Gıda,
Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından:
SAFKAN
DAMIZLIK KOYUN VE KEÇİ YETİŞTİRİCİLİĞİ
HAKKINDA
TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: 2013/2)
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu
Tebliğin amacı; safkan damızlık koyun ve keçi yetiştiriciliği ile bunlara
ait sperma, ovum, embriyo üretimi, uygulanması ve
ticareti konularını düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu
Tebliğ, her yaştaki safkan damızlık koyun ve keçinin; soy kütüğüne kayıt
şartlarını, kayıt için gerekli bilgileri, ırka özgü performans
değerlendirme metotlarını ve kriterlerini,
damızlık koyun ve keçilerin ve bu hayvanlara ait sperma, ovum ve embriyoların her aşamadaki kayıt ve
belgelendirilmelerini kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu
Tebliğ;
a) 11/6/2010 tarihli ve 5996
sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 10 uncu
maddesine,
b) 5/12/2011 tarihli ve 28133
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hayvanlarda Soy Kütüğü ve Ön Soy Kütüğü
Esasları Hakkında Yönetmelik, 8/12/2011 tarihli ve 28136 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi
Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik, 24/12/2011 tarihli ve 28152 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Sperma, Ovum ve Embriyo
Üretim Merkezlerinin Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik,
2/12/2011 tarihli ve 28130 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Koyun ve Keçi
Türü Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliğine
dayanılarak,
c) Komisyonun; Avrupa
Birliğine Safkan Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiriciliğine İlişkin 89/361/EC
sayılı direktifine, Safkan Koyun ve Keçi Yetiştiriciliğinde Soy Kütüklerine
Giriş Yönetimi Kriterine ilişkin 90/255/EC sayılı, Safkan Damızlık Koyun ve
Keçilerin Performansının İzlenmesi ve Genetik Değerlerinin Ölçülmesi için
Kullanılan Yöntemlere ilişkin 90/256/EC sayılı, Damızlık Safkan Koyun ve
Keçiler ve bu hayvanlara ait Sperma, Ovum ve
Embriyolarının Damızlık Amacı ile Kayıt Kriterlerine ilişkin 90/257/EC
sayılı, Safkan Damızlık Koyun ve Keçiler ve onlara ait olan Sperma, Ovum ve Embriyoları için Damızlık Sertifikalarına
ilişkin 90/258/EC sayılı Komisyon Kararlarına paralel olarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu
Tebliğin uygulanmasında;
a) Bakanlık: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığını,
b) Birlik: Her türden hayvan için ıslah esas olmak
üzere, yetiştirme, pazarlama faaliyetlerini gerçekleştirmek amacıyla,
gerçek ve tüzel kişiliği haiz yetiştiriciler ile kurum ve kuruluşların oluşturdukları
Merkez Birliği düzeyinde örgütlenmiş 5996 sayılı Kanuna göre kurulmuş
yetiştirici birliklerini,
c) Damızlık belgesi: Ana ve babası bilinen ve kayıt
sisteminde kayıtlı damızlık hayvanlara verilen belgeyi,
ç) Genel müdürlük: Hayvancılık Genel Müdürlüğünü,
d) Hayvan sahibi veya yetiştirici: Hayvanların mülkiyet
hakkını üzerinde bulunduran gerçek veya tüzel kişiyi,
e) Islah programı: Türkiye koşullarına uyumlu kaliteli
damızlıklar elde etmek amacıyla ulusal veya bölgesel olarak planlanan ıslah
çalışmalarını düzenlemek ve yönlendirmek amacıyla yapılan çalışma planını,
f) İl/ilçe müdürlüğü: Bakanlık il/ilçe müdürlüğünü,
g) Kayıt sistemi: Hayvansal üretimin ve/veya ıslah
programının gereği toplanması öngörülen bilgilerin kaydedildiği,
depolandığı ve değerlendirildiği tür bazında tutulan kayıt ortamını,
ğ) Merkez birliği: İl yetiştirici birliklerinin bir
araya gelerek oluşturdukları ve faaliyetleri tüm yurdu kapsayacak şekilde
her türden hayvan için kurulmuş merkez birliğini,
h) Ön soy kütüğü: Sadece yetiştirme kayıtları tutulan
işletmelerde mensup olduğu ırkın özelliklerini taşıyan hayvanlar için
oluşturulan kayıt sistemini,
ı) Performans testi: Koyun ve keçilerin damızlık
değerlerinin belirlenmesi, verim özelliklerinin genetik değerlendirilmesi
ve döl kontrolü çalışmalarını,
i) Safkan damızlık: Ana-babası, büyükanne ve büyükbabası
aynı ırka ait bir soy kütüğüne girişi yapılmış veya kayıt edilmiş, kendisi
de bu soy kütüğüne kaydı yapılmış veya soy kütüğüne girişinin yapılabilmesi
için ait olduğu ırka ait özellikleri taşıyan bir koyunu-keçiyi,
j) Soy kütüğü: Atalarından bahsedilerek belirli bir ırka
ait safkan damızlık koyun ve keçilerin Bakanlık tarafından resmi olarak
tanınan bir hayvan sahibinin, kuruluşun veya birliğin ya da Bakanlığın bir
birimi tarafından yürütülen herhangi bir kayıt sistemini,
k) Veri tabanı: Soy kütüğü ve ön soy kütüğü sisteminde
tutulan tüm kayıtları,
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Soy
Kütüğünde Yetki ve Başvuru
Yetki
MADDE 5 – (1) Soy
kütüğü ve ön soy kütüğü çalışmaları aşağıda belirtilen kuruluşlar
tarafından yürütülür.
