Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/40
KARAR NO : 2013/1
KARAR
TR : 14.01.2013
(Ceza
Bölümü)
ÖZET: Askeri ve adli
mahkemelere tabi kişilerin, müştereken suç işlemeleri halinde, eğer suç
Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise tüm sanıkların Adli yargı yerinde
yargılanmalarının gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanıklar : 1- B.K., 2- S.K.., 3- T.S., 4- A.S.
O L A Y : Çanakkale Boğaz Komutanlığı emrinde
Lojistik Şube Müdürü olarak görevli sanık Dz. İk. Bnb. T.S.’in, 2003-2006
yılları arası, kendi sağlık karnesi ve aynı Komutanlık emrinde görevli bir
kısım subay ve astsubayların sağlık karnelerine saç derisi rahatsızlığında
kullanılan “pilokarbin nitrat” isimli yüksek fiyatlı ve sivil eczane
tarafından hazırlanan ilacı yazdırdığı, hastane revir sevk evraklarını
birinci amire onaylatması gerektiği halde bizzat kendisinin tanzim ettiği,
Çanakkale 18 Mart Eczanesinin reçete kabul işlemlerinin öncelikle ve
tahakkuk işlemlerinin ivedilikle sonuçlandırılması konusunda mahiyeti
altındaki personele ısrarcı ve takipçi bir politika sergilediği, kendisi ve
adına reçete yazdırdığı personelden kesilmesi gereken ilaç katkı paylarını
zamanında kestirmediği ve ileriki aylara ertelenmesi konusunda direktif
verdiği iddialarıyla hakkında suç dosyası düzenlendiği ve açılan soruşturma
sonunda;
Kuzey Deniz Saha
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 20.7.2007 gün ve E:2007/212, K:2007/330
sayılı kararı ile, sanıklardan T.S.’in, Çanakkale 18 Mart Eczanesinin
reçete kabul işlemlerinin öncelikle ve tahakkuk işlemlerinin ivedilikle
sonuçlandırılması konusunda mahiyeti altındaki personele keyfi emir vermesi
nedeniyle memuriyet nüfuzunu sair suretle kötüye kullanmak suçunu, kendisi
ve adına reçete yazdırdığı personelden kesilmesi gereken ilaç katkı
paylarını zamanında kestirmemesi ve ileriki aylara ertelenmesi konusunda
keyfi işlem yapması/yaptırması nedeniyle memuriyet nüfuzunu sair suretle
kötüye kullanmak suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan Askeri Ceza
Kanununun 115/1. maddesi uyarınca ayrı ayrı cezalandırılması istemiyle kamu
davası açıldığı; sağlık fişlerine ilaç yazdırdığı şahıslardan sicil amiri
konumunda olduğu ile sicil amiri konumunda olmadığı ve görevi ile
bağlantısı bulunmayan personelden sağlık fişlerini talep etmesi ve sağlık
fişlerine pilokarbin nitrat etken maddeli majistral ilacı yazdırması eylemi
ile adlarına ilaç yazdırdığı kişilerin hastane revir sevk evraklarını
birinci amire onaylatması gerektiği halde bizzat kendisinin tanzim ettiği
iddiaları ile ilgili olarak memuriyet nüfuzunu sair suretle kötüye
kullanmak ve memuriyet görevini kötüye kullanmak suçunun unsurlarının
oluşmaması nedeniyle müsnet suçlardan kovuşturmaya yer olmadığı kararı
verilip, bu eylemler disiplin tecavüzü olarak değerlendirildiğinden
disiplin amiri tarafından ceza verilmesi için Çanakkale Boğaz Komutanlığına
müzekkere yazılmasına, bu eylemi nedeniyle sebebiyet verdiği 13.915,11 YTL.
hazine zararının suç tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte
tahsili için dosyadan tefrik edilecek evrakların Çanakkale Muhakemat
Müdürlüğüne gönderilmesine;
Çanakkale 18 Mart
Eczanesi sahibi Ecz. Y.E. hakkında, 2003-2006 yılları arasında pilokarbin
nitrat isimli ilacı satan ilaç firmalarından toplam 42 gram pilokarbin
etken maddesi satın aldığı ancak bu tarihler arasında toplam 2167 gram (2.167 Kg.) pilokarbin
etken maddesi çıkış yaptığı yani içinde pilokarbin etken maddesi olmayan
majistral ilaçları içinde pilokarbin etken maddesi varmış gibi kendisine
reçete ibraz eden Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına sattığı ve bu
ilaçların %80 lik Devlet katkı payını almak için Çanakkale Boğaz
Komutanlığına yazılı bildirimde bulunduğu, dolayısıyla aradaki 2.125 gr
farkın bedeli 49.609,64 YTL Devletten haksız olarak tahsil ettiği, böylece,
gerçeğe aykırı belge düzenlemek suçunu işlediği, ancak sivil kişi
olduğundan dosyanın tefrik edilmesine karar verildiği; tefrik edilen
evrakların Çanakkale Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderildiği, Çanakkale
Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Y.E. ve bu sanığa ait eczanede çalışan T.A.
haklarında, “resmi belgede sahtecilik, kamu kurum ve kuruluşlarının
zararına dolandırıcılık” suçlarından açılan kamu davasında; yüklenen
eylemler nedeniyle Çanakkale Ağır Ceza Mahkemesi’nce bu sanıkların
cezalandırılmalarına, T.S. hakkında gereğinin yapılması için Cumhuriyet
Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulmasına karar verildiği, kararın
sivil kişi sanıklar tarafından temyiz edildiği, dosyanın Yargıtay’da olduğu
ve henüz sonuçlanmadığı, sanık T.S. hakkında Çanakkale Cumhuriyet
Başsavcılığı’nca, resmi belgede sahtecilik ve kamu kurum ve kuruluşlarının
zararına dolandırıcılık suçlarından asker kişilerin yargılamasının 1632 sayılı
Yasa uyarınca Askeri Savcılıklarca yapılması gerektiği düşüncesi ile
verilen görevsizlik kararı üzerine, Kuzey Deniz Saha Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, “zincirleme resmi belgede sahtecilik suçuna iştirak ve
zincirleme kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık suçuna
iştirak etmek” suçlarından açılan kamu davası sonunda, Kuzey Deniz Saha Komutanlığı
Askeri Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının, Askeri Yargıtay 3.
Dairesi’nce, sanığa yüklenen suçların askeri suç olmaması, askeri bir suça
bağlı bulunmaması ve sivil kişi sanıklarla müştereken işlenmiş olmaları
nedeniyle 353 sayılı Yasa’nın 12. maddesi uyarınca onanmasına karar
verildiği ve dosyanın halen Çanakkale Ağır Ceza Mahkemesi’nde derdest
olduğu, sanık T.S.’in isteği üzerine sahte reçete düzenleyip devlet
zararına sebebiyet veren doktorlar hakkında da, Çanakkale Cumhuriyet
Başsavcılığı’na yapılan suç duyurusu nedeniyle, Çanakkale Cumhuriyet Başsavcılığı’nca,
doktor olan sanıkların eylemlerinin 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 134.
maddesinde düzenlenen suçu oluşturacağı gerekçesiyle görevsizlik kararı
verildiği açıklanarak, kendisine gönderilen dosyada, reçeteler ve protokol
kayıtları üzerinde yeniden yapılan inceleme sonucunda;
Çanakkale Asker
Hastanesi’nde görevli askeri doktorlardan sanık Tbp. Bnb. A.S.’in 6.1.2006
tarihinde İk. Kd. Bçvş. Yusuf Sağlam’ın, sanık J. Tbp. Atğm. S.K.’nin
20.9.2006 günü, İk. Yzb. Kahraman Bozkurt’un, Çanakkale Boğaz Komutanlığı
Karargah Destek Kıtalar Komutanlığı Revirinde görevli askeri doktorlardan
sanık Dz. Tbp. Atğm. B.K.’nın 23.5.2005 günü Ütğm. Emre Bayraktar’ın sağlık
fişlerine “pilokarbin nitrat” isimli saç ilacı yazdıkları, sağlık fişlerine
ilaç yazılan kişilerin ilaç yazan doktorlar tarafından muayene edilmediği,
ilaçların gıyaplarında T.S.’in isteği doğrultusunda sağlık fişlerine
yazıldığı, esasen sağlık fişlerine “pilokarbin nitrat” isimli saç ilacı
yazılan kişilerin herhangi bir saç rahatsızlıklarının olmadığı, ilaçların
yazıldığı tarihler dikkate alındığında, T.S.’in kendisine ait ilaçları
yazdırırken genellikle yanında ilaç yazdıracağı kişiye ait sağlık cüzdanını
da getirdiği ve kendisinin kullandığı ilaçları sağlık fişi sahibinin
gıyabında onun sağlık fişine yazdırdığı, böylece sanık İk. Bnb. T.S.’in
kendi sağlık fişi dışında başkalarının sağlık fişine yüksek fiyatlı
“pilokarbin nitrat” isimli saç ilacını yazdırması ve ilaç katkı payını
Devlete ödetmesi nedeniyle hazineyi zarara uğrattığı böylece, sanıklar
A.S., S.K. ve B.K.’nın memuriyet görevini kötüye kullanmak, sanık T.S.’in
memuriyet görevini kötüye kullanmak suçuna iştirak etmek suçunu işledikleri
ileri sürülerek, sanık T.S.’in eylemine uyan 1632 sayılı Askeri Ceza
Kanunu’nun 114. maddesi delaleti ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
257/1, 43. ve diğer sanıkların eylemlerine uyan aynı Kanun’un 257/1.
maddesi uyarınca (aynı eylemi işledikleri ileri sürülen oniki sanık ile
birlikte) cezalandırılmaları istemiyle Kuzey Deniz Saha Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nın 15.4.2008 gün ve E:2008/135, K:2008/235 sayılı iddianamesiyle
kamu davası açılmıştır.
KUZEY DENİZ SAHA
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 26.10.2011 gün ve E:2011/32, K:2011/187
sayıyla, sanıklar B.K., S.K., A.S. ve doktor olan diğer dokuz sanığa
yüklenen eylemin, sanık T.S. tarafından getirilen sağlık karnelerine,
kişileri görmeden ve muayene etmeden gerçeğe aykırı reçete yazmak olduğu,
bu eylemin “resmi belgede sahtecilik’’ suçunu oluşturacağı, sanık T.S.’in
ise bu suça iştirak ettiği, eylemin Askeri Ceza Kanunu’nun 134. maddesinde
düzenlenen suçla bir ilgisinin bulunmadığı açıklanarak, sanıklara yüklenen
eylemin resmi evrakta sahtekarlık suçunu oluşturduğu, bu suçun da askeri
suç olmadığı, askeri bir suça bağlı bulunmadığı, asker kişiye karşı veya
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak da işlenmediğinden,
Anayasa’nın 145. maddesinde yapılan değişiklik nedeniyle yargılamanın adli
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle, her ne kadar sanık T.S. hakkında
“resmi belgede sahtecilik ve kamu kurum ve kuruluşlarının zararına
dolandırıcılık suçlarına iştirak etmek” suçlarından açılmış ve Çanakkale
Ağır Ceza Mahkemesi’nde halen devam eden bir yargılama bulunmakta ise de,
askeri yargı yeri görevsiz olduğundan bu hususun görevli mahkeme tarafından
değerlendirilmesi gerektiği, bu nedenle davanın reddine karar verilmediği
açıklanarak görevsizlik kararı vermiş, karar diğer dokuz sanık tarafından temyiz
edilmiş, sanıklar T.S., A.S., S.K. ve B.K. tarafından temyiz edilmediğinden
bu sanıklar açısından kesinleşmiş, kesinleşen karar ve dava dosyası,
Çanakkale Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
ÇANAKKALE AĞIR CEZA
MAHKEMESİ: 21.3.2012 gün ve E:2012/82, K:2012/84 sayıyla, sanıklara
yüklenen eylemin 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 134. maddesinde
düzenlenen suç kapsamında kaldığı, bu suçtan sanıkları yargılama görevinin
de askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş,
dava dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir.
Mahkememize
gönderilen dava dosyasında, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce 14.05.2012 gün ve
E:2012/19, K:2012/19 sayılı karar ile adli yargı yerince verilen görevsizlik
kararı kesinleşmeden dava dosyası Mahkememize gönderildiğinden, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1 ve 14.
maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilip
dosyanın Mahkemesine gönderilmesinden sonra, dosyadaki eksiklik giderilip,
adli yargı yerince verilen görevsizlik kararı kesinleştirilerek dava
dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,
Üyeler; Ahmet DURU, Ahmet KARADAVUT, M. Selçuk GÜNEY, Turgut SÖNMEZ, Haluk
ZEYBEL, A. Zeki LİMAN’ın katılımlarıyla yapılan 14.01.2013 günlü
toplantısında;
I-İLK İNCELEME:
Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluşu Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve
biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri
arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Filiz TÜRKOĞLU’nun davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın incelenmesinde; Kuzey Deniz Saha Komutanlığı
Askeri Mahkemesi ile Çanakkale Ağır Ceza Mahkemesi arasında doğan olumsuz
görev uyuşmazlığında sanıklara yüklenen fiillerin, anılan askeri mahkemece,
Askeri Ceza Kanununun 134 üncü maddesinde yer alan suçu oluşturmayıp, resmi
belgede sahtecilik suçunu oluşturduğu şeklinde tavsif edildiği; adı geçen
Ağır Ceza Mahkemesince ise sanıkların fiillerinin Askeri Ceza Kanununun 134
üncü maddesine uyduğu şeklinde değerlendirildiği; sanıklardan T.S. hakkında
ayrıca benzer suçlamalarla “resmi belgede sahtecilik ve kamu kurum ve
kuruluşlarının zararına yol açmak ve dolandırıcılık suçuna iştirak” ten
Çanakkale Ağır Ceza Mahkemesi’ndeki yargılamasının derdest olduğu
anlaşılmaktadır.
12.9.2010 tarihinde yapılan
halkoylaması sonucu kabul edilip, buna ilişkin Yüksek Seçim Kurulu
Kararı’nın 23.9.2010 gün ve 27708 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5982 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile değişik T.C.
Anayasa’sının 145. maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri yargı, askerî
mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu
mahkemeler; asker kişiler
tarafından işlenen askerî
suçlar ile bunların asker
kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak
işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir. Devletin güvenliğine,
anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar her
halde adliye mahkemelerinde görülür” denilmiştir.
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmekte iken, maddenin
“….askeri mahallerde….” ibaresi Anayasa Mahkemesi’nin 26.6.2012 tarih ve 28335
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 15.3.2012 gün ve E:2011/30, K:2012/36
sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c)
Türk Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar,
olmak üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu
mahkemelerin bakma görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç
olmaması askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası
açılmamış olması halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte
iken, maddenin "... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
..." tümcesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.
Buna
göre, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha
önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini
değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça
bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup
olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
353
sayılı Yasa’nın “Müşterek Suçlar” başlığı altında düzenlenen 12.
maddesinde "Askeri mahkemelere
ve adliye mahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun müştereken
işlenmesi halinde eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise
sanıkların yargılanmaları askeri
mahkemelere; eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç
ise adliye mahkemelerine aittir" denilerek, Askeri Ceza Kanununda
yazılı olmayan bir suçun müştereken işlenmesi halinde sanıkların
yargılamalarının adli mahkemelerde yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararında, sanıklara yüklenen eylemin 1632 sayılı Askeri Ceza
Kanunu’nun “Hakikate muhalif rapor layiha sair evrak tanzim ve ita edenler”
başlığı altında düzenlenen 134. maddesinde yazılı suç kapsamında kaldığı
gerekçesine yer verilmiş ise de, dosyanın incelenmesinde, iddianamede
anlatılan ve yargı yerlerince verilen görevsizlik kararlarında da kabul
edilen, sanıklara yüklenen eylemin, doktor olan sanıkların, sanık T.S.
tarafından sağlık karneleri getirilen kişileri görmeden ve muayene etmeden
gerçeğe aykırı reçete yazmak olduğu, bu durumda askeri yargı yerince
verilen görevsizlik kararında, doktor sanıklara yüklenen eylemin 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 204/2. maddesinde düzenlenen “resmi belgede
sahtecilik” suçunu, sanık T.S.’e yüklenen eylemin “bu suça iştirak etmek”
suçunu oluşturduğu açıklanarak, eylemlerin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda
düzenlenen suçlar kapsamında kaldığının değerlendirildiği gözetildiğinde,
verilen görevsizlik kararı hukuka uygun bulunmuştur.
Böylece,
sanıklara yüklenen eylemin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen
suçlar kapsamında kaldığı, Askeri Ceza Kanunu’nda bu eyleme ilişkin bir
düzenlemenin bulunmadığı, bu nedenle “askeri suç” olmadığı açıktır.
Sanıklar
B.K. ile S.K.’nin yargılama aşamasında terhis edildikleri de dosyada
bulunan bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır. Sanık T.S. hakkında aynı
eylem nedeniyle açılmış ve halen Çanakkale Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam eden başka bir kamu davası
bulunmakta ise de, bu hususun görevli yargı yerince tartışılıp sonuca
bağlanması gerektiği kuşkusuzdur.
Bu
durumda, asker kişi sanıklar T.S. ile A.S.’e ve yargılama aşamasında terhis edilmiş olan sanıklar S.K. ile
B.K.’ ya yüklenen eylemin, müştereken işlendiği ileri sürüldüğünden,
sanıkları yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu sonucuna
varılmıştır.
Kaldı
ki, sanıklara yüklenen eylemin bir başka dosyada yargılamaları devam eden
sivil kişi sanıklar Y.E. ve T.A.
ile müştereken işlendiği de ileri
sürüldüğünden, davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği açıktır.
Açıklanan
nedenlerle, davanın adli yargı yerinde görülmesi ve Çanakkale Ağır Ceza
Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Çanakkale
Ağır Ceza Mahkemesi’nin 21.03.2012 gün ve E:2012/82, K:2012/84 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/41
KARAR NO : 2013/2
KARAR
TR : 14.01.2013
(Ceza
Bölümü)
ÖZET: Asker kişi sanık
hakkında, askeri suç olmayan, asker kişiye karşı veya askerlik hizmet ve
görevleri ile ilgili olarak işlendiği de ileri sürülmeyen “uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti
yapma veya sağlama" suçu nedeniyle açılan kamu davasının, ADLİ YARGI
yerinde görülmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Sanık : M.İ.
O L A Y : Şanlıurfa 20. Zrh. Tug.
Lojistik Destek Komutanlığı emrinde görevli sanık İkm. Er M.İ.’ın çarşı
iznine çıktığı 30.9.2011 günü Balıklıgöl civarında 45 TL karşılığında esrar
maddesi satın alarak birliğin Harran Üniversitesi karşısındaki tel
örgülerden içeriye attığı, gece olunca birlik içersindeki misafirhanenin
alt tarafında bulunan eski bir arabanın içinde sakladığı, bir kısmını
içtiği ve bir kısmını aynı Komutanlık emrinde görevli arkadaşları ile
beraber içerken zabıta timinde görevli personel tarafından yakalandıkları,
sanığın üzerinde ve sakladığı yerde 14 paket halinde daralı ağırlığı 27,32 gram olan
esrar maddesinin ele geçirildiği, bilirkişi raporunda bu maddelerin THC
ihtiva eden ve esrar elde etmeye elverişli hint keneviri bitkisine ait
olduğunun belirtildiği, sanığın beyanından sık sık uyuşturucu madde satın
alarak birlik içersine soktuğu, grup halinde veya tek olarak içtiği, zaman
zaman uyuşturucu madde pazarladığı, samimi arkadaşlarına sattığının
anlaşıldığı açıklanarak, sanığın uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti
yapma veya sağlama suçunu işlediği ileri sürülerek, eylemine uyan 5237
sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 188/3, 53/1, 54/1-4. maddeleri uyarınca cezalandırılması
istemiyle Şanlıurfa Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 13.12.2011 gün ve
E:2011/9304, K:2011/643 sayılı iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
ŞANLIURFA
2. AĞIR CEZA MAHKEMESİ: 13.6.2012 gün ve
E:2011/329, K:2012/218 sayı ile, asker kişi sanığı, askeri mahalde
işlediği ileri sürülen suç nedeniyle yargılama görevinin askeri yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen
karar kesinleşerek, dava dosyası, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri
Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
7.
KOLORDU KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 14.8.2012 gün ve E:2012/913,
K:2012/391 sayı ile, sanığa yüklenen uyuşturucu madde ticareti yapmak veya
sağlamak suçunun askeri suç olmaması, askeri mahal kavramının Anayasa’da
yapılan değişiklik sonucu ortadan kalkmış olması ve Anayasa Mahkemesi’nin
353 sayılı Yasa’nın 9. maddesinde yer alan “askeri mahal” ibaresinin
iptaline karar verdiği nedeniyle sanığı yargılama görevinin adli yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, kararın temyiz
edilmeden kesinleşmesi üzerine, dava dosyası, 7. Kolordu Komutanlığı Askeri
Savcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,
Üyeler; Ahmet DURU, Ahmet KARADAVUT, M. Selçuk GÜNEY, Turgut SÖNMEZ, Haluk
ZEYBEL, A. Zeki LİMAN’ın katılımlarıyla yapılan 14.01.2013 günlü
toplantısında;
I-İLK İNCELEME:
Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluşu Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve biçim
yönünden bir eksiklik görülmediği, adli ve askeri yargı yerleri arasında
Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Filiz TÜRKOĞLU’nun davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmekte iken, maddenin
“….askeri mahallerde….” ibaresi Anayasa Mahkemesi’nin 26.6.2012 tarih ve
28335 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 15.3.2012 gün ve E:2011/30,
K:2012/36 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile cezalandırılmayan
suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c)
Türk Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar,
olmak üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Sanığa
yüklenen “uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama”
suçunun Türk Ceza Kanunu’nda düzenlendiği, Askeri Ceza Kanunu’nda bu suça
ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, bu nedenle yüklenen eylemin “askeri
suç” olmadığı kuşkusuzdur.
12.9.2010 tarihinde yapılan
halkoylaması sonucu kabul edilip, buna ilişkin Yüksek Seçim Kurulu
Kararı’nın 23.9.2010 gün ve 27708 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5982 sayılı Yasa’nın 15. maddesi ile değişik T.C.
Anayasa’sının 145. maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri yargı, askerî
mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu
mahkemeler; asker kişiler
tarafından işlenen askerî
suçlar ile bunların asker
kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak
işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir. Devletin güvenliğine,
anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar her
halde adliye mahkemelerinde görülür” denilmiştir.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararında, asker kişi sanığı askeri mahalde işlediği ileri
sürülen suç nedeniyle yargılama görevinin askeri yargı yerine ait olduğu
gerekçesine yer verilmiş ise de, Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanunu’nun 9. maddesinde yer alan “askeri mahal”
kavramının Anayasa’da yapılan yeni düzenleme ile kaldırıldığı ve Anayasa
Mahkemesi’nin bahsedilen kararı ile Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle
iptaline de karar verildiği anlaşıldığından, artık asker kişilerin askeri
mahalde işledikleri askeri suç olmayan bu tür suçlara ait davaların askeri
yargı yerinde görülemeyeceği açıktır.
Açıklanan nedenlerle, askeri suç olmayan, asker kişiye karşı veya
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işlendiği de ileri sürülmeyen
eylem nedeniyle sanık hakkında açılan davanın adli yargı yerinde görülmesi
ve Şanlıurfa 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Şanlıurfa
2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 13.06.2012 gün ve E:2011/329, K:2012/218 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/42
KARAR NO : 2013/3
KARAR
TR : 14.01.2013
(Ceza
Bölümü)
ÖZET: 1-Asker kişi sanıklar
hakkında “kasten yaralama ve hakaret” suçlarına uygun eylemleri nedeniyle
açılan kamu davasının, suçun askeri suç olmaması, askeri suça bağlı
bulunmaması ve askeri mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmiş
olması nedeniyle;
2-Sivil
kişi sanık hakkında açılan kamu davasının, Anayasa, 353 ve 5271 sayılı
Yasa’da yapılan değişiklikler nede-niyle ADLİ YARGI yerinde görülmesinin
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.H.
Mağdur : E.Ö.
Katılan : C.B.
Sanıklar : 1- S.A., 2- Ö.K., 3- E.G.
O L A Y : Antalya/Karpuzkaldıran Öz. Eğt. Mrk.
Komutanlığı emrinde askerlik hizmetini yaparlarken işledikleri ileri
sürülen bir suç nedeniyle gözetim altına alınarak 9.7.2008 günü Antalya 3.
P. Eğt. Tug. K.lığı Disiplin Ceza ve Tutukevine kapatılan mağdur P. Er E.Ö. ile davaya katılan P.
Onb. C.B.’na burada cezalı olarak bulunan sanıklar P. Er S.A., Mu. Er E.G.
ve terhis tarihi 23.8.2007 olan Ord. Er Ö.K.’nun “top, ibne” gibi hakaret
içeren sözler söyledikleri, tuvaleti yıkattıkları, mağdurların suratına
tokat attıkları, birbirlerine “ibne” şeklinde hitap etmelerini istedikleri
ve mağdurların bu isteği yaptıkları, ertesi gün cezaevini yıkattıkları,
birbirlerini tokatlamaları için baskı yaptıkları, mağdurlardan E.Ö.’in
sanıklardan şikayetçi olmadığı, böylece, sanıklar S.A. ve E.G.’in, C.B.’na
karşı “üst’e fiilen taarruz” ve “üst’e hakaret” suçunu, sanık Ö.K.’nun ise
olay tarihinde terhisli olması sebebiyle “kasten yaralama” ve “hakaret”
suçlarını işledikleri ileri sürülerek, eylemlerine uyan 1632 sayılı Askeri
Ceza Kanunu’nun 91/1 inci maddesinin az vahim hal ve 85/1. maddesinin ilk
cümlesi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 86/2 ve 125/1. maddeleri uyarınca
cezalandırılmaları istemiyle Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı
Askeri Savcılığı’nın 10.3.2009 gün ve E:2009/66, K:2009/231 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
DAĞ KOMANDO OKULU VE
EĞİTİM MERKEZİ KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 9.12.2010 gün ve E:2010/212,
K:2010/779 sayıyla, olay öncesinde sanıklar ile mağdurların birbirlerini
tanımadıkları, olay sırasında
üzerlerinde tek tip
kıyafet bulunduğu ve kıyafette rütbelerinin takılı
olmadığı, bu nedenle
sanıkların davaya katılan
C.B.’nun onbaşı rütbesinde olduğunu bilmedikleri yönündeki
savunmalarının aksini gösteren bir delil bulunamadığından yüklenen
eylemlerin “kasten yaralama” ve “hakaret” suçlarını oluşturacağı, bu
suçların askeri suç olmaması,
askeri bir suça bağlı bulunmaması ve sanıkların terhis edilmiş olmaları
nedeniyle sanıkları yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar kesinleşerek,
dava dosyası, Antalya 12. Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
ANTALYA 12. SULH CEZA
MAHKEMESİ:1.3.2012 gün ve E:2011/470, K:2012/531 sayıyla, asker kişi
sanıkları, askerlik görevleri sırasında, askeri alanda asker kişilere karşı
işledikleri suçlar nedeniyle yargılama görevinin askeri yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle asliye ceza mahkemesine itiraz yolu açık olmak üzere
görevsizlik kararı vermiş, dava dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize
gönderilmiştir.
Mahkememize
gönderilen dava dosyasında, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce 1.10.2012 gün ve
E:2012/30, K:2012/30 sayılı karar ile adli yargı yerince verilen görevsizlik
kararı kesinleşmeden dava dosyası Mahkememize gönderildiğinden, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1 ve 14.
maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilip
dosyanın Mahkemesine gönderilmesinden sonra, dosyadaki eksiklik giderilip,
adli yargı yerince verilen görevsizlik kararı kesinleştirilerek dava
dosyası, aynı Mahkemece, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,
Üyeler; Ahmet DURU, Ahmet KARADAVUT, M. Selçuk GÜNEY, Turgut SÖNMEZ, Haluk
ZEYBEL, A. Zeki LİMAN’ın katılımlarıyla yapılan 14.01.2013 günlü
toplantısında;
I-İLK İNCELEME:
Yapılan incelemede, usule ilişkin işlemlerde 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluşu Ve İşleyişi Hakkında Kanun'da belirtilen süre ve
biçim yönünden bir eksiklik görülmediği, askeri ve adli yargı yerleri
arasında Yasa'nın 14. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu anlaşıldığından, esasın incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargı yerinin görevli olduğu yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN’ın adli yargı,
Askeri Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Filiz TÜRKOĞLU’nun davanın
çözümünün adli yargı yerinin görev alanına girdiğine ilişkin yazılı ve
sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
353
sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu Ve Yargılama Usulü Kanunu'nun
"Askeri Mahkemelerin Görevleri" başlığı altında düzenlenen İkinci
Bölümünde yer alan "Genel Görev" başlıklı 9. maddesinde;
"Askeri Mahkemeler Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça asker kişilerin
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askeri
mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri
suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler" denilmekte iken, maddenin
“….askeri mahallerde….” ibaresi Anayasa Mahkemesi’nin 26.6.2012 tarih ve
28335 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 15.3.2012 gün ve E:2011/30,
K:2012/36 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
"Askeri
suç" ise, öğretide ve uygulamada;
a)
Unsurları ve cezalarının tamamı Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olan, başka
bir anlatımla, Askeri Ceza Kanunu dışında hiçbir ceza yasası ile
cezalandırılmayan suçlar,
b)
Unsurları kısmen Askeri Ceza Kanunu'nda kısmen diğer ceza yasalarında
gösterilen suçlar,
c)
Türk Ceza Kanunu'na atıf suretiyle askeri suç haline dönüştürülen suçlar,
olmak üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.
Aynı
Yasa’nın 13.10.1996 gün ve 22786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4191
sayılı Yasa’yla değişik 17. maddesinde; “askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesi, daha önce
işlenen suçlara ait
davalara bu mahkemelerin bakma
görevini değiştirmez. Ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri bir
suça bağlı bulunmaması ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması
halinde askeri mahkemenin görevi sona erer” denilmekte iken, maddenin
"... ve sanık hakkında kamu davası açılmamış olması ..." tümcesi
Anayasa Mahkemesi'nin 11.3.2000 gün ve 23990 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan 1.7.1998 gün ve E:1996/74, K:1998/45 sayılı kararı ile iptal
edilmiştir.
Buna
göre, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha
önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini
değiştirmez. Ancak yüklenen suçun askeri bir suç olmaması, askeri bir suça
bağlı bulunmaması halinde, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
açıktır. İptal kararı nedeniyle, sanık hakkında kamu davasının açılmış olup
olmamasının bir önemi bulunmamaktadır.
Dosyanın incelenmesinde, dosya içersinde mevcut 3.
Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı’nın 22.01.2010 gün ve DİS.SB : 1530-33-10
sayılı yazısından, 2004 yılından itibaren ceza evinde tek tip mahkum
kıyafetinin kullanıldığı, olay tarihinde de mağdur P. Onb. C.B.’nun tek tip
kıyafetle içeri alındığı, disiplin ceza evine giren askerlerin üzerinde bulunan
tek tip kıyafette herhangi bir rütbe ve benzeri işaretin mevcut olmadığı,
ceza evindeki personelin kıyafetlerden birbirlerinin rütbelerini
anlayamadıkları ancak gardiyana ya da birbirlerine sorarak rütbelerini
öğrendiklerinin bildirildiği anlaşılmıştır.
Olumsuz
görev uyuşmazlığına konu kamu davasında, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararında, sanıklara yüklenen eylemin, asker kişilere karşı,
askeri mahalde, askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işlendiği
ileri sürüldüğünden, sanıkları yargılama görevinin askeri yargı yerine ait
olduğu gerekçesine yer verilmiş ise de, dosya içeriğinden anlaşıldığı ve
görevsizlik kararı veren yargı mercilerince de kabul edildiği üzere,
sanıkların mağdur C.B.’nun rütbesini bilmedikleri sonucuna varıldığından,
eylemlerinin “kasten yaralama” ve “hakaret” suçlarını oluşturacağı, bu
suçların da Türk Ceza Kanunu’nda düzenlendiği bu nedenle “askeri suç”
olmadığı kuşkusuzdur. Öte yandan, sanıklar S.A. ile E.G.’in yargılama
aşamasında terhis edildikleri dosyada bulunan bilgi ve belgelerden
anlaşılmaktadır.
353
sayılı Yasa'nın 17. maddesinde, askeri mahkemelerde yargılanmayı gerektiren
ilginin kesilmesiyle daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin
bakma görevinin değişmeyeceği, ancak suçun askeri bir suç olmaması askeri
bir suça bağlı bulunmaması durumunda, askeri mahkemelerde yargılanmayı
gerektiren ilginin kesilmesiyle, askeri mahkemenin görevinin sona ereceği
düzenlenmiş bulunduğundan ve somut olayda sanıklara yüklenen eylemin askeri
suç olmadığı anlaşıldığından, 353 sayılı Yasa’nın 17. maddesi uyarınca
sanıklar S.A. ve E.G. hakkında açılan kamu davasının adli yargı yerinde
görülmesinin gerektiği açıktır.
Sanık
Ö.K. hakkında açılan kamu davasında ise, sanığın sivil kişi olması
nedeniyle 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü
Kanunu’nun asker olmayan (sivil) kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma
koşullarını belirleyen maddeleri ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun
3. maddesi yönünden değerlendirme yapılması gerekmektedir.
5530 sayılı Yasa’nın 4. maddesi ile
değiştirilen 353 sayılı Yasa’nın
13. maddesinde, “Askeri Ceza
Kanunu’nun 55, 56, 57, 58, 59, 61, 63, 64, 75, 79, 80, 81, 93, 94, 95, 114
ve 131. maddelerinde yazılı suçlar, askeri mahkemelerin yargı yetkisine
tabi olmayan sivil kişiler tarafından barış zamanında işlenirse; bu
kişilerin yargılanması, adli yargı mahkemeleri tarafından, Askeri Ceza
Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle yapılır”;
5918
sayılı Yasa’yla değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesine
eklenen ikinci fıkrasında, “Barış zamanında, asker olmayan kişilerin Askeri
Ceza Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi bir suçu tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemesi durumunda asker olmayan kişilerin soruşturmaları Cumhuriyet
savcıları, kovuşturmaları adli yargı mahkemeleri tarafından yapılır”;
Türkiye
Cumhuriyeti Anayasası’nın 145. maddesinin ikinci fıkrasında da, “Savaş hali
haricinde, asker olmayan kişiler askeri mahkemelerde yargılanamaz”
denilmiştir.
Bu
düzenlemeler gözetildiğinde, sivil kişilerin barış zamanında, Askeri Ceza
Kanununda veya diğer kanunlarda yer alan askeri mahkemelerin yargı
yetkisine tabi suçları tek başına veya asker kişilerle iştirak halinde
işlemeleri durumunda adli yargı yerinde yargılanacakları kuşkusuzdur.
Olayda,
sanık Ö.K.’na yüklenen eylemin, Askeri Ceza Kanununda yazılı suçlardan
olmadığı gibi 353 sayılı Yasa’da belirtilen eylemler kapsamında da
bulunmadığı anlaşılmıştır. Sivil kişi sanık hakkında Türk Ceza Kanunu’nda
düzenlenen suçlar kapsamında bulunan eylemi nedeniyle açılan davanın adli
yargı yerinde görülmesinin gerektiği açıktır.
Açıklanan
nedenlerle, sanıklar hakkında “kasten yaralama” ve “hakaret” suçlarına
uygun eylemleri nedeniyle açılan kamu davasının adli yargı yerinde
görülmesi ve Antalya 12. Sulh Ceza Mahkemesi’nin görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ:
Davanın çözümünde ADLİ YARGI yerinin görevli olduğuna, bu nedenle Antalya
12. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 01.03.2012 gün ve E:2011/470, K:2012/531 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/82
KARAR NO: 2013/1
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Taraflarca 2003 yılında Taşocakları
Nizamnamesi hükümleri uyarınca yapılan sözleşmenin, 5177 sayılı Yasanın
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren feshi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
K A R A R
Davacılar : 1)Mak-Yol
İnş.San.Tur. ve Tic.A.Ş.
2)M. Kaş Marina İşletmeciliği A.Ş.
Vekili : Av.Ali Çebi, Av. Servet Açıkalın
Davalı : Kaş
Kaymakamlığı (Mal Müdürlüğü) Kaş / A.alya
O
L A Y : 1-Ulaştırma
Bakanlığı Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğünce
Yap-İşlet-Devret modeli ile ihalesi yapılan "Kaş Yat Limanı Il. Kısım
İnşaatı” işi, Davacılardan Mak-Yol
İnş.San.Tur.Tic.A.Ş. tarafından kazanılmış,
İdare ile 19 Ocak 2007 tarihinde "Uygulama Sözleşmesi"
imzalanmış; bu sözleşme ve ilgili mevzuat hükümleri gereği, işin gerçekleştirilmesi için yeni bir
şirket olan (diğer davacı)Makmarin Kaş Marina İşletmeciliği A.Ş kurulmuş; Sözleşmenin 3.maddesi uyarınca, Mak-Yol
A.Ş'nin üstlenmiş olduğu tüm hak ve yükümlülükler bu şirkete devrolmuştur.
2-Uygulama
Sözleşmesi'nin 25. maddesi gereğince,
işin yapılacağı Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki alanlar(kara
alanı ve deniz yüzeyi) için davalı idare olan Kaş Kaymakamlığı ile Mak-Yol İnş.San.Tur.A.Ş. arasında, 24
Aralık 2007 tarihinde Kullanma İzni Sözleşmesi imzalanmış; 14.2.2008 tarihinde İş Yeri Teslim
Tutanağı düzenlenmiştir.
3-Kullanma İzni Sözleşmesi'nin
6.maddesinde, işletme süresi olarak
tespit edilen 23 yıl 6 aylık dönemin ilk yılı için 372.400
(üçyüzyetmişikibindörtyüz) TL’nin, yatırım süresi olan bir yıl 6 aylık
dönemin sona erdiği tarihte, müteakip yıl bedellerinin ise bu bedelin
yatırıldığı tarihe tekabül eden tarihlerde Hazineye ödeneceği; Sözleşmenin
2.maddesinde, yatırım süresinin, yer teslim tutanağının taraflarca
imzalandığı; işletme süresinin, yatırım süresi sonunda kabul tutanağının
taraflarca imzalanarak, idarece onaylandığı ve yetkili idareden işletme
belgesi alındığı tarihten başlayacağı hükme bağlanmıştır.
4-İşe ait
yatırım süresi devam ederken 14.03.2009 tarihinde "Hazine Taşınmazlarının İdaresi
Hakkında Yönetmelik"te değişiklikler yapılmış; Yönetmeliğin
geçici 5. maddesinde "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten
önce verilen ancak sözleşmesinde taahhüt edilen yatırımı tamamlanmamış olan
irtifak hakkı ve kullanma izinlerinde hak sahibinin talep etmesi halinde,
iki yıl süreyle sözleşmelerine göre tespit edilecek bedel yüzde elli
indirimli tahsil edilir" hükmüne yer verilmiştir.
5-Davacı
Şirket, kendilerince yapılmakta olan işin bu madde kapsamına girdiğinden
bahisle, 17.08.2009 tarihli dilekçe ile davalı İdareden bedel indirimi
talebinde bulunmuş; davalı Kaş Kaymakamlığı, 07.10.2009 tarih ve
B.07.4.Def.4.07.60.00./07100200171-1544 sayılı cevabi yazı ile, 324 sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin
Bedellerin Tahsili başlıklı 5. maddesini gerekçe göstererek, davacının talebini reddetmiştir.
Davacılar dava dilekçelerinde; Şirketlerine Kaş Yat Limanı alanı
üzerinde verilen kullanma izninin yasal dayanağının, 2886 sayılı Devlet
ihale Kanununun 74 üncü maddesine ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz
Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun ile 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesine
dayanılarak çıkarılmış bulunan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında
Yönetmelik olduğunu; Davalı idare ile bu yönetmelikte belirlenen şekil ve
esaslarda belirlenen, kullanım bedellerini içeren sözleşmenin 24 Aralık
2007 tarihinde imzalandığını, müteakiben anılan yönetmelikte, 14 Mart 2009
tarih, 27169 sayılı Resmi Gazetede
yayınlanan değişiklikler yapıldığını, bunlardan birinin de geçici 5. madde
olduğunu, madde ile, değişikliklerin
yapıldığı tarihten önce verilmiş ancak yatırım süresi bu tarih itibarı ile
tamamlanmamış olan kullanma izinlerinde hak sahibinin talebi halinde, iki
yıl sözleşmelerine göre tespit edilecek bedelin %50 indirimli tahsil
edileceği hükmüne yer verildiğini;
Kaş Yat Limanı işinde, Uygulama Sözleşmesi madde 5.’e göre yatırım süresinin, yer teslim tutanağının taraflarca
imzalandığı tarih olan 14.02.2008 tarihinde başladığını, buna göre süre
uzatımları hariç yatırım süresi olarak belirlenen 1 sene 6 aylık sürenin
bitim tarihinin 14.08.2009 olduğunu,
yani yönetmelik değişikliği tarihinde henüz yatırım süresinin bitmediğini;
kullanma izni veriliş tarihinin, değişiklik tarihinden önce olduğu dikkate
alındığında, bedel indirimi taleplerinin yönetmelik hükmüne uygun olduğunu;
davalı idarenin, ret kararının
gerekçesini, 324 sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin, Bedellerin Tahsili
başlıklı bölümün 5. maddesinde yer alan; " 8/6/1994 tarihli ve
3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-işlet-Devret Modeli
Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun, 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı
Turizmi Teşvik Kanunu ile 5346 sayılı Kanun gibi özel düzenlemeler gereği
verilen kullanma izni veya tesis edilen irtifak hakkı bedellerinde
Yönetmelik hükümlerine göre herhangi bir indirim uygulanmayacaktır."
hükmüne dayandırdığını, bu
gerekçenin hukuki yanının bulunmadığını,
324 sayılı Tebliğ ve dayanak Yönetmelik değişikliği hükümlerine ve
özellikle bu yasal normların amacına aykırı bir yorumun sonucu
olduğunu; şirketlerinin talebinin
geçici maddeye yönelik bulunduğunu,
bu itibarla tebliğ maddesi gerekçe gösterilerek taleplerinin
reddinin usul ve yasaya aykırı olduğunu; normlar hiyerarşisine göre
yasaların Anayasaya, yönetmeliklerin dayanak yasasına, tebliğ ve
genelgelerin de dayanak yönetmeliğe aykırı olamayacağını; bu bağlamda dava
konusu olayda olduğu üzere, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında
Yönetmelik ile kullanma izni sahipleri lehine getirilmiş bedel indirimine
ilişkin hükümlere, yönetmelikte istisna hükmü yer almamasına rağmen, alt
norm olarak tebliğ ile Maliye Bakanlığının (Milli Emlak Genel Müdürlüğü)
istisna hükmüne yer vermesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu ifade
ederek; Kaş Kaymakamlığı (Mal
Müdürlüğü)’nün 07.10.2009 tarih ve B.07.4.Def.4.07.60.00./07100200171-1544
sayılı Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin geçici 5. maddesi
uyarınca talep edilmiş bulunan kullanma izni bedellerinde indirim
taleplerinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANTALYA 1.
İDARE MAHKEMESİ: 12.01.2010 gün ve E:2009/992, K:2010/2 sayı ile,2576
sayılı Kanunun 3410 sayılı Kanunla değişik 5.maddesinin 1.fıkrasında,
"İdare Mahkemeleri, Vergi Mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk
derecede Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışındaki, a) İptal davalarını,
b)Tam Yargı Davalarını, c )Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında
çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları, d) Diğer kanunlarla verilen işleri,
çözümler hükmü getirilmiş, 4001 sayılı yasayla değişik 2.maddesi 1.fıkrasında,
İdari dava türlerinin, a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu
ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı haklan muhtel olanlar tarafından açılacak tam
yargı davaları c) Genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için yapılan idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar” olarak belirtilmiş bulunduğu;
2577 sayılı Yasanın 14.maddesinde ilk incelemeye ilişkin hususların
ayrı ayrı sayıldığı, Yasanın 3622
sayılı Yasayla değişik 15. maddesinin 1/a bendinde ise, “14. maddesinin 3/a
bendine göre adli ve askeri yargının görevli olduğu konularda açılan
davanın reddine karar verilir” hükmünün yer aldığı; idarelerin, tıpkı özel hukuk kişileri
gibi özel hukuk sözleşmeleri yapabildikleri gibi, kamusal yetkilerinin
verdiği üstünlük ve ayrıcalıklara dayanarak, konusu, hüküm ve koşulları bakımından
özel hukuk sözleşmelerinden farklı olan sözleşmeler de yapabildiği, idare hukuku esaslarına tabi bulunan bu
sözleşmelerin " idari sözleşme " olarak adlandırıldığı; İdarelerin, genel ehliyetlerini kullanarak,
sözleşme serbestisi ve tarafların eşitliği gözetilerek gerçekleştirdikleri
sözleşmelerin tamamen özel hukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıyla
bunların yargısal denetiminin adli yargı yerlerince yapılmasına karşılık;
2577 sayılı yasanın idari dava türlerinin sayıldığı 2. Maddesinin ( 1-c)
fıkrasında ifade edildiği üzere " genel hizmetlerden birinin
yürütülmesi" amacıyla ve kamusal nitelikte üstün hak ve yetkilere
dayanarak yaptığı idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların görüm ve
çözümünde ise idari yargı yerlerinin görevli bulunduğu; dava dosyasının
incelenmesinden; Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar ve Hava
Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğünce Yap-İşlet-Devret usulüyle ihalesi
yapılan "Kaş Yat Limanı II. Kısım İnşaatı" işini alan davacı
şirketlerin Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin geçici
5.maddesi gereğince kullanma izni bedellerinde indirim talebinin reddi
üzerine işbu davanın açıldığının anlaşıldığı; bakılan davada, idari sözleşmenin
imzalanmasına kadar olan (yani ihale süreci ile ilgili olan) iş ve işlemlerin
idari işlem niteliğinde olduğu, dolayısıyla bu aşamadaki işlemlere karşı
açılacak davaların idari yargı yerlerince görüleceği, ancak idari
sözleşmelerin imzalanmasından sonraki işlemlere karşı açılacak davalarda
adli yargı mahkemelerinin görevli olduğu, olayın sözleşme imzalanmasından
sonra yürürlüğe giren mevzuat değişikliğinden kaynaklandığı, ihtilafın
mevzuat değişikliğinden kaynaklanmasının ihtilafı idari işlem niteliğine
bürümeyeceği, dolayısıyla sözleşmenin tarafların serbest iradeleriyle
belirlendiği ve ancak onların serbest iradeleriyle değiştirilebileceğinin
görülmekte olduğu; bu itibarla, sözleşme imzalanmasından sonra, sözleşmenin
uygulanmasından doğan uyuşmazlığın adli yargı yerinde görüleceği
gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Yasası’nın 15/1-a maddesi hükmü uyarınca görev
yönünden reddine karar vermiş; davacıların temyiz istemi, Danıştay 13.Dairesinin 17.12.2010 gün ve
E:2010/1302, K:2010/8583 sayılı kararıyla reddedilerek karar onanmış, karar
düzeltme isteminde bulunulmamış ve mahkeme kararı kesinleşmiştir.
Davacılar bu defa; öncelikle Dava konusu uyuşmazlığın İdari yargı alanında
olması sebebi ile 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca Uyumazlık Mahkemesine görev tespiti
istemiyle dosyanın gönderilmesine karar verilmesi, bu talebin uygun
görülmemesi halinde 14.03.2009 tarihli ''Hazine Taşınmazlarının İdaresi
Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in geçici
5. maddesi ile kullanım bedellerinde indirim yapılması yönünde davalı iradesi
oluştuğu kabul edilerek, neticede taraflar arasında vaki Kullanma İzni
Sözleşmesi uyarınca ödenecek olan ilk yıl kullanım bedeli olan 372.400
TL’nin % 50 indirimli olarak ödenmesine, yine müteakip yıl için sözleşme
uyarınca ÜFE artırılarak bulunacak kullanım izni bedelinin de % 50
indirimle ödenmesine karar verilerek davalı ile vaki çekişmenin giderilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
KAŞ ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ: 13.12.2011 gün ve E:2011/32, K: 2011/258 sayı ile, davacı
vekilinin mahkemelerine sunmuş olduğu 28/01/2011 havale tarihli dilekçe ve
01/11/2011 tarihli dilekçenin ve davalı tarafın 02/03/2011 hakim havale
tarihli dilekçelerinin incelenmesi sonunda; Kaş Yat Limanı Projesi Uygulama
Sözleşmesinin tarafı olan davacının bedel indirimi yapılması isteminin
reddine ilişkin işlemin iptali için açılan davanın ve eklerinin
incelenmesinde; 2577 Sayılı Kanunun 2/1-a maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil,
sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal
davalarının idari dava türleri arasında sayılmış olduğu; idare tarafından
bir kamu hizmetinin yürütülmesi dolayısıyla kamu gücü kullanılarak tek
taraflı iradeyle tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemlere
karşı açılacak davalarda idari yargı yerinin görevli bulunduğu;
idarelerin, özel hukuk niteliğindeki
sözleşmelerin de tarafı olabildiği, bu tür sözleşmelerin kurallarının
uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıklara da adli yargıda özel hukuk
hükümleri çerçevesinde bakılmakta olduğu;
ancak bu durum, bir tarafının idare olduğu, özel hukuk sözleşmesinin
akdedilmesinden sonra, taraflar arasında çıkan tüm ihtilafların çözüm
yerinin adli yargı olduğu sunucunu doğurmadığı, uyuşmazlığın hangi yargı
düzeninde çözümleneceğinin, yine uyuşmazlığın niteliği incelenerek karar
verilmesi gereken hukuki bir sorun olarak ortaya çıktığı; uyuşmazlıkta, davacının 3996 Sayılı Bazı
Yatırım ve Hizmetlerin Yap İşlet Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması
Hakkında Kanuna dayanılarak hazırlanan ve anılan Kanunun
(Değişik:20/12/1999 - 4493/2 md.) 5. Maddesi uyarınca" özel hukuk
hükümlerine tabi" olan, Kaş Yat Limanı Projesi Uygulama Sözleşmesini
ve bu sözleşme gereği kullanma izin sözleşmesini imzaladıktan sonra, amacı;
Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların satışı, trampası, arsa veya kat
karşılığı inşaat yaptırılması, kiraya verilmesi, ön izin verilmesi ve
üzerelerinde irtifak hakkı kurulması, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki
yerlerin kiraya verilmesi, ön izin ve kullanma izni verilmesi ile ecrimisil
ve tahliye işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olan, Hazine
Taşınmazların İdaresi Hakkında Yönetmeliğine eklenen ( Ek madde: 14/03/2009 - 27169 S.R.G.
yön/7. mad.) geçici 5. maddesinde yer alan "Bu maddenin yürürlüğe
girdiği tarihten önce verilen ancak sözleşmesinde taahhüt edilen yatırımı
tamamlanmamış olan irtifak hakkı ve kullanma izinlerinde lehtarının talep
etmesi halinde, iki yıl süreyle sözleşmelerine göre tespit edilecek bedel
yüzde elli indirimli tahsil edilir" düzenlemesinden yararlandırılarak
bedel indirimi yapılmasını istediği, isteminin 324 Sayılı Milli Emlak Genel
Tebliğinin, bedellerin tahsili bölümünde yer alan, 3996 Sayılı Yasa
uyarınca tesis edilen irtifak hakkı bedellerinde Yönetmelik maddesi
hükümlerine göre indirim yapılamayacağı kuralına dayanılarak
reddedildiğinin görüldüğü; idarenin
kamu gücüne dayanarak ve tek yanlı olarak tesis ettiği dava konusu işlemin,
davacının özel hukuk hükümlerine tabi sözleşmeyi yapmasından sonra tesis
edilmekle birlikte, akdedilmiş sözleşmenin kullanım izni bedeline ilişkin
hükmünün uygulanmasına veya sözleşmeden doğan bir hak veya alacağın
takibine ilişkin olmadığı, uyuşmazlığın çözümü için dava konusu işlemin,
kamu hukukunu ilgilendiren düzenlemeler olan, Hazine Taşınmazlarının
İdaresi Hakkında Yönetmeliği ve Milli Emlak Genel Tebliğine uygun olup
olmadığı yolunda hukuki denetiminin yapılması gerektiğinin açık olduğu; bu
durumda, 3996 Sayılı Yasa uyarınca özel hukuk niteliğinde olan sözleşme ve
uygulamasından ayrılabilen, kamu gücüne dayanılarak, tek yanlı olarak tesis
edilen ve icrai nitelik taşıyan dava konusu işlemin, sadece sözleşmenin
imzalanmasından sonra tesis edilmesinin, bu işleme sözleşmenin uygulanması
niteliğini kazandırmasına olanak bulunmadığı, uyuşmazlığın idari yargının
görevinde bulunduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle; Mahkemelerinin Görevsizliğine; karar
kesinleştiğinde dosyanın görevli mahkemenin belirlenebilmesi için 2247
Sayılı Yasanın 19. maddesi gereğince Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiş, bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacılar
vekili, 4.1.2012 tarihli dilekçe ile, ortaya çıkan olumsuz görev
uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesini talep etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
I-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; olay kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan
davada; idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle
verilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun
üzerine kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu
seçenekler ile verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması
gerekmektedir.
1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde,
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir.
2-
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir
yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu
kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık
Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı
yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı
yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde
her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini
davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda
çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı
veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte,
bununla yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir.
Bu haliyle,
her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamakta ise de, davacı
vekilinin görev uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesi istemine ilişkin dilekçesi de gözetilerek,
Kaş Asliye Hukuk Mahkemesi’nce
re’sen yapılan başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme
kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
kuruluş amacına uygun olacağından ve
sonuçta usule ilişkin başka bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Ulaştırma Bakanlığı,
Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü tarafından
yap-işlet-devret usulüyle ihalesi yapılan "Kaş Yat Limanı (Il. Kısım
inşaatı) Projesi" işini üstlenen ve anılan İdareyle Uygulama
Sözleşmesi; davalı İdareyle Kullanma İzni sözleşmesi imzalayan( Mak-Yol
İnşaat Sanayi Tur. ve Tic. A.Ş.) davacı Şirketin/Şirketlerin, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında
Yönetmeliğin geçici 5.maddesi gereğince kullanma izni bedellerinde indirim
talebinin reddine dair Kaş Kaymakamlığı(Mal Müdürlüğü)’nün 07.10.2009 tarih
ve ....-1544 sayılı işleminin iptali / ya da taraflar arasında 24 Aralık
2007 tarihinde imzalanmış bulunan "Kullanım İzni" sözleşmesinde
kullanım bedelleri hususunda vaki çekişmenin giderilmesi istemiyle
açılmıştır.
3996
sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli çerçevesinde
Yaptırılması Hakkında Kanun' un 1. maddesinde, Kanunun
amacının, kamu kurum ve
kuruluşlarınca (kamu iktisadi teşebbüsleri dahil) ifa edilen, ileri teknoloji veya yüksek maddi kaynak gerektiren bazı
yatırım ve hizmetlerin, yap-işlet-devret modeli çerçevesinde yaptırılmasını
sağlamak olduğu; 5.maddesinde ise, Yüksek Planlama Kurulunca belirlenen
idare ile sermaye şirketi veya yabancı şirket arasında yapılacak
sözleşmenin, özel hukuk hükümlerine tabi olduğu belirtilmiştir.
Diğer taraftan, Hazinenin özel
mülkiyetindeki taşınmazların satışı, trampası, arsa veya kat karşılığı
inşaat yaptırılması, kiraya verilmesi, ön izin verilmesi ve üzerlerinde
irtifak hakkı kurulması, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin
kiraya verilmesi, ön izin ve kullanma izni verilmesi ile ecrimisil ve
tahliye işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla; 8/9/1983
tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 74 üncü maddesine ve
29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların
Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun ile 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesine dayanılarak Sayıştayın görüşü alınarak Maliye
Bakanlığınca hazırlanan; 19/06/2007
tarih, 26557 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 1/7/2007
tarihinde yürürlüğe giren “Hazine
Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik”'in “Bedel İndirimi” başlıklı Geçici
5. maddesinde, “ (Ek
madde: 14/03/2009 - 27169 S.R.G Yön/7.mad.)
Bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce verilen ancak sözleşmesinde
taahhüt edilen yatırımı tamamlanmamış olan irtifak hakkı ve kullanma
izinlerinde hak lehtarının talep etmesi halinde, iki yıl süreyle
sözleşmelerine göre tespit edilecek bedel yüzde elli indirimli tahsil
edilir.” hükmüne yer verilmiştir.”
Yukarıda Olay
kısmında ayrıntılı olarak açıklandığı üzere; Ulaştırma Bakanlığı, Demiryollar,
Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü tarafından
yap-işlet-devret usulüyle ihalesi yapılan "Kaş Yat Limanı (Il. Kısım
inşaatı) Projesi" işini üstlenen davacı Mak-Yol İnşaat Sanayi Tur. ve
Tic. A.Ş. ile imzalanan Uygulama Sözleşmesi
hükümlerine göre, yatırımın gerçekleştirilmesi için tahsis edilen taşınmaz
için davalı idare ile 24.12.2007 tarihinde imzalanan Kullanma İzni Sözleşmesinin 6.maddesinde
belirlenen kullanım bedelinin,
Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğe, 14.03.2009 tarih ve 27169 sayılı Resmi Gazete'de
yayınlanan değişiklikle eklenen
geçici 5. madde uyarınca, ilk iki yıl süreyle % 50 indirimli olarak tahsil edilmesi
istemiyle, davacı şirketin
davalı idareye yapmış olduğu başvurunun,
26.04.2009 tarih ve 27211 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe
giren 324 sayılı Milli Emlak Genel
Tebliği'nin "Bedellerin Tahsili" başlıklı bölümünün 5. maddesi
gereğince, 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-işlet-Devret
Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun gibi özel düzenlemeler
gereği verilen kullanma izni veya tesis edilen irtifak hakkı bedellerinde
anılan Yönetmelik hükümlerine göre her hangi bir indirim uygulanmayacağı gerekçesiyle reddine ilişkin
07.10.2009 tarih ve 1544 sayılı işlemin iptali istemiyle idari yargı yerinde davacı
şirketler tarafından; aynı somut
olay ve gerekçeler kullanılmak suretiyle Davacı şirket vekillerince;
taraflar arasında vaki Kullanma İzni Sözleşmesi uyarınca ödenecek olan ilk
yıl kullanım bedeli olan 372.400 TL’nin % 50 indirimli olarak ödenmesine,
yine müteakip yıl için sözleşme uyarınca ÜFE artırılarak bulunacak kullanım
izni bedelinin de % 50 indirimle ödenmesine karar verilerek davalı ile vaki
çekişmenin giderilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açıldığı anlaşılmıştır.
Dosya
içerisinde bulunan Kullanma İzni
Sözleşmesi ile bu sözleşmenin eki olduğu belirtilen Uygulama Sözleşmesi incelendiğinde;
sözleşmelerin, davacı şirket/şirketler ile idareler arasında, karşılıklı
hak ve menfaatlere dayalı ve 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli
çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun'un 5.maddesinde işaret
edildiği biçimde, özel hukuk hükümlerine tabi olarak düzenlendiği ve
imzaladığı görülmektedir.
Davacı
şirket/şirketler tarafından, Yönetmelik değişikliğine istinaden, sözleşmede
yer alan kullanım bedelinin iki yıl süresince %50 indirimli uygulanması
yolundaki istemin, davalı İdarece, Milli Emlak Genel Tebliğinden bahisle
reddedilmesi ve buna ilişkin işlemin iptalinin istenilmesi ilk
bakışta, 2577 sayılı Yasa'da
tanımını bulan idari işlemden kaynaklanan iptal davası olarak
algılanabilmekte ise de; sözleşmenin/sözleşmelerin,
tarafların serbest iradeleri ile oluştuğu gözetildiğinde; sözleşmelerde
miktarı belirlenen kullanım bedelinin indirimli ödenmesi gerektiği ileri
sürülerek açılan davanın görüm ve çözümünde, özel hukuk hükümleri
kapsamında adli yargının görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan başvurunun
reddi ile aynı mahkemece ayrıca verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Kaş Asliye Hukuk Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN REDDİ ile aynı
Mahkemece ayrıca verilen, 13.12.2011 gün ve E:2011/32, K:2011/258 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA
14.1.2013 gününde Üye Nurdane TOPUZ’un KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
KARŞI OY
Dava,
Ulaştırma Bakanlığı, Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel
Müdürlüğü tarafından yap-işlet-devret usulüyle ihalesi yapılan "Kaş
Yat Limanı (II. Kısım İnşaatı) Projesi" işini üstlenen ve anılan
İdareyle Uygulama Sözleşmesi; davalı İdareyle Kullanma İzni sözleşmesi
imzalayan (Mak-Yol İnşaat Sanayi Tur. ve Tic. A.Ş.) davacı Şirketin/Şirketlerin,
Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin geçici 5. maddesi
gereğince kullanma izni bedellerinde indirim talebinin reddine dair Kaş
Kaymakamlığının (Mal Müdürlüğü) 7.10.2009 tarih ve ....-1544 sayılı
işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Görevli
yargı yerinin belirlenmesi için, uyuşmazlığın, sözleşme hükümlerinin
uygulanması ve yorumlanmasından kaynaklanıp kaynaklanmadığının belirlenmesi
gerekmektedir.
Olayda,
sözleşme hükümlerinin uygulanması ve yorumlanmasından kaynaklanan bir
uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlığın çözümü, Hazine Taşınmazlarının
İdaresi Hakkında Yönetmeliğin geçici 5. maddesi uyarınca kullanma izni
bedellerinde indirim yapılıp yapılamayacağının tespitine bağlı olduğundan
ve davacı Şirketin/Şirketlerin, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında
Yönetmeliğin geçici 5. maddesi gereğince kullanma izni bedellerinde indirim
talebinin reddine dair Kaş Kaymakamlığının (Mal Müdürlüğü) 7.10.2009 tarih
ve ....-1544 sayılı işlemi, kamu gücüne dayalı, re’sen ve tek yanlı olarak
tesis edilen idari işlem niteliğini taşıdığından, bu işlemin iptali
istemiyle açılan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2.
maddesi kapsamında görüm ve çözümünde idari yargı yeri görevli
bulunmaktadır.
Açıklanan
nedenle, davanın idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği oyu ile karara
katılmıyorum.
Üye
Nurdane TOPUZ
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/120
KARAR NO: 2013/2
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 506 sayılı Yasanın 140.
maddesi uyarınca verilen idari para cezasının süresi içinde ödenmediği
nedeniyle düzenlenen ödeme emrinin ve haciz işleminin iptali istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M. Yapı
End. Tic. San. Ltd. Şti.
Vekilleri :
Av. M.Ş.Ö. - Av. M.C.K.
Davalı : SSK/Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekilleri :
Av. C.K. - Av. D.K.
O
L A Y : Davacı şirket
vekili, SSK
Sigorta İşleri Genel Müdürlüğü, Ankara Sigorta Müdürlüğü nezdinde
44003011003948.06 sayılı dosyada işlem gören inşaatla ilgili olarak,
müvekkili şirkete, arsa sahipleri
ile arasındaki ihtilaftan dolayı verilen men'i müdahale ilamına istinaden
Ankara 20. İcra Müdürlüğü'nün 1995/1927 sayılı icra dosyasındaki teslim
zaptına istinaden inşaattan el çektirildiğini, arsa sahiplerince teslim
alınan inşaata kendilerince devam edildiği halde, müvekkili şirket sanki
işe devam ediyormuş gibi; sonraki yıllara ilişkin beyanname ve bordroların
da müvekkili şirketin iradesi dışında imza ve kaşeler sahte olarak taklit
edilmek suretiyle; yapılan sahtecilik işleminden dolayı vaki şikayeti
inceleyen sigorta müfettişi tarafından; işyeri kayıt ve belgelerinin
istenmesi ve yasal sürede ibraz edilmemesi iddiası üzerine taraflarına
idari para cezası tahakkuk ettirildiğini; 100394806 - 4329 sayılı
14.01.2004 tarihli yazıya istinaden tahakkuk ettirilen idari para cezasına
26.01.2004 tarih ve 59729 vrd. sayılı itirazlarının reddine ilişkin bila
tarih 17 karar sayılı idari işlemin iptali amacıyla Ankara 4.İdare
Mahkemesi'nin 2004/727.E sayılı dosyasına kayden dava açılmış olmasına
karşın; davalı kurumca müvekkili hakkında 2004/771 takip numaralı dosya ile
ödeme emri düzenlendiğini ifade ederek;
idare mahkemesinde iptali için dava açılan idari para cezası dayanak
gösterilerek açılan 2004/771 takip sayılı 4.209.908.640.TL'nin tahsil
işlemlerinin durdurulması yolunda ihtiyati tedbir kararı verilmesi;
işyerlerine ait defter ve belgelerin gösterilmemesi iddiasına yönelik
olarak 100394806-4329 sayılı 14.01.2004 tarihli yazıya istinaden tahakkuk
ettirilen idari para cezasına karşı 26.01.2004 tarih ve 59729 vrd. sayılı
itirazlarının reddine ilişkin bila tarih 17 karar sayılı idari işlem
dayanak gösterilerek açılan 2004/771 sayılı takip nedeniyle iddia konusu
alacaktan dolayı yaratılan muarazanın meni, borçlu olmadıklarının tespiti;
davaya konu miktar üzerinden İ.İ.K. 72 mad. gereğince % 40 nispetinde kötü
niyet tazminatının takdiri ile davalıdan alınarak taraflarına verilmesi istemiyle 13.4.2004 tarihinde adli yargı yerinde
dava açmıştır.
ANKARA 15.İŞ MAHKEMESİ:
07.06.2004 gün ve E:2004/632, K: 2004/1122 sayı ile, dava dilekçesinden açıkça anlaşıldığı
üzere davanın idari para cezası tahakkuku hususunda işlemin iptali olduğu
ve bu hususta tedbir kararı istendiği anlaşılmış ise de, talebin konusunun
idari para cezasının iptali olduğu, verilen para cezasının idari bir
işlemden kaynaklandığı hususunda tartışma bulunmadığı, verilen idari para cezasının 506 sayılı
yasanın 140 maddesi gereğince tahakkuk ettirildiği, ancak Anayasa
Mahkemesinin 08.10.2002 tarih 2001/225 E 2002/88 K sayılı ilamı ile 506
sayılı yasanın 140 maddesi gereğince tahakkuk ettirilen idari para
cezasının idarenin kamu gücünü kullanarak ve kamu hukuku alanına giren
işlem ve eylemlerin idari yargının denetimine tabi olduğunu belirterek
bahsi geçen kararla 506 sayılı yasanın 140. maddesinin "Kurumca
itirazı red edilenler kararın kendilerine tebliğinden itibaren 7 gün içinde
Sulh Ceza Mahkemesine başvurabilirler" cümlesinin Anayasa'ya aykırı
olduğunu, bundan dolayı iptal ettiği kararın gerekçesinde de bu tür idari
para cezalarının denetiminin idari yargı yerine ait olduğunu belirttiği,
dolayısı ile davacının açmış bulunduğu davanın yargılamasının
Mahkemelerinin görevi alanı içerisinde olmadığı idari yargının görev alam
içerisinde olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, bu karar temyiz
edilmiştir.
YARGITAY
10.HUKUK DAİRESİ: 07.12.2004 gün ve E:2004/7379, K:2004/11507 sayı ile,
davanın, tahakkuk ettirilen idari para cezasının tahsili amacıyla 2004/771
sayılı takip dosyası üzerinden yürütülen icra işlemlerinin ihtiyati tedbir
yoluyla durdurulması, takip nedeniyle yaratılan muarazanın önlenmesi,
borçlu bulunulmadığının tespiti istemine yönelik olup, Mahkemenin, talebin
idari para cezasının iptaline ilişkin olduğunu ve denetiminin de İdari
Yargıya ait bulunduğunu gerekçe göstererek dava dilekçesinin görev yönünden
reddine karar vermiş olduğu; 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun
80/4.fıkrasında; Kurumun süresi içinde ödenmeyen pirim ve diğer
alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü
Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı, aynı maddenin 6.fıkrasında kurum
alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı yasanın uygulanmasından doğacak
uyuşmazlıkların çözümlenmesinde İş Mahkemelerinin görevli ve yetkili
olacağının öngörüldüğü; öte yandan, İdari para cezaları 4958 Sayılı Sosyal
Sigortalar Kanununun 19. maddesinde kurum gelirleri arasında sayılmış ve
4958 Sayılı Yasa ile değişik 506 Sayılı Yasanın 140. maddesinde ise idari
para cezasının tebliğ ile tahakkuk edeceği tebliğden itibaren 15 gün içinde
ödeneceği veya kurum ünitesine itiraz edileceği, itirazı reddedilenlerin
tebliğe müteakip altmışgün içinde İdare Mahkemesine başvurabileceği, tebliğ
tarihinden onbeş gün içinde ödenmeyen idari para cezalarının aynı kanunun
80. maddesi hükmü gereğince hesaplanacak gecikme zammıyla birlikte tahsil
edileceğinin belirtildiği; dosyadaki bilgi ve belgelere göre, defter
belgelerin ibraz edilmemesi ayrıca bildirge ve bordroların verilmemesi
nedeniyle 14.01.2004 tarihli yazıyla 4.209.908.640 TL idari para cezası
tahakkuk ettirildiği, 26.01.2004 tarihli itirazın komisyonca reddedilerek
red kararının 26.02.2004 tarihinde davacı şirkete tebliğ edildiği,
01.03.2004 tarihli dilekçe ile Ankara 4. İdare Mahkemesinin 2004/727
esasında açılan dava ile idari para cezasına ilişkin kurum işleminin
yürütülmesinin durdurulmasının ve iptalinin talep edildiği, bahse konu
mahkeme dosyasının celb edilmediği ve akibetinin belli olmadığı, bu arada
kurumun 25.03.2004 düzenleme tarihli ödeme emri ile bahse konu idari para
cezasının tahsili amacıyla 2004/771 takip sayılı dosya ile 6183 sayılı Yasa
hükümleri çerçevesinde davacı şirket aleyhine icra takibine giriştiği,
07.04.2004 tarihinde tebliğ edilen ödeme emrine karşı 13.04.2004 tarihinde
açılan temyize konu davanın yasal süresi içinde açıldığının
anlaşıldığı; 506 Sayılı Yasanın 140.
maddesinde idari para cezasını gerektiren haller, cezayı uygulayacak makam,
cezaya itiraz ve itirazı inceleyecek merci ile itiraz üzerine verilen
kararlara karşı hangi mahkemede dava açılacağı hususunun özel bir şekilde
düzenlenmiş olduğu; kuşkusuz idari
para cezasına karşı süresi içinde kuruma itiraz edilmemesi veya itirazın
reddine karar verilip de yine süresi içinde ilgili mahkemeye başvurulmaması
halinde idari para cezası kesinleşeceğinden, artık iş mahkemesinde menfi
tespit ve itiraz davası açılamayacağının tartışmasız olduğu, ancak, somut olayda Kurum, 6183 sayılı
Yasa gereğince takip yaptığına göre idari para cezasının kesinleşip 4958
Sayılı Yasanın 19. maddesi kapsamında Kurum alacağına dönüştüğünün tespiti
halinde bu takibe karşı işveren 6183 Sayılı Yasanın 58. maddesi gereğince
yetkili iş mahkemesinde dava açabileceğinden, artık mahkemenin görevsizlik
kararı vermesinin düşünülemeyeceği; Mahkemece yapılacak işin; Ankara 4.İdare
Mahkemesinin 2004/727 Esas sayılı dosyasının sonucuna ve yukarıda
belirtilen ilke ve esaslara göre değerlendirme yaparak varılacak sonuca
göre bir karar tesis etmekten ibaret bulunduğu; gerekçesiyle temyiz
itirazlarının kabulüne ve hükmün bozulmasına karar vermiştir.
ANKARA 15. İŞ MAHKEMESİ: 22.12.2010 gün ve E: 2005/814, K:
2010/976 sayı ile, her ne kadar davacı mahkemelerine sunduğu dava dilekçesi
ile idari para cezasının iptali istemiyle dava açmış ise de, idari para
cezasının iptali hususunda açılan dava açısından mahkemelerinin görevli
olmadığı, bu dava açısından İdari
Yargı yerinin görevli olduğunun dosyada bulunan 05.07.2010 tarih, 2010/85
esas, 2010/165 karar sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi kararının da bunu teyit
ettiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle Mahkemelerinin görevsizliğine karar
vermiş, bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili
bu kez; idari para cezasına karşı 26.1.2004 tarih ve 59729 vrd. sayılı
itirazın davalı kurumca reddine ilişkin bila tarih 17 karar sayılı idari
işlem dayanak gösterilerek açılan 2004/771 sayılı takip nedeniyle iddia
konusu alacaktan dolayı yaratılan muarazanın menine, borçlu olmadığının tespitine, 2004/771
takip sayılı 4.209,90 TL'nin tahsil işlemlerinin durdurulması yolunda
ihtiyati tedbir kararı verilmesine,
davanın devamı sırasında 2004/771 sayılı takip dosyasına ödenen
4.209,90 TL'nin fer'ileriyle birlikte ödenme tarihinden itibaren
hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline, davaya konu
miktar üzerinden İİK 72.maddesi gereğince %40 nispetinde kötü niyet
tazminatının takdiri ile davalıdan alınarak taraflarına verilmesine karar
verilmesi istemiyle 7.1.2011 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA
5. İDARE MAHKEMESİ: 19.01.2011 gün ve E:2011/45, K: 2011/38 sayı ile, dava
dilekçesi ve eki belgelerin incelenmesinden, davacı tarafından
"Muarazanın menii, menfi tespit ve istirdat" davası olarak
bakılan davayı açtığı belirtilmekte ise de,
söz konusu davanın idari yargıda açılacak dava türleri arasında yer
almadığı; öte yandan, Ankara 15. İş
Mahkemesinin E: 2005/814 sayısına kayden açılan davada; Ankara 4.İdare
Mahkemesinde idari para cezasının iptali istemiyle dava açıldığı, ancak
kurumca 2004/771 takip nolu dosya ile adına ödeme emri gönderilmesi üzerine
de 2004/771 takip nolu ve 4.209,91 TL'nin tahsil işlemlerinin durdurulması
için ihtiyati tedbir kararı verilmesi, 2004/771 sayılı takip nedeniyle
yaratılan muarazanın men'i ile borçlu bulunmadıklarının tespiti ve %40 kötü
niyet tazminatına karar verilmesi istemiyle açtığı davanın ise Mahkemenin
22.12.2010 tarih ve K: 2010/976 sayılı kararıyla görev ret kararı ile
sonuçlanması üzerine bu davayı açtığı belirtilmekte ise de; yukarıda
açıklandığı üzere, belirtilen türde idari yargıda dava açılamayacağı, ancak
dilekçe içeriğinde idari para cezasına karşı Ankara 4. İdare Mahkemesinde
dava açıldığı, takiben 2004/771 takip nolu ve 4.209,00 TL tutarlı olarak
gönderilen ödeme emrinin de haksız ve hukuka aykırı olduğunun
belirtildiğinin anlaşıldığı; bu durumda, idari yargıda "muarazanın Men'i,
Menfi tespit ve İstirdat" davası adı altında bir dava türü olmadığı
gibi %40 nispetinde kötü niyet tazminatının takdiri yönünde bir talepte de
bulunamayacağı, ancak dilekçede belirtilen 2004/771 takip nolu ödeme
emrinin iptalinin istenilebileceği, bu durumda da açıkça ödeme emrinin gün
ve tarihi ile tebliğ tarihi de gösterilerek iptalinin istenilmesinin
gerektiği; ayrıca, söz konusu ödeme emri ile istenilen miktarın ödendiği de
belirtildiğinden sadece bu miktarın tarafına faiziyle birlikte iadesini isteyebilecekken,
bu usule de uygun olmadan düzenlenen dilekçenin kabulüne olanak bulunmadığı
gerekçesiyle; 2577 sayılı Yasa'nın
3. maddesi hükmüne uygun bulunmayan dava dilekçesinin, aynı Yasa'nın 15. maddesinin
1. fıkrasının (d) bendi gereğince reddine karar vermiştir.
