının kurala
bağlanmış olduğu; olayda, her ne kadar Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin
İş Mahkemesi sıfatıyla baktığı ilk davada bir kamu kuruluşu olan davalı
Belediyede belirsiz süreli hizmet akdi ile ve fakat geçici işçi statüsünde
çalışan davacının, boş kadroya yerleştirilerek daimi işçi statüsüne
geçirilmesinin idari bir tasarruf olduğu, davacının 5620 sayılı yasadan
yararlandırılarak daimi kadroya geçirilmesine yönelik açılan davaların
idari yargının görevinde olduğu yönündeki bilirkişi raporundan bahisle
"yargı yolu nedeniyle dilekçenin reddine" karar verilmiş ise de;
davacının talebinin ve davanın 5620 sayılı yasadan faydalanmak şeklinde
olmadığı, zaten bu yasanın davacının idareye başvurduğu hatta adli yargıda
dava açtığı tarihten (21/4/2007) sonra yürürlüğe girdiği, uyuşmazlığın
toplu iş sözleşmesi ve iş hukuku uygulanmasından kaynaklanması karşısında,
davanın yetkili İş Mahkemesince çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmış
olduğu; açıklanan nedenlerle; Mahkemelerinin Görevsizliğine, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelenmesinin bu konuda Uyuşmazlık
Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.04.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince anılan
Yasanın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu, adli ve idari yargı
yerleri arasındaki olumsuz görev uyuşmazlığının “davacılardan Hasan
Sarıtunç’un, belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılmasına karşılık,
toplu iş sözleşmesinin yorumlanması suretiyle daimi işçi statüsüne hak
kazandığından bahisle; boş kadrolara daimi işçi olarak atanmak istemiyle
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi” yönünden doğduğu
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmediğinden esasın
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, davacılardan Hasan Sarıtunç’un, davalı
Hıdırbeyli Belediyesinde temizlik hizmetleri biriminde, belirli süreli ve
zincirleme iş sözleşmeleri ile çalıştırılmasına karşılık, toplu iş
sözleşmesinin yorumlanması suretiyle daimi işçi statüsüne hak kazandığından
bahisle; boş kadrolara daimi işçi olarak atanmak istemiyle yaptığı
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
4857 sayılı İş
Kanunu’nun “Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi” başlıklı 11.
maddesinde; “ İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde
sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir
işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif
koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş
sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir.
Belirli süreli iş
sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme)
yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli
kabul edilir.
Esaslı nedene
dayalı zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini
korurlar”; 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu’nun,
“Amaç” başlıklı 1. maddesinde “Bu Kanunun amacı, işçilerin ve işverenlerin
karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını
düzenlemek üzere, toplu iş sözleşmesi yapmalarının, uyuşmazlıkları barışçı
yollarla çözümlemelerinin ve grev ve lokavtın esaslarını ve usullerini
tespit etmektir”;
“Toplu iş
sözleşmesinin tanımı ve muhtevası” başlıklı 2.maddesinde “Toplu iş
sözleşmesi, hizmet akdinin yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili
hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya
sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan sözleşmedir.
Toplu iş
sözleşmeleri, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, sözleşmenin uygulanmasını
ve denetimini, uyuşmazlıkların çözümü için başvurulacak yolları düzenleyen
hükümleri de ihtiva edebilir”;
“ Taraf
sendika üyeliğinden ayrılma, çıkarılma veya üye olmamanın sonuçları”
başlıklı 9. maddesinde “Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının
üyeleri yararlanırlar.
Toplu iş
sözleşmesinin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük
tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi
sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanırlar.
Toplu iş
sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye
bulunmayanlar,sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde
taraf işçi sendikasına üye bulunup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu
iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı işçi
sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bu hususta işçi
sendikasının muvafakatı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş
sözleşmesinden yararlanma talep tarihinden geçerlidir. Dayanışma aidatı miktarı,
üyelik aidatının üçte ikisidir.
Faaliyeti
durdurulmuş sendikalara dayanışma aidatı ödenmez”;
“Yorum davası”
başlıklı 60.maddesinde; “Uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesinin
yorumundan doğan uyuşmazlıkta sözleşmenin taraflarından her biri 15 inci
maddeye göre yetkili iş mahkemesinde yoruma ilişkin bir tespit davası
açabilir. Mahkeme en geç iki ay içinde kararını verir. Kararın temyiz
edilmesi halinde Yargıtayın ilgili dairesi, bozma sözkonusu olan hallerde
işin esasına ilişkin kesin kararını iki ay içinde verir.
Kesinleşen yorum
kararına uymayan taraf hakkında 80 inci madde hükmü uygulanır. Kişilerin,
yorum kararına uyulmamasından doğan tazminat hakları saklıdır”
denilmiştir.
Öte yandan,
davacının üyesi bulunduğu Belediye İş Sendikası ile davalı Belediye
Başkanlığı arasında 15/02/2004-14/02/2006, 15/02/2006-14/02/2008
dönemlerini kapsamak üzere imzalanan Toplu İş Sözleşmelerinin 17.
Maddesinde, İşçilerin belirli ve belirsiz süreli iş akitleri ile işe
alınacakları, maddenin A) bendinde, mahiyeti itibariyle devamlılık arz eden
işlerde çalışanların belirsiz süreli, B) bendinde, mahiyeti itibariyle
devamlılık arz eden mevsimlik veya belirli bir işin yapılması için işe
alınan işçilerin belirli süreli hizmet akdi ile çalışacakları, C) bendinde,
süresi belirli iş akitlerinin 6 aydan fazla yapılamayacağı, süresi belli iş
akdi ile işe alınan işçinin sürenin bitiminden sonra çalıştırılması ve boş
kadro bulunması halinde devamlı kadroya geçirileceği, bir yıl ve daha uzun
süreyle aynı işyerinde ve işverenin işinde çalışan işçinin zincirleme iş
akdi ile daimi işçi statüsüne hak kazanacağı, D)bendinde, işverenin,
bünyesinde aynı vasıfta belirli süreli iş akdi ile çalışan işçi olduğu
müddetçe dışarıdan kadrolu işçi alamayacağı, mevcut münhal kadrolara veya
açılacak kadrolara, öncelikle işe giriş tarihlerine göre aranan vasıflara
sahip belirli süreli iş akdi ile çalışan işçilere kadro verilmesinin
zorunlu olduğu, E)bendinde ise, mevcut işçilerin toplu iş sözleşmesinin
yürürlük tarihinden itibaren, sonradan sendikaya üye olanların ise yazılı
olarak üyeliğinin işverene bildirildiği tarihten itibaren Toplu İş
Sözleşmesinden yararlanacaklarının kurala bağlandığı görülmüştür.
Olayda, davacının 08.06.2000 tarihinden itibaren iş
sözleşmeleri ile davalı Belediyede temizlik hizmetlerinde çalıştığı,
03.04.2006 tarihinde davalı idareye başvurarak, 2006 yılı vize işlemlerinin
onaylanıncaya kadar iş akitlerinin sona erdirildiğinin taraflarına
bildirildiğini, iş akitleri durumunun belirlenmesi ile iş akdi feshedildi
veya iş akdi askıya alındı ise Sendikalar Kanunu, İş Kanunu ve Toplu İş
Sözleşmesi hükümleri uyarınca doğan tazminat, ücret ve sosyal haklarının
taraflarına ödenmesini talep ettiği; Davalı İdarece 10.04.2006 tarihinde
verilen 2006/78 sayılı cevabı yazıda, iş akitlerinin sona erdirilmediği,
askıya alınmış bulunduğu, 2006 yılı vize işlemlerinin onaylandığı, asgari
ücret üzerinden işe başlamak üzere en kısa sürede şahsen başvurmaları
gerektiğinin bildirildiği; Davalı Belediye tarafından 20.04.2006 tarih ve
98 sayılı yazıyla davacının asgari ücret üzerinden işe başlamaları için,
28.04.2006 tarihine kadar "Türkiye İş Kurumundan" temin edilecek
İşe Gönderme Formuyla beraber şahsen başvurması gerektiğinin tekrar tebliğ
edildiği, davacı vekili tarafından 26.04.2006 tarihinde İş Mahkemesi
sıfatıyla Germencik Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2006/142 sayılı dosyasında
müvekkillerinin davalı işveren hizmetinde zincirleme iş sözleşmeleri ile
temizlik hizmetleri biriminde çalıştıkları, davacılar ile davalı işveren
arasında başlangıçta belirli sürede iş sözleşmesi imzalanmış ise de,
davacıların üyesi bulunduğu Belediye İş Sendikası ile Davalı İdare arasında
imzalanan 15.02.2004-14.02.2006 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinin
17.maddesi gereği sözleşmenin kurulduğu günden itibaren belirsiz süreli iş
sözleşmesi haline dönüştüğü, konumu itibariyle davalı belediyenin temizlik
hizmetlerinde belirli süreli iş sözleşmesi ile davacı müvekkillerinin
çalıştırılmasının hakkın kötüye kullanımı olarak kabul edilmesi gerektiği,
davacıların toplu iş sözleşmesinin 17-C maddesi gereğince daimi işçi
statüsünü hak kazandıkları, çalışmakta oldukları temizlik hizmetleri
bölümünde 9 adet boş kadronun bulunduğu, davalının toplu iş sözleşmesinde
hüküm altına alınmış olmasına rağmen davacıları boş kadroya geçirmediğinden
bahisle davacıların çalıştığı temizlik hizmetleri bölümündeki boş
kadroların tespiti ve davacıların daimi işçi statüsünde bu kadrolara
atanması istemiyle dava açtığı davanın anılan Mahkemenin 23.06.2008 tarih
ve K:2008/255 sayılı kararıyla, dava konusu taleplerin idari tasarruf
kapsamında bulunması nedeniyle idari yargının görevli olduğundan bahisle,
yargı yolu nedeniyle dilekçenin reddine karar verildiği, söz konusu kararın
Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin 02.06.2009 tarih ve E:2009/15085, K:2009/15441
sayılı kararıyla onandığı; Aydın 1.İdare Mahkemesinde bütün davacılar
yönünden açılan davanın, Mahkemenin dilekçe ret kararı üzerine ayrıldığı,
yenilenen dava dilekçesindeki talebin ise; davacılardan Hasan Sarıtunç’un,
davalı Hıdırbeyli Belediyesinde temizlik hizmetleri biriminde, belirli
süreli ve zincirleme iş sözleşmeleri ile çalıştırılmasına karşılık, toplu
iş sözleşmesinin yorumlanması suretiyle daimi işçi statüsüne hak
kazandığından bahisle; boş kadrolara daimi işçi olarak atanmak istemiyle
yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemine yönelik olduğu
anlaşılmıştır.
Bu duruma göre, Davalı İdare ile davacı arasındaki
hukuki ilişkinin İş Kanunu’na tabi hizmet sözleşmesine dayalı olarak
kurulmuş bir iş hukuku ilişkisi niteliğini taşıdığı, davacının, 4857 sayılı
İş Kanunu’na, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu’na ve
Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine aykırı uygulama yapıldığına ilişkin
iddiasının ve bundan kaynaklanan dava konusu işlemin, idarenin yetkili
organı tarafından işveren sıfatıyla tesis edilmiş bir özel hukuk işlemi
olduğu sonucuna varılmıştır.
5521 sayılı “İş Mahkemeleri Kanunu”nun 1.
maddesinde, İş Kanunu’na göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren
vekilleri arasında iş akdinden veya İş Kanunu’na dayanan her türlü hak
iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesiyle İş Mahkemelerinin
görevli bulunduğunun belirtilmiş olması ve davacı ile işvereni arasında iş
akdinin (Toplu İş Sözleşmesinin) bulunduğu birlikte gözetildiğinde, davanın
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu anlaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesi’nin
başvurusunun kabulü ile Germencik Asliye Hukuk Mahkemesi’nin (İş Mahkemesi
Sıfatıyla), davacılardan Hasan Sarıtunç’a yönelik olarak verdiği
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Aydın 1. İdare
Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Germencik Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
(İş Mahkemesi Sıfatıyla), davacılardan Hasan Sarıtunç’a yönelik olarak
verdiği 23.06.2008 gün ve E: 2006/142, K: 2008/255 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 04.04.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/154
KARAR NO : 2011/60
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
657 sayılı Yasa'ya tabi doktor olarak görev yapan davacı ile imzalanan
sözleşme uyarınca ifa edilmekte olan işyeri hekimliğinin 31.10 2008
tarihinden itibaren iptali ve buna müteakip davacıya ücretsiz olarak işyeri
hekimliği yaptırılmasını öngören davalı İdare kararının iptali istemiyle
açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Dr. M. K.