a) İllerde; il müdürlüğü ve/veya birliklerin kurulduğu
illerde, Merkez Birliğine üye ve Merkez Birliği aracılığıyla Bakanlıktan
yetki almış olan birlik,
b) Ülke genelinde; Bakanlık ve/veya Bakanlıktan yetki
almış Merkez Birliği.
(2) Soy kütüğü ve ön soy kütüğü sisteminin gerektirdiği
tüm işlemler; soy kütüğüne kayıtlı işletmelerde birlikler, ön soy kütüğüne
kayıtlı işletmelerde il müdürlükleri ve/veya birlikler tarafından yapılır.
(3) Bakanlık, birliklere teknik, sağlık hizmetleri ve
eğitim konusunda gerektiğinde destek sağlayabilir.
Başvuru
MADDE 6 – (1) Soy
kütüğü ve ön soy kütüğü sistemini yürütmek isteyen birlikler, içeriği
Merkez Birliklerince belirlenen başvuru dosyasını hazırlayarak Merkez
Birliğine müracaat eder. Merkez Birliği en geç otuz işgünü içerisinde
incelemesini yapar. Uygun görülmemesi durumunda gerekçeli cevap verir.
Uygun görülmesi durumunda onay için birlik adına Bakanlığa başvurur.
Bakanlık başvuruyu inceler ve en geç onbeş işgünü
içerisinde cevaplar.
(2) Bakanlık tarafından başvurunun uygun bulunması
durumunda il müdürlüğü bilgilendirilir.
(3) Soy kütüğüne kayıtlı olmak isteyen yetiştirici,
birliğe müracaat eder. Birlik kuruluş belgesindeki koşulları taşıyan, her
yetiştirici ve işletmesindeki tüm hayvanlar soy kütüğü kapsamındadır.
(4) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait hayvanlar soy kütüğü
kapsamına alınacak ise üyelik şartı aranmaz. Bu kapsamdaki iş ve işlemler,
Merkez Birliği ile yapılacak protokolle belirlenir.
(5) İşletmesini ve hayvanlarını ön soy kütüğüne kayıt
ettirmek isteyen yetiştiriciler, yetkili yetiştirici birliğine müracaat
eder, uygun görülenler sisteme dâhil edilir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Soy Kütüğü
ve Ön Soy Kütüğüne Kayıt Kriterleri ve Belgelendirme
Kayıt kriterleri
MADDE 7 – (1) Safkan
bir koyun veya keçinin kendi ırkının soy kütüğüne kayıt olabilmesi için
aşağıdaki koşulları sağlaması gerekmektedir:
a) Aynı ırkın soy kütüğüne kayıtlı ebeveyn ve cedde
sahip olmalı,
b) Soy kütüğü kurallarına uygun olarak doğumdan sonra kimliklendirilmiş olmalı,
c) Soy kütüğü kurallarına uygun olarak oluşturulmuş bir
damızlık belgesine sahip olmalıdır.
