Maliye
Bakanlığından:
GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ
(SERİ NO: 282)
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci maddesinde, menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası
araçlarının elde tutulması ve elden çıkarılmasından sağlanan gelirler ile
mevduat faizleri, repo gelirleri ve katılım bankalarından elde edilen
gelirlerin vergilendirilmesine yönelik düzenlemelere yer verilmiş olup, söz
konusu maddede yer alan hükümlere ilişkin ayrıntılı açıklamalar, 257(1),
258(2), 263(3), 269(4), 277(5)
ve 279(6) seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde
yapılmıştır.
Bu
Tebliğde, Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci
maddesi kapsamında türev ürünlerden elde edilen gelirlerin
vergilendirilmesine ilişkin açıklamalara yer verilmektedir.
1. Yasal Mevzuat
Vadeli
işlem ve opsiyon sözleşmelerinin diğer sermaye
piyasası aracı addolunmak suretiyle Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci maddesi kapsamında tevkif yoluyla
vergilendirilmesini sağlayan, söz konusu maddenin (13) numaralı fıkrası ile
vadeli işlem ve opsiyon borsalarında yapılan işlemler ile tam ve dar
mükellef kurumların aralarında yaptıkları sözleşmelere ilişkin
düzenlemelerin yer aldığı (14) numaralı fıkra aşağıdaki gibidir;
“(13) Bu maddede geçen menkul kıymet ve
diğer sermaye piyasası aracı ifadesi, özel bir belirleme yapılmadığı sürece
Türkiye'de ihraç edilmiş ve Sermaye Piyasası Kurulunca kayda alınmış
ve/veya Türkiye'de kurulu menkul kıymet ve vadeli işlem ve opsiyon borsalarında işlem gören menkul kıymetler veya
diğer sermaye piyasası araçları ile kayda alınmamış olsa veya menkul kıymet
ve vadeli işlem borsalarında işlem görmese dahi Hazinece veya diğer kamu
tüzel kişilerince ihraç edilecek her türlü menkul kıymet veya diğer sermaye
piyasası aracını ifade eder.
Bankaların
ve aracı kurumların taraf olduğu veya bunlar aracılığıyla yapılan; belirli
bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte, ekonomik veya
finansal göstergeye dayalı olarak düzenlenenler de dahil olmak üzere, para
veya sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma, satma,
değiştirme hak ve/veya yükümlülüğünü veren vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri bu madde uygulamasında diğer
sermaye piyasası aracı addolunur.”
“(14)
Türkiye'de kurulu vadeli işlem ve opsiyon
borsalarında 31/12/2008 tarihine kadar yapılan işlemlerden elde edilen
kazançlar için (1) numaralı fıkrada belirtilen tevkifat
oranı sıfır olarak uygulanır. Tam ve dar mükellef kurumların (Türkiye'de
işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla faaliyette bulunmayanlar hariç)
aralarında yaptıkları vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmelerinden doğan kazançları bakımından bu madde hükümleri uygulanmaz.
Şu kadar ki banka ve benzeri finans kurumları için Türkiye'de işyeri veya
daimi temsilci aracılığıyla faaliyette bulunma şartı aranmaz.”
Söz
konusu (14) numaralı fıkra hükmü uyarınca kurumların aralarında yaptıkları
vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden doğan
kazançlarının geçici 67 nci madde uygulaması
karşısındaki durumu tablo halinde gösterilmiştir.
Sözleşmenin Tarafları
|
Daimi Temsilci/ İşyeri
|
Geçici 67 nci Mad. Göre
Tevkifat
|
Tam Mük. Kurum – Tam Mük. Kurum
|
-
|
Yapılmayacak
|
Dar Mük. Kurum – Tam Mük. Kurum
|
Var
|
Yapılmayacak
|
Dar Mük. Kurum – Tam Mük. Kurum
|
Yok
|
Yapılacak
|
Dar Mük. Banka ve
Benzeri Finans Kurumu–Tam Mük. Kurum
|
Var
|
Yapılmayacak
|
Dar Mük. Banka ve Benzeri
Finans Kurumu–Tam Mük. Kurum
|
Yok
|
Yapılmayacak
|
Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla
faaliyette bulunmayan dar mükellef kurumlar için tevkifat
yapılması öngörülen durumda, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki mükellefler
ile münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile
değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak
amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer
nitelikte olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenenler için uygulanacak tevkifat oranı % 0’dır.
Bu
kapsamda, bazı türev ürünlerin geçici 67 nci
maddeye göre vergilendirilmesine ilişkin temel esaslar aşağıda
açıklanmaktadır.
2. Forward Sözleşmeleri
Forward
sözleşmesi, taraflardan birinin sözleşmeye konu olan finansal varlığı
sözleşmede belirlenen fiyat üzerinden gelecekteki belirli bir tarihte satın
almasını, karşı tarafın da sözleşmeye konu finansal varlığı satmasını şart
koşan bir sözleşme türüdür.