Vekili :
Av. H. İ. A., Av. A. B.
Davalı :
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Z. A.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin, 36950 Sicil Numarası ile İstanbul Büyükşehir
Belediyesinde doktor olarak, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi,
memur statüsünde görev yapmakta olduğunu; davalı İdarede çalışmakta olan
işçilerin sağlık muayenelerinin, kontrollerinin ve işyerlerinde işyeri
güvenliğinin sağlanması ve gerekli denetimlerin yapılması nedeniyle davalı
İdare ile davacı arasında, İstanbul Tabip Odası ve diğer ilgili kurumların
bilgisi dahilinde, 15.05.2005 tarihinde İşyeri Hekimliği Sözleşmesi imzalandığını;
sözleşme uyarınca müvekkilinin, kısmi zamanlı çalışma (part time) statüsüne
geçerek, davalı İdarenin Sağlık İşleri Müdürlüğünün, hekimler arasında
yaptığı iş bölümü doğrultusunda, işyeri hekimi olarak, sorumluluğuna
verilen işçilerin her türlü muayene ve tedavi işlemlerini, periyodik
kontrollerini ve diğer hizmetleri sunmaya başladığını; daha da önemlisi,
sorumlu olduğu işçilerin bağlı olduğu işyerinin “İşyeri Hekimi Sorumluluğu”
altına girdiğini; bu arada "part time" çalışması nedeniyle normal
memur maaşından da kesinti yapılmaya başlandığını ve bu kesintinin halen de
devam etmekte olduğunu; davacının, belirtilen görevi layıkı veçhile yerine
getirmekte iken, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Sağlık ve Sosyal
Hizmetler Daire Başkanlığı Sağlık ve Hıfzıssıhha Müdürlüğünün 17.11.2008
tarihli ve M.34.0.İBB.0.19.43-918-99-TN-929763 sayılı yazısı ile 31.10.2008
tarihinden itibaren işyeri hekimliği sözleşmesinin tek taraflı olarak iptal
edildiğine dair kararının kendisine tebliğ edildiğini; davalı İdarenin bu
kararında, 22.09.2008 tarih, 2007-185-49 sayılı Sayıştay sorgu kağıdı madde
37 dayanak gösterilmek suretiyle, 5538 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş
Kanunun 81. maddesine 12.07.2006 tarihinde eklenen fıkra uyarınca
sözleşmenin iptal edildiğinin belirtilmekte olduğunu; anılan yazının 5.
paragrafında Sayıştay sorgu kağıdında "Kamu kurumlarında çalışmakta
olan kurum doktorlarının asli görevleri kapsamında, aynı kurumdaki
işçilerin işyeri hekimliği hizmetinin gördürülmesi gerekmektedir. Kanun
hükmü emredici nitelikte olduğu için kurumların işyeri hekimliğinin kurum
tabiplerince gördürülmesi ve bunun asli görevleri kapsamında
değerlendirilerek ayrıca işyeri hekimliği ücreti ödenmemesi gerekir."
denildiği belirtilerek, son paragrafta " ... sözleşmeniz iptal edilmiş
olup, çalışmalarınızın yukarıda belirtilen kanun hükümlerine göre devamını
rica ederim." şeklindeki ifadeyle, davacıya ücretsiz olarak işyeri
hekimliği yaptırılmaya başlandığını, halen de bu uygulamaya devam edilmekte
olduğunu; davacının, 05.12.2008 tarihindeki maaşından 390,00 YTL kesinti
yapıldığını öğrendiğini; davacıdan, 2007 yılı işyeri ödemeleri nedeniyle
16.842,67 YTL'nin tahsilinin hedeflendiğini; davalı İdarenin Ocak 2009
maaşında söz konusu kesintiyi yapmadığını, ancak Sayıştay denetiminin
kesinleşip ilam halini alması durumunda, 16.842,67 YTL'nin tahsiline
başlanacağı konusunda şüphe bulunmadığını ifade ederek, sonuç itibariyle;
15.05.2005 tarihinden beri ücret karşılığında ifa edilmekte olan işyeri
hekimliğinin 31.10 2008 tarihinden itibaren iptalini ve iptali müteakip
davacıya ücretsiz olarak işyeri hekimliği yaptırılmasını öngören, İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Sağlık ve Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı
Sağlık ve Hıfzıssıhha Müdürlüğünün, 18.11.2008 tarihli Başkanlık Olur’lu ve
M.34.0.İBB.0.19.43-918-99-TN-929763 sayılı kararının iptali istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilince birinci savunma dilekçesinde,
davanın adli yargının görev alanına girdiği öne sürülerek görev itirazında
bulunulmuştur.
İSTANBUL 3. İDARE MAHKEMESİ: 10.11.2009 gün ve
E:2009/67 sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun
2.maddesinin 4001 sayılı Kanunun 1.maddesiyle değişik 1.fıkrasının, 4577
sayılı Kanunun 5.maddesiyle yeniden düzenlenen (a) bendinde, idari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları, (b) bendinde, idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları, (c) bendinde de, genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için
yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan
uyuşmazlıklara ilişkin davaların, idari dava türleri arasında sayıldığı; İdarenin,
idare hukuku alanında kamu gücüne dayalı olarak re'sen ve tek yanlı irade
açıklaması sonucu tesis etmiş olduğu işlemlere, hukuk alanında yeni
durumlar oluşturmasıyla idari işlem kimliği kazandırmakta ve kural olarak
bu işlemlerin özel yasal düzenlemeler dışında, idari yargı denetimine tabi
bulunduğu; dosyanın incelenmesinden; davalı idare bünyesinde doktor olarak
görev yapmakta olan davacı tarafından, 15.05.2005 tarihinden beri ücret
karşılığında yapmakta olduğu işyeri hekimliğinin 31.10.2008 tarihi itibariyle
iptalini ve iptali müteakip ücretsiz olarak işyeri hekimliği yaptırılmasını
öngören 18.11.2008 tarih ve 929763 sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan
davanın açıldığının anlaşıldığı; davacının, davalı idare bünyesinde 657
sayılı yasaya tabi doktor olarak görev yaptığı, 4857 sayılı İş Kanunu
uyarınca belediyede çalışmakta olan işçilerin sağlık muayene ve
kontrollerinin işyerinde yapılması amacıyla davacı ile idare arasında
sözleşme imzalandığı, 657 sayılı yasaya tabi doktor olarak görev yapan davacının,
iş yeri hekimlik sözleşmesinin iptal edilerek işçilere ücretsiz olarak
muayene ve kontrol hizmeti sunması yönünde tesis edilen işlemin mevzuata
uygun olarak tesis edilip edilmediğini denetleme görevinin idari yargının
görev alanı içinde olduğu gerekçesiyle; davalı idarece yapılan görev
itirazının reddine ve Mahkemelerinin görevliliğine, karar vermiştir.
Davalı vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması
üzerine dilekçe, dava dosyasının onaylı örneği ile birlikte Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; konunun çözümü için
uyuşmazlığın temelini oluşturan işlemin incelenmesinin gerektiği; dosyanın
incelenmesinden; davacı ile davalı arasında 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca
Belediyede çalışan işçilerin sağlık muayene ve kontrollerinin işyerinde
yapılması amacıyla 15.05.2005 tarihinde on üç maddeden oluşan "işyeri
hekimlik sözleşmesi" imzalandığı, uyuşmazlığın davalı idare tarafından
işyeri hekimlik sözleşmesinin iptal edilerek işçilere ücretsiz olarak
muayene ve kontrol hizmeti sunulması hususunda tesis edilen işlemden
kaynaklandığının anlaşıldığı; 4857 sayılı İş Kanunu'nun işyeri hekimlerine
ilişkin 81. maddesinde: "İşverenler, devamlı olarak en az elli işçi
çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği
önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi, iş kazası ve meslek
hastalıklarının önlenmesi, işçilerin ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu
sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, işyerindeki işçi
sayısı, işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre; ...
Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini
görevlendirmekle, ... yükümlüdürler.
İşverenler, bu yükümlülüklerinin tamamını veya bir
kısmını, bünyesinde çalıştırdığı ve bu maddeye dayanılarak çıkarılacak
yönetmelikte belirtilen vasıflara sahip personel ile yerine getirebileceği
gibi, işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet
alarak da yerine getirebilir. Bu şekilde hizmet alınması işverenin
sorumluklarını ortadan kaldırmaz.
İşyeri sağlık ve güvenlik biriminde
görevlendirilecek işyeri hekimleri, iş güvenliği uzmanları ve işverence
görevlendirilecek diğer personelin nitelikleri, sayısı, işe alınmaları,
görev, yetki ve sorumlulukları, çalışma şartları, eğitimleri ve
belgelendirilmeleri, görevlerini nasıl yürütecekleri, işyerinde kurulacak
sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin
nitelikleri, ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına
ilişkin hususlar ile bu birimlerde bulunması gereken personel, araç, gereç
ve teçhizat, görevlendirilecek personelin eğitim ve nitelikleri Sağlık
Bakanlığı, Türk Tabipleri Birliği ve Türk Mimar Mühendis Odaları Birliğinin
görüşleri alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye
dayanılarak kurulan kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuatına göre
çalıştırılmakta olan hekimlere, üçüncü fıkrada öngörülen eğitimler
aldırılmak suretiyle ve asli görevleri kapsamında, çalışmakta oldukları
kurum ve kuruluşların asıl işveren olarak çalıştırdıkları işçilerin işyeri
hekimliği hizmetleri gördürülür. Bu kurum ve kuruluşların diğer personel için
oluşturulmuş olan sağlık birimleri, işyeri sağlık ve güvenlik birimi olarak
da kullanılabilir." hükmünün yer almakta olduğu; diğer taraftan, İş
Kanunu'nun fesih bildirimine itiraz ve usulüne ilişkin 20. maddesinin 1.
fıkrasında: "İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep
gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası
ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde iş
mahkemesinde dava açabilir. (İptal ibare: Anayasa Mah.nin 19/10/2005
tarihli ve E. 2003/66, K. 2005/72 sayılı Kararı ile.) ... taraflar
anlaşırlarsa uyuşmazlık aynı sürede özel hakeme götürülür." hükmünün
yer aldığı; olayda, uyuşmazlığın 657 sayılı Yasa'ya tabi olan davacının
kamu görevinden kaynaklanmayıp, davacı ile davalı idare arasında 4857
sayılı İş Kanunu uyarınca imzalanan işyeri hekimliği sözleşmesinin
feshinden kaynaklandığı; dolayısıyla, uyuşmazlık taraflar arasındaki
sözleşmeden kaynaklandığından, uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerine göre
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğunun düşünüldüğü; bu
nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri gereğince, olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 3.7.2005 tarih ve 5393
sayılı Belediye Kanunu'nun "Norm kadro ve personel istihdamı"
başlıklı 49. maddesi uyarınca, genel idare esaslarına göre yürütülen asli
ve sürekli kamu hizmetlerinin 657 sayılı Yasa'ya tabi memurlar eliyle
gördürülmesinin esas olduğu, bu hizmetlerin aynı Yasa'nın 4/B. maddesi
kapsamında kamu görevlisi sayılan sözleşmeli personel eliyle de
gördürülmesinin olanaklı bulunduğu; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun
87. maddesinde memurlar hakkında. "İkinci görev yasağı"nın
sınırlarının düzenlenmiş olduğu, "İkinci görev verilecek memurlar ve
görevler" başlıklı 88. maddesinde "Bu Kanuna tabi kurumlarda
çalışan Devlet memurlarına esas görevlerinin yanında;
A) Özel kanunlarla veya özel kanunların
verdiği yetkiye dayanılarak memurlara gördürülmesi öngörülen sürekli
hizmetler,
B) Mesleki bilgisi ile ilgili olarak, hizmet
olanakları elverişli bulunmak ve atamaya yetkili amir tarafından uygun
görülmek şartıyla;
1) (Değişik: 29/11/1984 - KHK 243/15 md.) 87 nci
maddede yazılı kurumların tabiplikleri, diş tabiplikleri, eczacılıkları,
kimyagerlikleri, veterinerlikleri, avukatlıkları ile Adli Tıp Kurumu
Uzmanlıkları,
2) Asıl görevlerinin bulunduğu bucak, ilçe ve zorunlu
hallerde iller belediyelerinin yüksek mühendis, mühendis, yüksek mimar ve
mimarlarca yürütülmesi gereken teknik hizmetleri,
İkinci görev olarak verilebilir.