Davacı
vekili dilekçesini yenileyerek, 1.4.2004 tarih, 2004/771 takip nolu ödeme
emrinin iptali, ödeme emrine istinaden davanın devamı sırasında ödenen
4.416.91 TL'nin, ödendiği tarihten itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte
davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmesi istemiyle yeniden
idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 5. İDARE MAHKEMESİ: 01.03.2012 gün ve E:2011/569 sayı
ile, davanın, davacı şirket adına
tahakkuk ettirilen para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emrinin
iptali istemiyle açılmış olduğu; 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun
dava konusu ödeme emrinin düzenlendiği tarihte yürürlükte olan 80.
maddesinin 29.7.2003 tarihli ve 4958 sayılı Kanunla değişik beşinci
fıkrasında, Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının
tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un
51. maddesi hariç, diğer maddelerinin uygulanacağı düzenlemesine yer
verildiği; yedinci fıkrasında ise; Kurum alacaklarının tahsilinde 21.7.1953
tarih ve 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların
çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu yer İş
Mahkemesinin yetkili olduğunun hükme bağlandığı; olayda, 506 sayılı Yasa'nın 140.
maddesinin (d) bendi uyarınca şirket adına tahakkuk ettirilen para
cezasının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emrinin iptali istemiyle açılan
işbu davada aynı Yasa'nın yukarıda anılan 80. maddesi uyarınca İş
Mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle; 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarınca görevli yargı
yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine,
dosya incelemesinin Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine
karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince, idari
yargı dosyası ile birlikte adli yargı dosyası da gönderilmek suretiyle 2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekilde başvurulduğu ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari
yargı yerleri arasında “davacı şirket adına tahakkuk
ettirilen para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emrinin iptali
istemi” yönünden doğan görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140. maddesi uyarınca verilen idari
para cezasından kaynaklanan 1.4.2004 gün ve 29809
sayılı, 2004/771
takip nolu ödeme emrinin iptali
isteminden ibarettir.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 140.
maddesinin 9.5.2007 gün ve 5655
sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değişik 4. fıkrasında, “İdarî para
cezaları ilgiliye tebliğ edilmekle tahakkuk eder ve tebliğ tarihinden
itibaren onbeş gün içinde Kuruma ödenir veya aynı süre içinde Kurumun
ilgili ünitesine itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı
reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idarî para cezası kesinleşir. Mahkemeye başvurulması
cezanın takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün
içinde Kuruma ödenmeyen idarî para cezaları, bu Kanunun 80 inci maddesi
hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte
tahsil edilir. İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz ve yargı yoluna
başvurulmaksızın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenmesi
halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, idarî para cezalarına
karşı Kuruma itiraz etme veya yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez.
Ancak, Kurumca itirazın reddedilmesi veya mahkemece Kurum lehine karar
verilmesi halinde, daha önce tahsil edilmemiş olan dörtte birlik ceza
tutarı, 80 inci madde hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir” denilmiş;
80. maddesinin yedinci fıkrasında ise, "Kurum alacaklarının tahsilinde
21.7.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından doğacak
uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, alacaklı Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu
yer İş Mahkemesi yetkilidir" hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü, bu düzenlemelere göre, idarî para cezalarının ilgiliye tebliğ edilmekle
tahakkuk edeceği ve tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma
ödeneceği veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz
edilebileceği, itirazın takibi durduracağı, Kurumca itirazı
reddedilenlerin, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün
içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilecekleri nedeniyle tahakkuk aşamasında idare mahkemelerinin görevli
oldukları, kurum alacaklarının tahsilinde ise, 6183 sayılı Yasa hükümleri
uygulanmak suretiyle düzenlenecek ödeme emrine karşı açılacak davalara
bakma görevinin, 80. maddenin yedinci fıkrasında açıkça belirtildiği gibi
Sigorta Müdürlüğünün bulunduğu yer iş mahkemesine ait olduğu sonucuna
varmıştır.
Ancak, 506 sayılı Kanun’un yukarıda sözü edilen maddeleri 31.5.2006 gün ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu’nun 106.
maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
5510 sayılı Kanun’un 102. maddesinde, “…İdarî para
cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya
aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca
itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz
gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde
başvurunun yapılmamış olması halinde, idari para cezası kesinleşir.
İdarî para cezalarının, Kuruma itiraz edilmeden veya
yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde
peşin ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme idari
para cezasına karşı yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez. Ancak Kurumca
veya mahkemece Kurum lehine karar verilmesi halinde, daha önce tahsil
edilmemiş olan dörttebirlik ceza tutarı, 89 uncu maddenin ikinci fıkrası
hükmü de dikkate alınarak tahsil edilir.
Mahkemeye başvurulması idari para cezasının takip ve
tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen idari
para cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve
gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir…” denilmiş; 88. maddesinde ise,
“…Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde,
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun 51 inci, 102
nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer maddeleri uygulanır. Kurum, 6183
sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve
kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanır.
Kurum, 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen
alacakları hariç olmak üzere her türlü alacağın teminatını teşkil etmek
üzere Yeni Türk Lirası ve/veya yabancı para birimi üzerinden ticari
işletme, taşınır ve/veya taşınmaz rehni dahil olmak üzere her türlü teminat
almaya yetkilidir.
Kurumun 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen prim
ve diğer alacakları amme alacağı niteliğinde olup, imtiyazlı alacaktır.
Kurumun taraf olduğu her türlü dava ve icra takiplerinin kısmen veya
tamamen aleyhe neticelenmesi halinde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununda
yazılı tazminat ve cezalar Kurum hakkında uygulanmaz.
Kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183
sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun uygulamasından
doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı biriminin
bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine başvurulması
alacakların takip ve tahsilini durdurmaz…” hükmü yer almıştır.
Öte yandan, 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu
Kanunu’nun 37. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Süresi içinde ödenmeyen
sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleri, işsizlik sigortası
primleri, idarî para cezaları, gecikme zamları, katılım payları Kurum
alacağına dönüşür ve bu alacakların tahsilinde, 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı
maddeleri hariç diğer maddeleri uygulanır” denilmiştir.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
Olayda, 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu’nun 140. maddesi uyarınca verilen idari para cezasından kaynaklanan
ödeme emrinin iptali istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, söz konusu ödeme emrine karşı açılan davada, 5510 sayılı
Yasa’nın 88. maddesi gözetildiğinde İş Mahkemesinin görevli olduğu
kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesinin
başvurusunun kabulü ile İş Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 5.İdare
Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 15. İş Mahkemesi’nce verilen 22.12.2010 gün
ve E:2005/814, K:2010/976 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/124
KARAR NO: 2013/3
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Kredi kartı ile oyun
oynatıldığının tespit edilmesi nedeniyle, Bayilik Sözleşmesinin 2/a ve Spor
Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliğinin 24/s maddelerine istinaden davacı adına kayıtlı bayilik
ruhsatının iptal edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan
davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Y.B.
Vekili : Av. M.K.G.
Davalı : Başbakanlık Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğü
(Spor Toto Teşkilat Başkanlığı)
Vekili : Av. M.A.
O L A Y :
Başbakanlık Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne bağlı Spor Toto Teşkilat
Müdürlüğü (Başkanlığı) ile davacı arasında 29.5.2006 tarihinde Bayilik
Sözleşmesi imzalanmış ve davacı davalı
idarenin 115110 nolu Spor Toto Sayısal Bayisi olmuştur.
Davalı idare tarafından 28.5.2010 Olur/tarih
ve 3482 sayı ile; Teşkilat Başkanlığınca talep edilen
02.01.2010-19.04.2010 tarihleri arasında iptal etmiş olduğu toplam 588
(beşyüzseksensekiz) adet iddia biletini ibraz edememiş olması nedeniyle,
Teşkilat Başkanlığı ile davacı arasında imzalanan Bayilik Sözleşmesi'nin
2/a, 8/b; 28/02/2009 tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Spor
Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimaIli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliği'nin 13/2 ve 24 üncü maddenin birinci fıkrasının (p) bendi
hükümlerine istinaden davacı adına kayıtlı 115110 numaralı bayiliğin iptal
edilmesine ilişkin işlem tesis edilmiş; bu işlem 28.05.2010 tarih ve 3554
sayılı
yazı ile davacıya bildirilmiştir.
Davacı vekili, müvekkiline idari sözleşme ile verilen Spor Toto bayiliğinin iptaline
ilişkin 28.05.2010 tarih ve 3554 sayılı işlemin iptali istemiyle 30.7.2010
tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 4. İDARE MAHKEMESİ: 17.08.2010
gün ve E:2010/1417, K: 2010/1329 sayı ile, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun "İdari dava türleri ve İdari Yargı Yetkisinin
Sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında; idari dava türleri iptal
davaları, tam yargı davaları ve genel hizmetlerden birisinin yürütülmesi
için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan
uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmış olup, madde metninin
incelenmesinden de anlaşılacağı üzere, idarenin taraf olduğu sözleşmelerden
kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargı yerlerinde incelenebilmesi için bu
sözleşmelerin "idari sözleşme" niteliğinde olup olmadığının
irdelenmesinin gerektiği; bir sözleşmenin idari sözleşme sayılabilmesi için
taraflardan birinin idare olması, konusunun doğrudan veya dolaylı olarak
bir kamu hizmetine ilişkin bulunması ve sözleşmenin özel hukuk sözleşmelerinde
rastlanmasına olanak bulunmayan olağanüstü hüküm ve şartları içermesinin
gerektiği; Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit ihtimali ve Müşterek Bahis
Oyunları Uygulama Yönetmeliği'nin 13.maddesinin 2. fıkrasında, bayilerin
iptal ettikleri biletleri on iki ay süresince saklamak ve talep halinde en
geç on beş gün içerisinde Teşkilata teslim etmek zorunda oldukları düzenlenmiş,
"Sabit Bayilik Ruhsatının İptali" başlıklı 24.maddesinde
"Aşağıda belirtilen hallerde bayilik ruhsatı, Teşkilat tarafından tek
taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın iptal
edilir:", (p) bendinde, "Haklı bir gerekçe olmadan bilet iptal
edilmesi, iptal edilen biletlerin bir yıl süresince saklanmaması veya iptal
edilen biletlerin talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde
Teşkilata teslim edilmemesi," düzenlemelerine yer verilmiş olduğu;
davacı ile davalı idare arasında imzalanan Spor Toto Bayilik Sözleşmesi'nin
8.maddesinin (b) fıkrasında, bayinin haklı ve hukuken geçerli herhangi bir
bir sebep olmaksızın kupon iptal etmesi halinde bayilik ruhsatının Teşkilat
tarafından tek taraflı olarak herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın
süresiz olarak iptal edileceği ve durumun bayiye yazılı olarak
bildirileceğinin kurala bağlandığı;
dosyanın incelenmesinden; Zonguldak ili, Kilimli ilçesinde, spor
toto bayisi olan davacının, 02.01.2010- 19.04.2010 tarihleri arasında iptal
etmiş olduğu toplam 588 adet iddia biletini ibraz edememesi nedeniyle,
davacının 115110 numaralı bayiliğinin Yönetmeliğin 24. maddesinin birinci
fıkrasının (p) bendi uyarınca iptal edilmesi üzerine görülmekte olan
davanın açıldığının anlaşıldığı; buna göre; idareyle davacı arasında
yapılmış olan bayilik sözleşmesiyle özel hukuk ilişkisinin kurulması, bu
ilişkiden doğan hakların kullanılmasına ve takibine ilişkin davaların özel
hukuk hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi gerekeceği dikkate alındığında,
taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan
uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli yargının görevinde bulunduğu; nitekim
Danıştay 10.Dairesi'nin 7/11/2008 2006/5799, K:2008/7535 sayılı kararının
da bu yönde bulunduğu gerekçesiyle;
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a maddesi
hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar vermiş, bu karar temyiz
edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez aynı
istemle adli yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 3. ASLİYE HUKUK
MAHKEMESİ: 02.06.2011 gün ve E:2010/483, K:2011/239 sayı ile, iddia,
savunma ve tüm dosya kapsamına göre davacı ile davalı arasında 29.05.2006 tarihli
sözleşme ile davacıya 115110 numaralı Spor Toto Sayısal bayiliğinin
verildiği, davacıdan sözleşmenin 8 nci maddesine göre 01.02.2010 ile
19.04.2010 tarihleri arasındaki iptal edilen biletleri 20.04.2010 tarihli
698 sayılı 22.04.2010 tarihinde tebliğ edilen yazı ile 15 gün içerisinde
gönderilmesinin istenilmesine rağmen gönderilmemesi nedeniyle, idarenin
iptal işleminin iptalinin talep edilmekte olduğu; taraflar arasındaki sözleşmenin 8
maddesine göre, davalı tarafından yapılan iptal işlemi hakkındaki
uyuşmazlığın Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün 2010/180 esas ve 2011/21
sayılı 07.02.2011 tarihli kararına göre İdari yargı yerinde çözümlenmesinin
gerektiği, Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 22.06.2010 günlü 2010/78 esas ve
2010/7899 sayılı kararının da aynı yönde bulunduğu gerekçesiyle; davacının davasının yargı yolu yönünden
reddine, evvelce Ankara 4. İdare Mahkemesinin 2010/1417 esas ve
2010/1329 sayılı kararı ile de görev yönünden ret kararı verildiği
anlaşıldığından, Mahkemeleri
kararının kesinleşmesi halinde görevli mahkemenin tespiti için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı'na gönderilmesine karar vermiş, bu
karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı
vekili, 27.1.2012 tarihli dilekçe
ile adli yargı yerinden, görev
uyuşmazlığının çözümü için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığına
gönderilmesini talep etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK
İNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; olay kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine
kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler
ile verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde,
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir.
2-
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir
yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu
kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık
Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı
yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı
yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki,
başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar
verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi
gerekir.
Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde
her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini
davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda
çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı
veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte,
bununla yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir.
Bu
haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamakta ise
de, davacı vekilinin görev uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesi istemine ilişkin dilekçesi de gözetilerek,
Ankara 3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce yapılan başvurunun 2247 sayılı Yasa’nın
19. maddesi kapsamında olduğunun
kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev
uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından ve sonuçta usule ilişkin başka
bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı idare tarafından talep edildiği halde,
iptal edilen iddia biletlerinin ibraz edilmemesi nedeniyle, Bayilik
Sözleşmesinin 2/a ve 8/b; Spor Müsabakalarına
Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin
13/2 ve 24 üncü maddenin birinci fıkrasının (p) bendi hükümlerine istinaden, davacı
adına kayıtlı 115110 numaralı Spor Toto Sayısal Bayiliğinin iptal edilmesine ilişkin işlemin
iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu
işlemin tesis edildiği tarih itibariyle;
3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un
1. maddesine göre, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, Başbakanlığa bağlı ve
tüzelkişiliğe sahip bir kamu kurumu iken;
aynı Kanunun 4. maddesine göre Genel Müdürlüğe bağlı bir birim olan
Spor Toto Teşkilat Başkanlığının tüzelkişiliğinin bulunmadığı; Kanunun 2. maddesinin (i) bendi uyarınca,
Türkiye'de düzenlenecek futbol ve diğer spor müsabakaları üzerine sabit
ihtimalli ve müşterek bahisler ile şans oyunlarının düzenlenmesi ve
yürütülmesi yetki ve görevinin Genel Müdürlüğe ait olduğu; Genel Müdürlüğün
bu yetkisini, 7258 sayılı Futbol ve
Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında
Kanun’un 2. maddesi uyarınca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kanalı
ile kullandığı; Başkanlığın ise
kendisine ait olan bu faaliyetini, sözleşme imzaladığı ve bayilik ruhsatı
verdiği bayileri aracılığı ile yürüttüğü görülmekte iken;
08.06.2011tarih, 27958-Mük. Sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak
yürürlüğe giren 638 No.lu “Gençlik ve Spor Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile Gençlik ve Spor
Bakanlığının kuruluş, görev, yetki ve sorumlulukları düzenlenmiş;
Kararnamenin 31. maddesinin 1.fıkrasında; 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda
ve diğer mevzuatta gençlik hizmetleriyle ilgili olarak Gençlik ve Spor
Genel Müdürlüğüne yapılmış olan atıfların Bakanlığa, spor hizmetleriyle
ilgili olarak Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne yapılmış olan atıfların
Spor Genel Müdürlüğüne yapılmış sayılacağı; 2.fıkrasının c bendinde (3289
sayılı Kanunun) 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (i)
bendinin yürürlükten kaldırıldığı; ç bendi ile; 4 üncü maddesinin
ikinci fıkrasının (e) bendinin "e) Uluslararası Organizasyonlar
Dairesi Başkanlığı" şeklinde değiştirildiği ve aynı maddede yer alan "Bağlı Birimler: Spor Toto Teşkilat
Başkanlığı" ibaresinin yürürlükten kaldırıldığı; Kararnamenin
31. maddesinin 6.fıkrasının a bendinde; 29/4/1959 tarihli ve 7258 sayılı
Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi
Hakkında Kanunun; 1 inci maddesinin
birinci fıkrasının birinci cümlesinin "Yurtiçinde ve yurtdışında spor müsabakaları üzerine sabit
ihtimalli ve müşterek bahis oyunlarını oynatmak üzere, Gençlik ve Spor
Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliği haiz Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kurulmuştur."
şeklinde değiştirildiği; Kararnamenin “Düzenleyici İşlemler”
başlıklı Geçici 1. maddesinde; bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanmasına
ilişkin düzenlemelerin, bir yıl içinde yürürlüğe konulacağı, bu düzenlemeler yürürlüğe girinceye kadar
mevcut düzenlemelerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye aykırı olmayan hükümlerinin
uygulanmasına devam olunacağı; Geçici 9.maddesinde; Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğünün, Spor Toto Teşkilat Başkanlığının iş ve işlemleri nedeniyle
taraf olduğu her türlü davalar ve icra takipleri ile sair hukukî ihtilaflardaki
aktif ve pasif husumet ehliyetinin, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin
yürürlüğü tarihinde, başka herhangi bir işleme gerek kalmaksızın Spor Toto
Teşkilat Başkanlığına devredilmiş sayılacağı hükümlerine yer verilmiştir.
638 No.lu Kanun Hükmünde Kararname ile
yapılan değişiklikler de dikkate alındığında; 7528 sayılı “Futbol ve Diğer Spor
Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun” 2.
maddesinde; Teşkilat Başkanlığının
yetkisini bizzat kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel
kişilerine devredebileceği veya mal ve hizmet satın alma yoluna
gidebileceği belirtilmiş; Yurt
içinde ve yurt dışında yapılan her türlü spor müsabakası üzerine yurt
içinde ve yurt dışında spora dayalı bahis ve şans oyunları düzenlemek, denetim
ve gözetimi altında düzenletmek, bunlara ilişkin her türlü izni vermek ve
sözleşmeyi yapmak; spora dayalı bahis ve şans oyunlarına yönelik mevzuata
aykırı iş ve eylemlerin önlenmesi için gerekli denetimleri yapmak,
faaliyetlerde bulunmak ve tedbirleri almak; spora dayalı bahis ve şans
oyunlarının kamu yararına ve sosyal amaçlara uygun olarak düzenlenmesi ve
gelişmesini sağlayacak politikalar belirlemek ve uygulamak; izinsiz olarak
spora dayalı bahis ve şans oyunları düzenleyen, başbayilik veya bayilik
faaliyetinde bulunan veya kurallara aykırı hareket eden gerçek ve tüzel
kişilere uygulanacak yaptırımlara ilişkin esasları belirlemek ve bunlar
hakkında gerekli yasal işlemleri yapmak; spora dayalı bahis ve şans
oyunları düzenleme faaliyetinin gelişmesini sağlayacak tedbirleri almak ve
bu konuda yapılması gerekli düzenlemeleri Gençlik ve Spor Bakanlığına
önermek Teşkilat Başkanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmış; aynı Maddede, Teşkilat Başkanlığının spora dayalı bahis ve şans oyunlarının düzenlenmesi
ve düzenletilmesinde tek yetkili olduğu; Gençlik ve Spor
Bakanlığının izin veya onayıyla spora dayalı bahis ve şans oyunlarının
düzenlenmesi, denetim ve gözetimi altında düzenletilmesi, oynatılması,
gerekli altyapı ve organizasyonun sağlanması ve yürütülmesi için gerçek ve
tüzel kişilerle sözleşme yapabileceği ifade edilmiş; spora dayalı bahis ve şans oyunlarının
düzenlenmesine ilişkin kararları almanın, bayiliklerin nerede kurulacağını
ve sayısını tespit etmenin, bayilere verilecek komisyon ve teşvik primi
oranlarını tespit etmenin Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri arasında
olduğu hükümlerine yer verilmiştir.
3289 ve 7258 sayılı Kanun hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve
28.02.2009 tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Spor
Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliği”nin, spor müsabakalarına dayalı olarak
düzenlenecek sabit ihtimalli ve müşterek bahislerin oynatılmasını, oyun
çeşitlerini, bu oyunlara ait kupon kabul ve değerlendirme işlemlerini,
dağıtılacak ikramiye ile sabit, gezici ve sanal ortam bayilerine ilişkin
esaslar ile uygulama şekil ve şartlarını kapsadığı belirtilmiş; 13/2
maddesinde, bayilerin iptal ettikleri biletleri on iki ay süresince
saklamak ve talep halinde en geç on beş gün içerisinde Teşkilata teslim
etmek zorunda oldukları hükmüne yer verilmiş; “Bayilik ruhsatı” başlıklı 14. maddesinde; “Sabit
bayilik faaliyetinin yapılabilmesi için Teşkilattan ruhsat alınması zorunlu
olup, bayilik faaliyetinde bulunması uygun görülenlere bayilik ruhsatı
verilir. Ruhsat verildiği tarihten itibaren Teşkilatça iptal edildiği
tarihe kadar başka bir işleme gerek olmaksızın geçerlidir. Ancak, Teşkilat
tarafından gerekli görülen hallerde ruhsat yenilenebilir veya vize
edilebilir.”;
“Sabit bayilik sözleşmesi” başlıklı 15. maddesinde; “(1) Sabit bayilik ruhsatı verilen gerçek veya tüzel
kişiler ile Teşkilat arasında süresi 10 yılı geçmemek üzere süreli sabit
bayilik sözleşmesi yapılır.
(2) Sabit
bayilik sözleşmesi ruhsatın geçerli olduğu sürece yürürlükte kalır,
ruhsatın iptali halinde başkaca bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden
feshedilmiş sayılır.
(3)
Teşkilatça gerekli görülen durumlarda sabit bayilik sözleşmesi
yenilenebilir.
(4) Sabit
bayilik ruhsatı vermeye ve bu bayiler ile sözleşme yapmaya Teşkilat Başkanı
yetkilidir. Teşkilat Başkanı bu yetkisini alt birimlere devredebilir.
(5) Sabit
bayilikler tüzel kişilere birden fazla olarak ve 16 ncı maddede belirtilen
kriterler dahilinde verilebilir. Bu durumda verilen bayiliklerin her türlü
hukuki ve cezai sorumluluğu bu tüzel kişiye aittir.”; denilmiş;
Yönetmeliğin 16.maddesinde “Sabit bayilik ruhsatı verilmesi
şartları”, 17.maddesinde “Bayilerin işyerlerinde aranılacak asgari
nitelikler”, 18.maddesinde “Sabit
bayiliklerin verilmesinde izlenecek yöntem”, 19.maddesinde “Sabit bayilik teminatı”,
20.maddesinde “Sabit bayi komisyonu ve ikramiye ödeme primi oranı”
21.maddesinde “Sabit bayinin adres değişikliği”, 22.maddesinde “Sabit
bayiliğin devredilmesi”, 23.maddesinde “Sabit bayilik faaliyetinin
sürekliliği ve yürütülmesi”ne ilişkin düzenlemelere yer verilmiş;
“Sabit bayilik ruhsatının iptali” başlığını taşıyan 24.maddede ise “(1) Aşağıda belirtilen hallerde bayilik ruhsatı,
Teşkilat tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresine
uyulmaksızın iptal edilir:
a) Gerçek
kişi bayiinin ölmesi halinde mirasçılarından altmış gün içinde bayilik
ruhsatı talebinde bulunulmaması,
b) Bayilik
ruhsatını haiz olan şirketin iflas etmesi,
c) İzinli
süreler ve mücbir sebepler dışında, her ne sebeple olursa olsun bayinin bir
takvim yılı içerisinde, izinsiz toplam on beş gün oyun oynatmaması,
ç)
Teşkilatın izni olmaksızın, işyerinde Teşkilata ait olmayan oyunlar
oynatması,
d) Teşkilat
tarafından her bayi için belirlenen haftalık hasılat limitinin üzerinde
oyun oynatılması,
e) Oyun
bedellerinin kayıt dışı olarak bayinin kendi nam ve hesabına tahsil
edilmesi,
f) Yetkisi
dahilindeki ikramiye ödeme taleplerini geri çevirmesi,
g) Bayi
olabilme şartlarından herhangi birini kaybetmesi veya ruhsat verildikten
sonra bu şartlardan herhangi birine sahip olmadığının anlaşılması,
ğ)
Teşkilatın itibarını zedeleyecek veya Teşkilata olan güvenin sarsılmasına
neden olacak davranış, yayın veya faaliyetlerde bulunulması, Teşkilat
tarafından verilen talimat ve kurallara riayet edilmemesi,
h)
Teşkilatın veya Başbayinin yetkili personellerine fiili saldırı, hakaret ve
tehditte bulunulması,
ı) Teşkilat
veya Başbayinin mallarına kasıtlı zarar verilmesi,
i) 18
yaşından küçüklere oyun oynatılması veya ikramiye ödenmesi,
j)
Yılbaşından itibaren dörder aylık periyotlardaki asgari haftalık satış
hasılatı ortalamasının Yönetim Kurulunca belirlenen limitin altında olması,
k)
Teşkilattan yazılı izin almadan adresini değiştirmesi veya bayiliği
devretmesi,
l)
Teşkilata ait olan oyun hasılatlarının işlemiş yasal faiziyle birlikte veya
gecikme cezalarının tamamının yatırma tarihinden itibaren en geç on beş gün
içinde ödenmemesi,
m)
Teşkilata ait olan oyun hasılatının bir takvim yılı içerisinde beş kez geç
ödenmesi,
n)
Güncellenen teminat miktarının süresinde tamamlanmaması,
o) Süreli
teminat mektuplarının süresi dolmadan en geç on gün önce yenilenmemesi,
ö) Yasa
dışı bahis oynatılması, oynatılmasına aracılık edilmesi, bunlara yer veya
imkan sağlanması veya bunların reklam ve tanıtımın yapılması,
p) Haklı bir gerekçe olmadan bilet iptal edilmesi, iptal edilen
biletlerin bir yıl süresince saklanmaması veya iptal edilen biletlerin
talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde Teşkilata teslim
edilmemesi,
r)
Oyunları, Teşkilat tarafından belirlenen değerinden fazla bedelle
oynatması,
s) Borç
mukabili veya kredi kartıyla ya da kredili hesaptan oyun bedelini tahsil
etmek suretiyle oyun oynatılması,
(2)
Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı iptal edilenlere yeniden bayilik
ruhsatı verilmez.” hükmü yer almıştır.
Öte yandan,
Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü ile
davacı arasında 29.05.2006 tarihinde, 115110 Numaralı Spor Toto
SayısalBayilik Sözleşmesi imzalanmıştır.
Söz konusu Sözleşmenin 2. maddesinin (a) bendinde, 7258
sayılı Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahisler Tertibi Hakkında
Kanun, Futbol Müsabakalarında
Müşterek Bahisler Tüzüğü, Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliği ve bunlara ait tebliğler ve talimatların, bu sözleşmenin
vazgeçilmez parçası olduğu, bunların bayilere ait hükümlerine, bayinin
aynen uymakla yükümlü bulunduğu; Bayinin Teşkilatın ve Başbayinin re’sen
vereceği talimatlara, mevcut veya değişebilecek Yönetmelik vb.
düzenlemelere uymayı peşinen kabul edeceği;
(b) bendinde, ödemeler ile
ilgili maddeler ve bayinin başbayiye karşı olan yükümlülükleri de dahil
olmak üzere, bayi tarafından işbu sözleşmenin maddelerine uyulmaması
halinde bayilik ruhsatının Teşkilat tarafından ayrıca herhangi bir gerekçe
gösterilmeksizin iptal edileceği;
(d) bendinde, bayilik ruhsatının
herhangi bir sebeple iptali halinde sözleşmenin kendiliğinden,
tazminatsız olarak feshedilmiş
sayılacağı; 8. maddesinin (b) bendinde, bayinin haklı
ve hukuken geçerli herhangi bir sebep olmaksızın kupon iptal etmesi ya da
Teşkilat tarafından talep edilen iptal kuponların belirlenen süre içinde
gönderilememesi halinde, bayilik ruhsatının Teşkilat tarafından tek taraflı
olarak herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın süresiz olarak iptal edileceği hükme
bağlanmıştır.
Uyuşmazlık
konusu sözleşmenin hukuki niteliği incelendiğinde;
İdare,
özel hukuk kişileri gibi özel hukuk sözleşmeleri yapabildiği gibi; kamusal
yetkisinin verdiği üstünlük ve ayrıcalıklara dayanarak konusu, hüküm ve
koşulları bakımından özel hukuk sözleşmelerinden farklı olan sözleşmeler de
yapabilir. İdare hukuku esaslarına tabi bulunan bu sözleşmeler “idari
sözleşme” olarak adlandırılırlar. İdarenin, genel ehliyetini kullanarak,
sözleşme serbestisi ve tarafların eşitliği gözetilerek gerçekleştirdiği
sözleşmelerin tamamen özel hukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıyla
bunların yargısal denetiminin adli yargı yerince yapılmasına karşılık, 2577
sayılı Yasa’nın idari dava türlerinin sayıldığı 2/1-c maddesinde
belirtildiği üzere, kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi amacıyla ve kamusal nitelikte üstün hak
ve yetkilere dayanarak yaptığı idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların
görüm ve çözümünde ise, idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Anılan
düzenlemeler uyarınca, müşterek bahisler ile şans oyunları düzenleme hak ve
yetkisi, Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliği haiz Spor Toto
Teşkilat Başkanlığı’na ait olduğuna ve bu hak, bir sözleşme ile bayilik
ruhsatı alma koşullarını taşıyanlara devredilebildiğine göre, buna ilişkin
bayilik sözleşmesinin, bir genel hizmetin yürütülmesi için yapılan idari
sözleşme olduğu açıktır.
Olayda,
davalı İdare tarafından 28.5.2010 Olur/tarih ve 3482 sayı ile; Teşkilat
Başkanlığınca talep edilen 02.01.2010-19.04.2010 tarihleri arasında iptal
etmiş olduğu toplam 588 (beşyüzseksensekiz) adet iddia biletini ibraz
edememiş olması nedeniyle, Bayilik
Sözleşmesinin 2/a ve 8/b; Spor
Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliğinin 13/2 ve 24 üncü maddenin birinci fıkrasının (p) bendi
hükümlerine istinaden davacı adına
kayıtlı 115110 numaralı bayiliğin iptal edildiği anlaşılmaktadır.
Bu
durumda, idarece, kamu gücüne dayanılarak tek yanlı düzenlenen bayilik sözleşmesinde
yer alan yaptırımların uygulanmasına ilişkin işlemin iptali isteminden
doğan uyuşmazlığın çözümünde, idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Öte
yandan, dava konusu işlemin, hem bayilik sözleşmesine, hem de Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit
İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği hükümleri
uyarınca tesis edildiği; İdarenin
sözleşmeyi anılan Yönetmelik hükümleri uyarınca tek taraflı olarak iptal
etme yetkisi göz önüne alındığında, sadece sözleşme hükümlerinin
uygulanmasından kaynaklanan bir uyuşmazlıktan söz etme olanağı da
bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2247 sayılı
Yasa’nın 19. maddesi kapsamında görülen başvurusunun kabulü ile İdare
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Ankara 3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2247 sayılı Yasa’nın 19.
maddesi kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile Ankara 4.İdare
Mahkemesi’nin 17.08.2010 gün ve E:2010/1417, K: 2010/1329 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde Üye Nurdane TOPUZ’un KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
KARŞI OY
Dava,
davalı idare tarafından talep edildiği halde, iptal edilen iddia biletlerinin
ibraz edilmemesi nedeniyle, Bayilik Sözleşmesinin 2/a ve 8/b; Spor
Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama
Yönetmeliğinin 13/2 ve 24 üncü maddesinin birinci fıkrasının (p) bendi
hükümlerine istinaden, davacı adına kayıtlı 115110 numaralı Spor Toto
Sayısal Bayiliğinin iptal edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açılmıştır.
İdare
hukukunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar idari yargının görevi alanını
oluşturmaktadır. İdare hukuku kuralları içinde, kamu hizmetinin yürütülmesi
amacıyla, kamu gücü kullanılarak tesis edilen idari işlemler ile aynı
amaçla gerçekleştirilen idari eylemler ve idari sözleşmelerden doğan
uyuşmazlıkların görüm ve çözümü idari yargının görev alanına girmektedir.
Bir
sözleşmenin idari sözleşme sayılabilmesi için sürekli bir kamu hizmetinin
görülmesi amacını taşıması, taraflardan birinin idare olması ve kamu
hukukuna özgü, kamu hukukundan doğan şart ve hükümlerin sözleşmede yer
alması zorunludur.
İdarenin
davacı ile yapmış olduğu bayilik sözleşmesinin, idari sözleşme niteliği
taşımadığı, idarenin özel hukuk alanında gerçekleştirdiği bir hukuksal
işlem olduğu ve bu ilişkiden doğan hakların kullanılmasına ve takibine
ilişkin davaların da özel hukuk hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi
gerekeceği dikkate alındığında, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin
uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümü adli yargının
görevinde bulunmaktadır.
Bu
nedenle, davanın adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği oyu ile karara
katılmıyorum.
Üye
Nurdane TOPUZ
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/130
KARAR NO: 2013/4
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 1-Hukuk uyuşmazlıklarında, adli yargı
yerince görevsizlik kararı verildikten sonra, dava dosyası gönderilmekle idari yargı
yerinde dava açılmış sayılmayacağı;
2- 2247
sayılı Yasada öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27.
maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : S.K.E.’a velayeten ve kendi adına
asaleten N.E.
Vekili : Av. E.B.
Davalılar: 1- Karayolları
Genel Müdürlüğü
Vekili
: Av. Ö.Ö.
2- B. Sigorta A.Ş.
Vekili : Av. T.T.
3- C.U. Sig. A.Ş. / A. Sigorta A.Ş.
Vekili : Av. A.D.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkillerinin murisi G.E.'ın, 06 GIM 30
plaka sayılı araç ile İstanbul istikametine seyir halinde iken, Sultanbeyli
Samandra Hyundai Otomotiv karşısına geldiği sırada havanın yağışlı olması
sebebi ile girdiği su birikintisi nedeni ile geçirmiş olduğu trafik
kazasında hayatını kaybettiğini; olay sonrası tutulan trafik kaza
tutanağında, yoldaki su birikintisi nedeni ile karayollarının da kusurlu
olduğuna yer verildiğini; diğer davalı B. Sigorta'nın kazaya karışan aracın
Kasko poliçesini yapan şirket olduğunu, bu şirketin de kazada hayatını
kaybedenin varislerine karşı, poliçe teminatlarına göre sorumluluğunun
bulunduğunu; 3 nolu davalının da ferdi kaza teminatını veren sigorta
şirketi olduğunu ifade ederek; tarafların kusur durumlarının belirlenerek
neticede davalının kusurlu olduğunun tespiti ile davanın kabulüne, zarar
toplamı bilirkişi incelemesi ile ortaya çıkacağından fazlaya dair hakları
ve manevi tazminat istemi hakkını saklı tutarak, müvekkil N.E.için
500.000.000 TL maddi tazminat (destek), müvekkil K.E.için 1.000.000.000 TL
maddi tazminat (destek); defin, hastane,
yol vs. giderler için 200.000.000 TL maddi tazminat olmak üzere
toplam 1.700.000.000 TL tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal
faizi ile davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesi
istemiyle 14.4.2003 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
Kartal 1.
Asliye Hukuk Mahkemesi; 05.02.2008 gün ve E:2003/337, K:2008/24 sayı ile,
uyuşmazlığın esasını inceleyerek; Mahkemelerince taraf delilleri
toplandığı, ceza dosyasında bulunan kusur raporuna itiraz edildiğinden
oluşturulan bilirkişi heyetine kusur yönünden inceleme yaptırıldığı,
bilirkişilerin 20.06.2006 tarihli raporlarında, kararın oluş şeklini de
incelemek suretiyle, sürücü G.E.’ın 3/8, sürücü M.İ.'in 2/8 ve yolun bakım
ve onarımından sorumlu olan Karayolları Genel Müdürlüğü’nün 3/8 oranında
kusurlu olduğunu rapor olarak bildirdiklerini; bu kusur oranı esas alınmak
suretiyle davacı N.E.’ın sonradan evlendiği de anlaşıldığından tazminat
hesabı yaptırıldığı, bilirkişinin 08.10.2007 tarihli ek raporunda davacı eş
N.’nin 2.610,81 YTL, oğlu Kaan’ın 12.977,89 YTL destekten yoksun kalma
zararı olduğunu bildirdiğini; alınan kusur ve tazminat raporu hüküm kurmaya
elverişli görüldüğünden, davalı Karayolları Genel Müdürlüğü ile davalı A. Sigorta
A.Ş. den poliçede belirli limiti ile sınırlı olmak kaydıyla müştereken ve
müteselsilen tahsili gerektiğini, B., Sigortanın incelenen poliçesinde
Ferdi kaza sigortasının bulunmadığı anlaşıldığından hakkında açılan davanın
reddedildiğini, tedavi giderleri atiye bırakıldığından hüküm kurulmadığını
belirterek; açılan davanın ıslah edilmiş şekliyle kabulüne, davacı N.E.için
toplam 2.601,81 YTL, davacı K.E.için 12.977,89 destekten yoksun kalma
tazminatının davalılardan A. Sigorta A.Ş. yönünden dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte ve poIiçesindeki limitiyle sınırlı olmak
suretiyle, davalı Karayolları Genel Müdürlüğü"nden kaza tarihi olan
20.12.2002 tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte müştereken ve
müteselsilen tahsili ile davacı yana verilmesine; davalı B. Sigorta A.Ş.
hakkında açılan davanın reddine karar vermiş, bu karar temyiz edilmiştir.
Yargıtay 4.
Hukuk Dairesi; 20.12.2010 gün ve E:2010/186, K:2010/13274 sayı ile, davacı
dava dilekçesinde, davalılardan Karayolları Genel Müdürlüğü'nün, karayoluna
su birikmesine yol açması nedeniyle kusurlu olduğunu ileri sürülerek davalı
gösterdiğinden, istemin hizmet kusuruna dayandığı sonucuna varıldığı;
hizmet kusurundan doğan zararlardan dolayı İdari Yargılama Usulü Yasası'nın
2/1-b maddesi gereğince idareye karşı idari yargı yerinde tam yargı davası
açılmasının gerektiği, görev konusu
kamu düzenine ilişkin olup ileri sürülmese bile yargılamanın her aşamasında
mahkemelerce kendiliğinden gözetileceği; yerel mahkemece açıklanan yönler
gözetilerek, yargı yolu bakımından mahkemenin görevsizliği nedeniyle dava
dilekçesinin reddine karar verilmesi gerekirken yerinde olmayan yazılı
gerekçe ile Karayolları Genel Müdürlüğü yönünden de işin esasının
incelenmiş olmasının usul ve yasaya uygun düşmediği gerekçesiyle; temyiz
olunan kararın yukarıda gösterilen nedenlerle davalılardan Karayolları
Genel Müdürlüğü yönünden Bozulmasına karar vermiştir.
KARTAL 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:
26.07.2011 gün ve E:2011/250, K:2011/375 sayı ile, davanın bütün safahatını
özetledikten sonra; Mahkemelerince bozma ilamına uyularak davalılar B.
Sigorta ve A. Sigorta açısından kararın kesinleşmiş olması nedeniyle bu
konuda karar verilmesine yer olmadığı;
davanın Karayolları Genel Müdürlüğü açısından tefriki ile dava dilekçesinin
Mahkemelerinin görevsizliği doğrultusunda karar verilmesi gerekeceği sonuç
ve kanaatine varılmış olduğu gerekçesiyle;
Davalılar B. Sigorta ve A.
Sigorta açısından kararın kesinleşmiş olması nedeniyle bu konuda karar
verilmesine yer olmadığına, Davanın Karayolları Genel Müdürlüğü
açısından tefriki ile idari yargılama usulü yasasının 2/1-b maddesi
gereğince Mahkemelerinin görevsizliği nedeniyle dava dilekçesinin reddine,
karar kesinleştiğinde ve talep halinde dosyanın İstanbul İdare Mahkemesine
Gönderilmesine karar vermiştir. Bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili,
Kartal 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'ne verdiği 27.10.2011 kayıt tarihli dilekçe ile, dosyanın İstanbul İdare
Mahkemesine gönderilmesini talep etmiş; Mahkeme'ce 24.11.2011 tarih, 2011/250 Esas sayılı yazı ekinde dava
dosyası İstanbul İdare Mahkemesi Başkanlığına gönderilmiştir.
İSTANBUL 5. İDARE MAHKEMESİ: 08.12.2011 gün ve E:
2011/2248 sayı ile, Davacı Server Kaan Ercan'a velayeten ve kendi adına asaleten
N.E.vekili Av. Elvan Karataş tarafından davacıların yakınının karışmış
olduğu trafik kazası sonucu ölüm olayından ötürü oluşmuş olan maddi ve
manevi zararın tazmini istemiyle Karayolları Genel Müdürlüğü G. Sigorta
A.Ş., A. Sigorta A.Ş.'ne karşı açılan davada işin gereğinin görüşüldüğü;
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un
Yargı Mercilerinin Uyuşmazlık Mahkemesine Başvurmaları başlıklı 19'uncu
maddesinde; Adli, idari, askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya
kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayı
incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı merciinin davada
görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli
bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurabileceği ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin
karar vermesine değin erteleyeceği, yargı merciince, önceki görevsizlik
kararına ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı
ile birlikte dava dosyalarını Uyuşmazlık Mahkemesine göndereceğinin hüküm
altına alındığı; 04.02.2011 günlü, 27836 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun, "Ölüm veya vücut bütünlüğünün
yitirilmesinden doğan zararların tazmini davalarında görev" başlıklı
3.maddesinde; "Her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu
olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen
yitirilmesine yahut kişinin ölümüne bağlı maddi ve manevi zararların
tazminine ilişkin davalara asliye hukuk mahkemeleri bakar. İdarenin
sorumluluğu dışında kalan sebeplerden doğan aynı tür zararların tazminine
ilişkin davalarda dahi bu hüküm uygulanır. 30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı
İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri saklıdır." hükmüne yer verilmişken,
"Yürürlük" başlıklı 451.maddesinde ise;"Bu Kanun 1/10/2011
tarihinde yürürlüğe girer." hükmüne yer verilmiş olduğu; 6100 sayılı Yasa hükmü uyarınca, bedensel
zarar nedeni ile oluşmuş olan maddi ve manevi zararın tazmini istemine
karşı 01.10.2011 tarihinden itibaren açılacak olan davaların görüm ve
çözümünde Adli Yargı mercileri görevli olduklarından, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve işleyişi Hakkında Kanun'un Yargı Mercilerinin
Uyuşmazlık Mahkemesine Başvurmaları başlıklı 19'uncu maddesi uyarınca iş bu
davada görevli yargı kolunun belirlenmesi için dava dosyasının Kartal
Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2011/250 Esas No'lu dosyası ile birlikte
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesinin gerekmekte olduğu gerekçesiyle; iş bu uyuşmazlığın çözümü için görevli yargı kolunun belirlenmesi için dava
dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiş;
Mahkeme Başkanlığınca dosya sehven Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına
gönderilmiş ise de, anılan Makam tarafından Mahkememize intikal ettirilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında:: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN’ın başvurunun reddi gerektiği, Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın
taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri
sürülebilir” ve 19. maddesinde, “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen
bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii
davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,
gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin
karar vermesine değin erteler.
(Değişik
ikinci fıkra: 23/7/2008 – 5791/9 md.) Yargı merciince, önceki görevsizlik
kararına ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı
ile birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir” denilmiştir.
Aynı Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık
çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre
açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan; 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun “Görevsizlik veya yetkisizlik kararı üzerine yapılacak işlemler”
başlıklı 20.maddesinin 1.fıkrasında; “ (1)
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde, taraflardan birinin,
bu karar verildiği anda kesin ise bu tarihten, süresi içinde kanun yoluna
başvurulmayarak kesinleşmiş ise kararın kesinleştiği tarihten; kanun yoluna
başvurulmuşsa bu başvurunun reddi kararının tebliğ tarihinden itibaren iki
hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak, dava dosyasının görevli ya
da yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir. Aksi takdirde, bu
mahkemece davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.” hükmüne yer verilmiş; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 'İdari davaların açılması' başlıklı 3. maddesinde; idari davaların,
Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben
yazılmış imzalı dilekçelerle açılması öngörülmüş; aynı Kanunun 9. maddesinde;
çözümlenmesi Danıştay’ın idare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdiği
halde adli ve askeri yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görev
noktasından reddi halinde bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyen
günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemelerde dava açılabileceği
hükme bağlanmış; Yasanın “İlk
inceleme üzerine verilecek karar” başlıklı 15.maddesinin 1.fıkrasının (a)
bendinde; “ 1. (Değişik bent: 05/04/1990 - 3622/6 md.) Danıştay veya idare
ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı
hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin; a) 3/a bendine
göre adli ve askeri yargının görevli olduğu konularda açılan davaların
reddine; idari yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan
mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava
dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine, (…) karar
verilir” denilmiştir.
Dosyanın,
2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca incelenmesinden:
Hukuk
uyuşmazlıklarında, görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın
görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili
mahkemeye gönderilmesi, ancak aynı yargı düzeni içinde yer alan mahkemeler
arasında olanaklı olup; bu hususa ilişkin 6100 sayılı H.M.K’nın 20. (1086
sayılı H.U.M.K.’nun 27.) maddesiyle 2577 sayılı İ.Y.U.K.’ nun 15.
maddesinin 1. fıkrası (a) bendinin ikinci cümlesinde yer alan “görev” kuralları, aynı yargı
düzeni içindeki mahkemelerin işbölümü esasına ilişkin düzenlemelerdir. Oysa
yargı yolunu değiştiren görevsizlik kararı verilmesi durumunda, görevli
olduğundan bahisle farklı bir yargı düzeninde yer alan mahkemeye dava
dosyasının gönderilebilmesine olanak tanıyan bir düzenleme bulunmamaktadır.
Göreve
ilişkin kararın, işbölümü esasına göre veya yargı yolu bakımından verilmiş
olması farklı sonuçlar doğurmaktadır. Şöyle ki; işbölümü esasına göre
verilen görevsizlik kararı sonucu dava dosyasının görevli mahkemeye
gönderilmesi durumunda, dava başvuru tarihi itibariyle görevli mahkemede
açılmış sayılmaktadır. Yargı yolunu değiştiren görevsizlik kararı verilmesi
durumunda ise, görevli olduğu işaret edilen yargı yerine, bu yargı yerinin
uyguladığı usul kurallarına uygun olarak yeniden dava açılması zorunlu
bulunmaktadır.
Olayda, davacı
vekili tarafından, ortada idare
mahkemesine hitaben yazılmış dilekçeyle açılmış bir dava bulunmadan, Kartal 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'ne
verilen dilekçe ile, dosyanın İstanbul İdare Mahkemesine gönderilmesi talep
edilmiş; Mahkeme'ce, yazı ekinde
dava dosyası İstanbul İdare Mahkemesi Başkanlığına gönderilmiş ve bu yargı yerince, kendisine gelen adli yargı
yerine ait dava dosyası üzerinden inceleme yapılarak görevsizlik kararı
verilmiş olup, yukarıda yapılan açıklamalara göre, İ.Y.U.K.’nun 3 ve 9.
maddelerinde öngörülen şekilde usulüne uygun olarak idari yargı yerine
açılmış bir dava bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
2247 sayılı Yasa’nın
19. madde hükmüne göre, bir yargı yerinin re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvuruda
bulunabilmesi için; tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada daha önce
diğer yargı yerlerinden birisi tarafından görevsizlik kararı verilmiş ve bu
kararın kesinleşmiş bulunması ve bunun üzerine kendine gelen davayı
inceleyen yargı yerinin de davada görevsizlik kararı veren yargı yerinin
görevli olduğu kanısına varması gerekmektedir. Ancak, başvuru koşullarının
incelenebilmesi için öncelikle, yargı yerinde usulüne göre açılmış bir dava
bulunması gerektiği tartışmasızdır.
Bu
durumda, ortada idare mahkemesine hitaben yazılmış dilekçeyle açılmış bir
dava bulunmadığından, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen
koşullar gerçekleşmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Yasada öngörülen koşulları taşımayan başvurunun,
aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasada öngörülen
koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı
Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 14.1.2013 gününde Üye Nurdane
TOPUZ’un KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY
Dava,
davacıların murisinin sürücüsü olduğu araçla trafik kazası yapması
nedeniyle hayatını kaybetmesi sonucu uğranıldığı öne sürülen maddi zararın
tazmini istemiyle açılmıştır.
2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 1.
maddesinde, “Uyuşmazlık Mahkemesi; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile
görevlendirilmiş, adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili ve bu kanunla kurulup
görev yapan bağımsız bir yüksek mahkemedir" ve 27. maddesinde,
“Uyuşmazlık Mahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına
ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından inceler; yöntemine uymayan
veya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddeder" denilmiştir.
Öte
yandan; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3. maddesinin birinci
fıkrasında(Değişik: 10/6/1994-4001/2 md.), “İdari davalar, Danıştay, idare
mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı
dilekçelerle açılır" ve 9. maddesinin birinci fıkrasında(Değişik:
5/4/1990 - 3622/2 md.), “Çözümlenmesi Danıştayın, idare ve vergi
mahkemelerinin görevlerine girdiği halde, adli ve askeri yargı yerlerine
açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu husustaki
kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli
mahkemede dava açılabilir. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi,
Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul
edilir" hükmü yer almıştır.
Olayda,
adli yargı yerince yargı yolu bakımından görevsizlik kararı verilen dava
dosyası davacı vekilinin istemi üzerine idari yargı yerine gönderilmiş ve
bu yargı yerince, adli yargı yerine ait dava dosyası üzerinde inceleme
yapılarak davada adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle 2247 sayılı
Yasa'nın 19. maddesi uyarınca görev uyuşmazlığının çözümü için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar verilmiş olup, İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 3 ve 9. maddelerinde öngörülen şekilde usulüne uygun
olarak idari yargı yerinde açılmış bir dava bulunduğundan sözetmek mümkün
değildir.
Durum
böyle olmakla birlikte, İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre yapılan usule
aykırılığın 2247 sayılı Kanunun 27. maddesi kapsamında incelenemeyeceği, bu
hususun Uyuşmazlık Mahkemesi’nin görev ve yetkisi dışında kaldığı,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının varlığı
kabul edilerek çözüme kavuşturulmasının dava ekonomisine ve Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun düşeceği, bu nedenle görev
uyuşmazlığının esası incelenerek görevli yargı yerinin belirlenmesi
gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.
Üye
Nurdane Topuz
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/143
KARAR NO: 2013/5
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 36. maddesi uyarınca verilen idari
para cezasına karşı yapılan itirazın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : R.S.Y.
Davalı : İlçe Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü
O L A Y :
Küçükçekmece İlçe Trafik Tescil ve Denetleme Büro Amirliği ekiplerince
yapılan kontrol sırasında, davacıya ait 34 RZN 96 plaka sayılı aracın
sürücü belgesiz kullandırıldığı tespit edildiğinden, davacıya 25.3.2010
tarih 571047 sayılı trafik idari para cezası karar tutanağı ile 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’nun 36. maddesi uyarınca, 270 TL. idari para
cezası verilmiş, ayrıca “araç trafikten men tutanağı” düzenlenerek araç
muhafaza altına alınmıştır.
Davacı,
idari para cezasının iptali istemiyle adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur.
KÜÇÜKÇEKMECE 3. SULH CEZA MAHKEMESİ;
29.9.2010 gün ve D.İş No:2010/693 sayı ile, davacı hakkında araç trafikten
men tutanağı da düzenlendiğinden Kabahatler Kanunu’nun, 27/8. maddesi
uyarınca davanın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu
kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 5. İDARE MAHKEMESİ;
6.1.2011 gün ve E: 2011/413, K: 2011/316 sayı ile, idari para cezasına
karşı açılan davanın çözümünün Kabahatler Kanunu ve Uyuşmazlık Mahkemesi
kararları ile de belirtildiği üzere adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden sehven gönderildiği Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği, Başkanlık
yazısı ile de adli yargı dosyasının getirtildiği ve usule ilişkin
işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 2918 sayılı Yasa’nın 36/3.
maddesi uyarınca trafik ceza tutanağı ile verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır.
13.10.1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 36.
maddesinin üçüncü fıkrasında, “(Yeniden
Düzenleme: 21/5/1997 - 4262/4 md.) Sürücü belgesi sahibi olmadan
trafiğe çıkanlara ilk tespitte bir aydan iki aya kadar, tekrarı halinde iki
aydan üç aya kadar hafif hapis cezası verilir. Ayrıca bu kişiler her
defasında 7 200 000 lira hafif para cezasıyla da cezalandırılırlar. Bu
kişilerin kazaya neden olması halinde bu cezaların uygulanması diğer
cezaların uygulanmasına engel teşkil etmez. Sürücü aynı zamanda araç sahibi
değilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı
düzenlenir” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında
araç tescil plakasına göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca
uygulanan idari para cezalarına karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari
ceza kapsamında bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili davalarda (116.
maddedeki itiraz yolu hariç) görevli yargı yerini açıkça belli eden bir
hükme yer verilmemesi; bu Yasada gösterilen adli cezalara hükmetmekle
görevli mahkemeye işaret eden 112. maddeye de herhangi bir atıfta
bulunulmamış olması karşısında ve göreve ilişkin genel ilkelere göre idari
yargının görev alanında görmüştür.
1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer
kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak
itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan
yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19.
maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda
sulh ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan
görev uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar
verilmiştir.
Daha
sonra, 30.3.2005 tarihli ve 5326
sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü,
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde “(1)
Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî
para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında,
uygulanır” denilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda
taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla
kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir
genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni
bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan
ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik
kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan
bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş
ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli
hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı
Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı
bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Küçükçekmece 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 29.09.2010 gün ve D. İş
No:2010/693 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/150
KARAR NO: 2013/6
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2247 sayılı Yasa’nın 12. maddesinde öngörülen 15
günlük süre içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama
sunulmak üzere dilekçe verilmemesine karşın yapılan başvurunun, aynı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.S.
Vekili : Av. H.S.
Davalılar : 1-Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. Ş.N.G.
2-Çankaya
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. T.D.
O L A Y : 1-Davacı vekili, Ankara ili, Çankaya ilçesi, Hilal Mah. 27643 Ada 3 parsel
sayılı ve 4.935
metrekare yüzölçümündeki arsanın 29/4935 payının
müvekkiline ait olduğunu; bu
taşınmazın, 81141 no'lu imar planında sağlık alanı olarak ayrıldığını;
taşınmaza fiilen el atılmadığını; ancak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun
benzer konudaki 15.12.2010 gün ve 2010/5-662/651 sayılı kararına göre söz
konusu taşınmazlara fiilen el atılmamış olsa dahi bedelinin ödeneceği
hususunda karar verildiğini, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin de söz konusu
karara atıf yaparak benzer davalarda bedelin ödenmesi yönünde içtihatlar
oluşturduğunu; uzun yıllar imar
programına alınmayan imar planının fiilen hayata geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma
cihetine gitmeyen davalı idarelerin, müvekkilinin taşınmaz üzerindeki
tasarruf hakkını belirsiz bir süre için kullanılamaz hale getirdiğini,
taşınmazdan mülkiyet hakkının özüne uygun şekilde yararlanma olanağı
kalmadığını; bir kişinin taşınmazına eylemli olarak el atıp tamamen kullanılmasına
engel olunması ile imar uygulaması sonucu müvekkilinin mülkiyetinde olan
taşınmaza hukuken kullanmaya engel sınırlamalar getirilmesi arasında sonucu
itibari ile bir fark bulunmadığını; bu durumun kamulaştırmasız el koyma
olgusunun varlığı için yeterli bulunduğunu ifade ederek; fazlaya dair tüm
yasal hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; dava konusu taşınmazın toplam
bedelinden 2.000.00 TL'si bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal
faiziyle birlikte, davalı idarelerden müştereken ve müteselsilen tahsili
ile davacı müvekkile ödenmesine karar verilmesi istemiyle, 20.5.2011
tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
2-Dava
dosyasının, Ankara 10. Asliye Hukuk Mahkemesinde, E:2011/204 sayısına kaydı yapılmıştır.
2a)
Davalılardan Sağlık Bakanlığı vekili, süresi içerisinde verdiği 25.5.2011
tarihli cevap dilekçesinde, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli
olduğunu ileri sürerek görev itirazında bulunmuştur.
2b)
Ankara 10. Asliye Hukuk Mahkemesi; 31.1.2012 günlü oturumunda ve E:2011/204
sayı ile, davalı Sağlık Bakanlığı vekilinin yargı yolu itirazının reddine,
olumlu görev uyuşmazlığı nedeniyle dosyanın Danıştay Başsavcılığına
gönderilmesi işleminin kalemce yerine getirilmesine karar vermiştir.
2c) Bu karar üzerine davalı Sağlık Bakanlığı
vekili, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda
süresi içinde dilekçe vermemiş; ancak Davacı vekili 7.2.2012 tarihli
dilekçe ile davalı Sağlık Bakanlığı vekilinin, olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
talebinin reddi gerektiğini beyan etmiştir.
2d)
Mahkeme'ce 21.3.2012 tarih, E:2011/204 sayılı üst yazıyla birlikte,
belgelerin onaylı örnekleri Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
2e)
Danıştay Başsavcısı, 30.3.2012 tarih ve E:2012/86 sayı ile, Karşı Taraf
(Davacı) olarak: M.S.'ı, Uyuşmazlık
çıkarılması istenilen kararı: Ankara Onuncu Asliye Hukuk Mahkemesinin
31.1.2012 gün ve E:2011/204 sayılı kararı, Görevlilik kararının tebliğ
tarihini 31.1.2012, Uyuşmazlık çıkarma istem tarihini 7.2.2012 olarak kabul
ederek olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmış ve dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine
göndermiştir.
3f) Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca, 14.5.2012 tarih
E:2012/150 sayılı yazı ile Ankara
10. Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2011/204 sayılı dava dosyası istenilmiş,
Mahkeme'ce dosya aslı gönderilmiştir.
Öte yandan;
3- Av.
H.S. tarafından, Davacılar, Y.S.'ın mirasçıları; G.T., N.Ö., M.S., S.S., G.T., P.Ö. ve D.Y.
adına; “Ankara ili, Çankaya ilçesi, Hilal Mah. 27643 Ada 3 parsel sayılı ve 4.935 metrekare
yüzölçümündeki arsanın 29/4935 payının müvekkillerinin murisi Y.S.'a ait
olduğunu; bu taşınmazın, 81141 no'lu imar planında sağlık alanı olarak
ayrıldığını belirterek, kamulaştırmasız el atma nedeniyle şimdilik 3.000TL
bedelin tahsili istemiyle” Çankaya Belediye Başkanlığı ile Sağlık Bakanlığı
aleyhine 16.2.2012 tarihinde bir dava daha açılmıştır.
3a)
Dava, Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2012/94 sayılı esasına
kaydedilmiştir.
3b)
Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi, 1.3.2012 gün ve E:2012/94, K:2012/73 sayı
ile, Mahkemelerinin iş bu 2012/94 esas sayılı dosyasının, bağlA.ı bulunması
sebebiyle Ankara 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/204 esas sayılı dosyası
ile birleştirilmesine, yargılamanın Ankara 10. Asliye Hukuk
Mahkemesinin 2011/204 esas sayılı dava dosyası üzerinden yürütülmesine
karar vermiştir.
3c)
Davalılardan Sağlık Bakanlığı vekili,
Ankara 10. Asliye Hukuk
Mahkemesi Hakimliğine verdiği 14.3.2012 tarihli dilekçesinde, Ankara
8. Asliye Hukuk Mahkemesinin,
E:2012/94 sayılı dosyası ile açılan ve Mahkemelerinin E:2011/204
sayılı dosyasına birleştirilen davaya karşı cevaplarını sunmuş ve
uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur.
3d)
Ankara 10. Asliye Hukuk Mahkemesi;
15.3.2012 günlü oturumunda ve E:2011/204 sayı ile, davalı
vekilinin göreve ilişkin itirazının reddine karar vermiştir.
3f) Sağlık Bakanlığı vekili, 26.3.2012 tarihli dilekçe ile,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle dosyanın Danıştay
Başsavcılığına gönderilmesini istemiş, ancak Dosya ilgili Başsavcılığa
gönderilmemiştir.
3g)
Ankara 10. Asliye Hukuk Mahkemesi, dava dosyasını, 11.6.2012 tarih,
2011/204 Esas sayılı yazı ekinde mahkememize göndermiştir.
4-Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine
göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiş; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı;imar planı
ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesi kapsamında idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğini belirtilerek; Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı
Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara
10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/204 esas sayılı görevlilik kararının
kaldırılmasına karar verilmesi
gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler:
Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat
ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan 14.1.2013 günlü
toplantısında:: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen
koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın başvurunun reddi gerektiği yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ :
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 12. maddesinin birinci fıkrasında, görev
itirazında bulunan kişi veya makamın, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün
içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak üzere iki
nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı merciine vereceği hükme bağlanmış;
anılan Yasa’nın “Uyuşmazlık Çıkarma
İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca Yapılacak İşlemler” başlıklı 13.
maddesinde; “(Değişik cümle: 23/07/2008-5791 S.K./5.mad) Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu
tespit ederse, istemin reddine karar verir. Bu karar, ilgili
kişilere veya makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu
karara karşı hiç bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık çıkarılmasını gerekli
gördüğü durumlarda yetkili makam, dilekçe ve eklerinin kendisine ulaştığı
tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş ve bu erekle gönderdiği
yazıları on gün geçmeden postaya vermiş ise eksikliklerin tamamlandığı
tarihten başlayarak en geç on gün içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce
yazısını, kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık
Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili
yargı merciine hemen bildirir.(Ek cümle: 23/07/2008-5791 S.K./5.mad) Bu
takdirde ilgili yargı mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde davanın
görülmesini geri bırakır.
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, düşünce yazısıyla
eklerini, görevsizlik itirazını reddeden yargı merciine göre ilgili bulunan
Başsavcı veya Başkanunsözcüsüne tebliğ edebilir. Tebliği alan makam
karşılık vermek isterse, yedi gün içinde yazılı karşılığını vermekle
görevlidir.”; Yasa’nın 27. maddesinde ise “Uyuşmazlık Mahkemesi, uyuşmazlık
çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre
açısından inceler; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddeder.” denilmiştir.
Anılan
12. maddeye göre, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak
üzere düzenlenen dilekçenin,
itirazın reddine ilişkin kararın verildiği tarihten başlayarak onbeş gün
içinde itirazı reddeden yargı merciine verilmesi gerekmektedir.
Dosyanın
incelenmesinden, davalılardan Sağlık Bakanlığının yaptığı görev itirazının Ankara 10.
Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 31.1.2012 günlü oturumunda ve E:2011/204 sayı
ile reddedildiği; bu oturumda ayrıca, davalı Sağlık Bakanlığınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılması amacıyla verilmiş bir dilekçe bulunmamasına
karşın anılan Mahkeme'ce, “olumlu
görev uyuşmazlığı nedeniyle dosyanın Danıştay Başsavcılığına gönderilmesi
işleminin kalemce yerine getirilmesine” kararı da verildiği; Mahkeme'nin, Davacı vekili tarafından mahkemeye sunulan ve
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması talebinin reddinin gerektiğine
ilişkin 7.2.2012 tarihli dilekçenin gönderilmesi üzerine de, Danıştay Başsavcısı tarafından, Ankara
Onuncu Asliye Hukuk Mahkemesinin 31.1.2012 gün ve E:2011/204 sayılı
kararına ilişkin olarak olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmıştır.
Bu duruma göre Davalı İdarelerden Sağlık Bakanlığı
vekili tarafından, itirazın reddine
ilişkin kararın verildiği 31.1.2012 tarihinden başlayan onbeş gün içinde
uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak üzere düzenlenen dilekçeyi, itirazı reddeden
yargı merciine vermediği görülmüştür.
Açıklanan
nedenlerle, davalı idarenin başvuru dilekçesi olmadığı halde, görev uyuşmazlığı çıkartılması talebinin reddinin gerektiğine ilişkin
Davacı vekilinin dilekçesi dikkate alınarak Danıştay Başsavcısınca yapılan başvurunun, aynı Yasa'nın 27. maddesi
uyarınca reddi gerektiği düşünülmektedir.
Diğer taraftan, Davalılardan
Sağlık Bakanlığı vekilinin, Ankara
10. Asliye Hukuk Mahkemesi Hakimliğine verdiği 14.3.2012 tarihli
dilekçesinde, Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin, E:2012/94 sayılı dosyası
ile açılan ve Mahkemelerinin E:2011/204 sayılı dosyasına birleştirilen
davaya karşı cevaplarını sunduğu, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının
görevli olduğunu ileri sürerek görev itirazında bulunduğu, itirazının reddi üzerine süresi
içerisinde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasını istemeye yetkili makama
sunulmak üzere düzenlenen dilekçeyi,
itirazı reddeden yargı merciine verdiği görülmekte ise de; hem bu
dilekçenin Danıştay Başsavcılığına intikal ettirilmemesi, hem de Danıştay
Başsavcılığı tarafından, davaların birleştirilmesinden önceki aşamaya
ilişkin olarak verilen görevlilik kararı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkardığı açık olduğundan, prosedüre uygun davalı idare başvurusunun,
mevcut uyuşmazlığın yerine ikame edilmesi olanağı bulunmamaktadır.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 12. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan
BAŞVURUNUN, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/151
KARAR NO: 2013/7
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 5434 sayılı Yasa uyarınca talep edilen vazife
malullüğü aylığı bağlanmasına karar verilmesi istemiyle açılan davanın,
ASKERİ İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : C.C.
Vekili : Av. M.Ö.
Davalılar : 1- Milli Savunma Bakanlığı
Vekili
: Haz. Av. F.A.
2- A.H.
Vekili
: Av. B.İ.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin (Piyade Çavuş 1987-4)
Tunceli/Hozat 51.Motorlu Piyade Tugay K.lığı bünyesinde vatani görevini yerine
getirirken, 07.01.2009 tarihinde nöbetçi çavuş görevini yaptığı sırada
gözetimi altındaki Nöbetçi P. Er A.H. tarafından ateşli silahla vurulmak
suretiyle yaralandığını; (bu olaya ilişkin yargılamanın Elazığ 8.Kolordu
Komutanlığı Askeri Mahkemesi'nin 11.11.2010 tarih ve 2010/1128 Esas,
2010/921 Karar sayılı dava dosyası üzerinden sonuçlandığını, sanık A.H.'un,
Silahlı Üste Fiilen Taaruz suçunu işlediği sübuta erdiğinden 3 yıl 1 ay
hapis cezasına mahkum edildiğini, dava dosyasının halen Askeri Yargıtay'da
olup kesinleşmesinin beklendiğini;) müvekkilinin tedavisinin uzun süre
devam ettiğini, en son Gülhane Askeri Tıp Akademisi K.lığı.'nın 09.02.2011 onay tarihli 23.09.2010 tarih
ve 3988 numaralı Raporu ile müvekkilinin
Askerliğe Elverişli olmadığının tespit edildiğini; yine
Müvekkilinin başvurusu üzerine,
Bursa Şevket Yılmaz Eğitim ve Araştırma Hastanesi Özürlü Sağlık Kurulunun
07.10.2010 tarihli raporu ile ateşli silah yaralaması sonucu % 44 Tüm Vücut
Fonksiyon Kaybı ile hayatı boyunca sürekli özürlü hale gelmiş olduğunun
tespit edilmiş olduğunu; müvekkilinin bu duruma gelmesinde kendisini yaralayan
A.H. kadar; A.H.'u askere alan, geçmişte psikolojik sorunları olmasına
rağmen eline dolu bir silah vererek nöbet tutmaya gönderen ve buna rağmen
askeri kurullara, disipline ve üst ve amirlerinin verdiği emirlere uyması
için gerekli eğitimi veremeyen Milli Savunma Bakanlığının da aynı ölçüde
kusurlu olduğunu; müvekkilinin kaza neticesi uğradığı maddi ve manevi
kayıplarının tazmini için 14.04.2011 tarihinde 54069 Evrak numarası ile
Milli Savunma Bakanlığı'na başvurulduğunu; cevap süresi içerisinde olumlu
ya da olumsuz bir yanıt alınamadığından işbu davayı ikame etmek zorunluluğu
doğduğunu ifade ederek; müvekkili için, 30.000.00 TL. Manevi Tazminatın
olay tarihi olan 07.01.2009 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile
davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline; Fazlaya dair her türlü
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla iş gücü-efor, kazanç kaybı için
şimdilik 1.000,00 tazminatın olay tarihi olan 07.01.2009 tarihinden
itibaren işleyecek faizi ile davalılardan müştereken ve müteselsilen
tahsiline; fazlaya dair her türlü
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla müvekkilin tedavisi için
kendisinin ödemiş olduğu 2.599,08 TL tedavi masrafının şimdilik 500,00
TL’sinin dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ile davalılardan
müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesi istemiyle 5.8.2011
tarihli dilekçe ile Adli Yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare vekilince birinci savunma
dilekçesinde askerlik hizmeti ile ilgili iş bu davanın, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinde görülmesi gerektiği ileri sürülerek, görev itirazında
bulunulmuştur.
ANKARA 7. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:
25.01.2012 gün ve E:2011/375 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı
idare vekilinin, askeri idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması yönündeki 1.2.2012 günlü dilekçesi üzerine dava dosyasındaki
belgelerin bir kısmının onaylı örneği Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCILIĞI:
1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20 nci maddesinde,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevlerinin hükme bağlandığı, anılan
hükme göre Askeri Yüksek İdare Mahkemesince “Askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece
mahkemesi olarak yargı denetimini yapar” denildiği, asker kişinin tanımının
yapıldığı aynı hükmün 2 nci fıkrasında ise, “Bu kanunun uygulanmasında
asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya
hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci,
uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlardır”
hükmünü taşıdığı 1602 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ilk fıkrasına göre,
“20 nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin
idari işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu, maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve
eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları,
doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdari Mahkemesinde çözümlenir
ve karar bağlanır” denildiği, Anayasanın, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
başlıklı 157 nci maddesinde yer alan göreve ilişkin hükümlerini yukarıda
açıklandığı gibi benzer bir biçimde tekrarlayan Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Kanununun 20 nci ve 21 inci maddelerine göre, uyuşmazlık
konusunun Askeri İdari Yargı yerinde görülebilmesi için iki şartın bir
arada gerçekleşmesi gerektiği davacının 1602 sayılı AYİM Kanununun 20 nci
maddesinin 2 nci fıkrası gereğince asker kişi sayıldığı, bu nedenle dava
konusunun asker kişiyi ilgilendirdiği, diğer şartın ise, davaya konu idari
işlemin veya eylemin “askeri hizmete ilişkin” olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesinin
birçok kararında belirtildiği üzere idari işlemin veya eylemin, görevli
yargı yerinin tespiti yönünden “askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının
saptanabilmesi için işlemin veya eylemin konusuna bakılması gerektiği, eğer
idari işlem veya eylem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri
hizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğunun
kabul edilmesi gerektiği, daha açık bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin
idari işlemlerin, idarece bir asker kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri,
tutum ve davranışları, askeri geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak
ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin
özellikleri, askeri kural, gerek ve gelenekler göz önünde tutularak
değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemler olduğu; dava dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
davacının askerlik hizmetini yerine getirdiği sırada, 07.01.2009 tarihinde
nöbetçi çavuşluk görevini yerine getirirken, gözetimi altındaki P.Er A.H.
tarafından ateşli silahla vurulmak suretiyle yaralandığı konusunda tereddüt
bulunmadığı; dava konusu ihtilaf çerçevesinde, 'davacının, askeri hizmete
ilişkin bir işlem ya da eylemden dolayı zarar görüp görmediği; askeri bir
hizmet ya da görev ifa ederken zarar görmüş ise, görevi ile meydana gelen
zarar arasında illiyet bağı bulunup bulunmadığı ve bu illiyet bağını
kesecek bir davranışının bulunup bulunmadığı' konularında değerlendirme
yapılmasının gerektiği; bu kapsamda olmak üzere, asker kişinin askeri
yeterlik ve yeteneklerinin, icra ettiği askeri görevler kapsamındaki tutum
ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak
ve yükümlülüklerinin; askeri hizmetten kaynaklanan durumların, askeri
görevlerin icra ediliş biçimlerinin, askeri kural ve gereklerin göz önünde
tutularak bir değerlendirme yapılacak olması nedeniyle, somut olayda
"idari eylemin askeri hizmete ilişkin bulunması" koşulunun da
gerçekleştiğinin anlaşıldığı; ayrıca, davacı vekili tarafından '12.01.2011
tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 3'üncü maddesi uyarınca
davada görevli mahkemenin Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu' yönünde itirazda
bulunulduğu anlaşılmakta ise de; 12.01.2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk
Muhakemeleri Kanunu'nun 3'üncü maddesinin:'(1) Her türlü idari eylem ve
işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut
bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine yahut kişinin ölümüne bağlı
maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin davalara asliye hukuk
mahkemeleri bakar. İdarenin sorumluluğu dışında kalan sebeplerden doğan
aynı tür zararların tazminine ilişkin davalarda dahi bu hüküm uygulanır.
30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri saklıdır.'
hükmünü içerdiği; ancak, aynı Kanun'un Geçici 1'inci maddesinin 'Bu Kanunun
yargı yolu ve göreve ilişkin hükümleri, Kanunun yürürlüğe girmesinden
önceki tarihte açılmış olan davalarda uygulanmaz.' hükmünü taşıdığı;
uyuşmazlığa konu davanın, 05.08.2011 tarihli dilekçe ile Ankara Nöbetçi
Asliye Hukuk Mahkemesinde açılmış olduğu gözetildiğinde; davanın açıldığı
tarihin, 6100 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 01.10.2011 tarihinden önceye
tekabül ettiğinin anlaşıldığı, bu nedenle, davacı vekilinin, bu yönden
ileri sürdüğü itirazında haklı olmadığı; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu'nun Geçici Madde 1 'inci maddesi uyarınca davada AYİM'in görevli
olduğunun tespit edildiği; açıklanan nedenlerle, dava konusu olayda Anayasanın
157 nci ve 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'nci
maddesinde öngörülen idari eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi"
ve "askeri hizmete ilişkin bulunması" koşulları birlikte
gerçekleştiğinden, davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin görevli bulunduğu gerekçesiyle; 2247 sayılı Yasanın 10, 12 ve
13'üncü maddeleri gereği Ankara 7'inci Asliye Hukuk Mahkemesinin davada
görevli olduğuna dair 25.01.2012 tarihli ve 2011/375 Esas sayılı GÖREVLİLİK
KARARININ KALDIRILMASINA ve ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİNİN GÖREVLİ
OLDUĞUNA karar verilmesi talebiyle olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmıştır.