Sözleşmeye
konu varlığın fiyat, miktar ve teslim tarihinin sözleşme tarihinde
belirlendiği forward işlemlerinde, işlemin karla
sonuçlanması durumunda, sözleşmeye baz alınan
kıymetin piyasa fiyatına göre oluşan değeri ile işlem fiyatına (kullanım
fiyatına) göre oluşan değeri arasındaki fark tevkifat
matrahını oluşturacaktır.
Buna
göre, forward sözleşmesinin hükmünden
yararlanıldığı anda, sözleşmeye baz alınan
kıymetin piyasa fiyatına göre oluşan değeri ile işlem fiyatına göre oluşan
değeri arasındaki fark üzerinden sözleşmenin sona erdiği tarih itibarıyla
bankalar ve aracı kurumlar tarafından tevkifat
yapılacaktır.
Örnek 1:
Bay (A)’nın 4/1/2011
tarihinde (Y) Bankası ile yapmış olduğu 3 ay vadeli forward
USD alım sözleşmesine ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır.
İşlem
Tarihi : 4/1/2011
Vade
Tarihi : 4/4/2011
Sözleşme
Tutarı : 1.000.000 USD
Sözleşme
Kuru : 1,4890
Vadede
Spot Kur : 1,5268
Sözleşmeye baz alınan Sözleşmeye baz alınan
Tevkifat Matrahı = kıymetin piyasa fiyatına - kıymetin
işlem (kullanım) fiyatına
göre oluşan
değeri göre oluşan
değeri
Tevkifat Matrahı = 1.000.000 USD * (1,5268-1,4890)
= 37.800 TL
Banka
tarafından Bay (A)’nın elde etmiş olduğu 37.800
TL kazanç üzerinden % 10 oranında tevkifat
yapılacaktır.
3. Swap İşlemleri
Swap,
iki tarafın belirli bir zaman dilimi içinde farklı faiz ödemelerini ve/veya
farklı para birimlerini karşılıklı olarak değiştirdikleri bir takas
sözleşmesidir.
3.1. Para Swapı
Tarafların
önceden anlaştıkları oran ve koşullarda belirli miktardaki para birimlerini
değiştirmek suretiyle gerçekleştirdikleri para swapı
işleminde, farklı para birimlerinin karşılıklı olarak değiştirilmesi
sonucunda ortaya çıkan gelir tevkifat matrahını
oluşturacaktır.
Buna
göre tevkifat matrahı, ilk değişim tarihindeki
kura göre hesaplanan değer ile sözleşmede vadedeki değişim için belirlenen
kura göre oluşan değer arasındaki farka eşit olacaktır.
Örnek 2: Bay (B)’nin
(Y) Bankası ile yapmış olduğu USD/TL para swapı
sözleşmesine ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır.
İşlem
Tarihi :
25/4/2011
Vade
Tarihi :
24/5/2011
İşlem
Tarihindeki Kur : 1,5112
Sözleşme
Kuru : 1,5220
Bay (B) sözleşme
tarihinde (sözleşmenin spot bacağı), 20.000.000 USD karşılığı olarak
30.224.000 TL vermiş, vadede ise (sözleşmenin forward
bacağı) 20.000.000 USD verip 30.440.000 TL almıştır.
Bay (B)’nin bu işlemi (30.440.000-30.224.000) 216.000 TL karla
sonuçlanmış olup, söz konusu kar üzerinden % 10 oranında tevkifat yapılacaktır.
Örnek 3: Bayan (C)’nin
(Z) Bankası ile yapmış olduğu EURO/USD para swapı
sözleşmesine ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır.
İşlem
Tarihi :
27/5/2011
Vade
Tarihi :
26/6/2011
İşlem Tarihindeki
Kur : 1,4239
Sözleşme
Kuru : 1,4230
Bayan
(C) sözleşme tarihinde (sözleşmenin spot bacağı), 25.000.000 EURO karşılığı
olarak 35.597.500 USD vermiş, vadede ise (sözleşmenin forward
bacağı) 25.000.000 EURO verip 35.575.000 USD almıştır.
Bayan (C)’nin bu işlemi (35.575.000-35.597.500) 22.500 USD
zararla sonuçlanmış olup, oluşan zararın 257, 258 ve 269 seri numaralı
Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde yer alan açıklamalar çerçevesinde aynı
tür işlemlerden doğan karlardan mahsubu mümkün bulunmaktadır.
3.2. Faiz Swapı
Faiz swapı, gösterge bir anapara tutarı üzerinden farklı faiz
oranı esaslarına göre hesaplanacak faizlerin iki taraf arasında anlaşılan
vadelerde değişimini öngören bir sözleşme çeşidi olup, aynı para biriminden
olan borçların sadece faiz ödemelerinin yapısı değişmekte, anapara değişimi
gerçekleşmemektedir.
Faiz swapı işlemlerinde, faiz ödemelerinin değişimi nedeniyle
ödeme dönemleri itibarıyla hesaplanan net kazanç tutarları tevkifat matrahını oluşturacaktır.
Bu
çerçevede, faiz ödemelerinin bir takvim yılı içerisinde karşılıklı olarak
aynı tarihlerde gerçekleşmesi (çakışma) durumunda her bir ödeme tarihi
itibarıyla hesaplanan net kazanç tutarı tevkifat
matrahını oluşturacaktır.