(Değişik: 23/2/1995 - KHK – 547/8 md.) Asıl
görevlerinin yanında;
a) Tabiplere; sağlık müdürlüğü, sağlık müdür
yardımcılığı, sağlık grup başkanlığı, baştabiplik ve baştabip yardımcılığı,
b) Diş hekimlerine ve veterinerlere, meslekleri ile
ilgili baştabiplik,
c) Veteriner, diş hekimi ve eczacılara; baştabip
yardımcılığı,
d) Öğretmenlere; okul ve enstitü müdürlüğü,
başyardımcılığı ve yardımcılığı görevleri, ikinci görev olarak
yaptırılabilir." hükümlerinin yer aldığı ve ikinci görev verilecek
memurlar ve görevler sayılmak suretiyle gösterildiği; olayda, davacının 657
sayılı Yasa'ya tabi doktor olarak görev yaptığı tartışmasız olup;
uyuşmazlığa konu edilen davanın, davalı idarece iddia edildiği gibi 4857
sayılı İş Kanunu kapsamında akdedildiği belirtilen "işyeri hekimliği
sözleşmesi" hükümlerinin uygulanmasından doğmadığı; Devlet memuru olan
Kurum doktorunun yine aynı Kurumun işyeri hekimliği hizmetlerini asli görev
ya da ikinci görevden hangisi kapsamında yürüteceğinin saptanmasına ilişkin
bulunan ve kamu gücüne dayalı, tek yanlı ve yürütülmesi zorunlu nitelikteki
Belediye Başkanlığı işleminden kaynaklanması karşısında; idarenin kamu
görevlisi olan personeli ile arasında idare hukuku ilkelerine dayanan
hukuki ilişkinin idare hukuku ilkelerine göre yargısal denetimi görevinin
idari yargı yerine ait olduğunda kuşku bulunmadığı; açıklanan nedenlerle,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 2247 sayılı Kanun'un 13. maddesi
uyarınca yapılan başvurunun reddinin gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.04.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın davada adli yargının,
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın ise idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Sağlık ve
Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı, Sağlık ve Hıfzısıhha Müdürlüğünde 657
sayılı Yasa'ya tabi doktor olarak görev yapan davacı tarafından; 15.05.2005
tarihinde imzalanan sözleşme uyarınca ücret karşılığında ifa edilmekte olan
işyeri hekimliğinin; 31.10 2008 tarihinden itibaren iptali ve buna müteakip
ücretsiz olarak işyeri hekimliği yaptırılmasını öngören, İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Sağlık ve Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı
Sağlık ve Hıfzıssıhha Müdürlüğünün, 18.11.2008 tarihli Başkanlık Olur’lu ve
…929763 sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun işlemin tesis edildiği
tarihte yürürlükte bulunan “İşyeri hekimleri” başlıklı 81. maddesinde;
“Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran işverenler, Sosyal Sigortalar
Kurumunca sağlanan tedavi hizmetleri dışında kalan, işçilerin sağlık
durumunun ve alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin
sağlanması, ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık hizmetlerini
yürütmek üzere işyerindeki işçi sayısına ve işin tehlike derecesine göre
bir veya daha fazla işyeri hekimi çalıştırmak ve bir işyeri sağlık birimi
oluşturmakla yükümlüdür.
İşyeri hekimlerinin nitelikleri, sayısı, işe
alınmaları, görev, yetki ve sorumlulukları, eğitimleri, çalışma şartları,
görevlerini nasıl yürütecekleri ile işyeri sağlık birimleri, Sağlık
Bakanlığı ve Türk Tabipleri Birliğinin görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikte düzenlenir.
(Ek fıkra : 01/07/2006 - 5538 S.K/18.mad) Kanuna
veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu kurum ve
kuruluşlarında ilgili mevzuatına göre çalıştırılmakta olan hekimlere,
ikinci fıkrada öngörülen eğitimler aldırılmak suretiyle ve aslî görevleri
kapsamında, çalışmakta oldukları kurum ve kuruluşların asıl işveren olarak
çalıştırdıkları işçilerin iş yeri hekimliği hizmetleri gördürülür. Bu kurum
ve kuruluşların diğer personel için oluşturulmuş olan sağlık birimleri iş
yeri sağlık birimi olarak da kullanılabilir.” denilmekte iken 15.5.2008
günlü, 5763 sayılı Yasanın 4. maddesi ile değiştirilen maddede
“İşverenler, devamlı olarak en az elli işçi
çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği
önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi, iş kazası ve meslek
hastalıklarının önlenmesi, işçilerin ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu
sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, işyerindeki işçi
sayısı, işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre;
a) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi oluşturmakla,
b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile
gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle,
c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı
olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle,
yükümlüdürler.
İşverenler, bu yükümlülüklerinin tamamını veya bir
kısmını, bünyesinde çalıştırdığı ve bu maddeye dayanılarak çıkarılacak
yönetmelikte belirtilen vasıflara sahip personel ile yerine getirebileceği
gibi, işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet
alarak da yerine getirebilir. Bu şekilde hizmet alınması işverenin
sorumluklarını ortadan kaldırmaz.
(Ek fıkra: 23/7/2010-6009/49
md.) İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik
birimlerinin nitelikleri, ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet
alınmasına ilişkin hususlar, bu birimlerde bulunması gereken araç, gereç ve
teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer
sağlık personelinin nitelikleri, sayısı, işe alınmaları, görev, yetki ve
sorumlulukları, çalışma şartları, görevlerini nasıl yürütecekleri,
eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri,
işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu
programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve
belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili
tarafların görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
(Ek fıkra: 23/7/2010-6009/49
md.) İşyeri hekimlerinin, işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak
sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen
işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine
getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz.
(Mülga üçüncü fıkra: 23/7/2010-6009/49
md.)
Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak
kurulan kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuatına göre çalıştırılmakta
olan hekimlere, üçüncü fıkrada öngörülen eğitimler aldırılmak suretiyle ve
aslî görevleri kapsamında, çalışmakta oldukları kurum ve kuruluşların asıl
işveren olarak çalıştırdıkları işçilerin işyeri hekimliği hizmetleri gördürülür.
Bu kurum ve kuruluşların diğer personel için oluşturulmuş olan sağlık
birimleri, işyeri sağlık ve güvenlik birimi olarak da kullanılabilir.”
denilmiştir.
Olayda, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Sağlık ve Sosyal
Hizmetler Daire Başkanlığı, Sağlık ve Hıfzısıhha Müdürlüğünde 657 sayılı
Yasa'ya tabi kadrolu doktor olarak çalışan davacı ile davalı İdare
arasında, İstanbul Büyükşehir Belediyesinde çalışmakta olan işçilerin
sağlık muayenelerinin, kontrollerinin ve işyerlerinde işyeri güvenliğinin
sağlanması ve gerekli denetimlerin yapılması amacıyla, 15.05.2005 tarihinde
sözleşme imzalandığı; davacının, hekimler arasında İdarece yapılan iş
bölümü doğrultusunda, sonraki yıllarda da kurumda çalışan işçilerin işyeri hekimliği
hizmetini sürdürdüğü; ancak İdarenin 18.11.2008 tarihli ve …/929763 sayılı
yazısı ile; 22.09.2008 tarih, 2007-185-49 sayılı Sayıştay sorgu kağıdı
madde 37’de, İstanbul Büyükşehir Belediyesinde çalışmakta olan
doktorlardan, ekli listede isimleri belirtilenlere işyeri hekimliği ücreti
adı altında ödemede bulunulduğunun tespit edildiği, 5538 sayılı Kanun ile
4857 sayılı İş Kanunun 81. maddesine 12.07.2006 tarihinde eklenen fıkrada
Kamu kurumlarında çalışmakta olan kurum doktorlarının asli görevleri kapsamında,
aynı kurumdaki işçilerin işyeri hekimliği hizmetinin gördürülmesinin
gerektiği, Kanun hükmü emredici nitelikte olduğu için kurumların işyeri
hekimliğinin kurum tabiplerince gördürülmesi ve bunun asli görevleri
kapsamında değerlendirilerek ayrıca işyeri hekimliği ücretinin ödenmemesi
gerektiğinin belirtildiğinden bahisle; 31.10.2008 tarihinden itibaren
davacı ile kurum imzalanan sözleşme İdarece tek taraflı olarak iptal
edilerek davacının çalışmalarının kanun hükümlerine göre devamı istenilmiş;
bunun üzerine, davacı vekili tarafından, “15.05.2005 tarihinden beri ücret
karşılığında ifa edilmekte olan işyeri hekimliğinin 31.10 2008 tarihinden
itibaren iptalini ve iptali müteakip davacıya ücretsiz olarak işyeri
hekimliği yaptırılmasını öngören, 18.11.2008 tarih, …/ 929763 sayılı
işlemin” iptali istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, her ne kadar davacı ile idare
arasında işyeri hekimliğine ilişkin bir sözleşme bulunmakta ise de,
davacının davalı Belediyede 657 sayılı Yasa'ya tabi doktor olarak görev
yaptığı; dava konusu işlemin ise 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında
akdedildiği belirtilen "işyeri hekimliği sözleşmesi" hükümlerinin
uygulanmasından doğmadığı; uyuşmazlığın, kamu gücüne dayalı, tek yanlı ve
yürütülmesi zorunlu nitelikteki Belediye Başkanlığı işleminden
kaynaklandığı gözetildiğinde; idare ile kamu görevlisi olan personeli
arasında, idare hukuku ilkelerine dayanan hukuki ilişkinin yargısal
denetimi görevinin idari yargı yerine ait olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı’nın başvurusunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 04.04.2011 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/207
KARAR NO : 2011/61
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
2547 sayılı Yasanın 35. maddesi uyarınca davalı üniversite adına Öğretim
Üyesi Yetiştirme Programı kapsamında yurt içinde başka bir üniversitede
Araştırma Görevlisi olarak görev yapmakta olan davacının, istifa etmesi
nedeniyle, davalı Üniversite lehine yüklendiği senede dayalı olarak yapılan
borçlandırma işlemi ile taahhüt ve kefalet senedinin iptali istemiyle
açılan davanın, özel hukuk hükümlerine
göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ş. K.
Davalı : İnönü Üniversitesi Rektörlüğü
Vekilleri : Av. S. Ç. – Av. E. H.
O L A Y :
İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalına ait
boş bulunan bir adet Araştırma Görevlisi kadrosu, Lisansüstü eğitim
yaptırılmak üzere 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanununun 35. maddesi uyarınca
geçici olarak Ortadoğu Teknik Üniversitesine tahsis edilmiş ve öğretim
üyesi yetiştirme kapsamında anılan Üniversiteye kadrosu ile birlikte
gönderilen davacıdan, Ankara 22. Noterliğince düzenlenen 15.1.2004 tarih ve
0642 sayılı taahhüt ve kefalet senedi alınmıştır.
Davacının Ortadoğu Teknik Üniversitesi Sosyoloji
Bölüm Başkanlığına verdiği dilekçe ile 15.10.2007 tarihi itibariyle
görevinden istifa etmek istemesi üzerine; Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığınca 21.11.2007 tarih ve 5076 sayılı yazı ile, davacının istifa
talebinde bulunması ve bu isteğinin davalı Üniversite tarafından uygun
görülmesi nedeniyle söz konusu kadronun Üniversitesine iadesi, taahhüt ve
kefalet senedine göre işlem yapılması gerektiğinin bildirilmesinden sonra
davacının 15.10.2007 tarihi itibariyle başarısız olması nedeniyle mecburi
hizmet hesaplaması yapılarak 69.004,62 TL anapara ve 2.346,16 TL faiz olmak
üzere toplam 71.350,78 TL nin, imzalamış olduğu yüklenme senedi gereğince
nakden veya defaten banka hesabına yatırılması gerektiği yolundaki işleme
davacının itiraz etmesi üzerine İnönü Üniversitesi Hukuk Müşavirliğinin
davacı hakkında işlem başlatıldığından dilekçeye herhangi bir işlem
yapılmadığı yönündeki 7.10.2009 gün ve 4357 sayılı işlemi ile taahhüt ve
kefalet senedinin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açılmıştır.