Başkanlıkça 2247 sayılı Yasanın 13.
maddesinin 3. fıkrası uyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından yazılı
düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Anayasa'nın
157. maddesinde, ve paralel düzenleme içeren 20.7.1972 tarih ve 1602 sayılı
Yasa'nın 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20. maddede,
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve
son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağının
belirtildiği; AYİM'nin görev alanını belirleyen bu hükümlerden, bir davanın
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin görev alanına girmesi için dava konusu
idari işlem ya da eylemin "asker kişiyi ilgilendirmesi" ve
"askeri hizmete ilişkin bulunması" koşullarının birlikte
gerçekleşmesinin gerektiği; uyuşmazlığa konu olayda ise, davacının 1602
sayılı yasanın 20. Maddesinde sayılan asker kişi olma şartını taşıdığının
anlaşıldığı, davacının askerlik görevi sırasında nöbet hizmetinde bulunduğu
sırada, astı olan ve aynı yerde nöbet tutan davalılardan A.H. tarafından
nöbet silahı ile kasten vurulduğu ve üste silahlı taarruz olayının ise,
askeri hizmetle bağlA.ılı ve ilgili olduğunda kuşku bulunmamasına göre,
1602 sayılı Yasanın 21. Maddesi 1. Fıkrasına göre "20 nci maddede
belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri
ile hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve eylemlerin
haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları, doğrudan
doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde çözümlenir ve
karara bağlanır." hükmü uyarınca askeri hizmetin eksik ve kusurlu
yerine getirilmesine dayanarak açılan tam yargı davasının idari yargı
yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle, AYİM Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Ankara 7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/375 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı Milli Savunma Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, Milli Savunma Bakanlığı yönünden doğan esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde Askeri
Yüksek İdare Mahkemesinin görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Danıştay Savcısı
Mehmet AKKAYA ile A.Y.İ.M. Savcısı Hakan Ali TURGUT’un davada Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinin görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, askerliğini yaparken, verilen bir görev
sırasında, nöbetçi çavuşluk görevini yerine
getirirken gözetimi altındaki P.Er. A.H. tarafından ateşli silahla vurulmak
suretiyle
yaralanan davacının, uğradığı öne sürülen maddi ve manevi zararın tazmini
istemiyle açılmıştır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 3. maddesinde, her türlü idari
eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı
vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine yahut kişinin ölümüne
bağlı maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin davalara asliye hukuk
mahkemelerinin bakacağı hükmüne, geçici 1. maddesinde ise, bu Kanunun yargı
yolu ve göreve ilişkin hükümlerinin, Kanunun yürürlüğe girmesinden önceki
tarihte açılmış olan davalarda uygulanmayacağı hükmüne yer verilmiş, bu
Kanunun 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci
cümlesinin iptali amacıyla açılan davada, Anayasa Mahkemesi, 16.2.2012
tarih ve E:2011/35, K:2012/23 sayılı kararıyla: dava konusu kuralla, sadece
kişinin vücut bütünlüğüne verilen maddi zararlar ile buna bağlı manevi
zararların ve ölüm nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararların tazmini
konusunun kapsama alındığı ve bu tazminat davalarına bakma görevinin asliye
hukuk mahkemelerine verildiği; buna göre, aynı idari eylem ve işlemler ile
idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerden kaynaklanan zararların kapsama
alınmadığı; sorumluluk sebebi aynı olsa da bu zararların tazmini
davalarının idari yargıda görülmeye devam edeceği; bu durumda, idarenin
aynı yapı içinde aldığı kararın bir bölümünün idari yargıda bir bölümünün
adli yargıda görülmesinin yargılamanın bütünlüğünü bozacağı ayrıca iki ayrı
yargı kolunda görülen davalarda, idarenin sorumluluğu, bu sorumluluğun
kapsamı, idarenin tazmin yükümlülüğü konularında farklı sonuçlara
ulaşabileceği; esasen idare hukukunda var olan hizmet kusuru ve kusursuz
sorumluluk kavramlarının, kişilerin gördüğü zararların tazmininde
kullanılan ve kişilerin idare karşısında korunma kapsamını genişleten
kavramlar olduğu; idare hukukunda, idarenin hiçbir kusuru olmasa da sosyal
risk, terör eylemleri, fedakarlığın denkleştirilmesi gibi kusursuz sorumluluğa
ilişkin kavramlara dayanılarak kişilerin uğradığı zararların tazmin
edilmesinin mümkün olduğu, özel hukuk alanındaki kusursuz sorumluluk
hallerinin ise, belirli konular için düzenlendiği ve sınırlı olduğu;
idarenin idare hukuku esaslarına dayanarak tesis ettiği tartışmasız bulunan
eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerden kaynaklanan
zararlara ilişkin davaların idari yargı yerlerinde görülmesi gerektiği; bu
nedenle, yukarıda belirtildiği gibi, aynı idari eylem, işlem veya sorumluluk
sebebinden kaynaklanan zararların tazminine ilişkin davaların farklı yargı
yerlerinde görülmesinde kamu yararı ve haklı neden olduğunun
söylenemeyeceği gerekçesiyle iptaline karar vermiştir.
Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının
aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun
25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinin birinci
fıkrasında, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri
olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve
askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk
ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda
gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz” denilmiştir.
Buna
göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava
konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri
hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden olduğu ve bu
nedenle dava konusu eylemin asker kişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusu eylemin askeri hizmete ilişkin olup
olmadığına gelince:
İdari
eylemin “askeri hizmete ilişkin bulunması”, eylemin kanun ve nizamların
Türk Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve görevlerin yerine getirilmesi
amacına yönelik olması anlamını taşımaktadır. Askeri nitelikteki idari
eylemi de, askeri kural ve gerekler çerçevesinde yürütülen askeri hizmet
sırasındaki bir hareket, tutum veya meydana gelen ya da getirilen bir olay
olarak tanımlamak olanaklıdır.
Bir
idari eylemin asker kişiyi ilgilendirmesi koşuluna üç değişik anlam vermek
mümkündür: Bunlar, “davacının asker kişi olması”, “idari eylemin asker
kişilerce tesis edilmiş olması” ve
“idari eylemin bir asker kişiye yönelmiş bulunması”dır.
Dosyanın incelenmesinden, davacının askerlik
hizmetini yerine getirdiği sırada, 07.01.2009 tarihinde nöbetçi çavuşluk
görevini yerine getirirken, gözetimi altındaki P.Er A.H. tarafından ateşli
silahla vurulmak suretiyle yaralandığının anlaşıldığı; bu olaydan dolayı
davacının tazminat talebi değerlendirilirken, askerlik hizmetinin amacı ve askeri görev
yerlerinin özellikleri göz önüne alınarak bir değerlendirilme yapılması
gerektiği açıktır.
Bu
durumda, dava konusu eylemin, asker kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri,
icra ettiği askeri görevler kapsamındaki tutum ve davranışları, askeri
geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve yükümlülükleri, askeri
hizmetten kaynaklanan durumları, askeri görevlerin icra ediliş biçimleri,
askeri kural ve gerekleri göz önünde tutularak değerlendirilmesinde “askeri
hizmete ilişkinlik” unsurunun gerçekleştiğinin kabulü gerekir.
Belirtilen
durumlara göre ve olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılı Yasa’nın 20.
maddelerinde öngörülen, idari eylemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri
hizmete ilişkin bulunması koşulları birlikte gerçekleştiğinden, davanın
görüm ve çözümü Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Davalı Milli Savunma
Bakanlığı vekilinin görev itirazının reddine ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesi
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİNİN
görevli olduğuna, bu nedenle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Milli Savunma Bakanlığı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 7.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 25.01.2012 gün ve E:2011/375 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY
BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/161
KARAR NO: 2013/8
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 1602 sayılı Yasa’ya
göre asker kişi sayılan davacının sivil kişi olan eşinin ölümü nedeniyle
açılan tam yargı davasının, olayda eylemin asker kişiye yönelik bulunması
koşulunun gerçekleşmemiş olması karşısında, GENEL İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar: 1-M.B.(K.), 2-İ.K.
Davalı : Milli Savunma Bakanlığı
O L AY :
Genelkurmay Başkanlığı Sağlık Komutanlığı'nda Binbaşı olarak görev yapan İ.K. ve eşi sivil şahıs
M.B.K.'nın ikamet ettikleri
Milli Savunma Bakanlığı'nın Çankaya lojmanındaki evlerinde yapılan
hırsızlık nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zarara karşılık 700 Amerikan
Dolarının fiili ödeme günündeki YTL karşılığı 4.600,00 YTL maddi ve M.B.K.
için 1.500,00 YTL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte davalı İdareden tahsili istemiyle, her iki davacı tarafından genel idari yargı yerinde dava açılmıştır.
ANKARA 14.İDARE MAHKEMESİ: 04.06.2008
gün ve E:2008/611, K:2008/887 sayı ile, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası'nın 157'nci maddesinin birinci fıkrasında "Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi, askeri almayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve asker; hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve Son derece
mahkemesidir. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz." hükmüne yer verildiği;
1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun 20'nci maddesinin
birinci fıkrasında aynı yönde düzenleme yapıldığı, anılan maddenin ikinci
fıkrasında ise bu Kanun'un uygulanmasında asker kişiden maksadın Türk
Silahlı Kuvvetleri'nde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlar olduğunun belirtildiği; anılan mevzuata göre; bir davanın Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi'nin görevinde olduğunun kabul edilebilmesi için iki
koşulun bir arada bulunmasının gerektiği; bu konulardan birincisi olan,
uyuşmazlığın asker kişiyi ilgilendirmesi şartının, 1602 sayılı Kanun'un
20'nci maddesinin ikinci fıkrasında Kanun'un uygulanmasında asker
kişilerden kabul edilecek kişiler tahdidi olarak sayılmak suretiyle
açıklanmış iken: uyuşmazlığın askeri hizmete ilişkin olması koşuluyla
ilgili olarak herhangi bir açıklamaya yer verilmemiş olduğu, dolayısıyla;
bir uyuşmazlığın askeri hizmete ilişkin olup olmadığının yargı yerlerince
tespit edilmesinin gerektiği;
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin müstekar içtihatlarında "askeri
hizmete ilişkin uyuşmazlık" kavramının şu şekilde açıklanmakta olduğu
"İdari eylemin 'askeri hizmete ilişkin bulunması’ eylemin kanun ve
nizamların Türk Silahlı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve görevlerin yerine
getirilmesi amacına yönelik olması anlamını taşımaktadır. Askeri
nitelikteki idari eylemi de, askeri kural ve gerekler çerçevesinde
yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum veya meydana gelen
ya da getirilen bir olay olarak tanımlamak olanaklıdır. İdari eylemin,
'asker kişiyi ilgilendirmesi' için eylemin bir asker kişiye yönelmesi,
zarar verici etkilerini bir asker kişinin beden veya malvarlığı sahasında
meydana getirmiş olması gerekir."; dava dosyasının incelenmesinden;
halen Genelkurmay Başkanlığı Sağlık Komutanlığı'nda Binbaşı olarak görev
yapan ve Milli Savunma Bakanlığı'nın Çankaya lojmanlarında ikamet eden
davacı ile eşine ait iki adet altın bilezik, bir adet altın künye, bir adet
altın yüzük ile 700 Amerikan dolarının, 21/02/2008 günü kapı kilidinin
kırılması suretiyle kimliği meçhul şahıslar tarafından Iojmana girilerek
çalındığı, olay akabinde 07/03/2008 gün ve 32432 sayılı dilekçe ile
uğranılan zararın karşılanması istemiyle yapılan başvurunun zımnen
reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı; bu durumda;
1602 sayılı Kanun'un 20'nci maddesinin ikinci fıkrası hükmünün açıklığı
karşısında "asker kişi'' olduğu kuşku bulunmayan davacının, sahip
olduğu bu sıfat nedeniyle kendisine tahsis edilen askeri Iojmanda muhafaza
ettiği eşyanın çalınması sonucu uğranılan zararı doğuran idari eylemin;
kanun ve nizamların Türk SilahIı Kuvvetlerine tanıdığı yetki ve görevlerin
yerine getirilmesi amacına yönelik bulunduğu, keza askeri kural ve gerekler
çerçevesinde yürütülen askeri hizmet sırasındaki bir hareket, tutum veya
meydana gelen ya da getirilen bir olay olduğu gözetildiğinde; iş bu davanın
görüm ve çözümünün Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin görev alanına girdiği
sonucuna varıldığı; nitekim benzer bir uyuşmazlıkta; Uyuşmazlık
Mahkemesi'nin (Hukuk Bölümü) 10/03/2003 gün ve E:2003/17, K:2003/16 sayılı
kararında (Resmi Gazete, 10/04/2003-25075), "askeri lojmanın kalorifer
tesisatı arızasından kaynaklanan su basması nedeniyle asker kişinin
uğradığı zararın, idarenin hizmet kusuru esasına göre tazmini istemiyle
açılan davanın ", Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nde Çözümlenmesi
gerektiğine hükmedilmiş olduğu gerekçesiyle; 2577 sayılı Kanun'un 15/1-a
maddesi uyarınca davanın görev yönünden reddine karar vermiş; temyiz istemi
Danıştay Onuncu Dairesi'nin 11.7.2011 gün ve E: 2008/8201, K: 2011/2940
sayılı kararıyla reddedilerek karar onanmış ve kesinleşmiştir.
Asker olan eşinden ayrılan davacı sivil şahıs Melike Bakan, bu kez aynı istemle askeri idari yargı yerinde tek başına
dava açmıştır.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ İKİNCİ
DAİRESİ; 15.02.2012 gün ve Gensek No:2012/160, E:2012/122, K:2012/189 sayı
ile, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununa göre, davanın
görevli yargı yerinde açılıp açılmadığının ilk inceleme sırasında davanın
esasına girilmeden incelenecek hususlar arasında sayıldığı, zira görevin
kamu düzeni ile ilgili olduğu, davanın her safhasında dikkate alınmasının
gerektiği, Anayasanın, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevleri,
üyelerinin seçimi ve özlük hakları, kuruluşu, işleyişi ile yargılama
usullerine ilişkin 157'nci maddesinde "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi,
askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların yargı denetimi yapan ilk ve son derece mahkemesidir. Ancak
askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması
şartı aranmaz" hükmünün bulunduğu; Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin
görevlerini belirleyen, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun
2508 sayılı Kanunla değişik 20'nci maddesinde, "Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Türk Milleti adına askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa
bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı
denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda, ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz. Bu kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat, Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri
memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş
ve erler ile sivil memurlardır." hükmü, aynı kanunun idari davalar ve
yargı yetkisinin sınırı başlığı taşıyan 21'inci maddesinde de, 20'nci madde
de belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlemi
ve eylemden dolayı açılacak iptal ve tam yargı davalarının doğrudan doğruya
ve kesin olarak Askeri Yüksek idare Mahkemesinde çözümlenip karar
bağlanacağı hükmünün yer aldığı; Anayasanın ve 1602 sayılı Kanunun bu
hükümleri karşısında bir davaya Askeri Yüksek idare Mahkemesinde bakılabilmesi
için; 1. İdari işlemin bir asker kişi göz önünde tutularak tesis edilmesi
veya idari eylemin bir asker kişiye yönelmiş olması, yahut uyuşmazlığın
askerlik yükümlülüğünden doğmuş olması, 2. Dava konusu idari işlem ve
eylemin askeri hizmete ilişkin bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmiş
olmasının gerektiği; bu yasal mevzuat çerçevesinde davacının durumu
incelendiğinde, davacının sivil
kişi olduğu, asker kişi sıfatının bulunmadığı, bu nedenle 1602 sayılı AYiM
Kanununun 20'nci maddesine göre idari işlemin "asker kişiyi
ilgilendirme" şartının gerçekleşmediği anlaşıldığından, davanın görev
ve çözüm yerinin mahkemeleri olmayıp Genel İdari Yargı Yeri olduğu
gerekçesiyle, Davanın Görev Yönünden
Reddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı Melike
Bakan bir dilekçe ile, görev uyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi'ni gönderilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün,
Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR,
Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun
katılımlarıyla yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, anılan Yasa’nın 14. maddesine
göre olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için
davanın “tarafları, konusu ve sebebinin aynı” olması koşulunun öngörülmüş
bulunması karşısında, askeri ve
genel idari yargı yerleri arasında,
davacılardan Melike Bakan yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, askeri idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun
olarak davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece,
ekinde genel idari yargı dosyası ile
birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde genel idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Savcısı Hakan Ali TURGUT davada
genel idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacılardan sivil şahıs Melike
Bakan'ın, subay olan eski eşiyle kamet ettikleri Milli Savunma Bakanlığı'nın
Çankaya lojmanındaki evlerinde yapılan hırsızlık nedeniyle uğranıldığı ileri
sürülen zarara karşılık 700 Amerikan Dolarının fiili ödeme günündeki TL
karşılığı 4.600,00 YTL maddi ve 1.500,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden
itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı İdareden tahsili
isteminden ibarettir.
Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının
aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun
25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında
“Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son
derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen,
görevleri yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda;
ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz” denilmiştir.
Buna
göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava
konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri
hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Olayda,
1602 sayılı Yasa’da öngörülen “idari işlem veya eylemin asker kişiyi
ilgilendirmesi” koşulu bakımından, idari işlemin asker kişi hakkında tesis
edilmesi ya da idari eylemin asker kişiye yönelik bulunması ve zarar
doğurucu etkilerini onun beden bütünlüğü ya da mal varlığı üzerinde
göstermesi gerekli ve zorunlu bulunmaktadır.
Buna
göre, açılan davalar yönünden
hakkında olumsuz görev uyuşmazlığı koşulları gerçekleşen sivil şahıs davacı Melike Bakan'ın, 1602
sayılı Yasa’nın uygulanması bakımından asker kişi sıfatının bulunmaması
karşısında, olayda eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” koşulu
gerçekleşmediğinden, uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümü
görevi, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’ne değil, genel idari yargı yerine
ait bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Ankara
14.İdare Mahkemesi kararının, davacılardan Melike Bakan'a ilişkin kısmının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde GENEL İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Ankara 14.İdare Mahkemesi’nin 04.06.2008 gün
ve E:2008/611, K:2008/887 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ, davacılardan Melike Bakan’a İLİŞKİN KISMININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/183
KARAR NO: 2013/9
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Davacıya ait bulunan ve ruhsatsız olduğu
belirtilen bina, eklentileri ve müştemilatın imar planında yolda kalması
nedeniyle yıktırılmasından dolayı uğranılan zararın tazmini istemiyle
açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ş.E.
Vekili : Av.N.T.E.
Davalı : Altındağ Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.A.A.
O L A Y : Davacı vekili, dava dilekçesinde, Ankara İli,
Altındağ İlçesi Alemdağ Mahallesi, 1015. Sokak No: 17 adresinde kain 21830
ada 1 parsel sayılı taşınmazın ilk imar çalışması neticesinde kadastro
tapulu olarak müvekkili adına tapuya kaydedilmiş olduğunu; (Solfasol Mah.
Karapınar Mevki 3455 ada 17 parsel iken 21830 ada 1 parsel olduğunu)
müvekkilinin 366
m² olan arsası üzerine ev ve kömürlük inşa
ettiğini; Altındağ Belediyesi İmar
Müdürlüğü'nün 1992 tarihindeki imar çalışmaları neticesinde yeşil alanda
kaldığından, kamulaştırma kararı alınmaksızın taşınmaza el konulduğunu,
müvekkilinin arsasının 209 m²’ye düşürüldüğünü ve 21830 ada 1 parselden,
toplam onüç ortaklı 21830 ada 2 parsele şuyulandırıldığını;
-Davalı
Belediyenin, 14.06.2011tarih ve
01146 sayılı yapı tatil zaptı ile,
davaya konu yerin dini tesis alanında kaldığı için kaçak ve
ruhsatsız olarak yapıldığını, imar mevzuatına aykırı bu durumun 1 ay içinde
düzeltilmesi gerektiğini, aksi takdirde yıkımın Belediyece
gerçekleştirileceği hususunu; akabinde, 29.06.2011 tarih ve 605 sayılı,
yıkıma ilişkin Encümen Kararını 04.07.2011 tarihinde müvekkiline tebliğ
ettiğini;
-Davaya konu
yerin yapı maliyet bedelinin tespiti için Ankara 9. Sulh Hukuk
Mahkemesi'nde açmış oldukları davada,
yapı maliyet bedelinin 50.392,29 TL olduğunun tespit edildiğini;
-Yıkıma ilişkin
tebligat üzerine, Altındağ Belediye Başkanlığı İmar Ve Şehircilik
Müdürlüğü'ne 01.07.2011 tarih ve 8857 Evrak sayılı dilekçe ile, davaya konu yerin kaçak ve ruhsatsız
olmadığını, bu nedenle tespitini yaptırdıkları yapı maliyet bedelinin
tutarının ödenmesi kaydıyla yıkımın yapılabileceğini aksi durumun hukuka
aykırı olacağını ve bu durumda yasal yollara gideceklerini bildirdiklerini,
ancak bu güne kadar bir cevap verilmediğini ve yapı maliyet bedelinin
taraflarına ödenmediğini; yapı maliyet bedeli ödenmeden yıkımın
gerçekleştirilmesinin hukuka aykırı olduğunu ifade ederek; Ankara ili, Altındağ ilçesi, Alemdağ
Mahallesi, 1015. Sokak No:17 adresinde kain 21830 ada 1 parsel sayılı
taşınmaz için encümen kararının alındığı 29.06.2011 tarihinden itibaren
işleyecek yasal faiziyle birlikte, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, 50.392,29TL yapı maliyet bedelinin davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili, süresinde verdiği birinci
cevap dilekçesinde, dava konusu gecekondunun kaçak ve
ruhsatsız olduğu gerekçesiyle müvekkili Belediye Encümeninin 29.06.2011 tarih
ve 605 sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca
yıkım kararı alındığını, davacı tarafından dava açılmayarak kararın
kesinleştiğini, kaçak ve ruhsatsız olduğu nedeniyle yapının herhangi bir
bedel ödenmeksizin yıkılmasının mevzuata uygun olduğunu, dava konusu yapı
ile ilgili olarak Belediye Encümeni tarafından alınmış bir karar,
dolayısıyla idari bir işlem olduğundan işbu davanın idare mahkemeleri nezdinde görülmesi gerektiğini;
Encümen kararı alınmış olmasaydı bile davanın idare mahkemelerinde
görülmesi gerektiğini çünkü, kamu kullanımına ayrılan alanda kaldığı için
yıkılan gecekondunun bedelinin tahsili talebiyle idareleri aleyhine açılan
davalarda Uyuşmazlık Mahkemesinin değişik tarihlerde, bu tür davaların
idari yargı yerince çözümleneceği yönünde kararlar verdiğini; ayrıca
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun,
04.04.2007 tarih ve 2007/4-141 E. 20071188 K. Sayılı kararı ile bu
tür davalara bakmaya idari yargının görevli olduğu gerekçesini benimsediğini
belirterek görev itirazında
bulunmuş, işin esasına ilişkin olarak da; yerleşik Yargıtay içtihatları
uyarınca kamulaştırmasız el atma kapsamında tazminata hükmedilebilmesi için
dava konusu taşınmaza fiili ve kalıcı nitelikte el atılmasının gerektiğini,
halbuki dava konusu gecekonduya fiili
el atma bulunmadığını, dava konusu edilen gecekondunun halen
yıkılmadığını, iskan halinde
bulunduğunu, davacı tarafından da
gecekonduya el atıldığına dair hiçbir iddiada bulunulmadığını;
sözkonusu binanın ruhsatsız, kaçak olduğunu, zira davacının, imar planında Dini Tesis Alanı olarak
ayrılan yerde tek katlı gecekondu yaptığını, binanın halen iskan halinde
olduğunun tespit edildiğini, 14.06.2011 tarih ve E 01146 sayılı yapı tatil
zaptı düzenlenerek tutanak altına alındığını, Davacı yasal süre içinde yapıyı
mevzuata uygun hale getirmediğinden 29.06.2011 tarih ve 605 sayılı Encümen
kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca kaçak binanın
yıkılmasına karar verildiğini,
kararın davacıya 04.07.2011 tarihinde tebliğ edildiğini, davacı tarafından dava açılmayarak
kesinleştiğini; davacının 21830 ada 1 parsel üzerinde kalan gecekondusu
kaçak ve ruhsatsız olduğunu,
davacıya ait 209
m² hissesinin ise Orhan Kemal caddesine cepheli aynı
ada 2 parselden verildiğini, dolayısıyla davacının hissesi yan parselden
yer verilmek suretiyle karşılandığından kamulaştırmaya konu olmadığını; 775
sayılı Gecekondu Yasanının yeniden gecekondu yapımının önlenmesi başlıklı
18. maddesinin amir hükmü gereğince kaçak ve ruhsatsız yapıların hiçbir
işleme gerek kalmaksızın belediyeler tarafından yıkıldığını; benzer şekilde 3194 sayılı İmar Kanununun
32. maddesi ile de ruhsat ve eklerine aykırı kaçak ve ruhsatsız yapılan
yapıların yıkılarak tasfiye edileceğinin açıkça düzenlendiğini; hem 3194
sayılı Kanun hem de 775 sayılı Kanun hükümleri gereği Belediyelerin kaçak
yapıları herhangi bir bedel ödemeksizin kaldırma yetkisi ve sorumluluğunun
bulunduğunu; dava konusu gecekondunun yasal olmadığını, bina için 3194
sayılı yasa uyarınca ruhsat alındığına dair bir belge bulunmadığı
gibi, 2981 sayılı İmar Affı
kanunundan faydalanmaya ilişkin bir başvuru da bulunmadığını; gecekondunun
yasal ve korunması gerekli yapı kapsamında kabul edilmesi imkanı
bulunmadığından, binanın yıkılması halinde bina bedeli ödenmesine dair
taleplerin de mevzuata aykırı olduğunu savunmuştur.
ANKARA 7.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 24.01.2012 gün ve E:2011/366 sayı ile, davanın davacıya ait bulunan bina ve
müştemilatının olduğu arsa hissesinin imar planı ile başka parsele
kaydırılmasından dolayı bina ve müştemilatının olduğu parselin dini alan
haline getirilmesi ile bina ve müştemilatının bedeline ilişkin tazminata
dair bulunduğunun anlaşıldığı, davanın nevi itibariyle adli yargıda
görüldüğü gerekçesiyle yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolundaki süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Anayasa'nın 125'inci maddesinin birinci fıkrasında; idarenin
her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu; son
fıkrasında da, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun hükme bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde; "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları"nın idari dava türleri arasında
sayıldığı; idari işlemlerin, idari makam ve mercilerin idari faaliyet
alanında idare hukuku çerçevesinde, tek taraflı irade açıklamasıyla hukuk
aleminde sonuç doğuran kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tasarruflar
olduğu; imar uygulaması sonucu 3194
sayılı İmar Kanunu'nun 32'nci maddesi uyarınca tesis edilen yıkım işlemi
yukarıda tanımı yapılan idari işlemlerden olduğundan; bu işlemlerden doğan
zararların tazmini istemiyle açılan; bir başka deyişle, tapulu alan
üzerinde ruhsatsız olarak yapılan yapılar için yapı maliyet bedeli ödenip
ödenmeyeceğinden kaynaklanan davaların, 2577 sayılı Yasa'nın 2'nci
maddesinde yer alan tam yargı davaları kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesinin icap ettiği gerekçesiyle 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın
da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI;
Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında,
idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü
bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara
uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava türleri
arasında sayıldığı; dava konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmaması karşısında,
davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası
niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı; uyuşmazlık konusu
davanın, 3194 sayılı imar mevzuatının 32. Maddesi uyarınca ruhsatsız ve
kaçak yapının yıkım kararının alınması sonucu, kaçak yapının bedelinin
ödenip ödenmeyeceğinden ibaret olduğu; uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un
2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Ankara 21. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/179 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesinin gerektiği yolunda yazılı
düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Ankara ili,
Altındağ ilçesi, Solfasol Mahallesi, 453 pafta, 3455 ada, 17 sayılı
kadastral parselin, imar uygulaması sonucu Alemdağ Mahallesi, 21830 ada, 1
sayılı parsele dönüştürülmesi ve bu taşınmaz yerine 21830 ada, 2 sayılı
parselin davacı adına tapuya tescil edilmesi nedeniyle; 1 sayılı parsel
üzerinde bulunan davacıya ait ruhsatsız binanın yıkımı kararı verildiği
halde yapı maliyet bedelinin ödenmediği ileri sürülerek, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla 50.392,29 TL'nın, davalı Belediye Encümen kararının
verildiği tarihten itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi
istemiyle açılmıştır.
Dava dosyanın incelenmesinden;
Altındağ ilçesi, Alemdağ Mahallesi, 1015 Sokak, No:17 adresinde;
2880/296880 hisse ile 3455 ada, 17 kadastro parsel sayılı olarak davacı
adına tapuda tescilli olan taşınmaz üzerine ev ve kömürlük inşaa edildiği;
taşınmazın imar uygulaması sonucu 21830 ada, 1 sayılı parsele dönüştüğü, bu
alanın imar planında yeşil alan olarak belirlenmesinden dolayı davacıya
209/1383 m2 alanlı, 21830 ada, 2 sayılı parselin verildiği ve 08.12.1994
tarihinde adına tescil edildiği; 24.04.2008 tarihinde ise davalı Belediye
Encümen kararı ile 1/1000 ölçekli imar planı değişikliği yapılarak, bu
yerin dini tesis alanı olarak ayrıldığı; 14.06.2011 tarihinde düzenlenen
yapı tatil tutanağı ile 21830 ada, 1 sayılı parsel üzerinde bulunan
davacıya ait yapının ruhsatsız olduğunun tespit edildiği, 29.06.2011
tarihinde yapı için yıkım kararı verilmesi nedeniyle yapının maliyet bedeli
saptanmaksızın yıkım kararı verildiğinden bahisle davacı tarafından Ankara
Dokuzuncu Sulh Hukuk Mahkemesinde bina maliyet bedeline yönelik olarak
yaptırılan tespitte belirlenen toplam 50.392,29 TL nın, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, yıkım kararının verildiği tarihten itibaren
işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle bu davanın açıldığı,
dosyada, sözkonusu yapıların yıkıldığına ilişkin bilgi ve iddia bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Bu
durumda, her ne kadar davacı tarafından Ankara 9. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde
açılan tespit dosyasında ev ve kömürlük için bedel tespiti yaptırılmış ve fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla bu bedel
dava konusu edilmiş ise de, ortada idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
kapsamında bir işleminin bulunmadığı, davanın anılan Yasanın 14. maddesinde
işaret edilen bedel arttırma davası niteliğinde olmadığı sonucuna
varılmıştır.
Olayda, imar uygulaması sonucu 3194
sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıkım işlemi tesis edildiği,
davacıya ait tapulu hissenin başka imar parselinden karşılandığı anlaşılmış
olup, belirtilen duruma göre, tapulu alan üzerinde ruhsatsız olarak yapılan
yapılar için yapı maliyet bedeli ödenip ödenmeyeceğine, dolayısıyla imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Altındağ Belediye
Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Danıştay Başsavcılığınca yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, davalı
Altındağ Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Ankara 7. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
24.01.2012
gün ve E:2011/366 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/186
KARAR NO: 2013/10
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Başçavuş olan davacıdan, konut edindirme yardımı altında yapılan kesintinin
ödenmesi istemiyle açılan davanın, GENEL İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Ö.E.
Davalı : Milli Savunma Bakanlığı
O L A Y : Erzincan 3. Ordu, 1. Sınıf As. Ceza ve Tutukevi Müdürlüğü'nde
Cezaevi Müdürü olarak görev yapan davacı, dilekçesinde, 1984 yılında Kara Harp Okulundan mezun
olduğunu; 12.05.1986 - 06.08.1989
tarihleri arasında 15'
inci Kor.115' inci Top. A. 2'
inci Top. 2'
inci Bt. Bt. Sb. Yrdc. Gebze / Kocaeli’de;
07.08.1989 -15.07.1992 tarihleri arasında 29. P. Tüm. Top. A. 1' inci Top. Tb. l' inci Bt.
Sb. Eleşkirt / Ağrı'da görev yaptığını;
Temmuz 1990 yılına kadar hiç lojmanda oturmadığını; bu çerçevede
mülga 3320 sayılı " Memurlar ve İşçiler ile Bunların Emeklilerine
Konut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun "ve halen yürürlükte
olan 5664 sayılı " Konut Edindirme Yardımı Hak Sahiplerine Ödeme
Yapılmasına Dair Kanun" gereği hak sahibi olduğunu ancak isminin 28.07.2008 tarihli Resmi
Gazete'de açıklanan hak sahipleri arasında yer almadığını; gerekli düzeltme ve çalışmanın yapılarak
hak sahibi olduğu ödemenin yapılması istemiyle süresi içerisinde davalı idareye başvurduğunu fakat isteminin reddedildiğini ifade
ederek; davalı idarece 5664 sayılı
Kanunun 3'
ncü maddesi uyarınca ve Ek-1 sayılı cetvele uygun şekilde düzenlenecek
01/01/1987 ile Temmuz 1990 tarihleri arasında aylıklarından kesilmiş olan
Konut Edindirme Yardımı ödemelerinin yasal faiziyle birlikte tazminine
karar verilmesi istemiyle genel idari yargı
yerinde dava açmıştır.
SİVAS
İDARE MAHKEMESİ: 05.05.2011 gün ve E:2011/734, K:2011/670 sayı ile, 1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun "Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin Görevleri" başlıklı 20.maddesinde, "Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi
olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar.
Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi
olması şartı aranmaz. Bu Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk
Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay,
askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,
erbaş ve erler ile sivil memurlardır." hükmüne yer verildiği; dava dilekçesi ve eklerinin
incelenmesinden; Erzincan 3. Ordu, 1.Sınıf As. Ceza ve Tutukevi
Müdürlüğü'nde müdür olarak görev yapan davacı tarafından, maaşından kesinti
yapılan KEY ödemelerini yasal faiziyle birlikte tazminini istemiyle bakılmakta
olan davanın açıldığı anlaşılmakta ise de, konut edindirme yardımı
tahakkukunun askeri birimlerce sağlanacağından işlemin askeri hizmete
ilişkin bir işlem, davacının da asker kişi olduğu göz önüne alındığında
görevli yargı yerinin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi olduğu sonucuna
ulaşıldığı gerekçesiyle; davanın görev yönünden reddine karar vermiş, bu
karar kesinleşmiştir.
Davacı bu kez, aynı istemle askeri idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ ÜÇÜNCÜ
DAİRESİ: 19.01.2012 gün ve Gensek No:
2011/6003, E: 2012/161, K: 2012/93 sayı ile, Anayasanın, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinin görevleri, üyelerinin seçimi ve özlük hakları, kuruluşu,
işleyişi ile yargılama usullerine ilişkin 157'nci maddesinde "Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimi yapan ilk ve son derece
mahkemesidir. Ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin
asker kişi olması şartı aranmaz" hükmünün bulunduğu; Askeri Yüksek
idare Mahkemesinin görevlerini belirleyen, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi Kanununun.2568 ve 6191 sayılı Kanunlarla değişik 20'nci
maddesinde, "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri
olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve
askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk
ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen
görevleri yapar. / Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz. Bu Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur,
astsubay, askeri öğrenci, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve
er, çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlardır." hükmü, aynı kanunun
idari davalar ve yargı yetkisinin sınırı başlığı taşıyan 21 'inci maddesinde
de, 20'nci madde de belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemden dolayı açılacak iptal ve tam yargı
davalarının doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinde çözümlenip karar bağlanacağı hükmünün yer aldığı; Anayasanın
ve 1602 sayılı Kanunun bu hükümleri karşısında bir davaya Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinde bakılabilmesi için; 1.İdari işlemin bir asker kişi göz
önünde tutularak tesis edilmesi veya idari eylemin bir asker kişiye
yönelmiş olması yahut uyuşmazlığın askerlik yükümlülüğünden doğmuş olması,
2. Dava konusu idari işlem ve eylemin askeri hizmete ilişkin bulunması
şartlarının birlikte gerçekleşmiş olmasının gerektiği; Türk Silahlı Kuvvetlerinde subay olarak
görev yapmakta olan davacının asker şahıs olduğu hususunda herhangi bir
tereddüt bulunmadığı, burada
açıklığa kavuşturulması gereken husus un, dava konusu işlemin askeri
hizmete ilişkin olup olmadığına ilişkin bulunduğu; Kuruluş Kanunu
gerekçesinde de belirtildiği üzere, asker kişinin statü bakımından farklı
konumu, askeri hizmetin kendine özgü kurallarla yürütülmesi ve bu nedenle
asker kişiyi ilgilendiren, askeri hizmete ilişkin idari işlemlerin hukuka
uygunluk denetiminin, söz konusu statü farklılığını ve askerlik mesleğinin
değişik yapı ve koşullarını bilen, bu koşulların içinde yaşayan uzman bir
kuruluş tarafından yapılmasının amaçlandığı, Anayasada ve Mahkemenin kuruluş kanununda
asker kişileri ilgilendiren ve askeri makamlarca tesis edilen tüm işlemler
değil de yalnızca askeri hizmete ilişkin olanlardan söz edilmesinin anlamlı
olduğu; öğretide ve Uyuşmazlık
Mahkemesi ile AYIM içtihatlarında genel kabul gören görüşe göre; idari
işlemin görevli yargı yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete
ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna
bakılmasının gerektiği; eğer idari
işlem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis
edilmiş ise, bu işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğu; daha açık bir ifadeyle, askeri hizmete
ilişkin idari işlemlerin; idarece bir asker kişinin askeri yeterlik ve
yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri geçmişi, asker kişi olmaktan
kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı, askeri görev
yerlerinin özellikleri, askeri kural gerek ve gelenekler göz önünde
tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemler olduğu; konut edindirme yardımlarının hak
sahiplerine ödenmesi usul ve esaslarını düzenleyen ve 30.05.2007 tarih ve
26537 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 5664 sayılı Konut Edindirme Yardımı
Hak Sahiplerine Ödeme Yapılmasına Dair Kanunun 2'nci maddesinin (c)
fıkrasında; "Hak Sahibi: Mülga 3320 sayılı Memurlar ve İşçiler ile
Bunların Emeklilerine Konut Edindirme Yardımı Yapılması Hakkında Kanun
uyarınca; 1/1/1987 iıa 31112/1995 tarihleri arasında adlarına konut
edindirme yardımı yatırılan ve yardım tutarları gerekli bildirimler
yapılarak Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi hesaplarına intikal etmiş
olan kişiler veya bunların kanuni mirasçıları ile 1/1/1987 ila 31112/1995
tarihleri arasında adlarına düzenlenen bildirim formu, konut edindirme
yardımı hesaplarını tahakkuk ettirmek ve Türkiye Emlak Bankası Anonim
Şirketine devretmekle yükümlü kurum ve kuruluşlara verilmiş ve yardım
tutarı tahsil edilmiş, ancak Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi
hesaplarına intikal ettirilmemiş olan kişiler (SSK tarafından yardım
tutarları kısmen Bankaya aktarılmış olan işçi emeklileri dahil) veya
bunların kanuni mirasçıları” olarak belirlenmiş olduğu; hak sahiplerinin belirlenmesine ilişkin
düzenlemelere Kanunun 3'üncü maddesinde yer verildiği; bu hükme göre Mülga
3320 sayılı Kanunun 4'üncü maddesi uyarınca konut edindirme yardımı
hesaplarını tahakkuk ettirmek ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine
devretmekle yükümlü olup, ilgili mevzuatı uyarınca bu kanuna ekli (1)
sayılı cetveli daha önce gönderen kurumlar dışındaki tüm kurum ve
kuruluşların; Konut edindirme
yardımı Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine aktarılmış olan hak
sahiplerinin isimleri ve yardım tutarlarının yer aldığı listeleri, konut
edindirme yardım tutarı tahsil edilmiş, ancak Türkiye Emlak Bankası Anonim
Şirketine aktarılmamış olan hak sahiplerinin isimleri ve yardım
tutarlarının yer aldığı listeleri, her hak sahibi için bu Kanuna ekli (1)
sayılı cetvele uygun şekilde ve elektronik ortamda kayıtlı olarak Bankaya
teslim edeceği, belirlenen süre içinde hak sahiplerine ilişkin listelerin
bildirilmemesi, mükerrer veya yanlış bildirilmesi halinde hak sahiplerine
karşı sorumluluğun ilgili kurum ve kuruluşlara ait olduğu hükmü, aynı
Kanunun 5'inci maddesinde; hak sahiplerine ilişkin olarak bildirilen
listelerin resmi gazetede ilan edileceği, bu listelerde isimleri yer
almadığı halde konut edindirme yardımına müstahak olduğunu ileri
sürenlerin, ilanın yapıldığı tarihten itibaren 3 ay içerisinde Mülga 3320
sayılı Kanuna göre konut edindirme yardımı hesaplarını tahakkuk ettirmek ve
ilgili bankaya devretmekle yükümlü olan kurum ve kuruluşlara başvurmaları
halinde, adlarına daha önce konut edindirme yardımı yapıldığı hususunun her
zaman düzenlenmesi mümkün olmayan nitelikteki belgelerle kanıtlanması veya
bu durumun ilgili kurum kayıtları ile anlaşılması kaydıyla, konut edindirme
yardımı tutarlarının ilgili kurum veya kuruluşlarca hesaplanarak
ilgililerin başvurusunu izleyen 2 aylık (bu süre 5828 Sayılı 2009 yılı
Merkezi Bütçe Kanunun 29'uncu maddesiyle 8 ay olarak değiştirilmiştir) süre
içinde Kanuna ekli EK-(1) sayılı cetvele uygun olarak bankaya bildirileceği,
başvuru süresi geçirildikten sonra yapılan taleplerin kurum ve kuruluşlarca
dikkate alınmayacağı hükmü bulunduğu; ancak, 5939 sayılı yasanın genel
gerekçesinde de belirtildiği üzere, hak sahiplerine ilişkin bilgilerin
Tasfiye Halinde Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine 8 aylık süre
içerisinde bildirilememesi ve bu durumun yarattığı hak kayıplarının
önlenmesi maksadıyla 08.12.2009 tarih ve 5939 sayılı kanunla (17.12.2009
tarih ve 27435 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.)
5664 sayılı Konut Edindirme Yardımı Hak Sahiplerine Ödeme Yapılmasına Dair
Kanunda değişiklik yapılmış olduğu;
mülga 3320 sayılı Kanun uyarınca belirli dönem adlarına konut edindirme
yardımı yatırılmış olup da, hak sahibi olarak tanımlananlara yapılacak
ödemelere dair usul ve esaslar 5664 sayılı Yasa ile düzenlenmiş ise de,
5939 sayılı Yasa ile hatalı bildirimlerin düzeltilmesi ve ilanı, hatasız
bildirimlerin ödemeyle yükümlü olan Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım
Ortaklığı A.Ş. (EGYO)’ne bildirimi ve hak sahipleri için hesaplanacak nema
oranları yeniden kurala bağlanmış, Türkiye Emlak Bankası A.Ş. ne iletilen
listelerde isimleri yer almadığı halde, konut edindirme yardımına müstahak
olduğunu ileri sürenlerin itirazları üzerine konut edindirme yardımı
tutarları yeniden hesaplanarak bankaya bildirmemiş olan Kurum ve
Kuruluşlara yeniden bildirim yapabilmesi için ek süre verilmiş olduğu; 5939 sayılı yasa ile kurum ve
kuruluşlara; hatalı bildirimlerin düzeltilmesi için 31.12.2010 tarihine
kadar, bu düzeltmeler sırasında yeni hak sahibi bildirimi için 30.06.2010
tarihine kadar, düzeltmeler sonucu hazırlanacak son listelerin gönderilmesi
için 31.03.2011 tarihine kadar süre tanındığı, bu süreç içerisinde
belirlenen hak sahiplerinin üçer aylık dönemler halinde ve sürecin sonunda
Resmi Gazetede ilan edileceğinin anlaşıldığı; yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler
karşısında davanın çözümünde; ne davacının 1602 sayılı Kanunun 20'nci
maddesi uyarınca asker kişi sayılmasının, ne de görev ve hizmet yerinin TSK
kadrolarında yer almasının en ufak bir etki ve öneminin bulunmadığı; davacıya konut edindirme yardımı ödenip
ödenmeyeceği hususunda işlem tesis edilirken ve bu işlemin yargısal
denetimi sırasında askeri kural ve gerekler yönünden bir değerlendirme
yapılmayacağı, dolayısıyla Anayasanın 157 ve 1602 sayılı Yasanın 20'nci
maddelerinde öngörülen koşullardan "askeri hizmete ilişkin
bulunma" koşulunun gerçekleşmediği, davanın görüm ve çözümünün genel
idari yargı yerinin görevine girdiği sonuç ve kanaatine varılmış olduğu
gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; genel ve askeri idari yargı
yerleri arasında anılan Yasanın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, askeri idari yargı dosyasının davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece genel idari yargı dosyası
ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde genel idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Savcısı Hakan Ali TURGUT’un,
davada genel idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Erzincan 3. Ordu, 1. Sınıf As. Ceza ve Tutukevi Müdürlüğü'nde,
Cezaevi Müdürü olarak görev yapan davacının, 1987-1990 yılları arasında
maaşından Konut Edindirme Yardımı adı altında yapılan kesintinin tarafına
ödenmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının
aranmayacağı belirtilmiş; 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun
25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinin birinci
fıkrasında, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri
olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve
askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk
ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda
gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda;
ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz” denilmiştir.
Buna
göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava
konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri
hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden olduğu ve bu
nedenle dava konusu işlemin asker kişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava
konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığına gelince:
İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden
“askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin
konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri gereklere, askeri
usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin askeri
hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle, askeri
hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik
ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak
değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan
bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durum değişmemekte menfaati
ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde
görülmesi gerekmektedir.
30.5.2007 tarih ve 26537 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan 5664 sayılı “Konut Edindirme Yardımı Hak Sahiplerine Ödeme
Yapılmasına Dair Kanun”un “Amaç ve
kapsam” başlıklı 1. maddesinde, “(1) Bu Kanunun amacı, mülga 3320
sayılı Memurlar ve İşçiler ile Bunların Emeklilerine Konut Edindirme
Yardımı Yapılması Hakkında Kanun uyarınca hak sahibi olanlara nakit veya
hisse senedi olarak ödeme yapılmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.”;
“Tanımlar” başlıklı 2. maddesinin c
bendinde; “Bu Kanunun uygulanmasında; (…) c) Hak sahibi: Mülga 3320
sayılı Memurlar ve İşçiler ile Bunların Emeklilerine Konut Edindirme
Yardımı Yapılması Hakkında Kanun uyarınca; 1/1/1987 ilâ 31/12/1995
tarihleri arasında adlarına konut edindirme yardımı yatırılan ve yardım
tutarları gerekli bildirimler yapılarak Türkiye Emlak Bankası Anonim
Şirketi hesaplarına intikal etmiş olan kişiler veya bunların kanunî
mirasçıları ile 1/1/1987 ilâ 31/12/1995 tarihleri arasında adlarına
düzenlenen bildirim formu, konut edindirme yardımı hesaplarını tahakkuk
ettirmek ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine devretmekle yükümlü
kurum ve kuruluşlara verilmiş ve yardım tutarı tahsil edilmiş, ancak
Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi hesaplarına intikal ettirilmemiş olan
kişiler (SSK tarafından yardım tutarları kısmen Bankaya aktarılmış olan
işçi emeklileri dahil) veya bunların kanunî mirasçılarını,(…) ifade eder.”;
“Hak sahiplerinin alacaklarının
nemalandırılması ve ödeme” başlıklı 4.maddesinde;
“(1) Hak sahiplerinin
konut edindirme yardımı ana para tutarlarının nemalandırılmasında; 1/1/1987
ilâ 29/12/1999 tarihleri arasındaki dönem için Türkiye Emlak Bankası Anonim
Şirketinin 6 aylık vadeli mevduat faizi bileşik usûlde uygulanır.
29/12/1999 tarihinden sonraki dönem için 3 üncü maddenin birinci fıkrasında
belirtilen süre sonundaki EGYO'nun net aktif değerinin % 60,96'sının bu
Kanunla mülga 588 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca Türkiye Emlak
Bankası Anonim Şirketi tarafından aynî sermaye olarak EGYO'ya devredilen
taşınmaz karşılığı 395.751.717,17 YTL'ye oranı esas alınarak nema
hesaplanır.
(2) EGYO, 3 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen
süre sonundaki net aktif değerini Sermaye Piyasası Kurulunun gayrimenkul
yatırım ortaklıklarına ilişkin düzenlemelerindeki usûl ve esaslara göre
belirler ve sonuçları Bankaya bildirir.
(3) 3 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde
tanımlanan hak sahiplerine ilişkin bilgiler Bankaca EGYO'ya bildirilir. Bu
kişilere talep etmeleri halinde ödemeler, nemasıyla birlikte nakit veya
payları oranında EGYO hisse senedi verilmek suretiyle yapılır. Her bir hak
sahibinin EGYO'nun sermayesinin % 60,96'sı içindeki payı; hak sahibinin
konut edindirme yardımının 29/12/1999 itibarıyla nemalandırılmış toplam
değerinin, tüm hak sahiplerinin konut edindirme yardımlarının 29/12/1999
tarihi itibarıyla nemalandırılmış toplam değeri içindeki payı esas alınarak
belirlenir. Hak sahiplerine yapılacak ödemelerde kullanılmak üzere
gerektiğinde Hazine Müsteşarlığı tarafından EGYO'ya, ikrazen Devlet iç
borçlanma senedi ihraç edilebilir.
(Ek cümle: 13/2/2011-6111/139 md.) Bu fıkrada tanımlanan hak
sahiplerine EGYO tarafından ödenen kâr paylarının EGYO’nun yükümlülüğünü
aşan kısmı, Hazine Müsteşarlığınca incelenmesini müteakip düzenlenecek
rapora istinaden Hazine tarafından EGYO’ya ödenir.
(4) 3 üncü
maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde tanımlanan hak sahiplerine ilişkin
bilgiler Bankaca EGYO'ya bildirilir ve hak sahiplerince talep edilmesi
halinde, karşılığının Hazine tarafından EGYO'ya aktarılmasını müteakip EGYO
tarafından nemasıyla birlikte nakit olarak ödeme yapılır.
(5) Konut edindirme yardımı hesaplarını tahakkuk
ettirmek ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine devretmekle yükümlü
kurum ve kuruluşlar nezdinde bulunan ve Türkiye Emlak Bankası Anonim
Şirketine aktarılmamış olan hak sahiplerine ilişkin konut edindirme yardımı
tutarlarının tamamı, fer'ilerinin tahsili beklenilmeksizin, Hazine Müsteşarlığının
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdindeki 410 numaralı hesabına
aktarılır. Bu kişilere ait konut edindirme yardımı tutarları gecikme
zamları ile birlikte, ilgili kurumlarca tahsil edilmesini müteakip tahsilatın
yapıldığı tarihi izleyen ayın sonuna kadar Hazine Müsteşarlığının Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası nezdindeki 410 numaralı hesabına aktarılır. (Ek cümle: 8/12/2009-5939/1 md.) Bu
fıkra uyarınca ana para ve fer'ilerinin ayrımı yapılmaksızın 410 numaralı
hesaba aktarılan tutarlar bütçeye gelir kaydedilir.
(6) Bu Kanunun uygulanmasında, SSK tarafından
işverenlerden gecikme zammı ve faizi ile birlikte tahsil edilen konut
edindirme yardımı tutarlarının ilişkin olduğu ayı takip eden ayın sonunda
tahsil edilmiş olduğu kabul edilerek işlem yapılır.
(7) Hak sahiplerine yapılacak nakit ödemeler EGYO
tarafından belirlenecek ödeme planı ve süresine göre yapılır.
(8) Nakit olarak yapılacak ödemeler için EGYO ile
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi arasında protokol
düzenlenir.
(9) 3 üncü maddede belirtilen sürenin bitiminden
itibaren hak sahiplerinin alacakları nemalandırılmaz.”; “İlan
ve hak sahipliğinin sona ermesi” başlıklı 5. maddesinde;
“(1) Hak sahiplerine
ilişkin olarak 4 üncü madde uyarınca Bankaca EGYO'ya bildirilen listeler
hak sahipliğinin tespitine esas olmak üzere Resmî Gazetede ilan edilir.
(2) Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine iletilen
listelerde isimleri yer almadığı halde, konut edindirme yardımına müstahak
olduğunu ileri sürenlerin, ilanın yapıldığı tarihten itibaren 3 ay
içerisinde mülga 3320 sayılı Kanuna göre konut edindirme yardımı
hesaplarını tahakkuk ettirmek ve ilgili bankaya devretmekle yükümlü olan
kurum ve kuruluşlara başvurmaları halinde, adlarına daha önce konut
edindirme yardımı yapıldığı hususunun her zaman düzenlenmesi mümkün olmayan
nitelikteki belgelerle kanıtlanması veya bu durumun ilgili kurumların
kayıtları ile anlaşılması kaydıyla, konut edindirme yardımı tutarları
ilgili kurum veya kuruluşlarca hesaplanarak ilgililerin başvurusunu izleyen
8 aylık süre içinde 3 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen formatta
ve şekilde Bankaya bildirilir. (Mülga
ikinci cümle: 8/12/2009-5939/2 md.) Bu fıkrada belirtilen başvuru
süresi geçirildikten sonra yapılan talepler ilgili kurum ve kuruluşlarca
dikkate alınmaz.
(3) (Mülga :
8/12/2009-5939/2 md.)
(4) (Ek:
8/12/2009-5939/2 md.) İkinci fıkrada belirlenen sürenin sonuna kadar
ilgili kurum ve kuruluşlarca Bankaya gönderilen listelerde belirlenen
hatalı bildirimler, Banka tarafından azami 3 ay içinde ilgili kurumlara düzeltme
işlemleri için iade edilir. Hatalı bildirimlerin düzeltilmesi ile ilgili
süre 31/12/2010 tarihinde sona erer. Ancak kurum ve kuruluşlar süre sonunu
beklemeden düzeltmesi tamamlanan listeleri üçer aylık dönemler halinde
Bankaya gönderir. Bu düzeltme sırasında, 30/6/2010 tarihinden sonra yeni
hak sahibi bildirimi yapılamaz. Banka, ikinci fıkrada belirlenen sürenin
sonuna kadar yapılacak bildirimlerden hatasız olanlara göre hazırlanacak
listeleri 31/3/2010 tarihine kadar, kurum ve kuruluşlarca düzeltme
işlemleri yapılarak gönderilen listeleri ise üçer aylık dönemler halinde
EGYO’ya gönderir. Düzeltmeler neticesinde hazırlanacak son liste 31/3/2011
tarihine kadar EGYO’ya gönderilir. Bankaca EGYO’ya bildirilen listeler hak
sahipliğinin tespitine esas olmak üzere EGYO tarafından Resmî Gazete’de
ilan edilir.
(5) (Ek:
8/12/2009-5939/2 md.) Dördüncü fıkraya göre Resmî Gazete’de ilan
edilen ilk listede yer alan hak sahipleri için 4 üncü maddeye göre yapılan
nema hesaplaması neticesinde oluşan yardım tutarına ilk ilanın yapılacağı
tarihe kadarki dönem için % 10 artış uygulanır. İlk ilan tarihinden sonraki
listelerde isimleri yer alan hak sahiplerine ise her ilan dönemi için
başlangıçtaki % 10 artışa ilave olarak basit usulde % 1,25 artış uygulanır.
(6) (Ek:
8/12/2009-5939/2 md.) Deprem, sel, yangın gibi sebeplerle konut
edindirme yardımı hak sahiplerinin bildirimlerini bu Kanuna ekli (1) sayılı
cetvele uygun şekilde yapamayan kurum ve kuruluşların, bu bilgilerin
yukarıda belirtilen sebeplerle zayi olduğuna ilişkin mahkeme kararını
ekleyerek hak sahiplerinin kurum ve kuruluşlarında çalıştıkları tarihleri
30/6/2010 tarihine kadar bu Kanuna ekli (2) sayılı cetveldeki formatta ve
elektronik ortamda Bankaya bildirmeleri halinde, hak sahiplerinin bu kurum
ve kuruluşlarda çalıştıkları tarihlere isabet eden kanuni yardım dilimleri
dikkate alınmak suretiyle beşinci fıkra çerçevesinde nema hesaplaması
yapılır.
(7) (Ek:
8/12/2009-5939/2 md.) Birinci fıkra uyarınca Resmî Gazete’de ilan
edilen listelerde yer aldığı halde hatalı bildirimler nedeniyle yardım
tutarını alamayanların bilgileri de dördüncü fıkrada belirtilen usul ve
esaslar doğrultusunda işleme alınarak Resmî Gazete’de iptal ve düzeltme
listesi olarak ilan edilir. Bu listelerdeki hak sahiplerinin alacakları da
beşinci fıkra çerçevesinde nemalandırılır.
(8) (Ek:
8/12/2009-5939/2 md.) Birinci fıkra uyarınca Resmî Gazete’de ilan
edilen listelerde yer aldığı halde, yardım tutarını eksik alan hak
sahiplerinin alacakları ile Resmî Gazete’de ilan edilen listelerde yer
almayıp hak sahibi oldukları ilgili kurum ve kuruluşlarca bildirilen
kişilerin alacakları ile ilgili olarak; düzeltme, nemalandırma ve ilan
işlemleri dördüncü ve beşinci fıkrada belirtilen esaslar uyarınca yapılır.
(9) (Ek:
8/12/2009-5939/2 md.) Belediyeler, bu Kanunda belirlenen kriterlere
ve nema hesaplama yöntemine göre nemalandıracakları tutarı kendi
kaynaklarından çalışanlarına ödeyebilir.
(10) (Ek:
8/12/2009-5939/2 md.) Bu madde uyarınca yapılan ilan tarihlerinden
itibaren beş yıl içinde talep edilmeyen alacaklar Hazineye irad kaydedilir.
(11) (Ek:
8/12/2009-5939/2 md.) Bu maddede yapılan düzenlemeler uyarınca ilan
edilen listelerde yer alan;
a) 3 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde ve bu
maddenin ikinci ve altıncı fıkralarında tanımlanan gruptaki hak sahiplerine
4 üncü maddenin üçüncü fıkrası ve 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı Kamu
Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun geçici 18 inci
maddesi uyarınca,
b) 3 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde
tanımlanan gruptaki hak sahiplerine 4 üncü maddenin dördüncü fıkrası
uyarınca,
ödenmek üzere Hazine Müsteşarlığı tarafından EGYO’ya
kaynak aktarılır.” denilmiştir.
Uyuşmazlığa
ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikte irdelendiğinde; davacının Temmuz 1990 yılına kadar hiç lojmanda
oturmadığını; bu çerçevede mülga 3320 ve 5664 sayılı Kanun
gereği hak sahibi olduğunu, ancak isminin Resmi Gazete'de açıklanan
hak sahipleri arasında yer almadığını;
gerekli düzeltme ve çalışmanın yapılarak hak sahibi olduğu ödemenin
yapılması istemiyle süresi
içerisinde davalı idareye
başvurduğunu fakat isteminin
reddedildiğini belirterek, 01/01/1987 ile Temmuz 1990 tarihleri
arasında aylıklarından kesilmiş olan Konut Edindirme Yardımı ödemelerinin
yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle dava açtığı;
davacının yaptığı başvuru üzerine
davalı idarece işlem tesis edilirken ve devamında açılan davanın yargısal
denetimi sırasında askeri kural ve gerekler yönünden bir değerlendirme
yapılması gerekmediğinden, dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin
bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
Belirtilen durum karşısında, olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılı
Yasa’nın 20. maddelerinde öngörülen, idari işlemin asker kişiyi
ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin bulunması koşulları birlikte
gerçekleşmediğinden, davanın görüm ve çözümü genel idari yargı yerinin
görevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde GENEL İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Sivas İdare Mahkemesi’nin 05.05.2011 gün ve
E:2011/734, K:2011/670 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/239
KARAR NO: 2013/11
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
H.G.
Vekilleri : Av. M.B.A., Av. M.G. Av. A.T.
Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.D.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkillinin 60/10690 oranında hissedar
olduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi, 4. Bölge Çukurca Köyü, 26121 ada, 5 parsel sayılı taşınmazın çok uzun
yıllardır, "Çankaya Belediyesi Sosyo-Kültürel Tesis Alanı" olarak
ayrılmış bulunduğunu; ancak, davalı idarece bu güne kadar kamulaştırma
yapılmadığından müvekkilinin taşınmazdan özgürce tasarruf etmek imkanından
mahrum kaldığını, idarenin bu davranışının haksız fiil olduğunu,
kamulaştırmasız el atma eylemini oluşturduğunu; son görüş ve içtihatlara
göre; uzun yıllar programa alınmayan imar planının fiilen hayata
geçirilmemesi nedeniyle açılan davada (kamulaştırmasız el atma davası)
idarenin sorumlu olacağının kabul edildiğini belirterek; davalı idarece
kamulaştırmasız el atılan Ankara ili Çankaya ilçesi 4. Bölge Çukurca köyü,
26121 Ada 5 Parselde kayıtlı gayrimenkulde bulunan 60/10690 hissesi için
fazlaya ilişkin tüm hakları saklı kalmak kaydı ile bugüne kadar davalı
idarece kamulaştırma yapmadan taşınmazın müvekkilce mülkiyet hakkının özüne
uygun olarak özgürce kullanımına engel olunması nedeni ile taşınmazın
mahkemece belirlenecek bedelinin (şimdilik dava açılırken gösterilen asgari
bedel 100,00 TL olmak üzere) dava tarihinden itibaren en yüksek faiziyle
birlikte davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçede, imar planı,
parselasyon planı gibi idari işlemlerden kaynaklanan davalarda, idare
mahkemesinin görevli olduğunu ileri sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
11.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 4.4.2012 gün ve E:2011/531 sayı ile, davanın kamulaştırmasız el atma davası olduğu, Yargıtay 5.Hukuk
Dairesinin yerleşik kararlarına göre Adli Yargının görevli bulunduğu
gerekçesiyle davalının yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’nci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında sosyo kültürel
tesis alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarenin yazı ve savunma dilekçelerinden
de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış tesis bulunmadığının
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında sosyo kültürel tesis alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet
hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı
sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın sosyo kültürel tesis alanı olarak
gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "hukuki
el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili
tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına
konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI: Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala
bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/l-b maddesi
gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan
tam yargı davalarının idari dava türleri arasında sayıldığı; davaya konu, idari eylemin, 3194 sayılı
İmar Kanunu'nun arazi ve arsa düzenlenmesine ilişkin 18. maddesinin
uygulamasından kaynaklanmakta olduğu, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı Kanun'un 2/l-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı
davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Ankara 11. Asliye Hukuk: Mahkemesinin 2011/531 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında "Çankaya Belediyesi
Sosyo-Kültürel Tesis Alanı" olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 100,00
TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak
ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar
planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip
çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; İmarın 26121 ada eski 1-2-3-4 sayılı (yeni 5 parsel)
parsellerinin de içinde bulunduğu Çukurca Mahallesi 2. etap 1/1000 ölçekli
ıslah imar planının Çankaya Belediyesi Meclisinin 21.04.1988 tarih ve 1388
sayılı kararı ile kabul edildiği;
onanlı plana uygun olarak hazırlanan 81031 nolu parselasyon planının
da Çankaya Belediye Encümeni'nin 29.11.1988 tarih ve 3177 sayılı kararı ile
kabul edilerek kesinleştiği ve tapuya tescillerinin sağlandığı; 81031 nolu
parselasyon planı kapsamındaki imarın 26121 ada eski 1 (yeni 5 parsel)
sayılı parselinin, planı gereği olmak üzere kamu ortaklık payından (K.O.P.)
meydana geldiği, “Çankaya Belediyesi Sosyo-Kültürel Tesisler Alanı "
olarak ayrıldığı, bu bölgede daha sonra yapılan Revizyon imar planı ile 1
-2-3-4 sayılı parsellerin aynı ada 5 sayılı parsel no.su aldığı ve 10690 m2 olarak
teşekkül ettiği; plan kapsamında
yapılan yol genişlemesi ile 26121 ada eski 1 ve 2 parsellerin etkilendiği
ve 1-2 parsellerden 274 ve 273
m2 olmak üzere yola giden miktar olarak uhdesinde
bulunduğu ayrıca, 26121 ada-5 parsele emsal (E): 1,35 ve Hmax: Serbest
olacak şekilde yapılaşma koşullarının getirildiği; Çukurca Mahallesi 1. etap
1/1000 ölçekli ıslah imar planının Çankaya Belediyesi Meclisinin 09.03.1988
tarih ve 104 sayılı kararı ile kabul edildiği, dava konusu 26121 ada 5
sayılı kamu parselinde hisseleri oranında şuyulanmış bulunan maliklerin
konut haklarının plan kapsamındaki diğer konut parsellerinde verildiği
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın uygulama imar planıyla “Çankaya
Belediyesi Sosyo-Kültürel Tesisler Alanı" kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine
kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer
alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 11. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 4.4.2012 gün ve
E:2011/531 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/240
KARAR NO: 2013/12
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Sağlık hizmetinin yürütülmesi sırasında meydana
gelen maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : G.V.
Vekili : Av. M.B.
Davalılar : 1- Sağlık Bakanlığı
Vekili : Av. R.C.
2-
İ.A. (Yalnızca Adli Yargıda)
Vekili :
Av. N.G.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin sağ böbreğindeki şikayet
nedeniyle Diyarbakır Devlet Hastanesine başvurduğunu, yapılan tetkik ve
tahIillerde sağ böbrek kanalına inen 8 mm çapında bir taşın tespit edildiğini,
bu taşın kendiliğinden düşeceği ve bu nedenle cerrahi müdahalenin
gereksizliği bilinen bir olgu olmasına rağmen Dr. İ.A.'nun, devlet
hastanelerinde halen devam eden performans sistemi ve döner sermayeden daha
fazla yararlanmak kaygısıyla müvekkilini kapalı ameliyat olması konusunda
adeta zorlandığını, müvekkilinin ısrarla ameliyat olmak istemediğini ifade
etmesine rağmen 27/03/2009 tarihinde ameliyata alındığını, ameliyatın 40-45
dakika süreceğinin ifade edildiğini ve ameliyat işlemine girişildiğini,
cerrahi müdahale sırasında hekimin tıbben kabul edilmesi mümkün olmayan
hataları sonucunda müvekkilinin ölüm tehlikesine maruz kaldığını,
tablosunun dramatik bir biçimde bozulması üzerine acil olarak açık
ameliyata alındığını, 4-5 saat süren ameliyat sırasında müvekkilinin tümüyle
sağlam olan böbreğinin alındığını, tedavi belgeleri arasında bulunan onam
belgesindeki imzanın dahi müvekkiline ait olmadığını, hatalar zinciri
nedeniyle müvekkilinin sağlam böbreğini kaybettiğini, ömür boyu sürecek bir
iş gücü kaybı ve maluliyet durumuna sokulduğunu, konu ile ilgili olarak
Diyarbakır C.Başsavcılığına yapılan şikayet sonucunda soruşturma
açıldığını, soruşturmanın devam ettiğini ifade ederek, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla 80.0000,00 TL manevi, 1.000,00 TL manevi
tazminatın olay tarihi olan 27/03/2009 tarihinden itibaren isleyecek yasal
faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle
24.3.2010 tarihinde adli
yargı yerinde dava açmıştır.
DİYARBAKIR
2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 18.10.2011 gün ve E:2010/235, K:2011/1049 sayı ile,
davanın özetine, davalıların savunmalarına ve tanık beyanlarına yer
verdikten sonra; davacı vekilinin isteminin, hatalı ameliyat nedeniyle
uğranılan maddi ve manevi zararın giderilmesine yönelik bulunduğu; davalı
Sağlık Bakanlığının bir kamu tüzel kişiliği olduğu, işlem ve eylemleri kamusal nitelik
taşıdığından; idarenin hizmet kusurlarından doğan zararlardan dolayı ilgili
idareye karşı idari yargı yerinde tam yargı davası açılmasının gerektiği; bu nedenle Sağlık Bakanlığı yönünden
davanın yargı yolu bakımından reddine karar vermenin gerektiği; davalı doktor yönünden ise Anayasanın
129/5 maddesine göre memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini
kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davalarının, kendilerine
rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılabileceği, bu nedenle davalı
doktor aleyhine açılan davanın da husumetten reddine karar vermenin
gerekmiş olduğu gerekçesiyle; davacının Sağlık Bakanlığı aleyhine açmış
olduğu davanın yargı yolu bakımından reddine; davacının İ.A. aleyhine açmış
olduğu davanın husumet yönünden reddine karar vermiş, bu karar temyiz
edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez, aynı konudan dolayı
yalnızca Sağlık Bakanlığı'na karşı 40.000,00
TL Manevi ve 80.000,00 TL iş gücü kaybından kaynaklanan maddi olmak üzere
toplam 120.000,00 TL tazminat istemiyle 1.2.2012 tarihinde idari yargı yerinde
dava açmıştır.
DİYARBAKIR
3. İDARE MAHKEMESİ: 08.02.2012 gün ve E:2012/108, K:2012/176 sayı ile,
04.02.2011 tarih ve 27836 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak, yürürlük
başlıklı 451 Maddesi uyarınca 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 3 Maddesinde; " Her türlü idari
eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı
vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine yahut kişinin ölümüne
bağlı maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin davalara asliye hukuk
mahkemeleri bakar. İdarenin sorumluluğu dışında kalan sebeplerden doğan
aynı tür zararların tazminine ilişkin davalarda dahi bu hüküm uygulanır.
30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri
saklıdır" hükmü, Kanun'un Geçici 1. maddesinde ise; "Bu Kanunun
yargı yolu ve göreve ilişkin hükümleri, Kanunun yürürlüğe girmesinden
önceki tarihte açılmış olan davalarda uygulanmaz" hükmünün yer aldığı;
6100 sayılı Yasa'nın yukarıda yer verilen hükümlerinin incelenmesinden; her
türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin
yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine yahut
kişinin ölümüne bağlı maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin davaların
yasanın yürürlük tarihi 01.10.2011 tarihinden sonra açılması halinde
görevli yargı yerinin asliye hukuk mahkemeleri olduğunun anlaşıldığı; Yasa'nın yürürlük tarihinden önce açılan
davaların akıbeti yönünden ise Yasa'nın Geçici 1. maddesi ile açıklık
getirilmiş ve Yasa'nın yargı yolu ve göreve ilişkin hükümlerinin, Yasa'nın
yürürlüğe girmesinden önce açılmış olan davalarda uygulanmayacağının hüküm
altına alınmış olduğu; Yasanın
Geçici 1. maddesinden anlaşılması gerekenin, Yasa'nın yürürlük tarihinden
önce, her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer
sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine
yahut kişinin ölümüne bağlı maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin
idari yargı mercileri önünde açılan davaların, idari yargı mahkemelerince
görülerek sonuçlandırılması gerektiği, Yasa'nın 3. maddesine dayanılarak
asliye hukuk mahkemelerinin görevli olduğundan bahisle bu mahkemelerce
görev ret kararlarının verilemeyeceği; dava dilekçesi ve eklerinin
incelenmesinden. 27.03.2009 tarihinde gerçekleştirilen tıbbı müdahale
sonucunda davacının böbreğinin alındığı, bu duruma davalı idarece yürütülen
özensiz tedavi hizmetinin yol açtığı ileri sürülerek, Dr. İ.A. ile birlikte
davalı idare aleyhine 24.03.2010 tarihinde Diyarbakır 2. Asliye Hukuk
Mahkemesinin E:2010/235 sayılı dosyasında tazminat davası açıldığı, mahkemesince
18.10.2011 tarih ve 2011/1049 sayılı karar ile Sağlık Bakanlığı aleyhine
açılan davanın görülmesinde idari yargı mercilerinin görevli olduğundan
bahisle davalı idare yönünden görev ret kararı verildiği, anılan görev ret kararı üzerine davacı
tarafından toplam 120.000,00 TL'nin faizi ile birlikte tazminine karar
verilmesi istemiyle mahkemeleri nezdinde bakılmakta olan davanın
açıldığının anlaşıldığı; bu durumda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 01.10.2011 tarihinden önce idari yargı
mercileri önünde açılmış, bir tazminat davası bulunmadığından Kanun'un 3.
ve Geçici 1. maddesi uyarınca bakılmakta olan davanın idare mahkemelerince
çözüme bağlanmasına olanak bulunmadığından, davanın görüm ve çözümünün adli
yargı mercilerinin görevine girdiğinin açık olduğu gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Yasasının 15/1-a, maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar
vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre;
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde davalı
Sağlık Bakanlığı yönünden olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari
yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı
vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, ekinde
adli yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının teşhis ve tedavisinde kullanılan
yöntemlerin yanlış olduğu nedeniyle uğranıldığı öne sürülen maddi ve manevi
zararların tazmini istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın
125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde, idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 3. maddesinde, her türlü
idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol
açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine yahut kişinin
ölümüne bağlı maddi ve manevi zararların tazminine ilişkin davalara asliye
hukuk mahkemelerinin bakacağı hükmüne, geçici 1. maddesinde ise, bu Kanunun
yargı yolu ve göreve ilişkin hükümlerinin, Kanunun yürürlüğe girmesinden
önceki tarihte açılmış olan davalarda uygulanmayacağı hükmüne yer verilmiş,
bu Kanunun 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci
cümlesinin iptali amacıyla açılan davada, Anayasa Mahkemesi, 16.2.2012
tarih ve E:2011/35, K:2012/23 sayılı kararıyla: dava konusu kuralla, sadece
kişinin vücut bütünlüğüne verilen maddi zararlar ile buna bağlı manevi
zararların ve ölüm nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararların tazmini
konusunun kapsama alındığı ve bu tazminat davalarına bakma görevinin asliye
hukuk mahkemelerine verildiği; buna göre, aynı idari eylem ve işlemler ile
idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerden kaynaklanan zararların kapsama
alınmadığı; sorumluluk sebebi aynı olsa da bu zararların tazmini
davalarının idari yargıda görülmeye devam edeceği; bu durumda, idarenin
aynı yapı içinde aldığı kararın bir bölümünün idari yargıda bir bölümünün
adli yargıda görülmesinin yargılamanın bütünlüğünü bozacağı; ayrıca iki
ayrı yargı kolunda görülen davalarda, idarenin sorumluluğu, bu sorumluluğun
kapsamı, idarenin tazmin yükümlülüğü konularında farklı sonuçlara
ulaşabileceği; esasen idare hukukunda var olan hizmet kusuru ve kusursuz
sorumluluk kavramlarının, kişilerin gördüğü zararların tazmininde
kullanılan ve kişilerin idare karşısında korunma kapsamını genişleten
kavramlar olduğu; idare hukukunda, idarenin hiçbir kusuru olmasa da sosyal
risk, terör eylemleri, fedakarlığın denkleştirilmesi gibi kusursuz
sorumluluğa ilişkin kavramlara dayanılarak kişilerin uğradığı zararların
tazmin edilmesinin mümkün olduğu; özel hukuk alanındaki kusursuz sorumluluk
hallerinin ise belirli konular için düzenlendiği ve sınırlı olduğu;
idarenin idare hukuku esaslarına dayanarak tesis ettiği tartışmasız bulunan
eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerden kaynaklanan
zararlara ilişkin davaların idari yargı yerlerinde görülmesi gerektiği; bu
nedenle, yukarıda belirtildiği gibi, aynı idari eylem, işlem veya
sorumluluk sebebinden kaynaklanan zararların tazminine ilişkin davaların
farklı yargı yerlerinde görülmesinde kamu yararı ve haklı neden olduğunun
söylenemeyeceği gerekçesiyle iptaline karar vermiştir.
Davacı vekilince, müvekkilinin zararının,
27.03.2009 tarihinde Diyarbakır Devlet Hastanesi'nde gerçekleştirilen tıbbi
müdahale sırasında, tıbbi kötü uygulama, hatalı ve özensiz tedavi, hekimin
mesleği icra ederken yapmış olduğu hatalardan ya da mesleğini gerektirdiği
şekilde yerine getirememesinden dolayı böbreğinin alınmasından
kaynakIandığı; dolayısıyla, idarenin doğan zarardan
hizmet kusuru ilkesi uyarınca sorumluluğunun bulunduğu ileri sürülmüştür.
Bu
duruma göre, hastanenin kamu hizmetini yürüttüğü sırada kişilere verdiği
zararın tazmini istemiyle açılan bu davada, kamu hizmetinin yöntemine ve hukuka
uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya başka nedenle
idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının saptanması gerekmektedir. Bu
hususların saptanması ise idare hukuku ilkelerine göre yapılabileceğinden,
2577 sayılı Yasa’nın 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi kapsamında
bulunan tam yargı davasının görüm ve çözümünde idari yargı yerleri
görevlidir.
Açıklanan nedenlerle davanın görüm ve çözümü idari
yargı yerinin görevine girdiğinden İdare Mahkemesinin görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Diyarbakır 3.İdare Mahkemesi’nin 08.02.2012 gün ve E:2012/108,
K:2012/176 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/250
KARAR NO: 2013/13
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Maaş nakil belgesinin düzeltilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : R.K.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. K.S.
O L A Y : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Genel Müdürlüğü, Otomasyon Sistemleri Merkezi Müdürlüğünde, kapsamdışı
personel statüsünde Bilgisayar İşletmeni olarak görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı, 8.5.2006 tarihinde
Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü emrine atanmıştır.
Davacı,
ayrıldıktan sonra 1.1.2006 tarihinden geçerli olan 40+40 TL. Denge
Tazminatı ile %2.32 oranındaki enflasyon farkının ödenmesi istemiyle
yaptığı 4.2.2009 tarihli ilk başvurusuna, Kurumun verdiği 24.2.2009 tarih
ve 1314 sayılı cevap yazısında,
14.2.2006 tarihinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilmesi
nedeniyle 1.7.2006 tarihinde geçerli %2.32 oranındaki artış ile 40+40
TL’lik farkın, tazminatına esas maaş ilmuhaberine yansıtılmadığını
bildirdiğini; Kuruma 20.4.2009 tarihinde 32945 sayı ile tekrar bu
mağduriyetinin giderilmesi ve nakil olduğu kuruma yeni maaş ilmuhaberinin
gönderilmesini ve bu süre içindeki alacaklarının yasal faizi ile tarafına
ödenmesini isteyen dilekçesine,
25.5.2009 tarih ve 3461 sayılı yazı ile olumsuz cevap verildiğini
ileri sürerek; Davalının, 25.5.2009 tarih ve 3461 sayılı menfi işleminin
iptali, hakkı olan alacaklarının
yasal faizi ile hesaplanarak tarafına ödenmesi ve hak kaybının tanzimini
istemiyle 17.7.2009 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara 15. İdare Mahkemesi; 1.10.2009 gün,
E:2009/953, K:2009/1142 sayı ile; T. Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı
Hazineye ait bulunan hisselerden %55'inin, Bakanlar Kurulunun 25.7.2005
tarih ve 2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk
Telekom)'nin %55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına ilişkin Nihai
Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar” uyarınca
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ye
satılmış olduğunun görülmesi karşısında; 14.11.2005 tarihinden sonra tesis
edilen işlemlerden doğan uyuşmazlıkların görüm ve çözümünün idari yargı
mercilerinin görev alanına girmediği gerekçesiyle, davanın görev yönünden
reddine karar vermiş; Davacı temyiz
isteminde bulunmuştur.