Ödeme
tarihlerinin bir kısmının çakışması durumunda ise, bir takvim yılı
aşılmamak suretiyle ödemelerin çakıştığı tarihler itibarıyla, müşteri
tarafından ödenen faiz tutarları ile müşteriye o tarihe kadar yapılan faiz
ödemelerinin tamamı karşılaştırılmak suretiyle net kazanç tutarı tespit
edilecektir.
Ödeme
dönemleri itibarıyla ortaya çıkan zararların ise, takvim yılı aşılmamak
kaydıyla, 257, 258 ve 269 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde
yer alan açıklamalar çerçevesinde izleyen dönemlerde aynı tür işlemlerden
doğan gelirlerden mahsubu mümkündür.
Takvim yılı sonuna kadar mahsup edilemeyen zararlar ise ihtiyari
beyanname yoluyla mahsup edilebilecektir.
Örnek 4: Bay (D)’nin,
10.000.000 USD tutarındaki 2 yıl vadeli 6 ayda bir LIBOR faiz ödemeli
borcundan doğan yükümlülüğünü yerine getirebilmek amacıyla 30/7/2010
tarihinde, (Z) Bankası ile % 4 faiz oranı üzerinden yapmış
olduğu 2 yıl vadeli 6 ayda bir faiz ödemeli swap
sözleşmesine ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır.
Sözleşme
Tutarı : 10.000.000 USD
Sözleşme
Tarihi : 30/7/2010
Sabit
Faiz : % 4
Değişken
Faiz : USD LIBOR
Faiz
Ödeme Tarihleri: LIBOR Döviz Kuru
31/1/2011
% 4,5
1,60
29/7/2011
% 3,8 1,67
31/1/2012
% 4,1 1,61
31/7/2012
% 3,7 1,71
FAİZ ÖDEME
TARİHLERİ
|
LIBOR
|
(Z) BANKASI
TARAFINDAN
BAY (D)’YE
ÖDENEN FAİZ
|
BAY (D)’NİN (Z)
BANKASINA
ÖDEDİĞİ FAİZ
|
TEVKİFAT MATRAHI
|
TEVKİFAT TUTARI
|
31/1/2011
|
% 4,5
|
225.000 USD
(225,000*1,60=360.000)
|
200.000 USD
(200.000*1,60 = 320.000)
|
40.000 TL
|
4.000
TL
|
29/7/2011
|
% 3,8
|
190.000 USD
(190.000*1,67 =317.300)
|
200.000 USD
(200.000*1,67
= 334.000)
|
(16.700 TL)
|
-
|
31/1/2012
|
% 4,1
|
205.000 USD (205.000*1,61=330.050)
|
200.000 USD
(200.000*1,61
= 322.000)
|
8.050
TL
|
805 TL
|
31/7/2012
|
% 3,7
|
185.000 USD
(185.000*1,71=316.350)
|
200.000 USD
(200.000*1,71=
342.000)
|
(25.650
TL)
|
-
|
Bu
durumda, Bay (D) 31/1/2011
ve 31/1/2012 tarihlerinde değişken
faizden sabit faize geçmiş olması nedeniyle avantajlı durumda olup, 31/1/2011 tarihinde faiz swap işleminden doğan net kazanç tutarı 40.000 TL,
31/1/2012 tarihinde faiz swap işleminden doğan net kazanç tutarı da 8.050
TL’dir.
29/7/2011
ve 31/7/2012 tarihlerinde ise, Bay (D) zararlı durumda olup, bu zarar aynı
dönemde gerçekleştirilen aynı tür işlemlerin konsolide
edilmesi yoluyla yok edilemezse, ilgili yılların izleyen üçer aylık
dönemlerinde aynı tür işlemlerden doğan kardan mahsup edilebilecektir.
Böyle bir karın bulunmaması nedeniyle mahsup edilemeyen zarar tutarları ise
ihtiyari beyanname yoluyla mahsup edilebilecektir.
Örnek 5:
Bay (E)’nin, 10.000.000 USD tutarındaki 2 yıl
vadeli 3 ayda bir LIBOR faiz ödemeli borcundan doğan yükümlülüğünü yerine
getirebilmek amacıyla 30/7/2010 tarihinde, (Z) Bankası
ile % 4 faiz oranı üzerinden yapmış olduğu 2 yıl vadeli 6 ayda bir faiz
ödemeli swap sözleşmesine ilişkin veriler aşağıda
yer almaktadır.