Davalı idare vekillerince, birinci savunma
dilekçesinde, Yükseköğretim Kurulunca çıkarılan 23.05.1997 tarih ve 22997
Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bir Üniversite Adına Bir Diğer
Üniversitede Lisansüstü Eğitim Gören Araştırma Görevlileri Hakkında
Yönetmeliğin 4 'üncü maddesinde, atama işleminden önce adaylardan,
kendilerine kadrosu tahsis edilen Üniversitede, 2547 Sayılı Kanunun 35'inci
maddesi şartları içinde Lisansüstü Eğitim, Öğretim süresi (tatiller dahil)
kadar mecburi hizmeti yerine getirmek zorunda olduklarına dair bir Taahhüt
ve Kefalet Senedi alınacağının belirtildiğini; bu hükme istinaden davacıdan
alınan Taahhütnamenin 3. maddesinde "Üniversitesine dönüp mecburi
hizmetimi ifa etmek üzere göreve başladıktan sonra mecburi hizmetim
bitmeden istifa ederek ayrılmam, çekilmiş sayılmam veya bir ceza nedeniyle
memurluktan çıkarılmış olmam halinde bana yapılan ödemelerin tümünü eksik
kalan mecburi hizmet süremle orantılı alarak %50 ve yasal faiziyle birlikte
nakden ve defaten ya da bana verilen süre içinde eşit taksitlerle
ödeyeceğim" taahhüdüne yer verilmiş olduğunu; bu durumda idarenin kişi
üzerindeki zorlayıcı ve tek taraflı iradesinden bahsedilemeyeceğini, zira
kişinin özgür iradesiyle, zorlayıcı etki olmadan Taahhüt ve Kefalet Senedi
imzaladığını; dava konusu işlemde idari işlem olmanın temel şartı olan kamu
makamları tarafından tesis edilmiş olma şartının gerçekleşmediğini,
davacının imza ettiği taahhüt ve kefalet senedinin, idarelerince tek
taraflı ve kamu gücü kullanılarak tesis edilen bir idari işlem olmadığı
gibi, Özel Hukuk hükümleri bağlamında Üniversitelerinin taraf olduğu
sözleşme de olmadığını, bu nedenle uyuşmazlık konusunun adli yargının görev
alanına girdiğini ileri sürerek, görev itirazında bulunmuşlardır.
MALATYA İDARE MAHKEMESİ ; 17.2.2010
gün ve E:2009/1867 sayı ile, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 35.maddesi
hükmüne yer verdikten sonra; dosyanın incelenmesinden, davacının, İnönü
Üniversitesi adına Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında Orta
Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji bölümünde
Araştırma Görevlisi olarak görev yapmakta iken, 15.10.2007 tarihinde istifa
etmesi nedeniyle İnönü Üniversitesi lehine yüklendiği senede dayalı olarak
borçlandırma işleminin ve taahhüt ve borç senedinin iptali istemiyle
bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşılmakta olduğu; davacının verdiği
taahhütname ve kefalet senedinin, ilgilinin 2547 sayılı Yasanın 35'inci
maddesi uyarınca bir başka üniversitede kadrosu nakledilmek suretiyle
Araştırma Görevlisi statüsünde görevlendirilmesindeki önemli etkisi dikkate
alındığında, davacının bu taahhütname ve kefalet senedini idare ile eşit
düzeyde olarak, isteği ve özgür iradesi ile imzaladığının kabulü mümkün
olmadığından, ortada özel hukuk alanını ilgilendiren bir uyuşmazlık
bulunduğunu söylemeye imkan bulunmadığı; buna göre, davacının imzaladığı
taahhütname ve kefalet senedinde yer alan mali yaptırımların hayata
geçirilmesine yönelik borçlandırmaya ilişkin uyuşmazlığın çözümünün idari
yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle; davalı idarenin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı idare vekillerinin olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması yolundaki dilekçesi üzerine dava dosyası Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI ; Konunun çözümü için
uyuşmazlığın temelini oluşturan işlemin incelenmesinin gerektiği;
uyuşmazlığın, taraflar arasındaki sözleşmeden diğer bir ifadeyle yüklenme
ve kefalet senedinde yer alan borçtan kaynaklandığı; 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu'nun öğretim elemanı yetiştirmeye ilişkin 35.
maddesinden bahisle; olayda, davacının Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Bölümünde görevlendirilmeden önce Ankara 22.
Noterliğinde tasdik edilen 15.1.2004 tarih ve 0642 yevmiyeli nolu yüklenme
senedi ve kefalet senedi ile, mecburi hizmet süresi dolmadan hizmetinde
bulunduğu Yüksek Öğretim Kurumu ve mecburi hizmetinin devredildiği kurum
tarafından görevden çekilmiş sayıldığında mecburi hizmetine tekabül eden
ödemelerin tamamının ve % 50 fazlası ile ayrıca bu ödemelere ilişkin sarf
tarihinden itibaren hesaplanacak yasal vs. vergi ve kanuni ödemelerle
birlikte İnönü Üniversitesi emrine nakden ve defaten ödemeyi kabul ve
taahhüt ettiği, söz konu yüklenme ve kefalet senedi ile, Üniversiteye karşı
mecburi hizmet yükümlülüğü ya da parasal karşılığı taahhüt edilmek
suretiyle Üniversite ile araştırma görevlisi arasında tarafların karşılıklı
hak ve yükümlülüklerini içeren bir sözleşme ilişkisi kurulduğunun açık
olduğu; dolayısıyla, taraflar arasındaki sözleşmeden diğer bir ifadeyle
yüklenme ve kefalet senedinde yer alan alacak-borç ilişkisinden kaynaklanan
uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı
yerinin görevli bulunduğu; bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un 10 ve
13. maddeleri gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Danıştay Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun 2 nci maddesinin 1/a fıkrasında,idari işlemler hakkında
yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı; dava
konusu işlemin niteliğinin ortaya konabilmesi açısından, davacının verdiği
ve müteselsil kefilleri ile birlikte imzaladığı taahhütname ve
kefaletnamenin bir bütün olarak incelenip değerlendirilmesinin zorunlu
olduğu; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 35. maddesinin 2 nci ve 3 üncü
fıkralarından bahisle, bir üniversitede görev yapan öğretim elemanın
kadrosunun başka bir üniversiteye nakledilmesindeki amacın, ilgililerin
akademik gelişimini sağlamak olduğu, kurumların bu gelişimin maliyetlerini
üstlenirken öğretim elemanlarının gelişim sürecinde elde ettikleri bilgi ve
tecrübelerinin, hizmet götürdükleri üniversiteye veya üniversite
öğrencilerine yansıtılmasını gözetmek ve sağlamak durumunda oldukları dikkate
alındığında, idarelerce bu hizmet yansımasını ve kamu yararını
gerçekleştirmek için başka bir kurumda görevlendirdiği veya kadrosuyla
naklettiği öğretim elemanlarının geri dönüşünü sağlamak üzere önlemler
alabileceği, bunun için ilgili yönetmelikte kişilere mecburi hizmet
yükümlülüğü veya taahhütname ve kefalet senedi imzalatmak şeklinde
yaptırımlar öngören düzenlemeler yapılabileceğinin yargı kararlarıyla kabul
edilmiş bulunduğu; nitekim 2547 sayılı Yasanın 35 inci maddesinde
belirtilen kamusal yararın elde edilmesine yönelik olmaları nedeniyle bu
hükme dayanılarak çıkartılan Yönetmelikte hukuka aykırılık bulunmadığı,
ayrıca, taahhütname ve kefalet senedinin ilgili idarelerce kamu gücüne
dayalı, tek taraflı irade ile düzenlendiği ve ilgililerine hizmet gereğinin
bir koşulu olarak imzalattırıldığı hususlarının, Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulunun 15.11.2002 günlü, E:2002/557, K:2002/809 sayılı kararı
ile hükme bağlandığının bilinmekte olduğu; bu durumda, 2547 sayılı Yasanın
35 inci maddesi uyarınca başka bir üniversitede öğretim üyesi yetiştirme
programı kapsamında eğitim yapmak üzere görevlendirilmesindeki amaç göz
önüne alındığında, davacının taahhüt ve kefalet senedini idare ile eşit
düzeyde olarak, isteği ve özgür iradesi ile imzaladığının kabulü mümkün
olmadığı gibi, bu senedin ihtiva ettiği yaptırımların, kamu hukuku
düzenlemeleri ve hizmet gereklerine dayandığı gerçeği karşısında, senedin
icrası aşamasında ortada özel hukuk alanını ilgilendiren bir uyuşmazlığın
varlığından söz etmeye olanak bulunmadığından, idarece kamu gücüne
dayanılarak ve tek yanlı irade ile kurulan taahhüt ve kefalet senedinde yer
alan mali yaptırımların uygulanmasına ilişkin işlemin iptali isteminden
doğan uyuşmazlığın çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna ulaşıldığı;
bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesi uyarınca yapılan
başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 4.4.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idare vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR
PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ’ın davada
adli yargının, Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın ise davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca
davalı Üniversite adına Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Bölümünde
Araştırma Görevlisi olarak görev yapmakta olan davacının istifa etmesi
nedeniyle, davalı Üniversite lehine yüklendiği senede dayalı yapılan
borçlandırma işlemi ile taahhüt ve kefalet senedinin iptali istemiyle
açılmıştır.
2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 35. maddesinde, “Yükseköğretim kurumları; kendilerinin ve yeni
kurulmuş ve kurulacak diğer yükseköğretim kurumlarının ihtiyacı için yurt
içinde ve dışında, kalkınma planı ilke ve hedeflerine ve Yükseköğretim
Kurulunun belirteceği ihtiyaca ve esaslara göre öğretim elemanı
yetiştirirler.
(Ek fıkralar: 17/8/1983 -
2880/18 md.) Öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla üniversitelerin
araştırma görevlisi kadroları, araştırma veya doktora çalışmaları yaptırmak
üzere başka bir üniversiteye, Yükseköğretim Kurulunca geçici olarak tahsis
edilebilir. Bu şekilde doktora veya tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik
payesi alanlar, bu eğitimin sonunda kadrolarıyla birlikte kendi
üniversitelerine dönerler.
Yurt içi veya yurt dışında
yetiştirilen öğretim elemanları, genel hükümlere göre bağlı oldukları
yükseköğretim kurumlarında mecburi hizmetlerini yerine getirmek
zorundadırlar. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyenlere, yükseköğretim
kurumlarında görev verilmez. Özel kanunlarla getirilen mecburi hizmet
çalışmaları bu hüküm dışındadır” hükmü yer almıştır.
Dosyanın incelenmesinden, Öğretim Üyesi Yetiştirme
Programı (ÖYP) kapsamında başka bir üniversiteye gönderilen davacının,
noterde düzenlenen ve kendisi ile kefilleri tarafından imzalanan taahhüt ve
kefalet senedi ile, hesabına eğitim gördüğü Üniversiteye karşı, mecburi
hizmet ya da parasal karşılığını taahhüt etmek suretiyle yükümlülük altına
girdiği, ancak, mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden görevinden
istifa etmesi nedeniyle davalı idarece, söz konusu taahhüt ve kefalet
senedi içeriğinde yer alan parasal yaptırımların icrası amacıyla tesis
edilen borçlandırma işleminin ve taahhüt ve kefalet senedinin iptali
istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Bu duruma göre, taahhüt ve kefalet senedinin davacı
ve kefilleri tarafından tek taraflı olarak imzalanarak idareye karşı
taahhütte bulunulması karşısında, davalı idare tarafından taahhüt ve kefalet
senedi uyarınca mecburi hizmet karşılığının tahsili amacıyla davacı
hakkında düzenlenen işlemin iptali istemiyle açılan davanın, taraflar
arasında yüklenme ve kefalet senedinden doğan alacak-borç ilişkisi
nedeniyle özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin
görevli bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Rektörlük
vekillerinin görev itirazının reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Rektörlük vekillerinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE
ilişkin Malatya İdare Mahkemesi’nin
17.2.2010 gün ve E:2009/1867 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 4.4.2011
gününde Üyelerden Habibe ÜNAL ve Sıddık YILDIZ’ın KARŞIOYLARI ve OYÇOKLUĞU
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI
OY YAZISI
Dava, 2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca
davalı Üniversite adına Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Bölümünde
Araştırma Görevlisi olarak görev yapmakta olan davacının istifa etmesi
nedeniyle, davalı Üniversite lehine yüklendiği senede dayalı yapılan
borçlandırma işlemi ile taahhüt ve kefalet senedinin iptali isteğiyle
açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2/1-a maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları idari
dava türleri arasında sayılmıştır.