Anılan karar, temyiz incelemesi sonucu
Danıştay Beşinci Dairesinin 22.6.2010 günlü, E:2010/1343, K:2010/4716
sayılı kararıyla; T. Telekomünikasyon A.Ş.'nin %55'inin Bakanlar Kurulu'nun
25.7.2005 günlü, 2005/9146 sayılı kararı uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse
Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ye satıldığı, T. Telekom
A.Ş.'nin bu tarih itibariyle kamu kuruluşu niteliğinin sona erdiğinin açık
olduğu, ancak kanun koyucunun, 5398 sayılı Yasa ile 406 sayılı Yasanın Ek
29. maddesinde değişiklik yaparak getirdiği düzenlemelerle T. Telekom
A.Ş.'nin özelleştirilmesi sonucunda, nakle tabi personele ilişkin
uygulamaların 4046 sayılı Kanun'un 22. maddesi ile uyumlu olması amacıyla
ve iletişim alanında ulusal ve uluslararası düzeyde oluşabilecek telafisi
imkansız aksaklıkların önlenmesi için, işlevsel görevlerde bulunan ve
ikamesi kısa sürede imkansız personelin isteklerine bağlı olarak makul bir
süre kamu görevlerinden aylıksız izinli sayılarak çalışmalarına olanak
sağladığı, kanun koyucunun amacı göz önünde bulundurulduğunda aylıksız
izinde geçen süre içinde yürütülen görevin bir kamu görevi olduğunun kabulü
gerektiği, uyuşmazlıkta davacının T. Telekom'da kapsam dışı personel olarak
çalışmakta iken 406 sayılı Yasa hükümleri uyarınca hisse devrinin yapıldığı
14.11.2005 tarihinden sonraki 180 gün içinde, T. Telekomünikasyon A.Ş.
tarafından Devlet Personel Başkanlığı'na nakil için bildirildiği ve yeni
kurumuna atanarak göreve başladığı, bu süre içinde bulunduğu statü ve
yaptığı görev itibariyle kamu görevi yürüttüğü göz önünde bulundurulduğunda
406 sayılı Yasa'nın 5398 sayılı Yasa ile değişik Ek-29. maddesi
uygulamasından doğan uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesi gerektiği
gerekçesiyle bozulmuş; ancak Ankara
15. idare Mahkemesi, bozma kararına uymayarak, 13.10.2010 gün ve E:2010/1687,
K:2010/1180 sayı ile, ilk kararında
ısrar etmiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri
Kurulu:7.4.2011 gün ve E:2011/55, K:2011/205 sayı ile, yasal düzenlemelerde;
T. Telekom A.Ş.'nin özelleştirilmesi sonucunda, işlevsel görevlerde bulunan
ve ikamesi kısa sürede imkansız personelin isteklerine bağlı olarak makul
bir süre kamu görevlerinden aylıksız izinli sayılarak özel hukuk tüzel
kişisinde çalışmalarına olanak sağlandığının, söz konusu personelin,
aylıksız izinli olarak geçen sürede kamu personeli statülerinin devam
ettiğinin anlaşıldığı; diğer yandan, İmtiyaz Sözleşmesi ile bir kamu
hizmetini yürütmek hakkını elde eden davalı şirkete, devir sonrasında
yetişmiş personel yetersizliği nedeniyle doğabilecek aksaklıkların önüne
geçilebilmesi için, 406 sayılı Yasa hükümleri ile tanınan ayrıcalıkların
sonucu olarak da, bünyesinde belli süre ile çalışmaya devam eden söz konusu
personelin kamu kurumlarına naklen atanmasının sağlanması amacıyla kimi
görevler yüklendiği; bu görevler kapsamında 406 sayılı Yasa hükümleri
uyarınca davalı şirket tarafından, hak sahibi personelinin devlet personel
başkanlığına bildirmesi, bildirim ile beraber personelin nakledileceği kamu
kurumunda yararlanacağı parasal haklara esas olmak üzere memur maaş nakil
ilmühaberi düzenlenmesi, personelin ilişiğinin kesilmesi gibi işlemlerin
bulunduğu; sayılan işlemlerin, idare hukuku alanında hukuki sonuçlar
doğurduğu ve ilgili personelin nakledilecekleri kurumdaki statülerini,
özlük ve parasal haklarını belirlemekte esas alındığı; belirtilen nitelikleriyle,
söz konusu işlemlerin kamu personeli hakkında ve idare hukuku alanında
tesis edilmiş birer idari işlem niteliğinde olduklarının anlaşıldığı; söz
konusu işlemlerin, içerikleri itibarıyla idari işlem niteliğinde olmakla
beraber, bir özel hukuk tüzel kişisi olan davalı şirketçe tesis edilmiş
olmaları nedeniyle idari yargı denetimine tabi olup olmayacağının da ayrıca
değerlendirilmesinin gerektiği;
davalı şirketin, Telekomünikasyon Kurumu ile Türk Telekom arasında
imzalanan “Telekomünikasyon Hizmetlerinin Yürütülmesine ilişkin imtiyaz
Sözleşmesi” ile belli bir kamu hizmetini yürütmek görev ve yetkisi ile
donatıldığı, bu görev ve yetkiler dahilinde bazı kamusal ayrıcalıkları ve
yükümlülüklerinin bulunduğu; belirtilen statüsü ve özel yasa hükümleri gereğince
bazı kamusal ayrıcalıklara ve yükümlülüklere sahip olması nedeniyle davalı
şirketin, herhangi bir özel hukuk tüzel kişisinden farklı bir hukuki statü
içinde bulunduğunun anlaşıldığı; benzer durumdaki özel hukuk tüzel kişileri
ile ilgili olarak Danıştay tarafından verilen kararlarda, kamusal
ayrıcalıklarla donatılan veya kamu kesimi ile, diğer özel hukuk tüzel
kişilerinden farklı bir ilişkisi bulunan tüzel kişilerin bazı işlemlerinin,
nitelikleri esas alınmak suretiyle idari işlem olarak kabul edildiği ve
idari yargıda dava konusu edilmesinin olanaklı olduğunun belirtildiğinin
görülmekte olduğu; örneğin, Danıştay
Onuncu Dairesinin 21.5.1996 E:1995/4326, K:1996/2769 sayılı kararıyla,
Ankara Büyükşehir Belediyesi ile Atatürk Orman Çiftliği tarafından kurulan
adi ortaklık niteliğindeki Şehirlerarası Terminal İşletmesinin, kamu
kaynaklarından yapılan harcamalarla kamu hizmeti görmek üzere kurulması ve
personelinin kamu personeli olması dikkate alınarak tesis ettiği
işlemlerin, idari işlem sayıldığı; Danıştay Onbirinci Dairesinin, 25.1.2011
günlü, E:2010/5904, K:2011/570 sayılı kararıyla da, TÜPRAŞ'ın
özelleştirilmesinden sonra, kamu kurumlarına nakil hakkı bulunan personele
kıdem tazminatı ödememesi yolunda tesis ettiği işlemlerin, nakledilen
personelin kamu personeli olması ve anılan şirkete nakil sürece ile ilgili
olarak bazı görevler yüklenmesi nedeniyle, idari işlem kabul edilerek idari
yargı denetimine tabi olduğu sonucuna varılmış olduğu; Uyuşmazlık
Mahkemesinin, 13.2.1995 günlü, E: 1995/2, K: 1995/1 sayılı kararında da,
Dernekler Kanununa tabi bir özel hukuk tüzel kişisi niteliğinde olan
Türkiye Jokey Kulübü bünyesinde yer alan, Komiserler Kurulunun
işlemlerinin, müşterek bahis tertip etme yetkisine sahip olması ve kurul
üyeleri arasında idarenin temsilcilerinin de yer alması gözetilerek idari
işlem sayıldığı; bu durumda, imtiyaz sözleşmesi ile bir kamu hizmetinin
yürütmekle görevli ve yetkili kılınması nedeniyle, diğer özel hukuk tüzel
kişilerinden farklı olarak kimi kamusal ayrıcalıklara ve yükümlülüklere
tabi olan, 406 sayılı Yasa hükümleri ile, kamu kurumlarına nakil hakkı
bulunan personeli ile ilgili olarak bazı kamusal görevler yüklenen davalı
şirketin, belirtilen görevleri kapsamında tesis ettiği işlemlerin idari
işlem niteliğinde olduğu ve bu işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların
idari yargının görevinde bulunduğu sonucuna varılmakta olup, aksi yöndeki
kararda hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle; davacının temyiz isteminin
kabulüne, Ankara 15. İdare Mahkemesinin 13.10.2010 günlü, E:2010/1687,
K:2010/1180 sayılı ısrar kararının Danıştay Beşinci Dairesinin kararı
doğrultusunda Bozulmasına, dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine karar
vermiştir.
Dava dilekçesinin tebliğ edilmesi üzerine,
davalı vekili birinci savunma dilekçesinde, davanın adli yargının görev
alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 15. İDARE MAHKEMESİ: 22.3.2012 gün ve
E:2011/2035 sayı ile, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararı
doğrultusunda, davanın görümü ve çözümlenmesi görevinin idari yargıya ait
olduğu gerekçesiyle, davalının görev itirazının reddine ve Mahkemelerinin
görevliliğine karar vermiştir.
Davalı
vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyasının
aslı ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI;
Telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
"tekel" olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri
kamuya ait bulunan Türk Telekom'un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten,
ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip
olan ve sermayesindeki kamu payı %50' nin altına düşünceye kadar kamu
kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu; özelleştirme kapsamında
bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan
hisselerden % 55'i, Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı
"Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin" % 55 oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"ı uyarınca, 14.11.2005
tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı;
Anayasa'nın 128. maddesinde, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve
diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür" hükmünün yer
aldığı; 406 sayılı Yasa'nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanunla değişik birinci fıkrasında, "Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır..." hükmünün yer aldığı; bu duruma göre,
davalı Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen gerçekleştiği tarihten sonra
davacı ile davalı şirket arasındaki uyuşmazlığın, 5473 sayılı yasaya göre
01/01/2006 tarihinden itibaren yeni nakil belgesi düzenleninceye kadar
geçen süre içinde tahakkuk eden zam ve tazminatlar ile maaş nakil
ilmuhaberinin düzenlendiği 15.4.2010 tarihinden itibaren ödenmesi gerektiği
halde ödenmeyen eksik ücretlerinin yasal faizi ile ödenmesi ve davalının
redde ilişkin işleminin iptali talebinden kaynaklanmakta olduğu; öte
yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2. maddesinin
değişik 1 numaralı bendinde: "a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5md) idari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları, c) (Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz
şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar."ın
İdari dava türleri olarak sayıldığı, kural olarak, idari yargıda ancak
Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara bakılabileceği;
dolayısıyla, işlemin tesis edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.nin davalı olması karşısında,
ortada idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan
söz etmenin olanaksız olduğu; ; belirtilen tüm bu hususlara göre, daha önce davalı şirkette görev yapmış
olan davacı ile özelleştirilen kuruluş arasındaki uyuşmazlık konusu
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin
görevli bulunduğu; bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri
gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1/a fıkrasında, idari işlemler hakkında
yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davalarının, idari dava türleri arasında sayıldığı; 406 sayılı
Yasa'nın 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Yasa ile değişik Ek-29'uncu
maddesinde, "Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde
ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekom'da Ek-22'nci maddenin (a)
bendinin bu Kanun'la yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen
asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 günlü, 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde
Türk Telekom'da çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakil için
Devlet Personel Başkanlığı'na bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret,
harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali
ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır. Bu fıkrada belirtilen
süre içinde nakle tabi personelden Türk Telekom tarafından hizmetine
ihtiyaç duyulmayanlar tespit edildikleri tarihten, kendi isteği ile nakil
talep edenler ise talep tarihinden itibaren en geç doksan (yüzseksen günlük
aylıksız izin süresi aşılmamak kaydıyla ve 15 Ocak 2006 tarihindeki üçüncü
fıkraya göre hesaplanan ücretleriyle) gün içinde Türk Telekom tarafından
Devlet Personel Başkanlığına bildirilir ve bunların aylıksız izinleri bu
tarih itibariyle sona erer. Hizmetine ihtiyaç duyulmayan personelin tespiti
ve kendi isteği ile nakil talebinde bulunma süresi, hisse devir tarihinden
itibaren yüzelli günü aşamaz." hükmü yer almakta; aynı maddenin üçüncü
fıkrasında, birinci fıkra kapsamına giren personelden, sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel statüsünde çalışanlar
hakkında, 4046 sayılı Kanun'un 22'nci maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkrası hükümlerinin uygulanmasında, Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri
tarihteki unvanlar esas alınarak Yönetim Kurulunca 15.4.2004 tarihi
itibariyle bu unvana göre belirlenmiş olan ücret ve diğer mali haklarına,
bu tarihten Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihteki kadro ve
pozisyonlarına ilişkin olarak bildirim tarihine kadar geçen süre içinde
kamu görevlilerine yapılacak artış, oran ve/veya miktarları uygulanmak
suretiyle bulunacak tutarın dikkate alınacağının belirtilmiş bulunduğu;
özelleştirme kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı
hazineye ait bulunan hisselerden %55'inin Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005
günlü, 2005/9146 sayılı kararı uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse Satış
Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ye satıldığı, Türk Telekom
A.Ş.'nin bu tarih itibariyle kamu kuruluşu niteliğinin sona erdiğinin açık
olduğu; ancak Kanun koyucunun, 5398 sayılı Yasa ile 406 sayılı Yasa'da
değişiklik yaparak yukarıda getirdiği düzenlemelerle Türk Telekom A.Ş.'nin
özelleştirilmesi sonucunda, nakle tabi personele ilişkin uygulamaların 4046
sayılı Kanun'un 22'nci maddesi ile uyumlu olması amacıyla ve iletişim
alanında ulusal ve uluslararası düzeyde oluşabilecek telafisi imkansız
aksaklıkların önlenmesi için, işlevsel görevlerde bulunan ve ikamesi kısa
sürede imkansız personelin isteklerine bağlı olarak makul bir süre kamu
görevlerinden aylıksız izinli sayılarak çalışmalarına olanak sağlamış
olduğu; 406 sayılı Yasa'nın Ek-29'uncu maddesinde yer alan düzenleme ile
Türk Telekomünikasyon A.Ş. hisselerinin devri tarihinden itibaren kamu
görevinden 180 gün süreyle aylıksız izinli sayılan personelden iznin
bitiminden sonra Türk Telekom'da özel hukuk hükümleri uyarınca akdedilen
sözleşmeye göre çalışmaya devam edenlerden hisse devir tarihinden itibaren
en geç beş yıl içinde sözleşmesi feshedilenlerin, 4046 sayılı Yasa'nın
22'nci maddesi uyarınca atanmalarının sağlanması için Devlet Personel
Başkanlığı'na bildirilmesi ve bu bildirim yapılırken personelin atamaya
esas ücretlerinin yasada belirtilen şekliyle hesaplanması ve bu hesaplamaya
göre maaş nakil ilmuhaberi düzenlenmesi görevinin, Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'ne verildiği, söz konusu görevin kanunla anılan kuruma verilen ve
ifası sırasında kamu gücüne has yetkilerin kullanılmasını da içeren bir
kamu hizmeti oluşturduğu, bu yetkileri kullanarak tek yanlı irade
açıklamasıyla davacının maaş nakil ilmuhaberini düzenleyen anılan
kuruluşun, 14.11.2005 gününden itibaren kamu kuruluşu niteliğini kaybederek
Özel Hukuk hükümlerine tabi hale gelmiş olmasının da, anılan görevin kamu
hizmeti niteliğini değiştirmediği; dolayısıyla; kamu gücü kullanılarak tek
yanlı irade beyanıyla tesis edilen ve kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin
olan maaş nakil ilmuhaberinin hukuka uygunluğunun denetimi bakımından, adı
geçen kuruluşun organik anlamda değil, fakat, maddi ve fonksiyonel anlamda
kamu idaresi olduğunun kabulünün zorunlu bulunduğu; öte yandan; 1.1.2006 tarihinden enflasyon
oranında yapılan artıştan sonra, enflasyonun beklenenden yüksek çıkması
nedeniyle 2006 yılının ilk altı ayına ilişkin olarak kamu personeline enflasyon
oranında yapılan artış ile gerçekleşen enflasyon oranı arasındaki %2,32'lik
farkın, esasen, 1.1.2006 tarihinden itibaren yapılan maaş artışı sırasında
ödenmesi gereken bir ödeme olması karşısında; Ocak ayında yapılması gereken
söz konusu artışların, enflasyonun başlangıçta yanlış hesaplanması ve
idareden kaynaklı gecikme nedeniyle davacının Devlet Personel Başkanlığına
bildirilmesinden sonra ödenmesinin, maaş nakil ilmuhaberinin düzeltilmesi
talebi tarihi itibariyle davacının kamu görevi yürüten kişi olma statüsünü
etkilemesinin söz konusu olmadığı,
ayrıca 40+40 YTL. denge tazminatının da 1.1.2006 tarihi itibariyle
ödenmesinin öngörülmüş olması karşısında, söz konusu ödemeler ile aynı
nitelikteki sonraki ödemelerin davacının Telekomda kamu görevini yürüttüğü
döneme ilişkin olduğunun kabulünün gerektiği; somut uyuşmazlıkta davacının
399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye tabi olarak Türk Telekom A.ş. Genel
Müdürlüğünde memur olarak çalışmakta iken yukarıda belirtilen Ek-29'uncu
maddenin birinci fıkrası uyarınca Türk Telekomünikasyon A.ş. tarafından
Devlet Personel Başkanlığı'na bildirildiği ve 8.5.2006 tarihinde ilişiğini
keserek Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü emrinde göreve
başladığı; bu süre içinde bulunduğu statü ve yaptığı görev itibariyle kamu
görevi yürüttüğü göz önünde bulundurulduğunda, 406 sayılı Yasa'nın 5398
sayılı Yasa ile değişik Ek-29'uncu maddesi uygulamasından doğan bu
uyuşmazlığın İdari Yargıda çözümlenmesinin gerektiği; nitekim, Danıştay
Beşinci Dairesinin 17.07.2009 gün ve E:2009/3113, K:2009/4607 sayılı
kararında da benzer nitelikteki uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesi
gerektiği gerekçesiyle, davayı görev yönünden reddeden mahkeme kararının
bozulmuş bulunduğu; bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesi uyarınca
yapılan başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı
düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN’ın davada adli yargının, Danıştay Savcısı
Tuncay DÜNDAR’ın ise davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen, 8.5.2006 tarihinde Adalet Bakanlığı Hukuk
İşleri Genel Müdürlüğü emrine atanan davacının tarafından; maaş nakil
ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine
ilişkin 25.5.2009 günlü, 3461 sayılı işlemin iptali ile yoksun kaldığı maaş
farkının yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2.
maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk
Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003
tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak
yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan 4502
sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22. maddenin
(a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl
tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür
ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve
Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda istihdam
edilen personel eliyle yürütülür. Bu personel hakkında
bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş
mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere
ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne
yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsamdışı personel statüsünde Bilgisayar İşletmeni
olarak görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin yapılması için adı Devlet
Personel Başkanlığına bildirilen ve 8.5.2006 tarihinde Adalet Bakanlığı
Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü emrine atanan davacı tarafından, maaş nakil
ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine
ilişkin 25.5.2009 günlü, 3461 sayılı işlemin iptali ile yoksun kaldığı maaş
farkının yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle 17.7.2009 tarihinde
idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı”
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik :
8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma
ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis
edildiği ve dava açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği
taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız
olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile
İdare Mahkemesinin Görevlilik Kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 15.İdare Mahkemesi’nin 22.3.2012 gün ve
E:2011/2035 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/258
KARAR NO: 2013/14
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
C.A.
Vekili :
Av. D.S.
Davalı :
Ankara Valiliği (İl Özel İdaresi'ne
izafeten)
Vekili :
Av.
D.O.İ.
Dahili Davalı: Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. G.S.K.
O L A Y :Davacı
vekilince, müvekkilinin Ankara İli, Mamak İlçesi,
Şahintepe Mahallesi, 36531 ada 1 parsel sayılı 7.457m² yüzölçümlü
taşınmazın 116/7457 oranında hisse
sahibi olduğunu; taşınmaz üzerindeki
sınırlamaların kaldırılarak emsale göre inşaat izni verilmesi talebiyle
yapmış oldukları yazılı başvuruya
Belediye'ce verilen 21.10.2009 tarihli cevapta; anılan parselin,
Mamak Belediye Meclisinin 19.9.1990 tarih ve 295 sayılı kararı ile onaylanan
ıslah imar planı kapsamında kaldığı ve ilgili plan kapsamında Ortaokul+Lise
Alanı olarak ayrıldığı, bahse konu ıslah imar planına ait Parselasyon
Planlarının hazırlandığı ve Mamak Belediye Encümeninin 16.6.1992 tarih ve
970/1055 sayılı kararı ile onandığının belirtildiği; diğer yandan; müvekkil de dahil bir kısım şahıslara ait
hisselerin kamulaştırılması, gerekçeleri belirtilmek suretiyle ilgili idare
olan davalı Ankara Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nden 24.8.2009
tarihli dilekçeleri ile talep edildiğini, davalı idarece verilen 28.8.2009
tarih ve 2324 sayılı cevapta; üzerinde müvekkil hisselerinin bulunduğu 7457 m²
yüzölçüme sahip arsa niteliğindeki 36531 ada 1 parselin imar planıyla
ilköğretim alanı olarak ayrıldığı ve bu taşınmaz üzerindeki hisselerin
kamulaştırılmasının il genelinde belirli bir program dahilinde, aciliyet
sırasına göre ancak ileriki yıllarda yeterli ödenek temin edildiğinde
başlanılabileceği belirtilmek suretiyle “kamulaştırma” taleplerinin reddine
karar verildiği; kamulaştırma taleplerinin ilgili yatırımcı kamu kuruluşu
olan davalı idarece reddedilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle Ankara
2. İdare Mahkemesinin 2009/1363 esas sayısında; plan değişikliği
taleplerinin ise Mamak Belediye Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı'nca reddedilmesi üzerine bu işlemlerin iptali istemiyle de
Ankara 1. İdare Mahkemesinin 2010/28 esas sayısında taraflarından dava
açılmış olduğu, her iki dava dosyası da halen derdest bulunduğu; 3194
sayılı İmar Kanununun 10.maddesinin birinci fıkrasındaki hükümle yasa
koyucunun; beş yıllık imar programları sınırları içerisinde kalan
alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerlerin program
süresi (5 yıl) içinde kamulaştırılması gereğini emredici bir şekilde kurala
bağladığı; müvekkil hissesinin içinde bulunduğu 36531 ada 1 parsel numaralı
taşınmazı da kapsayan İmar planının kesinleştiği 1990 yılından itibaren 5
yıldan fazla bir süre geçmiş olmasına rağmen; ilgili yatırımcı kamu
kuruluşu olan davalı idarece tahsis amacına uygun olarak kamulaştırma
görevinin yerine getirilmediği, diğer yandan; bahse konu taşınmazın
müvekkilin tasarrufuna bırakılması ile emsale göre inşaat izni verilmesi
yönünde dava dışı Mamak Belediye Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı'ndan plan değişikliği talep etmelerine rağmen bu taleplerinin de
anılan idarelerce kabul görmeyerek reddedildiğini; belirtilen nedenlerle
müvekkilin mülkiyet hakkı süresi belirsiz şekilde kısıtlanmış olduğundan
fiilen el atılmamış bile olsa taşınmaz bedelinin davalı idarece müvekkile
ödenmesinin gerektiği; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.12.2010 tarih ve
2010/5-662 E. 2010/651 K. sayılı ilamında ve bu ilamından sonra, Yargıtay 5. Hukuk
Dairesince verilmiş olan 10.3.2011 tarih ve 2010/21713 E. 2011/4198 K.
sayılı ilamda; "(..)Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun benzer konudaki
15.12.2010 gün ve 2010/5-662/651 sayılı kararı da gözetilerek, imar
planında park ve yol olarak ayrılan taşınmaza fiilen el atılmamış olsa dahi
3194 sayılı İmar Kanununun 10. maddesinin amir hükmü uyarınca 1/1000
ölçekli uygulama imar planının kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl
içerisinde davalı belediyece ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma
görevinin yerine getirilmemesi ve malikin mülkiyet hakkının süresi belirsiz
şekilde kısıtlanması nedeniyle taşınmaz bedeli ödenmelidir" denildiği
ve bu suretle davalarının haklılığının sübuta erdiği ifade edilerek; fazlaya ve sair hususlara ilişkin her
türlü talep ve dava hakları saklı kalmak koşuluyla; davalı idare tarafından
kamulaştırmasız el atılan bahse konu taşınmazdaki müvekkile ait hissenin
davalıya devri ve bedelinin fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
şimdilik 10.000,00 TL’sinin davalıdan dava tarihinden itibaren işleyecek
yasal faiziyle birlikte tahsili ile taraflarına ödenmesine karar verilmesi
istemiyle,
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekili, süresinde verdiği dilekçesinde, imar mevzuatından
kaynaklanan davanın idare mahkemelerinde çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle,
görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
8. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 5.4.2012 gün ve E:2011/348 sayı ile,
uyuşmazlığın kamulaştırmasız el atma olarak değerlendirildiği gerekçesiyle
yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin,
idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin
de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında lise alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
davalı idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz
üzerine henüz yapılmış bir okul bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler
karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında okul alanına
ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın okul yeri olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar
konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı;
idari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca,
idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin,
anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURIYET BAŞSAVCISI; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğu kurala bağlanmış;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının idari dava türleri arasında sayılmış olduğu; dava konusu
uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir
işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde işaret
edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun kabulüne olanak
bulunmadığı; uyuşmazlık konusu işlemde, Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığınca onaylanan 1/1000 ölçekli imar planları doğrultusunda okul
alanı olarak ayrıldığı, ancak, dava tarihine kadar herhangi bir
kamulaştırma işlemi ya da fiilen el atma bulunmadığı, davaya konu idari eylemin,
3194 sayılı İmar Kanunu'nun arazi ve arsa düzenlenmesine ilişkin 18.
maddesinin uygulamasından kaynaklanmakta olduğu, imar planı ve buna dayalı
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından
açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesinin
gerektiği; bu nedenle, Danıştay
Başsavcılığının 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/348 esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının hissedar olduğu taşınmazına
imar planında ortaokul+lise alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya ve sair hususlara ilişkin her
türlü talep ve dava hakları saklı kalmak koşuluyla; taşınmazın bedelinin fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 10.000,00 TL’sinin davalıdan dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasında bulunan, Mamak Belediye Başkanlığı, İmar ve
Şehircilik Müdürlüğü'nün 22.3.2012
gün ve ...277 sayılı yazısında; “Belediyemiz Şahintepe Mahallesi sınırları
içerisinde bulunan 36531 ada 1 parsel ile ilgili olarak; 1/1000 ölçekli
uygulama imar planının kesinleşme tarihi ile 3194 Sayılı Yasanın 10.
maddesinin amir hükmü gereği 5 yıllık imar programı hazırlanıp
hazırlanmadığı, hazırlanmış ise tahsis yapılan idarenin görüşünün alınıp
alınmadığı hakkında bilgi talep edilmektedir. Yapılan incelemelerde, 36531
ada 1 parseli de içine alan bölgeye ait 1/1000 ölçekli ıslah imar planının
Mamak Belediye Meclisi’nin 19.9.1990 gün 295 sayılı kararı ile onaylandığı;
bu ıslah planında parselin emsal=0,70 yapılaşma koşulu ile “ortaokul+lise”
kullanımına ayrıldığı, Mamak Belediye Meclisi’nin 30.10.1991 gün 306 sayılı
kararı doğrultusunda sosyal donatı alanlarında emsalin 0,10 oranında
artırılması sonucunda, 36531 ada 1 parseldeki okul alanının emsalinin de
E=0,80 olduğu, 24.08.2009 tarihinde, 36531 ada 1 parselde hissesi bulunan
şahıslar adına Av. Dursun Sakıncı tarafından Başkanlığımıza yapılan
başvuruda; beş yıllık süre zarfında kamulaştırmanın yapılmamasından dolayı
mülkiyet hakkının kısıtlandığından bahisle, parsel üzerindeki kısıtlamanın
kaldırılması için gerekli plan değişikliğinin yapılmasının talep edildiği,
İmar Planı Yapılması ve Değişikliklerine Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin
ilgili maddesi uyarınca; bu talep doğrultusunda ilgili yatırımcı kuruluş
olan İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nden konu hakkında görüş istendiği, İl Milli
Eğitim Müdürlüğü’nün konuya ilişkin 05.11.2009 gün
B.08.4.MEM.4.06.00.35.700/2676 sayılı yazısında: “kamulaştırma işlemleri,
il genelinde öğrenci yoğunluğuna dayalı olarak belirli bir program
dahilinde aciliyet sırasına göre yapılmakta olup, söz konusu arsa, ileriki
yıllarda ödenek temin edildiğinde, yatırım programında
değerlendirilecektir.”, görüşüne yer verildiği, diğer taraftan Başkanlığımızca
yürütülen çalışmalar sırasında ıslah imar planı ile parselde saçak
seviyesinin belirlenmediği; ayrıca, İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün
01.11.1999 gün 715/3951 sayılı yazısı ile Ankara genelindeki okul
alanlarının tümü için, 7000 m²ye kadar olan arsaların inşaat
yoğunluklarının E=1,20, 7000 m²den büyük olan arsaların inşaat
yoğunluklarının E=1,00 olmasının talep edildiğinin saptandığı, Yukarıda
açıklanan hususlar doğrultusunda, 36531 ada 1 parselde yapılaşma
koşullarının yeniden belirlenmesi amacıyla hazırlanan 1/1000 ölçekli imar
planı değişikliğinin Mamak Belediye Meclisi’nin 08.01.2010 gün ve 68 sayılı
kararı ile uygun görülerek Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin
14.05.2010 gün 1519 sayılı kararı ile onaylandığı, söz konusu plan
değişikliğinin 11.06.2010-12.07.2010 tarihleri arasında bir ay süre ile
askıya çıkarıldığı, yasal askı süresi içinde herhangi bir itirazla
karşılaşılmadığından 36531 ada 1 parsele ait imar planı değişikliğinin askı
bitim tarihi olan13.7.2010 tarihinde kesinleştiği, söz konusu plan
değişikliği ile 36531 ada 1 parselin kullanım amacının “ilköğretim+lise
alanı” olarak belirlendiği…” belirtilmiş; Milli Eğitim Bakanlığı'nın
savunma dilekçelerinde ise, dava konusu işlemin 3194 sayılı Yasanın 18.
maddesi uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında tesis edildiği, imar
uygulaması sonucu alınan kamu paylarından oluşturulan 36531 ada, 1 parselin
imar planında okul yeri olarak ayrılmış olması nedeniyle açılan tam yargı
davasının 2577 sayılı Yasanın 2/1-b maddesi kapsamında idari yargı yerinde
görüleceğinin ifade edildiği anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın imar
planıyla okul
alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı
üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin görev itirazının, Asliye
Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin
GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 8.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 5.4.2012 gün ve
E:2011/348 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/259
KARAR NO: 2013/15
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
Ş.Ö.
Vekili : Av,O.K.
Davalılar : 1-Sağlık Bakanlığı
Vekili : Haz.Av. Ç.P.
2-Çankaya
Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. T.D.
O L A Y : Davacı vekili, Ankara ili, Çankaya ilçesi, Hilal Mah. İmarın 27643 ada 3 nolu
parselinde kayıtlı taşınmazda müvekkiline ait 30 m² hisse
bulunduğunu; bu taşınmazın tamamına
davalı kuruluşlar tarafından kamulaştırma yapılmadan ve bedel ödemeden el
atıldığını; taşınmazın, Çankaya Belediye Başkanlığının 3.10.1995 tarih ve
4888 sayılı kararıyla imar planında sağlık alanı olarak tahsis edildiğini,
uzunca bir zaman geçtiği halde imar planının fiilen hayata geçirilmediğini,
herhangi bir kamulaştırma yapılmadığını ve böylece davalı idareler
tarafından pasif ve suskun kalınmak, herhangi bir işlem tesis edilmemek
suretiyle iş bu taşınmazlara müdahale edildiğini, müvekkilinin mağdur
olduğunu, taşınmazdan herhangi bir
şekilde istifade imkanının kalmadığını ifade ederek; müvekkiline ait hisseye fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, davalı kuruluşlar tarafından kamulaştırma
yapılmadan ve bedel ödemeden el koyması sebebiyle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik; arsa bedeli olarak 30.000,00 TL’nin dava
tarihinden itibaren işleyecek bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz
ile birlikte davalı kuruluşlardan sorumlulukları nispetinde müştereken ve
müteselsilen tahsiline, ayrıca fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
şimdilik, ecrimisil bedeli olarak her yıl için eşit meblağda olmak üzere
5.000,00 TL'nin dava tarihinden geriye doğru 5 yıllık süreyi kapsayacak
şekilde her bir yıl için tahakkuk tarihlerinden itibaren işleyecek
bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz ile birlikte davalı
kuruluşlardan sorumlulukları nispetinde müştereken ve müteselsilen tahsiline
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Sağlık Bakanlığı vekilince,
süresi içerisinde verilen dilekçede, dava konusu taşınmaza davalı idarece
fiilen el atılmadığı, imar uygulamasından kaynaklanan davanın idari yargı
yerinde görülmesinin gerektiği belirtilerek, görev itirazında
bulunulmuştur.
ANKARA 19. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 10.4.2012
gün ve E:2012/16 sayı ile, Davalılardan Sağlık Bakanlığı vekilinin görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Sağlık Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre;
idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle imar planında sağlık alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarelerin yazı ve savunma
dilekçelerinden de anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir bina bulunmadığının
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında sağlık alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu
sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da
sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın sağlık alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız
el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili
tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu
edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin
kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve
işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğu kurala bağlanmış;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının idari dava türleri arasında sayılmış olduğu; dava konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan
Kanun 'un 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde
olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı, uyuşmazlık konusu taşınmazın,
Çankaya Belediye Başkanlığı tarafından hazırlanan 1/1000 ölçekli imar
planlarında sağlık alanı olarak kullanıma tahsis edildiği, ancak Sağlık
Bakanlığı tarafından dava tarihine kadar herhangi bir kamulaştırma işlemi
ya da fiilen el atma bulunmadığı, davaya konu idari eylemin, 3194 sayılı
İmar Kanunu'nun arazi ve arsa düzenlenmesine ilişkin 18. maddesinin
uygulamasından kaynaklanmakta olduğu, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
Kanun'un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı
davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği
belirtilerek; Danıştay
Başsavcılığının 2247 sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 19. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/16 esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda
yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Sağlık
Bakanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen
süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10.
maddede öngörülen biçimde, davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu
taşınmazına, imar planında sağlık
tesisi alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; arsa bedeli olarak 30.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren
işleyecek bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz ile birlikte davalı
kuruluşlardan sorumlulukları nispetinde müştereken ve müteselsilen
tahsiline
karar verilmesi isteminden ibarettir.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dosyanın
incelenmesinden, Ankara ili,
Çankaya ilçesi, Hilal Mah. İmarın 27643 ada 3 nolu parselinde kayıtlı taşınmazın,
Hilal Mahallesi 2.Etap Islah İmar Planı kapsamında ve Çankaya Belediye
Meclisinin 11.2.1994 tarih ve 60 sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli
uygulama imar planı doğrultusunda hazırlanan 81141 nolu parselasyon planı
kapsamında kaldığı ve “Sağlık Tesisi Alanı” olarak ayrıldığı, üzerinde bina
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında sağlık tesisi alanında kaldığı,
taşınmaz üzerinde idare tarafından, amacına uygun hiçbir işlem yapılmadığı,
kamulaştırma işlemlerinin gerçekleştirilmediği, bedel ödenmediği, taşınmaz
üzerindeki tasarruf hakkının belirsiz bir süre için kullanılamaz hale
getirildiği, mülkiyet hakkının hukuksal bir nedene dayanılmadan davalı
idarelerce engellendiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca
kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer
alan davacının paydaşı olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan
Sağlık Bakanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalılardan Sağlık Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 19.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 10.4.2012 gün ve
E:2012/16 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/261
KARAR NO: 2013/16
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1-Ş.Y., 2-A.Y., 3-B.M.
Vekilleri : Av. N.B., Av. H.K., Av. B.B.
Davalılar : 1-Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Av. A.Ü.K.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.Ş.
3-Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. K.Ş.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin, Ankara, Etimesgut, Eryaman Mahallesi 46217 ada
1 parsel sayılı taşınmazda hissedar olduğunu; bu taşınmazın imar planında
sağlık tesis alanı olarak kamu hizmetine ayrıldığını, imar planının
üzerinden beş yıldan çok daha fazla süre geçtiği halde davalı İdarenin
kamulaştırma sorumluluğunda bulunan taşınmazın, imar planındaki amaca
yönelik olarak kamulaştırılmadığını, üzerine herhangi bir hastane v.s.
sağlık tesisi yapılmadığını, halen boş olarak durduğunu, bu şekilde
müvekkilin mülkiyet hakları kısıtlanarak mağduriyetine sebep
olunduğunu; Yargıtay HGK'nun 15.12.2010 tarih ve 2010/5-662 E.
2010/651 Karar sayılı kararı ve Yargıtay
5. Hukuk Dairesi içtihatlarında da belirtildiği gibi, imar mevzuatı
gereğince imar planının yürürlük tarihinden itibaren beş yıl içinde planda
kamu hizmetine tahsis edilen taşınmazın ilgili İdare tarafından
kamulaştırılmasının gerektiğini, aksi halde taşınmaza kamulaştırmasız el
atılmış sayılacağını; her üç davalı da dava konusu taşınmazda kamulaştırma
yükümlülüğünü yerine getirmediğinden, taşınmaza kamulaştırmasız el atılmış
olduğunu; tazminat bedeli ile ilgili uzlaşmaya çağrılma taleplerinin
karşılanmadığını ifade ederek; anılan taşınmaza kamulaştırmasız el atılması
sebebiyle; müvekkillerine ait hisseye isabet eden kamulaştırmasız el atma
alacaklarının tespiti ile fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı
kalarak şimdilik 350.000,00 TL.nin müracaat tarihinden itibaren yasal faizi
ile birlikte Davalı İdareden tahsili ile müvekkillere ödenmesine, bedel
ödendiğinde taşınmazdaki müvekkiller hissesinin İdareler adına tesciline
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekili,
süresi içerisinde verilen dilekçe ile; davanın
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında
bulunmuştur.
SİNCAN
1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 12.4.2012 gün ve E:2012/173 sayı ile, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 16.05.1956 gün
ve 1956/1-6 sayılı kararı gereğince idarenin kamulaştırma işlemi yapmaksızın
taşınmaza el atması halinde malikin idareye karşı dilerse el atmanın
önlenmesi, dilerse taşınmaz mülkiyetinin devri karşılığı tazminat talep
edebileceğinin karara bağlandığı,
içtihadı birleştirme kararlarının bağlayıcı olduğu, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu, 5 ve 18 Hukuk Dairelerinin aynı mahiyetteki istikrar kazanmış
uygulamaları ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun geçici 6 maddesi hükmü
gözetilerek yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında sağlık tesis alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin, davalı idarelerin yazı ve savunma
dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir sağlık
tesisi bulunmadığının anlaşıldığı;
bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında sağlık tesis alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın sağlık tesis alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca, davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğu kurala bağlanmış;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/l-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının idari dava türleri arasında sayılmış olduğu; dava konusu
uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir
işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde
işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun kabulüne olanak
bulunmadığı; uyuşmazlık konusu
işlemde taşınmazın, Ankara Büyükşehir Belediye Belediye Başkanlığınca
yapılan 1/1000 ölçekli imar planlan doğrultusunda sağlık alanı olarak
ayrıldığı, ancak, dava tarihine kadar herhangi bir kamulaştırma işlemi ya
da fiilen el atma bulunmadığı; davaya konu, idari eylemin, 3194 sayılı İmar
Kanunu'nun arazi ve arsa düzenlenmesine ilişkin 18. maddesinin uygulamasından
kaynaklanmakta olduğu, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un
2/l-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Sincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/173 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare ve davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu taşınmazlarına, imar planında sağlık tesis alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, hisseye isabet eden
kamulaştırmasız el atma alacaklarının tespiti ile fazlaya ilişkin talep ve
dava hakları saklı kalarak şimdilik 350.000,00 TL.nin müracaat tarihinden
itibaren yasal faizi ile birlikte
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisinin 23.2.1995 gün ve 165 sayılı kararı ile onaylanan 1/5000
ölçekli Nazım İmar Plan kararları doğrultusunda Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığınca yapılan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının yine Ankara
Büyükşehir Belediye Meclisinin 28.9.1995 gün ve 671 sayılı kararı ile
onandığı, davacıların hissedarı
bulunduğu Ankara, Etimesgut, Eryaman Mahallesi 46217 ada 1 parsel sayılı
taşınmazın, bu planlar kapsamında kamu ortaklık paylarından(KOP) oluştuğu
ve “Sağlık Tesisi Alanı” olarak ayrıldığı, onanlı plana ait 85037 nolu
kesin parselasyon planının 30.10.1996 tarih ve 4115 yevmiye numarası ile
tapuda tescil gördüğü ve bu tarihte planın kesinlik kazandığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar/parselasyon planıyla Sağlık
Tesisi
Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı
üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Etimesgut Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Sincan 1.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 12.4.2012 gün ve E:2012/173 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/262
KARAR NO: 2013/17
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :1-A.E., 2-S.K., 3-S.D., 4-S.Ö.
Vekili : Av. İ.D.
Davalılar : 1-Nilüfer Belediye Başkanlığı
Vekilleri
: Av. V.A., Av. F.G.
2- Bursa Valiliği
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin paydaş olduğu,
Bursa Nilüfer, Demirci, 3999 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, 11.8.2001 tarihinden bu yana imarının
kısıtlı olduğunu ve temel eğitim okul alanında kaldığını; taşınmazın kamulaştırılması veya İmar
kısıtlılığının kaldırılması için Nilüfer Belediye Başkanlığına ve Bursa
VaIiliğine müracaat edilmesine karşın isteklerinin karşılanmadığını;
uzlaşma sağlanamadığını, uzun süre geçmesine rağmen davalı tarafından
kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası da açılmadığını; imar
kısıtlılığı sebebiyle müvekkilinin taşınmazını mülkiyet hakkının özüne
uygun şekilde kullanamadığını, müvekkilinin taşınmazına fiilen el atılması
ile imar uygulaması sonucu taşınmazına hukuken kullanmaya engel
sınırlamalar getirilmesi arasında fark bulunmadığını, hukuki el atmanın da
fiili el atma ile aynı sonucu doğurduğunu;
taşınmazın arsa vasfında olduğunu,
düzenleme ortaklık payı düşüldüğünü ifade ederek; şimdilik mümkün
olduğu takdirde belirsiz alacak davası olarak 10.000 TL Kamulaştırmasız el
atma tazminatının davalıdan dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi
ile birlikte tahsiline, mümkün olmadığı takdirde fazlaya dair hakları saklı
kalmak kaydıyla 10.000 TL Kamulaştırmasız el tazminatının müracaat
tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiline karar
verilmesi istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan
Nilüfer Belediye
Başkanlığı vekili, süresi içerisinde verilen dilekçe ile; davanın
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında
bulunmuştur.
BURSA 2.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 30.4.2012 gün ve E:2012/124 sayı ile, davanın mahiyeti itibariyle kamulaştırmasız el atma tazminatı
davası niteliğinde olduğu gözetilerek davalı tarafın görev itirazlarının
reddine karar vermiştir.
Davalılardan Nilüfer Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve
Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü
kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin,
"idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında temel eğitim alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin, davalı idarelerin yazı ve savunma
dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir eğitim
tesisi bulunmadığının anlaşıldığı;
bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında temel eğitim alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın eğitim alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi
İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk
düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el
atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili
tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına
konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın
taşınmazın
bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET
BAŞSAVCISI; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğu kurala bağlanmış;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/l-b maddesi gereğince idari
eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının idari dava türleri arasında sayılmış olduğu; dava konusu
uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir
işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde
işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun kabulüne olanak
bulunmadığı; uyuşmazlık konusu
işlemde taşınmazın, Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığınca yapılan 1/1000
ölçekli imar planlan doğrultusunda temel eğitim alanı olarak ayrıldığı,
ancak, dava tarihine kadar herhangi bir kamulaştırma işlemi ya da fiilen el
atma bulunmadığı; davaya konu, idari eylemin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun
arazi ve arsa düzenlenmesine ilişkin 18. maddesinin uygulamasından
kaynaklanmakta olduğu, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un
2/l-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa'nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Bursa 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/124 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Nilüfer Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare ve davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm
altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında temel
eğitim-okul alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, fazlaya dair hakları saklı kalmak
kaydıyla 10.000 TL tazminatın, müracaat tarihinden itibaren işleyecek yasal
faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacıların hissedar olduğu,
Bursa, Nilüfer, Demirci Mahallesi, 3999 ada 1 parsel sayılı
taşınmazın, 3194 sayılı İmar Kanununun 18.madde uygulaması ile oluşmuş,
D.O.P. Kesintisi yapılmış imar parseli olduğu, 1/1000 ölçekli Nilüfer
Güneybatı Aksı Gelişme Bölgesi Uygulama İmar Planı kapsamında “Temel Eğitim
Okulu” olarak ayrıldığı, taşınmaz üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bina
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacıların hissedar olduğu taşınmazın
imar planıyla “Temel Eğitim Okulu” kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine
kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Nilüfer Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Nilüfer Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Bursa 2.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 30.4.2012 gün ve E:2012/124 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/282
KARAR NO: 2013/18
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca verilen idari
para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.T.
Vekili : Av. G.C.K.
Davalı :
Muratpaşa Belediye Başkanlığı
O L A Y :
A.alya İli Muratpaşa Belediyesi Encümeninin 18.5.2010 gün ve 463 sayılı kararı
ile, Muratpaşa İlçesi 4830 ada 02 parselde bulunan binanın ruhsat projesine
aykırı yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesi
uyarınca ruhsata aykırı ve kaçak olarak yapılan uygulamaların
yıktırılmasına, elektrik ve su hizmetlerinin kesilmesine karar verilmiş,
aynı Kanun’un 42. maddesi uyarınca 12 nolu bağımsız bölüm maliki davacı
adına 2044 TL. idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasının iptali
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
A.ALYA 3. SULH CEZA MAHKEMESİ: 25.8.2010 gün
ve D. İş No: 2010/710 sayı ile, 3194 sayılı Kanun’un 42. maddesine göre
verilen idari para cezalarına itiraza idare mahkemelerinde bakılacağı
hükmüne göre itirazın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
itirazın görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
A.ALYA 1. İDARE MAHKEMESİ; 31.1.2012 gün ve
E:2011/685 sayı ile, davanın sadece idari para cezasına karşı açıldığı
nedeniyle, mevzuat hükümlerine göre davanın çözümünün sulh ceza mahkemesine
ait olduğu gerekçesiyle mahkemenin görevsizliğine ve 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca
görevli yargı yerinin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
başvurulmasına ve Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar dava
dosyasının bekletilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da
şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre
başvuruda bulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece ekinde adli
yargı dosyası temin edilmeden Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği, adli
yargı dosyasının Başkanlığımızca getirtildiği ve usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN
ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre
verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
3.5.1985 tarih ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42.
maddesinin birinci fıkrasında, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine
veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine, fenni
mesule ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse
karşılığı belirli bir yer satan ve alana para cezası verileceği kurala
bağlanmış; anılan Yasa maddesinin itiraz merci olarak sulh ceza mahkemesini
belirleyen beşinci fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 tarihli ve
E:1996/72, K:1997/51 sayılı kararıyla; bir idari işlemin bir bölümünün
idari yargının, diğer bir bölümünün ise adli yargının denetimine
bırakılmasında, kamu yararı bulunmadığı, zira bu işlemlerin, kamu gücünün
kullanılmasıyla ilgili bir idari işlemin devamı ve idari bir yasağa aykırı
davranan kişiye idari bir yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğu,
çıkacak uyuşmazlıkların çözümünde de idari yargının yetkili olacağı,
idarenin aynı yapı için aldığı kararın bir bölümünün idari yargıda bir
bölümünün adli yargıda görülmesinin yargılamanın bütünlüğünü bozacağı,
idari bir işlemin bölünerek bir bölümünün idari yargının bir bölümünün de
adli yargının denetimine bırakılmasında isabet bulunmadığı belirtilmek
suretiyle iptal edilmiş olup, yasama organınca bu konuda düzenleme yapılmamıştır.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararını gözeten Uyuşmazlık
Mahkemesi, 3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesine göre verilen idari para
cezalarına karşı açılan davaları, göreve ilişkin genel ilkelere göre idari
yargının görev alanında görmüştür.
3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesi, 9.12.2009 gün
ve 5940 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değiştirilmiş ise de; idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmemiştir.
30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde
“(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlA.ı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde;
idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari
yargı merciinde görüleceği anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda
taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla
kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir
genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni
bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan
ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik
kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan
bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş
ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli
hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3194 sayılı İmar Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu yapı ile ilgili olarak idari yargının görev
alanına giren kararın(yıkım) da verildiği anlaşıldığından; idari para
cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur.
Kaldı ki, Anayasa
Mahkemesi’nin 5.4.2007 tarih ve E:2007/35, K:2007/36 sayılı kararında da,
“İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesi işlemi, imar
mevzuatına aykırı bir yapılanmanın tespiti, önlenmesi veya giderilmesine
yönelik idari bir işlemin devamı niteliğinde olduğundan, Kabahatler
Kanunu’nun 27. maddesinin (8) numaralı fıkrası uyarınca idari yaptırım
kararının yanı sıra idari yargının görev alanına giren başka bir kararın da
verilmiş olduğunun ve buna bağlı olarak sözkonusu para cezalarına karşı
açılacak davalarda idari yargının görevli olduğunun kabulü gerekmektedir”
denilerek, İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
Sulh Ceza Mahkemesinde açılan davanın, itiraz başvurusunda bulunan Sulh
Ceza Mahkemesinin görevine girmediği belirtilerek itiraz başvurusu
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmiştir.
Yukarıda belirtilen hususlar ve Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesine 5560 sayılı
Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 3194
sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi
uyarınca verilen para cezasına karşı açılacak davanın çözümünde idari yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle A.alya 1. İdare Mahkemesi’nin
31.1.2012 gün ve E:2011/685 sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 14.01.2013
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/298
KARAR NO: 2013/19
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İnternet Toplu
Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmeliğin, 5. maddesine aykırı
faaliyette bulunulduğundan bahisle, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan
Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele
Edilmesi Hakkında Kanun'un 7. Maddesi uyarınca Kaymakamlık Oluruyla verilen
para cezasının iptali istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : İ.K.
Davalı : Melikgazi Kaymakamlığı
O L A Y :
Melikgazi Kaymakamlığının, 29.11.2010 Olur/tarihli ve 1451 sayılı işlemi
ile Melikgazi İlçesi, Selçuklu Mahallesi, Alagöz Geçidi No:18 sayılı
adreste faaliyette bulunan,
müstecirliğini davacının yaptığı İlker İnternet Salonunun üst katının
internet salonu gibi kullanıldığı ve işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı
ticari amaçla internet toplu kullanım sağlayıcı izin belgesinin olmadığının
tespit edilmesi üzerine, İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında
Yönetmeliğin, "Ticari Amaçlı İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcılarının
Yükümlülükleri" başlıklı 5. Maddesine aykırı faaliyette
bulunulduğundan bahisle, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların
Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi
Hakkında Kanun'un 7. Maddesi uyarınca davacıya 3.435,00 TL para cezası
verilmiştir.
Davacı, para cezasına karşı
adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
KAYSERİ 7. SULH CEZA
MAHKEMESİ; 26.4.2011 gün ve D. İş No:2011/16 sayı ile, 5326 sayılı Kabahatler
Kanununa ve 5651 sayılı yasanın 12/1. maddesine göre; bu idari para
cezalarına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununa göre Kayseri
İdare Mahkemesine itiraz edilebileceğinden, gereğinin idare mahkemesince
yapılmak üzere görevsizlik kararı vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, aynı istemle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
KAYSERİ 1. İDARE MAHKEMESİ;
30.4.2012 gün ve E:2011/833, K:2012/515 sayı ile; Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
19.12.2011 gün ve E:2011/170, K:2011/272 sayılı karar gerekçesi tekrar
edilerek ve bu karara dayanılarak davanın adli yargının görev alanına
girdiğinden görev yönünden reddine karar verilmiş, verilen karar
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Dosya
üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa'nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderildiği ve usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, müstecirliğini davacının yaptığı internet salonunun üst
katının internet salonu gibi kullanıldığı ve ticari amaçla internet toplu
kullanım sağlayıcı izin belgesinin olmadığının tespit edilmesi üzerine;
İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmeliğin, "Ticari
Amaçlı İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcılarının Yükümlülükleri"
başlıklı 5. Maddesine aykırı faaliyette bulunulduğundan bahisle, 5651
sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar
Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 7. Maddesi
uyarınca Kaymakamlık Oluruyla davacıya verilen para cezasının iptali
istemiyle açılmıştır.
5651 sayılı Kanuna dayanılarak hazırlanmış olan ve
01.11.2007 tarih, 26687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
“İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları
Hakkında Yönetmeliğin”; “Ticari amaçla internet toplu kullanım
sağlayıcılarının yükümlülükleri” başlıklı 5. maddesinde; (1) Ticarî
amaçla internet toplu kullanım sağlayıcılarının yükümlülükleri şunlardır:
a) Mülki idare amirinden izin belgesi almak.
b) Konusu suç oluşturan içeriklere erişimi önleyici
tedbirleri almak.
c) Başkanlık tarafından onaylanan içerik filtreleme
yazılımını kullanmak.
ç) Erişim sağlayıcılardan sabit IP almak ve
kullanmak.
d) İç IP Dağıtım Loglarını elektronik ortamda kendi
sistemlerine kaydetmek.
e) Başkanlık tarafından verilen yazılım ile, (d)
bendi gereğince kaydedilen bilgileri ve bu bilgilerin doğruluğunu,
bütünlüğünü ve gizliliğini teyit eden değeri kendi sistemlerine günlük olarak
kaydetmek ve bu verileri bir yıl süre ile saklamak” hükmüne;
“İdari para
cezaları” başlıklı 11. maddesinde,
“(1) 5 inci maddedeki yükümlülüklere aykırı hareket
ettiği belirlenen ticari amaçla internet toplu kullanım sağlayıcılara,
mülki idare amiri tarafından üçbin Yeni Türk Lirasından onbeşbin Yeni Türk
Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
(2) 9 uncu maddede belirtilen kurallara
uymayanlara, mülki idare amiri tarafından
2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanununun 6
ncı maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca idari para cezası
verilir.
(3) İdari para cezaları, 5326 sayılı Kabahatler
Kanununda belirtilen usul ve esaslara göre uygulanır” hükmüne yer verilmiş;
5651 sayılı “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar
Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun” un “Tanımlar”
başlıklı 2. maddesinde; “b) Başkanlık: Kurum bünyesinde bulunan
Telekomünikasyon İletişim Başkanlığını, ı) Kurum: Telekomünikasyon Kurumunu
ifade eder” denilmiş;
“Toplu kullanım
sağlayıcıların yükümlülükleri” başlıklı 7. maddesinde;
“(1) Ticarî amaçla toplu kullanım sağlayıcılar,
mahallî mülkî amirden izin belgesi almakla yükümlüdür. İzne ilişkin
bilgiler otuz gün içinde mahallî mülkî amir tarafından Kuruma bildirilir.
Bunların denetimi mahallî mülkî amirler tarafından yapılır. İzin belgesinin
verilmesine ve denetime ilişkin esas ve usûller, yönetmelikle düzenlenir.
(2) Ticarî amaçla olup olmadığına bakılmaksızın
bütün toplu kullanım sağlayıcılar, konusu suç oluşturan içeriklere erişimi
önleyici tedbirleri almakla yükümlüdür.
(3) Birinci fıkrada belirtilen yükümlülüğe aykırı
hareket eden kişiye mahallî mülkî amir tarafından üçbin Yeni Türk
Lirasından onbeşbin Yeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir”
hükmü;
“Erişimin engellenmesi kararı ve
yerine getirilmesi” başlıklı 8. maddesinde;
“(1) İnternet ortamında yapılan ve içeriği
aşağıdaki suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi
bulunan yayınlarla ilgili olarak erişimin engellenmesine karar
verilir:
a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununda yer alan;
1) İntihara yönlendirme (madde 84),
2) Çocukların cinsel istismarı (madde 103,
birinci fıkra),
3) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını
kolaylaştırma (madde 190),
4) Sağlık için tehlikeli madde temini (madde
194),
5) Müstehcenlik (madde 226),
6) Fuhuş (madde 227),
7) Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama
(madde 228),
suçları.
b) 25/7/1951 tarihli ve 5816 sayılı Atatürk
Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunda yer alan suçlar.
(2) Erişimin engellenmesi kararı, soruşturma
evresinde hâkim, kovuşturma evresinde ise mahkeme tarafından
verilir. Soruşturma evresinde, gecikmesinde sakınca bulunan
hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından da erişimin engellenmesine
karar verilebilir. Bu durumda Cumhuriyet savcısı kararını yirmidört
saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmidört
saat içinde verir. Bu süre içinde kararın onaylanmaması halinde
tedbir, Cumhuriyet savcısı tarafından derhal kaldırılır. Koruma
tedbiri olarak verilen erişimin engellenmesine ilişkin karara
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine
göre itiraz edilebilir.
(3) Hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı
tarafından verilen erişimin engellenmesi kararının birer örneği,
gereği yapılmak üzere Başkanlığa gönderilir.
(4) İçeriği birinci fıkrada belirtilen suçları
oluşturan yayınların içerik veya yer sağlayıcısının yurt dışında
bulunması halinde veya içerik veya yer sağlayıcısı yurt içinde
bulunsa bile, içeriği birinci fıkranın (a) bendinin (2) ve (5) numaralı
alt bentlerinde yazılı suçları oluşturan yayınlara ilişkin olarak
erişimin engellenmesi kararı re’sen Başkanlık tarafından verilir.
Bu karar, erişim sağlayıcısına bildirilerek gereğinin yerine
getirilmesi istenir.
(5) Erişimin engellenmesi kararının gereği,
derhal ve en geç kararın bildirilmesi anından itibaren yirmidört
saat içinde yerine getirilir.
(6) Başkanlık tarafından verilen erişimin
engellenmesi kararının konusunu oluşturan yayını yapanların
kimliklerinin belirlenmesi halinde, Başkanlık tarafından,
Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.
(7) Soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer
olmadığı kararı verilmesi halinde, erişimin engellenmesi kararı
kendiliğinden hükümsüz kalır. Bu durumda Cumhuriyet savcısı,
kovuşturmaya yer olmadığı kararının bir örneğini Başkanlığa
gönderir.
(8) Kovuşturma evresinde beraat kararı verilmesi
halinde, erişimin engellenmesi kararı kendiliğinden hükümsüz
kalır. Bu durumda mahkemece beraat kararının bir örneği Başkanlığa
gönderilir.
(9) Konusu birinci fıkrada sayılan suçları
oluşturan içeriğin yayından çıkarılması halinde; erişimin engellenmesi
kararı, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma
evresinde mahkeme tarafından kaldırılır.
(10) Koruma tedbiri olarak verilen erişimin
engellenmesi kararının gereğini yerine getirmeyen yer veya
erişim sağlayıcılarının sorumluları, fiil daha ağır cezayı
gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, altı aydan iki
yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(11) İdarî tedbir olarak verilen erişimin engellenmesi
kararının yerine getirilmemesi halinde, Başkanlık tarafından
erişim sağlayıcısına, onbin Yeni Türk Lirasından yüzbin Yeni
Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. İdarî para cezasının
verildiği andan itibaren yirmidört saat içinde kararın yerine
getirilmemesi halinde ise Başkanlığın talebi üzerine Kurum tarafından
yetkilendirmenin iptaline karar verilebilir.
(12) Bu Kanunda tanımlanan kabahatler dolayısıyla Başkanlık veya Kurum
tarafından verilen idarî para cezalarına ilişkin kararlara
karşı, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu
hükümlerine göre kanun yoluna başvurulabilir.
(13) (Ek:
5/11/2008-5809/67 md.) İşlemlerin yürütülmesi için Başkanlığa
gönderilen hakim ve mahkeme kararlarına 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre Başkanlıkça itiraz edilebilir” hükmü,
“Yönetmelikler”
başlıklı 11. maddesinde;
“(1) Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin esas
ve usûller, Adalet, İçişleri ve Ulaştırma bakanlıklarının görüşleri
alınarak Başbakanlık tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle
düzenlenir. Bu yönetmelikler, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren dört ay içinde çıkarılır.
(2) Yer veya erişim sağlayıcı olarak faaliyet
icra etmek isteyen kişilere, telekomünikasyon yoluyla iletişim
konusunda yetkilendirme belgesi olup olmadığına bakılmaksızın,
yer veya erişim sağlayıcı olarak faaliyet icra etmesi amacıyla
yetkilendirme belgesi verilmesine ilişkin esas ve usûller, Kurum
tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Bu yönetmelik,
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş ay içinde çıkarılır”
hükmü yer almıştır.
Bu düzenlemelerden, İnternet
Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmeliğin dayanağını 5651 sayılı Kanunun oluşturduğu;
Yönetmeliğin, İdari para cezalarına
ilişkin” 11. maddesinde, 5 inci maddedeki yükümlülüklere aykırı
hareket ettiği belirlenen ticari amaçla internet toplu kullanım
sağlayıcılara, mülki idare amiri tarafından idarî para cezası verileceğinin,
İdari para cezalarının, 5326 sayılı Kabahatler Kanununda belirtilen usul ve
esaslara göre uygulanacağının belirtildiği; 5651 sayılı Kanunun, Erişimin engellenmesi
kararı ve yerine getirilmesi başlıklı 8. maddesinin 12. fıkrasında ise, bu Kanunda
tanımlanan kabahatler dolayısıyla Başkanlık veya Kurum tarafından verilen
idarî para cezalarına ilişkin kararlara karşı, 6/1/1982 tarihli
ve 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre
kanun yoluna başvurulabileceğinin hüküm altına alındığı buna
karşılık; 5651 sayılı Kanunda, mülki
amir tarafından verilen para cezalarına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmediği anlaşılmıştır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3.
maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda
taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla
kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir
genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni
bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan
ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik
kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan
bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş
ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli
hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, mahalli mülki amirince, 5651 sayılı Yasa
uyarınca idari para cezası verildiği, bu para cezasının, 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
5651 sayılı “İnternet Ortamında
Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla
Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun”da mülki amir tarafından verilen
idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Kayseri 7. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 26.04.2011 gün ve D. İş
No:2011/16 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/299
KARAR NO: 2013/20
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Deniz
Kuvvetleri Komutanlığında sivil memur olan davacı tarafından; uzman
erbaşlıkta geçen hizmet süresinin birleştirilerek, derece kademe ilerlemesi
yapılması yolundaki başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın, GENEL İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.K.
Davalı : Milli Savunma Bakanlığı
Vekili :
Av. M.F.
O L A Y : Davacı dilekçesinde, 1994-2000 yılları arasında 59. Topçu Er Eğitim Tugayı Hava
Savunma Er Eğitim Taburu 4. Batarya K.lığı emrinde uzman çavuş olarak görev
yaptığını, kendi isteğiyle 2000
yılında sözleşmesini yenilemeyerek terhis olduğunu; 1999 yılında düzenlenen Devlet Memurluk
Sınavını (DMS) kazandığından ve Devlet Memurları Kanununun 92 maddesinin 3.
fıkrasına göre müracaatına istinaden, 15 Şubat 2001 tarihinde sivil memur
olarak Deniz Kuvvetleri Komutanlığı tarafından Uluçunar Özel Eğitim Merkezi
Komutanlığı emrinde göreve başladığını ve halen İskenderun İkmal Destek
Komutanlığı emrinde görev yapmakta olduğunu; uzman erbaşlıkta geçen hizmet
sürelerinin (6 yıl hizmet süresi ve 1,5 yıl (15 Ay) yıpranma toplam 7,5
yıl), şu anda devam ettiği devlet
memurluğu hizmetiyle birleştirilmesi, derece/kademesinin, intibakının
yapılması amacıyla Deniz Kuvvetleri Komutanlığına dilekçe ile
başvurduğunu; Deniz Kuvvetleri
Komutanlığı tarafından, Milli Savunma Bakanlığı ve Maliye Bakanlığının
olumsuz görüşüne istinaden uzman erbaşlıkta geçen hizmet süresinin
memuriyet hizmeti ile birleştirilemeyeceği ve intibakının yapılamayacağının
bildirildiğini ifade ederek; Uzman Erbaşlıkta geçen hizmet süresinin
birleştirilerek derece kademelerin verilmesi talebinin reddine dair idari
işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava
açmıştır.
Davalı idare vekili cevap dilekçesinde
özetle; uzman erbaşlıkta geçen hizmetlerin
birleştirilmesine ilişkin herhangi bir yasal mevzuat bulunmadığını
belirtilerek, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.
ASKERİ YÜKSEK İDARE
MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRESİ: 15.12.2010 gün
ve E:2010/536, K:2010/1405 sayı ile,
Anayasanın, Askeri Yüksek idare Mahkemesinin görevleri, üyelerinin seçimi ve
özlük hakları, kuruluşu, işleyişi ile yargılama usullerine ilişkin 157 nci
maddesinde "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarca
tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete
ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimi
yapan ilk ve son derece mahkemesidir. Ancak askerlik yükümlülüğünden doğan
uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz" hükmünün
bulunduğu; Askeri Yüksek idare Mahkemesinin görevlerini belirleyen, 1602
sayılı Askeri Yüksek idare Mahkemesi Kanununun 2508 sayılı Kanunla değişik
20 nci maddesinde, "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına
askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa' bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve
diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda, ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz. Bu kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat, Türk Silahlı
Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri
memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş
ve erler ile sivil memurlardır" hükmü, aynı kanunun idari davalar ve yargı
yetkisinin sınırı başlığı taşıyan 21 nci maddesinde de, 20 nci madde de
belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlemi ve
eylemden dolayı açılacak iptal ve tam yargı davalarının doğrudan doğruya ve
kesin olarak Askeri Yüksek idare Mahkemesinde çözümlenip karar bağlanacağı
hükmünün yer aldığı; Anayasanın ve
1602 sayılı Kanunun bu hükümleri karşısında bir davaya Askeri Yüksek idare
Mahkemesinde bakılabilmesi için; 1. İdari işlemin bir asker kişi göz önünde
tutularak tesis edilmesi veya idari eylemin bir asker kişiye yönelmiş
olması, yahut uyuşmazlığın askerlik yükümlülüğünden doğmuş olması, 2. Dava
konusu idari işlem ve eylemin askeri hizmete ilişkin bulunması şartlarının
birlikte gerçekleşmiş olmasının gerektiği; Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'nda
Sivil Memur olarak görev yapan davacının asker kişi olduğu hususunda
herhangi bir tereddüt bulunmadığı,
burada dava konusu işlemin Askeri hizmete ilişkin olup olmadığının
açıklığa kavuşturulmasının gerektiği;
öğretide ve Uyuşmazlık Mahkemesi ile AYİM içtihatlarında genel kabul
gören görüşe göre; idari işlemin görevli yargı yerinin tespiti yönünden
"askeri hizmete ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için
işlemin konusuna bakılmasının gerektiği; eğer idari işlem askeri gereklere,
askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin
askeri hizmete ilişkin bulunduğu, daha açık bir ifadeyle, askeri hizmete
ilişkin idari işlemlerin; idarece bir asker kişinin askeri yeterlik ve
yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri geçmişi, asker kişi olmaktan
kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı, askeri görev
yerlerinin özellikleri, askeri kural gerek ve gelenekler göz önünde
tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemler olduğu; bu
kapsamda bir işlem Askeri makamlarca asker şahıslar hakkında tesis edilmiş
olsa bile, bu işlemin Askeri makamlar dışındaki bir başka kamu kurum ya da
kuruluşunca kendi personeli hakkında tesis edilmiş olan işlemden nitelik
yönünden herhangi bir farkı bulunmuyorsa bu işlem Askeri hizmete ilişkin
bir işlem olmayıp, bu işleme ilişkin davaların görüm ve çözüm yerinin de
AYİM değil, genel idari yargı yeri olmasının gerektiği, başka bir
anlatımla; bir idari işlemin askeri hizmete ilişkin olabilmesi ve yargısal
denetiminin AYİM'de yapılabilmesi için, işlemin yargısal denetiminde
askerlik mesleğinin gereklerini yakından bilmenin önem taşımasının
gerektiği; açılan iptal davasında, asker kişi hakkında tesis edilen
işlemden doğan dava ve onun çözümüyle varılacak sonuç ile, aynı durumdaki
sivil kişi hakkında aynı işlemden doğan dava ve onun çözümüyle varılacak
sonucun farklı olmaması halinde, davanın çözüm yerinin AYİM değil Genel
idari Yargı olduğu; bu açıklamalara göre dava konusu işlem incelendiğinde;
davacının Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'nda görevli sivil memur olması
dolayısıyla asker kişi olduğu, ancak davacının K.K.K.’lığında Çavuş olarak
geçen hizmet sürelerinin, Dz. K. K.'lığında sivil memur olarak geçen
sürelere eklenmemesi işleminin bir kamu kurum veya kuruluşunda görev yapmakta
iken başka bir kamu kurum veya kuruluşuna geçen sivil bir şahıs hakkında
aynı konuda tesis edilen işlemden herhangi bir farkının bulunmadığı,
işlemin yargısal denetimde askerlik mesleğinin gereklerini yakından
bilmenin önem taşımadığı, davacı hakkında tesis edilen işlem ve onun
çözümünde varılacak sonuç ile, aynı durumdaki sivil kişi hakkında aynı
işlemden doğan dava ve onun çözümünde varılacak sonucun farklı olmadığı,
dolayısıyla tesis edilen işlemin Askeri hizmete ilişkin olmadığı, bu
nedenle davanın görüm ve çözüm yerinin AYİM değil Genel idari Yargı yeri
olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle; davanın görev yönünden
reddine karar
vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı aynı istemle bu kez genel idari yargı
yerinde dava açmıştır.
HATAY İDARE MAHKEMESİ: 28.3.2012
gün ve E:2011/284 sayı ile, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Kanununun 20. maddesinde; "Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti
adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri
ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan
uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimi ve diğer
kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden
doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu
Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, *uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er, erbaş
ve erler ile sivil memurlardır." hükmüne yer verilmiş olduğu; dava dosyasının incelenmesinden;
İskenderun İkmal Destek Komutanlığı emrinde sivil memur olarak görev yapan
davacı tarafından, uzman erbaşlıkta geçen hizmet sürelerinin sivil
memurluktaki derece-kademe intibakında değerlendirilmesi istemiyle yaptığı
başvurunun reddine dair işlemin iptali istemiyle öncelikle Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinde dava açıldığı, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin
15.12.2010 gün ve E:20l0/536, K:20l0/l405 sayılı kararıyla davanın
konusunun askeri hizmetle ilişkisinin bulunmadığı gerekçesi ile davanın
görev yönünden reddine karar verildiği, bunun üzerine de davacı tarafından
bakılan işbu davanın açıldığının anlaşıldığı; bakılan davada; davacının sivil memur
olduğu, dolayısıyla da asker kişi olduğu hususunda bir ihtilaf bulunmadığı;
meselenin dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin bir işlem olup
olmadığı noktasında düğümlendiği;
dava konusu işlem ise sivil memur olan davacının uzman erbaşlıkta
geçen sürelerin intibakında değerlendirilmesi işlemi olduğu, dolayısıyla
asker kişinin yürüttüğü kamu hizmetinin, görevi ile doğrudan ilgili bir
işlem olduğu; asker kişi olan kamu görevlisinin, başka bir deyişle askeri
personelin atama, disiplin, özlük ve sair personel işlemlerinin askeri
hizmetin içinde cereyan eden işlemler olduğu, başka bir deyişle; asker
kişinin personel hukuku bağlamındaki hak ve yükümlülüklerinin yürütülen
kamu hizmeti (askeri hizmet) ile iç içe geçmiş durumda bulunduğu; nasıl ki sivil kamu görevlisi hakkındaki
personel işlemleri kamu hizmeti bağlamından ayrı düşünülemez ise, aynı
şekilde asker kişi kamu görevlisi hakkındaki personel işlemlerinin de
askeri hizmet bağlamından soyutlanamayacağı; şu halde, asker kişi olan davacının özlük
hakkıyla ilgili olan işbu davanın da askeri hizmete ilişkin olduğunun
kabulünün gerektiği, aksi bir kabulün askeri personelin davalarının büyük
çoğunluğunun idari yargıda görülmesi sonucunu doğuracağı; bunun da Askeri
Yüksek idare Mahkemesinin Anayasa ve Yasa ile tayin edilen mahfuz görev
alanını daralacağı, bu sebeple işbu davanın çözümünde görevli yargı yerinin
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı
gerekçesiyle; askeri idari yargının
görev alanına giren davada Mahkemelerinin görevli olmadığına, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve işleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi
uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık
Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince,
idari yargı dosyası ile birlikte Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin dosyası
da gönderilmek suretiyle 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen
şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde genel idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR ile A.Y.İ.M. Savcısı Hakan Ali TURGUT’un
davada genel idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Deniz
Kuvvetleri Komutanlığı, İskenderun
İkmal Destek Komutanlığında sivil memur olarak görevli davacının; Uzman
Erbaşlıkta geçen hizmet süresinin birleştirilerek derece kademe ilerlemesi
yapılması yolundaki başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açılmıştır.
Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının
aranmayacağı belirtilmiş;
1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981 tarih ve 2568
sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi
olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar.
Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi
olması şartı aranmaz” denilmiştir.
Buna
göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava
konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri
hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden olduğu ve bu
nedenle dava konusu işlemin asker kişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava
konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığına gelince:
İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden
“askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin
konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri gereklere, askeri
usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin askeri
hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle, askeri
hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik
ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak
değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan
bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durum değişmemekte menfaati
ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde
görülmesi gerekmektedir.
Olayda, davacının
13.7.1994–13.7.2000 tarihleri arasında Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde
3269 sayılı Kanuna tabi olarak uzman erbaş statüsünde görev yaptığı; Devlet Personel Başkanlığınca ÖSYM'ye
yaptırılan merkezi sınava katılarak, sınav sonucuna göre Deniz Kuvvetleri
K.lığı Hatay Bölgesine Hademe olarak atanma hakkını kazandığı ve müteakiben
08.2.2001 tarihinde ilk defa devlet memurluğuna atanması işleminin
onaylanarak Dz.K.K.lığlı Uluçınar Özel Eğitim Merkezi K.lığı LokA.a Ks.
Garson (Hademe) kadrosuna atamasının gerçekleştirildiği; 2004 yılında icra edilen sınıf
değişikliği sınavlarına iştirak etmesi sonucunda 25 Haziran 2004 tarihinde
yayımlanan Devlet Memuru Ataması (7/2004) ile İskenderun İkmal Destek
K.lığı İşlt.A.liği Mlz.Ş.Kont.Ks.Stok V.H.K.İ. kadrosuna atandığı ve
halihazırda anılan kadroda 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak
görevine devam ettiği; davacının
uzman erbaşlıkta geçen toplam 7,5
yıllık çalışmasının, halen
sürdürdüğü Devlet Memurluğu hizmetiyle birleştirilmesi ve
derece/kademesinin, intibakının yapılması amacıyla yaptığı 23.12.2009
tarihli başvurusunun, Genelkurmay Başkanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığının, 2.2.2010
tarih, 16090 sayılı işlemiyle reddedilmesi üzerine bakılan davanın
açıldığı; konuya ilişkin olarak davalı idare
savunmasında; 657 sayılı
Kanuna tabi olarak istihdam edilen personelin, dava konusu hizmetlerinin
birleştirilmesine esas olmak üzere, Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel
Başkanlığından görüş talep edildiğini, söz konusu görüş kapsamında, davacı
memurun hizmetlerinin birleştirilmesinin mümkün olmadığını; 3269 Sayılı Uzman
Erbaş Kanununa Tabi Olarak istihdam Edilen Uzman Erbaşların Diğer Kamu
Kurum ve Kuruluşlarına Atanmalarına ilişkin tebliğ uyarınca ilgili
birimlerden tekrar görüş talep edildiğini, bahse konu talebe istinaden,
Maliye Bakanlığının görüşünün esas alınması gerektiği hususunun tekraren
bildirildiğini; ancak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 92'inci
maddesi kapsamında atananlar ile Devlet Personel Başkanlığı/ÖSYM tarafından
yerleştirilen personel tarafından konu hakkında müracaatların yoğunlaşarak
tekrarlanması sebebi ile Maliye Bakanlığınca, talep edilen görüşe verilen
cevapta konu hakkında yasal bir düzenlemenin bulunmaması gerekçe gösterilerek,
Milli Savunma Bakanlığınca bildirilen görüşlerin tekrar edildiğini;
müteakiben; konu hakkında, De.Me. (V.H.K.İ.) N.G.'nin AYİM nezdinde açmış
olduğu davanın, emekli müktesebi yönünden lehinde sonuçlanması üzerine, söz
konusu dava sonucu gerekçe gösterilerek; yeniden Milli Savunma
Bakanlığından görüş talep edildiğini, Bakanlığın; uzman erbaş statüsünde 10
yıldan fazla hizmeti bulunanların, 5434 sayılı Kanunun 87 ve 88'inci
maddeleri gereğince, keseneklerinin iadesi söz konusu olmayan ve halen
memur olarak istihdam edilmekte olanların, uzman erbaşlıkta geçen
hizmetinin çalıştığı hizmetiyle birleştirilmesinin uygun olacağını
değerlendirdiğini; konuya açıklık
kazandırılması maksadıyla, Maliye Bakanlığından tekrar görüş talep
edildiğini, ancak anılan Bakanlığın cevabı yazısı halihazırda
Komutanlıklarına intikal etmediğinden, uzman erbaş statüsünde görevli iken,
devlet memurluğu görevine atananların hizmet sürelerinin kazanılmış hak
aylığı ve/veya emekli keseneğine esas aylıktan değerlendirilmesinin mümkün
olamadığını; belirtilen hususlar
çerçevesinde, uzman erbaşlıkta geçen hizmetlerin birleştirilmesine ilişkin
herhangi bir yasal mevzuat bulunmaması nedeniyle davanın reddi gerektiğinin
ifade edildiği; devlet memurlarının intibaklarının yapılmasına ilişkin
hususların 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda düzenlendiği, özel
birtakım düzenlemelerin de yine kamu personeli rejimi çerçevesinde
uygulamaya konulduğu; bu bağlamda,
davacının intibakının yapılması istemiyle yaptığı başvuru üzerine davalı
idarece işlem tesis edilirken ve devamında açılan davanın yargısal denetimi
sırasında askeri kural ve gerekler yönünden bir değerlendirme yapılması
gerekmeyeceği gözetildiğinde, dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin
bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
Belirtilen
duruma göre ve olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılı Yasanın 20.
maddelerinde öngörülen “asker kişiyi ilgilendirme” ve “askeri hizmete
ilişkin bulunma” koşulları birlikte gerçekleşmediğinden, davanın görüm ve
çözümünde genel idari yargı yeri görevli bulunmaktadır.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde GENEL İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Hatay İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN
REDDİNE, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/300
KARAR NO: 2013/21
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1-D.T., 2-F.A.