Sözleşme
Tutarı : 10.000.000 USD
Sözleşme
Tarihi : 30/7/2010
Sabit
Faiz : % 4
Değişken
Faiz : USD LIBOR
Faiz
Ödeme Tarihleri:
Bay (E) (Z)
Bankası LIBOR Döviz
Kuru
28/10/2010 % 5,1 1,60
31/1/2011 31/1/2011 % 4,5 1,62
29/4/2011 % 2,6 1,64
29/7/2011 29/7/2011 %
3,8 1,67
28/10/2011 % 4,0 1,66
31/1/2012 31/1/2012 %
4,1 1,61
30/4/2012 % 3,9 1,67
31/7/2012 31/7/2012 %
4,0 1,71
FAİZ ÖDEME
TARİHLERİ
|
LIBOR
|
(Z) BANKASI
TARAFINDAN
BAY (E)’YE
ÖDENEN FAİZ
|
BAY (E)’NİN
(Z) BANKASINA
ÖDEDİĞİ FAİZ
|
TEVKİFAT MATRAHI
|
TEVKİFAT TUTARI
|
BAY (E)
|
(Z) BANKASI
|
|
28/10/2010
|
% 5,1
|
127.500 USD
(127.500*1,60= 204.000)
|
|
204.000 TL
|
20.400
TL
|
31/1/2011
|
31/1/2011
|
% 4,5
|
112.500 USD (112.500*1,62= 182.250)
|
200.000 USD
(200.000*1,62 = 324.000)
|
(141.750)
|
-
|
|
29/4/2011
|
% 2,6
|
65.000 USD (65.000*1,64= 106.600)
|
|
(35.150
)
|
|
29/7/2011
|
29/7/2011
|
% 3,8
|
95.000 USD
(95.000*1,67= 158.650)
|
200.000 USD
(200.000*1,67=
334.000)
|
(210.500)
|
-
|
|
28/10/2011
|
% 4,0
|
100.000 USD
(100.000*1,66=
166.000)
|
|
(44.500)
|
-
|
31/1/2012
|
31/1/2012
|
% 4,1
|
102.500 USD
(102.500*1,61= 165.025)
|
200.000 USD
(200.000*1,61=
322.000)
|
(156.975)
|
-
|
|
30/4/2012
|
% 3,9
|
97.500 USD
(97.500*1,67= 162.825)
|
|
5.850
TL
|
-
|
31/7/2012
|
31/7/2012
|
% 4,0
|
100.000USD
(100.000*1,71= 171.000)
|
200.000 USD
(200.000*1,71= 342.000)
|
(165.150)
|
-
|
Bu
durumda, bir takvim yılı aşılmamak suretiyle ödemelerin çakıştığı tarihler
itibarıyla net kazanç tutarının hesaplanması gerekeceğinden, aynı takvim yılı
içinde başkaca ödemelerin çakıştığı bir tarih bulunmaması nedeniyle 28/10/2010 tarihi itibarıyla (Z) Bankası tarafından Bay
(E) lehine ödenen 204.000 TL faiz tutarı üzerinden, % 10 oranında tevkifat yapılması gerekmektedir.
Karşılıklı
ödemelerin çakıştığı 31/1/2011 tarihi itibarıyla
Bay (E) zararlı durumda olup, 141.750 TL tutarındaki zarar izleyen üçer
aylık tevkifat dönemlerine aktarılmıştır. Zarar
mahsubu sonucunda ödemelerin ikinci kez çakıştığı 29/7/2011
tarihinde de Bay (E) zarar etmiş (210.500) olup, bu zarar tutarının izleyen
üçer aylık döneme aktarılması sonucu 28/10/2011 tarihinde de tevkifata konu net kazanç tutarı doğmamıştır. Bu tarih
itibarıyla ortaya çıkan toplam 44.500 TL zarar tutarı ise izleyen takvim
yılına aktarılamayacağından ihtiyari beyan yoluyla mahsup yoluna gidilebilecektir.
İzleyen
takvim yılında karşılıklı ödemelerin çakıştığı 31/1/2012
tarihinde Bay (E) 156.975 TL zararlı durumda olup daha önceki dönemlerde de
yapıldığı üzere, bu zarar tutarının izleyen üçer aylık dönemlerdeki kazanç
tutarından mahsup edilmesi sonucunda ödemelerin tekrar çakıştığı 31/7/2012
tarihi itibarıyla da Bay (E)’nin tevkifata konu bir kazancı doğmamıştır.
Dolayısıyla,
Bay (E) bu işlemle ilgili olarak 28/10/2010
tarihinde 20.400 TL vergi ödemiş olup, sözleşmenin kalan dönemlerinde ise
takvim yılı aşılmamak suretiyle zarar tutarlarının izleyen üçer aylık tevkifat dönemlerine aktarılması sonucunda tevkifata tabi kazanç doğmamıştır.
Örnek 6:
Dar mükellef Bayan (F)’nin (lehdar),
15.000.000 EURO tutarındaki 2 yıl vadeli 6 ayda bir LIBOR faiz ödemeli
borcuna ilişkin yükümlülüğünü yerine getirebilmek amacıyla, 30/8/2010
tarihinde Türkiye’de bulunan (Y) Bankası ile % 5 faiz oranıyla yapmış
olduğu 2 yıl vadeli 6 ayda bir faiz ödemeli swap
sözleşmesine ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır.