2547 sayılı Yasanın 35 inci maddesi uyarınca
başka bir üniversitede öğretim üyesi yetiştirme programı kapsamında eğitim
yapmak üzere görevlendirilmesindeki amaç göz önünde bulundurulduğunda,
davacının bu taahhüt ve kefalet senedini idare ile eşit düzeyde olarak,
isteği ve özgür iradesi ile imzaladığından söz etmeye olanak
bulunmadığından ortada özel hukuk alanını ilgilendiren bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
İdarece kamu gücüne dayanılarak ve tek
taraflı irade ile kurulan taahhüt ve kefalet senedinde yer alan mali
yatırımların uygulanmasına ilişkin işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın 2577
sayılı Yasanın 2/1-a maddesinde sayılan iptal davaları kapsamında görüm ve
çözümünde idari yargı görevli bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı’nca yapılan başvurunun reddi gerektiği görüşüyle, aksi yöndeki
karara karşıyız.
Üye Üye
Habibe ÜNAL Sıddık
YILDIZ
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/306
KARAR NO : 2011/63
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
Sürekli işçi olarak çalışan davacı ile davalı Kuruluş arasında, Toplu İş
Sözleşmesinin ekini oluşturan Sınav Yönetmeliğinin uygulanmasından doğan davanın,
iş hukuku hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M. A.
Vekili :
Av. C. B., Av. T. K., Av. M. O.
Davalı :
Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.5
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 25.06.2004 tarihinden beri
Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.'de sürekli işçi statüsünde çalıştığını;
Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Genel Müdürlüğünün "Sınav Yönetmeliği
Tatbikatı"nda belirtilen şartları haiz olan müvekkilinin, 17.06.2009
tarihinde yapılan 2009 yılı grup terfi sınavına girdiğini, "Bıçakçı
Yardımcılığı" kadrosuna terfiye hak kazandığını ve bir süre bu kadroda
çalıştığını; ancak daha sonra, davalı idarenin 01.10.2009 tarihli
yazısıyla, müvekkilinin "yeterli bekleme süresi bulunmadığı halde
sehven sınava iştirak ettiği" gerekçesi ile atama işleminin tüm
sonuçlarıyla beraber iptal edildiğini, müvekkilinin sınav yönetmeliğinde
belirtilen tüm şartları taşıdığını, yönetmelikte “bekleme süresi” başlığı
altında bir sürenin yer almadığını, sınav yönetmeliğinde belirtilmeyen ve
dolayısıyla taşımak zorunda olmadığı bir şartı taşımadığı gerekçesiyle
müvekkili aleyhine tesis edilen işlemin iptalinin kadrosuna iadesinin
gerektiğini ifade ederek sonuç itibariyle; bıçakçı yardımcısı kadrosuna
terfian atama işleminin tüm sonuçları ile beraber iptali işleminin iptaline
karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
ESKİŞEHİR İŞ MAHKEMESİ: 11.05.2010 gün E: 2010/16,
K: 2010/393 sayı ile, 5521 sayılı yasanın 1. maddesinde İş Mahkemelerinin
hangi tür davalara bakacağının açıkça düzenlendiği, anılan Yasa maddesinde
İş Kanununa göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren vekilleri
arasında iş akdinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından
doğan hukuki uyuşmazlıkların çözülmesi ile görevli olduğunun belirtildiği;
somut olayda, davalı idarenin yapmış olduğu idari işleme karşı dava
açıldığı, davacının sınava girdiği, sınavdan sonra kazandığı bölümde
görevlendirildiği ancak akabinde şartları taşımaması nedeni ile sınavı
iptal edilerek eski görevine iade edildiği; idarenin yaptığı bu işleme
karşı Mahkemelerinde dava açıldığı, Yargıtay kararlarında da belirtildiği
üzere, uyuşmazlığın davacının statüsünün belirlenmesinden kaynaklandığı,
statü hukukuna dayanan uyuşmazlıkların çözüm yerinin idari yargıya ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, bu karar temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
Davacı vekili, aynı istekle bu kez idari yargı
yerinde dava açmıştır.
ESKİŞEHİR 1. İDARE MAHKEMESİ: 08.07.2010 gün ve
E:2010/604, K: 2010/459 sayı ile, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri İdare
Mahkemeleri ye Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanunun
5. maddesinde “1) İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren
davalarla ilk derecede Danıştay' da çözümlenecek olanlar dışındaki: a) İptal
davalarını, b) Tam yargı davalarını, c) (Değişik: 8/6/2000 – 4577/2 md.)
Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan
uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan
idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davaları, d) Diğer kanunlarla verilen işleri, çözümler. 2) Özel Kanunlarda
Danıştay’ın görevli olduğu belirtilen ve İdari Yargılama Usulü Kanunu ile
idare mahkemelerinin görevli, kılınmış bulunduğu davaları çözümler"
hükmüne, 2577 sayılı İdari yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1.
fıkrasında; "İdari dava türleri şunlardır: a)İdari işlemler hakkında
yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davaları, b ) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c)Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan
uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan
her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan
uyuşmazlıklara ilişkin davalardır." hükmüne yer verildiği; diğer
taraftan, 5521 sayılı iş Mahkemeleri Kanununun 1.maddesinde; "İş Kanununa
göre işçi sayılan kimselerle (o kanunun değiştirilen ikinci maddesinin Ç, D
ve E fıkralarında istisna edilen işlerde çalışanlar hariç) işveren veya
işveren vekilleri arasında iş akdinden veya iş Kanununa dayanan her türlü
hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesi ile görevli
olarak lüzum görülen yerlerde iş mahkemeleri kurulur." hükmünün yer
aldığı; uyuşmazlık konusu olayda; davacının davalı kurumda 4857 sayılı İş
Kanununa tabi işçi olarak görev yaptığı anlaşıldığından, yukarıda yer
verilen Yasa hükümleri ve Şeker Sanayi İşçilerinin Sınav Yönetmeliği
kuralları uyarınca tesis edilen terfien atama işleminden kaynaklanan bu
uyuşmazlığın Mahkemelerinin görev alanına girmediği, davanın görüm ve
çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu sonucuna varıldığı
gerekçesiyle; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a. maddesi
hükmü uyarınca davanın görev yönünden reddine karar vermiş, bu karar temyiz
edilmeyerek kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet AKYALÇIN’ın
Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe ÜNAL, Sıddık
YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun katılımlarıyla yapılan
04.04.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri
arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen
yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren mahkemece, adli yargı kararının kesinleşme durumunu gösteren
onaylı bir örneği ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Kazım Taşkent
Eskişehir Şeker Fabrikasında sürekli işçi olarak çalışan davacının, Şeker
Sanayi İşçilerinin Sınav Yönetmeliği gereğince 2009 yılı grup terfi sınavı
sonucu "bıçakçı yardımcısı" kadrosuna yapılan terfien atamasının,
yeterli bekleme süresi bulunmadığı halde sehven sınava girdiğinden bahisle
iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname kapsamında, İlgili Bakanlığı Sanayi Ve Ticaret Bakanlığı
olarak gösterilen bir İktisadi Devlet Teşekülü (İDT) olan Türkiye Şeker
Fabrikaları A.Ş.; Özelleştirme Yüksek Kurulunun 12/08/2008 tarihli ve
2008/50 sayılı Kararı ile özelleştirme programına alınmış ve coğrafi bazlı
portföy grupları halinde özelleştirilmesine karar verilmiş olup,
sermayesinin tamamı Özelleştirme İdaresi Başkanlığına aittir. Bu nedenle
davalı İdarenin kamu kuruluşu niteliğini sürdürmekte olduğu tartışmasızdır.
5521 Sayılı İş
Mahkemeleri Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrasında, “İş Kanununa göre işçi sayılan kimselerle (o kanunun
değiştirilen ikinci maddesinin Ç, D ve E fıkralarında istisna edilen
işlerde çalışanlar hariç) işveren veya işveren vekilleri arasında iş
akdinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının
çözülmesi ile görevli olarak lüzum görülen yerlerde iş mahkemeleri
kurulur.” denilmiş; maddenin işaret ettiği 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Amaç
ve Kapsam” başlıklı 1. maddesinde birinci fıkrasında, “Bu Kanunun amacı
işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma
şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını
düzenlemektir.” hükmüne; 2. maddenin ilk fıkrasında, “Bir iş sözleşmesine
dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel
kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile
işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir. İşveren tarafından mal
veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin
birlikte örgütlendiği birime işyeri denir.” tanımına, Yasanın çeşitli
maddelerinde de işçi ve işveren yönünden, toplu iş sözleşmesinden doğan
haklara ve yükümlülüklere ilişkin hükümlere yer verilmiştir.
Olayda, davacının Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim
Şirketi, Kazım Taşkent Eskişehir Şeker Fabrikasında sürekli işçi olarak
çalıştığı; Türkiye Şeker Sanayii İşverenleri Sendikası ile Türkiye Şeker
Sanayi İşçileri Sendikası (Şeker-İş), arasında imzalanan Toplu İş
Sözleşmesinin 1 No'lu ekini teşkil eden “Şeker Sanayi İşçilerinin Sınav Yönetmeliği”
gereğince 2009 yılı grup terfi sınavı sonucu "bıçakçı yardımcısı"
kadrosuna atandığı, ancak Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi Kazım
Taşkent Eskişehir Şeker Fabrikasının 06.10.2009 günlü 6638 sayılı işlemi
ile, yapılan terfien atamasının yeterli bekleme süresi bulunmadığı halde
sehven sınava girdiğinden bahisle iptal edilmesi üzerine; “bıçakçı
yardımcısı kadrosuna terfian atama işleminin tüm sonuçları ile beraber
iptali işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle” dava açıldığı
anlaşılmıştır.
Buna göre, uyuşmazlığın işçi statüsündeki Davacı
ile Davalı Kuruluş arasında, Toplu İş Sözleşmesinin ekini oluşturan Sınav
Yönetmeliğinin uygulanmasından kaynaklandığı ve Davalı tarafından tesis
edilen işlemin, anılan Yönetmeliğe aykırı olduğu ileri
sürülerek iptalinin istenildiği gözetildiğinde; uyuşmazlığın “işçi ve
işveren arasında iş akdinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak
iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıkları” kapsamında İş Mahkemesince
çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İş
Mahkemesi’nin verdiği görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ: Davanın çözümünde ADLİ YARGININ
görevli olduğuna, bu nedenle Eskişehir
İş Mahkemesi’nce verilen 11.05.2010 gün E: 2010/16, K: 2010/393
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 04.04.2011 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/313
KARAR NO : 2011/64
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
İmar uygulaması sonucu yola terk edilen ve 2981 sayılı Yasa uyarınca bedele
dönüştürülen taşınmaz için takdir edilen bedelin arttırılması istemiyle
açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : M. Ç.
Mirasçıları: 1- S. E., 2- S. T.
Vekili :
Av. B. S.
Davalı :
Bağcılar Belediye
Başkanlığı
Vekili :
Av. E. K., Av.A. E.
O L A Y : İstanbul İli, Bağcılar İlçesi, eski 2 pafta, 60
sayılı parsel 2981/3290 sayılı Yasalar uyarınca imar uygulaması görmüş;
düzenleme ortaklık payı kesintisi sonrası kalan 575.7 m2 alanın tamamı
yola terk edilerek bedele dönüştürülmüştür.
Davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, İstanbul İli, Bağcılar ilçesi, Kirazlı
Köyü, Güneşli Çiftliği mevkiinde kain tapuda 2 pafta 60 parselde kayıtlı
bulunan 9660 m2
yüzölçümlü taşınmazda, 4340/38640 hissesi oranında malik olarak
gözüktüğünü; davalı idarenin, yaptığı imar uygulaması ve şuyulandırma
çalışması sonucunda müvekkilinin maliki olduğu taşınmazları bedele
dönüştürdüğünü; müvekkilinin, 2 pafta 60 parselde toplam 1085 m2 yerinin
bulunduğunu, davalı tarafından bu taşınmazın 657 m2'lik kısmında imar
uygulaması çalışması yapıldığını, 81,3 m2'lik alanın DOP olarak düşüldüğünü,
kalan 575,7 m2'lik
alanın da bedele dönüştürüldüğünü; ancak bedele dönüşen alan ve bedele
dönüştürme karşılığının tam bilgisinin sağlıklı bir şekilde yargılama
sırasında davalı kurumdan talep edilecek bilgi ve belgeler doğrultusunda
ortaya çıkacağını; gerek bedele dönüşen alanın miktarı ve bedele dönüştürme
karşılığının tam tutarına ilişkin olarak her türlü haklarını saklı tuttuklarını;
yapılan bu işlemlerin müvekkiline usulüne uygun şekilde tebliğ
edilmediğini, bedele dönüşen alana ait hisselerin şifahi olarak
öğrenildiğini; taşınmazın bulunduğu alanın mevkii, ulaşım güzergahlarına
yakınlığı, gelişme potansiyeli dikkate alınarak şimdilik bedele dönüşen
alan için takdir edilen bedelin 10.000,00 TL daha artırılmasını
istediklerini ifade ederek, sonuçta; fazlaya, faize ve tüm hak ve
alacaklarına dair her türlü talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile
bedele dönüşen alan için takdir edilen karşılığın şimdilik 10.000,00 TL
daha artırılmasına ve bu bedele ödeme yapılmış olması halinde ödeme
tarihinden, ödeme yapılmamışsa dava tarihinden itibaren yasal faiz
uygulanarak davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı vekili birinci savunma dilekçesinde, yapılan
işlemin idari bir işlem olduğunu, davanın idari yargı yerinde görülmesi
gerektiğini ileri sürerek, görev itirazında bulunmuştur.
Davacılar vekili, İdarenin savunma
dilekçesine karşılık Mahkemeye verdiği 20.5.2010 tarihli dilekçesinde;
görülmekte olan davada taleplerinin bedele dönüşen 575.7 m2 alanın
bedelinin artırımına ilişkin bulunduğunu, yola terk edilen 428 m2’lik
kısmın ise dava konusu yapılmadığını belirterek, dava konusuna açıklık
getirmiştir.
BAKIRKÖY 5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;20.5.2010 günlü celsesinde E:2010/62 sayı ile,
davanın imar şuyulandırması nedenine dayalı bedel artırımına ilişkin olması
karşısında, davalının göreve ilişkin itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İdare vekilince, süresi içinde verilen
dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvuruda
bulunulması üzerine, dilekçe ve dava dosyası sehven Mahkememize gönderilmiş
ise de, dosya Başkanlık yazısıyla Danıştay Başsavcılığına intikal ettirilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; davacıların, maliki oldukları hisseden
düzenleme ortaklık payı kesintisi sonrası kalan 575.7 m2 taşınmazın
tamamının yola terk edilerek bedele dönüştürülmesi nedeniyle idarece takdir
edilen bedelin, fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla,
şimdilik 10.000 TL. arttırılmak suretiyle davalı idareden tahsiline
hükmedilmesi istemiyle Bakırköy Beşinci Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/62
esas sayısında kayıtlı dosyada açtığı davada, davanın görüm ve çözümünün
idari yargının görevine girdiği ileri sürülerek davalı idarece görev
itirazında bulunulduğu ve itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasının istenilmesi üzerine gereğinin düşünüldüğü; 2981 sayılı İmar
ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785
sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun'un, 3290
sayılı Kanunun 4'üncü maddesi ile değişik 10'uncu maddesinin (c) bendinde,
"imar mevzuatına aykırı bina yapılmış, hisseli arsa ve araziler veya
özel parselasyona dayalı arazilerde, imar adası veya parseli olabilecek
büyüklükteki alanlarda, binalı veya binasız arsa ve arazileri
birbirleriyle, yol fazlalarıyla veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki
yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden ada ve parsellere ayırmaya,
yapıları yeniden doğan imar ada veya parseli içinde kalanları yapı
sahiplerine, yapı olmayanları diğer hisse sahiplerine müstakil veya hisseli
veya kat mülkiyeti esaslarına göre vermeye, bunlar adına tescil ettirmeye
ve tescil işlemi dışında kalanların hisselerini 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanununa göre tespit edilecek bedeli peşin ödenmek veya parsel sahipleri
aleyhine kanuni ipotek tesis edilerek, tapu sicilinden terkin ettirmeye
belediye veya valilikler resen yetkilidir... " hükmüne yer verilmiş
olduğu; dosyanın incelenmesinden, İstanbul İli, Bağcılar İlçesi, eski 2
pafta, 60 sayılı parselin 2981/3290 sayılı Yasalar uyarınca imar uygulaması
gördüğü; düzenleme ortaklık payı kesintisi sonrası kalan 575.7 m2 alanın
tamamının yola terkedilerek bedele dönüştürüldüğünün anlaşıldığı; davanın,
imar uygulaması sonucu yola terkedilen ve 2981 sayılı Yasanın 10'uncu
maddesinin (c) bendi uyarınca bedele dönüştürülen taşınmazın bedelinin
arttırılarak ödenmesi gerektiği iddiasına dayalı olarak, kamulaştırmasız el
atma hukuki temeline oturtulmak istendiği ancak, davanın konusunun, davalı
idarece 2981/3290 sayılı Yasalar uyarınca kamu gücü kullanılarak, tek yanlı
irade ile yapılan uygulama işlemleri sonucunda, düzenleme ortaklık payı
kesintisi sonrası kalan 575.7
m2 taşınmazın tamamının yola terkedilerek bedele
dönüştürülmesi nedeniyle davacılara ait hisse bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam
yargı davaları" kapsamına girdiğinde kuşku bulunmadığı; bu bakımdan,
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan
davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde
çözümlenmesinin gerektiği nedenleriyle; 2247
sayılı Yasa'nın 10. maddesine göre olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
karar vermiş ve görev konusunun incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesi'nden
istemiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Davacılar S. E. ve
S. T. tarafından davalı Bağcılar Belediye Başkanlığı aleyhine Bakırköy 5.
Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan 2010/62 esas sayılı bedel artırımı
davasında, Danıştay Başsavcılığı tarafından 2247 sayılı Kanun'un 10.maddesi
gereğince olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması nedeniyle gönderilen
2010/313 esas sayılı dosyanın incelendiği; İstanbul İli, Bağcılar İlçesi, Kirazlı
Köyü 2 pafta 60 parsel sayılı taşınmazda davacıların murislerinin tapulama
suretiyle hissedar oldukları, 1972-1979 yıllarında özel ifraz sonucu oluşan
parsellerin yola terk edilecek kısımları hariç tutularak muhtelif
tarihlerde satıldığı, davacıların murislerine sadece yol hissesinin
kaldığı, 1989 yılında Bakırköy Belediyesince 2981/3260 sayılı Yasanın 10/b
maddesi gereğince yapılan ifraz çalışmaları sonucunda davacıların
murislerinin 4340/38640 hissesinin tamamının yol hissesi olması nedeniyle
2942 sayılı Kanunun 35. maddesine göre terkin edildiği murise ait hisseye
tekabül eden 657 m2
lik alandan düzenleme ortaklık payı olarak 81.3 m2lik alanı düşülerek kalan
575.7 m2
için takdir edilen bedelin şimdilik 10.000 TL daha artırılması istemiyle
Bakırköy 5. Asliye Hukuk Mahkemesine davacılar vekili tarafından davanın
açıldığı, davalı idare tarafından görev itirazında bulunulması üzerine
olumlu görev uyuşmazlığının çıkarıldığının anlaşıldığı; Anayasa'nın 125/son
madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekte yükümlü bulunduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı
zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının, idari dava
türleri arasında sayılmış olduğu; 2981 sayılı Kanunun 3290 sayılı Kanun ile
değişik 10. maddesinin (c) bendinde; " İmar mevzuatına aykırı bina
yapılmış, hisseli arsa ve araziler veya özel parselasyona dayalı
arazilerde, imar adası veya parseli olabilecek büyüklükteki alanlarda,
binalı veya binasız arsa ve arazileri birbirleriyle, yol fazlalarıyla veya
Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerle birleştirmeye bunları
yeniden ada ve parsellere ayırmaya, yapılara yeniden doğan imar ada veya
parseli içinde kalanları yapı sahiplerine, yapı olmayanları diğer hisse
sahiplerine müstakil veya hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre
vermeye, bunlar adına tescil ettirmeye ve tescil işlemi dışında kalanların
hisselerini 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre tespit edilecek bedeli
peşin ödenmek veya parsel sahipleri aleyhine kanuni ipotek tesis edilerek,
tapu sicilinden terkin ettirmeye belediye veya valilikler resen yetkilidir.
Belediye veya valiliklerin talebi halinde bu yetkiler kadastro
müdürlüklerince de kullanılır. / Bu gibi arazilerde hisse sahiplerinin
malik olduğu hisse üzerindeki temliki tasarruflar bunlarla ilgili takyitler
11/06/1945 tarih ve 4753, 19/07/1943 tarih ve 4486 sayılı Kanunlar, 775
sayılı Gecekondu Kanunundaki hükümler dahil, uygulamayı durdurmaz. Bu gibi
işlemlerde takyitler hisse sahibine isabet edecek müstakil parsele aynen
nakledilir ve yapılan işlem Medeni Kanunun 927. maddesine göre hak sahibine
bildirilir. Islah imar planı ile düzenlemeye tabi tutulan arsa ve
arazilerin yeni sahiplerine verilmesinde valilik veya belediyelerce arsa ve
arazilerin durumuna göre düzenleme ortaklık payı alınabilir. / Bu gibi
yerlere ait yapılmış olan özel parselasyon planı, ıslah imar planı
olabilecek nitelikte olduğu belediye veya valiliklerce uygun görüldüğü
takdirde aynen kabul edilerek tescil edilir."hükmünün yer aldığı;
davacıların sahip oldukları taşınmazda, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda taşınmazın tamamının yola terk edilmesi nedeniyle
uğranıldığı ileri sürülen zararın tazminine yönelik takdir edilen bedelin
artırılması istemiyle açılan davanın imar mevzuatı hükümlerine göre
incelenerek bir sonuca varılması gerekeceğinden, idarenin kamu gücüne
dayalı, re'sen ve tek yanlı irade açıklaması şeklinde tesis edilen işlem
nedeniyle, davanın görüm ve çözümünün idare hukuku kurallarına göre idari
yargı yerinde yapılmasının düşünüldüğü; bu nedenle Danıştay Başsavcılığının
2247 sayılı Yasanın 10.maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü
ile Bakırköy 5.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/62 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.04.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarece anılan
Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen şekilde görev itirazında bulunulduğu ve
12. maddede öngörülen süre içinde başvurulduğu, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı tarafından Yasa’da öngörülen yönteme uygun biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmakta olup, uyuşmazlığın esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, imar uygulaması sonucu yola terk edilen ve 2981 sayılı Yasa uyarınca
bedele dönüştürülen taşınmaz için takdir edilen bedelin, şimdilik
10.000,00TL daha arttırılması istemiyle açılmıştır.
2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı
Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir
Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanunun 3290 sayılı Kanun ile değişik
10. maddesinin (c) bendinde, “İmar mevzuatına aykırı bina yapılmış, hisseli
arsa ve araziler veya özel parselasyona dayalı arazilerde, imar adası veya
parseli olabilecek büyüklükteki alanlarda, binalı veya binasız arsa ve
arazileri birbirleriyle, yol fazlalarıyla veya Devletin hüküm ve tasarrufu
altındaki yerlerle birleştirmeye bunları yeniden ada ve parsellere
ayırmaya, yapılara yeniden doğan imar ada veya parseli içinde kalanları
yapı sahiplerine, yapı olmayanları diğer hisse sahiplerine müstakil veya
hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre vermeye, bunlar adına tescil
ettirmeye ve tescil işlemi dışında kalanların hisselerini 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanununa göre tespit edilecek bedeli peşin ödenmek veya parsel
sahipleri aleyhine kanuni ipotek tesis edilerek, tapu sicilinden terkin
ettirmeye belediye veya valilikler resen yetkilidir..” hükmü yer almıştır.