Vekili : Av. O.Ö.
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. M.A.
O L A Y : 1- Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu, Ankara İli, Çankaya İlçesi Huzur
Mahallesi 25190 Ada 1 Parsel sayılı taşınmazın, 21.06.1988 tarihinde, 3854 nolu yevmiye
ile 74700/1 nolu Parselasyon Planı gereği, tamamının okul yeri olarak
ayrıldığını; ancak bu güne kadar (23 yıldır) okul alanı ile ilgili herhangi
bir kamulaştırma yapılmadığını; parselin, halen boş arsa olarak durduğunu;
müvekkillerinin arsaları üzerinde mülkiyet kısıtlaması olduğu için tasarruf
haklarını kullanamadığını; idare,
taşınmaza eylemli olarak el atmasa bile hukuki olarak mülkiyet hakkından
kaynaklanan haklarının kullanımını engellemek suretiyle taşınmazlara el
atmış bulunduğunu; konuya ilişkin olarak YHGK'nun E: 2010/5-562 K: 2010/651
sayılı ve 15.12.2010 tarihli kararında da bu durumun ayrıntılı olarak
irdelendiğini, neticede davalı
idarenin arsa bedelini arsa sahibine ödemesi gerektiğine karar verdiğini
ifade ederek; fazlaya ilişkin talep ve dava haklarının saklı kalması kaydıyla;
kamulaştırmasız el atma neticesinde müvekkillerinin hisselerinin davalı
idare adına tapuya tescili karşılığında şimdilik 8.000-TL tazminatın (arsa
bedeli) dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte
davalıdan tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. Bu dava
Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2011/376 sayılı dosyasına
kaydedilmiştir.
2-Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği savunma dilekçesinde, görev itirazında bulunmuştur.
3- D.T.
vekili Av.Olkan Özkan tarafından, müvekkilinin hissedarı olduğu Ankara ili,
Çankaya ilçesi, Huzur Mahallesi, 25190 Ada, 1 Parsel sayılı, taşınmazın
31.10.2011 tarihine kadar 271 m2’sine sahipken 31.10.2011 tarihinde diğer
hissedarların 69/5936 oranında toplamda 69 m2 arsa hisselerini
devretmesi üzerine müvekkilinin toplam hissesinin 340 m2 olduğunu, bu
hisselerin 271 m2’lik kısmına 18.08.2011 tarihinde Ankara 5. Asliye Hukuk
Mahkemesinin 2011/376 Esas sayılı dosyası ile kamulaştırmasız el atma
nedeniyle tazminat davası açıldığını, ancak dava sırasında hisse devri
nedeniyle davanın açıldığı tarihteki şartlar değiştiğinden, müvekkilinin
31.10.2011 tarihinde devraldığı 69 m2’lik arsanın bedelinin de idareye
tescili karşılığında tazminat olarak talep etme zarureti doğduğunu
belirterek öncelikle iş bu dava ile dava nedenleri ve tarafları aynı olan
Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2011/376 Esas sayılı dosyasının
birleştirilmesine karar verilmesine, olmadığında kamulaştırmasız el atma
neticesinde müvekkilinin 69
m2 arsasının (69/5936 hissesinin) davalı idare adına
tapuya tescili karşılığında fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
1.000,00 TL tazminatın (arsa bedeli) dava tarihinden işleyecek yasal faizi
ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiyle açılan ve
Ankara 23.Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2011/538 sayılı dosyasına kaydedilen
davada, anılan Mahkeme; 29.12.2011 gün (yazım tarihi 30.12.2011) ve
E:2011/538, K:2011/528 sayı ile, Mahkemelerinin bu dosyası ile Ankara 5.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/376 Esas sayılı dosyası arasında hukuki ve
fiili irtibat bulunduğundan her iki dosyanın birleştirilmesine, bundan
sonraki işlemlerin Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/376 Esas sayılı
dosyası üzerinden yürütülmesine, esaslarının bu şekilde kapatılmasına karar
vermiştir.
4-Davalı idare vekili, birleşen dava için
verdiği savunma dilekçesinde de, görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:21.3.2012 gün ve E:2011/376 sayı ile, davalı vekilinin,
asıl dosya ve birleşen dosyadaki yargı yoluna ilişkin itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin, 3194 sayılı Kanunun 18.maddesi
uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamalarına
ilişkin işlemlerin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve resen tesis
edilen idari işlemler niteliğinde olduğunu belirterek, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre;
idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, parselasyon planında okul alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarelerin yazı ve
savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir okul
bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının
taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması hadisesi sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın okul alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Anayasa'nın 125/son madde ve
fıkrasında, idarenin kendi eylem ye işlemlerinden doğan zararı ödemekle
yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1 -b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı
zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava
türleri arasında sayıldığı; uyuşmazlık konusu, imar planı ve buna dayalı
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı Kanun’un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı
davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği: bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/376 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
“davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu taşınmazlarına, imar planında okul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin talep ve
dava hakları saklı kalması kaydıyla şimdilik 8.000-TL (birleştirilen dava
ile de 1.000 TL’)nin dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına
uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti
esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini
yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir
alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık
payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dosyada
bulunan davalı idarenin cevap dilekçesinde; 3194 sayılı İmar Kanunun 18 nci
maddesi uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar
uygulamalarına ilişkin işlemlerin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve
res’en tesis edilen idari işlemler niteliğini taşıdığı; imar uygulaması sonucu dava konusu 25190
ada 1 parsel sayılı arsanın imar planında “okul yeri ” olarak
ayrıldığı; bu parseldeki hissenin
bedelinin ödenmesi gerektiği iddiasıyla açılan davanın, kamulaştırmasız el
atma hukuki temeline oturtulmak istenmişse de; davanın konusunun imar
planında “okul yeri ” olarak ayrılmış bulunan ve 21.06.2008 tarih ve 3854
no’lu yevmiye ile 74700/1 nolu parselasyon planı gereği okul alanı olarak
ayrılan davacılara ait hisse bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu,
uyuşmazlığın tam yargı davaları kapsamına girdiği nedeniyle; imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine ilişkin davanın, imar
mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde çözümlenmesinin
gerektiği savunulmuş; dosyadaki bilgi ve belgelerden, taşınmaz üzerinde
plan doğrultusunda yapılmış bir okul bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla okul alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 21.3.2012 gün ve
E:2011/376 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/303
KARAR NO: 2013/22
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: Sivil
memur olan davacının, ek özel hizmet tazminatı verilmesi istemiyle yaptığı
başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın, GENEL
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : T.Ç.
Davalı : Milli Savunma Bakanlığı
Vekili : Av. Z.Ç.
O L A Y : Davacı dilekçesinde, 24 Haziran 2002 tarihinden itibaren 10'uncu Tanker Üs
Komutanlığı Destek Grup Komutanlığı İstihkam Bakım Tabur Komutanlığında 657
sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi Teknik Hizmetler Sınıfında Grup
Elektrojen Teknisyeni olarak görev
yaptığını, görevi gereği; Yumurtalık Dolum Tesisleri Hizmet Muhafız
Takım K.lığında açık arazide bulunan seyyar jeneratörün, Er Koğuşları
bölgesinde bulunan seyyar jeneratörün, İs.Bkm.Tb.K.lığının açık arazide
bulunan 3 adet seyyar jeneratörünün, Uçaksavar Füze Cephaneliği beslemesinde
kullanılan ve açık arazide bulunan seyyar jeneratörün, Komutan konutu,
Tanker Büfe ve Üs Ana KA.ini beslemelerinde kullanılan ve açık arazide
bulunan seyyar jeneratörün ve Sağlık Amirliği, Üs Gazinosu,
İs.Bkm.Tb.K.lığl beslemelerinde kullanılan 2 adet seyyar jeneratörün
faaliyetlerinin idamesinin sağlanması ve iş standardına göre günlük,
haftalık, yıllık veya belli saatlik periyodik bakımları ile onarımlarının
yapılması gibi işlerde çalışmakta olduğunu, bu çalışmaları nedeniyle
kendisine daha önce ek özel hizmet tazminatı ödendiği halde 2008 yılı Ekim
ayından itibaren bu tazminatın kesildiğini, bunun sebebinin bildirilmesi ve
mağduriyetinin giderilmesi için 05.04.2010 tarihinde dilekçe ile başvuru
yaptığını, ancak 07.04.2010 tarihli cevabi yazı ile taleplerinin
reddedildiğini belirterek, 10’uncu Tanker Üs Komutanlığının 07 Nisan 2010
gün ve PER:1360-5547-10 sayılı yazısına istinaden Ek Özel Hizmet Tazminatı
ödenmemesi işleminin iptali, 2008 yılı 4'üncü dönemden bu yana ödenmeyen Ek
Özel Hizmet Tazminatının yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesi
istemiyle Askeri
Yüksek İdare Mahkemesinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili cevap dilekçesinde
özetle; davacının görevine dahil olan elektrik
sistemlerinin bakım ve onarım işlerinin esas itibariyle açık çalışma
mahalli sayılan yerlerde yapılan işlerden olmadığını, bu nedenle söz konusu
işlerden dolayı, açık çalışma mahallerinde (arazi, şA.iye, inşaat, baraj
vb.) fiilen çalışanlara ödenen ek özel hizmet tazminatının ödenmesinin
mümkün olmadığını, tesis edilen dava konusu işlemin hukuka uygun olduğunu
belirtilerek, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.
ASKERİ YÜKSEK İDARE
MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRESİ: 13.10.2010 gün ve
E:2010/669, K:2010/1117 sayı ile, Anayasanın, Askeri Yüksek idare
Mahkemesinin görevleri, üyelerinin seçimi ve özlük hakları, kuruluşu,
işleyişi ile yargılama usullerine ilişkin 157 nci maddesinde "Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimi yapan ilk ve son derece
mahkemesidir. Ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz" hükmünün bulunduğu; Askeri
Yüksek idare Mahkemesinin görevlerini belirleyen, 1602 sayılı Askeri Yüksek
idare Mahkemesi Kanununun 2508 sayılı Kanunla değişik 20 nci maddesinde,
"Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa' bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son
derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen
görevleri yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda,
ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. Bu kanunun uygulanmasında asker
kişiden maksat, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten
ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş,
uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlardır" hükmü,
aynı kanunun idari davalar ve yargı yetkisinin sınırı başlığı taşıyan 21
nci maddesinde de, 20 nci madde de belirtilen kişileri ilgilendiren ve
askeri hizmete ilişkin idari işlemi ve eylemden dolayı açılacak iptal ve
tam yargı davalarının doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek idare
Mahkemesinde çözümlenip karar bağlanacağı hükmünün yer aldığı; Anayasanın ve 1602 sayılı Kanunun bu
hükümleri karşısında bir davaya Askeri Yüksek idare Mahkemesinde
bakılabilmesi için; 1. İdari işlemin bir asker kişi göz önünde tutularak
tesis edilmesi veya idari eylemin bir asker kişiye yönelmiş olması, yahut
uyuşmazlığın askerlik yükümlülüğünden doğmuş olması, 2. Dava konusu idari
işlem ve eylemin askeri hizmete ilişkin bulunması şartlarının birlikte
gerçekleşmiş olmasının gerektiği; 10.’uncu Tanker Üs K.lığı
İs.Bk.Tb.K.lığında teknik hizmetler sınıfında elektrojen teknisyeni sivil
memur olarak görev yapmakta olan davacının asker şahıs olduğu hususunda
herhangi bir tereddüt bulunmadığı,
burada dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığının
açıklığa kavuşturulmasının gerektiği; Kuruluş Kanunu gerekçesinde de
belirtildiği üzere, asker kişinin statü bakımından farklı konumu, askeri
hizmetin kendine özgü kurallarla yürütülmesi ve bu nedenle asker kişiyi
ilgilendiren, askeri hizmete ilişkin idari işlemlerin hukuka uygunluk
denetiminin, söz konusu statü farklılığını ve askerlik mesleğinin değişik
yapı ve koşullarını bilen, bu koşulların içinde yaşayan uzman bir kuruluş
tarafından yapılmasının amaçlandığı,
Anayasada ve Mahkemenin kuruluş kanununda asker kişileri
ilgilendiren ve askeri makamlarca tesis edilen tüm işlemler değil de
yalnızca askeri hizmete ilişkin olanlardan söz edilmesinin anlamlı olduğu,
konuya bu açıdan yaklaşıldığında, Devlet Memurları Kanununda statüleri
belirlenmiş olan personel hakkında Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
olsalar bile askeri hizmete ilişkin işlem tesisinin istisnai ve oldukça
sınırlı sayıda olduğu sonucuna varılacağı; çünkü, Türk Silahlı Kuvvetleri
mensuplarının statülerini belirleyen 926 sayılı Kanunun kapsamını
belirleyen 1. maddesinde bu kanunun subaylar, astsubaylar, Harp Okulları,
Fakülteler, Yüksek Okullar ve Astsubay Okullarında öğrenim yapan öğrenciler
hakkında uygulanacağını, TSK'nde görevli sivil kişilerin KENDİ ÖZEL
KANUNLARINA TABİ OLDUKLARINI açıklıkla belirtmekte olduğu; Türk Silahlı Kuvvetlerinin, askeri
hizmetin ve askerlerin tanımını yapan, hizmetin yürütülme koşullarını tüm
mesleklerden farklı bir konumda düzenleyen, askerlere özgü disiplin ve
hiyerarşi esaslarını saptayan 211 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri iç Hizmet
Kanununun 1, 2 ve 3 ncü maddelerinin de keza sivil memurları kapsam dışı
bıraktığı, bu nedenledir ki, sivil memurlar hakkındaki idari işlemlerin
istisna olarak "askeri hizmete ilişkinlik" vasfı taşıdıkları;
keza, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun TSK'nde görevli memurlara
uygulanmayacak maddeleri belirleyen 232 nci maddesi bu kapsamda yalnızca
çalışma saatleri hakkındaki 99 ncu, günlük çalışma saatlerinin tespiti
hakkındaki 100 üncü, günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmette çalışma
saat ve usulünün tespiti hakkındaki 101 nci, fazla çalışma ücreti
hakkındaki 178 nci ve görevden uzaklaştırmaya yetkilileri belirleyen 318
nci maddelerini saydığı, davaya konu uyuşmazlığa ilişkin herhangi bir ayrık
hüküm içermediği; öğretide ve
Uyuşmazlık Mahkemesi ile AYİM içtihatlarında genel kabul gören görüşe göre;
idari işlemin görevli yargı yerinin tespiti yönünden "askeri hizmete
ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna
bakılmasının gerektiği, eğer idari
işlem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis
edilmiş ise, bu işlemin askeri hizmete ilişkin bulunduğu, daha açık bir
ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemlerin; idarece bir asker
kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askeri
geçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik
hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural gerek ve
gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen
işlemler olduğu; bu kapsamda bir işlem Askeri makamlarca asker şahıslar
hakkında tesis edilmiş olsa bile, bu işlemin Askeri makamlar dışındaki bir
başka kamu kurum ya da kuruluşunca kendi personeli hakkında tesis edilmiş
olan işlemden nitelik yönünden herhangi bir farkı bulunmuyorsa, bu işlem
Askeri hizmete ilişkin bir işlem olmayıp, bu işleme ilişkin davaların görüm
ve çözüm yerinin de AYİM değil genel idari yargı yeri olmasının gerektiği, başka bir anlatımla bir idari işlemin
askeri hizmete ilişkin olabilmesi ve yargısal denetiminin AYİM'de
yapılabilmesi için, işlemin yargısal denetiminde askerlik mesleğinin
gereklerini yakından bilmenin önem taşımasının gerektiği, açılan iptal davasında, asker kişi
hakkında tesis edilen işlemden doğan dava ve onun çözümüyle varılacak sonuç
ile, aynı durumdaki sivil kişi hakkında aynı işlemden doğan dava ve onun
çözümüyle varılacak sonucun farklı olmaması halinde davanın çözüm yerinin
AYİM değil Genel İdari Yargı olduğu; davaya konu uyuşmazlığın, davacının
kadro görevi itibarıyla fiilen yapmış olduğu işin 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun 152 nci maddesine göre Devlet memurlarına ödenecek Zam
ve Tazminatlara ilişkin Bakanlar Kurulunca 17.04.2006 tarihinde 2006/10344
sayılı kararla, kararlaştırılıp 05.05.2006 gün ve 26159 sayılı Resmi
Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Bakanlar Kurulu kararına Ekli ll
sayılı cetvelin 6 ncı maddesi kapsamında olup olmadığı hususuna ilişkin
bulunduğu; bu yönüyle sorunun sadece TSK.da görevli ve durumları davacı
gibi olan personelle sınırlı olmayıp Kanunda 657 sayılı Kanun kapsamında
görev yapan ve davacıyla aynı durumda olan teknik personelin tamamını
ilgilendirdiği; davanın çözümünde ne
davacının 1602 sayılı Kanunun 20 nci maddesi uyarınca asker kişi
sayılmasının ne de görev ve hizmet yerinin TSK kadrolarında yer almasın en
ufak bir etki ve öneminin bulunmadığı; kamu'da 657 sayılı Kanun kapsamında
görev yapan ve davacıyla aynı dönemde olan teknik personelin ek özel hizmet
tazminatı hangi esas usul ve mülahazalara göre takdir ve tespit edilmiş
ise, davacı ve davaya konu ettiği uyuşmazlığın da aynı esas usul ve
mülahazalara göre takdir ve tespit edileceği, bir diğer deyişle
uyuşmazlıkla ilgili uygulanacak kuralın öngörülmesinde, askeri hizmetin
gerekliliklerinin gözetilmediği; tüm bu sebeplerle davacının 1602 sayılı
Kanunun 20 nci maddesi kapsamında asker kişi olduğu ancak dava konusu ek
özel hizmet tazminatı ödenmemesi işleminin askeri hizmete ilişkin olmadığı,
dolayısıyla davanın görev ve çözüm yönünden AYİM'de değil Genel idari Vargı
Yeri'nde görülmesinin uygun olduğu gerekçesiyle; davanın görev yönünden
reddine karar
vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı aynı istemle bu kez genel idari yargı
yerinde dava açmıştır.
Adana 2. İdare Mahkemesi; 30.11.2010 gün ve E:2010/1758, K:2010/1544 sayı ile, 1602
sayılı Yasa'ya göre asker kişi sayılan sivil memura özel hizmet
tazminatının ödenmemesi işleminden; bir başka deyişle, asker kişinin özlük
haklarından doğan davada "askeri hizmete ilişkin bulunma"
koşulunun da gerçekleşmiş bulunması karşısında, uyuşmazlığa konu edilen
davanın görüm ve çözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin görevli olduğu
kanaat ve sonucuna varıldığı gerekçesiyle;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 15/1-a maddesi uyarınca
davanın görev yönünden reddine karar vermiş; bu kararın temyiz edilmesi üzerine DANIŞTAY 2. DAİRESİ: 27.12.2011 gün
ve E:2011/3357, K:2011/7445 sayı ile, görülmekte olan davada Askeri Yüksek
idare Mahkemesi'nin görevli olduğu sonucuna ulaşan İdare
Mahkemesi'nce, 2247 sayılı Yasa'nın
19. maddesi uyarınca, görevli mahkemenin belirlenmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulması gerekirken, davanın görev yönünden reddi yolunda
karar verilmesinde, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun'a uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle; davacının temyiz isteminin kabulü ile
Adana 2. idare Mahkemesi'nce verilen 30.11.2010 günlü, E:2010/1758,
K:2010/1544 sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
49. maddesinin 1/c fıkrası uyarınca bozulmasına, görevli yargı merciinin
belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmek üzere dosyanın anılan
Mahkemeye gönderilmesine karar vermiştir.
ADANA 2. İDARE MAHKEMESİ:
17.4.2012 gün ve E:2012/266 sayı ile, Anayasa'nın 157. maddesinde, Askeri
Yüksek İdare Mahkemesinin askeri olmayan makamlarca kurulmuş olsa bile,
asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin yönetsel işlem ve
eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece
mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda
ilgilinin asker kişi olması koşulunun aranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972
tarih ve 1602 sayılı Yasanın 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile
değişik 20. maddesinde de aynı hükmün yer almış olduğu, Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava konusu yönetsel işlemin
"asker kişiyi ilgilendirmesi" ve "askeri hizmete ilişkin
bulunması" koşullarının birlikte gerçekleşmesinin gerektiği; 1602
sayılı Yasanın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan ya da hizmetten ayrılmış olan, subay, askeri memur, astsubay,
askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurların asker kişi sayıldığı; anılan Yasa'nın değişik 21. maddesinin
birinci fıkrasında, "20 nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren
ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep,
şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacak iptal davaları,
aynı idari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam
yargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare
Mahkemesinde çözümlenir ve karara bağlanır." denildiği; aynı Yasa'nın
"Birinci Dairenin görevleri" başlıklı değişik 22. maddesinde,
atanma, yer değiştirme, nasıp, sicil, kademe ilerletilmesi, terfi,
emeklilik, maluliyet, aylık ve yolluklara ilişkin iptal ve tam yargı
davalarının Birinci Dairece çözümleneceğine işaret edildiği; yönetsel
işlemin, görevli yargı yerinin belirlenmesi yönünden askeri hizmete
ilişkin" olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin konusuna
bakılmasının gerektiği; eğer yönetsel işlem askeri gereklere, askeri usul
ve yönteme ve askeri hizmete göre kurulmuş ise, bu işlemin askeri hizmete
ilişkin olduğu, daha açık bir anlatımla, askeri hizmete ilişkin yönetsel
işlemlerin, yönetimin bir asker kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin,
tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi olmaktan
kaynaklanan ve gerekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda
kurulan işlemler olduğu, işlem,
askerlik askeri olmayan bir makam tarafından kurulmuş olsa bile durumun
değişmediği, menfaati ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri Yüksek
İdare Mahkemesinde görülmesinin gerektiği;
davacının 1602 sayılı Yasanın 20. maddesinde sayılan asker
kişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin asker kişiyi
ilgilendirdiğinin tartışmasız olduğu; dava konusu işlemin askeri hizmete
ilişkin olup olmadığına gelince; 926
sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun "Kapsam"
başlıklı 1. maddesinin ikinci fıkrasına göre sivil memurlar kendi özel
kanununa tabi bulunmakta olup; uyuşmazlığın 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu'nun zam ve tazminatlara ilişkin 152. maddesinin “ÖZEL HİZMET
TAZMİNATI” başlıklı II/A. bendinin davacıya uygulanmasına ilişkin işlemden
doğmuş bulunduğu; 657 sayılı Yasa'nın 152. maddesinin ll. bendine göre
"tazminatlar": görevin önem, sorumluluk ve niteliği, görev yerinin
özelliği, hizmet süresi, kadro ünvan ve derecesi ve eğitim seviyesi gibi
hususlar göz önüne alınarak bu Kanunda belirtilen Devlet memuru aylığının
(ek gösterge dahil) brüt tutarı esas alınarak maddede belirtilen oranlarda
ödenen parasal haklardan olup; aynı Yasa maddesinin "Ortak
Hükümler" başlıklı III. bendinin değişik üçüncü fıkrasında, "Bu
zam ve tazminatlara hak kazanmada ve bunların ödenmesinde aylıklara ilişkin
hükümler uygulanır..." denildiğinden, bu parasal hakların 1602 sayılı
Yasa'nın değişik 22. maddesinde Birinci Dairenin görevleri arasında sayılan
"aylık" kavramının kapsamına girdiğinin kabulünün gerektiği; bu durumda, 1602 sayılı Yasa'ya göre
asker kişi sayılan sivil memura özel hizmet tazminatının ödenmemesi
işleminden; bir başka deyişle, asker kişinin özlük haklarından doğan davada
"askeri hizmete ilişkin bulunma" koşulunun da gerçekleşmiş bulunması
karşısında, uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm ve çözümünde Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi'nin görevli olduğu kanaat ve sonucuna varıldığı gerekçesiyle;
Mahkemelerinin görevine girmeyen ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 2.
Dairesinin 13.10.2010 tarih ve E:2010/669, K:2010/117 sayılı kararıyla da
görevsizlik kararı verilen işbu davada, görevli mahkemenin belirlenmesi
için 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanunun 19. maddesi uyarınca Mahkemeleri dava dosyası ile Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi 2. Dairesinin E:2010/669 sayılı dava dosyasının Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye
kadar yargılamanın ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince,
idari yargı dosyası ile birlikte Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin dosyası
da gönderilmek suretiyle 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen
şekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında doğan görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde genel idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR ile A.Y.İ.M. Savcısı Hakan Ali TURGUT’un
davada genel idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 10'uncu Tanker Üs Komutanlığı Destek Grup Komutanlığı İstihkam
Bakım Tabur Komutanlığında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi Teknik
Hizmetler Sınıfında Grup Elektrojen Teknisyeni unvanıyla görev yapan davacının, ek özel hizmet
tazminatı ödenmesi yolundaki başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali
ile ödenmeyen ek özel hizmet tazminatının yasal faiziyle birlikte tazmini
istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın
157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının
aranmayacağı belirtilmiş;
1602
sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 25.12.1981 tarih ve 2568
sayılı Yasa ile değişik 20. maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş
olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari
işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi
olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar.
Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi
olması şartı aranmaz” denilmiştir.
Buna
göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi için dava
konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri
hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602
sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli
bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri
öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil
memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden olduğu ve bu
nedenle dava konusu işlemin asker kişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava
konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığına gelince:
İdari işlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden
“askeri hizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesi için işlemin
konusuna bakılması gerekmektedir. Eğer idari işlem askeri gereklere, askeri
usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin askeri
hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle, askeri
hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik
ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askeri geçmişinin, asker kişi
olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri
görev yerlerinin özellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularak
değerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan
bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durum değişmemekte menfaati
ihlal edilen asker kişinin açtığı davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde
görülmesi gerekmektedir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 152
nci maddesinde;
“…
II. Tazminatlar:
A - ÖZEL HİZMET TAZMİNATI:
…
c) Teknik Hizmetler sınıfına dahil
kadrolarda görev yapanlardan…
Teknik Hizmetler Sınıfına dahil kadrolarda
bulunan personelden açık çalışma mahallerinde fiilen çalışanlara,
bulundukları kadrolar esas alınmak suretiyle, çalışılan her gün için
belirlenecek oranlarda ve üçer aylık dönemler itibariyle toplam 60 puanı
aşmayacak şekilde, dönem sonlarında ödenmek üzere ek özel hizmet tazminatı
verilebilir.
…”
III -Ortak Hükümler:
Bu zam ve tazminatların hangi işi yapanlara
ve hangi görevlerde bulunanlara ödeneceği, miktarları, ödeme usul ve
esasları ilgili kurumların yazılı isteği ve Devlet Personel Başkanlığının
görüşü üzerine Maliye Bakanlığınca bütün kurumları kapsayacak şekilde ve
154 'üncü madde uyarınca katsayının Bakanlar Kurulunca değiştirilmesi durumu
hariç yılda bir defa olmak üzere hazırlanır ve Bakanlar Kurulu Kararı ile
yürürlüğe konulur..." hükmüne yer verilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 152
nci maddesine göre "Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara
ilişkin Karar"ın Bakanlar Kurulu'nca 17.04.2006 tarihinde 2006/10344
sayılı kararla kararlaştırılarak 05.05.2006 gün ve 26159 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği ve bahse konu Bakanlar Kurulu Kararına
ekli II sayılı cetvelin E(Teknik Hizmetler) bölümünün 6 ncı
maddesinin:" Teknik Hizmetler Sınıfına ait kadrolarda bulunan personelden;
büro, atölye, ısı sA.ralı, laboratuar, tesis (sosyal tesisler dahil),
işletme, fabrika ve hizmet binaları dışında olmak şartıyla arazi, şA.iye,
inşaat, baraj, park, bahçe, maden, açık alanlarda kurulu tarım ve hayvancılık
uygulama birimleri ve yol gibi açık çalışma mahallerinde fiilen çalışanlara
(belirtilen mahallerde yapılan kontrollük hizmetleri dahil), çalışılan her
gün için aşağıda gösterilen oranlarda ayrıca özel hizmet tazminatı ödenir.
Faal durumdaki hizmet binalarının tadilat, bakım ve onarımı işleri açık
çalışma mahalli kapsamında değerlendirilmez.
a) 1/a, b ve c sıralarında
sayılanlara............... 3,0
b) 1/d sırası ile 2 nci sırada
sayılanlara.......... 2,0
c) 3 ve 4 üncü sıralarda
sayılanlara................ 1,2
Bu ek özel hizmet tazminatının ödenmesinde
ilgililerin kadroları esas alınır.
Tazminatın kimlere ödeneceği; iş programları
ve çalışma mahallerinin özellikleri dikkate alınarak, üçer aylık dönemler
itibarıyla ilgili birim amirlerince belirlenir. Ödemeler görevin filen
yerine getirilmesinden sonra üçer aylık dönem sonlarında yapılır. Ancak, bu
şekilde ödenecek ek özel hizmet tazminat toplamı üçer aylık dönemler
itibarıyla,
a) 1/a, b ve c sıralarında
sayılanlara............... 60
b) 1/d sırası ile 2 nci sırada
sayılanlara........... 40
c) 3 ve 4 üncü sıralarda
sayılanlara................. 24 oranlarını aşamaz."
şeklinde
düzenlenmiş olduğu anlaşılmıştır.
Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliği (Seri
No: 160)'nın C-II Sayılı Cetvele İlişkin Açıklamalar Başlıklı 6 ncı
maddesinde; "II sayılı Cetvelin (E) Teknik Hizmetler Bölümünün 6 ncı
sırasında, Teknik Hizmetler Sınıfına ait kadrolarda bulunan personelden;
büro, atölye, ısı sA.ralı, laboratuar, tesis (sosyal tesisler dahil),
işletme, fabrika ve hizmet binaları dışında olmak şartıyla arazi, şA.iye,
inşaat, baraj, park, bahçe, maden, açık alanlarda kurulu tarım ve
hayvancılık uygulama birimleri ve yol gibi açık çalışma mahallerinde fiilen
çalışanlara (belirtilen mahallerde yapılan kontrollük hizmetleri dahil),
çalışılan her gün için %3, %2 ve %1,2 oranlarında ek özel hizmet tazminatı
ödeneceği; bu şekilde ödenecek ek özel hizmet tazminatı toplamının üçer
aylık dönemler itibarıyla %60, %40 ve %24 oranlarını aşamayacağı, bu ilave
tazminatın kimlere ödeneceğinin ise iş programları ve çalışma mahallerinin
özellikleri dikkate alınarak, üçer aylık dönemler halinde, ilgili birim
amirlerince belirleneceği ve ödemelerin görevin fiilen yerine getirilmesinden
sonra üçer aylık dönem sonlarında yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Uyuşmazlığa ilişkin mevzuat hükümleri ile
somut olay ile birlikte irdelendiğinde, dava konusu olayda, davacının 10'uncu Tanker Üs Komutanlığı Destek Grup Komutanlığı İstihkam
Bakım Tabur Komutanlığında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi Teknik
Hizmetler Sınıfında Grup Elektrojen Teknisyeni unvanı ile görev
yaptığı; büronun/hizmet binasının dışında, açık çalışma mahallerinde fiilen
çalışması nedeniyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 152. maddesine göre
Devlet memurlarına ödenecek Zam ve Tazminatlara ilişkin Bakanlar Kurulunca
17.04.2006 tarihinde 2006/10344 sayılı kararla, kararlaştırılıp 05.05.2006
gün ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Bakanlar
Kurulu kararına Ekli ll sayılı cetvelin 6 ncı maddesi kapsamında kendisine
ek özel hizmet tazminatı ödenmesi istemiyle yaptığı başvuru üzerine davalı
idarece işlem tesis edilirken ve devamında açılan davanın yargısal denetimi
sırasında askeri kural ve gerekler yönünden bir değerlendirme yapılması
gerekmeyeceği gözetildiğinde dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin
bulunduğundan söz etmek olanaksızdır.
Belirtilen
duruma göre ve olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılı Yasanın 20.
maddelerinde öngörülen “asker kişiyi ilgilendirme” ve “askeri hizmete
ilişkin bulunma” koşulları birlikte gerçekleşmediğinden, davanın görüm ve
çözümünde genel idari yargı yeri görevli bulunmaktadır.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde GENEL İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle Adana 2.İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN
REDDİNE, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/308
KARAR NO: 2013/23
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Maaş nakil
belgesinin düzeltilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Y.A.
Vekili :
Av. A.K.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.F.G.
O L A Y : Türk Telekomünikasyon
A.Ş.’de kapsamdışı personel statüsünde teknisyen olarak görev yapmakta
iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22.
maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı,
31.08.2010 tarihinde Karadeniz Teknik Üniversitesi Rektörlüğü emrine atanmıştır.
Davacı vekili, müvekkilinin maaş nakil
belgesinin düzeltilmesi yolundaki 29.9.2010 tarihli dilekçesinin zımnen
reddedildiğinden bahisle; Türk Telekom Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nün
zımni ret işleminin iptaline, 01.08.2010 tarihinden geçerli olmak üzere
eksik ve yanlış hesaplanan maaş nakil bildiriminin düzeltilmesine ve aradaki
farkın yasal faizi ile birlikte müvekkiline ödenmesine karar verilmesi
istemiyle 28.12.2010 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
Trabzon İdare Mahkemesi:16.3.2011 gün ve
E:2011/10, K:2011/298 sayı ile, özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden %55'inin
Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı "Türk Telekomünikasyon
Anonim Şirketi (Türk Telekom)'nin %55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar"ı uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse Devir Sözleşmesi
ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.ye satıldığı; kural olarak, idari yargıda
ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabileceği; buna göre, iptali istenen işlemin tesis edildiği tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari
dava bulunduğundan söz edilemeyeceğinden; uyuşmazlığın özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varıldığı; nitekim benzer bir uyuşmazlıkta Uyuşmazlık Mahkemesinin
verdiği 20.12.2010 tarih ve E:2010/290, K:2010/359 sayılı kararının da aynı
yönde bulunduğu gerekçesiyle,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1 -a maddesi
hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar vermiş; Davacı vekili temyiz
isteminde bulunmuştur.
Anılan kararın, temyiz incelemesi sonucu Danıştay
Beşinci Dairesi, 24.10.2011 gün, E:2011/4487, K:2011/5716 sayı ile; Davalı
şirketin, Telekomünikasyon Kurumu ile Türk Telekom arasında imzalanan
“Telekomünikasyon Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi”
ile belli bir kamu hizmetini yürütmek görev ve yetkisi ile donatıldığı, bu
görev ve yetkiler dahilinde bazı kamusal ayrıcalıkları ve yükümlülükleri
bulunduğu; statüsü ve özel yasa hükümleri gereğince bazı kamusal
ayrıcalıklara ve yükümlülüklere sahip olması nedeniyle davalı şirketin,
herhangi bir özel hukuk tüzel kişisinden farklı bir hukuki statü içinde
bulunduğunun anlaşıldığı; bu durumda, imtiyaz sözleşmesi ile bir kamu
hizmetinin yürütmekle görevli ve yetkili kılınması nedeniyle, diğer özel
hukuk tüzel kişilerinden farklı olarak kimi kamusal ayrıcalıklara ve
yükümlülüklere tabi olan, 406 sayılı Yasa hükümleri ile, kamu kurumlarına
nakil hakkı bulunan personeli ile ilgili olarak bazı kamusal görevler yüklenen
davalı şirketin, belirtilen görevleri kapsamında tesis ettiği işlemlerin
idari işlem niteliğinde olduğu ve bu işlemlerden kaynaklanan
uyuşmazlıkların idari yargının görevinde bulunduğu sonucuna varıldığından,
aksi yöndeki kararda hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle; davacının
temyiz isteminin kabulüyle Trabzon idare Mahkemesi'nce verilen 16.3.2011
tarihli, E:2011/10, K:2011/298 sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 1/c fıkrası uyarınca bozulmasına karar
vermiştir.
Dava dilekçesinin tebliğ edilmesi üzerine,
davalı vekili birinci savunma dilekçesinde, davanın adli yargının görev
alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
TRABZON İDARE MAHKEMESİ: 5.4.2012 gün ve E:2012/145
sayı ile, davalı idare her ne kadar özel hukuk tüzel kişisi statüsünde
bulunuyor ise de, davacının yönetim hukuku, alanında idarelerin tek yanlı
işlemleri ile yine statü hukuku kapsamında kamu görevlisi olarak bir başka
kuruma naklen atanması sırasında düzenlenen ve davacının hukukunu
etkilediği açık olan, 2006 yılında verilen enflasyon farkının ve yılda 4
maaş tutarında verilen ikramiyenin maaş nakil ilmühaberine yansıtılması
istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi ile
açılan davanın görülmesi ve çözümlenmesinde idari yargı yerlerinin görevli
bulunduğu gerekçesiyle;, davalı Türk Telekomünikasyon A.Ş'nin görevsizlik
itirazının reddine, uyuşmazlığı çözümlemeye Mahkemelerinin görevli olduğuna
karar vermiştir.
Davalı
vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava
dosyasının aslı ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na
gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI;
Telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
"tekel" olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri
kamuya ait bulunan Türk Telekom'un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten,
ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip
olan ve sermayesindeki kamu payı %50' nin altına düşünceye kadar kamu
kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu; özelleştirme kapsamında
bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan
hisselerden % 55'i, Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı
"Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin" % 55 oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"ı uyarınca, 14.11.2005
tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı;
Anayasa'nın 128. maddesinde, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve
diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür" hükmünün yer
aldığı; 406 sayılı Yasa'nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanunla değişik birinci fıkrasında, "Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır..." hükmünün yer aldığı; bu duruma göre,
davalı Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen gerçekleştiği tarihten
sonra davacı ile davalı şirket arasındaki uyuşmazlığın, davalı şirketin
özelleşmesinden sonra, atandığı kamu kuramımda göreve başladığı ve yeni
nakil belgesi düzenleninceye kadar geçen süre içinde tahakkuk eden zam ve
tazminatlar ile maaş nakil ilmühaberinin düzenlendiği 31/08/2010 tarihinden
itibaren ödenmesi gerektiği halde ödenmeyen eksik ücretlerinin yasal faizi
ile ödenmesi ve davalının redde ilişkin işleminin iptali talebinden
kaynaklanmakta olduğu; öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı"
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde: "a) (Değişik:
8.6.2000-4577/5md) idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları, c) (Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.)
Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar
hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar."ın İdari dava türleri olarak sayıldığı, kural olarak, idari
yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabileceği; dolayısıyla, işlemin tesis edildiği tarihte davalı
mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.nin
davalı olması karşısında, ortada idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmenin olanaksız olduğu; belirtilen tüm bu
hususlara göre, daha önce davalı
şirkette görev yapmış olan davacı ile özelleştirilen kuruluş arasındaki
uyuşmazlık konusu davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde
adli yargı yerinin görevli bulunduğu; bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un
10. ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına,
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade beyanıyla tesis edilen ve kamu hizmeti yürütümüne ilişkin
olan maaş nakil ilmühaberinin hukuka uygunluğunun denetimi bakımından, adı
geçen kuruluşun organik anlamda değil, fakat, maddi ve fonksiyonel anlamda
kamu idaresi olduğunun kabulünün gerektiği;
somut uyuşmazlıkta, davacının, Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü
bünyesinde sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29'uncu maddesinin 1 'inci fıkrası uyarınca 4.1.2010 tarihinde
bir kamu kurumuna atanmak üzere Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından
Devlet Personel Başkanlığı'na bildirildiği ve "nakle tabi personelin
atamaya esas ücretlerinin belirlenmesi" konusunda yürütülen görevin
bir kamu görevi, bu görev kapsamında tesis edilen işlemin de idari işlem
niteliğinde olduğu göz önünde bulundurulduğunda, 406 sayılı Yasa'nın 5398
ve 5457 sayılı Yasalarla değişik Ek-29'uncu maddesinin uygulanmasından
doğan bu uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesinin gerektiği; nitekim,
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 07.04.2011 tarih ve E:20011/55,
K:2011/205 sayılı kararında da benzer nitelikteki uyuşmazlığın görüm ve
çözümünün idari yargı merciilerinin görev alanına girmediği gerekçesiyle
davanın görev yönünden reddi yolunda idare mahkemesince verilen ısrar
kararının, Danıştay Beşinci Dairesinin kararı doğrultusunda bozulmuş
bulunduğu gerekçesiyle; 2247 sayılı Kanunun 13'üncü maddesi uyarınca
yapılan başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı
düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN’ın davada adli yargının, Danıştay Savcısı
Tuncay DÜNDAR’ın ise davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı
Devlet Personel Başkanlığına bildirilen,
31.08.2010 tarihinde Karadeniz Teknik Üniversitesi Rektörlüğü emrine
atanan davacının; maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle
yaptığı başvurunun zımnen reddine işlemin iptali ile eksik ve yanlış
hesaplanan maaş nakil bildiriminin düzeltilmesine ve aradaki farkın yasal
faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten
kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli görevlerde
çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2.
maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk
Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003
tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak
yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon
A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)”
bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle
yürütülür. Bu personel
hakkında bu Kanunda
öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş
mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere
ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne
yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan değişiklikler
sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare: 12.5.2001-4673/6. md.) Türk
Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar, Türk Telekom Yönetim
Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet memurluğuna atanabilme genel
şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görme şartları
aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle: 16.6.2004-5189/12 md.) Bunların
dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına
göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından
tayin olunur” hükmünü almış; aynı maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında
da iş mevzuatına tabi olan Türk Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin
kendilerini atamaya yetkili olan Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı
kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsamdışı personel statüsünde teknisyen olarak
görev yapmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre diğer
kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin yapılması için adı Devlet Personel
Başkanlığına bildirilen ve 31.08.2010 tarihinde Karadeniz Teknik
Üniversitesi Rektörlüğü emrine atanan davacı tarafından, maaş nakil
ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurunun zımnen
reddine ilişkin işlemin iptali ile 01.08.2010 tarihinden geçerli olmak
üzere eksik ve yanlış hesaplanan maaş nakil bildiriminin düzeltilmesine ve
aradaki farkın yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi
istemiyle 28.12.2010 tarihinde idari
yargı yerinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı”
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5
md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için
menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma
ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile
İdare Mahkemesinin Görevlilik Kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Trabzon İdare Mahkemesi’nin 5.4.2012 gün ve
E:2012/145 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/309
KARAR NO: 2013/24
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Maaş nakil belgesinin düzeltilmesi
istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk
K A R A R
Davacı : A.T.
Vekili :
Av. A.K.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.F.G.
O L A Y : Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de
kapsamdışı personel statüsünde tekniker olarak görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı, 14.10.2010 tarihinde Trabzon İl Milli Eğitim Müdürlüğü emrine
atanmıştır.
Davacı vekili, müvekkilinin 17.1.2011
tarihli dilekçe ile davalıya başvurarak, maaş nakil bildirimi düzenlenirken,
en son aldığı maaş tutarının nazara alınmadığını, ayrıca; (40+40) olarak
nitelendirilen denge tazminatının ve yılda verilen 4 maaş tutarındaki
ikramiyenin maaşının oluşmasında dikkate alınmadığını, belirtilen malî
kalemlerin dikkate alınarak maaş nakil bildiriminin yeniden düzenlenmesini
talep etmesine rağmen, dilekçesine yasal cevap süresinde cevap verilmeyerek
isteminin zımnen reddedildiğinden bahisle; Türk Telekom Anonim Şirketi
Genel Müdürlüğünün zımnî red işleminin iptaline, 21.11.2010 tarihinden
geçerli olmak üzere eksik ve yanlış hesaplanan maaş nakil bildiriminin
düzeltilmesine ve aradaki farkın yasal faizi ile birlikte davacıya
ödenmesine karar verilmesi istemiyle 20.4.2011 tarihinde idari yargı
yerinde dava açmıştır.
Trabzon İdare Mahkemesi: 31.5.2011 gün ve
E:2011/836, K:2011/800 sayı ile, özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden %55'inin
Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı "Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)'nin %55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"ı uyarınca 14.11.2005
tarihli Hisse Devir Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.ye satıldığı;
kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı
açılan davalara bakılabileceği; buna göre, iptali istenen işlemin tesis
edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk
Telekomünikasyon A.Ş'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında
açılmış bir idari dava bulunduğundan söz edilemeyeceğinden; uyuşmazlığın
özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna varıldığı; nitekim benzer bir uyuşmazlıkta Uyuşmazlık
Mahkemesinin verdiği 20.12.2010 tarih ve E:2010/290, K:2010/359 sayılı
kararının da aynı yönde bulunduğu gerekçesiyle, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Yasasının 15/1 -a maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar
vermiş; Davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
Anılan kararın, temyiz incelemesi sonucu Danıştay
Beşinci Dairesi, 24.10.2011 gün, E:2011/5640, K:2011/5752 sayı ile; Davalı
şirketin, Telekomünikasyon Kurumu ile Türk Telekom arasında imzalanan
“Telekomünikasyon Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi”
ile belli bir kamu hizmetini yürütmek görev ve yetkisi ile donatıldığı, bu
görev ve yetkiler dahilinde bazı kamusal ayrıcalıkları ve yükümlülükleri
bulunduğu; statüsü ve özel yasa hükümleri gereğince bazı kamusal
ayrıcalıklara ve yükümlülüklere sahip olması nedeniyle davalı şirketin,
herhangi bir özel hukuk tüzel kişisinden farklı bir hukuki statü içinde
bulunduğunun anlaşıldığı; bu durumda, imtiyaz sözleşmesi ile bir kamu
hizmetinin yürütmekle görevli ve yetkili kılınması nedeniyle, diğer özel
hukuk tüzel kişilerinden farklı olarak kimi kamusal ayrıcalıklara ve
yükümlülüklere tabi olan, 406 sayılı Yasa hükümleri ile, kamu kurumlarına
nakil hakkı bulunan personeli ile ilgili olarak bazı kamusal görevler
yüklenen davalı şirketin, belirtilen görevleri kapsamında tesis ettiği
işlemlerin idari işlem niteliğinde olduğu ve bu işlemlerden kaynaklanan
uyuşmazlıkların idari yargının görevinde bulunduğu sonucuna varıldığından,
aksi yöndeki kararda hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle; davacının
temyiz isteminin kabulüyle Trabzon idare Mahkemesi'nce verilen 31.5.2011 tarihli, E:2011/836, K:2011/800 sayılı
kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 1/c
fıkrası uyarınca bozulmasına karar vermiştir.
Dava dilekçesinin tebliğ edilmesi üzerine,
davalı vekili birinci savunma dilekçesinde, davanın adli yargının görev
alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
TRABZON İDARE MAHKEMESİ: 5.4.2012 gün ve
E:2012/173 sayı ile, davalı idare her ne kadar özel hukuk tüzel kişisi
statüsünde bulunuyor ise de, davacının yönetim hukuku, alanında idarelerin
tek yanlı işlemleri ile yine statü hukuku kapsamında kamu görevlisi olarak
bir başka kuruma naklen atanması sırasında düzenlenen ve davacının hukukunu
etkilediği açık olan, 2006 yılında verilen enflasyon farkının ve yılda 4
maaş tutarında verilen ikramiyenin maaş nakil ilmühaberine yansıtılması
istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi ile
açılan davanın görülmesi ve çözümlenmesinde idari yargı yerlerinin görevli
bulunduğu gerekçesiyle;, davalı Türk Telekomünikasyon A.Ş'nin görevsizlik
itirazının reddine, uyuşmazlığı çözümlemeye Mahkemelerinin görevli olduğuna
karar vermiştir.
Davalı
vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava
dosyasının aslı ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na
gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI;
Telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
"tekel" olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri
kamuya ait bulunan Türk Telekom'un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten,
ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip
olan ve sermayesindeki kamu payı %50' nin altına düşünceye kadar kamu
kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu; özelleştirme kapsamında
bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan
hisselerden % 55'i, Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı
"Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin" % 55 oranındaki Hissesinin
Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe
Konulması Hakkında Karar"ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış
Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı; Anayasa'nın 128.
maddesinde, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel
kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu
görevlileri eliyle görülür" hükmünün yer aldığı; 406 sayılı Yasa'nın
Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanunla değişik birinci
fıkrasında, "Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde
ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a)
bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen
asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde
Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için
Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret,
harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali
ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır..." hükmünün yer
aldığı; bu duruma göre, davalı Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen
gerçekleştiği tarihten sonra davacı ile davalı şirket arasındaki uyuşmazlığın,
davalı şirketin özelleşmesinden sonra, atandığı kamu kuramımda göreve
başladığı ve yeni nakil belgesi düzenleninceye kadar geçen süre içinde
tahakkuk eden zam ve tazminatlar ile maaş nakil ilmühaberinin düzenlendiği
14/10/2010 tarihinden itibaren ödenmesi gerektiği halde ödenmeyen eksik
ücretlerinin yasal faizi ile ödenmesi ve davalının redde ilişkin işleminin
iptali talebinden kaynaklanmakta olduğu; öte yandan, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
"a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5md) idari işlemler hakkında yetki, şekil,
sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal
davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) (Değişik:
18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar."ın İdari dava türleri
olarak sayıldığı, kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine
karşı açılan davalara bakılabileceği; dolayısıyla, işlemin tesis edildiği
tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.nin davalı olması karşısında, ortada idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmenin
olanaksız olduğu; belirtilen tüm bu hususlara göre, daha önce davalı şirkette görev yapmış
olan davacı ile özelleştirilen kuruluş arasındaki uyuşmazlık konusu
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin
görevli bulunduğu; bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri
gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade beyanıyla tesis edilen ve kamu hizmeti yürütümüne ilişkin
olan maaş nakil ilmühaberinin hukuka uygunluğunun denetimi bakımından, adı
geçen kuruluşun organik anlamda değil, fakat, maddi ve fonksiyonel anlamda
kamu idaresi olduğunun kabulünün gerektiği;
somut uyuşmazlıkta, davacının, Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü
bünyesinde sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın
Ek-29'uncu maddesinin 1 'inci fıkrası uyarınca 29.6.2010 tarihinde bir kamu
kurumuna atanmak üzere Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından Devlet
Personel Başkanlığı'na bildirildiği ve "nakle tabi personelin atamaya
esas ücretlerinin belirlenmesi" konusunda yürütülen görevin bir kamu
görevi, bu görev kapsamında tesis edilen işlemin de idari işlem niteliğinde
olduğu göz önünde bulundurulduğunda, 406 sayılı Yasa'nın 5398 ve 5457
sayılı Yasalarla değişik Ek-29'uncu maddesinin uygulanmasından doğan bu
uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesinin gerektiği; nitekim, Danıştay
İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 07.04.2011 tarih ve E:20011/55, K:2011/205
sayılı kararında da benzer nitelikteki uyuşmazlığın görüm ve çözümünün
idari yargı merciilerinin görev alanına girmediği gerekçesiyle davanın
görev yönünden reddi yolunda idare mahkemesince verilen ısrar kararının,
Danıştay Beşinci Dairesinin kararı doğrultusunda bozulmuş bulunduğu
gerekçesiyle; 2247 sayılı Kanunun 13'üncü maddesi uyarınca yapılan
başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN’ın davada adli yargının, Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın ise davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen, 14.10.2010 tarihinde Trabzon İl Milli Eğitim Müdürlüğü emrine
atanan davacının; maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle
yaptığı başvurunun zımnen reddine işlemin iptali ile eksik ve yanlış
hesaplanan maaş nakil bildiriminin düzeltilmesine ve aradaki farkın yasal
faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin
devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk
Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan
hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar
ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…”
denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2.
maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk
Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003
tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak
yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek
suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda, davalının
hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsamdışı personel statüsünde tekniker olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın
Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum
ve kuruluşlarına naklinin yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen ve 14.10.2010 tarihinde Trabzon
İl Milli Eğitim Müdürlüğü emrine atanan davacı tarafından,
maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurunun
zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile, 21.11.2010 tarihinden geçerli
olmak üzere eksik ve yanlış hesaplanan maaş nakil bildiriminin
düzeltilmesine ve aradaki farkın yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar
verilmesi istemiyle 20.4.2011
tarihinde idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı”
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik:
8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile
İdare Mahkemesinin Görevlilik Kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca
yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 15.İdare Mahkemesi’nin 5.4.2012 gün ve E:2012/173 sayılı GÖREVLİLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013
gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/310
KARAR NO: 2013/25
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Maaş nakil belgesinin düzeltilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : E.K.
Vekili :
Av. A.K.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.F.G.
O L A Y : Türk Telekomünikasyon
A.Ş.’de kapsamdışı personel statüsünde tekniker olarak görev yapmakta iken,
406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine
göre adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı, 14.7.2009
tarihinde Karadeniz Teknik Üniversitesi
Rektörlüğü emrine atanmıştır.
Davacı vekili, müvekkilinin 17.1.2011
tarihli dilekçe ile davalıya başvurarak, maaş nakil bildirimi düzenlenirken,
en son aldığı maaş tutarının nazara alınmadığını, ayrıca; (40+40) olarak
nitelendirilen denge tazminatının ve yılda verilen 4 maaş tutarındaki
ikramiyenin maaşının oluşmasında dikkate alınmadığını, belirtilen malî
kalemlerin dikkate alınarak maaş nakil bildiriminin yeniden düzenlenmesini
talep etmesine rağmen, dilekçesine yasal cevap süresinde cevap verilmeyerek
isteminin zımnen reddedildiğinden bahisle; Türk Telekom Anonim Şirketi
Genel Müdürlüğünün zımnî red işleminin iptaline, 11.8.2010 tarihinden
geçerli olmak üzere eksik ve yanlış hesaplanan maaş nakil bildiriminin
düzeltilmesine ve aradaki farkın yasal faizi ile birlikte davacıya
ödenmesine karar verilmesi istemiyle 28.12.2010 tarihinde idari yargı
yerinde dava açmıştır.
Trabzon İdare Mahkemesi: 21.3.2011 gün ve
E:2011/12, K:2011/313 sayı ile, özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden %55'inin
Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı "Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)'nin %55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"ı uyarınca 14.11.2005
tarihli Hisse Devir Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.ye satıldığı;
kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı
açılan davalara bakılabileceği; buna göre, iptali istenen işlemin tesis
edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk
Telekomünikasyon A.Ş'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında
açılmış bir idari dava bulunduğundan söz edilemeyeceğinden; uyuşmazlığın
özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna varıldığı; nitekim benzer bir uyuşmazlıkta Uyuşmazlık
Mahkemesinin verdiği 20.12.2010 tarih ve E:2010/290, K:2010/359 sayılı
kararının da aynı yönde bulunduğu gerekçesiyle, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Yasasının 15/1 -a maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar
vermiş; Davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
Anılan kararın, temyiz incelemesi sonucu Danıştay
Beşinci Dairesi, 24.10.2011 gün, E:2011/4489, K:2011/5715 sayı ile; Davalı
şirketin, Telekomünikasyon Kurumu ile Türk Telekom arasında imzalanan
“Telekomünikasyon Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi”
ile belli bir kamu hizmetini yürütmek görev ve yetkisi ile donatıldığı, bu
görev ve yetkiler dahilinde bazı kamusal ayrıcalıkları ve yükümlülükleri
bulunduğu; statüsü ve özel yasa hükümleri gereğince bazı kamusal
ayrıcalıklara ve yükümlülüklere sahip olması nedeniyle davalı şirketin,
herhangi bir özel hukuk tüzel kişisinden farklı bir hukuki statü içinde
bulunduğunun anlaşıldığı; bu durumda, imtiyaz sözleşmesi ile bir kamu
hizmetinin yürütmekle görevli ve yetkili kılınması nedeniyle, diğer özel
hukuk tüzel kişilerinden farklı olarak kimi kamusal ayrıcalıklara ve
yükümlülüklere tabi olan, 406 sayılı Yasa hükümleri ile, kamu kurumlarına
nakil hakkı bulunan personeli ile ilgili olarak bazı kamusal görevler
yüklenen davalı şirketin, belirtilen görevleri kapsamında tesis ettiği
işlemlerin idari işlem niteliğinde olduğu ve bu işlemlerden kaynaklanan
uyuşmazlıkların idari yargının görevinde bulunduğu sonucuna varıldığından,
aksi yöndeki kararda hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle; davacının
temyiz isteminin kabulüyle Trabzon idare Mahkemesi'nce verilen 21.3.2011
gün ve E:2011/12, K:2011/313 sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 1/c fıkrası uyarınca bozulmasına karar
vermiştir.
Dava dilekçesinin tebliğ edilmesi üzerine,
davalı vekili birinci savunma dilekçesinde, davanın adli yargının görev
alanına girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
TRABZON İDARE MAHKEMESİ: 5.4.2012 gün ve E:2012/173
sayı ile, davalı idare her ne kadar özel hukuk tüzel kişisi statüsünde
bulunuyor ise de, davacının yönetim hukuku, alanında idarelerin tek yanlı
işlemleri ile yine statü hukuku kapsamında kamu görevlisi olarak bir başka
kuruma naklen atanması sırasında düzenlenen ve davacının hukukunu
etkilediği açık olan, 2006 yılında verilen enflasyon farkının ve yılda 4
maaş tutarında verilen ikramiyenin maaş nakil ilmühaberine yansıtılması
istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi ile
açılan davanın görülmesi ve çözümlenmesinde idari yargı yerlerinin görevli
bulunduğu gerekçesiyle; davalı Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin görevsizlik
itirazının reddine, uyuşmazlığı çözümlemeye Mahkemelerinin görevli olduğuna
karar vermiştir.
Davalı
vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava
dosyasının aslı ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na
gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI;
Telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
"tekel" olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri
kamuya ait bulunan Türk Telekom'un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten,
ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip
olan ve sermayesindeki kamu payı %50' nin altına düşünceye kadar kamu
kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu; özelleştirme kapsamında
bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan
hisselerden % 55'i, Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı
"Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin" % 55 oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"ı uyarınca, 14.11.2005
tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı;
Anayasa'nın 128. maddesinde, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve
diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar
ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür" hükmünün yer aldığı; 406
sayılı Yasa'nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanunla
değişik birinci fıkrasında, "Türk Telekom hisselerinin devri sonucu
kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22
nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır..." hükmünün yer aldığı; bu duruma göre,
davalı Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen gerçekleştiği tarihten
sonra davacı ile davalı şirket arasındaki uyuşmazlığın, davalı şirketin
özelleşmesinden sonra, atandığı kamu kuramımda göreve başladığı ve yeni
nakil belgesi düzenleninceye kadar geçen süre içinde tahakkuk eden zam ve
tazminatlar ile maaş nakil ilmühaberinin düzenlendiği 14/7/2010 tarihinden
itibaren ödenmesi gerektiği halde ödenmeyen eksik ücretlerinin yasal faizi
ile ödenmesi ve davalının redde ilişkin işleminin iptali talebinden
kaynaklanmakta olduğu; öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı"
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde: "a) (Değişik:
8.6.2000-4577/5md) idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları, c) (Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.)
Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan
uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan
her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan
uyuşmazlıklara ilişkin davalar."ın İdari dava türleri olarak
sayıldığı, kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabileceği; dolayısıyla, işlemin tesis
edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.nin davalı olması karşısında, ortada idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmenin
olanaksız olduğu; ; belirtilen tüm bu hususlara göre, daha önce davalı şirkette görev yapmış
olan davacı ile özelleştirilen kuruluş arasındaki uyuşmazlık konusu
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin
görevli bulunduğu; bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri
gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade beyanıyla tesis edilen ve kamu hizmeti yürütümüne ilişkin
olan maaş nakil ilmühaberinin hukuka uygunluğunun denetimi bakımından, adı
geçen kuruluşun organik anlamda değil, fakat, maddi ve fonksiyonel anlamda
kamu idaresi olduğunun kabulünün gerektiği;
somut uyuşmazlıkta, davacının, Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü
bünyesinde sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29'uncu maddesinin 1 'inci fıkrası uyarınca 2.1.2009 tarihinde
bir kamu kurumuna atanmak üzere Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından
Devlet Personel Başkanlığı'na bildirildiği ve "nakle tabi personelin
atamaya esas ücretlerinin belirlenmesi" konusunda yürütülen görevin
bir kamu görevi, bu görev kapsamında tesis edilen işlemin de idari işlem
niteliğinde olduğu göz önünde bulundurulduğunda, 406 sayılı Yasa'nın 5398
ve 5457 sayılı Yasalarla değişik Ek-29'uncu maddesinin uygulanmasından
doğan bu uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesinin gerektiği; nitekim,
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 07.04.2011 tarih ve E:20011/55,
K:2011/205 sayılı kararında da benzer nitelikteki uyuşmazlığın görüm ve
çözümünün idari yargı merciilerinin görev alanına girmediği gerekçesiyle
davanın görev yönünden reddi yolunda idare mahkemesince verilen ısrar
kararının, Danıştay Beşinci Dairesinin kararı doğrultusunda bozulmuş bulunduğu
gerekçesiyle; 2247 sayılı Kanunun 13'üncü maddesi uyarınca yapılan
başvurunun kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN’ın davada adli yargının, Danıştay Savcısı
Tuncay DÜNDAR’ın ise davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen, 14.7.2009 tarihinde Karadeniz Teknik Üniversitesi Rektörlüğü emrine
atanan davacının; maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle
yaptığı başvurunun zımnen reddine işlemin iptali ile eksik ve yanlış
hesaplanan maaş nakil bildiriminin düzeltilmesine ve aradaki farkın yasal
faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2.
maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk
Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003
tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak
yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon alanında
sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş bir
genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim Kurulunun önerisi
ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen
kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu personel hakkında
bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı
uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin
kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne yer
verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsamdışı personel statüsünde tekniker olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın
Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum
ve kuruluşlarına naklinin yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen ve, 14.7.2009 tarihinde Karadeniz
Teknik Üniversitesi Rektörlüğü emrine atanan davacı
tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle yaptığı
başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile, 11.8.2010 tarihinden
geçerli olmak üzere eksik ve yanlış hesaplanan maaş nakil bildiriminin
düzeltilmesine ve aradaki farkın yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar
verilmesi istemiyle 28.12.2010 tarihinde
idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı”
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik:
8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında
çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak sayılmış
olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine
karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile
İdare Mahkemesinin Görevlilik Kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca
yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile,Trabzon İdare Mahkemesi’nin 5.4.2012 gün ve E:2012/173 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/311
KARAR NO: 2013/26
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Maaş nakil belgesinin düzeltilmesi istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.A.Y.
Vekilleri :
Av. A.B., Av. C.H.G.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili : Av. Z.A.
O
L A Y : Adana İl
Telekom Müdürlüğünde sözleşmeli personel statüsünde Teknisyen olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın
22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı,
18.06.2007 tarihinde İstanbul İl Sivil Savunma Müdürlüğü emrine atanmıştır.
Davacı vekili, müvekkilinin maaş nakil
belgesinin düzeltilmesi isteminin reddine ilişkin 18.3.2010 tarih ve
TTŞ.4.01.0014/35 (00404) sayılı işlemin iptali, 15.04.2004 tarihinden
itibaren yeni nakil belgesi düzenleninceye kadar geçen süre içerisinde
tahakkuk eden zam ve tazminatların maaş nakil ilmühaberinde gösterilmesi
suretiyle maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi ile maaş nakil
ilmühaberinin düzenlendiği 07.03.2007 tarihinden itibaren ödenmesi
gerekirken Adana İl Telekom Müdürlüğünün yaptığı, eksik bildirim nedeni ile
ödenmeyen ücretlerin tazmin edilerek müvekkiline yasal faizleri ile
birlikte ödenmesi istemiyle 16.4.2010 tarihinde idari yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı
vekili birinci savunma dilekçesinde, davanın adli yargının görev alanına
girdiğini öne sürerek görev itirazında bulunmuştur.
İSTANBUL 6. İDARE MAHKEMESİ:24.2.2011 gün ve
E:2010/1015 sayı ile, 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinde; idari dava
türlerinin, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı açılan iptal
davaları; idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel haklan doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları; kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı açılan
davalar olarak sayıldığı; idari yargının idari eylem ve işlemlerin hukuka
uygunluğunun denetimini yapmakla görevli olduğunun kurala bağlandığı; dava
dosyasının incelenmesinden; davacının eksik ödemelerinin tazmini amacıyla
yapmış olduğu başvurusunun reddine ilişkin 18.03.2010 tarih ve 404 sayılı
işlemin tesis edilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı, davalı idarece
görev itirazında bulunulduğunun anlaşıldığı; olayda, uyuşmazlığın davacı
ile idare arasındaki özel hukuk hükümlerine göre tesis edilmiş bir işlemden
kaynaklanmayıp, kamu hukuku kuralları çerçevesinde tek taraflı ve kamu
gücüne dayalı işlemden kaynaklandığı açık olup, uyuşmazlığın görüm ve
çözümünün idari yargı mercilerinin görevinde olduğu sonucuna varıldığı
gerekçesiyle, davalı idarenin görev itirazının reddine ve Mahkemelerinin
görevliliğine karar vermiştir.
Davalı
vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava
dosyasının onaylı örneği ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na
gönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI;
Telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
"tekel" olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri
kamuya ait bulunan Türk Telekom'un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten,
ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip
olan ve sermayesindeki kamu payı %50' nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu; özelleştirme kapsamında bulunan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden % 55'i,
Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı "Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketinin" % 55 oranındaki Hissesinin Blok
Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe
Konulması Hakkında Karar"ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış
Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı; Anayasa'nın 128.
maddesinde, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel
kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu
görevlileri eliyle görülür" hükmünün yer aldığı; 406 sayılı Yasa'nın
Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanunla değişik birinci
fıkrasında, "Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde
ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a)
bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen
asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde
Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için
Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret,
harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali
ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır..." hükmünün yer
aldığı; bu duruma göre, davalı Türk Telekom hisselerinin devrinin fiilen
gerçekleştiği tarihten sonra davacı ile davalı şirket arasındaki uyuşmazlığın,
01/01/2006 tarihinden itibaren yeni nakil belgesi düzenleninceye kadar
geçen süre içinde tahakkuk eden zam ve tazminatlar ile maaş nakil
ilmühaberinin düzenlendiği 15/04/2010 tarihinden itibaren ödenmesi
gerektiği halde ödenmeyen eksik ücretlerinin yasal faizi ile ödenmesi ve
davalının redde ilişkin işleminin iptali talebinden kaynaklanmakta olduğu;
öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2. maddesinin
değişik 1 numaralı bendinde: "a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5md) idari
işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile
hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal
edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları, c) (Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz
şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu
hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari
sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin
davalar."ın İdari dava türleri olarak sayıldığı, kural olarak, idari
yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel kişilerine karşı açılan davalara
bakılabileceği; dolayısıyla, işlemin tesis edildiği tarihte davalı
mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.nin
davalı olması karşısında, ortada idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmenin olanaksız olduğu; ; belirtilen tüm bu
hususlara göre, daha önce davalı
şirkette görev yapmış olan davacı ile özelleştirilen kuruluş arasındaki
uyuşmazlık konusu davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde
adli yargı yerinin görevli bulunduğu; bu nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un
10. ve 13. maddeleri gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına,
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13.
maddesine göre Danıştay Başsavcısı’ndan yazılı düşüncesi istenilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; özelleştirme kapsamında
bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'deki tamamı hazineye ait bulunan
hisselerden %55'inin Bakanlar Kurulu'nun 25.7.2005 günlü, 2005/9146 sayılı
kararı uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.'ye satıldığı, Türk Telekom A.Ş.'nin bu tarih
itibariyle kamu kuruluşu niteliğinin sona erdiği; ancak Kanun koyucunun, 5398 ve 5457
sayılı Yasalarla 406 sayılı Yasa'da değişiklik getirdiği düzenlemelerle Türk
Telekom A.Ş.'nin özelleştirilmesi sonucunda, nakle tabi personele ilişkin
uygulamaların 4046 sayılı Kanun'un 22'nci maddesi ile uyumlu olması
amacıyla ve iletişim alanında ulusal ve uluslararası düzeyde oluşabilecek
telafisi imkansız aksaklıkların önlenmesi için, işlevsel görevlerde bulunan
ve ikamesi kısa sürede imkansız personelin isteklerine bağlı olarak makul
bir süre kamu görevlerinden aylıksız izinli sayılarak çalışmalarına olanak
sağladığı ve bu personelin kamu kurum ve kuruluşlarına naklen atanmaları
konusunda beş yıllık bir geçiş dönemi öngördüğü; 406 sayılı Yasa'nın
Ek-29'uncu maddesinde yer alan düzenleme ile Türk Telekomünikasyon A.Ş
hisselerinin devri tarihinden itibaren kamu görevinden 180 gün süreyle
aylıksız izinli sayılan personelden iznin bitiminden sonra Türk Telekom'da
özel hukuk hükümleri uyarınca akdedilen sözleşmeye göre çalışmaya devam
edenlerden hisse devir tarihinden itibaren en geç beş yıl içinde sözleşmesi
feshedilenlerin, 4046 sayılı Yasa'nın 22' nci maddesi uyarınca atanmalarının
sağlanması için Devlet Personel Başkanlığı'na bildirilmesi ve bu bildirim
yapılırken personelin atamaya esas ücretlerinin yasada belirtilen şekliyle
hesaplanması ve bu hesaplamaya göre maaş nakil ilmühaberi düzenlenmesi
görevinin, Türk Telekomünikasyon A.Ş.'ne verildiği, söz konusu görevin,
kanunla anılan kuruma verilen ve ifası sırasında kamu gücüne has yetkilerin
kullanılmasını da içeren bir kamu hizmeti oluşturduğu, bu yetkileri
kullanarak tek yanlı irade açıklamasıyla davacının maaş nakil ilmühaberini
düzenleyen anılan kuruluşun, 14.11.2005 gününden itibaren kamu kuruluşu
niteliğini kaybederek özel hukuk hükümlerine tabi hale gelmiş olması da,
anılan görevin kamu hizmeti niteliğini değiştirmediği; dolayısıyla; kamu gücü kullanılarak tek
yanlı irade beyanıyla tesis edilen ve kamu hizmeti yürütümüne ilişkin olan
maaş nakil ilmühaberinin hukuka uygunluğunun denetimi bakımından, adı geçen
kuruluşun organik anlamda değil, fakat, maddi ve fonksiyonel anlamda kamu
idaresi olduğunun kabulünün zorunlu bulunduğu; somut uyuşmazlıkta,
davacının, Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü bünyesinde çalışmakta iken
Ek-29'uncu maddenin 1 'inci fıkrası uyarınca 7.3.2007 tarihinde bir kamu
kurumuna atanmak üzere Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından Devlet
Personel Başkanlığı'na bildirildiği ve "nakle tabi personelin atamaya
esas ücretlerinin belirlenmesi" konusunda yürütülen görevin bir kamu
görevi, bu görev kapsamında tesis edilen işlemin de idari işlem niteliğinde
olduğu göz önünde bulundurulduğunda, 406 sayılı Yasa'nın 5398 ve 5457
sayılı Yasalarla değişik Ek-29'uncu maddesinin uygulanmasından doğan bu
uyuşmazlığın idari yargıda çözümlenmesinin gerektiği; nitekim, Danıştay
İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 07.04.2011 tarih ve E:20011/55, K:2011/205
sayılı kararında da benzer nitelikteki uyuşmazlığın görüm ve çözümünün
idari yargı merciilerinin görev alanına girmediği gerekçesiyle davanın
görev yönünden reddi yolunda idare mahkemesince verilen ısrar kararının,
Danıştay Beşinci Dairesinin kararı doğrultusunda bozulmuş bulunduğu; bu
nedenlerle, 2247 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesi uyarınca yapılan başvurunun
kabulüne hukuki olanak bulunmadığı yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen
biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN’ın davada adli yargının, Danıştay Savcısı
Tuncay DÜNDAR’ın ise davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen, 18.06.2007 tarihinde İstanbul
İl Sivil Savunma Müdürlüğü emrine
atanan davacının; maaş nakil
belgesinin düzeltilmesi isteminin reddine ilişkin işlemin iptali, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ile ödenmesi gerekirken eksik bildirim nedeni ile ödenmeyen
ücretlerin tazmin edilerek yasal faizleri ile birlikte ödenmesi istemiyle
açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten
kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli görevlerde
çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2.
maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk
Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003
tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak
yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon
A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)”
bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl
tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür
ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve
Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda
istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu personel hakkında
bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş
mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere
ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne
yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri
tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve
ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından
karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli
sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde sözleşmeli personel statüsünde
Teknisyen olarak görev yapmakta iken,
406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22.
maddesine göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin yapılması için
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve 18.06.2007 tarihinde
İstanbul İl Sivil Savunma Müdürlüğü emrine atanan davacının, vekili tarafından, müvekkilinin maaş nakil belgesinin
düzeltilmesi isteminin reddine ilişkin işlemin iptali, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ile ödenmesi gerekirken eksik bildirim nedeni ile ödenmeyen
ücretlerin tazmin edilerek yasal faizleri ile birlikte ödenmesi istemiyle
16.4.2010 tarihinde idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı”
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik :
8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma
ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis
edildiği ve dava açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği
taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız
olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile
İdare Mahkemesinin Görevlilik Kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ
ile, İstanbul 6.İdare Mahkemesi’nin
24.2.2011 gün ve E:2010/1015 sayılı
GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/314
KARAR NO: 2013/27
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :1-N.Ü., 2-S.G.(Ü.), 3-A.Ü. Mirasçıları;
S.G.(Ü.), N.Ü., S.Ü.
Vekili : Av. N.M.Ü.C.
Davalılar :1-Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. Y.Ü.
2-Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. B.V.
3-Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. T.K.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin, Ankara İli, Çankaya ilçesi, Hilal Mahallesi
mevkiinde kain 27643 ada, 3 parsel sayılı taşınmazda, 1996 tarihli
kesinleşmiş imar planı ile hissedar malik olduklarını; parselin imar
planında “Sağlık Tesis Alanı” yeri olarak ayrıldığını; İmar Kanunun 8. ve
10. maddelerinden bahisle; Çankaya Belediyesi tarafından ilgili idare olan
Sağlık Bakanlığı’na durum bildirilmiş olmasına rağmen yasa gereği 5 yıllık
süre içersinde Sağlık Bakanlığı tarafından yapılması gereken kamulaştırma
işleminin yapılmadığını, müvekkillerinin, mağdur edildiğini; davalıların,
uzun süredir bu durumu devam ettirmek suretiyle davacıların mülkiyet
hakkını ihlal ettiğini, kamulaştırma
işlemi yapmayarak hukuken el attığını; idarenin kamulaştırmasız el atma
eylemini gerçekleştirdiğini;
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2010/5-662 E. 2010/651 K. 15.12.2010
tarih sayılı ilamının konuya örnek oluşturduğunu ifade ederek; fazlaya
ilişkin dava ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla; müvekkillerin
hissesinin davalı kurum adına tapuya tescili karşılığında (fazlaya ilişkin
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik) 5.000-TL tazminatın
(arsa bedeli) dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte
davalı kurumlardan müştereken ve müteselsilen tahsili istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı İdarelerin
vekilleri,
süresi içerisinde verilen dilekçeler ile; davanın
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında
bulunmuşlardır.