Sözleşme
Tutarı : 15.000.000 EURO
Sözleşme
Tarihi : 30/8/2010
Sabit
Faiz : % 5
Değişken
faiz : EURO LIBOR
Faiz
Değişim Tarihleri: LIBOR Döviz Kuru
28/2/2011
% 4,7 1,59
29/8/2011
% 4,8 1,76
29/2/2012
% 5,3 1,73
31/8/2012
% 5,6 1,78
FAİZ ÖDEME TARİHLERİ
|
LIBOR
|
(Y) BANKASI
TARAFINDAN
BAYAN (F)’YE
ÖDENEN FAİZ
|
BAY (F)’NİN
(Y) BANKASINA
ÖDEDİĞİ FAİZ
|
TEVKİFAT MATRAHI
|
TEVKİFAT TUTARI
|
28/2/2011
|
% 4,7
|
352.500 EURO
(352.500*1,59=560.475)
|
375.000 EURO
(375.000*1,59=596.250)
|
(35.775)
|
-
|
29/8/2011
|
% 4,8
|
360.000 EURO (360.000*1,76=633.600)
|
375.000 EURO
(375.000*1,76=660.000)
|
(26.400)
|
-
|
29/2/2012
|
% 5,3
|
397.500 EURO
(397.500*1,73=687.675)
|
375.000 EURO
(375.000*1,73=648.750)
|
38.925
TL
|
3.892,50 TL
|
31/8/2012
|
% 5,6
|
420.000 EURO
(420.000*1,78=747.600)
|
375.000 EURO
(375.000*1,78=667.500)
|
80.100
TL
|
8.010
TL
|
Dar
mükellef Bayan (F)’nin yapmış olduğu swap sözleşmesi dolayısıyla 29/2/2012 tarihinde elde
etmiş olduğu 38.925 TL gelir ile 31/8/2012 tarihinde elde etmiş olduğu
80.100 TL gelir üzerinden % 10 oranında tevkifat
yapılacaktır.
4. Opsiyon Sözleşmeleri
Belirli
bir miktardaki varlığı (fiziksel emtia veya finansal varlık) belirli bir
fiyattan gelecekte belirli bir tarihte satın alma veya satma hakkı sağlayan
opsiyon sözleşmelerinde, satın alma veya satma
hakkının kullanılması suretiyle gelir elde edilmesi halinde tevkifat matrahı, sözleşmeye baz alınan kıymetin piyasa
fiyatına göre oluşan değeri ile işlem fiyatına göre oluşan değeri
arasındaki farktan, ödenen opsiyon priminin
düşülmesi suretiyle hesaplanacaktır.
Opsiyon
Primi, prim ödemesinin yapıldığı tarihte geçerli olan kur üzerinden Türk
Lirasına çevrilmek suretiyle hesaplanacaktır.
Örnek 7: Bayan (G), 14/1/2011 tarihinde
(Z) Bankası ile yaptığı 6 ay vadeli opsiyon
sözleşmesi ile EURO alım hakkı elde etmiş olup, söz konusu sözleşmeye
ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır. Opsiyon priminin sözleşmenin
yapıldığı tarihte ödendiği varsayılmıştır.
Sözleşme
Tutarı :
1.500.000 EURO
Vade
Tarihi :
14/7/2011
İşlem
Anındaki Kur :
2,0630
Opsiyon
Kuru :
2,1200
Vadede
Spot Kur :
2,3250
Opsiyon
Primi :
15.000 EURO (1.500.000*% 1)
Tevkifat Sözleşmeye baz alınan Sözleşmeye baz alınan Opsiyon
Matrahı = ( kıymetin piyasa fiyatına -
kıymetin işlem fiyatına )
- Primi
göre oluşan değeri göre oluşan değeri
Tevkifat
Matrahı = 1.500.000 EURO *
(2,3250-2,1200) - (15.000*2,0630)
= 307.500 – 30.945
= 276.555 TL
Bu durumda,
(Z) Bankası tarafından Bayan (G)’nin elde etmiş
olduğu 276.555 TL kazanç üzerinden % 10 oranında tevkifat
yapılacaktır.
Satın
alma/satma hakkının kullanılmadığı durumda ödenen opsiyon
primi ise zarar olarak dikkate alınacaktır.
5. Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası İşlemleri
Gelir
Vergisi Kanununun 6009 sayılı Kanunla değişik geçici 67 nci
maddesinin (1) numaralı fıkrası kapsamında, banka ve aracı kurumların
menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarından elde edilen
gelirler üzerinden yapmakla yükümlü oldukları tevkifat,
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci
maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki mükellefler ile münhasıran menkul
kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer artışı
kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla
faaliyette bulunan mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa
göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte
olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenenler için 1/10/2010
tarihinden itibaren % 0 oranında uygulanacaktır.
Diğer
taraftan, 27/9/2010 tarihli
ve 2010/926 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı(7) ile 193 sayılı Kanunun geçici 67 nci maddesinin (1), (2) ve (3) numaralı fıkralarında
yer alan oran; tam ve dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar tarafından hisse
senetlerine ve hisse senedi endekslerine dayalı olarak yapılan vadeli işlem
ve opsiyon sözleşmeleri ve İstanbul Menkul
Kıymetler Borsasında işlem gören aracı kuruluş varantları
dahil olmak üzere, hisse senetlerine (menkul kıymetler yatırım ortaklıkları
hisse senetleri hariç) ilişkin olarak elde edilen kazançlar için % 0 olarak
belirlenmiştir.