Öte yandan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1.
maddesinde; Kanunun; kamu yararının
gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde
bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzelkişilerince
kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, kamulaştırma bedelinin
hesaplanmasını, taşınmaz malın ve irtifak hakkının idare adına tescilini,
kullanılmayan taşınmaz malın geri alınmasını, idareler arasında taşınmaz
malların devir işlemlerini, karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara
dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenleyeceği; özel
kanunlarına dayanılarak gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri adına yapılacak
kamulaştırmalarda da, bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı, belirtilmiş;
Kanunun “Dava Hakkı” başlıklı 14.
maddesinde ise“ (Değişik madde: 24/04/2001 - 4650/7. md.)
Kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki
tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden,
kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece
gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma
işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda
düzeltim davası açılabilir.
İdari yargıda açılan davalar öncelikle görülür.
İştirak halinde veya müşterek mülkiyette,
paydaşların tek başına dava hakları vardır.
İdare, kamulaştırma belgelerinin mahkemeye
verildiği günden itibaren otuz gün içinde maddi hatalara karşı adli yargıda
düzeltim davası açabilir.
İdare tarafından, bu Kanun hükümlerine göre tespit
olunan malike ve zilyede karşı açılan davaların görülmesi sırasında,
taşınmaz malın gerçek malikinin başka bir şahıs olduğu anlaşıldığı
takdirde, davaya bu gerçek malik, tapu malikinin daha önce öldüğü sabit
olursa mirasçıları da dahil edilmek suretiyle devam olunur.
Açılan davaların sonuçları dava açmayanları
etkilemez.” denilmiş; böylelikle kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda;
takdir olunan bedel ile maddi hatalara karşı ise adli yargıda dava
açılacağına işaret edilmek suretiyle, görev konusu açık bir şekilde
düzenlenmiştir.
Olayda, İstanbul İli, Bağcılar İlçesi, Kirazlı Köyü
2 pafta 60 parsel sayılı taşınmazda davacıların murislerinin tapulama
suretiyle hissedar oldukları, 1972-1979 yıllarında özel ifraz sonucu oluşan
parsellerin yola terk edilecek kısımları hariç tutularak muhtelif
tarihlerde satıldığı, davacıların murislerine sadece yol hissesinin
kaldığı, 2981/3290 sayılı Yasa gereğince yapılan ifraz çalışmaları
sonucunda davacıların murislerinin 4340/38640 hissesinin tamamının yol payı
olması nedeniyle uygulamada yola terk edildiği, murise ait hisseye tekabül
eden 657 m2
lik alandan düzenleme ortaklık payı olarak 81.3 m2’lik kesinti sonrası
kalan 575.7 m2
alanın tamamının yola terk edilerek bedele dönüştürüldüğü; davanın da,
bedele dönüştürülen taşınmaz için takdir edilen bedelin, şimdilik
10.000,00TL daha arttırılması istemiyle açıldığı; davacılar vekilinin dava
dilekçesinden ayrı olarak verdiği 20.5.2010
tarihli dilekçesinde de görülmekte olan davada taleplerinin bedele dönüşen 575.7 m2 alanın
bedelinin artırımına ilişkin bulunduğunu, yola terk edilen 428 m2’lik
kısmın ise dava konusu yapılmadığını ifade ettiği anlaşılmıştır.
Belirtilen durum karşısında, açılan davanın idari
işlemin iptaline yönelik olmadığı, imar uygulaması sonucu yola terk edilen
ve bedele dönüştürülen taşınmaz için takdir edilen bedelin arttırılması
istemine ilişkin olduğu gözetildiğinde, ihtilafın görüm ve çözümünün, 2942
sayılı Yasa'nın 14. maddesi kapsamına göre adli yargı yerine ait olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 04.04.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/317
KARAR NO : 2011/65
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
4857 sayılı İş Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ş. Ş.
Vekili :
Av. M. B. T.
Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
O L A Y :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Antalya Bölge Müdürlüğü’nün 25.5.2006
gün ve 10568 sayılı işlemi ile, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 92. maddesine
muhalefet nedeniyle 108. maddesine dayanılarak aynı Kanunun 107. maddesine
göre idari para cezası verilmiştir.
Davacı, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
ANTALYA 2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 13.10.2006 gün Müt.
Esas: 2006/134, Müt. Karar: 2006/134 sayı ile; Anayasa Mahkemesinin
01.03.2006 tarih 2005/108 E. 2006/35 Karar sayılı kararı ile Kabahatler
Kanununun 3.maddesinin iptal edildiği, bu karar ile idari para cezalarına
karşı başvuru yolunun, 1 Haziran 2005 tarihi öncesindeki uygulamaya büyük
oranda geri döndüğünü; buna göre, idari para cezasının kaynağı olan yasada,
kişiler hakkında idare tarafından verilen idari para cezalarına karşı
itiraz yolu açık biçimde Sulh Ceza Mahkemeleri olarak belirlenmemiş ise,
idarenin her türlü eylem ve işlemlerinin hukuksal denetimini yapmakla
görevli mahkemelerin (Anayasamızın ilgili hükümleri ve idare Mahkemelerinin
kuruluşu hakkındaki kanun hükümlerinden yola çıkılarak) İdare Mahkemeleri
olduğu hukuksal sonucuna ulaşılabileceği; itiraz edenin hakkında düzenlenen
idari para cezasının dayanağı olan 4857 Sayılı Kanuna göre idare tarafından
verilen idari para cezalarına karşı itiraz yolunun özel olarak açık biçimde
Sulh Ceza Mahkemeleri olarak gösterilmediğinin anlaşıldığı; Kabahatler
Kanunun 3.maddesinin iptal edilmesi de dikkate alınarak ve Mahkemelerin
görevi kamu düzeni ile ilgili olduğundan ve yargılamanın her aşamasında
verilebileceğinden, res'en görev yönü ile itiraz dosyasının ele alınıp
incelendiği, yapılan inceleme sonucu da itiraz eden hakkında uygulanan
idari para cezasının dayanağı olan özel yasada mahkemeleri özel olarak
görevlendirilmediğinden, yapılan itirazı değerlendirme ve sonuçlandırma
görevinin idare Mahkemesi olduğu yasal kanısı ile; 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 28/b maddesi gereğince mahkemelerinin görevsiz olması nedeniyle
idari yaptırım kararının Sulh Ceza Mahkemesinde incelenebilecek kararlardan
olmadığı anlaşıldığından, görevsizlik nedeniyle itiraz edenin başvurusunun
reddine karar vermiş; bu karar kesinleşmiştir.
Bu kez, davacı vekili, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ANTALYA 2. İDARE MAHKEMESİ: 06.03.2008 gün
E:2006/2949, K: 2008/486 sayı ile; davanın, davacının 4857 sayılı İş
Kanununun 92. maddesi uyarınca istenilen kayıt ve belgeleri müfettişe ibraz
etmediğinden bahisle aynı Kanununun 107. ve 108. maddeleri uyarınca
7.844,00.-YTL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin 25/05/2006
tarih ve 10568 sayılı davalı idare işleminin iptali istemiyle açıldığı;
4857 sayılı İş Kanununun 92. maddesinin, ikinci fıkrasında; "Teftiş ve
denetleme sırasında işverenler, işçiler ve bu işle ilgili görülen başka
kişiler izleme, denetleme ve teftişle görevli iş müfettişleri tarafından
çağrıldıkları zaman gelmek, ifade ve bilgi vermek, gerekli oları belge ve
delilleri getirip göstermek ve vermek ve birinci fıkrada yazılı görevlerini
yapmak için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermek ve bu yoldaki emir ve
isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler."
düzenlemesinin yer aldığı, aynı Kanunun 107. maddesinin (a) bendinde de;
92'inci maddesinin ikinci fıkrasındaki yükümlülüklerini yerine getirmeyen,
işveren veya işveren vekiline beş milyar lira para cezası verileceği,
işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 108. maddesinin 2.
fıkrasında ise, "Verilen idari para cezalarına dair kararlar
ilgililere 11/02/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç
yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz,
idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz üzerine
verilen karar kesindir. İtiraz, zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde
inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. Bu Kanuna göre verilen
idari para cezaları, 21/07/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur." hükmü yer
almakta iken 8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak
aynı tarihte yürürlüğe giren 5728 sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanunun 578. maddesinin öö) fıkrasıyla 4857 sayılı İş Kanununun 108.
maddesinin 2. fıkrasının yürürlükten kaldırıldığı; öte yandan, 5326 sayılı
Kabahatler Kanununun 19.12.2006 günlü Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe
giren 5560 sayılı Kanununun 31. Maddesiyle değişik 3. maddesinin, 1/a
bendinde; bu Kanununun, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı “Başvuru yolu” başlığı taşıyan 27’inci maddesinin, 1’inci
fıkrasında; idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
idari yaptırım kararlarına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden
itibaren en geç onbeş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği ve
5560 sayılı Yasa’nın 34’üncü maddesi ile eklenen 8'inci fıkrasında; idari
yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararlarında verilmiş olması halinde,
idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin
iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği hükümlerine yer
verildiği; buna göre, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3 'üncü maddesinde,
5560 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile idari para cezalarına karşı
açılacak davalarda görevli mahkemenin, kural olarak, idari para cezasının
verilmesine dayanak alınan kanunda açıkça görevli mahkeme olarak idare
mahkemesi gösterilmiş ise idare mahkemesi, kanunda bu konuda bir hüküm
yoksa "genel kanun" olan Kabahatler Kanunu'nun 27’inci maddesi
uyarınca sulh ceza mahkemesinin olduğu; görev kuralları kamu düzenine
ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak
doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının,
geçmişe de etkili olacağının, bilinen bir genel hukuk ilkesi olduğu;
böylece, davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni
bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan
ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik
kararı vermesinin gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin
yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair geçiş
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceğinin açık olduğu; bakılan davada, davacıya dava konusu idari
para cezasının 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca verildiği, bu Kanunda da bu
cezaya karşı açılacak davalarda görevli mahkemenin idare mahkemesi olduğuna
dair 108. maddesinin 2. fıkrasındaki düzenlemenin 5728 sayılı Kanun ile
yürürlükten kalktığı ve yine 5326 sayılı Kanunun 27/8'inci maddesi dikkate
alındığında idari para cezasının verildiği işlem kapsamında idari yargının
görev alanına giren bir kararın da verilmediği görülmekle, dava konusu
idari para cezasının iptali istemiyle açılan bu davanın adli yargı yerince
görüm ve çözümünün gerektiği nedenleriyle; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 14/3-a ve 15/1-a maddeleri uyarınca davanın görev yönünden
reddine karar vermiş; bu karar, DANIŞTAY ONUNCU DAİRESİ’nin; 14.4.2010 gün
ve E:2008/5354, K:2010/2845 sayılı kararı ile onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 04.04.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel
Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından,
bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasanın
14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı
vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece adli
yargı dosyası ile birlikte Mahkememize gönderildiği ve usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı
yerleri arasında doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile Danıştay Savcısı Mehmet
AKKAYA’nın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Dava, 4857 sayılı Kanun’a göre verilen idari para
cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun
108. maddesinin 2. fıkrasında, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren
en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği
öngörülmüşken, 8.2.2008 gün ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesinin öö bendi ile,
22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı Kanun’un 108 inci maddesinin ikinci
fıkrası yürürlükten kaldırılmış; son olarak anılan madde 15.5.2008 tarihli
5763 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle, “Bu Kanunda öngörülen idari para
cezaları, 101 ve 106 ncı maddelerdeki idari para cezaları hariç, gerekçesi
belirtilmek suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürünce
verilir. 101 ve 106 ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise
doğrudan Türkiye İş Kurumu İl Müdürü tarafından verilir ve genel esaslara
göre tahsil edilir. 106 ncı maddeye göre verilecek idari para cezası için,
4904 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (h) bendindeki tutar esas alınır”
şeklinde değiştirilmiş; madde hükmü 26.5.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle
değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında
ise, "İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin
idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden
itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu
süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı
kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 4857 sayılı İş Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh
Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Antalya 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 13.10.2006 gün Müt.