(2) Yetiştirici Birliği, bu maddenin birinci fıkrasında
belirtilen özellikleri barındırmayan dişi ya da erkek bir hayvanın ön soy
kütüğüne kayıt edilmesine karar verebilir. Bu dişi ise aşağıdaki koşulları
sağlamalıdır:
a) Doğumunu takiben soy kütüğü kurallarına uygun şekilde
kimliklendirilmeli,
b) Irk standartlarını karşıladığı, Merkez Birliğince
oluşturulacak ve Bakanlık tarafından onaylanan kurulca tespit edilmeli,
c) Ön soy kütüğü kurallarında belirtilen minumum özellikleri taşımalıdır.
(3) Annesi ve anneannesi ön soy kütüğüne, babası,
dedesi, soy kütüğüne kayıt edilmiş olan bir dişi hayvan, soy kütüğüne kayıt
edilir.
(4) Soy kütüğüne kayıtlı koç ve tekelerden, ön soy kütüğü
veya soy kütüğüne kayıtlı koyun ve keçiler ile elle aşım sonucu elde edilen
yavrular soy kütüğüne kayıt edilir.
(5) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b)
bentlerinde bahsedilen gereklilikler, ırk özelliklerini gösteren fakat
orijini bilinmeyen hayvanlar ile Bakanlığın onayladığı projeler sonucu elde
edilen hayvanlar için değişiklik gösterebilir.
(6) Kayıt edileceği soy kütüğünde aynı ırktan olan
hayvanlardan farklı özellikler gösteren safkan damızlık koyun veya keçi, bu
soy kütüğü birkaç sınıf içeriyorsa damızlığın kendi özellikleri ile örtüşen
bölümüne kayıt edilir.
(7) Suni tohumlama ve embriyo transferi yapılan her
koyun, keçi ve işletmesi ile ülke içerisinde yapılan tüm suni tohumlama ve
embriyo transferi bilgileri soy kütüğü veya ön soy kütüğü sistemine kayıt
edilir.
Belgelendirme
MADDE 8 – (1) Bütün
dişi, erkek koyun ve keçiler soy kütüğüne kayıt edildiklerinde damızlık
olarak kabul edilir.
(2) Hayvanların satılması halinde yetiştiricinin birliğe
talebi üzerine; Bakanlık tarafından belirlenen Ek-1’deki bilgileri içerecek
şekilde hazırlanan damızlık belgesi verilir. Birlik olmayan illerde talep,
il müdürlüğü üzerinden Merkez Birliğine yapılır. Bakanlıkça belirlenen kriterlere sahip olmayan hayvanlara damızlık belgesi
düzenlenmez.
(3) Belge ücreti, Bakanlığın uygun görüşü ile Merkez
Birliği tarafından belirlenir.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Soy Kütüğü,
Ön Soy Kütüğü, Veri Tabanı, Verilerin Değerlendirilmesi
Soy kütüğü
MADDE 9 – (1) Soy
kütüğü, asgari aşağıdaki konu ve faaliyetleri içerir;
a) Tanımlama,
b) Soy bilgileri,
c) Islaha konu olabilecek özellik ve bilgileri,
ç) Üremeye esas bilgiler,
d) Sürüden ayrılma bilgileri,
e) Veri tabanı oluşturulması ve verilerin depolanması,
f) Verilerin değerlendirilmesi ve sonuçların
yayınlanması,
g) Islah programı,
ğ) Damızlık belgesi verilmesi.
(2) Soy kütüğü ve soy kütüğü içerisinde ıslah programı
kapsamındaki verilerin toplanması ile ilgili tüm iş ve işlemler Merkez
Birliği tarafından yürütülür.
Ön soy
kütüğü
MADDE 10 – (1) Ön soy
kütüğü, asgari aşağıdaki konu ve faaliyetleri içerir;
a) Tanımlama,
b) Soy bilgileri,
c) Üremeye esas bilgiler,
ç) Sürüden ayrılma bilgileri,
d) Veri tabanı oluşturulması ve verilerin depolanması,
e) Verilerin değerlendirilmesi ve sonuçların
yayınlanması,
f) Damızlık belgesi verilmesi.
Veri tabanı
MADDE 11 – (1) Soy
kütüğü, ön soy kütüğü veri tabanı, Bakanlık tarafından veya yetki verilmiş
Merkez Birliği tarafından oluşturulur.
(2) Soy kütüğü ve ön soy kütüğü sisteminde tutulan tüm
kayıtlar Merkez Birliğinde depolanır.