ANKARA 7.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 8.5.2012
gün ve E:2011/611 sayı ile, davanın kamulaştırmasız el atmaya ilişkin
bulunmasına göre bu tip davaların Yargıtay uygulamasına nazaran adli
yargıda görülmesi sebebiyle, davalı vekillerin yargı yolu itirazının
reddine karar vermiştir.
Davalı İdarelerin
vekillerinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdikleri dilekçeleri üzerine, dava dosyasının
onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında sağlık tesis alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin, davalı idarelerin yazı ve savunma
dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir sağlık
tesisi bulunmadığının anlaşıldığı;
bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında sağlık tesis alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın sağlık tesis alanı
olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca, davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; dava dosyasının
incelenmesi sonucunda; Ankara Büyükşehir Belediyesinin 3194 sayılı İmar
Kanunu'nun 8 - 18. Maddesi uyarınca arazi ve imar uygulamalarına ilişkin
işlemler kapsamında, davacının da hissesinin bulunduğu Hilal mahallesinde
bulunan taşınmazın sağlık tesis alanı olması karşısında, bu parseldeki
bedelin ödenmesine ilişkin davanın; dava konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmaması karşısında,
davanın anılan Kanun’un 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası
niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı; Anayasa'nın 125/son
madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı idari
Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem ve
işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı
davalarının idari dava türleri arasında sayıldığı; uyuşmazlık konusu, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun’un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem
ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından
açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesinin
gerektiği; bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247 sayılı Yasa’nın 10.
maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile Ankara 7. Asliye
Hukuk Mahkemesinin 2011/611 esas sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına
karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idare vekillerinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmaları üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idareler ve davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında sağlık
tesis alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, (fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik
5.000-TL tazminatın (arsa bedeli) dava tarihinden itibaren işleyecek yasal
faiziyle birlikte davalı kurumlardan müştereken ve müteselsilen tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama
İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan
kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin
nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya
yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla
meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık
payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 25.1.2012 gün ve 2551sayılı yazının incelenmesinden; davacıların
taşınmazının bulunduğu Ankara İli,
Çankaya ilçesi, Hilal Mahallesinde bulunan 27643 ada, 3 parselin; Hilal Mahallesi 2. Etap imar planına ait
81141 nolu parselasyon planı ile oluştuğu, İmar planı ile E=1.20, H.Max=
Serbest olmak üzere Sağlık Alanı olarak belirlendiği, söz konusu 81141 nolu
parselasyon planının Belediye Encümeninin 01/02/1990 tarih ve 318 sayılı
kararıyla onaylanarak askı ve ilan işlemleri sonunda kesinleşerek tapuya
tescilinin sağlandığı; anılan
parselin 3194 sayılı İmar Kanunun 18. maddesi ve ilgili yönetmelikler
doğrultusunda 81141 nolu parselasyon planı ile düzenlemeye giren kadastral
parsellerden pay verilmek suretiyle KOP(Kamu Ortaklık Payı)’tan
oluşturulduğu anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar/parselasyon planıyla Sağlık
Tesisi
Alanı kullanımında kaldığı, aradan
uzun zaman geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı idarelerin
vekillerinin görev itirazlarının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı idarelerin vekillerinin
GÖREV İTİRAZLARININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 7.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 8.5.2012 gün ve
E:2011/611 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/315
KARAR NO: 2013/28
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan
davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Akbank T.A.Ş.
Vekili : Av. S.C.G.
Davalı : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Türkiye İş
Kurumu GaziA.ep İl Müdürlüğü
O
L A Y : Hizmet akdi feshedilen kişiye ait
işten ayrılma bildirgesinin 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 48.
maddesinde belirtilen süre içersinde Kuruma gönderilmediği nedeniyle
davacıya aynı Kanun’un 54. maddesi uyarınca idari para cezası verilmiştir.
Davacı
vekili, idari para cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur.
GAZİA.EP
3. SULH CEZA MAHKEMESİ: 10.9.2003 gün ve E:2003/9, Müt. sayı ile, idari
para cezasına karşı yapılacak itirazın idare mahkemelerine yapılacağı
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekilinin, dosyayı idari yargı yerine gönderilmesini istemesi üzerine,
GaziA.ep 2. İdare Mahkemesi, 8.12.2006 gün ve E:2006/2635, K:2006/2981
sayılı kararı ile Mahkemeye hitaben düzenlenmiş bir dilekçe ile başvurulması
gerekirken, dosyanın adli yargı yerince Mahkemelerine gönderildiği, bu
durumda Mahkemelerine açılmış bir davanın bulunmadığı sonucuna varılarak
dosyanın esas kaydının kapatılmasına karar vermiş, kararın temyiz edilmesi
sonucu, Danıştay 10. Dairesi’nce kararın bozulması üzerine, Mahkemece bozma
kararına uyularak, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yeniden dava
açılmak üzere dava dilekçesinin reddine karar vermiştir.
Davacı
vekili, bu kez idari para cezasının iptali istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır.
GAZİA.EP 2. İDARE MAHKEMESİ: 31.5.2012 gün ve
E:2010/1339 sayı ile, davalının görev itirazını reddederek görevlilik
kararı vermesi üzerine, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesi uyarınca yapılan
başvurunun Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca “yararına görev itirazında
bulunulan yargı merciince aynı davada görevsizlik kararı verilmemiş olması
gerektiği nedeniyle reddedilmesinden sonra, 4447 sayılı Kanunda, 5728
sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile idari para cezalarına karşı idare
mahkemelerine itiraz edilebileceğine ilişkin hüküm yürürlükten kaldırıldığından,
Kabahatler Kanunu’na göre davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa’da Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.
maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce bir karar
verilinceye kadar yargılamanın ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden,
bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer
alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının
talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da
beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği….” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre
başvuruda bulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece, adli yargı
dosyası da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 4447 sayılı Kanun’un 48.
maddesine muhalefet edildiğinden bahisle aynı Kanunun 54. maddesi uyarınca
verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
25.8.1999 gün ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunu’nun 48. maddesinde, işsizlik sigortasına ilişkin genel hükümlere yer
verilmiş, “İdari para cezaları ile
idari işlemlere karşı itirazlar” başlığını taşıyan 54. maddesinde, “Kurumca
dayanağı belirtilmek suretiyle;
a) İşsizlik sigortasına ilişkin yükümlülükleri
nedeniyle sigortalıların ücretlerinden indirim veya kesinti yapan
işverenlere her bir sigortalı için 25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş
Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi kesiminde çalışan onaltı yaşından
büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücret tutarında,
b) 48 inci maddede öngörülen işten ayrılma
bildirgesini Kuruma vermeyen işverenlere her bir fiil için ayrı ayrı
25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 33 üncü maddesine göre sanayi
kesiminde çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari
ücretin iki katı tutarında,
İdari para cezası verilir.
(Değişik ikinci fıkra: 25.6.2003 – 4904/ 31 md.)
İdarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Kuruma
ödenir veya aynı süre içinde Kurumun ilgili ünitesine itiraz edilebilir.
İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler idarî yargı yoluna
başvurabilirler. Yargı yoluna başvurulması cezanın takip ve tahsilini
durdurmaz.
İşsizlik
sigortası uygulamasına ilişkin işlemlere karşı sigortalıların ve
işverenlerin yapacakları itirazlardan Sosyal Sigortalar Kurumuna verilen
görevlerle ilgili olanlar adı geçen Kuruluşa, diğerleri ise Kuruma yapılır.
İtirazların, işlemin tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde yapılması ve
30 gün içinde sonuçlandırılması zorunludur. Yapılan itirazlar daha önce
yapılmış bulunan işlemlerin uygulanmasını geciktirmez. İtiraz yoluna başvurulmuş
olması ilgililerin yargı yoluna başvurma haklarını ortadan kaldırmaz” hükmü
yer alırken, 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun’un 478. maddesiyle bu
maddenin birinci fıkra hükmü değiştirilmiş; 578. maddesiyle de ikinci
fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun
hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Olayda, dava
idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmış olup; 4447 sayılı
İşsizlik Sigortası Kanunu’nda son haliyle idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer
kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak
itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan
yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19.
maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda
sulh ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan
görev uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar
verilmiştir.
Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3. maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin
1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve
gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış
ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak altı
ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiş; yasama organı tarafından iptal
hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması sürecinde, anılan madde
hükmünün yürürlükte bulunduğu düşüncesiyle, aynı doğrultuda karar verilmeye
devam edilmiş; yasama organı tarafından, Anayasa Mahkemesi’nce verilen altı
aylık süre içinde iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılması
halinde ise, işaret edilen yargı yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren görevli olacağı belirtilmiştir.
Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini
değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde " (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para
cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında,
uygulanır" denilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir
müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev
kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa
hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle, GaziA.ep 2. İdare Mahkemesi’nce
yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, GaziA.ep 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen
10.9.2003 gün ve E:2003/9 Müt. sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/316
KARAR NO: 2013/29
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : A.A., A.R.B.
Vekili :
Av. E.Ö.A.
Davalı :
Milli
Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz. Av. O.D.
O L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu Ankara İli, Gölbaşı
İlçesi, Bahçelievler Mahallesi, 1208 ada 2 parsel sayılı taşınmazın, 1998 yılında imar uygulaması sonucu okul
arsası olarak ayrıldığını; taşınmazın 5 yıl içerisinde ayrılma amacına
uygun olarak kamulaştırılmadığını,
bedelinin ödenmediğini, müvekkillerin mülkiyet hakkının süresi
belirsiz şekilde kısıtlandığını; bu nedenle mülkiyet hakkına hukuki bir el
atmanın mevcut olduğunu; bu hususta Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun
15/12/2010 tarihli 2010/5-662 E, 2010/651 K. Sayılı içtihadı birleştirme
kararının emsal teşkil ettiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin her türlü
dava ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000TL taşınmaz bedelinin
kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde, imar mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlığın idari
yargı yerinde çözümleneceğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
GÖLBAŞI
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 5.6.2012 gün ve E:2012/97 sayı ile, davalı vekilinin
yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında okul alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
davalı idarenin yazı ve savunma dilekçesinden de, anılan taşınmaz üzerine
henüz yapılmış bir okul bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın okul yeri olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği
şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; İdari işlem ve
eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari yargı
yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa
hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve
zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında
bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki
ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin davanın, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında okul alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin her
türlü dava ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000TL taşınmaz
bedelinin kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte ödenmesi
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacıların hissedar bulunduğu Ankara İli,
Gölbaşı İlçesi, Bahçelievler Mahallesi, 1208 ada 2 parsel sayılı taşınmazın,
Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı tarafından, 12.07.2011 tarih ve 6575 sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli Gölbaşı Merkez
Uygulama İmar Planı kapsamında
kaldığı; “Lise Alanı” olarak planlandığı; yapılaşma
koşullarının E:1.00 Hmax: 15.50m.olduğu; dava konusu taşınmaz üzerinde plan
doğrultusunda bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla okul alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Gölbaşı
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 5.6.2012 gün ve E:2012/97 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/317
KARAR NO: 2013/30
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :1- G.S., 2- B.Ö., 3- A.Ç.Ş., 4- E.A.
Vekili :
Av. M.E.A.
Davalı :
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.Ş.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkillerinin hissedar
olduğu Ankara ili, Etimesgut İlçesi, Elvan
Mah. 47977 Ada, 1 parsel sayılı ve 220.510 m² yüzölçümündeki taşınmazın, yapılan imar planında, “Kentsel
Rekreasyon Alanı” olarak ayrıldığını,
tapu kaydı üzerine
kamulaştırılacak şerhi konulduğunu: taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığını
ancak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.12.2010 tarih 2010/5 – 662 E. ve
2010/551 K. sayılı kararı ile bu tür yerlerin bedelinin ödeneceğine karar
verildiğini, bugüne kadar idareye yapılan müracaatlara rağmen, hiçbir bedel
ödenmediğini ifade ederek; dava
konusu taşınmazın toplam bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı
kalmak kaydıyla, şimdilik 1.000,00 TL’sı bedelin dava tarihinden itibaren
işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte, davalı
idareden alınarak taraflarına ödenmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili, ilk oturumda; davanın idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
SİNCAN 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:17.5.2012
gün ve E:2012/49 sayı ile, Yargıtay İçtihadı Birleştirme
Genel Kurulu'nun 16.05.1956 gün ve 1956/1-6 sayılı kararı gereğince
idarenin kamulaştırma işlemi yapmaksızın taşınmaza el atması halinde
malikin idareye karşı dilerse el atmanın önlenmesi, dilerse taşınmaz
mülkiyetinin devri karşılığı tazminat talep edebileceğinin karara
bağlandığı; içtihadı birleştirme
kararlarının bağlayıcı olduğu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 5 ve 18 Hukuk
Dairelerinin aynı mahiyetteki istikrar kazanmış uygulamaları ile 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6. maddesi hükmü gözetilerek
kamulaştırmasız el atma talepli davalarda adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle, yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği
Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında kentsel rekreasyon alanı olarak ayrılan
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında kentsel rekreasyon alanına ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın kentsel rekreasyon alanı
olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURiYET BAŞSAVCISI;Dava dosyasının incelenmesi sonucunda; Ankara
Büyükşehir Belediyesinin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8 - 18. Maddesi
uyarınca arazi ve imar uygulamalarına ilişkin işlemler kapsamında,
davacının hissesinin de bulunduğu 47977 parselde bulunan taşınmazın okul
yeri olması karşısında, bu parseldeki bedelin ödenmesine ilişkin davanın;
dava konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
kapsamında bir işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun’un
14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun
kabulüne olanak bulunmadığı; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında,
idarenin kendi eylem ye işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü
bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1 -b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı
zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava
türleri arasında sayıldığı; uyuşmazlık konusu, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı Kanun’un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı
davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği: bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Sincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/49 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında kentsel rekreasyon alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın
toplam bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla,
şimdilik 1.000,00 TL’sı bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek kamu
alacaklarına uygulanan en yüksek
faizi ile birlikte tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme
ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasında bulunan Etimesgut Belediye Başkanliği Plan ve Proje Müdürlüğü’nün
31.1.2012 tarih ve .../336-2008 sayılı yazısından; dava konusu 47977 ada 1 sayılı parselin de
içerisinde bulunduğu alana ait 1/5000 ölçekli Elvan-Saraycık-Yeniçimşit
Bölgesi II.Etap Nazım İmar Planının Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 18.04.2002 tarih
ve 180 sayılı kararı ile onaylandığı,
47977 ada 1 sayılı parselin bulunduğu alanın onanlı 1/5000 ölçekli Nazım
İmar Planı ile “Ağaçlandırılacak Alan” olarak ayrıldığı; 1/5000 ölçekli
Revizyon Nazım İmar Plan kararları doğrultusunda yapılan 1/1000 Ölçekli
Uygulama İmar Planının Etimesgut/Belediye Meclisinin 21.11-2003 tarih ve
219 sayılı kararı ile uygun görülerek Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığınca onandığı; onanlı plana ait Elvan II-III ve IV nolu plan
etaplarına ait 1/1000 Ölçekli 85126 nolu Uygulama İmar Planının 20.03.2008
tarih ve 8355 yevmiye numarası ile tapuda tescil gördüğü ve bu tarihte de
planın kesinlik kazandığı; İmarın 47977 ada 1 sayılı parselin onanlı 1/1000
ölçekli İmar Planındaki kullanım kararının Kentsel Rekreasyon Alanı değil
“Ağaçlandırılacak Alan” olduğu, ancak 85126 nolu kesin parselasyon planının
Ankara 3. İdare Mahkemesinin 15.01.2009 tarih ve Esas No.2006/1769, Karar
No.2009/52 sayılı kararı ile iptal edildiği belirtilmiş; taşınmaz üzerinde
plan doğrultusunda bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Kentsel
Rekreasyon Alanı kullanımında kaldığı belirtilerek, tapu
kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun,
davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı
irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Sincan
1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 17.5.2012 gün ve E:2012/49 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/318
KARAR NO: 2013/31
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
S.B.
Vekilleri : Av. N.Ö., Av. H.Ö., Av. E.G.
Davalı : Bursa
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. A.D.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin, Bursa İli, Osmangazi İlçesi, Akpınar Mahallesi
6153 ada 3 ve 35 parsel sayılı taşınmazların (Eski Hamiller Mh. 40 Pafta
2650 ve 2651 Parsel ) maliki bulunduğunu; bu taşınmazlardan, 6153 Ada 35
Parselin bir kısmı, 6153 Ada, 3 Parsel’in ise tamamının davalı idarenin
tasarrufu ile 1/1000 ölçekli Bağlarbaşı-Hamitler Uygulama İmar planında 40
mt’lik Batı Yakın Çevre Yolu üzerinde kaldığını; söz konusu kararın, davalı
idare tarafından 2001 yılı içerisinde alındığını, bu güne kadar hiçbir şekilde kamulaştırma
işlemi gerçekleştirilmediğini, bedelinin ödenmediğini; müvekkilinin, davalı
idareye yazılı olarak müracaat
ederek, taşınmazlarının ivedilikle kamulaştırılarak bedelinin ödenmesi talep ettiğini; davalı
idarenin, bunun üzerine müvekkiline “Söz konusu taşınmazların
kamulaştırılmak üzere 10.Beş yıllık imar programının 2011-2015 diliminde
mevcut olduğunu, belediyenin bütçe olanakları dahilînde ileriki bir tarihte
kamulaştırma işlemlerinin başlatılacağını…” şeklinde cevap verdiğini; 4271 Sayılı Türk Medeni Kanununun
683.maddesinde malike hukuka aykırı olarak müdahalenin önlenmesini isteme
hakkı tanındığını; bir kişinin taşınmazına eylemli olarak el atıp tamamen
veya kısmen kullanılmasına engel olunması ile imar uygulaması sonucu o
kişinin mülkiyetinde olan taşınmaza hukuken kullanmaya engel sınırlamalar
getirilmesi arasında sonucu itibari ile bir fark bulunmadığını, her ikisinin de kişinin mülkiyet hakkının
sınırlandırılması anlamında aynı sonucu doğurduğunu ifade ederek; davalı
idare tarafından müvekkilinin maliki olduğu parsellerde kayıtlı bulunan
taşınmazlara kamulaştırmasız olarak el atılan ve değer kaybı oluşan bölüm
için 510.000 TL’nin davalı idareden tahsiline, belirlenecek bedele dava
tarihinden itibaren kamu alacakları için uygulanacak olan en yüksek faiz
oranının işletilmesine karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili, cevap dilekçesinde; davanın idari yargı yerinde görülmesi
gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
BURSA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 19.4.2012
gün ve E: 2012/182 sayı ile, davanın mahiyeti itibariyle kamulaştırmasız el
atma niteliğinde olduğu gözetilerek davalı tarafın yerinde görülmeyen görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Bursa
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği
Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin
de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından,
dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü
kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el
atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında Batı
Yakın Çevre Yolu üzerinde kalan taşınmazların bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında Batı Yakın Çevre Yolu
üzerinde kalması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın çevre yolu olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi idari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "hukuki
el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili
tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına
konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Dava dosyasının incelenmesi sonucunda; Bursa Büyükşehir
Belediyesinin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8 - 18. Maddesi uyarınca arazi ve
imar uygulamalarına ilişkin işlemler kapsamında, davacının hissesinin de
bulunduğu 47977 parselde bulunan taşınmazın Batı Çevre Yolu içinde kalması
karşısında, bu parseldeki bedelin ödenmesine ilişkin davanın; dava konusu
uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir
işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun’un 14. maddesinde
işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun kabulüne olanak
bulunmadığı; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendi eylem
ye işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun kurala
bağlandığı; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1 -b maddesi
gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından
açılan tam yargı davalarının idari dava türleri arasında sayıldığı;
uyuşmazlık konusu, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun’un
2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları kapsamında
idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği: bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Bursa 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/182 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi
ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine
Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının maliki olduğu
taşınmazlarına, imar planında Batı Yakın Çevre Yolu üzerinde kalmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, değer kaybı oluşan bölüm için
510.000 TL’nin, dava tarihinden
itibaren kamu alacakları için uygulanacak olan en yüksek faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık
payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden bir
düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasında bulunan Osmangazi Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nün
yazılarından; Bursa İli,
Osmangazi İlçesi, Akpınar Mahallesi 6153 ada 3 ve 35 parsel sayılı
taşınmazların, Belediye Encümeninin 7.8.1998 gün ve 2623 sayılı kararına
istinaden 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18.maddesine göre imar uygulaması
yapıldığı, %35 Düzenleme Ortaklık Payı kesildiği; 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planında ve
1/1000 ölçekli Bağlarbaşı-Hamitler
Uygulama İmar Planında “40
m.lik yolda” kaldığı, plan doğrultusunda henüz bir
düzenleme yapılmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının maliki olduğu taşınmazların imar planıyla çevre yolunda kaldığı
belirtilerek, aradan uzun yıllar geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait
taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Bursa 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 19.4.2012 gün ve
E:2012/182 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/319
KARAR NO: 2013/32
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1-E.A., 2-C.O.
Mirasçısı; a) M.O., 3- M.N.K., 4- M.A.K., 5- C.K., 6- N.Y., 7- N.Ö.,
8- T.K.
Mirasçısı; a) H.Ş.
Vekili :
Av. Z.T.
Davalılar :
1-Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av.
Ç.P.
2-Çankaya
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. P.T.
3-Ankara Valiliği (İl
Özel İdaresi'ne izafeten)
Vekili :
Av.
D.S.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkillerinin hissedar bulunduğu, Ankara İli, Çankaya
İlçesi, Esat mevkiinde kain 5213 ada 10 parsel sayılı taşınmaza, davalı
idare tarafından her hangi bir kamulaştırma işlemi yapılmaksızın okul alanı
olarak kullanılmak suretiyle fiilen/hukuken el atıldığını; verilen uzlaşma dilekçelerine karşılık
davalıların muğlak cevap yazıları gönderdiğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun
15.12.2010 tarihli son içtihadı ile fiili el atma olmadan da hukuki el
atmayı kamulaştırmasız el atma olarak kabul ederek taşınmaz bedelinin
ödenmesi gerektiğine hükmettiğini; bu karardan hemen sonra verilmiş
Yargıtay 5.Hukuk Dairesinin 21.03.2011 tarih 2010/16894 E.2011/4865
K.sayılı ilamında aynen “Hukuk Genel Kurulunun benzer konudaki 15,12.2010
gün ve 2010/5-662/651 sayılı kararı uyarınca imar planında park, yol ve
okul alanı gibi kamu hizmetine ayrılmış bulunan yerlere, el atılmamış olsa
dâhi bedeline hükmedileceğine ilişkin kararı da gözetilerek,3194 sayılı
İmar Kanununun 10.maddesinin amir hükmü uyarınca, 1/1000 ölçekli uygulama
imar planının kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde davalı
belediyece, ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma görevinin yerine
getirilmemesi ve malikin mülkiyet hakkının süresi belirsiz şekilde
kısıtlanması nedeniyle taşınmaz bedeli ödenmelidir.” denildiğini ifade
ederek; söz konusu taşınmaza davalı
idare tarafından kamulaştırma işlemi yapılmaksızın okul alanı olarak
kullanılmak suretiyle fiilen/hukuken el atılmış olması nedeniyle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla şimdilik, 8.000 TL. kamulaştırmasız el atma tazminatına karar verilmesi istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı ve Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilleri, süresinde verdikleri cevap dilekçelerinde
görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:28.2.2012 gün ve E:2011/301 sayı ile, davanın
kamulaştırmasız el atma davası olduğu gerekçesiyle, davalı vekillerinin
görev itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın
13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylemniteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında okul alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden
de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış tesis bulunmadığının
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında
bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki
ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla;
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin
kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun
kurala bağlandığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b
maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zarara uğrayanlar
tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava türleri arasında
sayıldığı; uyuşmazlık konusu, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
Kanun’un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları
kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği; bu nedenle, Danıştay Başsavcılığının 2247
sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulü ile
Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/301 esas sayılı görevlilik
kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği yolunda yazılı düşünce
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazına imar planında okul alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik, 8.000 TL. kamulaştırmasız
el atma tazminatına karar verilmesi
istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Ankara İli, Çankaya İlçesi, Esat
mevkiinde bulunan 5213 ada 10 parsel sayılı taşınmazın, 1957 yılında
yapılan 1/5000 ölçekli Kat Rejimi Planıyla oluştuğu, bu planla alanın “Okul
Yeri” olarak ayrıldığı, 31120 no’lu kesin parselasyon planı ile de
kesinleştiği; idarelerin savunma dilekçelerinden, arsa üzerinde bir yapı ve tesis bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda, davacıların hissedar olduğu taşınmazın
imar planıyla okul alanı kullanımında
kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin görev itirazının, Asliye
Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 28.2.2012 gün ve
E:2011/301 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/320
KARAR NO: 2013/33
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- S.Ç., 2- İ.Ç.,
3- S.Y.
Vekilleri : Av. Ö.F.Y., Av. E.Ç.
Davalılar : 1-Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. R.S.
2. Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. P.Y.G.
O L A Y :Davacılar
vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu Ankara İli, Çankaya
İlçesi, Karakusunlar Mevkiinde kâin, 27549 ada 6 parsel sayılı taşınmaza,
davalı idare tarafından her hangi bir kamulaştırma işlemi yapılmaksızın,
kesinleşmiş imar planında lise alanı olarak ayrılmak suretiyle
fiilen/hukuken el atıldığını; müvekkillerinin bu taşınmaz için Kamulaştırma
Kanunun Geçici 6. maddesine atıfta bulunan 6111 sayılı kanunun geçici 2.
maddesi uyarınca uzlaşmak istemediğini; Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin
21.03.2011 tarih 2010/16894 E. 2011/4865 K. sayılı ilamında aynen “Hukuk
Genel Kurulu’nun benzer konudaki 15.12.2010 gün ve 2010/5-662/651 sayılı
kararı uyarınca imar planında park, yol ve okul alanı gibi kamu hizmetine
ayrılmış bulunan yerlere, el atılmamış olsa dahi bedeline hükmedileceğine
ilişkin kararı da gözetilerek, 3194 sayılı imar kanunun 10. Maddesinin amir
hükmü uyarınca 1/1000 ölçekli uygulama imar planın kesinleştiği tarihten
itibaren 5 yıl içerisinde davalı belediyece, ayrılma amacına uygun olarak
kamulaştırma görevinin yerine getirilmemesi ve malikin mülkiyet hakkının
süresi belirsiz şekilde kısıtlanması nedeniyle taşınmaz bedeli
ödenmelidir.” denildiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla, davacılara eşit olmak üzere şimdilik, 9.000 TL
kamulaştırmasız el atma tazminatının, davalı idareden tahsil edilerek müvekkillerine
payları oranında ödenmesine, alacağa dava tarihinden itibaren kamu
alacakları için öngörülen en yüksek faizin yürütülmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekilleri, süresinde verdikleri
savunma dilekçelerinde, imar mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlığın idari
yargı yerinde çözümleneceğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
16. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 16.5.2012 gün ve E:2012/46 sayı ile, dava konusu taşınmazla
ilgili olarak konulan, okul alanı olarak ayrıldığına dair şerh dikkate
alındığında davalı Çankaya Belediyesi vekilinin husumet itirazının yerinde
olduğuna ve kabulüne, davalı Çankaya Belediyesi vekilinin bu aşamadan
itibaren davayı takip etmesine yer olmadığına; davalı Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Milli
Eğitim Bakanlığı vekilinin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18.maddesi
uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamalarına
ilişkin işlemlerin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve resen tesis
edilen idari işlemler niteliğinde olduğu,
davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde
çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında lise alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
davalı idarenin yazı ve savunma dilekçesinden de, anılan taşınmaz üzerine
henüz yapılmış bir tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında lise alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın lise alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın da yazılı
düşüncesi istenilmiştir.
YARGITAY
CUMHURiYET BAŞSAVCISI;Dava dosyasının incelenmesi sonucunda; 3194 sayılı
İmar Kanunu'nun 8 - 18. Maddesi uyarınca arazi ve imar uygulamalarına
ilişkin işlemler kapsamında, davacının hissesinin de taşınmazın lise alanı
olması karşısında, bu parseldeki bedelin ödenmesine ilişkin davanın; dava
konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında
bir işleminin bulunmaması karşısında, davanın anılan Kanun’un 14.
maddesinde işaret edilen bedel artırma davası niteliğinde olduğunun
kabulüne olanak bulunmadığı; Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında,
idarenin kendi eylem ye işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü
bulunduğunun kurala bağlandığı; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 2/1 -b maddesi gereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı
zarara uğrayanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari dava
türleri arasında sayıldığı; uyuşmazlık konusu, imar planı ve buna dayalı
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı Kanun’un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından
açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı yerinde çözümlenmesinin
gerektiği: bu nedenle, Danıştay
Başsavcılığının 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğu
başvurunun kabulü ile Ankara 16. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/46 esas
sayılı görevlilik kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği
yolunda yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığının hasım
mevkiinden çıkarıldığı; davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında lise alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, davacılara eşit olmak üzere şimdilik, 9.000
TL tazminatı, davalı idareden tahsil edilerek payları oranında ödenmesi, alacağa
dava tarihinden itibaren kamu alacakları için öngörülen en yüksek faizin
yürütülmesi istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında
aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 15.2.2012 gün 4706 sayılı yazısından; Karakusunlar Mahallesi
27549 ada 6 sayılı parsele ait alanın;
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 28.01.1991 tarih ve 84 sayılı
kararı ile onanan 1/5000 ölçekli “Çukuranbar – Karakusunlar Revizyon Nazım
İmar Planı” kararları doğrultusunda hazırlanan Belediye Meclisinin
11.10.1991 tarih ve 254 sayılı kararı ile uygun görülerek, Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığının 04.12.1992 tarih ve İP.1362,
R.4836/91(774) sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli “Karakusunlar -
Çukuranbar Çevre Yolu Kuzeyi III. Etap İmar Planı kapsamında E:0.50,
Hax:16.60m. yapılaşma koşullarında “LİSE” kullanımında kaldığı; ancak daha
sonra kamulaştırma miktarının yüksek çıkması nedeniyle plan revizyonuna
gidildiği, bu doğrultuda hazırlanan Belediye Meclisinin 03.12.1993 tarih ve
277 sayılı kararı ile uygun görülerek, Büyükşehir Belediye Başkanlığınca da
22.03.1994 tarih ve İP. 1547, R.5775/93(774) sayılı yazı ile gerekli
düzeltmelerle onaylanan 1/1000 ölçekli imar planı değişikliği kapsamında,
söz konusu LİSE alanının yapılaşma koşullarının korunarak, yapı yaklaşma
mesafelerinin yeniden düzenlendiği; bu plana ait hazırlanan 81129 nolu
parselasyon planı ile Belediye Encümeninin 22.06.1995 tarih ve 3123 sayılı
kararı ile onaylanmış parselasyon planına yapılan itirazlar
değerlendirilerek yine Belediye Encümeninin 12.10.1995 tarih ve 5017 sayılı
kararı ile söz konusu parselasyon planının kesinleştiği; ilgili şahıs
tarafından açılan dava neticesinde, Ankara 7. İdare Mahkemesinin 29.11.2001
tarih ve E.2000/1639, K.2001/1323 sayılı kararı ile söz konusu imar planı
değişikliğinin iptal edildiği; söz konusu imar planının Mahkeme kararı ile
iptal edilmesi nedeniyle, söz konusu LİSE alanını da kapsayan 1/1000 ölçekli
imar planı değişikliğinin, Belediye Meclisinin 10.09.2004 tarih ve 281
sayılı kararı ile uygun görülerek, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin
17.09.2004 tarih ve 817 sayılı karan ile onaylandığı ve bu plan ile LİSE
alanının yapılaşma koşullarının korunduğu;
daha sonra, Ankara Valiliği, İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 31.05.2005
tarih ve 715/791 sayılı yazısıyla,
talep doğrultusunda, yapılaşma koşullarının (E:1.00, Hmax:15.50m şeklinde)
ve yapı yaklaşma mesafelerinin yeniden belirlenmesine ilişkin 27549 ada 6
sayılı parsele ait 1/1000 ölçekli imar planı değişikliğinin, Çankaya
Belediye Meclisinin 08.11.2005 tarih ve 845 sayılı kararı ile uygun
görülerek, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 14.02.2006 tarih ve 388
sayılı kararı ile tadilen onandığı;
ayrıca Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 16.12.2011 gün ve 3731
sayılı kararı ile; Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliğinin 16. Maddesine,
Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde muhtelif zamanlarda ayrılmış KOP
Alanlarının, ilgili yatırımcı kamu kurum ve kuruluşlarının (eğitim, sağlık,
spor vb.) muvafakat etmesi kaydıyla, maliklerince ilgili belediyesinden
alınacak ruhsatla özel amaçlı da kullanılabileceği ifadesinin eklenmesine
karar verildiği; kullanım amacına
uygun şekilde 5 yıl içinde imar programına alınmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Lise Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 16.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 16.5.2012 gün ve
E:2012/46 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/324
KARAR NO: 2013/34
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu uyarınca verilen idari para ceza-sının
iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
T.C. Ziraat Bankası A.Ş. İstanbul lll. Bölge Başkanlığı
Vekili : Av. A.Ç.
Davalı :
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
O L A Y :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Türkiye İş Kurumu Tekirdağ İl
Müdürlüğü’nün 20.11.2006 gün ve 64525 sayılı işlemi ile, 4904 sayılı
Türkiye İş Kurumu Kanunu’nun 3. maddesinin (d) bendine aykırılıktan dolayı
(Kurum aracılığı olmadan işçi alımı) davacıya aynı Kanun’un 20. maddesi (d)
bendi uyarınca idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, idari para cezasının iptali
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
TEKİRDAĞ
SULH CEZA MAHKEMESİ: 4.5.2007 gün ve 2006/2289 D.İş sayı ile, 4904 sayılı
Kanuna göre, bu Kanun uyarınca verilen idari para cezalarına karşı idari
yargı yerine itiraz edileceği belirtildiğinden, itirazın incelenmesinin
idare mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş,
davacının itirazı Tekirdağ 2. Asliye Ceza Mahkemesince reddedilerek karar
kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı
istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
TEKİRDAĞ
İDARE MAHKEMESİ: 21.2.2008 gün E:2007/555, K: 2008/123 sayı ile, 4904
sayılı Kanun’un 5728 sayılı Kanun ile 20. maddesinde yapılan değişiklik ile
idari para cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulacağına dair
düzenlemenin yürürlükten kaldırıldığı, bu nedenle Kabahatler Kanunu
uyarınca davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
davanın görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle
incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden,
savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda
sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve
adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve
idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen
biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının; davacı
vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece 15.
maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava
dosyası temin edilmeden gönderildiği görülmekte ise de, dosya içinde idari
yargı kararının kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin bulunduğu
ve sonuçta usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
4904 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (d) bendine aykırılık nedeniyle 20.
maddesinin (d) bendi uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması
istemiyle açılmıştır.
4904 sayılı
Türkiye İş Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevleri” başlığı altında düzenlenen
3. maddesinin (d) bendinde, “İşçi isteme ve iş aramanın
düzene bağlanmasına ilişkin çalışmalar yapmak, işgücünün yurt içinde ve
yurt dışında uygun oldukları işlere yerleştirilmelerine ve çeşitli işler
için uygun işgücü bulunmasına ve yurt dışı hizmet akitlerinin yapılmasına
aracılık etmek, istihdamında güçlük çekilen işgücü ile işyerlerinin yasal
olarak çalıştırmak zorunda oldukları işgücünün istihdamlarına katkıda
bulunmak, özel istihdam bürolarına ilişkin Kuruma verilen görevleri yerine
getirmek, işverenlerin yurt dışında kendi iş ve faaliyetlerinde çalıştıracağı
işçileri temin etmesi ile tarım işlerinde ücretli iş ve işçi bulma
aracılığına izin verilmesi ve kaldırılmasına ilişkin işlemleri yapmak”
denilmiş, 20. maddesinin (d) bendinde, “ Bu Kanunun 3 üncü maddesinin (d)
bendine aykırı davranan gerçek ve tüzel kişiler hakkında eylem başka bir
suçu oluştursa dahi bir milyar lira, ayrıca Kuruma onaylatılmayan her bir
yurt dışı hizmet akdi için de ikiyüzelli milyon Lirası,
…………
…………
İdari
para cezası verilir”
…………
İdari para
cezaları tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Kuruma ödenir veya aynı
süre içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca
itirazı reddedilenler idari yargı yoluna başvurabilirler. Yargı yoluna başvurulması
cezanın takip ve tahsilini durdurmaz” hükmü yer almakta iken, 8.2.2008 gün
ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 23.1.2008 gün
ve 5728 sayılı Kanun’un 503 üncü maddesi ile, “……(d) Bu Kanunun 3 üncü maddesinin (d) bendine aykırı
davranan kişilere ikibin Türk Lirasından ellibin Türk Lirasına kadar,
ayrıca Kuruma onaylatılmayan her bir yurt dışı hizmet akdi için de üçyüz
Türk Lirası
(e)……
İdari para cezası
verilir.
Kanun hükümlerine
göre verilen idari para cezalarından tahsil edilen miktarın tamamı Kurum
hesabına aktarılır” şeklinde değiştirilmiştir.
4904 sayılı Türkiye İş Kurumu
Kanunu’nda idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenleme yer
almamaktadır.
Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, " (1)
Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para
cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında,
uygulanır"; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış
olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer
almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu’nda da
idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Tekirdağ Sulh Ceza Mahkemesi’nin 04.05.2007 gün ve 2006/2289 D.
İş sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/325
KARAR NO: 2013/35
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: 5179 sayılı Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun uyarınca verilen idari para cezasının
iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : M. Ticaret A.Ş.
Vekilleri : Av. N.E.- Av. N.K.
Davalı : Şişli Kaymakamlığı İlçe Tarım Müdürlüğü
O L A Y : Şişli Kaymakamlığı İlçe
Tarım Müdürlüğü Kontrol ve Denetim Ekibince 9.11.2009 günü davacı işletmede
yapılan denetimde, bombaj yapmış gıda ürününün satışa sunulduğunun tespit
edilmiş olması nedeniyle 10.11.2009 tarih ve A020026 sayılı işlemle, 5179
sayılı Kanunun 29. maddesinin (d) bendi gereğince Kaymakamlık Oluru ile
davacıya 5.600 TL idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, idari para cezasının iptali
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ŞİŞLİ
4. SULH CEZA
MAHKEMESİ: 25.2.2010 gün ve
Müt. No: 2009/36, Müt. K.No:2009/36 sayı ile, 5179 sayılı
Yasa’nın 30. maddesinde bu Kanunda yazılı olan idari para cezalarına karşı
idare mahkemesine itiraz edilebileceği belirtildiğinden, itirazın
incelen-mesinde idari yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle itirazın
görev yönünden reddine karar vermiş, davacı tarafından yapılan itiraz,
İstanbul 7. Ağır Ceza Mahkemesi’nce reddedilmiştir.
Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 2. İDARE MAHKEMESİ: 13.7.2010 gün
ve E:2010/1334, K:2010/1259 sayı
ile, davacıya 5179 sayılı Kanun uyarınca dava konusu idari para cezasının
verildiği, 5179 sayılı Kanunun 30. maddesinde yer alan bu Kanun uyarınca
verilmiş olan idari para cezalarına karşı idare mahkemesinde itirazda
bulunabileceğine ilişkin hükmün 8.2.2008 yürürlük tarihli 5728 sayılı
Kanunun 543. maddesiyle yürürlükten kaldırıldığının anlaşıldığı, bu
durumda, dava konusu idari yaptırım kararına yapılan itirazların görüm ve
çözümüne ilişkin özel bir düzenleme bulunmadığından, dava konusu idari
yaptırımın Kabahatler Kanunu kapsamında olduğundan, görüm ve çözümünün 5326
sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uyarınca adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar
İstanbul Bölge İdare Mahkemesi’nce onanarak kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa'nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderildiği ve usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 5179 sayılı Kanun’un 29. maddesinin (d) bendi
uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve
Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü
Hakkında Kanun’un 29. maddesinde, bu Kanuna
uymayanlara uygulanacak cezai hükümler düzenlenmiş; 30. maddesinde, bu Kanunda yazılı olan idari para
cezalarının, o yerin en büyük mülki amiri tarafından verileceği, verilen
idari para cezalarına dair kararların ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği, bu cezalara
karşı, yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği öngörülmüşken; bu
madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 543. maddesiyle, “Bu Kanunda yazılı olan idari yaptırımlara karar vermeye,
mahallî mülki amir yetkilidir” şeklinde değiştirilmiştir. 5728
sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
5179
sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle
idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmemiştir.
13/6/2010 gün ve 27610 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki
Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 47. maddesinde, “(1) 27/5/2004 tarihli ve
5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun yürürlükten
kaldırılmıştır”; 49. maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) 46 ncı maddesinin birinci fıkrası, 1/4/2010
tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde,
b) 31 inci maddesinin birinci fıkrası, 33 üncü maddesi,
46 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları ile geçici 1 inci maddesinin
dördüncü fıkrası yayımı tarihinde,
c) Diğer hükümleri yayımı tarihinden itibaren altı ay
sonra,
yürürlüğe girer”; “Geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 1. maddesinde ise, “(1) Bu
Kanunda öngörülen yönetmelikler ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslar bu
Kanunun yayımı tarihinden itibaren en geç onsekiz ay içinde yürürlüğe
konulur. Söz konusu usul ve esaslar ile çıkarılacak yönetmelikler yürürlüğe
girinceye kadar, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan 5179 sayılı Gıdaların
Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkındaki Kanun, 1734 sayılı Yem Kanunu, 3285 sayılı
Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu, 4631 sayılı Hayvan Islahı Kanunu ve 6968
sayılı Ziraî Mücadele ve Ziraî KarA.ina Kanununa dayanılarak çıkartılan
yönetmelik ve diğer mevzuatın, bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin
uygulanmasına devam olunur” denilmiştir.
Olayda,
para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup; 5996 sayılı
Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nda da idari para cezası
verilecek hususlar düzenlenmiş; ancak, idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu
Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî
para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise “idari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya
tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz
hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya
göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği;
ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı
halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5179 sayılı
Kanun’u yürürlükten kaldıran 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki
Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler
Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle, görevli mahkemenin
belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari
para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27.
maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ
görevli olduğuna, bu
nedenle, Şişli 4.
Sulh Ceza Mahkemesi’nin 25.02.2010 gün
ve Müt. No:2009/36, Müt. K. No:2009/36 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/326
KARAR NO: 2013/36
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Yargı kararı ile yükümlü tutulduğu
tazminatın tamamını ödeyen davacı tarafından, ödenen tazminattan kusur ve
sorumluluğu oranındaki tutarın, olayda sorumlu olduğu ileri sürülen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'ndan rücuen tahsili
istemiyle açılan davanın, Borçlar
Kanunu hükümlerine göre, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.Ç.
Vekili : Av. T.K.
Davalı : İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı
Vekili : Av. Ö.İ.
O
L A Y : 1- Ak Sigorta A.Ş.
tarafından, M.Ç. aleyhine,
davacı şirket tarafından sigortalanmış 34 ZY 2010 plaka sayılı aracın,
31.07.2007 tarihinde davalının isleteni ve sürücüsü olduğu 34 GPP 77 plaka
sayılı araçla çarpıştığını ve hasarlandığını, davalı tarafa ait olan aracın
olayda 8/8 oranında kusurlu bulunduğunu, yaptırılan ekspertiz raporu sonucunda:
sigortalı araçta 19.031,00 TL hasar tespit edildiğini ve bu hasar
miktarının 5.2.2008 tarihinde sigortalıya davacı şirket tarafından
ödendiğini, bu nedenle davacı
şirketin TTK 1301. maddesine göre sigortalısının hukuki haklarına halef
olduğunu iddia ederek ve fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
12.500,00 TL tazminat bedelinin ödeme tarihi olan 5.2.2008 tarihinden
itibaren yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsili istemiyle açtığı davada;
Kartal 1. Asliye Hukuk Mahkemesi:21.12.2010 gün ve E:2008/532, K: 2010/401
sayı ile, bilirkişi incelemesi sonucunda; olayda % 75 oranındaki
sorumluluğun yolun bakımında sorumlu olan ancak, karayolunun trafik düzeni
ve güvenini sağlayacak şekilde hazır bulundurmayan İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanlığına ait olduğu, davalının
kazada %25 oranında kusurlu bulunduğu ve davacı şirket tarafından
sigortalanmış aracın ise kusursuz olduğu, sigortalı araçta husule gelen
hasar bedelinin dosya kapsamına uygun bulunduğunun saptandığı; her ne kadar
davalı vekili kusurun büyük çoğunluğunun İstanbul Büyükşehir Belediyesinde
olması nedeniyle ihbar edilmesi talebinde bulunmuş ise de, BK 50,51 ve 142.
maddelerine göre birden çok kimsenin kusurları ile birlikte neden oldukları
zarar nedeniyle zarara uğrayan kişinin bu zararın tamamını müteselsil
sorumluların hepsinden isteyebileceği gibi yalnızca birisi aleyhine açacağı
dava ile de talep edebilmesinin mümkün olduğu gerekçesiyle; davanın kabulü
ile, davacı tarafın iskan konusu ettiği;12.500,00 TL'lik tazminatın ödeme
tarihin olan 05.02.2008 tarihinde itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan
tahsili ile davacıya verilmesine karar vermiştir.
2- Davacı vekili, yerel
mahkemece tesis edilmiş olan iş bu karar ile Ak Sigorta A.Ş.tarafından
Kadıköy 3.İcra Müdürlüğünün 2011/1389 esas sayılı dosya ile müvekkili
nezdinde ilamlı takip yoluna başvurulduğunu ve takip konusu edilen alacak
miktarının bütün ferileriyle birlikte toplam 20.350,00 TL olarak 14.3.2001
tarihinde icra takip dosyasına ödendiğini;
davacı müvekkilin kesinleşen Kartal 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin
2008/532 esas ve 2010/401 karar sayılı kararı ile kusur sorumluluğunu aşan
miktarını bütün ferileriyle birlikte ödemek durumunda kalmış olmasından
cihetle; davalı Belediyenin % 75 oranındaki kusur sorumluluğuna isabet eden
15.262,50 TL'nin şimdilik 8.000,00 TL sinin rücuen tahsili talebiyle sayın
mahkeme huzurunda iş bu davanın ikame edilmesi zaruretinin hasıl olduğunu
ifade ederek; fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla; davacı müvekkilin ödemiş olduğu maddi
tazminat ve sair feriler toplamının davalı belediyenin kusur sorumluluğuna
isabet eden 15.262,50 TL’nin şimdilik 8.000,00 TL sinin ödeme tarihi olan
14.3.2011 tarihinden itibaren işleyecek banka mevduatına uygulanan en
yüksek faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacı müvekkiline
tazminine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava
açmıştır.
PENDİK 2.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 15.9.2011 gün ve E:2011/218, K: 2011/542 sayı ile, davanın, tazminat isteminden ibaret bulunduğu, davacı vekilinin,
zararın davalının kontrolünde bulunan yolda oluşan yağlanmadan
kaynaklandığını ve davalının bu nedenle %75 kusurlu olduğunun bilirkişi
raporu ile sabit olduğunu iddia etmekte ve verilen zararın tazminini
istemekte olduğu; yol yapma, bakımı
ve temizlenmesi işinin davalı belediyeye yasa ile verilmiş bir görevin
gereği olduğu, bu görevin gereği gibi yapılmamasından doğan zararın hizmet
kusurundan kaynaklandığı; kamu hizmeti görmekle yükümlü olan belediyenin,
kamu hizmeti sırasında verdiği zararlardan dolayı özel hukuk hükümlerine
tabi olmadığı, hizmet kusurundan dolayı açılan davaların, İdari Yargılama
Usulü Hakkındaki Kanunu'nun 2. maddesi hükmü uyarınca tam yargı davası
olarak ikame edilmesinin gerektiği, görev kuralları kamu düzenine ilişkin
olup, mahkemece kendiliğinden dikkate alınmasının zorunlu bulunduğu
gerekçesiyle, dava dilekçesinin HUMK’nun 7. Maddesi gereği görev yönünden
reddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili bu kez, davalı
Belediyenin % 75 oranındaki kusur sorumluluğuna isabet eden 15.262,50
TL'nin tamamının rücuen tahsili istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 2. İDARE MAHKEMESİ:
14.12.2011 gün ve E:2011/2327, K:2011/2499 sayı ile, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu'nun 19/01/2011 tarihinde Resmi gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren 6099 sayılı Kanunu'nun 14.maddesi ile değişik
110. maddesinde, bu Kanundan doğan sorumluluk davalarının, (işleteni veya
sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği
zararlara ilişkin olanları dahil) adli yargıda görüleceği hükmünün
getirildiği; görev kuralları, kamu
düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunun, taraflar için bir müktesep
hak oluşturmayacağı, yargı mercilerince davanın her aşamasında re’sen
incelenmesi gereken bir husus olduğu ve geçmişe de etkili olacağı; dava dosyasının incelenmesinden;
davacının sürücüsü olduğu, 34 GPP 77 plakalı aracın 31.07.2007 tarihinde
saat 00:15'de Pendik-Sahil yolunda 34 ZY 2010 plakalı ve Ak Sigorta tarafından
sigortalı araçla yaptığı kaza sonucu Ak Sigorta tarafından 34 ZY 2010
plakalı araç için ödenen 12.500,00 TL'nin davacıdan Mahkeme kararı ile
rücuen tahsil edildiğinden bahisle, bu kez davacı tarafından sigorta
şirketine (ilamlı takip sonucu) ödenen 12.500,00 TL tutar ile birlikte
toplam 20.550,00 TL’nin idarenin kusur oranı %75'e isabet eden 15.262,50
TL’lik kısmının davalı idareden rücuen tahsiline karar verilmesi istemiyle
01.12.2011 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı;
uyuşmazlığın 2918 sayılı Kanundan kaynaklanan sorumluluk davası olduğundan
da kuşku bulunmadığı; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 110.
maddesinde 19.01.2011 tarihinde yapılan bu yeni değişikliğe göre, bu
Kanundan doğan sorumluluk davalarının adli yargıda görüleceğinin
anlaşıldığı gerekçesiyle; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 15/1-a maddesi uyarınca, davanın görev
yönünden reddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün,
Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR,
Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun
katılımlarıyla yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, adli ve idari yargı yerleri
arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen
yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
yargı kararı ile tazminle yükümlü tutulan ve tazminatın tamamını ödemiş
bulunan davacı tarafından, ödenen
tazminattan kusur ve sorumluluğu oranındaki tutarın, olayda sorumlu olduğu
ileri sürülen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'ndan rücuen tahsili isteminden ibarettir.
Olayda,
davacının
sürücüsü olduğu aracın sigortalı bir başka araçla yaptığı kaza sonucu
sigorta şirketi tarafından ödenen miktarın tazmini istemiyle sigorta
şirketi tarafından davacı aleyhine tazminat davası açıldığı, mahkemece
hükmolunan tazminatın davacıya yüklendiği anlaşılmaktadır.
Tazminat
davasına bakan mahkemece, davacının %25 oranında saptanan kusur ve
sorumluluk oranları esas alınarak davanın konusu bakımından ayrım
yapılmayıp zararın idare hukuku ilkelerine göre idari yargı yerinde saptanmasının
gerekeceği yolunda bir görevsizlik kararı verilmediğine ve hükmolunan
tazminat da tamamen ödenmiş olduğuna göre, olayda 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b. maddesinde belirtilen "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında, zarar gören tarafından açılmış
bir dava yoktur.
Öte
yandan, ortada, Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait akitten,
haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışındaki alacakların tahsil
usulünü düzenleyen 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun kapsamına giren bir kamu alacağı da bulunmamaktadır.
Belirtilen tüm bu hususlara göre, tam yargı davası
niteliği taşımayan ve konusu bir kamu alacağı olmayan rücu davasının,
Borçlar Kanunu hükümlerine göre adli yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Pendik 2. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Pendik 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.9.2011 gün
ve E:2011/218, K: 2011/542 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde Üye Eyüp Sabri BAYDAR’ın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
KARŞI OY
Davalı
Belediyenin trafik ışıklarının düzenlenmesindeki kusuru sonucu meydana
gelen kazada, davacının uğradığı maddi zararın tazmini istemi ile Adli
Yargı İlk Derece Mahkemesinde dava açılmış,
Yargılama
sonucunda "idarenin hizmet kusuruna dayalı açılan davaların tam yargı
davası niteliğinde bulunduğu, İdari Yargıda açılması gerektiği"
gerekçesi ile dava dilekçesi yargı yolu yönünden reddedilmiş,
Kararın kesinleşmesi üzerine bu kez
davacı vekili aynı istekle İdari Yargıda dava ikame etmiş,
İdare
Mahkemesi de yargılama sonucunda "uyuşmazlığın 2918 Sayılı Yasa'nın
110. maddesi gereğince Adli Yargıda çözümlenmesi gerektiği" gerekçesi
ile yargı yolu yönünden davanın reddine, 2247 Sayılı Yasa'nın 19.maddesi
gereğince görevli yargı kolunun belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığı'na gönderilmesine karar vermiş,
Bu
kararın da kesinleşmesi üzerine dosya Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmiş,
Yüksek Mahkemece yapılan inceleme sonucunda "2918 Sayılı Yasa'nın
110.maddesi hükümleri gözetildiğinde davanın Adli Yargıda çözümlenmesi
gerektiği" düşüncesi ile Asliye Hukuk Mahkemesinin görevsizlik
kararının kaldırılmasına, Adli Yargının görevli olduğuna oyçokluğuyla kesin
olarak karar verilmiştir.
Sayın
çoğunluğun uyuşmazlıkta Adli Yargıyı görevli kabul eden düşüncesine iştirak
edilmesi mümkün değildir.
Zira;
Davada,
davalı Belediyenin karayolundaki trafik ışıklarının düzenlenmesindeki
ihmali sonucu zarara neden olan kazanın meydana geldiği iddia edilmektedir.
2918
Sayılı KTK'nın 10.md. "Belediyelerin yapım ve bakımından sorumlu
olduğu yollan, trafik düzen ve güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmak,
karayolu yapısında ve üzerinde yapılacak çalışmalarda gerekli tedbirleri
almakla görevli" olduğuna işaret edilmiş,
3030
Sayılı Yasa'nın 6.md. "Büyükşehir dahilindeki meydan, bulvar, cadde ve
anayolları yapma, yaptırma, bakım ve onarımını sağlama..." Büyükşehir
Belediyesinin görevleri arasında gösterilmiş,
TC
Anayasası'nın 125/son md. "idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğu" kurala bağlanmış,
2577
Sayılı İYUK 2/1-b md. "idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
haklan ihlal edilenler tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava
çeşitleri arasında" sayılmıştır.
Bu
durumda belediye sınırları içindeki yolun yapım, bakım ve onarımının
yapılmadığı, trafik ışıklarının düzenlenmediği nedeniyle doğan zararın
tazmininin amaçlanmış olması karşısında, idarenin görevinde olan kamu hizmetini
yürüttüğü esnada kişilere verdiği zararın ödetilmesine yönelik bulunan
uyuşmazlık konusu davanın, olayda kamu hizmetinin usulüne ve hukuka uygun
olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya idarenin sorumluluğunu
gerektiren bir husus olup olmadığının tespitinde esas alınan idare hukuku
kurallarına ve 2577 Sayılı İYUK 2/1-b md. sayılan tam yargı davasında görüm
ve çözümünde idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Sayın
çoğunluk, trafik ışıklarının düzenlenmesindeki ihmalden doğan zararda Adli
Yargıyı görevli kabul eden görüşünde hukuki dayanak olarak 2918 Sayılı KTK
110/1 md. hükümlerini esas almıştır.
11.01.2011
gün 6099 Sayılı Yasa'nın 14. maddesi ile 2918 Sayılı KTK 110. maddesine
eklenen 1.fıkra ile "işleteni veya sahibi devlet ve diğer kamu
kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları
dahil bu kanundan doğan sorumluluk davaları Adli Yargıda görülür..."
hükmü getirilmiştir.
Sayın
çoğunluk görüşünün aksine eldeki uyuşmazlık anılan yasa hükmü kapsamında
kalmamaktadır.
Çünkü,
2918 Sayılı KTK 85.maddesinde açıkça belirtildiği gibi yasa motorlu
araçların işletilmesinden doğan zararlar nedeniyle işletenin hukuki
sorumluluğunu düzenlemektedir.
Yasa
hükmünde geçen bu kanundan ve Adli Yargıda görülmesi gereken sorumluluk
davaları, 2918 Sayılı Yasa'nın 85.maddesinde düzenlenen motorlu araçların
işletilmesi nedeniyle verilen zararlardan dolayı araç işletenin hukuki
sorumluluğuna ilişkin davalardır.
Yasa
değişikliğinden önce kamu araçlarının işletilmesi nedeniyle verilen
zararlardan dolayı kamu idaresinin sorumluluğunun hangi yargı kolunda görüm
ve çözümü konusunda yasada bir düzenleme bulunmadığından İdari ve Adli
Yargı organları arasında çıkan görev uyuşmazlıklarını sonlandırmak üzere sözü
geçen yasa hükmü getirilmek suretiyle kamu araçlarının verdiği zararlar
nedeniyle işletenin sorumluluğunda 2918 Sayılı Yasa'nın amacına uygun
olarak Adli Yargıda görüm ve çözüm esası benimsenmiştir.
Nitekim yasa
değişikliğine ilişkin Hükümet gerekçesi de getirilen yeni hükmün bu nedenle
maddeye eklendiğini teyit etmektedir.
Somut
uyuşmazlıkta davanın karayolunun yapım, bakım ve korunmasındaki idarenin
hizmet kusuruna dayanmasına,
2918
Sayılı Yasa'nın 110/1 md. motorlu araçların işletilmesinden doğan
zararlardan dolayı işletenini hukuki sorumluluğunun Adli Yargıda görüm ve
çözümünü düzenleme altına almasına,
Somut
uyuşmazlığın anılan yasa hükmü kapsamında bulunmamasına,
Kamu
hizmetinin usulüne ve hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin hizmet
kusuru veya idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup olmadığının
tespitinde, 2577 Sayılı İYUK 2/1-b md. sayılan tam yargı davasında görüm ve
çözümünde İdari Yargının görevli olmasına göre,
Uyuşmazlıkta
Adli Yargıyı görevli kabul eden sayın çoğunluğun görüşüne katılamıyorum.
ÜYE
Eyüp Sabri
BAYDAR
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/345
KARAR NO: 2013/37
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 4904 sayılı Türkiye
İş Kurumu Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : T.C Ziraat Bankası A.Ş. A.alya Bölge Başkanlığı
Vekili
: Av. İ.T.
Davalı : T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
O L A Y :
Kuruma talepte bulunulmadan, 48 kişinin dışardan atama ile yeni işe
alındığının tespit edildiğinden bahisle, 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu’nun 20/d. maddesi uyarınca,
davacı adına 75.309,60 YTL. para cezası verilmiştir.
Davacı
vekili, idari para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ANTALYA 2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 21.2.2007
gün ve Müt. E: 2006/226, Müt.
K:2006/226 sayı ile, 4904 sayılı Kanun’da,
idari para cezasına karşı itiraz yolunun idare mahkemesi olduğu açıkça
belirtildiğinden, itirazının çözümünün idare mahkemesine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik nedeniyle başvurunun reddine karar vermiş, A.alya
2. Ağır Ceza Mahkemesi’nce, itiraz reddedilerek karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez,
aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
A.alya 2. İdare
Mahkemesi’nce, davanın reddine karar verilmesi üzerine, karar davacı
tarafından temyiz edilmiş, Danıştay 10. Dairesi’nce, 4904 sayılı Yasa’da
yer alan görevli yargı yerine ilişkin düzenlemenin yürürlükten kaldırılması
ile anılan Yasa uyarınca verilecek idari para cezalarına karşı açılacak
davalarda Kabahatler Yasası’nın 3/1-a ve 27/1. maddeleri gereğince sulh
ceza mahkemelerinin 8.2.2008 tarihinden itibaren genel görevli mahkeme
haline geldiği gerekçesiyle, kararın bozulmasına karar vermiştir.
A.ALYA 2. İDARE MAHKEMESİ; 12.1.2012 gün ve E:
2011/1967, K: 2012/32 sayı ile, Danıştay 10. Dairesi’nin
bozma gerekçesi tekrar edilerek, davanın çözümünün adli yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş, verilen
karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, 10.2.2012 günlü dava dilekçesi ile
idari para cezasının kaldırılması istemiyle yeniden adli yargı yerine
itirazda bulunmuştur.
A.alya 12. Sulh Ceza Mahkemesi, itirazın, süresi
içersinde yapılmadığı gerekçesiyle süre yönünden reddine karar vermiş,
A.alya 4. Asliye Ceza Mahkemesince itirazın kabulüne, kararın
kaldırılmasına karar verilmesi üzerine, Mahkemece, bu kez konu ile ilgili
daha önce açılmış ve A.alya 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilmiş ve
kesinleşmiş görevsizlik kararı ile A.alya 2. İdare Mahkemesi’nce verilmiş
ve kesinleşmiş görevsizlik kararı bulunduğundan, öncelikle Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce görevli yargı yerinin belirlenmesi gerektiği açıklanarak
itirazın reddine karar verilmiş, A.alya 12. Asliye Ceza Mahkemesi, görevli
Mahkemenin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesi
gerekirken itirazın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı bulunduğu
gerekçesi ile itirazın kabulüne, dosyanın gereği için mahkemesine iadesine
karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
yargı yerlerinden birinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine, dosyanın
gönderildiği yargı yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın
kesinleşmesi halinde, olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk
alanında doğmuş bulunan bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak
davanın taraflarınca ileri sürülebilecektir.
2247
sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen
bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii
davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,
gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin
karar vermesine değin erteler” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya
bakma görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait
olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki,
başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar
verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi
gerekir.
Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde
her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini
davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda
çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı
veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda,
idari ve adli yargı yerleri arasında oluşan olumsuz görev uyuşmazlığının
giderilmesi istemiyle, davanın ikinci kez açıldığı adli yargı yerince,
sehven Yargıtay Başkanlığı’na gönderilen dosyanın, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı tarafından Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği anlaşılmıştır.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme
uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek,
Sulh Ceza Mahkemesi’nce yapılan başvurunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin
önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava
ekonomisine gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygun
olacağından, görev uyuşmazlığının esasının incelen-mesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 4904 sayılı
Kanun’un 3/d maddesine aykırılıktan dolayı aynı
Kanunun 20/d maddesi uyarınca verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
25.6.2003 gün ve 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu’nun 3. maddenin birinci fıkrasının d bendinde; “İşçi isteme
ve iş aramanın düzene bağlanmasına ilişkin çalışmalar yapmak, işgücünün
yurt içinde ve yurt dışında uygun oldukları işlere yerleştirilmelerine ve
çeşitli işler için uygun işgücü bulunmasına ve yurt dışı hizmet akitlerinin
yapılmasına aracılık etmek, istihdamında güçlük çekilen işgücü ile
işyerlerinin yasal olarak çalıştırmak zorunda oldukları işgücünün
istihdamlarına katkıda bulunmak, özel istihdam bürolarına ilişkin Kuruma
verilen görevleri yerine getirmek, işverenlerin yurt dışında kendi iş ve
faaliyetlerinde çalıştıracağı işçileri temin etmesi ile tarım işlerinde
ücretli iş ve işçi bulma aracılığına izin verilmesi ve kaldırılmasına
ilişkin işlemleri yapmak” Kurumun görevleri arasında sayılmış; “İdari
Para Cezaları” başlığını taşıyan 20. maddesinde ise, (Değişik madde: 23/01/2008-5728 S.K./503.mad)
“Kurumca dayanağı belirtilmek suretiyle; (…)d) Bu
Kanunun 3 üncü maddesinin (d) bendine aykırı davranan kişilere ikibin Türk
Lirasından ellibin Türk Lirasına kadar, ayrıca Kuruma onaylatılmayan her
bir yurt dışı hizmet akdi için de üçyüz Türk Lirası, (…) idarî para
cezası verilir. (…)Kanun hükümlerine göre verilen idarî para
cezaları Kurum tarafından genel esaslara göre tahsil edilir” denilmiştir.
4904 sayılı Türkiye İş
Kurumu Kanunu’nda idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenleme yer almamaktadır.
Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, " (1)
Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır"; Kanunun
“Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari
para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım
kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç
onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde
başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına
karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin
gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu’nda da
idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması
nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri
dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve
çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, idari para cezasının kaldırılması istemiyle ikinci kez itirazda
bulunulan adli yargı yerince (A.alya 12. Sulh Ceza Mahkemesi), A.alya 2.
Sulh Ceza Mahkemesi ile A.alya 2. İdare Mahkemesi’nce verilmiş ve
kesinleşmiş görevsizlik kararları bulunurken, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
görevli yargı yeri belirlenmeden işin esasının çözüme kavuşturulamayacağı
gerekçesi ile davaya bu Mahkemelerden biri tarafından bakılması gerektiği
açıklanarak Mahkememize gönderilen dava dosyasında, Sulh Ceza Mahkemesinin
19. madde kapsamında görülen başvurusunun reddi ile A.alya 2. Sulh Ceza
Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmesi
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, A.alya 12. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında görülen
BAŞVURUSUNUN REDDİ ile, A.alya 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 21.02.2007 gün ve
Müt. E:2006/226, Müt. K:2006/226 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/346
KARAR NO: 2013/38
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2247 sayılı Yasa’nın 14 ve 19. maddelerinde
öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca
REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : B. Elekt. Malz. İml. San. Ve Tic.
Ltd. Şti.
Vekili : Av. B.U.T.
Davalı : Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
O L A Y :
Samsun Valiliği Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü’nce, B. Elektrik Malzeme
İmalat Sanayi Ticaret Limited Şirketi tarafından üretilen H05VV-F4G2,5 mm² ve
H07V-U1*4 mm² elektrik kablolarının güvensiz olduğunun TSE raporundan
anlaşıldığı nedeniyle, 4703 sayılı Kanun’un 11. maddesi ve Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı PGD Yönetmeliğinin 17. maddesi uyarınca Bakanlık Oluru
ile bu ürünlerin toplatılmasına 4703 sayılı Kanun’un 12. maddesinin 1.
fıkrasının (b) bendi uyarınca 22.892 TL idari para cezası verilmesine karar
verilmiştir.
Davacı vekili, ürünlerin
toplatılması kararının iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmış,
idari para cezasının iptali istemiyle de adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur.
SAMSUN 2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 2.11.2011 gün
ve D. İş No:2010/1598 sayı ile, Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesine göre,
ürünlerin toplatılması kararına karşı idari yargı yerinde dava açıldığı,
davanın Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin E:2010/3014 sayı ile halen derdest
olduğu anlaşıldığından, görevsizlik kararı ile dosyanın Ankara 8. İdare
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
ANKARA 8. İDARE MAHKEMESİ: 2.2.2012 gün ve
E:2012/85 K: 2012/155 sayı ile, davacı tarafından idare mahkemesine hitaben
ve usulüne uygun şekilde düzenlenecek bir dilekçe ile dava açılması
gerektiğini açıklayarak usulüne uygun olarak açılmış bir dava bulunmadığı
gerekçesiyle dosyanın Samsun 2. Sulh Ceza Mahkemesi’ne gönderilmesine karar
vermiştir.
Samsun 2. Sulh Ceza Mahkemesi; 8.5.2012 gün
ve D. İş No: 2012/182 sayı ile, Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin gönderme
kararının, karşı görevsizlik kararı olarak değerlendirilerek, adli ve idari
yargı yerleri arasında görev uyuşmazlığı doğduğunun kabulü ile bu görev
uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiş, dosya sehven gönderildiği Yargıtay Cumhuriyet
Başsav-cılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,
Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ,
Sedat ÇELENLİOĞLU ve Aydan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan 14.01.2013
günlü toplantısında:: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, 2247 sayılı
Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki
raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde, “Olumsuz
görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya
askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı
olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri
kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi,
ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca
ileri sürülebilir” ve 19. maddesinde, “Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir
yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına
varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık
Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.
(Değişik ikinci fıkra: 23/7/2008 –
5791/9 md.) Yargı merciince, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava
dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ile birlikte dava
dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir” denilmiştir. Aynı Yasanın 27.
maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev
uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından
inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmiştir.
Olayda;
Sulh Ceza Mahkemesi’nce, açılan dava sonucunda idari yargının görevli
olduğuna ilişkin bir görevsizlik kararı verilmiş olmasına karşılık;
dosyanın doğrudan gönderilmesi üzerine İdare Mahkemesi’nce; “görevsizlik
kararı sonrasında anılan mahkeme tarafından dava dosyasının doğrudan
mahkememize gönderildiği anlaşılmış olup, usulüne uygun olarak açılmış bir
dava bulunmadığından, esas kaydının kapatılarak dosyanın ait olduğu Samsun
2. Sulh Ceza Mahkemesine gönderilmesine” karar verilmiş olduğundan, ortada
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmasına neden olacak şekilde idari yargı
yerince göreve ilişkin olarak verilmiş bir karar bulunmamaktadır.
Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 14. ve 19. maddelerinde öngörülen
koşulları taşımayan başvurunun, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi
gerekmiştir.
SONUÇ : 2247 sayılı
Yasa’nın 14 ve 19. maddelerinde öngörülen
koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı
Yasanın 27. maddesi
uyarınca REDDİNE, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/347
KARAR NO: 2013/39
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 4857 sayılı İş
Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan
davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
T.C. Ziraat Bankası A.Ş. Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. A.K.
Davalı :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türkiye İş Kurumu Amasya İl Müdürlüğü
O L A Y :
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Türkiye İş Kurumu Amasya İl
Müdürlüğü’nce, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesine göre özürlü ve eski
hükümlü işçi çalıştırmadığından bahisle, davacı adına aynı Kanun’un 108.
maddesine dayanılarak 101. maddesine göre 12.850,20 YTL idari para cezası
verilmiştir.
Davacı vekili, idari para
cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
AMASYA SULH CEZA MAHKEMESİ; 5.3.2007 gün ve
D. İş No: 2006/104 sayı ile; 4857 sayılı Kanun’da idari para cezalarına
karşı kanun yolunun idare mahkemesi olarak gösterildiği gerekçesiyle itirazın
görev yönünden reddine karar vermiş, Amasya 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nce
yapılan itiraz reddedilerek karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
SAMSUN 1. İDARE MAHKEMESİ: 27.3.2012 gün ve
E: 2011/1362, K: 2012/352 sayı ile, 4857 sayılı Kanun’da yapılan değişiklik
ile idari para cezasına karşı idare mahkemesine itiraz edilebileceğine dair
düzenlemenin kaldırıldığı, Kabahatler Kanunu’na göre davanın çözümünün adli
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar
vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara
ilişkin görev ve
hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği görülmekte ise de;
Başkanlık yazısıyla, adli yargı dosyasının Mahkemesinden istenildiği ve sonuçta
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 4857 sayılı Kanun’a göre verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun
101. maddesinde, Kanunun 30 uncu
maddesindeki hükümlere aykırı olarak özürlü ve eski hükümlü çalıştırmayan
işveren veya işveren vekiline çalıştırmadığı her özürlü ve eski hükümlü ve
çalıştırmadığı her ay için yediyüzelli milyon
lira para cezası verileceği belirtilmiş iken 26.1.2012 tarihinde yürürlüğe
giren 6270 sayılı Kanun’un 17. maddesi ile “Kanunun 30 uncu maddesindeki
hükümlere aykırı olarak özürlü ve eski hükümlü çalıştırmayan işveren veya
işveren vekiline çalıştırmadığı her özürlü ve eski hükümlü ve
çalıştırmadığı her ay için binyediyüz türk lirası idari para cezası
verilir” şeklinde değiştirilmiş, 108. maddesinin 2. fıkrasında, bu cezalara
karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare
mahkemesine itiraz edilebileceği öngörülmüşken, 8.2.2008 gün ve 26781
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un
578. maddesinin öö bendi ile, 22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı Kanun’un 108
inci maddesinin ikinci fıkrası yürürlükten kaldırılmış; anılan madde
15.5.2008 tarihli 5763 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle, “Bu Kanunda
öngörülen idari para cezaları, 101 ve 106 ncı maddelerdeki idari para
cezaları hariç, gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı Bölge Müdürünce verilir. 101 ve 106 ncı maddeler kapsamındaki
idari para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu İl Müdürü tarafından
verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir. 106 ncı maddeye göre
verilecek idari para cezası için, 4904 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (h)
bendindeki tutar esas alınır” şeklinde değiştirilmiş; madde hükmü 26.5.2008
tarihinde yürürlüğe girmiş; son olarak maddenin ikinci cümlesi, 25.2.2011
tarihinde yürürlüğe giren 6111 sayılı Kanun’un 79. maddesiyle “101 inci ve 106 ncı maddeler
kapsamındaki idari para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü
tarafından; birden fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari
para cezası ise işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu
il müdürünce verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir” şeklinde
değiştirilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu
Kanunun;
a) İdarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası
ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış
olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer
almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu
düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak
doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının,
geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan
mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda
görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin
görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev
kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği
için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta,
öngörülen idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde
belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4857 sayılı İş
Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacak olması nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Amasya Sulh Ceza Mahkemesi’nin 05.03.2007 gün ve D. İş
No:2006/104 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/348
KARAR NO: 2013/40
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2499 sayılı Kanun’un 47. maddesi uyarınca verilen
idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, yapılan yeni
düzenleme nedeniyle İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : H.G.
Vekili : Av. P.Ç.
Davalı :
Sermaye Piyasası Kurulu
O L A Y :
Sermaye Piyasası Kurulu’nca, “özel durumların kamuya açıklanmasına ilişkin
esaslar tebliği”ne aykırılık nedeniyle davacı adına 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nun 47/A maddesi uyarınca 140.000 YTL idari para cezası
verilmiştir.
Davacı vekili, idari para cezasının kaldırılması
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ÜSKÜDAR 1. SULH CEZA MAHKEMESİ: 12.11.2010 gün ve D. İş No:2008/717
sayı ile, itirazın esasını inceleyerek reddine karar vermiş, karara itiraz
edilmesi üzerine, Üsküdar 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nce, üst kurullar
tarafından verilen idari para cezalarına karşı açılacak davaların
çözümünde, Danıştay kararlarına göre idari yargı yerinin görevli olduğu
belirtilerek, itirazın kabulü ile, kararın kaldırılmasına kesin olarak
karar verilmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava
açmıştır.
ANKARA 2. İDARE MAHKEMESİ: 29.3.2012 gün ve E: 2011/441, K: 2012/551
sayı ile, 2499 sayılı Kanun’da idari para cezalarına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’na
göre davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın
görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2’nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından,
bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği görülmekte ise de;
Başkanlık yazısıyla, adli yargı dosyasının Mahkemesinden istenildiği ve
sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nun 47/A maddesi uyarınca idari
para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
2499 sayılı
Sermaye Piyasası Kanunu'nun “İdari
Para Cezaları” başlıklı 47/A maddesinde, “(Ek:15/12/1999 - 4487/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/373 md.)
Bu Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen
standart ve formlara ve Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara
aykırı hareket ettiği tespit edilen gerçek kişiler ve tüzel kişilere,
gerekçesi belirtilmek suretiyle Kurul tarafından onbeşbin Türk Lirasından
yüzbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Kanunun 40/C maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe
uymayan üyelere Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği Yönetim
Kurulunca beşbin Türk Lirasından yirmibeşbin Türk Lirasına kadar idarî para
cezası verilir.
Kanunun 40/D maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe
uymayan üyelere, Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği Yönetim Kurulunca bin
Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Birlik, verdiği cezaları ilgiliye tebliğ eder ve tahsil ve gelir kaydı için
Yatırımcıları Koruma Fonuna bildirir.
İdarî para cezalarının verilmesini gerektiren fiillerin
tekrarı halinde, verilen para cezası iki katı, ikinci ve müteakip
tekrarlarda üç katı artırılarak uygulanır. Bu cezaların verildiği tarihten
itibaren iki yıl içinde idarî para cezası verilmesini gerektiren aynı fiil
işlenmediği takdirde önceki cezalar tekrarda esas alınmaz” hükmü düzenlenmiş iken, 2499 sayılı Kanun
30.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6.12.2012 gün ve 6362 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nun 139. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
6362 sayılı Kanun’un “İdari Para Cezası Gerektiren
Fiiller” başlığı altında düzenlenen 103. maddesinde, “ (1) Bu Kanuna
dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve
Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket eden
kişilere Kurul tarafından yirmi bin Türk Lirasından iki yüz elli bin Türk
Lirasına kadar idari para cezası verilir. Ancak, yükümlülüğe aykırılık
dolayısıyla menfaat temin edilmiş olması hâlinde veri-lecek idari para
cezasının miktarı bu menfaatin iki katından az olamaz.