Esas: 2006/134, Müt. Karar: 2006/134 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 04.04.2011 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2010/324
KARAR NO : 2011/66
KARAR TR : 04.04.2011
(Hukuk Bölümü)
Ö Z E T :
3194 sayılı İmar Kanunun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M. A.
Davalı : Aydın İl Özel İdaresi
Vekili : Av. A. Ş.
O L A Y :
Aydın İli, Çine İlçesi Mutaflar Köyü köycivarı mevkiinde köy yerleşik alanı
imarlı planda bulunan tapunun 24 pafta 1558 nolu parsel üzerinde M. A.
tarafından Valilikten (İl Özel İdaresi Genel Sekreterliği) izin alınmadan
konut amaçlı yapılan 3. sınıf A grubu 131,45 m2 betonarme
yapı için 27.1.2010 tarihinde İl Özel İdaresi teknik elemanlarınca yerinde
yapılan inceleme sonucu, davacının yapı ruhsatı almaksızın taşınmazında
inşa ettiğini ileri sürdükleri yapı için, 3194 sayılı kanunun 32. maddesine
istinaden 27.1.2010 tarihli Yapı Tatil Zabtını düzenleyerek mevzuata aykırı
imalatları mühürlenmiş, ardından Aydın İl Encümeninin 6.5.2010 tarih ve 171
sayılı 7.256,04 TL idari para cezası verilmesine ilişkin kararı alınmış,
Aydın İI Özel İdaresi Genel Sekreterliğince, söz konusu Aydın İl Encümen
kararının sonrasında, 11.5.2010 tarih ve Cilt No:07, Sıra No:39 sayılı
İdari Yaptırım Karar Tutanağı düzenlenerek davacıya 17.6.2010 tarihinde Köy
Muhtarı vasıtasıyla tebliğ edilmiştir. Uyuşmazlık konusu İdari Yaptırım
Karar Tutanağında 6.5.2010 tarih ve 171 sayılı Aydın İI Encümeni kararı
“Kabahat İle İlgili Deliller” kısmında gösterilmiş, 7.256,04 TL lik para
cezasını içeren 11.5.2010 tarih ve Cilt No:07, Sıra No:39 sayılı İdari
Yaptırım Karar Tutanağına karşı dava açılmıştır.
Davalı idare tarafından; Çine Sulh Ceza
Mahkemesinin E:2010/136 D.İş sayılı dosyasına sunulan 23.6.2010 havale
tarihli savunma dilekçesindeyse özetle; Aydın İl Encümeninin 6.5.2010 tarih
ve 171 sayılı kararıyla davacıya 7.256,04 TL tutarında idari para cezası
verilmesi nedeniyle dava konusu 11.5.2010 tarih ve Cilt No:07, Sıra No:39
sayılı İdari Yaptırım Karar Tutanağının düzenlendiği, İmar Kanununun 42.
maddesi uyarınca uyuşmazlığın görüm ve çözümünde görevli mahkemenin idare
mahkemeleri olduğu belirtilmiştir.
Bu durumda; 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5940 sayılı
Kanunla değişik 42. maddesi ve 5302 sayılı İl Özel İdare Kanununun 26/e
fıkrası gereğince 7.256,04-TL idari para cezası verilmesi yönündeki Aydın
İl Daimi Encümeni’nin 6.5.2010 tarih ve 171 sayılı kararının alındığı, bu
kararın sonrasında 11.5.2010 gün ve Cilt No:7, Sayfa No:39 sayılı İdari
Yaptırım Karar Tutanağının düzenlendiği ve bu tutanağın iptalinin
istenildiği anlaşılmıştır.
Davacı tarafından İmar Kanununa muhalefet ettiğinden
bahisle kendisine verilen 7.256,04 TL idari para cezasına ilişkin İdari
Yaptırım Karar Tutanağının iptali istemiyle adli yargı yerinde itirazda
bulunulmuştur.
ÇİNE SULH CEZA MAHKEMESİ; 24.6.2010 gün ve
E:2010/136 sayı ile, itiraz edenin verdiği itiraz dilekçesi ile; kayıtlı
bulunan yerdeki inşaatını yaptırdığını, İl Özel İdaresinin görevlililerinin
geldiği gün binanın yapılı vaziyette olduğunu, kabahatin 27.1.2010
tarihinden işlenmediğini, binanın imar durumuna uygun olduğunu, ruhsatının
olmamasında herhangi bir engel olmadığını, yasal süre içinde itiraz hakkını
kullandığını, en kısa zamanda uygun projeleri çizdirip yapı ruhsatını
alacağını, il encümeninin verdiği kararın durdurulmasını ve cezanın
iptalini istediğini, ayrıca tahsil olunan idari para cezalarının aynı fiil
nedeniyle 26.9.2004 ve 5237 sayılı TCK’nun 184. maddesine göre mahkum
olanlara faizsiz olarak iade edilir hükmünün olduğunu beyan ettiğini,
itiraz edene ilgili kurum tarafından İmar Kanunun 42. maddesi uyarınca
idari para cezası uygulandığı, Uyuşmazlık Mahkemesinin 2007/16 Esas ve
2007/119 Karar; 2007/19 Esas ve 2007/120 Karar; 2007/24 Esas ve 2007/83
Karar sayılı ilamlarında İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca verilen para
cezasının iptali istemiyle açılan davanın idari yargı içinde çözümleneceğinin
gerektiği yerleşmiş uygulamalar ile kabul edildiğinden, söz konusu idari
para cezasını incelemeye yetkili ve görevli mahkemenin Aydın İdare
Mahkemeleri olduğu bu nedenle Mahkemelerinin görev alanına girmediğinden
talebin görev yönünden reddine karar verilmiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde
dava açmıştır.
AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ; 24.9.2010 gün ve
E:2010/1309 sayı ile, davalı idarenin, mevzuata aykırı yapıldığını ileri
sürüdüğü imalatlar hakkında 27.1.2010 tarihli yapı tatil zaptı ile 3194
sayılı Kanun uyarınca ayrı bir mühürleme işlemi uyguladığı bu imalatları
yapan davacı hakkındaysa 3194 sayılı Kanununun 42. ve 5302 sayılı Kanunun
26/e fıkraları uyarınca 7.256,04 TL tutarında idari para cezasıyla tecziye edilmesine
ilişkin 6.5.2010 tarih ve 171 sayılı Aydın İl Encümeni Kararını aldığı
dosya muhteviyatı bilgi ve belgelerde söz konusu Aydın İl Encümeni
Kararında, uyuşmazlık konusu idari para cezasının haricinde idari yargının
görev alanına giren her hangi bir idari yaptırım kararının varlığından
bahsedilmediği gibi Aydın İl Encümeninin 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi
uyarınca aldığı 6.5.2010 tarih ve 171 sayılı kararının değil, Aydın İl Özel
İdaresi Genel Sekreterliğinin 11.5.2010 tarih ve Cilt No:07, Sıra No:39
sayılı İdari Yaptırım kararının davaya konu edildiği, dava konusu edilen bu
idari işleminse uyuşmazlık konusu idari para cezası dışında, idari davaya
konu edilebilecek bir mühürleme ya da yıkım işlemini içermediğinin
anlaşıldığı; 5326 sayılı Kabahatler Kanunun 1., 2., 3., 27/1. ve 27/8.
maddelerinden söz edilerek, uyuşmazlık konusu idari para cezası, 3194
sayılı Kanunun 42. maddesi uyarınca tahakkuk ettirilmişse de, gerek 3194
sayılı Kanunda “Bu kanun uyarınca kesilen idari para cezaları hakkında açılacak
davaların İdari Yargı Mercilerince çözümleneceği” yolunda bir hüküm
bulunmaması, gerekse Aydın İl Özel İdaresi Genel Sekreterliğince düzenlenen
ve dava konusu edilen 11.5.2010 tarih ve Cilt No:07, Sıra No:39 sayılı
İdari Yaptırım Karar Tutanağıyla, anılan idari para cezasının haricinde
davacı hakkında idari yargının görevine giren bir idari yaptırımın
uygulanmamış olması karşısında uyuşmazlığın çözümüyle görevli yargı kolunun
belirlenmesinde 5326 sayılı Kanunun 27/8. maddesinin değil, 3/a maddesinin
uygulanması gerektiği, dolayısıyla uyuşmazlığın görüm ve çözümünde
Mahkemelerinin değil, Sulh Ceza Mahkemesinin görevli olduğu sonucuna
varıldığından, Mahkemelerinin görevsizliğine, 2247 sayılı Kanunun 19.
maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda
Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar
verilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Ahmet
AKYALÇIN’ın Başkanlığında, Üyeler: Mahmut BİLGEN, Erdoğan BUYURGAN, Habibe
ÜNAL, Sıddık YILDIZ, Muhittin KARATOPRAK ve Sedat ÇELENLİOĞLU’nun
katılımlarıyla yapılan 4.4.2011 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR
PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Dr. İlknur ALTUNTAŞ ile
Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5940 sayılı
Kanunla değişik 42. maddesi ve 5302 sayılı İl Özel İdare Kanununun 26/e
fıkrası gereğince 7.256,04-TL idari para cezası verilmesi yönündeki Aydın
İl Daimi Encümeni’nin 6.5.2010 tarih ve 171 sayılı kararının sonrasında
davacı hakkında düzenlenen 11.5.2010 gün ve Cilt No:7, Sayfa No:39 sayılı
İdari Yaptırım Karar Tutanağının iptali isteminden kaynaklanmıştır.
3.5.1985 tarih ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42.
maddesinin birinci fıkrasında, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine
veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine, fenni
mesule ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse
karşılığı belirli bir yer satan ve alana para cezası verileceği kurala
bağlanmış; anılan Yasa maddesinin itiraz merci olarak sulh ceza mahkemesini
belirleyen beşinci fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 tarihli ve
E:1996/72, K:1997/51 sayılı kararıyla; bir idari işlemin bir bölümünün idari
yargının, diğer bir bölümünün ise adli yargının denetimine bırakılmasında,
kamu yararı bulunmadığı, zira bu işlemlerin, kamu gücünün kullanılmasıyla
ilgili bir idari işlemin devamı ve idari bir yasağa aykırı davranan kişiye
idari bir yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğu, çıkacak
uyuşmazlıkların çözümünde de idari yargının yetkili olacağı, idarenin aynı
yapı için aldığı kararın bir bölümünün idari yargıda bir bölümünün adli
yargıda görülmesinin yargılamanın bütünlüğünü bozacağı, idari bir işlemin bölünerek
bir bölümünün idari yargının bir bölümünün de adli yargının denetimine
bırakılmasında isabet bulunmadığı belirtilmek suretiyle iptal edilmiş olup,
yasama organınca bu konuda düzenleme yapılmamıştır.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararını gözeten Uyuşmazlık
Mahkemesi, 3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesine göre verilen idari para
cezalarına karşı açılan davaları, göreve ilişkin genel ilkelere göre idari
yargının görev alanında görmüştür.
3194 sayılı Yasa’nın 42.
maddesi, 9.12.2009 gün ve 5940 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değiştirilmiş
ise de; idari para cezasına karşı
kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesinde “(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında,
uygulanır." denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye
göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda
ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım
kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu
işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda
uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece
görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu
sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için
görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni
kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3194 sayılı İmar Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu yapı ile ilgili olarak idari yargının görev
alanına giren kararın (yapı tatil tutanağı) da verildiği anlaşıldığından; idari para cezasına ilişkin karara
dayanılarak düzenlenen İdari Yaptırım Karar Tutanağının hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı
Kanun’la değişik 3. maddesi ve aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı
Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 3194
sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi
uyarınca verilen para cezasına karşı açılacak davanın çözümünde idari yargı
yerinin görevli olduğu ve dolayısıyla bu cezaya dayanılarak tesis edilen
İdari Yaptırım Karar Tutanağına karşı açılacak davanın da çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesinin
başvurusunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Aydın 1.
İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN REDDİNE, 4.4.2011 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
|