(3) Veri tabanı Bakanlık kullanımına açıktır.
(4) Veri tabanı oluşturulması ve geliştirilmesinde
Bakanlık destek verebilir.
Verilerin
değerlendirilmesi
MADDE 12 – (1) Soy
kütüğü ve ön soy kütüğü sistemindeki tüm kayıtlar, Bakanlık ve/veya Merkez
Birliğinin belirleyeceği ıslah ve diğer çalışmalarda kullanılmak üzere
değerlendirilir.
(2) Verilerin değerlendirilmesine ve damızlık değer
tahmini yapılması veya yaptırılmasına Bakanlık ve/veya Merkez Birliği
yetkilidir.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
Islah
Programı, Performans İzlenmesi ve Genetik Değerlendirme
Islah
programı
MADDE 13 – (1) Ülkesel
ıslah programları, Bakanlık ve Merkez Birliği tarafından hazırlanır. Islah
programları Bakanlık tarafından onaylandıktan sonra uygulamaya konulur.
(2) Islah programlarında yapılacak her türlü değişiklik
Bakanlığın onayına sunulur.
(3) Islah programlarında; ıslah yöntemi, ıslah amacı,
sürü büyüklüğü, kayıtlı sürü büyüklüğü, programın süresi, faaliyet planı ve
diğer teknik detaylar belirlenir.
(4) Islah programı kapsamındaki bir popülasyonda,
birden fazla kuruluş, farklı ıslah programları yürütemez.
(5) Koyun ve keçilerde ıslah programını yürütecek
kuruluşlar, sperma üretme istasyonu kurabilir veya bir sperma üretme
istasyonu ile sözleşme yapabilir.
Performans
izlenmesi ve genetik değerlendirme
MADDE 14 – (1)
Hayvanlar, ait oldukları türün özelliklerine göre bireysel olarak kimliklendirilir.
(2) Damızlık değerin belirlenmesinde; et, süt, yapağı ve
benzeri verim özelliklerinin genetik değerlendirilmesi ve döl kontrolü çalışmaları Bakanlık kontrolünde birlikler
tarafından yapılır.
(3) Döl kontrolü ve damızlık koyun veya keçilerin
genetik değeri hesaplanmasında bir ya da daha fazla metodun kombinasyonu kullanılabilir. Hesaplamalardan elde
edilecek tüm veriler, yetkili otoritelerce erişilebilir olmalıdır.
Genetik
değerlendirme
MADDE 15 – (1)
Performans testi aşağıda belirtilen şekilde yapılır;
a) Performans testi bu amaçla kurulan bir merkezde
yapılır.
b) Performans Test Merkezinden sorumlu yetkili kuruluş
ve genetik değer hesaplamaları ile sonuçların ilanından sorumlu yetkili kuruluş
isimleri Bakanlıkça belirlenir.
c) Temel zootekni kurallarına göre, kullanılan genetik
değer hesaplama yöntemi bilimsel olarak kabul edilebilir olmalıdır.
ç) Kullanılan test yönteminin detaylı bir tanımlaması
yapılmalı ve aşağıda belirtilen kriterleri
kapsamalıdır;
1) Merkeze kabul şartları; teste alınacak genç damızlık
hayvanların maksimum yaşı veya ağırlığı, hayvanların sayısı belirtilmeli,
2) Merkezdeki test sürecinin uzunluğu ya da test sonu
ağırlığı yazılmalı,
3) Hayvan besleme sistemi, rasyonun
tipi, karkas verilerini içermeli,
4) Kaydedilecek özellikler; canlı ağırlık, yemden
yararlanma oranı, vücut skoru, süt verimi, süt bileşimi, yapağı-tiftik
kalitesi ve benzeri veriler belirtilmeli, damızlık hayvanların genetik
değerinin hesaplanmasında ilgili tüm veriler kullanılmalıdır. Uygun prosedürler ile genetik özellikler dışındaki faktörler
damızlık değerin belirlenmesinde dışarıda bırakılmalıdır,
5) Irk özellikleri konusunda yapılacak performans testi,
birlik tarafından oluşturulacak bir test merkezinde veya temel zootekni
kuralları karşılayacak şekilde genetik değerler hesaplanabiliyorsa
yetiştirildiği işletmelerde de yapılabilir,
6) Birden fazla yerde ve sürüde planlanacak ya da
uygulanacak testler, sürüler arasında karşılaştırmayı mümkün kılacak şekilde
planlanmalıdır,
7) Sütçü hayvanlara ait süt özelliklerinin damızlık
değerinin hesaplanması sütçü hayvanların verimleri kaydeden uluslararası
komitenin belirlediği normlara uygun bir zaman dönemini kapsamalı, süt
verimi, sütün bileşimi veya diğer ilgili verileri ve özellikleri içerecek
şekilde yapılmalıdır,
8) Test edilen damızlık hayvanın genetik değeri damızlık
değer olarak belirtilmeli ve her özellik için yaşıtları ile
kıyaslanmalıdır,
9) Çevresel değişiklilere göre ayarlanmış verim
kayıtlarını içermelidir.