Buna
göre, geçici 67 nci maddenin (14) numaralı
fıkrası hükmü gereği Türkiye'de kurulu vadeli işlem ve opsiyon borsalarında yapılan
işlemlerden elde edilen kazançlar için, anılan maddenin (1) numaralı
fıkrasında belirtilen tevkifat oranının sıfır
olarak uygulanmasına, 31/12/2008 tarihi itibarıyla son verilmiş olmasına
rağmen, anılan borsalarda hisse senetlerine (menkul kıymetler yatırım
ortaklıkları hisse senetleri hariç) ve hisse senedi endekslerine dayalı
olarak yapılan vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen
kazançlar için 2009/14580 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereği 1/1/2009’dan
itibaren, 2010/926 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereği ise 1/10/2010 tarihinden itibaren % 0
oranında tevkifat uygulanmasına devam
edilmektedir.
Türkiye'de
kurulu vadeli işlem ve opsiyon borsalarında 1/10/2010 tarihinden itibaren
gerçekleştirilen ve hisse senetlerine veya hisse senedi endekslerine dayalı
olanlar dışında kalan vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen kazançlara uygulanacak
tevkifat oranı ise % 10 olup, Kurumlar Vergisi
Kanununun 2 nci maddesinin birinci fıkrası
kapsamındaki mükellefler ile münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara
bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden Sermaye
Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla
benzer nitelikte olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenenler tarafından elde
edilen söz konusu kazançlar üzerinden ise % 0 oranında tevkifat
yapılacaktır.
Türkiye'de
kurulu vadeli işlem ve opsiyon borsaları ile bu
borsalar dışında 1/10/2010 tarihinden itibaren hisse senetlerine ve hisse
senedi endekslerine dayalı olarak yapılanlar dışında kalan vadeli işlem ve
opsiyon sözleşmelerinden elde edilecek gelirlerin geçici 67 nci madde uygulaması karşısındaki durumu tablo halinde
gösterilmiştir.
Yatırımcı Tipi
|
Piyasa Türü
|
|
Vadeli İşlem
ve Opsiyon
Borsası
|
Tezgahüstü
|
Tam Mükellef Gerçek Kişi
|
% 10 tevkifat
|
% 10 tevkifat
|
Tam Mükellef Sermaye Şirketi
(Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine
tabi fonlar dahil)
|
% 0 tevkifat
|
Tevkifata tabi değil
|
Diğer Tam Mükellef Kurum
|
% 10 tevkifat
|
Tevkifata tabi değil
|
Dar Mükellef Gerçek Kişi
|
% 10 tevkifat
|
% 10 tevkifat
|
Dar Mükellef Sermaye Şirketi ile münhasıran
menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer artışı
kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette
bulunan mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan
yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu Maliye
Bakanlığınca belirlenen dar mükellefler
(işyeri/daimi temsilcisi olmayan ve banka ve
benzeri finans kurumu da olmayan)
|
% 0 tevkifat
|
% 0 tevkifat
|
Dar Mükellef Sermaye Şirketi ve
münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile
değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak
amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası
Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer
nitelikte olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenenler dışında kalan
dar mükellefler
(işyeri/daimi temsilcisi olmayan ve banka ve
benzeri finans kurumu da olmayan)
|
% 10 tevkifat
|
% 10 tevkifat
|
Türkiye’de İşyeri veya Daimi Temsilcisi Olan Dar
Mükellef Kurumlar
|
% 0 tevkifat
|
Tevkifata tabi değil
|
Dar Mükellef Kurum (banka ve benzeri finans
kurumu olanlar)
|
% 0 tevkifat
|
Tevkifata tabi değil
|
6. Aracı Kuruluş Varantları
Aracı kuruluş varantı,
elinde bulunduran kişiye, dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen
bir fiyattan belirli bir tarihte veya belirli bir tarihe kadar alma veya
satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya
da nakit uzlaşı ile kullanıldığı, aracı kuruluşlarca ihraç edilen menkul
kıymet niteliğindeki bir sermaye piyasası aracıdır. Aracı kuruluş varantları opsiyon sözleşmelerine gösterdiği benzerlik nedeniyle
opsiyon sözleşmelerinin menkul kıymetleştirilmiş bir çeşidi olarak kabul
edilmektedir.
27/9/2010
tarihli ve 2010/926 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılan düzenleme ile
İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören hisse senetlerine ve hisse
senedi endekslerine dayalı olarak ihraç edilen aracı kuruluş varantlarından elde edilen gelirler, hisse senetlerine
ilişkin olarak elde edilen kazançlar kapsamına alınmış olup, 1/10/2010
tarihi itibarıyla tam ve dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar tarafından
İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören bu kapsamdaki aracı
kuruluş varantlarından elde edilen gelirler
üzerinden % 0 oranında tevkifat yapılmaktadır.