(2) Birinci fıkradaki yükümlülüklere aykırı hareket
eden kişinin bir özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcisi olması veya
organ veya temsilcisi olmamakla birlikte bu tüzel kişinin faaliyeti
çerçevesinde görev üstlenen bir kişi olması hâlinde, ayrıca tüzel kişi
hakkında da birinci fıkra hükmüne göre idari para cezası verilir.
Aykırılığın, temsilcisi olunan veya adına hareket edilen tüzel kişinin
zararına bir sonuç doğurması hâlinde, tüzel kişiye idari para cezası
verilmez.
(3) 26 ncı madde uyarınca ve gerekirse Kurulca
verilebilecek ek süre zarfında pay alım teklifi zorunluluğunu yerine
getirmeyen gerçek ve tüzel kişiler hakkında, Kurul tarafından pay alım
teklifine konu payların toplam bedeline kadar idari para cezası verilir.
(4) 106 ncı maddede belirtilen nitelikte bir
bilginin varlığı aranmaksızın, Kurulca izin verilen hâller hariç olmak
üzere ve Kurulca belirlenen zaman dilimi içinde ilgili sermaye piyasası
araçlarının alım satımından kazanç elde eden ihraççıların yönetim kurulu
üyeleri ve yöneticileri elde ettikleri net kazancı ihraççıya vermekle
yükümlüdürler. Bu yükümlülüğü otuz gün içinde yerine getirmeyenler hakkında
Kurul tarafından elde ettikleri menfaatin iki katı idari para cezası
verilir.
(5) 75 inci maddenin altıncı fıkrasındaki
yükümlülüğe uymayan üyelere, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği tarafından
beş bin Türk Lirasından elli bin Türk Lirasına kadar idari para cezası
verilir.
(6) H.a açık ortaklıklar ve kolektif yatırım
kuruluşları ile bunların iştirak ve bağlı ortaklıklarının, esas sözleşmeleri
veya iç tüzükleri çerçevesinde basiretli ve dürüst bir tacir olarak veya
piyasa teamülleri uyarınca kârlarını ya da malvarlıklarını korumak veya
artırmak için yapmaları beklenen faaliyetleri yapmamaları yoluyla ilişkili
oldukları gerçek veya tüzel kişilerin kârlarının ya da malvarlıklarının
artmasının sağlanması hâlinde ilgili tüzel kişiye Kurul tarafından yirmi bin
Türk Lirasından iki yüz elli bin Türk Lirasına kadar idari para cezası
verilir. Ancak, verilecek idari para cezasının miktarı elde edilen
menfaatin iki katından az olamaz” denilmiş, “İdari para cezalarının uygulanması”
başlıklı 105. maddesinin dördüncü fıkrasında, “Bu Kanun uyarınca verilen
idari para cezası kararlarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir”
hükmü yer almıştır.
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır” denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe
giren bu düzenlemeye göre,
Kabahatler Kanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine
ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı;
bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de
etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmemiş olması nedeniyle, daha
önce Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli kılındığı, ancak dava konusu
edilen idari para cezasına ilişkin Yasa’nın yürürlükten kaldırılmış ve yeni
düzenlemenin 30.12.2012 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olması nedeni
ile, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk ilkesi
karşısında, 2499 sayılı Yasa’nın 47/A maddesine göre verilen idari para
cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin
görevli olduğu kuşkusuzdur.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Ankara 2. İdare Mahkemesi’nin 29.03.2012 gün ve E:2011/441,
K:2012/551 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/349
KARAR NO: 2013/41
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve
Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca verilen idari para
cezasının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : H.B.
Vekili : Av. S.G.
Davalı : Ankara Valiliği Gençlik ve Spor İl
Müdürlüğü
O L A Y : Ankara Valiliği
Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü’nün 27.3.2007 gün ve 3126 sayılı işlemi ile,
İl Spor Güvenlik Kurulu’nun 14.3.2007 tarih ve 2006-2007/7 sayılı kararı
ile, çirkin ve kötü tezahüratta bulunduğu nedeniyle, 5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve
Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’a muhalefet ettiği
gerekçesiyle, aynı Kanun’un 23. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacı adına
1.316,00 YTL idari para cezası, 24. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 6
ay spor müsabakalarını seyirden men ve 1.316,00YTL olmak üzere ayrı ayrı
idari para cezası verilmiştir.
Davacı, idari para cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı
yerinde itirazda bulun-muştur.
ANKARA
2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 19.4.2007 gün ve E:2007/79 itiraz, K:2007/79 itiraz
sayı ile, 5149 sayılı Kanun’un 28/2. maddesinde, bu Kanun uyarınca verilen
para cezalarına karşı idare mahkemesine itiraz edileceği belirtildiğinden
ve Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesi dikkate alındığında itirazın çözümünün
idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle itirazın görev yönünden reddine
karar vermiş, Ankara 22. Asliye Ceza Mahkemesince yapılan itiraz
reddedilerek karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili,
bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA
6. İDARE MAHKEMESİ: 6.6.2012 gün E: 2012/859, K:2012/1010 sayı ile; 5149
sayılı Kanunda 5728 sayılı Kanun’un 537. maddesi ile yapılan değişiklik
nedeniyle davanın çözümünün Kabahatler Kanunu uyarınca yapılacağı ve bu
Kanuna göre sulh ceza mahkemesine itiraz edileceği belirtilerek davanın
görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği görülmekte ise de;
Başkanlık yazısıyla, adli yargı dosyasının getirtildiği ve sonuçta usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun’a muhalefet edildiğinden bahisle, aynı Kanun’un 23. maddesinin ikinci fıkrası ile 24.
maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
28.4.2004 tarih ve 5149
sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair
Kanun’un “Amaç” başlıklı 1.
maddesinde, “Bu Kanunun amacı; spor müsabakalarının yapıldığı alanlar ile
bunların eklenti ve çevresinde müsabaka öncesinde, müsabaka esnasında veya
sonrasında şiddetli rekabet ve bunun doğurduğu fanatizm sonucu patlayıcı,
parlayıcı, yanıcı, yakıcı, kesici veya delici maddelerin kullanılmasının,
şiddet ve düzensizliğin, kişilik haklarına, ailevî veya manevî değerlere
yönelik hakaret, sövme ve aşağılayıcı slogan ve davranışların yer aldığı
sporun ruhuna, ilke ve kurallarına uymayan kötü tezahüratın önlenmesi
suretiyle huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığı ve kamu düzeninin
sağlanmasına yönelik olarak alınacak önlemler ve uygulanacak yaptırımlarla
ilgili usul ve esasları düzenlemektir” denilmiş; 28. maddesinde, bu Kanuna
aykırı eylemlerde bulunanlar hakkında spor güvenlik kurulunun re'sen veya
kendisine gelen şikâyet ve ihbarlar üzerine yapacağı inceleme sonucunda
mahallin en büyük mülkî idare amiri tarafından ilgili hakkında bu Kanundaki
idarî para cezaları veya tedbirlerin uygulanmasına karar verileceği, bu
Kanunda yazılı olan idarî para cezalarına dair kararların ilgililere
11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ
edileceği, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde
idare mahkemesine itiraz edilebileceği, itirazın cezanın yerine
getirilmesini durdurmayacağı, itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğu,
itirazın zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en
kısa sürede sonuçlandırılacağı, idarî para cezalarının 21.7.1953 tarihli ve
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre
tahsil olunacağı öngörülmüşken, bu madde, 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı
Kanun’un 537. maddesiyle, “Bu Kanuna aykırı
eylemlerde bulunanlar hakkında büyükşehir ve il belediye sınırları içinde
il spor güvenlik kurulunun, bunun dışındaki yerlerde ilçe spor güvenlik
kurulunun re’sen veya kendisine gelen şikâyet ve ihbarlar üzerine yapacağı
inceleme sonucunda mahallin en büyük mülkî idare amiri tarafından ilgili
hakkında bu Kanundaki idarî para cezaları veya tedbirlerin uygulanmasına
karar verilir.
Bu Kanun hükümlerine göre verilen idarî para
cezalarından tahsil edilen miktarın tamamı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü
hesabına aktarılır. Bu paralar Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü tarafından
çıkarılacak yönetmelik esaslarına göre yüzde ellisi Engelliler Spor
Federasyonu ile engelliler kulüp ve faaliyetlerine, yüzde ellisi ise fair
play kurallarına uygun hareket eden amatör spor kulüpleri ile okul
sporlarının geliştirilmesine ayrılır.
Bu Kanunda belirtilen yasaklara uymayan kişilerin kimlik bilgileri,
müsabakanın veya eylemin yapıldığı mahallin emniyet birimlerince fotoğraflı
olarak kaydedilir ve bu kayıtlardaki kişiler takibe alınır” şeklinde
değiştirilmiştir. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe
girmiştir.
Olayda, para cezasının kaldırılması istemiyle dava açılmış olup;
5149 sayılı Spor Müsabakalarında
Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’da yapılan değişiklikle
idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Ancak, 5149 sayılı “Spor
Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun”, 14.04.2011
tarih ve 27905 sayılı R.G.'de yayımlanarak yürürlüğe giren, 31.03.2011 tarih ve 6222 sayılı “Sporda
Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun”un 25. maddesi ile
yürürlükten kaldırılmış, anılan Kanun’un, “Yargılama ve usul hükümleri”
başlıklı 23. maddesinde,
“(1) Bu Kanun kapsamına
giren suçlardan dolayı yargılama yapmaya Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun
ihtisas mahkemesi olarak görevlendireceği sulh veya asliye mahkemeleri
yetkilidir.
(2) Ceza Muhakemesi
Kanununun 135 inci maddesi hükümleri, 11 inci maddede tanımlanan suç
bakımından da uygulanır.
(3) Bu Kanun hükümlerine
göre idari para cezasına ve diğer idari yaptırımlara karar vermeye,
Cumhuriyet savcısı yetkilidir” denilmiştir.
1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanun’un diğer
kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak
itirazlara ilişkin görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
sonucunda: diğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan
yasanın amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19.
maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,
27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan
olması halinde, idari para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine
ilişkin olanlarına karşı 1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda
sulh ceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan
görev uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli bulunduğuna karar
verilmiştir.
Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar
verilmiş; yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal
düzenleme yapılmaması sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu
düşüncesiyle, aynı doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; yasama organı
tarafından, Anayasa Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal
hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen
yargı yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli
olacağı belirtilmiştir.
Son olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın
31. maddesinde "(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır" denilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Öte yandan, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Cumhuriyet savcısının
karar verme yetkisi” başlığını taşıyan 23. maddesinde, “(1) Cumhuriyet savcısı, kanunda açıkça hüküm
bulunan hallerde bir kabahat dolayısıyla idarî yaptırım kararı vermeye
yetkilidir.
(2) Bir suç dolayısıyla başlatılan soruşturma kapsamında bir kabahatin
işlendiğini öğrenmesi halinde Cumhuriyet savcısı durumu ilgili kamu kurum
ve kuruluşuna bildirebileceği gibi, kendisi de idarî yaptırım kararı
verebilir.
(3) Soruşturma konusu fiilin kabahat oluşturduğunun anlaşılması
halinde Cumhuriyet savcısı bu nedenle idarî yaptırım kararı verir. Ancak,
bunun için ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından idarî yaptırım kararı
verilmemiş olması gerekir” hükmüne
yer verilmiştir.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin
varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5149 sayılı
Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’da
idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği,
ancak, anılan Kanun’un 14.04.2011 tarihinde
yürürlüğe giren, 6222 sayılı Kanun’un 25. maddesi ile yürürlükten
kaldırıldığı; 6222 sayılı Kanun’da, bu Kanun hükümlerine göre idari para
cezasına ve diğer idari yaptırımlara karar vermeye, Cumhuriyet savcısının
yetkili olduğunun belirtildiği ancak idari para cezasına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır.
Bu
durumda, 5149 sayılı Yasa uyarınca verilen ve itiraz konusunda görevli
mahkemenin gösterilmediği idari para cezasına ilişkin uyuşmazlığın
dayandığı Kanun’u yürürlükten kaldıran 6222 sayılı Kanun’da idari para
cezasına ve diğer idari yaptırımlara karar vermeye, Cumhuriyet savcısının
yetkili olduğu düzenlemesinin getirildiği; dava konusu edilen idari para cezasının, 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu
ve Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik
3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Ankara 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 19.04.2007 gün ve E:2007/79
itiraz, K:2007/79 itiraz sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013
gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/350
KARAR NO: 2013/42
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 1608 sayılı Kanun’un
1. maddesine göre onbeş gün süreyle meslek ve ticaretten men edilmesine
ilişkin Encümen Kararının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi ge-rektiği hk.
K A R A R
Davacı : K.T.
Vekilleri : Av. H.A.-Av. K.A.
Davalı : Bursa Büyükşehir Belediyesi
O L A Y : Bursa Büyükşehir Belediye Encümeni’nin
10.4.2012 gün ve 2012/2302 sayılı kararı ile, güzergah izin belgesi almadan
izinsiz servis taşımacılığı yaptığından bahisle, davacı adına 1608 sayılı
Kanun’un 1. maddesi ile 5326 sayılı Kanun’un 32. maddesi uyarınca 169 TL
idari para cezası verilmiş, ayrıca 15 gün süreyle meslek ve ticaretini
icradan men’ine karar verilmiştir.
Davacı vekili, encümen
kararının iptali istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
BURSA 1. SULH CEZA
MAHKEMESİ; 17.5.2012 gün ve D. İş No: 2012/584 sayı ile, Kabahatler Kanunu’nun
27/8. maddesi uyarınca, idari para cezası ile birlikte aynı kişi hakkında
idari yargı yerinin görev alanına giren karar da verildiği anlaşıldığından
itirazın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle başvurunun
görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez,
encümen kararının, “15 gün trafikten men cezası verilmesine dair”, encümen
kararında, “meslek ve ticaretin icradan men’ine” şeklinde belirtilen kısmının
iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
BURSA 1. İDARE MAHKEMESİ; 29.6.2012 gün ve
E:2012/711 sayı ile, karara konu işlemin, tarih ve sayısının sehven yanlış
yazıldığı anlaşılan ara kararı ile, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 7.3.2011 gün
ve E:2010/321, K:2011/53 sayılı kararını emsal göstererek, davanın
çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca
görevli yargı yerinin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
başvurulmasına ve işin incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi’nin karar
vermesine değin ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip
çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne
alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdari yargı yerince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre
başvuruda bulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece, ekinde adli
yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında Bursa
Büyükşehir Belediye Encümen kararının “15 gün süreyle meslek ve ticaretin
icradan men edilmesine” ilişkin kısmı yönünden oluşan görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
1608 sayılı Kanun’un 1. maddesine göre, davacının 15 gün süreyle meslek ve
ticaretini icradan men’ine ilişkin Bursa Büyükşehir Belediye Encümen
kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Umuru
Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve
486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil 15.5.1930 tarih ve 1608
sayılı Kanun’un, 3.1.1940 tarih ve 3764 sayılı Kanun’la değişik 1. maddesi,
“Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve
talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri
kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin
men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara elli liraya kadar
hafif para cezası tertibine ve üç günden onbeş güne kadar ticaret ve sanat
icrasından men’e ve Türk Ceza Kanununun 536,538,557,559 ve 577. maddeleriyle
553. maddesinin birinci fıkrasında yazılı cezaları tayine belediye
encümenleri salahiyettardır. Şubelere ayrılan belediyelerde bu cezaları
encümen namına ve yerine şube müdürleri tayin ederler”; 5.7.1934 tarih ve
2575 sayılı Yasa ile değişik 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Ceza
kararlarına tebliğ tarihinden itibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve
bulunmayan yerlerde sulh hakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itiraz
olunabilir. İtiraz şifahi ise bir zabıt tutularak muterize imza ettirilir”
denilmekte; 6. maddesinde de, itiraz üzerine tetkikatın evrak üstünde
yapılacağı, itirazlar varit ise hakimin ceza kararını iptal ve para cezası
alınmış ise belediyenin geri vermesine hükmedeceği, itiraz varit görülmezse
kararın tasdik olunacağı, itirazın otuz gün içinde neticelendirilmesinin
mecburi olduğu, Hakimin izahat almak üzere lüzum görürse muterizi veya
vekilini celbederek dinleyebileceği belirtilmekte ve 7. madde ile, yazılı
emir ile bozma yolu saklı kalmak kaydıyla, itiraz sonucunda hakim
tarafından verilecek kararların kesin olduğuna ve temyiz edilemeyeceğine
işaret edilmekte iken Uyuşmazlık Mahkemesi, Yasada sözü edilen “mahsus
hakim” ibaresinden, sadece belediye işleriyle ilgili cezalara yapılan
itirazları çözümlemekle görevli olacak özel hakimlerin amaçlandığı; ancak,
mahsus hakimin bulunmadığı yerlerde sulh hakimliğine başvurulacağının açıkça
belirtilmiş olması karşısında, bu
tür cezalara karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünün adli yargı yerinin
görevine girdiği sonucuna varmıştır.
1608
sayılı Yasa’nın, 8.2.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün
ve 5728 sayılı Kanun’un 66. maddesi ile değişik 1. maddesinde, “Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun,
nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz
ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve
talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya
yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi
hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar
verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.
Belediye encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre
zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi
tarafından yapılmaması hâlinde, masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte
tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir.
Bu madde hükümleri ilgili kanunda
ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır” denilmiş, 5728 sayılı Kanun’un
578. maddesinin (g) bendi ile, 15.5.1930 tarihli ve 1608 sayılı Kanun’un 3,
4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, ek 1 ve ek 2. maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.
5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu haliyle, 1608 sayılı Yasa’da, davacının onbeş gün süreyle meslek
ve ticaretten men edilmesine ilişkin karara karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenleme yer almamaktadır.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3.
maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”;
16. maddesinde, “(1)
Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarî yaptırımlar, idarî para
cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir.
(2)
İdarî tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer
alan diğer tedbirlerdir”; 19. maddesinde, “(1) Diğer kanunlarda kabahat
karşılığında öngörülen belirli bir süre için;
a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b)
İşyerinin kapatılması,
c)
Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
Gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında
ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari
yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren
en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre
içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı
kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki
kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş
ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz
hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni
yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak
davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde,
mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan
bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş
ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli
hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta,
davacının, 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesine dayanılarak ve bu maddede öngörülen
sürelere uygun olarak süresiz değil, belirli bir süre (onbeş gün) meslek ve
ticaretten men edilmesine karar verildiği, bu haliyle 5326 sayılı Kanun’un
16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden olduğu, 1608 sayılı
Kanun’da bu idari yaptırımlara karşı itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa
hükümleri dikkate alınacağından, “15 gün süreyle meslek ve ticaretini
icradan men’ine” dair karara karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile
Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Bursa 1. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Bursa 1.
Sulh Ceza Mahkemesi’nin
17.05.2012 gün ve D. İş No:2012/584 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/351
KARAR NO: 2013/43
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2499 sayılı Kanun’un 47. maddesi uyarınca verilen
idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, yapılan yeni
düzenleme nedeniyle İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : F.U.
Vekilleri : Av. R.E. – Av. B.H.M.
Davalılar :
1- Yatırımcıları Koruma Fonu
2- Sermaye Piyasası Kurulu
O L A Y :
Sermaye Piyasası Kurulu’nca, Mensa Mensucat Sanayi ve Ticaret A.Ş. Genel
Müdür ve İcra Kurulu Başkanı olan davacı adına, şirket sermaye artırımının gerçekleştirilemediğine
ilişkin özel durum açıklamasının gecikmeli olarak yapılması nedeniyle, 2499
sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 47/A maddesi uyarınca 1.3.2007 tarih ve
8/208 sayılı karar ile 21.960 YTL idari para cezası verilmiş, Yatırımcıları
Koruma Fonu tarafından düzenlenen 8.3.2007 gün ve F.4/339-3264 sayılı idari
para cezası bildirim tutanağı ile davacıya tebliğ edilmiştir.
Davacı vekili, idari para cezasının kaldırılması
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ADANA 3. SULH CEZA MAHKEMESİ: 9.11.2007 gün ve Müt. No:2007/49 sayı
ile, sermaye piyasası kurulu tarafından verilen idari para cezalarının kamu
gücüne dayanılarak idare hukuku esasları içerisinde tesis edilmiş bir işlem
olduğu, bu nedenle üst kurullar tarafından verilen idari para cezalarına
karşı idari yargı yerine itiraz edilebileceği gerekçesiyle görevsizlik
kararı vermiş, Anada 11. Asliye Ceza Mahkemesi’nce yapılan itirazın reddine
karar verilmiş, bu şekilde karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 7. İDARE MAHKEMESİ: 23.1.2012 gün ve E.2012/78, K:2012/87
sayı ile, 2499 sayılı Kanun’da idari para cezalarına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’na
göre davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın
görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2’nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkûmiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından,
bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari ve
adli yargı dosyaları 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı
vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren Mahkemece, sehven
gönderildiği Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmiş ve usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 47/A maddesi uyarınca idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle
açılmıştır.
2499 sayılı
Sermaye Piyasası Kanunu'nun “İdari
Para Cezaları” başlıklı 47/A maddesinde, “(Ek:15/12/1999 - 4487/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/373 md.)
Bu Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen
standart ve formlara ve Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara
aykırı hareket ettiği tespit edilen gerçek kişiler ve tüzel kişilere,
gerekçesi belirtilmek suretiyle Kurul tarafından onbeşbin Türk Lirasından
yüzbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Kanunun 40/C maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe
uymayan üyelere Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği Yönetim
Kurulunca beşbin Türk Lirasından yirmibeşbin Türk Lirasına kadar idarî para
cezası verilir.
Kanunun 40/D maddesinin beşinci fıkrasındaki yükümlülüğe
uymayan üyelere, Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği Yönetim Kurulunca bin
Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Birlik, verdiği cezaları ilgiliye tebliğ eder ve tahsil ve gelir kaydı için
Yatırımcıları Koruma Fonuna bildirir.
İdarî para cezalarının verilmesini gerektiren fiillerin
tekrarı halinde, verilen para cezası iki katı, ikinci ve müteakip
tekrarlarda üç katı artırılarak uygulanır. Bu cezaların verildiği tarihten
itibaren iki yıl içinde idarî para cezası verilmesini gerektiren aynı fiil
işlenmediği takdirde önceki cezalar tekrarda esas alınmaz” hükmü düzenlenmiş iken, 2499 sayılı Kanun
30.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6.12.2012 gün ve 6362 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu’nun 139. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
6362 sayılı Kanun’un “İdari Para Cezası Gerektiren
Fiiller” başlığı altında düzenlenen 103. maddesinde, “ (1) Bu Kanuna
dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve
Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket eden
kişilere Kurul tarafından yirmi bin Türk Lirasından iki yüz elli bin Türk
Lirasına kadar idari para cezası verilir. Ancak, yükümlülüğe aykırılık
dolayısıyla menfaat temin edilmiş olması hâlinde verilecek idari para
cezasının miktarı bu menfaatin iki katından az olamaz.
(2) Birinci fıkradaki yükümlülüklere aykırı hareket
eden kişinin bir özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcisi olması
veya organ veya temsilcisi olmamakla birlikte bu tüzel kişinin faaliyeti
çerçevesinde görev üstlenen bir kişi olması hâlinde, ayrıca tüzel kişi
hakkında da birinci fıkra hükmüne göre idari para cezası verilir.
Aykırılığın, temsilcisi olunan veya adına hareket edilen tüzel kişinin
zararına bir sonuç doğurması hâlinde, tüzel kişiye idari para cezası
verilmez.
(3) 26 ncı madde uyarınca ve gerekirse Kurulca
verilebilecek ek süre zarfında pay alım teklifi zorunluluğunu yerine
getirmeyen gerçek ve tüzel kişiler hakkında, Kurul tarafından pay alım
teklifine konu payların toplam bedeline kadar idari para cezası verilir.
(4) 106 ncı maddede belirtilen nitelikte bir
bilginin varlığı aranmaksızın, Kurulca izin verilen hâller hariç olmak
üzere ve Kurulca belirlenen zaman dilimi içinde ilgili sermaye piyasası
araçlarının alım satımından kazanç elde eden ihraççıların yönetim kurulu
üyeleri ve yöneticileri elde ettikleri net kazancı ihraççıya vermekle
yükümlüdürler. Bu yükümlülüğü otuz gün içinde yerine getirmeyenler hakkında
Kurul tarafından elde ettikleri menfaatin iki katı idari para cezası
verilir.
(5) 75 inci maddenin altıncı fıkrasındaki
yükümlülüğe uymayan üyelere, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği tarafından
beş bin Türk Lirasından elli bin Türk Lirasına kadar idari para cezası
verilir.
(6) H.a açık ortaklıklar ve kolektif yatırım
kuruluşları ile bunların iştirak ve bağlı ortaklıklarının, esas sözleşmeleri
veya iç tüzükleri çerçevesinde basiretli ve dürüst bir tacir olarak veya
piyasa teamülleri uyarınca kârlarını ya da malvarlıklarını korumak veya
artırmak için yapmaları beklenen faaliyetleri yapmamaları yoluyla ilişkili
oldukları gerçek veya tüzel kişilerin kârlarının ya da malvarlıklarının
artmasının sağlanması hâlinde ilgili tüzel kişiye Kurul tarafından yirmi
bin Türk Lirasından iki yüz elli bin Türk Lirasına kadar idari para cezası
verilir. Ancak, verilecek idari para cezasının miktarı elde edilen
menfaatin iki katından az olamaz” denilmiş, “İdari para cezalarının uygulanması”
başlıklı 105. maddesinin dördüncü fıkrasında, “Bu Kanun uyarınca verilen
idari para cezası kararlarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir”
hükmü yer almıştır.
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idari
para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında,
uygulanır” denilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe
giren bu düzenlemeye göre,
Kabahatler Kanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterildiği durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine
ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı;
bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de
etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmemiş olması nedeniyle, daha
önce Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, bu nedenle doğan görev
uyuşmazlıklarında adli yargı yerinin görevli kılındığı, ancak dava konusu
edilen idari para cezasına ilişkin Yasa’nın yürürlükten kaldırılmış ve yeni
düzenlemenin 30.12.2012 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olması nedeni
ile, görev kuralının geçmişe etkili olacağı yolundaki genel hukuk ilkesi
karşısında, 2499 sayılı Yasa’nın 47/A maddesine göre verilen idari para
cezasına karşı yapılan itirazın görüm ve çözümünde idari yargı yerinin
görevli olduğu kuşkusuzdur.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 7. İdare Mahkemesi’nin
23.01.2012 gün ve E:2012/78, K:2012/87 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/352
KARAR NO: 2013/44
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Maaş nakil belgesinin düzeltilmesi istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
K.K.
Vekilleri : Av. M.A.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.S.
O L A Y : Osmaniye İl Telekom Müdürlüğünde kapsam dışı personel statüsünde Teknisyen olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın
22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı, 31.7.2006 tarihinde Osmaniye Valiliği Tarım İl Müdürlüğü emrine atanmıştır.
Davacı
vekili; müvekkilinin, maaş nakil ilmuhaberinin yeniden düzenlenmesine ilişkin 5.11.2010
tarihli başvurusunun cevap verilmeyerek zımnen reddine ilişkin işleminin
iptali istemiyle 14.2.2011 tarihinde
idari yargı yerinde dava açmıştır.
ADANA 2. İDARE
MAHKEMESİ:4.3.2011 gün ve E:2011/326, K:2011/260 sayı ile, kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu
tüzel kişilerine karşı açılan davalara bakılabileceği; incelenen
uyuşmazlıkta, davalının özel hukuk tüzel kişisi olması karşısında, idari
yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmenin
olanaksız olduğu; buna göre, davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde
399 sayılı KHK'ye tabi olarak sözleşmeli statüde çalışan, 406 sayılı
Kanun'un Ek 29 maddesine göre, davalı ile iş sözleşmesi imzalayan,
18.04.2006 tarihinde 406 sayılı Kanun'un Ek 29. ve 4046 sayılı Kanunun 22.
maddesi uyarınca başka kuruma nakli için DPB'ye bildirilen davacının,
Osmaniye İl Telekom Müdürlüğüne maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ve parasal haklarının ödenmesi istemiyle 05.11.2010 tarihinde
yaptığı başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adlı yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanun'un 15/1-a maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar vermiş,
bu karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili
bu kez, müvekkili davacının maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesine
ilişkin başvurusuna cevap verilmemiş olmakla davalının tesis etmiş olduğu
zimni ret işleminin iptali için açmış oldukları davada, Adana 2. İdare Mahkemesinin 2011/326 Esas
ve 2011/260 Karar sayılı ilamı ile görevsizlik kararı verildiğinden bahisle, müvekkilinin hatalı düzenlenen maaş nakil
ilmühaberi ile alamadığı fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, 18.4.2006 tarihinden
itibaren 80,00 TL denge tazminatı, 80,00 İkramiyenin faiziyle birlikte
tahsiline ve hatalı maaş nakil ilmühaberinin yapıldığının tespitine karar
verilmesi istemiyle 24.5.2011 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
OSMANİYE
1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ(İŞ MAHKEMESİ SIFATIYLA); 14.12.2011 gün ve
E:2011/334, K:2011/931 sayı ile, Davacı yanın hatalı hesaplama nedeni ile
tarafına ödenmeyen ek ödeme ve ikramiye alacaklarının davalı yandan
tahsilini talep ettiği, davalının davanın reddini istediği; davacı yanın
GaziA.ep 1. İdare Mahkemesine açtığı davanın, GaziA.ep 1.İdare Mahkemesince
görev yönünden reddine karar verildiği; her ne kadar Türk Telekom A.Ş.
şirketi özelleştirilmiş ise de, davacının talep ettiği sürelerde Kamu Görevlisi
Memur olduğunun anlaşıldığı; dava konusu yapılan hizmetin, idarenin yapmış
olduğu kamu hizmetinin bir parçası olarak yapıldığı, dava konusu alacağı
oluşturan hizmetin geçtiği dönemde davacının kamu görevlisi olduğu, hizmet
akdine dayalı bir iş bulunmadığı, İş Yasasında İş Mahkemesinin görevli
olduğu durumların açıkça belirtildiği, bu nedenle Mahkemelerinin iş bu
davaya bakmada görevsiz olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle;
yargı yolu yönünden davanın reddi ile, oluşan yargı yolu uyuşmazlığı nedeni
ile dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş, bu karar
temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili
29.6.2012 tarihli dilekçe ile, Adana 2. İdare Mahkemesinin 4.3.2011 gün ve
E:2011/326, K:2011/260 sayılı kararı ile Osmaniye 1.Asliye Hukuk
Mahkemesinin(İş Mahkemesi Sıfatıyla) verdiği 14.12.2011 gün ve E:2011/334,
K:2011/931 sayılı kararı arasında çıkan görev uyuşmazlığının giderilmesi
için, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesini talep etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine
kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler
ile verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1- 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde,
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir.
2-
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik
kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar
ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve
elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin
erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha
önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten
gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına
sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde
her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini
davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda
çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı
veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte,
bununla yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir.
Bu
haliyle, Osmaniye 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce(İş Mahkemesi Sıfatıyla)
re’sen yapılan başvuru, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamaktadır.
Ancak,
adli ve idari yargı yerleri arasında olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu,
adli yargı dosyasının; davacı vekilinin görev uyuşmazlığının giderilmesi
için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesi istemine ilişkin
dilekçesi gözetildiğinde ve UYAP üzerinden elektronik ortam ile temin
edilen idari yargı dosyasının, son görevsizlik kararını veren Mahkemece
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği; idari yargı kararının kesinleşme
durumunun da Başkanlıkça Mahkemesinden sorulduğu ve sonuçta usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen, 31.7.2006 tarihinde Osmaniye Valiliği Tarım İl Müdürlüğü emrine atanan davacının; maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi
istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali
istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne
ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010
(Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı için 100
ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve
82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin
verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam
Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun
31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe
konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsam dışı personel statüsünde Teknisyen olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın
Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum
ve kuruluşlarına naklinin yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen ve 31.7.2006 tarihinde Osmaniye
Valiliği Tarım İl Müdürlüğü emrine
atanan davacı tarafından, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine
ilişkin işlemin iptali istemiyle 14.2.2011 tarihinde idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı”
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik :
8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma
ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre
görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Asliye Hukuk Mahkemesince (İş Mahkemesi
Sıfatıyla) yapılan başvurunun reddi
ile aynı Mahkemece ayrıca verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Osmaniye 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
(İş Mahkemesi Sıfatıyla) BAŞVURUSUNUN REDDİ ile aynı Mahkemece ayrıca
verilen, 14.12.2011
gün ve E:2011/334, K:2011/931 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/353
KARAR NO: 2013/45
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1) O.T., 2) A.Y.
Vekili : Av. S.M.S.
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. A.D.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin, Ankara ili, Yenimahalle ilçesi Yakacık
mevkiinde bulunan, 43844 Ada, 1 parsel sayılı taşınmazda 18/03/1999 tarihli
kesinleşmiş imar planı ile hissedar malik olduklarını; parselin imar planında "Üniversite
Alanı" olarak ayrıldığını, bu
nedenle Milli Eğitim Bakanlığı'nın sorumlu bulunduğunu; ancak davalı
kurumun imar planında ayrılmasından itibaren 5 yıl içinde usulüne uygun
kamulaştırma yapmadan ve müvekkillerine her hangi bir ödemede bulunmadan,
uzun süredir bu durumu devam ettirmek suretiyle müvekkillerinin mülkiyet hakkını
ihlal ettiğini; kamulaştırma işlemi
yapmayarak hukuken el atmış olduğunu;
taşınmazın kullanılmasına imkan ve ihtimal kalmadığını; kamulaştırmasız el atma eylemini
gerçekleştiren idarenin, taşınmazın
dava tarihindeki gerçek ve rayiç bedelini müvekkiline ödemekle yükümlü
bulunduğunu ifade ederek; davacı
müvekkillerinin hisselerinin davalı kurum adına tapuya tescili karşılığında
(fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla ile şimdilik)
müvekkili A.Y. için 1000 TL,
müvekkili O.T. için 1000 TL olmak üzere, toplam 2000 TL tazminatın
(arsa bedeli) dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte
davalı kurumdan tahsil edilerek müvekkillerine verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği savunma dilekçesinde, görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
21. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:31.5.2012 gün ve E:2011/556 sayı ile, Davalının yargı yoluna
ilişkin itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin, 3194 sayılı Kanunun 18.maddesi
uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamalarına
ilişkin işlemlerin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve resen tesis
edilen idari işlemler niteliğinde olduğunu belirterek, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre;
idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında üniversite alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarelerin yazı ve
savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir okul
bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının,
imar planında üniversite alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet
hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı
sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın üniversite alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça,
2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
“davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu taşınmazlarına, imar planında üniversite alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, hisselerinin davalı idare adına tapuya
tescili karşılığında fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak
kaydıyla şimdilik 1.000 er lira olmak üzere, toplam 2.000.TL'nin yasal
faiziyle birlikte davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge
planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya
yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili
tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Olayda,
davacılar vekili tarafından müvekkillerinin, Ankara ili, Yenimahalle ilçesi
Yakacık mevkiinde bulunan, 43844 Ada, 1
sayılı parselde bulunan taşınmazdaki hisselerine kamulaştırmasız
elatıldığından bahisle, taşınmazdaki
hisselerinin
davalı idare adına tapuya tescili karşılığında fazlaya ilişkin talep ve
dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 er lira olmak üzere,
toplam 2.000.TL'nin yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsilinin talep edildiği, 3194 sayılı Kanun'un
18. maddesi uyarınca, imar
uygulaması sonucu alınan kamu ortaklığı paylarından oluşturulan sözkonusu
parselin imar planında “üniversite” alanına ayrılmış olduğu ve
şuyulandırıldığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmaması karşısında,
davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası
niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı; davacılar vekilinin
davayı idarenin uygulamasından doğan zararlarının giderilmesi istemiyle
açtığı görülmektedir.
Bu
durumda, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun arazi ve arsa düzenlenmesine ilişkin
18. maddesinin uygulamasından kaynaklanan ve imar planı ile buna dayalı
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından
açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin
görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
21.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 31.5.2012 gün ve E:2011/556 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/354
KARAR NO: 2013/46
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1-Ş.S.,2-Y.K.,3-K.A.,E.Ö.Mirasçıları;4-A.Ö.,5-J.İ.Ö.,6-N.A.,7-J.R.Ö.,8-K.Ö.,9-H.Ö.,
10- J.Ö., 11- N.Ö.
Vekilleri : Av. Ö.F.Y., Av. E.Ç.
Davalılar : 1-Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Müş.Haz.Av. N.K.
2-Çankaya
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. D.B.
3-Ankara İl Özel İdaresine İzafeten
Ankara Valiliği
Vekilleri : Av. D.S., Av. D.O.İ.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin, Ankara ili, Çankaya ilçesi, Kırkkonaklar
mevkiinde bulunan 26320 ada 1 parsel sayılı taşınmazda hisseleri nispetinde
malik bulunduğunu; bu taşınmaza, davalı idare tarafından her hangi bir
kamulaştırma işlemi yapılmaksızın kesinleşmiş imar planında okul alanı
olarak ayrılmak suretiyle fiilen, hukuken el atıldığını; söz konusu
taşınmaz için Kamulaştırma Kanunun Geçici 8. maddesine atıfta bulunan 6111
sayılı kanunun geçici 2. maddesi uyarınca uzlaşma dilekçeleri verildiğini,
bunun üzerine davalıların talebi sürüncemede bırakmak ve bedel ödememek
için muğlak cevap yazıları gönderdiğini, müvekkillerinin uzlaşmak istemediklerini; taşınmazın konumu itibariyle Ankara’nın değerli
bölgesinde bulunduğunu; Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 21.03.2011 tarih,
2010/16894 E, 2011/4865 K. Sayılı ilanında aynen “Hukuk Genel Kurulu”nun
benzer konudaki 15.12.2010 gün ve 2010/5-662/651 sayılı kararı uyarınca
imar planında park, yol ve okul alanı gibi kamu hizmetine ayrılmış bulunan
yerlere el atılmamış olsa dahi bedeline hükmedileceğine ilişkin kararı da
gözetilerek, 3194 sayılı İmar Kanunun 10. maddesinin amir hükmü uyarınca
1/1000 ölçekli uygulama imar planın kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl
içerisinde davalı belediyece ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma
görevinin yerine getirilmemesi ve malikin mülkiyet hakkının süresi belirsiz
şekilde kısıtlanması nedeniyle taşınmaz bedeli ödenmelidir.”denildiğini
ifade ederek; fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, davacılara eşit olmak üzere şimdilik 11.000
TL kamulaştırmasız el atma tazminatının, davalı idareden tahsil edilerek
müvekkillerine payları oranında ödenmesine, alacağa dava tarihinden
itibaren kamu alacakları için öngörülen en yüksek faizin yürütülmesine
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekilince,
süresi içerisinde verilen dilekçede,
dava konusu taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığı, imar
uygulamasından kaynaklanan davanın idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiği belirtilerek, görev itirazında bulunulmuş; Ankara İl Özel İdaresi Vekili de,
ilk oturumda davanın idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle
görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
8.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:16.5.2012 gün ve E:2012/26 sayı ile, Davalılardan İl Özel İdaresi vekilinin yargı yolu itirazının
dava konusu uyuşmazlığın kamulaştırmasız el atma olarak mahkemelerince kabul
edildiğinden; diğer davalı Çankaya Belediye Başkanlığının görev itirazının
ise 2942 Kamulaştırma Yasasının 37.maddesi uyarınca reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Ankara İl Özel İdaresi vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek
yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah
imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların
fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği
ileri sürülmek suretiyle, imar planında okul alanı olarak ayrılan
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı
idarenin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz
yapılmış bir okul bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın okul alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından;
başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine
ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak
bulunmadığı; dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın
yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara İl Özel İdaresi
vekilinin,
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında okul alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, davacılara eşit olmak üzere şimdilik 11.000
TL kamulaştırmasız el atma tazminatının, davalı idareden tahsil edilerek
davacılara payları oranında ödenmesine, alacağa dava tarihinden itibaren
kamu alacakları için öngörülen en yüksek faizin yürütülmesine karar
verilmesi istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren
belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin
internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir
aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara
itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve
planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı Kanun'un
18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve
arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın,
birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait
bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya
parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre
hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Olayda,
Ankara
ili, Çankaya ilçesi, Kırkkonaklar mevkiinde bulunan 26320 ada 1 parsel
sayılı taşınmazın, Çankaya Belediye
Meclisinin 23.12.1994 gün ve 381 sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli
Kırkkonaklar Islah Planı kapsamında kaldığı, bu doğrultuda hazırlanan
Çankaya Belediye Encümenin 25.3.1999 gün ve C:/99/0898.15 sayılı kararı
ile onanan parselasyon planı ile düzenlemeye alınarak “Okul Alanı” olarak ayrıldığı, üzerinde bina bulunmadığı; davacılar
vekili tarafından müvekkillerinin, dava konusu taşınmazdaki hisselerine
kamulaştırmasız elatıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, davacılara eşit olmak üzere şimdilik 11.000 TL kamulaştırmasız el
atma tazminatının, davalı idareden tahsil edilerek davacılara payları
oranında ödenmesinin davalı idareden
talep edildiği, söz konusu parselin 3194 sayılı Kanun'un 18. maddesi
uyarınca, imar uygulaması sonucu
alınan kamu ortaklığı paylarından oluşturulduğu anlaşılmaktadır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, idarenin 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında bir işleminin bulunmaması karşısında,
davanın anılan Kanun'un 14. maddesinde işaret edilen bedel artırma davası
niteliğinde olduğunun kabulüne olanak bulunmadığı; davacılar vekilinin
davayı idarenin uygulamasından doğan zararlarının giderilmesi istemiyle
açtığı görülmektedir.
Bu
durumda, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun arazi ve arsa düzenlenmesine ilişkin
18. maddesinin uygulamasından kaynaklanan ve imar planı ile buna dayalı
imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından
açılan tam yargı davaları kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Ankara İl Özel İdaresi vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara İl Özel İdaresi
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 8.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 16.5.2012 gün ve E:2012/26 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/355
KARAR NO: 2013/47
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ş.Y.
Vekilleri :
Av. N.B., Av. H.K., Av. B.B.
Davalı : Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av.
F.A.D.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara,
Etimesgut, Eryaman Mahallesi 46440 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın imar
planında Pazar Yeri olarak kamu hizmetine ayrıldığını, imar planı üzerinden
beş yıldan çok daha fazla süre geçtiği halde imar planındaki amaca yönelik
olarak kamulaştırılmadığı gibi üzerine herhangi bir Pazar v.s
yapılmadığını, halen boş olarak durduğunu; bu şekilde müvekkilinin mülkiyet
haklarının kısıtlandığını; Yargıtay HGK'nun 15.12.2010 tarih ve 2010/5-662
E. 2010/651 Karar sayılı kararı ve Yargıtay 5. Hukuk Dairesi içtihatlarında
da belirtildiği gibi, imar mevzuatı gereğince imar planının yürürlük
tarihinden itibaren beş yıl içinde planda kamu hizmetine tahsis edilen
taşınmazın ilgili İdare tarafından kamulaştırılmasının gerektiğini, aksi
halde taşınmaza kamulaştırmasız el atılmış sayılacağını; davalı İdarenin,
pazaryeri alanı olarak kamu hizmetine ayrılan taşınmazda kamulaştırma
yükümlülüğünü yerine getirmediğinden taşınmaza kamulaştırmasız el atılmış
olduğunu, bu nedenle tazminata hak kazanmış bulunduklarını ifade ederek;
anılan taşınmaza kamulaştırmasız el atılması. sebebiyle; müvekkile ait
hisseye isabet eden kamulaştırmasız el atma alacaklarının tespiti ile
fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalarak şimdilik 260.000.00
TL.nin müracaat tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte Davalı
İdareden tahsili ile müvekkile ödenmesine, bedel ödendiğinde taşınmazdaki
müvekkil hissesinin İdare adına tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde, idari işlemden kaynaklanan davanın
idare mahkemelerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle, görev itirazında
bulunmuştur.
SİNCAN
1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 15.5.2012 gün ve E:2012/164 sayı ile, Mahkemelerinin görevli
olduğuna karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında pazar yeri alanı
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pazaryeri tesis alanına
ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın pazar yeri olarak gösterilmesinden; bu
planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem
ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca
davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu
taşınmazına imar planında Pazar
Yeri olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, hisseye isabet eden kamulaştırmasız el
atma alacaklarının tespiti ile fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı
kalmak kaydı ile şimdilik 260.000.00 TL.nin müracaat tarihinden itibaren yasal
faizi ile birlikte Davalı İdareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında
aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Etimesgut Belediye Başkanlığı, Plan ve Proje Müdürlüğü'nün
1.3.2012 gün ve .../755-4042 sayılı yazısından; 85048 nolu kesin
parselasyon planı kapsamında kalan ve onanlı 1/1000 ölçekli İmar Planında
"Pazar Yeri" olarak ayrılan dava konusu imarın 46440 ada 1 sayılı
parselinin de içerisinde bulunduğu alana ait 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planının
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 23.02.1995 tarih ve 165 sayılı kararı
ile onandığı, söz konusu 1/5000 ölçekli Nazım İmar Plan kararları
doğrultusunda, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca
yapılan/hazırlanan1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisinin 28.09.1995 gün ve 671 sayılı kararı ile onandığı; imarın 46440 ada 1 sayılı parselin
Belediye sınırları içerisinde kaldığı ve Belediye Hizmetlerinden
yararlandığı; davacının 3/16 oranında hissedar olduğu 35250 m2 miktarındaki
kd.1900 nolu kadastro parselinin, 85048 nolu parselasyon planı ile
düzenlemeye alındığı ve hissesi oranında 2154 m2 DOP kesildiği
hususlarının tespit edildiği anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın imar
planıyla Pazar
Yeri kullanımında kaldığı, tapu kaydı
üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Sincan 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.5.2012 gün ve
E:2012/164 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/356
KARAR NO: 2013/48
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Y.K.
Vekilleri : Av. S.Y., Av. E.V.
Davalılar : 1-Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili Av. E.N.C.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. G.A.
3-Ankara İl Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğü’ne izafeten Ankara Valiliği
Vekili :
Av. D.K.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin 369/46774 hissedarı bulunduğu Ankara İli,
Yenimahalle İlçesi, Yuva Mahallesi, 43036 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın; yapılan imar düzenlemesinde/planında
”spor alanı” olarak ayrılarak kamuya tahsis edildiğini, tapu kaydına da
kamulaştırılacak şerhi konulduğunu;
bu düzenlemenin malikin taşınmaza ilişkin tüm tasarrufi haklarını
kısıtladığını, her ne kadar taşınmaza fiilen el atılmamış olsa da 'malikin
tasarruf haklarının tümü kısıtlanmış olduğundan, hukuken taşınmazdan
yararlanma imkanının kalmadığını;
nitekim Yargıtay Hukuk. Genel Kurulunun 15.12.2010 tarih, 2010/5-662
E.-2010/551 K. sayılı ilamında bu hususa işaret ederek, fiilen el atılma
eylemi gerçekleşmemiş olsa dahi, taşınmaz malikinin tasarruf haklarının
kayden de olsa kısıtlanmış olması durumunda bedel tahsiline ilişkin talebin
kabul edilmesi gerektiğini ifade ettiğini;
davalı kurum hukuki kısıtlamaya gitmesine karşın bugüne değin bu
yönde bir kamulaştırma işlemi yapmadığı gibi tahsis amacı dışına çıkarma
işlemi de yapmadığını; bu durumun Anayasanın Mülkiyet Hakkını düzenleyen
35. ve mülkiyet hakkının kısıtlanamayacağını düzenleyen Türk Medeni Kanununun
683.maddesine aykırılık teşkil ettiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin talep
ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla;
dava konusu Ankara İli, Yenimahalle İlçesi, Yuva Mahallesi, 43036
ada, 1 parselde kain taşınmazın tespit edilecek değerinden, müvekkilinin
hissesine isabet eden tutardan, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı
kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 TL'sinin dava tarihinden itibaren işleyecek
kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faizi ile birlikte davalıdan
tahsili ile müvekkiline ödenmesine; dava konusu taşınmazın kamulaştırma
yapmaya yetkili davalı idare adına tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili, süresi içerisinde verilen dilekçe
ile; Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili de, ilk oturumda davanın idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden
bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
20. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:24.4.2012 gün ve E:2012/18 sayı ile, tarafların iddia ve savunmalarına, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin
yerleşmiş uygulamalarına göre davalı Yenimahalle Belediye vekilinin yargı
yolu itirazı yerinde görülmediğinden reddine karar vermiştir.
Davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden;
davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle,
imar planında spor alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında spor alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın spor
alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine
ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak
bulunmadığı; dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca, davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın
yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare ve davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu
taşınmazına, imar planında spor
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tespit edilecek değerinden, hissesine isabet eden tutardan, fazlaya
ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 TL'sinin
dava tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek
faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme
eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının 369/46774
hissedarı bulunduğu Ankara İli, Yenimahalle İlçesi, Yuva Mahallesi, 43036
ada, 1 parsel sayılı taşınmazın;
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 01.06.1992 gün ve 177 sayılı
kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli Yuva Köyü ve Çevresi Nazım İmar Planı
doğrultusunda hazırlanarak 3030 sayılı Yasanın 14. maddesi gereği Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığının onayına sunulan 1. ve 2. etap 1/1000
ölçekli imar planları ile bu planlamaya ait Meclis ve Komisyon raporları
üzerinde yapılan çalışmalar sonucu hazırlanan 1/5000 ölçekli Revizyon Nazım
İmar Planı, Ankara Büyükşehir Belediyesinin 12.10.1995 tarih ve 711 sayılı
kararı ile onaylanmış planda kalmakta olduğu; Yuva Köyü ve Çevresine alt 1/1000 ölçekli
imar planı ve bu planın uygulaması olan 84138 nolu parselasyon planının,
Yenimahalle Belediyesi Encümenin 06.05.1997 gün ve 1515 sayılı kararı ile
onaylandığı ve 1 aylık askı süresini 16.05.1997 ve 22991 sayılı Resmi
Gazetede yayınlanarak tamamladığı; 84138 nolu parselasyon planı kapsamında
yer alan dava konusu ada/parselin ise
"spor alanı" kullanımında kaldığı anlaşılmıştır
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın
imar/parselasyon planıyla Spor Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi
konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Yenimahalle Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 20.Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 24.4.2012 gün ve E:2012/18 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/357
KARAR NO: 2013/49
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
M.V.
Vekili :
Av. M.E.A.
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. Y.E.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin Ankara İli, Çankaya
İlçesi. 4. Bölge, Kırkkonaklar Mah. 27379 Ada, 1 parsel sayılı, 10630 m2
yüzölçümündeki taşınmazda 65/10630 hisse sahibi olduğunu;
taşınmazın, yapılan imar planında, "lise alanı" olarak
ayrıldığını, tapu kaydı üzerine kamulaştırılacak
şerhi konulduğunu; imarlı arsa
niteliğindeki taşınmaza davalı
idarece fiilen el atılmadığını ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun
15.12.2010 tarih, E:2010/5-662 ve
K:2010/551 sayılı kararı ile bu tür yerlerin bedelinin ödeneceğine karar verdiğini,
bu güne kadar idareye yapılan müracaatlara rağmen, hiçbir bedel
ödenmediğini ifade ederek; dava
konusu taşınmazın toplam bedelinden fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı
kalmak kaydıyla şimdilik 2.000,00 TL.sı bedelin, dava tarihinden itibaren
işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte davalı
idareden alınarak taraflarına ödenmesine, taşınmazın tapu kaydının
davalı idareye tescil ettirilmesine karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde, imar mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlığın idari
yargı yerinde çözümleneceğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
16. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 13.6.2012 gün ve E:2012/108 sayı ile, davalı vekilinin
yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18.maddesi uyarınca arazi
ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamalarına ilişkin
işlemlerin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve resen tesis edilen idari
işlemler niteliğinde olduğu, imar uygulaması sonucu alınan kamu
ortaklığı paylarından oluşturulan taşınmazda şuyulandırılmış olarak yer
alan dava konusu parsellerin İmar Kanununun 18.maddesine göre kamu
gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan uygulama işlemleri
olduğundan, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun
2.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde yer alan "idari işlem ve
eylemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamına girdiği ve imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine ilişkin bulunan davanın imar mevzuatı hükümleri
çerçevesinde idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında lise alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı
idarenin yazı ve savunma dilekçesinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz
yapılmış bir okul bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın okul yeri olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı;
iİdari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca,
idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin,
anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında lise alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın toplam bedelinden fazlaya ilişkin ve ıslah hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 2.000,00 TL.sı bedelin, dava tarihinden itibaren
işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim
kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet
yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili
tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; Ankara İli, Çankaya İlçesi. 4. Bölge, Kırkkonaklar
Mahallesi 27379 Ada, 1 parsel sayılı
taşınmazın Çankaya Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde kaldığı,
81035/1 no.lu kesin parselasyon planı ile
'Okul Yeri' olarak ayrıldığı
ve dava konusu taşınmaz üzerinde plan doğrultusunda bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Okul Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine
kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 16.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 13.6.2012 gün ve
E:2012/108 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/358
KARAR NO: 2013/50
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1- Ş.D., 2- A.Y.
Vekili : Av. A.A.
Davalı : Giresun Üniversitesi Rektörlüğü
Vekili :
Av. E.A.,
Av. T.M.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkillerinin maliki olduğu Giresun
ili, Merkez, Erikliman Köyü Yalı mevkiinde bulunan 144 ada 102, 108,109 ve
110 parsel sayılı taşınmazların,
yaklaşık 20 yıldır şehir imar planında Üniversite alanı olarak
görüldüğünü ve bu amaca tahsis edildiğini; bu tahsis edilme ve özgülenme
işlemine karşın, davalı idarenin bu güne kadar imar planında belirtilen
hususların yerine getirilmesi amacıyla herhangi bir işlem tesis
etmediğini, bir adım atmadığını, tüm
uzlaşma taleplerinin reddedildiğini;
imar planındaki kısıtlılık nedeniyle müvekkillerinin büyük zarar
gördüğünü, uzun yıllar programa alınmayan imar planının fiilen hayata
geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı
idarece, pasif ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle
taşınmaza müdahale edildiğini; bu haliyle idarenin eyleminin
kamulaştırmasız el koyma niteliğini taşıdığını ifade ederek; şimdilik
50.000 TL kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminatın davalıdan alınarak
müvekkillerine hisseleri oranında verilmesi, hükmedilecek bedele müdahale
tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği savunma dilekçesinde, imar planı değişikliğinde kamu yararı bulunup
bulunmadığı konusunun idari yargının görev alanına girdiğinden bahisle görev
itirazında bulunmuştur.
GİRESUN 1. ASLİYE HUKUK
MAHKEMESİ:7.6.2012 gün ve E:2012/64 sayı ile, açılan davanın tazminat, aynı zamanda bu tazminatın taşınmazın
aynına ilişkin olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin
de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı
tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010
günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız
el atma olarak nitelendirildiği ileri sürütmek suretiyle, imar planında
eğitim tesisi olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; davalı idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan
taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir okul bulunmadığının anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında eğitim
tesisi olarak ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın mali ki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın eğitim tesisi
olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar
konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden
kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini
taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve
13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla;
taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği, açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların maliki olduğu
taşınmazlarına, imar planında üniversite alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
şimdilik 50.000 TL tazminatın
davalıdan alınarak davacılara hisseleri oranında verilmesi, hükmedilecek
bedele müdahale tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesi istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a)
Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin
gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip
çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacıların
maliki olduğu Giresun ili, Merkez, Erikliman Köyü
Yalı Mevkiinde bulunan 144 ada, 102
parsel sayılı taşınmazın, şehir imar planında üniversite alanında, bir
kısmının imar yolunda, bir kısmının park alanında; 144 ada, 108, 109 ve 110
parsel sayılı taşınmazların, şehir imar planında üniversite alanında
ve bir kısmının imar yolunda kaldığı, taşınmazlar üzerinde imar planı
doğrultusunda herhangi bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların maliki olduğu taşınmazların imar planıyla Üniversite Alanı kullanımında kaldığı, uzun süre
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacılara ait taşınmazların bedelinin tazminine
ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Giresun 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 7.6.2012 gün ve
E:2012/64 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/359
KARAR NO: 2013/51
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
H.Y. Mirasçıları;
1-N.D.,2-N.Y.,3-Z.Y.,4-Z.G.,5-H.Y.,6-S.K.,7-H.E.Y.,8-A.Y.,9-E.Y.
(Dava tarihinden sonra
vefat etmiştir) 10- N.K., 11- T.Y., 12- A.Ö.
Vekili :
Av. S.A.
Davalı : Giresun Üniversitesi Rektörlüğü
Vekilleri : Av. E.A., Av. T.M.,
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkillerinin iştirak halinde malik
olduğu Giresun ili, Merkez, Erikliman Köyü'nde kain 144 ada 100 parsel
sayılı taşınmazın tamamının Giresun Belediyesi İmar Komisyonu tarafından
1985 yılında yapılan imar planında ‘üniversite alanı içerisinde’
gösterildiğini, kamu hizmetine
tahsis edilmesine rağmen bu güne kadar tahsis amacına uygun hiç bir işlem
yapılmadığını, kamulaştırılması yapılmadığı gibi, müvekkillerinin
üniversite alanından çıkarılması taleplerinin de yıllarca reddedildiğini;
mülkiyet hakları kendilerinde olmasına rağmen müvekkillerinin taşınmaza
inşaat yapamadığını, tasarrufta bulunamadığını, taşınmaza davalı Üniversite
Rektörlüğü'nün kamulaştırmasız el attığının açık olduğunu; her ne kadar
fiilen el atılmamış olsa da davalı İdarenin keyfi davranarak yıllarca pasif
ve suskun kalıp işlem yapmayarak müvekkillerin mülkiyet hakkını süresi
belli olmayan bir sınırlamaya tuttuğunu; bu nedenle kamulaştırmasız el atma
nedeni ile tazminat ödemek zorunda olduğunu; Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu'nun 2010/5-662 Esas 2010/651 Sayılı Kararında, mülkiyet hakkı engellenen taşınmaz mal
sahibinin, dava yolu ile kamulaştırmasız el atma hükümleri uyarınca mülkiyetin
bedele çevrilmesini yani taşınmazın değer karşılığının verilmesini
isteyebileceğinin belirtildiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin dava ve
talep hakları saklı kalmak üzere, müvekkili taşınmaza davalı idarenin
kamulaştırmasız el atması nedeniyle 10.000,00- TL 'nin kamulaştırmasız el
atma tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili ile
müvekkilleri adına kayıtlı olan taşınmazın davalı adına tesciline karar
verilmesi istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği savunma dilekçesinde, imar planı değişikliğinde kamu yararı bulunup
bulunmadığı konusunun idari yargının görev alanına girdiğinden bahisle
görev itirazında bulunmuştur.
GİRESUN 1. ASLİYE HUKUK
MAHKEMESİ:7.6.2012 gün ve E:2012/70 sayı ile, açılan davanın tazminat, aynı zamanda bu tazminatın taşınmazın
aynına ilişkin olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürütmek suretiyle, imar planında eğitim tesisi
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; davalı idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan
taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir okul bulunmadığının anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında eğitim
tesisi olarak ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın mali ki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın eğitim tesisi
olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği, açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların iştirak halinde maliki
olduğu taşınmazlarına, imar planında üniversite alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, 10.000,00TL'nin kamulaştırmasız el atma tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a)
Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin
gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama
İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan
kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin
nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya
yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacıların
iştirak halinde maliki olduğu Giresun
ili, Merkez, Erikliman Köyü Yalı Mevkiinde bulunan 144 ada, 100 parsel sayılı taşınmazın, şehir imar
planında üniversite alanında kaldığı, taşınmazlar üzerinde imar planı
doğrultusunda herhangi bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların maliki olduğu taşınmazın imar planıyla Üniversite Alanı kullanımında kaldığı, uzun süre
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Giresun 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 7.6.2012 gün ve
E:2012/70 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/360
KARAR NO: 2013/52
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
H.Y. mirasçıları; 1-N.D., 2-N.Y.,
3-Z.Y., 4-Z.G., 5-H.Y., 6-S.K., 7-H.E.Y., 8-A.Y.,
9-E.Y., (Dava
tarihinden sonra vefat etmiştir) 10-N.K., 11-T.Y.
Vekili :
Av. S.A.
Davalı : Giresun Üniversitesi Rektörlüğü
Vekilleri : Av. E.A., Av. T.M.,
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkillerinin iştirak halinde malik
olduğu Giresun ili, Merkez, Erikliman Köyü'nde kain 144 ada 62 parsel
sayılı taşınmazın tamamının Giresun Belediyesi İmar Komisyonu tarafından
1985 yılında yapılan imar planında ‘üniversite alanı içerisinde’
gösterildiğini, kamu hizmetine
tahsis edilmesine rağmen bu güne kadar tahsis amacına uygun hiç bir işlem
yapılmadığını, kamulaştırılması yapılmadığı gibi, müvekkillerinin
üniversite alanından çıkarılması taleplerinin de yıllarca reddedildiğini;
mülkiyet hakları kendilerinde olmasına rağmen müvekkillerinin taşınmaza
inşaat yapamadığını, tasarrufta bulunamadığını, taşınmaza davalı Üniversite
Rektörlüğü'nün kamulaştırmasız el attığının açık olduğunu; her ne kadar
fiilen el atılmamış olsa da davalı İdarenin keyfi davranarak yıllarca pasif
ve suskun kalıp işlem yapmayarak müvekkillerin mülkiyet hakkını süresi
belli olmayan bir sınırlamaya tuttuğunu;
bu nedenle kamulaştırmasız el atma nedeni ile tazminat ödemek
zorunda olduğunu; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2010/5-662 Esas 2010/651
Sayılı Kararında, mülkiyet hakkı
engellenen taşınmaz mal sahibinin, dava yolu ile kamulaştırmasız el atma
hükümleri uyarınca mülkiyetin bedele çevrilmesini yani taşınmazın değer
karşılığının verilmesini isteyebileceğinin belirtildiğini ifade ederek;
fazlaya ilişkin dava ve talep hakları saklı kalmak üzere müvekkili
taşınmaza davalı idarenin kamulaştırmasız el atması nedeniyle 10.000,00- TL
'nin, kamulaştırmasız el atma tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile
birlikte tahsili ile müvekkilleri adına kayıtlı olan taşınmazın davalı
adına tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği savunma dilekçesinde, imar planı değişikliğinde kamu yararı bulunup
bulunmadığı konusunun idari yargının görev alanına girdiğinden bahisle
görev itirazında bulunmuştur.
GİRESUN 1. ASLİYE HUKUK
MAHKEMESİ:7.6.2012 gün ve E:2012/71 sayı ile, açılan davanın tazminat, aynı zamanda bu tazminatın taşınmazın
aynına ilişkin olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri
maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de,
"idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri;
yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürütmek
suretiyle, imar planında eğitim tesisi olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarelerin yazı ve
savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir okul
bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının
taşınmazının, imar planında eğitim tesisi olarak ayrılması sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın mali ki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde
kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın eğitim tesisi olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği,
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların iştirak halinde maliki
olduğu taşınmazlarına, imar planında üniversite alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, 10.000,00TL'nin kamulaştırmasız el atma tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a)
Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin
gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; dava konusu taşınmazın Giresun İli Merkez ErikIiman mahallesi
ada 144, parsel 62'
de tapuya kayıtlı bulunduğu; ada numarası 144 iken 1703 olduğu, tapu
kaydında cinsi fındık bahçesi vasfında görüldüğü; taşınmazın Belediye sınırları içinde imar
planında kaldığı, yol, su, elektrik ve kanalizasyon gibi belediye
hizmetlerinden ve sosyal hizmetlerden kısmen faydalandığı; Giresun Belediye
Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün 25.5.2012 tarih ve 5409-5030
sayılı yazısında dava konusu taşınmazın ilk olarak 1985 onaylı imar planı
ile imar kapsamına alındığı, bu
planda taşınmazın yaklaşık yarısı üniversite alanında kalmakta iken diğer
yarısının otopark ve imar yolunda kaldığı,
1998 yılında onaylanan revizyon imar palanında ise taşınmazların
hemen hemen tamamının üniversite alanına alındığı, 2008 yılında onaylanan ve halen
yürürlükte bulunan imar planında da taşınmazın üniversite alanında
kaldığının belirtildiği anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların maliki olduğu taşınmazın imar planıyla Üniversite Alanı kullanımında kaldığı, uzun süre
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Giresun
1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 7.6.2012 gün ve E:2012/71 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/361
KARAR NO: 2013/53
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A.İ.G.
Vekili :
Av. S.G.
Davalı : Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı
Vekili :
Av.
F.G.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin Ankara ili, Akyurt ilçesi,
Arpalık mevkiinde 1771 parselde bulunan 2121 m2 taşınmazın ve
üzerindeki müştemilatın maliki olduğunu;
taşınmazın yapılan imar düzenlemesinde/planında Ankara Esenboğa
Havalimanı 3.pist alanı olmasından bahisle 301 m2'sinin kamuya
tahsis edildiğini; davalı Kurumun,
hukuki kısıtlamaya gitmesine rağmen bugüne değin bu yönde
kamulaştırma işlemi yapmadığı gibi tahsis amacı dışına çıkarma işlemi de
yapmadığını, bunun Anayasanın Mülkiyet hakkını düzenleyen 35. ve mülkiyet hakkının kısıtlanmayacağına
yönelik TMK'nın 683. maddesine aykırı olduğunu, bu durumun Yargıtay HGK'nun
15.12.2010 tarih, 2010/5-662 E, 2010/551 K.sayılı ilamda da açıklandığını
ifade ederek; davalı idare tarafından herhangi bir kamulaştırma işlemi
yapılmadan el atılan müvekkiline ait dava konusu Ankara ili Akyurt ilçesi
Arpalık mevkiinde 1771 parselde bulunan 2121 m² arsanın
301 m²sinin davalı idare adına tapuda tescili karşılığında; şimdilik bedele
yönelik fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile
arsa(tazminat) ve üzerindeki müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL
tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
tahsili istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği savunma dilekçesinde, 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapılan imar
düzenlemesinin idari bir işlem olduğu, idari işlemden kaynaklanan tazminat
taleplerinin de idari yargı yolunda çözümlenmesinin gerektiği, ayrıca dava konusu taşınmaza fiilen el
atıldığı da ileri sürülmediğine göre kamulaştırmasız el atmadan
bahsedilemeyeceği gerekçesiyle, görev itirazında bulunmuştur.
AKYURT
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:13.6.2012 gün ve E: 2012/107 sayı ile, davalı vekilinin
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında havaalanı pist
sahası olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pist alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın pist alanı olarak gösterilmesinden; bu
planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı;
iİdari işlem ve eylemlerden doğan zarar1arın tazmini taleplerinin ise; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'UncU maddeleri uyarınca,
idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin,
anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin
kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi
istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının maliki olduğu taşınmazına
bir kısmına, imar planında Ankara Esenboğa
Havalimanı 3.pist alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, şimdilik bedele yönelik fazlaya ilişkin
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile arsa(tazminat) ve üzerindeki
müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL tazminatın dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.
Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne
hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı yazısından, Ankara ili,
Akyurt ilçesi, Balıkhisar
Mahallesinde bulunan 1771 parselin, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin
16.2.2007 gün ve 525 sayılı kararı ile onaylanan 1/25 000 ölçekli “2023
Başkent Ankara Nazım İmar Planı” kapsamında olduğu; Akyurt Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün yazısından, söz konusu 1771
parselin, 11.4.2012 tarihi itibariyle;
İlçenin Balıkhisar Mahallesi merkezini ve yakın çevresini kapsayan
1/1000 ölçekli uygulama imar planı çalışmaları kesinleşmemekle birlikte,
planlama çalışmalarının devam ettiği, söz konusu parselin büyük bir
kısmının bu plan çalışmaları içerisinde kaldığı, belediye sınırları
içerisinde yer aldığı anlaşılmış, davalı idare savunmasında ise; idarece dava konusu taşınmaza fiilen el
atılmadığının, dava konusu taşınmazIa müvekkili idare veya DHMİ arasındaki tek hukuki bağın,
"kamulaştırma şerhi" olduğunun, bu "şerhin bağlayıcı
olmadığı ve taşınmaz malikine hukuki bir kısıtlama getirmediği, taşınmazın
kullanılmasında fiili bir engellemeye yol açmadığının ifade edildiği
anlaşılmıştır.
Olayda, davacının maliki olduğu taşınmazın bir
kısmının imar planıyla Havaalanı Pist Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi
konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Akyurt Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 13.6.2012 gün ve
E:2012/107 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/362
KARAR NO: 2013/54
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.A.Y.
Vekili :
Av. S.G.
Davalı : Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı
Vekili :
Av.
F.G.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin Ankara ili, Akyurt ilçesi, Balıkhisar
Mahallesi, Pınarbaşı mevkiinde 27 parselde bulunan 2960 m2 taşınmazın ve
üzerindeki müştemilatın maliki olduğunu;
taşınmazın yapılan imar düzenlemesinde/planında Ankara Esenboğa
Havalimanı 3.pist alanı olmasından bahisle 1552 m2'sinin kamuya
tahsis edildiğini; davalı Kurumun,
hukuki kısıtlamaya gitmesine rağmen bugüne değin bu yönde
kamulaştırma işlemi yapmadığı gibi tahsis amacı dışına çıkarma işlemi de
yapmadığını, bunun Anayasanın Mülkiyet hakkını düzenleyen 35. ve mülkiyet
hakkının kısıtlanmayacağına yönelik TMK'nın 683. maddesine aykırı olduğunu, bu durumun Yargıtay HGK'nun 15.12.2010 tarih,
2010/5-662 E, 2010/551 K.sayılı ilamda da açıklandığını ifade ederek;
davalı idare tarafından herhangi bir kamulaştırma işlemi yapılmadan el
atılan müvekkiline ait dava konusu Ankara ili Akyurt ilçesi, Balıkhisar
Mahallesi, Pınarbaşı mevkiinde 27 parselde bulunan 2960 m² arsanın
1552 m²sinin davalı idare adına tapuda tescili karşılığında; şimdilik
bedele yönelik fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile
arsa(tazminat) ve üzerindeki müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL
tazminatın dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği savunma dilekçesinde, 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapılan imar
düzenlemesinin idari bir işlem olduğu, idari işlemden kaynaklanan tazminat
taleplerinin de idari yargı yolunda çözümlenmesinin gerektiği, ayrıca dava konusu taşınmaza fiilen el
atıldığı da ileri sürülmediğine göre kamulaştırmasız el atmadan
bahsedilemeyeceği gerekçesiyle, görev itirazında bulunmuştur.
AKYURT
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:13.6.2012 gün ve E: 2012/106 sayı ile, davalı vekilinin
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında havaalanı pist
sahası olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pist alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın pist alanı olarak gösterilmesinden; bu
planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı;
iİdari işlem ve eylemlerden doğan zarar1arın tazmini taleplerinin ise; 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'UncU maddeleri uyarınca,
idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin,
anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine
ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca
davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının maliki olduğu taşınmazına
bir kısmına, imar planında Ankara Esenboğa
Havalimanı 3.pist alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, şimdilik bedele yönelik fazlaya ilişkin
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile arsa(tazminat) ve üzerindeki
müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Planların
hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan
yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya
yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi
onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı yazısından, Ankara ili,
Akyurt ilçesi, Balıkhisar Mahallesinde
bulunan 27 parselin, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 16.2.2007 gün ve
525 sayılı kararı ile onaylanan 1/25 000 ölçekli “2023 Başkent Ankara Nazım
İmar Planı” kapsamında olduğu; Akyurt Belediye Başkanlığı İmar ve
Şehircilik Müdürlüğünün yazısından, söz konusu 27 parselin, 11.4.2012 tarihi
itibariyle; İlçenin Balıkhisar
Mahallesi merkezini ve yakın çevresini kapsayan 1/1000 ölçekli uygulama
imar planı çalışmaları kesinleşmemekle birlikte, planlama çalışmalarının
devam ettiği, söz konusu parselin bir kısmının bu plan çalışmaları
içerisinde kaldığı, belediye sınırları içerisinde yer aldığı anlaşılmış,
davalı idare savunmasında ise;
idarece dava konusu taşınmaza fiilen el atılmadığının, dava konusu
taşınmazIa müvekkili idare veya DHMİ arasındaki tek hukuki bağın, "kamulaştırma
şerhi" olduğunun, bu "şerhin bağlayıcı olmadığı ve taşınmaz
malikine hukuki bir kısıtlama getirmediği, taşınmazın kullanılmasında fiili
bir engellemeye yol açmadığının ifade edildiği, öte yandan, Akyurt Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğünün, 17.4.2012 tarihli
yazısı ve tapu kaydına göre, 27
parsel üzerinde davalı idare adına kamulaştırma şerhinin mevcut olmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacının
maliki olduğu taşınmazın bir
kısmının imar planıyla Havaalanı Pist Alanı kullanımında kaldığı,
tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Akyurt Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 13.6.2012 gün ve E:2012/106 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/363
KARAR NO: 2013/55
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.C.İ.
Vekili :
Av. S.G.
Davalı : Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı
Vekili :
Av.
F.G.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin Ankara ili, Akyurt ilçesi,
Balıkhisar Mahallesi, Elvan Çayırı mevkiinde, 926 parselde bulunan 3540 m2 taşınmazın ve
üzerindeki müştemilatın maliki olduğunu;
taşınmazın yapılan imar düzenlemesinde/planında Ankara Esenboğa
Havalimanı 3.pist alanı olmasından kamuya tahsis edildiğini; davalı
Kurumun, hukuki kısıtlamaya
gitmesine rağmen bugüne değin bu yönde kamulaştırma işlemi yapmadığı gibi
tahsis amacı dışına çıkarma işlemi de yapmadığını, bunun Anayasanın
Mülkiyet hakkını düzenleyen 35. ve mülkiyet hakkının kısıtlanmayacağına
yönelik TMK'nın 683. maddesine aykırı olduğunu, bu durumun Yargıtay HGK'nun
15.12.2010 tarih, 2010/5-662 E, 2010/551 K.sayılı ilamda da açıklandığını
ifade ederek; davalı idare tarafından herhangi bir kamulaştırma işlemi
yapılmadan el atılan müvekkiline ait dava konusu Ankara ili Akyurt ilçesi
Balıkhisar Mahallesi, Elvan Çayırı mevkiinde, 926 parselde bulunan 3540 m2 taşınmazın
davalı idare adına tapuda tescili karşılığında; şimdilik bedele yönelik
fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile arsa(tazminat)
ve üzerindeki müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL tazminatın dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği savunma dilekçesinde, 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapılan imar
düzenlemesinin idari bir işlem olduğu, idari işlemden kaynaklanan tazminat
taleplerinin de idari yargı yolunda çözümlenmesinin gerektiği, ayrıca dava konusu taşınmaza fiilen el
atıldığı da ileri sürülmediğine göre kamulaştırmasız el atmadan
bahsedilemeyeceği gerekçesiyle, görev itirazında bulunmuştur.
AKYURT
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:13.6.2012 gün ve E: 2012/105 sayı ile, davalı vekilinin
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında havaalanı pist
sahası olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pist alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın pist alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından;
başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının maliki olduğu taşınmazına
imar planında Ankara Esenboğa Havalimanı 3.pist
alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, şimdilik bedele
yönelik fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile
arsa(tazminat) ve üzerindeki müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL
tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak
ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar
planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip
çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı yazısından, Ankara ili,
Akyurt ilçesi, Balıkhisar
Mahallesinde bulunan 929 parselin, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin
16.2.2007 gün ve 525 sayılı kararı ile onaylanan 1/25 000 ölçekli “2023
Başkent Ankara Nazım İmar Planı” kapsamında olduğu; Akyurt
Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün yazısından, söz konusu 929 parselin, 11.4.2012 tarihi
itibariyle; İlçenin 1/5000 ölçekli Nazım ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar
Planları kapsamında bulunmadığı anlaşılmış, davalı idare savunmasında
ise; idarece dava konusu taşınmaza
fiilen el atılmadığının, dava konusu taşınmazIa müvekkili idare veya DHMİ
arasındaki tek hukuki bağın, "kamulaştırma şerhi" olduğunun, bu
"şerhin bağlayıcı olmadığı ve taşınmaz malikine hukuki bir kısıtlama
getirmediği, taşınmazın kullanılmasında fiili bir engellemeye yol
açmadığının ifade edildiği anlaşılmıştır.