ALTINCI
BÖLÜM
Sperma, Ovum, Embriyo Üretim ve Uygulamaları
Üretim ve
uygulamalar
MADDE 16 – (1) Safkan
damızlıklara ait sperma, ovum ve embriyolar;
Sperma, Ovum ve Embriyo Üretim Merkezlerinin
Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun
üretilmiş, test edilmiş, genetik değerlerinin ölçülmüş ve performanslarının
izlenmesi için gerçekleştirilen testlerden kantitatif
sınırları karşılayarak geçmiş olması halinde kullanımına izin verilir.
Mevzuata uygun yapılan suni tohumlama ve embriyo transferi uygulamaları
veri tabanına kaydedilir.
(2) Sperma, ovum veya
embriyolar resmi olarak onaylanmış bir merkezde ve personel tarafından
toplanmış, işlenmiş ve saklanmış olmalıdır. Spermaların üretimi, kullanımı
ve satışında Ek-2’deki bilgileri içeren belgeler, ovumun
üretimi, kullanımı ve satışında Ek-3 deki bilgileri içeren belgeler ve
embriyonun üretimi, kullanımı ve satışında Ek-4 deki bilgileri içeren
belgelerin düzenlemesi zorunludur.
(3) Sperma, ovum veya
embriyoların üretildiği merkezlerin uyması gerekli kurallar ve tutulması
zorunlu kayıtlar ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılır.
(4) Sperma, ovum ve
embriyoların ithalatı, ihracatı ve uygulamaları Suni Tohumlama, Tabii
Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkındaki Yönetmelik ve
Bakanlık talimatları doğrultusunda yapılır.
YEDİNCİ
BÖLÜM
Çeşitli ve
Son Hükümler
İdari
yaptırım
MADDE 17 – (1) Soy
kütüğü çalışmalarına yetki verilen Merkez Birliği Bakanlık tarafından,
birlik ise Merkez Birliği ve/veya Bakanlık tarafından denetlenir. Kurallara
ve taahhütlerine uymayanlar yazılı olarak uyarılır. En geç üç ay sonra
yapılan denetimde kurallara ve taahhütlere uymama durumunun devam etmesi
halinde; soy kütüğü çalışmalarını yürütme yetkisi geri alınır. Birliğin
yetkisinin alınması durumunda soy kütüğü çalışmaları iptal edilir ve tüm
işletmeler ön soy kütüğü kapsamına alınarak, çalışmalar il müdürlüğünce
yürütülür.
(2) Hayvan sahibi,
işletmesine ve işletmesinden yapılan koyun ve keçi türü hayvan
hareketlerini yedi gün içinde, bu hayvanların doğumlarını altı ay içinde;
göçerler veya mera hayvancılığı için il/ilçe müdürlüğüne bildirimde
bulunulması hâlinde dokuz ay içinde, hayvanların ölümlerini, işletmede
zorunlu kesimlerini, yetiştiricinin kendisine ve işletmesine ait
bilgilerini otuz gün içinde ilgili il/ilçe müdürlüğüne bildirir. Hayvan
sahibi süresi içerisinde bildirimde bulunmaz ise, ilgili il/ilçe müdürlüğü
bu işletmeye ve bu işletmeden yapılacak koyun ve keçi türü hayvan
hareketlerini kısıtlar ve gerekli bildirimlerde bulunmadığından dolayı 5996
sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin birinci
fıkrasının (e) bendine göre idari para cezası uygular.
Yürürlük
MADDE 18 – (1) Bu
Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 19 – (1) Bu
Tebliğ hükümlerini Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız.
|