Diğer
taraftan, bu kapsamda olmayan aracı kuruluş varantlarının
gelirleri geçici 67 nci maddeye göre genel hükümler
çerçevesinde tevkifata tabi tutulacaktır.
7. Diğer Hususlar
7.1. Vadeli
İşlemler ve Opsiyon Borsasında gerçekleştirilen vadeli işlemlerde sözleşme,
ters pozisyon alınarak vadeden önce kapatılabilmekte veya vade tarihinde
tasfiye edilebilmekte olup, sözleşmeden doğan kar/zarar tutarı sözleşmenin
sona erdiği bu tarihler itibarıyla kesinleşmektedir. Dolayısıyla,
sözleşmenin ters pozisyon alınarak kapatılması veya vade tarihi beklenerek
tasfiye edilmesinden önce, açık pozisyon sahiplerinin teminat hesaplarına
günlük olarak yansıtılan günsonu uzlaşma fiyatına
göre hesaplanmış değerleme karları üzerinden, henüz sözleşme kar/zararı
kesinleşmemiş olduğundan geçici 67 nci madde
kapsamında tevkifat yapılmasına gerek
bulunmamaktadır.
Buna
göre, bu işlemlere ilişkin tevkifat karın
kesinleştiği aşamada gerçekleştirilecek olup, tevkifat
matrahı sözleşmelerin ters pozisyon alınarak vadeden önce kapatılması
durumunda ilk sözleşme fiyatı ile ikinci sözleşme fiyatı arasındaki fark,
vadede kapatılması durumunda ise kapanış fiyatı (vade tarihi uzlaşma
fiyatı) ile sözleşme fiyatı arasındaki fark olacaktır.
Örnek 8: Bay (H), 25/5/2011
tarihinde 1,5760 USD/TL kurundan 10.000 USD değerinde 31/5/2011 vadeli
döviz alım sözleşmesi satın almış olup, organize borsada (VOB vb.)
gerçekleştirdiği bu işlemle ilgili olarak (Z) Bankası aracılığıyla ödemiş
olduğu teminat tutarı 1.200 TL’dir. Bay (H)’nin
Bankası aracılığıyla Takasbank’a yatırmış olduğu
teminat tutarlarına ilişkin günlük değerleme farklarının hesaplanması ve
teminat hesaplarına yansıtılması aşağıdaki şekilde yapılmaktadır;
Sürdürülebilir teminat tutarı : 900 TL (1.200*0.75)
Sözleşme Kuru :
1,5760 TL
Değerleme Tarihi USD Kuru
25/5/2011 1,5960
26/5/2011 1,5450
27/5/2011 1,5680
28/5/2011 1,5560
29/5/2011 1,5750
30/5/2011 1,5840
31/5/2011 1,5860
25/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı-söz. fiyatı)* sözleşme tutarı]
:[(1,5960-1,5760)* 10.000]= 200 TL
200 TL kar
Bay (H)’nin teminat hesabına istendiği zaman
çekilmek üzere yatırılmıştır. (1200+200= 1400 TL)
26/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*
Sözleşme
tutarı]
:[(1,5450-1,5960)* 10.000]= -510
TL
510 TL zarar
Bay (H)’nin teminat hesabından çekilmiş olup,
teminat tutarı sürdürülebilir teminatın altına indiğinden (1400-510=890
TL), Takasbank tarafından yapılan teminat
tamamlama çağrısı üzerine 310 TL (1200-890=310 TL) eksik teminat tutarı
müşteri tarafından teminat hesabına yatırılmıştır.
27/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(1,5680-1,5450)* 10.000]= 230 TL
230 TL
kar teminat hesabına yatırılmıştır. (1200+230= 1430 TL)
28/5/2011
tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5560-1,5680)* 10.000]= -120 TL
120 TL
zarar teminat hesabından çekilmiştir. (1430-120=1310 TL)
29/5/2011
tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5750-1,5560)* 10.000]= 190TL
190 TL
kar teminat hesabına yatırılmıştır. (1310+190=1500 TL)
30/5/2011
tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5840-1,5750)* 10.000]= 90TL
90 TL
kar teminat hesabına yatırılmıştır. (1500+90=1590 TL)
31/5/2011
tarihindeki değerleme kar/zararı:[(vade tarihi günl.
uzl. fiyatı- bir önceki
gün uzl.
fiy.)*
sözleşme tutarı]
:[(1,5860-1,5840)* 10.000]= 20TL
20 TL
kar teminat hesabına yatırılmıştır. (1590+20=1610 TL)
(31/5/2011) Sözleşme net kar/zararı:[(vade tarihi günl. uzl. fiyatı
– sözleşme fiyatı)* sözleşme tutarı]
:[(1,5860-1,5760)* 10.000]= 100 TL
Sözleşme
100 TL karla sonuçlanmış olup, söz konusu kar üzerinden % 10 oranında tevkifat yapılacaktır.
Değerleme Tutarları Toplamı = Sözleşme
Kar/Zararı
(200-510+230-120+190+90+20)
= 100
Örnek 9:
Örnek 8’deki
Bay (H)’nin 28/5/2011
tarihinde vadeden önce kısa pozisyon almak suretiyle sözleşmeyi kapatması
durumunda ise, teminat tutarlarına ilişkin günlük değerleme farklarının
hesaplanması ve teminat hesaplarına yansıtılması aşağıdaki şekilde
yapılmaktadır;
Satış
fiyatı (Kısa Pozisyon): 1,5730
TL (28/5/2011 tarihinde gerçekleştirilen işleme
ilişkin kur)
25/5/2011
tarihindeki değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı-söz. fiyatı)* sözleşme
tutarı]
:[(1,5960-1,5760)* 10.000]= 200
TL
200 TL
kar Bay (H)’nin teminat hesabına yatırılmıştır.
(1200+200= 1400 TL)
26/5/2011
tarihindeki değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*
sözleşme tutarı]
:[(1,5450-1,5960)*
10.000]= -510 TL
510 TL
zarar Bay (H)’nin teminat hesabından çekilmiş
olup, teminat tutarı sürdürülebilir teminatın altına indiğinden
(1400-510=890 TL), Takasbank tarafından yapılan
teminat tamamlama çağrısı üzerine 310 TL eksik teminat tutarı müşteri
tarafından teminat hesabına yatırılmıştır.
27/5/2011
tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5680-1,5450)* 10.000]= 230 TL
230 TL
kar Bay (H)’nin teminat hesabına yatırılmıştır.
(1200+230= 1430 TL)
28/5/2011
tarihindeki kapanış kar/zararı:[(satış fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*
sözleşme tutarı
:[(1,5730-1,5680)* 10.000]= 50 TL
(28/5/2011) Sözleşme net kar/zararı:[(satış
fiyatı – sözleşme fiyatı)* sözleşme tutarı]
:[(1,5730-1,5760)* 10.000]= -30
TL
28/5/2011
tarihinde oluşan kar 50 TL olmakla birlikte, sözleşme net olarak 30 TL
zararla sonuçlanmış olduğundan, herhangi bir tevkifat
yapılması söz konusu değildir.
Değerleme Tutarları Toplamı = Sözleşme
Kar/Zararı
(200-510+230+50) = -30
7.2. Organize
borsalarda (VOB vb.) işlem yapan müşterilerin teminat hesaplarında bulunan
TL cinsinden nakdi teminatların TAKASBANK tarafından nemalandırılması
sonucu elde edilen gelir mevduat faizi olarak geçici 67 nci
madde kapsamında % 15 oranında tevkifata tabi
tutulacaktır.
Organize
borsalarda işlem yapan bankalara ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kuruluna
göre kurulan aracı kurumlara ait nakdi teminatların nemalandırılması sonucu
elde edilen gelirler üzerinden geçici 67 nci
maddenin (4) numaralı fıkrası hükmü gereğince tevkifat
yapılmayacaktır.
7.3. Geçici 67 nci maddenin
(1) numaralı fıkrasına göre, üç aylık dönem içerisinde aynı türden menkul
kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı ile ilgili olarak birden fazla
alım-satım işlemi yapılması halinde tevkifatın
gerçekleşmesinde bu işlemler tek bir işlem olarak dikkate alınacak olup,
aynı tür menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının
gruplandırılmasında esas alınmak üzere;
I. Sabit getirili menkul kıymetler,
II. Değişken getirili menkul kıymetler,
III. Diğer
sermaye piyasası araçları,
IV. Yatırım
fonları katılma belgeleri ve yatırım ortaklıkları hisse senetleri
adları
altında dört sınıf ihdas edilmişti. Bu Tebliğ ile “III. Diğer sermaye
piyasası araçları” sınıfı, “III. Diğer menkul kıymetler ve diğer sermaye
piyasası araçları” olarak değiştirilmiştir.
Geçici
67 nci madde kapsamında aynı tür menkul kıymet ve
diğer sermaye piyasası aracı işlemleriyle ilgili olarak ortaya çıkan ve bir
takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen üçer aylık dönemlere devri öngörülen
zararların mahsubu açısından önem taşıyan bu sınıflandırmaya göre, menkul
kıymetlere bağlı olarak yapılan vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmeleri menkul kıymetin dahil olduğu sınıf içinde değerlendirilecek,
menkul kıymete bağlı olmaksızın yapılan işlemler ise “III. Diğer menkul
kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçları” sınıfı kapsamında
değerlendirilecektir.
Bu
kapsamda, hisse senedi ve hisse senedi endekslerine dayalı olarak yapılan
vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile İstanbul
Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören hisse senedi ve hisse senedi
endekslerine dayalı olarak ihraç edilen aracı kuruluş varantları
hisse senetlerinin dahil olduğu değişken getirili menkul kıymetler
sınıfında değerlendirilecektir.
Öte
yandan, hisse senedi ve hisse senedi endeksleri dışında bir dayanak varlığa
bağlı varantlar söz konusu gruplandırmada III.
sınıf kapsamında değerlendirilecektir.
Tebliğ
olunur.
‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
6 13/1/2011 tarihli ve
27814 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır.
7 30/9/2010 tarihli ve
27715 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
|