Olayda, davacının
maliki olduğu taşınmazın bir kısmının imar planıyla Havaalanı Pist Alanı
kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin
görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Akyurt Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 13.6.2012 gün ve
E:2012/105 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/364
KARAR NO: 2013/56
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Maaş nakil
belgesinin düzeltilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.G.
Vekilleri : Av. M.A.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.S.
O L A Y : Osmaniye İl Telekom Müdürlüğünde kapsam dışı personel statüsünde Teknisyen olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın
22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı, 04.05.2009 tarihinde Osmaniye Valiliği Tarım İl Müdürlüğü emrine atanmıştır.
Davacı
vekili; müvekkilinin, maaş nakil ilmuhaberinin yeniden düzenlenmesine ilişkin
12.10.2010 tarihli başvurusunun cevap verilmeyerek zımnen reddine ilişkin
işleminin iptali istemiyle 8.2.2011 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
ADANA 1. İDARE
MAHKEMESİ:25.2.2011 gün ve E:2011/275, K: 2011/211 sayı ile, özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş'deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55'inin, Bakanlar Kurulunun 25.07.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı "Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk
Telekom)'nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına ilişkin Nihai
Devir işlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"
uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.'ne satıldığı; olayda, davalının hisse devir
(14.11.2005) tarihinde 399 sayılı KHK'ye tabi olarak sözleşmeli statüde
çalışan, 406 sayılı Kanun'un Ek 29. maddesine göre 28/01/2009 tarihinde 406
sayılı Kanun'un Ek 29 ve 4046 sayılı Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca başka
kuruma nakli için DPB'ye bildirilen davacı tarafından, maaş nakil
ilmuhaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle Osmaniye İl Telekom
Müdürlüğü'ne yapılan 12/10/2010 tarihli başvurunun cevap verilmeyerek
zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın
açıldığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2. maddesinin
değişik 1 numaralı bendinden bahisle;
incelenen uyuşmazlıkta, davalının özel hukuk tüzel kişisi olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz etmenin olanaksız olduğu; buna göre, davacının, maaş nakil ilmuhaberinin
yeniden düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurusunun cevap verilmeyerek
zimnen reddine ilişkin Türk Telekomünikasyon A.Ş. Osmaniye il Telekom
Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açtığı davanın, özel hukuk hükümlerine
göre görüm ve çözümünde adlı yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varıldığı gerekçesiyle; davanın
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a. maddesi hükmü uyarınca
görev yönünden reddine karar vermiş, bu karar temyiz edilmeyerek
kesinleşmiştir.
Davacı vekili
bu kez, müvekkili davacının maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesine
ilişkin başvurusuna cevap verilmemiş olmakla davalının tesis etmiş olduğu
zimni ret işleminin iptali için açmış oldukları davada, Adana 1. idare Mahkemesinin 2011/275 Esas
ve 2011/211 Karar sayılı ilamı ile görevsizlik kararı verildiğinden bahisle, müvekkilinin hatalı düzenlenen maaş nakil
ilmühaberi ile alamadığı fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, 28.01.2009 tarihinden
itibaren 80,00 TL denge tazminatı, 80,00 İkramiyenin faiziyle birlikte
tahsiline ve hatalı maaş nakil ilmühaberinin yapıldığının tespitine karar
verilmesi istemiyle 24.5.2011 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
OSMANİYE
1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ (İŞ MAHKEMESİ SIFATIYLA); 14.12.2011 gün ve
E:2011/335, K:2011/932 sayı ile, Davacı yanın hatalı hesaplama nedeni ile
tarafına ödenmeyen ek ödeme ve ikramiye alacaklarının davalı yandan
tahsilini talep ettiği, davalının davanın reddini istediği; davacı yanın
GaziA.ep 1. İdare Mahkemesine açtığı davanın, GaziA.ep 1.İdare Mahkemesince
görev yönünden reddine karar verildiği; her ne kadar Türk Telekom A.Ş.
şirketi özelleştirilmiş ise de, davacının talep ettiği sürelerde Kamu
Görevlisi Memur olduğunun anlaşıldığı; dava konusu yapılan hizmetin,
idarenin yapmış olduğu kamu hizmetinin bir parçası olarak yapıldığı. dava
konusu alacağı oluşturan hizmetin geçtiği dönemde davacının kamu görevlisi
olduğu, hizmet akdine dayalı bir iş bulunmadığı, İş Yasasında İş
Mahkemesinin görevli olduğu durumların açıkça belirtildiği, bu nedenle
Mahkemelerinin iş bu davaya bakmada görevsiz olduğu sonuç ve kanaatine
varıldığı gerekçesiyle; yargı yolu yönünden davanın reddi ile, oluşan yargı
yolu uyuşmazlığı nedeni ile dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiş, bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili
29.6.2012 tarihli dilekçe ile, ortaya çıkan görev uyuşmazlığının
giderilmesi için, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesini talep
etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada;
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine
kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler
ile verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde,
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir.
2-
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen
bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii
davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,
gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin
karar vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya
bakma görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait
olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
başvurma olanağına sahiptir. Şu
kadar ki, başvuru kararının,
görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin
incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde
her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini
davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda
çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı
veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte,
bununla yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir.
Bu
haliyle, Osmaniye 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce(İş Mahkemesi Sıfatıyla)
re’sen yapılan başvuru, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamaktadır.
Ancak,
adli ve idari yargı yerleri arasında olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu,
adli yargı dosyasının, davacı vekilinin görev uyuşmazlığının giderilmesi
için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesi istemine ilişkin
dilekçesi ve idari yargı dosyası ile birlikte son görevsizlik kararını
veren Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve sonuçta usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen, 04.05.2009 tarihinde Osmaniye Valiliği Tarım İl Müdürlüğü emrine atanan davacı tarafından; maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi
istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali
istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli görevlerde
çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2.
maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk
Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003
tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak
yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan 4502
sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22. maddenin
(a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl
tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür
ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve
Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda istihdam
edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş
mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere
ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne
yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne
ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010
(Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı için 100
ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve
82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin
verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam
Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun
31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe
konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve
diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsam dışı personel statüsünde Teknisyen olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın
Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum
ve kuruluşlarına naklinin yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen ve 04.05.2009 tarihinde Osmaniye
Valiliği Tarım İl Müdürlüğü emrine
atanan davacı tarafından, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine
ilişkin işlemin iptali istemiyle 8.2.2011 tarihinde
idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı”
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5
md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat
yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için
menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Asliye Hukuk Mahkemesince (İş Mahkemesi
Sıfatıyla) yapılan başvurunun reddi
ile aynı Mahkemece ayrıca verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Osmaniye 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
(İş Mahkemesi Sıfatıyla) BAŞVURUSUNUN REDDİ ile aynı Mahkemece ayrıca
verilen, 14.12.2011
gün ve E:2011/335, K:2011/932 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/365
KARAR NO: 2013/57
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Maaş nakil belgesinin düzeltilmesi istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A.B.
Vekilleri : Av. M.A.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.S.
O L A Y : Osmaniye İl Telekom Müdürlüğünde kapsam dışı personel statüsünde Teknisyen olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın
22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı, 05.10.2010 tarihinde Osmaniye Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü emrine atanmıştır.
Davacı
vekili; müvekkilinin, maaş nakil ilmuhaberinin yeniden düzenlenmesine ilişkin
14.10.2010 tarihli başvurusunun cevap verilmeyerek zımnen reddine ilişkin
işleminin iptali istemiyle 14.2.2011 tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
ADANA 1. İDARE
MAHKEMESİ:3.3.2011 gün ve E:2011/312, K: 2011/255 sayı ile, özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş'deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55'inin, Bakanlar Kurulunun 25.07.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı "Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk
Telekom)'nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına ilişkin Nihai
Devir işlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar"
uyarınca 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile Ojer Telekomünikasyon
A.Ş.'ne satıldığı; olayda, davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde 399
sayılı KHK'ye tabi olarak sözleşmeli statüde çalışan, 22.3.2006 tarihinde
davalı ile iş sözleşmesi imzalayan, 406 sayılı Kanun'un Ek 29. maddesine
göre 29/06/2010 tarihinde 406 sayılı Kanun'un Ek 29 ve 4046 sayılı
Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca başka kuruma nakli için DPB'ye bildirilen
davacı tarafından, maaş nakil ilmuhaberinin yeniden düzenlenmesi istemiyle
Müdürlüğü'ne yapılan 12/10/2010 tarihli başvurunun cevap verilmeyerek
zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın
açıldığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı" başlıklı 2. maddesinin
değişik 1 numaralı bendinden bahisle;
incelenen uyuşmazlıkta, davalının özel hukuk tüzel kişisi olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz etmenin olanaksız olduğu; buna göre, davacının, maaş nakil ilmuhaberinin
yeniden düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurusunun cevap verilmeyerek
zimnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davanın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adlı yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varıldığı gerekçesiyle; davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının
15/1-a. maddesi hükmü uyarınca görev yönünden reddine karar vermiş, bu
karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacı vekili
bu kez, müvekkili davacının maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesine
ilişkin başvurusuna cevap verilmemiş olmakla davalının tesis etmiş olduğu
zimni ret işleminin iptali için açmış oldukları davada, Adana 1. idare Mahkemesinin 2011/312 Esas
ve 2011/255 Karar sayılı ilamı ile görevsizlik kararı verildiğinden bahisle, müvekkilinin hatalı düzenlenen maaş nakil
ilmühaberi ile alamadığı fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, 29.06.2010 tarihinden
itibaren 80,00 TL denge tazminatı, 80,00 İkramiyenin faiziyle birlikte
tahsiline ve hatalı maaş nakil ilmühaberinin yapıldığının tespitine karar
verilmesi istemiyle 24.5.2011 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
OSMANİYE
1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ(İŞ MAHKEMESİ SIFATIYLA); 14.12.2011 gün ve
E:2011/336, K:2011/933 sayı ile, Davacı yanın hatalı hesaplama nedeni ile
tarafına ödenmeyen ek ödeme ve ikramiye alacaklarının davalı yandan
tahsilini talep ettiği, davalının davanın reddini istediği; davacı yanın
GaziA.ep 1. İdare Mahkemesine açtığı davanın, GaziA.ep 1.İdare Mahkemesince
görev yönünden reddine karar verildiği; her ne kadar Türk Telekom A.Ş.
şirketi özelleştirilmiş ise de, davacının talep ettiği sürelerde Kamu
Görevlisi Memur olduğunun anlaşıldığı; dava konusu yapılan hizmetin,
idarenin yapmış olduğu kamu hizmetinin bir parçası olarak yapıldığı, dava
konusu alacağı oluşturan hizmetin geçtiği dönemde davacının kamu görevlisi
olduğu, hizmet akdine dayalı bir iş bulunmadığı, İş Yasasında İş
Mahkemesinin görevli olduğu durumların açıkça belirtildiği, bu nedenle
Mahkemelerinin iş bu davaya bakmada görevsiz olduğu sonuç ve kanaatine
varıldığı gerekçesiyle; yargı yolu yönünden davanın reddi ile, oluşan yargı
yolu uyuşmazlığı nedeni ile dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiş, bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili
29.6.2012 tarihli dilekçe ile, ortaya çıkan görev uyuşmazlığının giderilmesi
için, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesini talep etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
I-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada; idari
yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş ve
kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendine
gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile
verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde,
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir.
2-
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı
veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile
görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve
elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin
erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha
önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirten
gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağına
sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev konusunda
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesinin
ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde
her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini
davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda
çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı
veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte,
bununla yetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurulmasına da karar verilmiştir.
Bu
haliyle, Osmaniye 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce(İş Mahkemesi Sıfatıyla)
re’sen yapılan başvuru, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme uymamaktadır.
Ancak,
adli ve idari yargı yerleri arasında olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu,
adli yargı dosyasının, davacı vekilinin görev uyuşmazlığının giderilmesi
için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesi istemine ilişkin
dilekçesi ve idari yargı dosyası ile birlikte son görevsizlik kararını
veren Mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve sonuçta usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen, 05.10.2010 tarihinde Osmaniye
Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü
emrine atanan davacı tarafından;
maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi istemiyle yaptığı başvurunun
zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ), telekomünikasyon
hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Şirket)” tarafından
yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün
aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502
sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin
birinci cümlesinde, “Türk Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden
sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi
çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin
birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü
cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde,
Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa
ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile
de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri üzerinden
sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.Özelleştirme kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki
tamamı Hazineye ait bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun
25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı
“Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde: Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle, Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 22.1.1996 gün
ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme kapsamında bulunan kamu
iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir. Anılan 4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile
406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22. maddenin (a) bendinde, “a) Personelin
statüsü: Telekomünikasyon hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevler telekomünikasyon alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört
yıllık yüksek öğrenim görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve
sayıları Yönetim Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar
Kurulu Kararı ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle
yürütülür. Bu personel hakkında bu
Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne yer verilmiş; bu
bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan değişiklikler sonucunda;
“a) Personelin statüsü: (Ek ibare: 12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki
kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu
üyeliklerine atanacaklarda Devlet memurluğuna atanabilme genel şartlarına
sahip olma ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görme şartları aranır.
(Mülga ikinci ve üçüncü cümle: 16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında
kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre
istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından
tayin olunur” hükmünü almış; aynı maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında
da iş mevzuatına tabi olan Türk Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin
kendilerini atamaya yetkili olan Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı
kurala bağlanmıştır.406 sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca,
Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar
belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan
31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan
listede: merkez teşkilatı için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge
Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas
edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan
“Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.Kanunla, Kurumda görev yapan
personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları kadro unvanı itibariyle
belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki
4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı
Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek
22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsam dışı personel statüsünde Teknisyen olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın
Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum
ve kuruluşlarına naklinin yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen ve 05.10.2010 tarihinde Osmaniye
Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü emrine
atanan davacı tarafından, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine
ilişkin işlemin iptali istemiyle 14.2.2011 tarihinde idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı”
başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik :
8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma
ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis
edildiği ve dava açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği
taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız
olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Asliye Hukuk Mahkemesince (İş Mahkemesi
Sıfatıyla) yapılan başvurunun reddi
ile aynı Mahkemece ayrıca verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde ADLİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Osmaniye 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
(İş Mahkemesi Sıfatıyla) BAŞVURUSUNUN REDDİ ile aynı Mahkemece ayrıca
verilen, 14.12.2011
gün ve E:2011/336, K:2011/933 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/409
KARAR NO: 2013/59
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
K.Ö.
Vekilleri :
Av. K.D., Av. H.Y., Av. V.B.
Davalı : Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. D.O.İ.
O L A Y :Davacı
vekili, Ankara ili Çankaya İlçesi, Karakusunlar Mahallesi, 27420 ada, 2 parsel sayılı, 7.347 m2'lik
taşınmazın 41/7347 hissesinin müvekkiline ait olduğunu; taşınmazın bulunduğu bölgenin imar
planının 1994 yılında yapıldığını, anılan parselin imar planında
ilkokul/ilköğretim alanı olarak ayrılması nedeniyle, müvekkilinin hissesini tasarruf
edemediğini, üzerine diğer hissedarlarla birlikte herhangi bir yapı
yapamadığını, maddi anlamda zarara uğradığını, idare 1994 yılından bu yana şahıs
hisselerini kamulaştırmadığı için müvekkili ve diğer hissedarların
zararlarının artmasına neden olduğunu;
parsele ilkokul/ilköğretim okulu yapılmak suretiyle fiili el atma
yok ise de, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 tarih ve 2010/5-662
Esas 2010/651 Karar sayılı ilamında da belirtildiği üzere, imar planlarında
uzunca bir süre belirtilen şekilde tahsis edilen taşınmazı
kamulaştırmayarak veya takas yolu ile başka bir yerden taşınmaz vermeyerek
pasif kalmak suretiyle tasarrufu engelleyen davalı idarenin Anayasada yer
alan bireyin mülkiyet hakkına haksız olarak el atmasının söz konusu
olduğunu; bu nedenle davalı idarenin, müvekkilinin hissesinin gerçek
değerini ödemesi gerektiğini ifade ederek;
müvekkilinin hissesinin dava tarihi itibariye değerinin tespiti ile
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 1.000TL'nin dava tarihinden
itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile müvekkiline
ödenmesine, hükmedilecek bedele karşılık müvekkilinin hissesinin iptali ile
davalı idare adına tapuya tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, birinci oturumda yargı yolu itirazında bulunmuştur.
ANKARA
9. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 24.5.2012
gün ve E:2011/569 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18.maddesi uyarınca arazi
ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamalarına ilişkin işlemlerin,
kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve resen tesis edilen idari işlemler
niteliğinde olduğu, imar uygulaması sonucu alınan kamu
ortaklığı paylarından oluşturulan dava konusu parsellerin İmar Kanununun
18.maddesine göre kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan
uygulama işlemleri olduğundan, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun 2.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde yer alan "idari
işlem ve eylemlerden dolayı hakları muhtel olanlar tarafından açılan tam
yargı davaları" kapsamına girdiği ve imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın imar mevzuatı hükümleri
çerçevesinde idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında "İlköğretim
Okul Alanı" olarak ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarenin yazı ve savunma
dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış tesis
bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının
paydaşı olduğu taşınmazın, imar planında "İlköğretim Okul
Alanı"na ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın "İlköğretim Okul Alanı"
olarak gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında ilkokul/ilköğretim alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, hissesinin dava tarihi itibariye değerinin tespiti ile
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 1.000TL'nin dava tarihinden
itibaren yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın,
birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait
bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya
parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre
hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; Ankara ili
Çankaya İlçesi, Karakusunlar
Mahallesi, 27420 ada, 2 parsel sayılı taşınmazın, imar planı
kapsamı içinde kaldığı, alanda onaylı 1/1000 ölçekli imar planı bulunduğu,
Çankaya Belediye Meclisi'nin 13.8.1991 tarih ve 270 sayılı kararı ile uygun
görülüp, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının 4.12.1992 tarihli yazısı
ile onaylanan Karakusunlar Çevre Yolu Güneyi l.Etap İmar Planı kapsamında
İlkokul kullanımında kaldığı ve imar parseli olduğu; dava konusu taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla İlkokul Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine
kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Ankara 9.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 24.5.2012 gün ve E:2011/569 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/410
KARAR NO: 2013/60
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
İ.M.
Vekili :
Av. M.E.A.
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. F.A.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara
İli, Çankaya İlçesi, Kırkkonaklar
Mah. 27379 Ada, 1 parsel sayılı taşınmazın, yapılan imar planında, "okul
yeri" olarak ayrıldığını, tapu kaydı üzerine kamulaştırılacak şerhi
konulduğunu; imarlı arsa niteliğindeki
taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığını, ancak Yargıtay
Hukuk Genel Kurulu'nun 15.12.2010 tarih, E:2010/5-662 ve K:2010/551 sayılı
kararı ile bu tür yerlerin bedelinin ödeneceğine karar verdiğini, bu güne
kadar idareye yapılan müracaatlara rağmen, hiçbir bedel ödenmediğini ifade
ederek; dava konusu taşınmazın
toplam bedelinden fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla
şimdilik 2.000,00 TL.sı bedelin, dava tarihinden itibaren işleyecek kamu
alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte davalı
idareden alınarak taraflarına ödenmesine, taşınmazın tapu kaydının
davalı idareye tescil ettirilmesine karar verilmesi istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde, imar mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlığın idari
yargı yerinde çözümleneceğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 1.12.2011 gün ve E:2011/128 sayı ile, davalı vekilinin yargı
yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18.maddesi uyarınca arazi
ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamalarına ilişkin
işlemlerin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve resen tesis edilen idari
işlemler niteliğinde olduğu, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde
idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında okul alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın
okul alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması
gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan
idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan
zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında okul alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın toplam bedelinden fazlaya ilişkin ve ıslah hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 2.000,00 TL.sı bedelin, dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren
belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin
internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir
aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir kopyası,
Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; Ankara İli, Çankaya İlçesi,
Kırkkonaklar Mahallesi 27379 Ada,
1 parsel sayılı taşınmazın Çankaya Belediyesi mücavir alan sınırları
içerisinde kaldığı, 81035 no.lu parselasyon planı ile düzenlenen parselin 1/1000 ölçekli imar
planıyla 'Okul Yeri' olarak ayrıldığı ve dava konusu taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Okul Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine
kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin
görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
5.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 1.12..2011 gün ve E:2011/128 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/411
KARAR NO: 2013/61
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :T.G.
Vekili :
Av. S.Y., Av. E.V.
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. A.A.
O L A Y :
Davacı vekili, Ankara İli, Keçiören ilçesi, Ovacık
Mahallesi, 90246 ada, 1 parselde bulunan taşınmazda müvekkilinin 253/1456
oranında hissesi bulunduğunu, yapılan imar düzenlemesinde/planında,
taşınmazın 'lise alanı' olarak ayrılarak kamuya tahsis edildiğini, tapu
kayıtlarına da kamulaştırılacak şerhi konulduğunu; bu düzenlemenin
maliklerin taşınmaza ilişkin tüm tasarrufi haklarını kısıtladığını, her ne
kadar, taşınmaza fiilen el atılmamış
olsa da malikin tasarruf haklarının tümü kısıtlanmış olduğundan, hukuken
taşınmazdan yararlanma imkanının kalmadığını; bir taşınmaza malik bulunan
kişinin, fiilen el atılması durumunda taşınmazım fiilen kullanması nasıl
mümkün değilse; aynı taşınmaza hukuken/kayden el atılmış olması olgusunda
da, malikin yine tasarruf haklarını kullanamayacağını, nitekim Yargıtay
Hukuk Genel Kurulu'nun, 15.12.2010 tarih, 2010/5-662 E.-2010/551 K. sayılı
ilamında bu hususa işaret edilerek, fiilen el atılma eylemi gerçekleşmemiş
olsa dahi, taşınmaz malikinin tasarruf haklarının kayden de olsa
kısıtlanmış olması durumunda bedel tahsiline ilişkin talebin kabul edilmesi
gerektiğinin belirtildiğini; davalı kurumun, hukuki kısıtlamaya gitmesine
karşın bugüne değin bu yönde bir kamulaştırma işlemi yapmadığı gibi tahsis
amacı dışına çıkarma işlemi de yapmadığını ifade ederek; dava konusu
taşınmazın tespit edilecek değerinden, müvekkilin hissesine isabet eden
tutardan, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla
şimdilik 1.000 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına
uygulanacak en yüksek faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile müvekkile
ödenmesine, taşınmazın müvekkilin
hissesi kadarının kamulaştırma yapmaya yetkili davalı idare adına tesciline
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği savunma dilekçesinde, 3194 sayılı Kanun'un 18.maddesi uyarınca yapılan imar uygulamalarına ilişkin
işlemlerin, kamu gücüne dayalı olarak, tek yanlı ve resen tesis edilen
idari işlemler niteliğinde olduğunu, bu işlemler sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik davanın idari yargı yerinde çözümlenmesi
gerektiğini ileri sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
21. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 3.7.2012
gün ve E: 2012/34 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri
maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de,
"idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle,
imar planında okul alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması
nedeniyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da
sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın okul alanı olarak gösterilmesinden,
bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından
ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan
zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka
uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari
Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde
yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla;
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası
örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında lise alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, hissesine isabet eden tutardan, fazlaya
ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 TL'nin
dava tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek
faizi ile birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; Ankara İli, Keçiören ilçesi, Ovacık Mahallesi, 90246 ada, 1
parsel sayılı taşınmazın, Keçiören
Belediyesi tarafından yapılan Ovacık 2.Etap Revizyon İmar Planı kapsamında
kaldığı; parselin bir önceki onaylı imar planlarına göre Lise Alanı
kullanımına ayrıldığı, son imar durumunun Ovacık 2.Etap Revizyon İmar
Planının kesinleşmesinden sonra ortaya çıkacağı; dava konusu taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın imar
planıyla Lise
Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı
üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer
alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Ankara 21.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 3.7.2012 gün ve E:2012/34 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/412
KARAR NO: 2013/62
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
M.D.
Vekilleri :
Av. H.K., Av. A.G.
Davalılar :
1-Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av.
E.Ş.
2-Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Y.O.T.
3-Ankara Valiliği(İl
Özel İdaresi'ne izafeten)
Vekili :
Av.D.O.İ.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin maliki olduğu
Ankara İli, Mamak İlçesi, Fahri Korutürk Mahallesi, 36632 ada 3 parsel
sayılı taşınmazın, 1990 yılında Mamak Belediyesi tarafından yapılan imar
düzenlemesi ile “okul alanı” olarak ayrıldığını; ancak davalılar tarafından ne kamulaştırıldığını,
ne de serbest bırakıldığını; taşınmaz için herhangi bir bedel de
ödenmediğini; kamulaştırma yapmadan müvekkilinin arsasına el
atılmasının, mülkiyet hakkının özüne
aykırı olduğunu; davalılara yapılan
uzlaşma talebine olumlu bir cevap alınamadığını; davalıların taşınmazı
kamulaştırmadıkları gibi üzerine herhangi bir yapı da yapmadıklarını;
Yargıtay Genel Kurulunun 2010/5-662E.,-2010/651K. sayılı içtihadı
birleştirme kararında Yüksek mahkemenin, "uzun yıllar programa
alınmayan imar planının fiilen hayata geçirilememesi nedeniyle kamulaştırma
ya da takas cihetine gitmeyen davalı idarenin, malikin taşınmaz üzerindeki
tasarruf hakkını belirsiz bir süre için kullanılmaz hale getirdiği,
dolayısıyla malikin taşınmazdan mülkiyet hakkının özüne uygun şekilde
yararlanma olanağı kalmadığı, taşınmaz malikinin mülkiyet hakkının hukuksal
bir nedene dayanılmadan idarece engellendiği kuşkusuzdur" kanısına
vararak, taşınmaz üzerinde idarenin herhangi bir yapısı olmasa bile
"kamulaştırmasız el koyma" olgusunun gerçekleştiği yönde karar
verdiğini ifade ederek; müvekkilinin
maliki olduğu taşınmaza, davalıların kamulaştırmasız el koyması nedeni ile
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla alacaklarından şimdilik
5.000,00TL’sinin işleyecek faizleri ile birlikte davalılardan müştereken ve
müteselsilen tahsili istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı ve Mamak Belediye
Başkanlığı vekilleri, süresinde verdikleri cevap dilekçelerinde,
diğer davalı Ankara İl Özel İdaresi vekili ise ilk
oturumda görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA
4. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:17.5.2012 gün ve E:2012/187 sayı ile, davalı
vekillerinin görev itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında ilköğretim okul
alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında ilköğretim okul alanına ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında
bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki
ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla;
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının sahibi olduğu taşınmazına
imar planında okul alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
alacaklarından şimdilik 5.000,00TL’sinin işleyecek faizleri ile birlikte tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı
8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere
ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada
veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına
göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla
meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık
payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Ankara İli, Mamak İlçesi, Fahri
Korutürk Mahallesi, 36632 ada 3 parsel sayılı taşınmazında aralarında
bulunduğu parsellerin tamamının, 1990 yılında Mamak Belediye Meclisinin
22.8.1990 tarihli, 236 sayılı kararıyla onaylanan ıslah imar planı
kapsamında okul alanı olarak ayrıldığı,
imar uygulaması sonucu alınan kamulaştırma ortaklığı paylarından
(KOP) oluşturulduğu, idarelerin savunma dilekçelerinden, arsa üzerinde
bir yapı ve tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının maliki olduğu taşınmazın imar planıyla okul alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin görev itirazının, Asliye
Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 4.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 17.5.2012 gün ve
E:2012/187 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/413
KARAR NO: 2013/63
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1- G.T., 2-Y.T., 3- K.N.Y., 4- A.U., 5- A.T.
Vekilleri :
Av. D.S., Av. B.İ.
Davalı : Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili
: Av. Ç.E.
O L A Y :Davacıların
vekilleri, müvekkillerinin hissedar olduğu Ankara İli, Mamak İlçesi,
General Zeki Doğan Mahallesi, 36260 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, Mamak
Belediye Başkanlığı'nın (Belediye Meclisi) 09.03.1989 tarih ve 30 sayılı
kararıyla onaylanan imar planında "sağlık ocağı alanı" olarak
belirlendiğini; plan değişikliği yapılması yolundaki başvurunun reddi
üzerine; Ankara İdare Mahkemelerinde açılan davalarda, işleminin iptaline karar verildiğini;
dava konusu parselin bu defa "özel sağlık alanı" olarak belirlendiğini;
bu plan değişikliğinin, Mamak
Belediye Meclisi'nin 05.09.2009 gün ve 745 sayılı kararı ile uygun
görülerek Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin 20.11.2009 tarih ve 2713
sayılı kararı ile onaylandığını ve kesinleştiğini; idarece yapılan plan
değişikliği ile müvekkillerinin mülkiyet hakları üzerindeki sınırlamaların
kalkmadığını, mülkiyet hakkının özünün zedelenmesine devam edildiğini; 3194 sayılı İmar Kanununun
10.maddesindeki hükümle yasa koyucunun; beş yıllık imar programları
sınırları içerisinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis
edilmiş olan yerlerin, program süresi (5 yıl) içinde kamulaştırılması
gereğini emredici bir şekilde kurala bağladığını; imar planının
kesinleştiği 1983 yılından itibaren 5 yıldan fazla bir süre geçmiş olmasına
rağmen, tahsis amacına uygun olarak
kamulaştırma görevinin yerine getirilmediğini yapılan plan değişikliği ile
yeni bir kısıtlama ihdas edildiğini ve bu suretle sözü edilen taşınmazlara
kamulaştırmasız olarak el atıldığını; fiilen el atılmamış bile olsa,
taşınmaz bedelinin davalı idarece müvekkillere ödenmesinin gerekeceğini;
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.12.2010 tarih ve 2010/5-662 E. 2010/651
K sayılı ilamında; uzun yıllar programa alınmayan imar planının fiilen
hayata geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen
davalı idarece, pasif ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle
taşınmaza müdahale edildiği, bu haliyle idarenin eyleminin mülkiyet
hakkının özüne dokunan ve onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip bulunan
kamulaştırmasız el atma olgusunun varlığı için yeterli neden bulunduğu
hususunun izahtan vareste olduğu, bu itibarla kamulaştırmasız el atma
olgusunun varlığının doğal sonucu, idarenin hukuka aykırı eylemiyle
mülkiyet hakkı engellenen taşınmaz mal sahibi davacının, dava yoluyla
kamulaştırmasız el atma hükümleri doğrultusunda mülkiyetin bedele
çevrilmesini, başka bir deyişle idareden değer karşılığının verilmesini
isteyebileceğini hükme bağladığını; Yargıtay 5.Hukuk Dairesince verilmiş
olan aynı yöndeki kararla da davalarının haklılığını sübuta erdiğini ifade
ederek; fazlaya ve sair hususlara ilişkin her türlü talep ve dava hakları
saklı kalmak koşuluyla;
davalı
idare tarafından kamulaştırmasız el atılan müvekkillerine ait hisselerin
davalıya devri ve bedelinin fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
şimdilik müvekkillerden; G.T.'ye 2.000,00 TL, Y.T. ve K.N.Y.'a 4.000,00 TL,
A.U.'a 2.000,00 TL, A.T.'a da 2.000,00 TL olmak üzere, toplam 10.000,00 TL'sinin davalıdan dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle
adli yargı yerinde dava açmışlardır.
Davalı idare vekili, cevap dilekçesinde
görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 11. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:10.5.2012 gün
ve E:2011/337 sayı ile, kamulaştırmasız el atmada adli yargı ve Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevli olduğundan bahisle, davalının görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında "Sağlık Ocağı
Alanı" olarak ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; davalı idarenin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan
taşınmaz üzerine henüz yapılmış tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacıların paydaşı olduğu taşınmazın, imar
planında " Sağlık Ocağı Alanı"na ayrılması hadisesi sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın
maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın
"Sağlık Ocağı Alanı" olarak gösterilmesinden, bu planda ön
görülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması
istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında sağlık alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik toplam 10.000,00
TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Mamak Belediye Meclisinin 05/0912009 gün
ve 74 sayılı kararı ile uygun görülen Mamak İlçesi, General Zeki Doğan
Mahallesi 36260 ada 1 sayılı parselin Mahkeme kararı doğrultusunda
"Sağlık Ocağı" olan kullanım kararının "Özel Sağlık
Alanı" kullanımına dönüştürülmesine ilişkin plan değişikliği
önerisinin, 5216 sayılı Yasa
gereğince, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 20/11/2009 gün ve 2713
sayılı kararı ile onaylandığı, taşınmazın Belediye Mücavir Alan Sınırı
içerisinde kaldığı, taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacıların hissedar olduğu taşınmazın
imar planıyla sağlık ocağı/ özel sağlık alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun yıllar geçmesine
ve idare mahkemesinde planın iptal edilmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait
taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
11.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 10.5.2012 gün ve E:2011/337 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/414
KARAR NO: 2013/64
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
S.U.
Vekili : Av. O.Ö.
Davalılar : 1- Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekilleri
: Av. A.E.Y., Av. F.A.D., Av. K.Ş.
2- Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. G.B.
O L A Y : 1-Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu,
Ankara İli, Etimesgut İlçesi, Fatih Sultan Mahallesi (Erler
Mahallesi) 44988 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın imar planıyla park olarak ayrıldığını
ve kamulaştırma yapmaksızın el atıldığının öğrenildiğini; konu ile ilgili olarak, Etimesgut
Belediye Başkanlığı'na yazılı olarak, taşınmazın değer tespitini takiben
uzlaşma görüşmelerinin başlatılması çağrısında bulunulmuş ve tazminatın
ödenmesinin talep edilmiş olduğunu; davalı idarenin, anılan parselin imar
planında park olarak ayrıldığı, Etimesgut Belediyesi tarafından yapılan
herhangi Kamulaştırma veya Kamulaştırmasız EI Atma işlemi bulunmadığını
bildirilerek, uzlaşma çağrılarını kabul etmediğini; davalı idareye yaptıkları ikinci
başvurunun da reddedildiğini;
idarenin bu tutumu karşısında, kamulaştırma yapmaksızın el atılan
taşınmazın, müvekkil hissesinin karşılığının tahsili için dava açıldığını
ifade ederek; Ankara ili, Etimesgut ilçesi, Fatih Sultan Mahallesi (Erler
Mahallesi), 44988 ada 1 sayılı parsele kayıtlı arsa vasfındaki taşınmazın,
Kamulaştırma Yapmaksızın EI Atılan müvekkil hissesine düşen 114,68 m2 kısmına
ilişkin bedelin, şimdilik 10.000,00 TL'sının el atma tarihinden itibaren
yasal faiziyle birlikte, davalı idareden tahsili ile davacıya ödenmesine
karar verilmesi istemiyle, Etimesgut Belediye
Başkanlığı’na karşı, 22.12.2011 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır.
2-Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçe ile; davanın idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
3- Sincan
1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 17.4.2012 günlü 1.celsesinde ve E:2011/846
sayı ile, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın davalı olduğu
E:2012/417 sayı dosyanın, 26.3.2012 tarih ve K:2012/224 sayılı karar ile iş
bu dava dosyasıyla birleştirildiği görülmüştür.
SİNCAN
1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 24.5.2012 gün ve E:2011/846 sayı ile, Mahkemelerinin görevli
olduğuna karar vermiştir.
Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve
Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü
kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin,
"idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin
de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından,
dava dilekçesinde, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma
olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirilerek imar planında
park alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine
henüz yapılmış tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacıların taşınmazının, imar planında park alanına ayrılması sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın
maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın park alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu
taşınmazına, imar planında park
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
şimdilik 10.000,00 TL'sının el atma tarihinden itibaren yasal faiziyle
birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme
eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan, Etimesgut Belediye Başkanlığı Plan ve Proje
Müdürlüğü’nün 19.1.2012 gün ve …/205-1423 sayılı yazısında; Fatih Sultan
Mahallesi, imarın 44988 ada 1 parsel sayılı taşınmazın; Etimesgut Belediye Encümeninin 24.12.2002
tarih ve 1401/1598 sayılı kararı ile onanan 84016/3 nolu parselasyon planı
kapsamında bulunduğu ve bu planla Park Alanı kullanımına ayrıldığı, 84016/3
nolu parselasyon planının tapuda tescil edilerek planın kesinleştiği;
84016/3 nolu parselasyon planının Ankara 7. İdare Mahkemesinin 24.06.2003
tarih ve 2003/911 sayılı kararı ile iptal edildiği, daha sonra yapılan
planların da ilgili Mahkemelerce iptal edildiği, bu nedenle 3194 sayılı
imar Kanununun 10. maddesi gereği bu plan için imar programının
hazırlanamadığı; yargı kararları doğrultusundaki değerlendirmeler sonucunda
en son yapılan söz konusu alana ait 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı
Değişikliğinin Etimesgut Belediye Meclisinin 05.11.2007 gün ve 454 sayılı
kararı ile uygun görülerek Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 15.06.2010
tarih ve 1786 sayılı kararı ile 115000 ölçekli Nazım imar Planı Değişikliği
ile birlikte tadilen onandığı; onanlı 1/1000 ölçekli Uygulama İmar
Değişikliğine istinaden düzenlenen parelasyon planı çalışmalarının ise
halen devam ettiği, parselin hangi kullanıma (kamulaştırmaya
ayrılıp ayrılmadığının) ayrıldığının ancak bu çalışmalar sonucunda belli
olacağı dolayısıyla iptal edilen 84016/3 nolu plan kapsamında Enerji Nakil
Hattı nedeniyle Park Alanı olarak ayrılan imarın 44988 ada 1 sayılı
parselinde hem fiili, hem de imar planı bakımından kamulaştırmasız el
atmanın bulunmadığı hususları tespit edilmiş olduğu belirtilmiş; plan kapsamında taşınmaz üzerinde tesis
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla park alanı kullanımında
kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Sincan 1.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 24.5.2012 gün ve E:2011/846 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/415
KARAR NO: 2013/65
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1) A.İ.E., 2) A.N., 3) Ö.A., 4) R.N.
Vekili : Av. S.U.M.
Davalılar : 1) Ankara İl Özel İdaresi(İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne izafeten Ankara
Valiliği)
Vekili :
Av. S.K.
2) Çankaya
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. T.D.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi, Hilal 2
mahallesi, 27643 ada 2 parsel sayılı taşınmazın, 1995 yılında kesinleşen
imar planında ”temel eğitim alanı” olarak ayrıldığını; aradan geçen uzun
süreye karşın dava konusu taşınmazın, davalı idarece ayrıldığı kamu yararı
amacına uygun olarak kamulaştırılmadığını; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun
E:2010/5 - K:2010/651 sayılı kararı çerçevesinde; 3194 sayılı yasanın
10.maddesinin 1. fıkrası delaleti ile Belediyece uygulamalı İmar Planında kamu
yararına ayrılan parselde en geç 3 ay içinde plan tatbiki için 5 yıllık
imar planı hazırlanmasının ve buna uygun olarak taşınmazın kamulaştırılmasının
yasa hükmü olduğunun; ilgili süreyi
geçer biçimde amacına uygun işlem tesis edilmemesi ile mülkiyet hakkının
süresi belirsiz biçimde kısıtlamaya tabi tutulduğunun, bunun Anayasanın 35. maddesindeki
güvencelere aykırı olduğunun, bu halin kabulünün, hukuk devleti" ve
"hukuk güvenliği'ni zedeleyeceğinin, kişi hak ve özgürlükleri ile kamu
yararı arasında bulunan dengenin korunumu yönünden de durumun
"kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığı içi yeterli
olduğunun" tespit edildiğini; Yargıtay 5. Hukuk Dairesinden de aynı
yönde kararlar verdiğini ifade ederek;
hüküm altına alınabilecek belirsiz alacak miktarının tespiti ile
fazlaya ait talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla davalı idarelerce
kamulaştırmasız olarak el atılan taşınmaz hisseleri için şimdilik 10.000,00
TL’sinin kamulaştırmasız el atılan yer bedeli tazminatı olarak müşterek ve
müteselsilen sorumlu davalı idarelerden alınarak davacı müvekkillere
hissesi oranında ödenmesine, alacağa kamu alacaklarına uygulanan en üst
seviyede faiz uygulanmasına karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekili,
süresi içerisinde verdiği dilekçede;
Ankara İl
Özel İdaresi Vekili de, ilk oturumda görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
15.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:5.7.2012 gün ve E:2012/105 sayı ile, davalılar tarafından
yargı yeri görev itirazında bulunulmuş ise de, dava konusu taşınmazın
yapılan imar düzenlemesinde temel eğitim alanı olarak ayrıldığı, yerleşik
Yargıtay Kararlarına göre imar planındaki düzenlemelerin tapu malikinin
taşınmazdaki istifadesini engeller nitelikte bulunması halinde hukuki
kamulaştırmasız el atma olarak değerlendirildiği, kamulaştırmasız el
atmadan kaynaklanan davaların 2942 Sayılı Yasa hükümleri uyarınca mahkeme
olarak taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülmesinin gerekli
olduğu, dava konusunun idari yargının görevinde olmadığı gerekçesiyle, davalı vekillerinin yargı yeri görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Ankara İl Özel İdaresi vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden;
davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili
el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri
sürülmek suretiyle, imar planında temel eğitim alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarenin yazı ve
savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir
tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında temel eğitim alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın temel eğitim alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, taşınmazın
bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden
bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara İl Özel İdaresi
vekilinin,
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde,
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
olarak ve anılan davalı idare
yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında temel eğitim alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, kamulaştırmasız el atılan yer bedelinin şimdilik 10.000,00 TL’sinin kamu alacaklarına uygulanan en üst
seviyede faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacıların hissedar
olduğu, Ankara ili, Çankaya ilçesi, Hilal 2 mahallesi, 27643 ada 2 parsel
sayılı taşınmazın, Çankaya Belediye
Meclisinin 11.2.1994 tarih ve 60 sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli
uygulama imar planı doğrultusunda hazırlanan 81141 nolu parselasyon planı
kapsamında kaldığı, Kamu Ortaklık Paylarından(KOP) oluştuğu, planın
kesinleştiği, temel eğitim alanı olarak belirlenen taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla temel eğitim alanı
kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planında yer alan davacıya ait taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Ankara İl Özel İdaresi vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara İl Özel İdaresi
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 15.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 5.7.2012 gün ve E:2012/105 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/416
KARAR NO: 2013/66
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1- Y.S., 2- H.S., 3- B.S., 4- S.S., 5- A.S., 6- L.S.,7- M.S., 8- R.B.
Vekili : Av.
H.B.
Davalılar : 1-Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. H.Ş.
2-Ankara Valiliği Gençlik Hiz. ve Spor İl
Md.lüğü (Ankara İl Özel İdaresine izafeten)
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar
olduğu, Ankara-İstanbul Karayolu üzerinde Yenimahalle ilçesi, Ergazi
Mahallesi, 43359 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, 1998 tarihinde imar
uygulaması düğünü, spor alanına ayrıldığını; idarece mülkiyet hakkının
süresi belirsiz şekilde kısıtlandığını;
5 yıldan fazla süre geçtiği halde tahsis amacına uygun olarak (3194
Sayılı Kanunun 10. maddesi gereği) kamulaştırılmadığını; taşınmaza fiilen
el atılmamış olsa dahi, taşınmaz bedelinin davalı idarece müvekkillerine
ödenmesi gerektiğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 tarih,
2010/5-662E. ve 2010/551 K. sayılı kararı ile, idarenin bu eyleminin
mülkiyet hakkının özüne dokunan ve onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip
bulduğu, kamulaştırmasız el atma olgusunun varlığı için yeterli neden
bulunduğu hususunun izahtan vareste olduğu, bu itibarla kamulaştırmasız el
atma olgusunun varlığının doğal sonucu, idarenin hukuka aykırı eylemiyle
mülkiyet hakkı engellenen taşınmaz mal sahibi davacının, dava yoluyla
kamulaştırmasız el atma hükümleri doğrultusunda mülkiyetin bedele
çevrilmesini, başka bir deyişle değer karşılığının verilmesini
isteyebileceğinin hükme bağlandığı; Yargıtay 5. Hukuk Dairesince de aynı
doğrultuda karar verildiğini; müvekkillerinin şifahi müracaatlarına rağmen,
bu güne kadar kamulaştırma yapılmadığını ve hiçbir bedel ödenmediğini ifade
ederek; davalı idare tarafından
kamulaştırmasız el atılan bahse konu taşınmazdaki müvekkillere ait
hisselerin davalıya devri ve bedelin fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydı ile şimdilik 10.000,00-TL’sinin davalılardan dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle Yenimahalle Belediye Başkanlığı’na karşı adli yargı yerinde
dava açmıştır. Bu dava Ankara 16.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin E:2012/16
sayılı esasına kaydedilmiştir.
Davacılar vekilinin daha sonra, aynı istemle
ancak, Ankara Valiliği Gençlik Hizmetleri ve Spor İl Müdürlüğü(Ankara
İl Özel İdaresini izafeten)’ne karşı açtığı dava Ankara 20.Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin E:2012/155 sayılı esasına kaydedilmiş; anılan Mahkeme,
9.3.2012 tarih, K:2012/106 sayı ile; dosyanın Ankara 16.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
E:2012/16 sayılı dosyası ile birleştirilmesine, dosyalarının esasının
kapatılmasına karar vermiştir.
Davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı Vekili, ilk
oturumda görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
16. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:13.6.2012 gün ve E:2012/16 sayı ile, görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında spor alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler
karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında spor alanına
ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde
kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın spor alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın
yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare ve davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında spor
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla taşınmazın
bedelinin şimdilik 10.000 TL'sinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal
faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Yenimahalle Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 30.1.2012 tarih ve 1823 sayılı yazısında; Yenimahalle
ilçesi, Ergazi Mahallesi, 43359 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, 1/1000 ölçekli
84140 nolu parselasyon planı kapsamında “Spor Alanı” kullanımında kaldığı;
anılan parselin, 3194 sayılı İmar Kanunu ile İmar Kanununun 18. Maddesi
Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlemesi ile İlgili Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 12. maddesi doğrultusunda yapılan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar
Planı ile oluştuğu, ilgili parselin bu plan kapsamındaki kadastral
parsellerden kesilen “kamulaştırma ortaklık pay”larından oluşturulan
alanlardan olduğu, söz konusu plan kapsamında düzenlemeye giren tüm
parsellerin imar haklarının planda yer alan konut ve ticaret alanlarından
verilmiş olduğu belirtilmiş; taşımaz üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda, davacıların hissedar olduğu taşınmazın
imar/parselasyon planıyla Spor Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun yıllar geçmesine rağmen
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Yenimahalle Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 16.Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 13.6.2012 gün ve E:2012/16 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/417
KARAR NO: 2013/67
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
H.C.
Vekilleri :
Av. S.Ö., Av. H.S.
Davalı :
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.V.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin Ankara
Yenimahalle 43633 ada 1 parsel sayılı taşınmazın hissedarlarından olduğunu;
84159 nolu imar planı neticesinde müvekkilin hissesinin 2097/59008 olarak
belirlendiğini, müvekkilinin imar tapusunu 17.3.1999 tarihinde aldığını;
yapılan imar düzlenmesi sonucunda taşınmazın “terminal toplu taşım alanı”
olarak ayrıldığını, tapuya bu
şekilde şerh düşüldüğünü, bu şerhle
birlikte müvekkilinin taşınmazdaki tasarrufunun sınırlandırıldığını; arada
geçen yıllara rağmen bu güne kadar şerhte belirtilen toplu taşım alanı
yapılmadığı gibi, davalı tarafından bir kamulaştırma işlemi de
yapılmadığını; davalı belediyeye yapılan yazılı olarak müracaattan sonuç
alınamadığını; gerek Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları, gerekse
Yüksek Yargıtay’ın içtihatlarında,
fiilen bir el atma olmasa dahi taşınmazın satılması, kiralanması
kullanılması ve taşınmaza da yararlı değişikliklerin yapılması, özellikle
yapı yasağı bulunması gibi hallerin artık kamulaştırmasız el atma olarak
değerlendirildiğini ifade ederek; davalının müvekkilinin taşınmazına
kamulaştırmasız el atması nedeniyle, taşınmazın dava tarihi itibariyle
bilirkişi tarafından tespit edilecek değerinden fazlaya dair hakları saklı
kalmak kaydıyla 50.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal
faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle, adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili, süresi içerisinde verdiği
cevap dilekçesinde görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 15. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:5.6.2012
gün ve E:2012/34 sayı ile, davanın
2942 sayılı Yasanın geçici 1 md hükmü uyarınca kamulaştırmasız el atmadan
kaynaklanan ihtilaf nedeni ile açılmış olduğu, 2942 sayılı yasa hükümleri
uyarınca kamulaştırma ile ilgili davalara taşınmazın bulunduğu yer Asliye
Hukuk Mahkemesinde bakılacağının açıkça belirtilmiş olduğu, hukuki kamulaştırmasız el atma nedeni ile
olan ihtilafın da bu yasaya tabi bulunduğu gerekçesiyle, davalı vekilinin yargı yolu görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden;
davacı
tarafından, dava dilekçesinde, fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirilmesi gerektiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında "Terminal toplu taşım alanı" olarak ayrılan
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler
karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, imar planında Terminal toplu
taşım alanına ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın Terminal toplu
taşım alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine
ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında terminal toplu taşım alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya dair hakları saklı kalmak
kaydıyla 50.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi
ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın,
birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait
bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya
parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre
hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasının
incelenmesinden; dava konusu Alacaatlı Mahallesi 43633 ada, 1 nolu
parselin, Yenimahalle Belediye Meclisinin 27.12.1996 tarih, 252 sayılı
kararıyla uygun görülerek, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca
onaylanan, Alacaatlı 3. ve 5. Etap Uygulama İmar Planı kapsamında “Terminal ve
Toplu Taşım Garajı” kullanım kararı getirilen imar adası sınırlarında
kaldığı; taşınmaz üzerinde plan doğrultusunda
yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Terminal ve Toplu Taşım Garajı kullanımında kaldığı
belirtilerek, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 15.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 5.6.2012 gün ve
E:2012/34 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/418
KARAR NO: 2013/68
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
H.G.
Vekilleri : Av. M.B.A. -Av. M.G.-Av. A.T.
Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.D.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara İli, Çankaya ilçesi 4. Bölge Çukurca Köyü,
26121 ada 5 parsel sayılı taşınmazın,
uzun yıllardır, davalı idare lehine “Çankaya Belediyesi Sosyo
Kültürel Tesis Alanı” olarak ayrıldığını; ancak, davalı idarece bu güne
kadar kamulaştırma yapılmadığını, bu suretle müvekkilinin
gayrimenkullerinden özgürce tasarruf etmek imkanından mahrum kaldığını;
davalı idarenin bu davranışının haksız fiil olduğunu, kamulaştırmasız el
atma eylemini oluşturduğunu; Yüksek Mahkemenin ve AİHM’in benimsediği en
son görüş ve içtihatlara göre; uzun yıllar programa alınmayan imar planının
fiilen hayata geçirilmemesi nedeniyle açılan davada (kamulaştırmasız el
atma davası) idarenin sorumlu olacağının kabul edildiğini ifade ederek;
davalı idarece kamulaştırmasız el atılan Ankara ili Çankaya ilçesi 4. Bölge
Çukurca köyü 26121 Ada 5 Parselde kayıtlı gayrimenkulde bulunan 60/10690
hissesi için fazlaya ilişkin tüm hakları saklı kalmak kaydı ile bugüne
kadar davalı idarece kamulaştırma yapmadan taşınmazın müvekkilce mülkiyet
hakkının özüne uygun olarak özgünce kullanımına engel olunması nedeni ile
taşınmazın mahkemece belirlenecek bedelinin (şimdilik dava açılırken
gösterilen asgari bedel 100,00 TL olmak üzere) dava tarihinden itibaren en
yüksek faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçede, imar uygulaması gibi idari işlemlerden kaynaklanan
davalarda, idare mahkemesinin görevli olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 11. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: :
4.4.2012 gün ve E:2011/531 sayı ile, davanın kamulaştırmasız el atma davası
olduğu, Yargıtay 5 Hukuk Dairesinin yerleşik kararlarına göre Adli Yargı
görevli olduğu gerekçesiyle,
davalının yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri;
yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem niteliği taşıdığı;
dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma
olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında sosyo
kültürel tesis alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında sosyo kültürel tesis alanına
ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın sosyo kültürel tesis alanı olarak
gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm
altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmı yönünden”
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında Çankaya Belediyesi Sosyo Kültürel Tesis Alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin tüm
hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik, dava açılırken gösterilen asgari
bedel 100,00 TL’nin dava tarihinden itibaren en yüksek faiziyle birlikte
davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; Çankaya Belediyesi Sosyo Kültürel Tesis Alanı
kullanımlı Ankara İli, Çankaya
ilçesi 4. Bölge Çukurca Köyü, 26121 ada 5 parselde sayılı, 10690 m2 yüzölçümlü
taşınmazın, Çankaya Belediye
Encümeninin 11.12.1997 tarih ve 5634 sayılı kararı ile onaylanan 81031
no.lu parselasyon planı ile aynı ada, 1,2,3, ve 4 no.lu parsellerden
şuyulandırılarak oluştuğu, taşınmaz üzerinde fiilen yapılmış tesis
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın uygulama imar planıyla Çankaya
Belediyesi Sosyo Kültürel Tesis Alanı kullanımında kaldığı, çok uzun
yıllardır kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 11.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 4.4.2012 gün ve
E:2011/531 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/419
KARAR NO: 2013/69
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
V.G.K.
Vekili : Av. S.N.Ç.
Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. D.B.
O L A Y :Davacı
vekili, Ankara ili, Çankaya ilçesi
Karakusunlar Mah., 27417 ada, 3 parsel sayılı ve 771 m2 yüzölçümündeki
arsanın 39/771 payının müvekkiline ait bulunduğunu; söz konusu taşınmazın, 07.03.1994
tarihinde yapılan imar planında kentsel alt yapı alanı (KAA) olarak
ayrıldığını, idare tarafından bu güne kadar herhangi bir kamulaştırma işlemi yapılmadığını,
davacının taşınmazdan hukuken ve fiilen yararlanma ve taşınmaz üzerinde
tasarrufta bulunma imkanının tamamen ortadan kaldırıldığını, taşınmaza davalı idare tarafından bugüne
kadar fiilen el atılmadığını ancak, YHGK'nun benzer konudaki 15.12.2010 gün
ve 2010/5-662, 651 sayılı uyuşmazlıkta,
söz konusu taşınmazlara fiilen el atılmamış olsa dahi bedelinin
ödeneceği hususunda karar verildiğini; keza, Y.5.H.D. nin 2010/17128 E,
2011/5077 K ve 22.03.2011 tarihli, 2010/21713 E, 2011/4198 K ve 10.03.2011
tarihli ve 2010/13978 E, 2011/4724 K ve 16.03.2011 tarihli kararlarında söz
konusu YHGK kararına atıf yaparak benzer davalarda " ... 3194 sayılı
İmar Kanununun 10. maddesinin amir hükmü uyarınca 1/1000 ölçekli uygulama
imar planının kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde davalı
belediyece ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma görevinin yerine
getirilmemesi ve malikin mülkiyet hakkının süresi belirsiz şekilde
kısıtlanması nedeniyle taşınmaz bedeli ödenmelidir." denildiğini;
davalı idarenin hukuka aykırı eylemi ile mülkiyet hakkı engellenen taşınmaz
mal sahibi davacı müvekkilinin, dava yolu ile kamulaştırmasız el koyma
hükümleri doğrultusunda, mülkiyetin bedele çevrilmesini yani davalı idareden,
taşınmazın değer karşılığını isteyeceğinin açık olduğunu ifade ederek;
kamulaştırmasız el atma nedeniyle, fazlaya dair hakları saklı kalmak
kaydıyla şimdilik 2.000,00 TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal
faizi ile birlikte, davalı idareden alınarak, davacı müvekkiline ödenmesi
istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçede, parselasyon planı gibi idari işlemlerden kaynaklanan
davalarda, idare mahkemesinin görevli olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 20. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 27.6.2012
gün ve E:2012/177 sayı ile, davalı tarafın görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin
de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle,
imar planında kentsel alt yapı alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler
karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında kentsel alt yapı
alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın belediye hizmet
alanı olarak gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan
zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak
tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği
olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu
sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem
ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında kentsel altyapı alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
fazlaya dair hakları saklı kalmak
kaydıyla şimdilik 2.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal
faizi ile birlikte
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme
eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; 27417 ada 3 sayılı parselin Çankaya Belediye Meclisinin
16.08.1991 tarih ve 198 sayılı kararı ile onaylanan "Karakusunlar
Mahallesi I.Etap İmar Planı" kapsamında "Kentsel Altyapı
Alanı" kullanımında kaldığı, söz konusu parselin 81126 nolu
parselasyon planı kapsamında kaldığı ve kamu ortaklık payından (KOP)
meydana geldiği; 81126 nolu
parselasyon planı ile düzenlemeye giren kadastral parsellerden %34,99
Düzenleme Ortaklık Payı kesildiği, 27417 ada 3 sayılı parselin kamu alanı
olması sebebiyle düzenlemeye giren kadastral parsellerden pay verilmek
suretiyle oluşturulduğu, İmar planı ile K.A.A.(Kentsel Teknik Alt Yapı
Alanı) olarak belirlendiği; 81126
nolu parselasyon planının Belediye Encümeninin 02.08.1993 tarih ve 2907
sayılı kararıyla onaylanarak askı ve ilan işlemleri sonunda kesinleşerek
tapuya tescilinin sağlandığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın
uygulama imar planıyla K.A.A.(Kentsel Teknik Alt Yapı Alanı) kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine
kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 20.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 27.6.2012 gün ve
E:2012/177 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/420
KARAR NO: 2013/70
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
İ.Ö.
Vekili :
Av. V.Ö.,
Davalılar : 1-Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. D.B.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.K.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin hissedar
olduğu, Ankara ili, Çankaya ilçesi Keklikpınarı mevkiinde kain 27742 ada 1
parsel sayılı taşınmaza, davalı
idareler tarafından herhangi bir Kamulaştırma işlemi yapılmaksızın spor ve
rekreasyon alanı olarak kullanılmak suretiyle fiilen/hukuken el atıldığını;
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin, 2011/17580 E. 2011/20948 K. sayılı 13.12.2011
tarihli son içtihadı ile, uzlaşmaya gidilmeden dava açılabileceğine karar
verdiğini, davalı idareler ile
uzlaşmak istemediklerini; Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun, 15.12.2010 tarihli son içtihadı ile fiili el atma
olmadan da hukuki el atmayı, kamulaştırmasız el atma olarak kabul ederek
taşınmaz bedelinin ödenmesi gerektiğine hükmetmiş bulunduğunu; bu karardan
hemen sonra verilmiş Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 21.3.2010 tarih
2010/16894 E. 2011/4865 K. sayılı ilamında aynen “Hukuk Genel Kurulunun
benzer konudaki 15.12.2010 gün ve 2010/5-662/651 sayılı kararı uyarınca
imar planında park, yol ve okul alanı gibi kamu hizmetine ayrılmış bulunan
yerlere el atılmamış olsa dahi bedeline hükmedileceğine ilişkin kararı da
gözetilerek 3194 sayılı İmar Kanununun 10. maddesinin amir hükmü uyarınca
1/1000 ölçekli uygulama imar planının kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl
içerisinde davalı Belediyece ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma
görevinin yerine getirilmesi ve malikinin mülkiyet hakkının süresi belirsiz
şekilde kısıtlanması nedeniyle taşınmaz bedeli ödenmelidir.
"denildiğini ifade ederek; söz
konusu taşınmazdaki hisseye davalı idareler tarafından kamulaştırma işlemi
yapılmaksızın spor ve rekreasyon alanı olarak kullanılmak üzere
kamulaştırmasız el atılmış olması nedeniyle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydı ile kamulaştırmasız el atma tazminatına ilişkin miktarı belirsiz
alacaklarının şimdilik 1.000,00 TL.'sinin dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerden tahsiline karar
verilmesi istemiyle, adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılar ilk cevap dilekçelerinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
19. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:16.7.2012 gün ve E:2012/138 sayı ile, emsal Yargıtay
5.Hukuk Dairesinin kararları gereğince, davalı Belediye vekillerinin yargı yolu itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Davacının paydaşı olduğu Ankara İli, Çankaya İlçesi, Keklikpınarı Mevkii,
27742 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın imar planında “Spor ve Rekreasyon
Alanı” olarak ayrıldığı, taşınmazın uzun süre kamulaştırılmadığı,
kamulaştırmasız el atma şartlarının oluştuğu; yerleşik Yargıtay
kararlarında da, taşınmaza fiilen el atılmasa da imar planı gereğinin uzun
yıllar yerine getirilmemesi halinde kamulaştırmasız el atma olgusunun gerçekleştiğinin
kabul edildiği öne sürülerek kamulaştırmasız el atma nedeniyle fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 1.000.- TL.'nin yasal faiziyle
birlikte davalı idareden tahsili istemiyle Ankara 19. Asliye Hukuk
Mahkemesinin 2012/138 esas sayısında kayıtlı dosyada açtıkları davada,
davanın görüm ve çözümünün İdari Yargı'nın görevine girdiği ileri sürülerek
davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekilince görev itirazında bulunulduğu
ve itirazın reddi üzerine de olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının
istenildiği anlaşılmış olmakla gereği düşünüldüğü; uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, “idari işlem”;
herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi
faaliyetleriyle görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, “idari eylem”
olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun
8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri,
genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen
parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, “idari işlem”;
bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları
bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; her ne kadar,
uyuşmazlık konusu parselin imar planında “Spor ve Rekreasyon Alanı” olarak
ayrılmış olması öne sürülerek taşınmazın davacıya ait hissesinin bedelinin
tazminat olarak ödenmesi istemiyle açılan davada, davanın hukuksal dayanağı
olarak, kamulaştırmasız el atma gösterilmiş ise de; davacının mülkiyet
hakkına getirilen kısıtlamanın, yukarıda açıklandığı üzere, genel ve
düzenleyici işlem olan imar planında taşınmazın “Spor ve Rekreasyon Alanı”
olarak gösterilmesinden ve bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından kaynaklandığında ihtilaf bulunmadığından, bu
kısıtlama ve hareketsizlikten doğan zararın da idari işlem ve eylemden
kaynaklandığının kabulünün gerektiği; bu bakımdan; davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan “İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,”
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedarı olduğu taşınmazına, imar planında spor ve rekreasyon alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydı şimdilik 1.000,00 TL.'nin dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının hissedar
olduğu, Ankara ili, Çankaya ilçesi Keklikpınarı mevkiinde kain 27742 ada 1
parsel sayılı taşınmazın, 81152
no'lu imar planlaması sonucunda Spor ve Rekreasyon Alanı olarak ayrıldığı,
Kamu Ortaklık Payı ile oluşturulan 27742 ada 1 sayılı parselin Çankaya
Belediyesi Encümenin 16.5.1996 tarih ve 1843 sayılı kararı ile
onaylandığı; taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın imar
planıyla Spor ve Rekreasyon Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun süre
geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 19.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 16.7.2012 gün ve
E:2012/138 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/421
KARAR NO: 2013/71
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
M.Ö.
Vekilleri : Av. Y.G., Av. A.B.G.
Davalı : Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. O.S.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin Ankara ili, Yenimahalle
ilçesi, Yukarıyurtçu Mahallesi, 35 ada, 2 parselde bulunan 3.574 m2'lik taşınmazda
41/1200 hisse sahibi olduğunu, tapu ve imar kayıtlarından, bu taşınmazın
yapılan imar düzenlenmesinde “sağlık alanı” olarak ayrılarak kamuya tahsis
edildiğinin anlaşıldığını; bu düzenlemenin malikin taşınmaza ilişkin tüm
tasarruf haklarını kısıtladığını, her ne kadar idare tarafından taşınmaza
fiilen el atılmamış olsa da hukuken taşınmazdan yararlanma imkanı
kalmadığını; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun, 15.12.2010 tarih, 2010/5-862
E, 2010/551 K.Sayılı ilamında,
fiilen el atılma eylemi gerçekleşmemiş olsa da taşınmaz malikinin
tasarruf haklarının kayden de olsa kısıtlanmış olması durumunda, bedel tahsiline ilişkin talebin kabul
edilmesi gerektiğinin ifade edildiğini; somut olayda davalının müvekkilinin
mülkünde hukuki kısıtlamaya gitmesine karşın bu güne değin bu yönde bir
kamulaştırma işlemi yapmadığı gibi tahsis amacı dışına çıkarma işlemi de
yapmadığını ifade ederek; fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı
kalmak kaydıyla; dava konusu Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, Yukarıyurtçu
Mah. 35 ada, 2 parselde bulunan taşınmazın tespit edilecek değerinden,
müvekkilin hissesine isabet eden tutardan, fazlaya ilişkin talep ve dava
hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 TL'nin dava tarihinden
itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faizi ile
birlikte kamulaştırma yapmaya yetkili davalıdan tahsili ile müvekkiline
ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı kurum adına tesciline karar
verilmesi istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, birinci oturumda yargı
yeri/ görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
15. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:27.06.2012 gün ve E:2012/129 sayı ile, yerleşik Yargıtay Kararlarına göre imar planındaki
düzenlemelerin tapu malikinin taşınmazdaki istifadesini engeller nitelikte
bulunması halinde hukuki kamulaştırmasız el atma olarak değerlendirildiği,
kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan davaların 2942 sayılı Yasa hükümleri
uyarınca mahkeme olarak taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesinde
görülmesinin gerekli olduğu, dava konusunun idari yargının görevinde
olmadığı gerekçesiyle davalı vekilinin yargı yeri görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; her ne kadar, uyuşmazlık konusu parselin 1/1000 ölçekli
uygulama imar planında sağlık alanı olarak ayrılmış olması öne sürülerek
taşınmazın davacıya ait hissesinin bedelinin tazminat olarak ödenmesi
istemiyle açılan davada, davanın hukuksal dayanağı olarak, kamulaştırmasız
el atma gösterilmiş ve dava dilekçesine belirtilen Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında da, uzun yıllar programa alınmayan imar planının fiilen
hayata geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen
davalı idarece, pasif ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle
taşınmaza müdahale edildiği, bu hali ile idarenin eyleminin, mülkiyet
hakkının özüne dokunan ve onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip bulunan
kamulaştırmasız el atma olgusunun varlığı için yeterli bulunduğu belirtilerek
imar planında sağlık alanı olarak ayrılan taşınmaz yönünden kamulaştırmasız
el atma olgusunun varlığı kabul edilmiş ise de; davacının mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlama, yukarıda açıklandığı üzere, genel ve düzenleyici işlem
olan imar planında taşınmazın sağlık alanı olarak gösterilmesinden ve bu
planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından
kaynaklandığında ihtilaf bulunmadığından, bu kısıtlama ve hareketsizlikten
doğan zararın da idari işlem ve eylemden kaynaklandığının kabulünün
gerektiği; bu bakımdan; davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında
Kanun’un 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine, karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında sağlık alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00
TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında kalan
yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Ankara
ili, Yenimahalle ilçesi, Yukarıyurtçu Mahallesi, 35 ada, 2 parseli kapsayan
alanın, 1/25000 ölçekli “2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı” kapsamında
olduğu, söz konusu ada/parselin
Ankara İl İdare Kurulu'nun 25.8.1992 gün ve 1482/86652 esas ve 4/K119
sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli “Yukarı Yurtçu Köyü Konut
Yerleşimi Mevzii İmar Planı” kapsamında “Sağlık Alanı” kullanımına isabet ettiği anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın imar
planıyla Sağlık
Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı
üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
15.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 27.6.2012 gün ve E:2012/129 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/422
KARAR NO: 2013/72
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar
: 1-H.K., 2-B.A., 3-H.Ç. mirasçıları;
a) H.Ç., b) K.S. (Ç.), c) H.Ç., d) A.A. (Ç.),
e) Ş.Ç., f)
F.Ç. mirasçıları; Aa) K.S. (Ç.), Bb) H.Ç., Cc) A.A. (Ç.), Dd) Ş.Ç., 4- C.Y.
5- S.A., 6-
Ş.G., 7- İ.Ş., 8-A) A.A., B) A.Ç. (A.), C) K.Y. (A.), D) M.A., E) A.A.
Vekili :
Av. S.B.
Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.D.
Diğer Davalı: Ankara Büyükşehir Belediyesi
Başkanlığı
Vekili : Av. U.E.
O L A Y : 1-Davacılar vekili, davalı idarenin yapmış
bulunduğu ve 08.04.1991 tarihinde kesinleştirerek tapuya tescil ettirdiği
imar planı gereğince, davacı müvekkillerinin maliki ve hissedarı
bulundukları Ankara ili, Çankaya ilçesi, Sancak Mahallesi 25326 ada 1
parsel sayılı taşınmazdaki hisselerini AÇIK VE KAPALI SPOR VE OYUN ALANI
olarak ayırdığını, ancak bu güne
değin ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma işlemi yaparak taşınmazın
gerçek bedellerinin ödenmediği gibi bu şekilde müvekkillerinin mülkiyet
haklarından istifade imkanlarının da süresi belirsiz şekilde ellerinden
alındığını; bu şekilde dava konusu taşınmaza davalı idarece kamulaştırmasız
el atılmış bulunulduğunu ifade ederek;
fazlaya ilişkin
dava ve talep hakları saklı
tutularak, İmar Kanunu, Medeni Kanun., Kamulaştırma Kanunu, Yargıtay
içtihatları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları gereğince kamulaştırmasız
el atılmış bulunan davacı müvekkillerin maliki ve hissedarı bulundukları
taşınmazdaki hisselerinin kamulaştırmasız el atma sonucu davalıya tapuda
terkini ve tescili karşılığında şimdilik; dava konusu taşınmazın bedeli
olarak 15.000,00.-TL alacağın ve 1.000,00.-TL Ecr-i misil bedelinin dava
açma tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek
mevduat faizi/yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı
müvekkillere hisseleri oranında ödenmesine karar verilmesi istemiyle Çankaya Belediye Başkanlığına karşı 18.5.2011
tarihinde adli
yargı yerinde dava açmıştır.
2-Dava Ankara 11.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
E:2012/231 sayılı esasına kaydedilmiştir.
3-Davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı
vekilince, süresi içerisinde verilen 31.5.2011 kayıt tarihli dilekçede,
davanın idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği belirtilerek, görev
itirazında bulunulmuştur.
4- ANKARA 11. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ :
8.3.2012 gün ve E:2011/231 sayı ile, 24.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2011/582
Esasında kayıtlı davası ile 16.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2011/587 Esasında
kayıtlı davasının, Mahkemeleri dosyası ile birleştirildiğini, davaların
25326 ada 1 parsel ile ilgili olarak düzenlenmiş olduğunun anlaşıldığını;
Davalı Çankaya Belediye Başkanlığı’nın birleşen 24 Asliye Hukuk Mahkemesi
dosyası ile ilgili beyan dilekçesi verdiğinin görüldüğünü (Not: Çankaya
Belediye Başkanlığı’nın 17.2.2012 kayıt tarihli dilekçede de birleştirilen E:2011/582 sayılı dosya ile
ilgili görev itirazında bulunduğu anlaşılmıştır) belirterek; Davalının Yargı yolu itirazının
reddine karar vermiştir.
5- Davalı Çankaya Belediye Başkanlığı
vekili, “Mahkemenin 8.3.2012
tarihli, görev itirazlarının reddine dair ara kararına karşı, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
(14.3.2012 kayıt tarihli dilekçe)
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
6-Dava dosyasında, birleşen dava(16.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin E:2011/587 sayılı) nedeniyle Çankaya Belediye Başkanlığı’nın
28.3.2012 kayıt tarihli dilekçesiyle; Ankara Büyükşehir Belediyesi
Başkanlığı’nın ise 28.3.2012 kayıt tarihli dilekçe ile görev itirazında
bulunduğu; Ankara 11.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, 19.4.2012 tarihli celsede
E:2012/231 sayı ile, birleşen davalar nedeniyle davalıların yargı yolu
itirazlarının reddine karar verdiği görülmüş, ancak dosyada, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılması yolunda verilmiş dilekçe ya da dilekçelere rastlanmamıştır.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Ankara Onbirinci Asliye Hukuk Mahkemesinin 8.3.2012 gün ve E:2012/231
sayılı kararına ilişkin olarak Çankaya Belediye Başkanlığı’nca yapılan
13.3.2012 tarihli başvuruyu dikkate almış ve; uygulama ve Öğreti'de, kamu
idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek
yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri
maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de,
"idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle imar planında açık ve kapalı spor ve oyun alanı olarak ayrılan
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı
idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden de anılan taşınmaz üzerine henüz
yapılmış bir tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında açık ve kapalı spor ve oyun alanına
ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın açık ve kapalı spor ve oyun
alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine
ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde,
anılan davalı ve Ankara Onbirinci Asliye Hukuk Mahkemesinin 8.3.2012 gün ve
E:2012/231 sayılı kararına ilişkin olarak olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazına, imar planında açık ve
kapalı spor ve oyun alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
şimdilik; 15.000,00TL’nin faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya
yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dosyanın
incelenmesinden, davacıların hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi,
Sancak Mahallesi 25326 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, 81026 no.lu imar
planı ile Çankaya Belediyesi Oyun ve Spor Alanı olarak ayrıldığı, parsel
hakkında herhangi bir kamulaştırma işleminin ve plan doğrultusunda taşınmaz
üzerinde
yapılmış tesisin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, imar planının
uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında oyun ve spor
alanında kaldığı, taşınmaz üzerinde idare tarafından, amacına uygun hiçbir
işlem yapılmadığı, kamulaştırma işlemlerinin gerçekleştirilmediği, bedel
ödenmediği, taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkının kullanılamaz hale
getirildiği, mülkiyet hakkının hukuksal bir nedene dayanılmadan davalı
idarelerce engellendiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca
kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer
alan davacıların paydaşı olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan
Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Ankara 11.Asliye
Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin 8.3.2012 gün ve E:2011/231 sayılı
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 11.Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 8.3.2012 gün ve E:2011/231 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/423
KARAR NO : 2013/73
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1-S.B., 2- H.E., 3- H.Ö., 4- H.A., 5- C.U.
Vekili : Av. Ö.S.
Davalılar : 1-Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. M.S.
2-Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. F.A.D.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu, Ankara ili, Etimesgut ilçesi, Elvan
mahallesinde 48811 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, davalılar tarafından
nazım imar planında ve uygulama planında spor sahası olarak ayrıldığını;
ancak davalı idarece bu güne kadar amacına uygun bir spor yeri
yaptırılmadığını; bu şekilde mülkiyet hakkının sınırlandırıldığını, bunun
Anayasanın 35. maddesine aykırı olduğunu; davalı idarenin kendisine tahsis
edilen dava konusu parselde, İmar Kanunu’nun 10. maddesine göre bu güne
kadar kamulaştırma yapmadığı gibi müvekkilinin inşaat yapma, satma gibi
mülkiyet haklarının sahibine verdiği kullanım hakkını da tamamen ortadan
kaldırdığını; böylelikle taşınmaza hukuki ve fiili el koyduğunu, işlem
tesis edilmeyerek, taşınmaza müdahale edildiğini, bunun kamulaştırmasız el
koymanın varlığı için yeterli olduğunu ifade ederek; fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000 TL bedelin dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faiziyle birlikte müvekkillerine ödenmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçe ile; davanın idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
SİNCAN
1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 26.6.2012 gün ve E:2012/282 sayı ile, Davalı Etimesgut Belediye
Başkanlığı vekilinin uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğunu
savunarak yargı yolu itirazında bulunmuş ise de; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 16.05.1956 gün
ve 1956/1-6 sayılı kararı gereğince idarenin kamulaştırma işlemi
yapmaksızın taşınmaza el atması halinde malikin idareye karşı dilerse el
atmanın önlenmesi, dilerse taşınmaz mülkiyetinin devri karşılığı tazminat
talep edebileceğinin karara bağlandığı,
içtihadı birleştirme kararlarının bağlayıcı olduğu, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu, 5 ve 18 Hukuk Dairelerinin aynı mahiyetteki istikrar kazanmış
uygulamaları ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun geçici 6 maddesi hükmü
gözetilerek,
kamulaştırmasız el atma talepli davalarda adli yargı görevli olduğundan
itirazın reddine karar vermiştir.
Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; her ne kadar,
uyuşmazlık konusu parselin 1/1000 ölçekli uygulama imar planında spor
sahası alanı olarak ayrılmış olması öne sürülerek taşınmazın davacıya ait
hissesinin bedelinin tazminat olarak ödenmesi istemiyle açılan davada,
davanın hukuksal dayanağı olarak, kamulaştırmasız el atma gösterilmiş ve
dava dilekçesine eklenen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında da, uzun
yıllar programa alınmayan imar planının fiilen hayata geçirilmemesi
nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı idarece, pasif
ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle taşınmaza müdahale
edildiği, bu hali ile idarenin eyleminin, mülkiyet hakkının özüne dokunan
ve onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip bulunan kamulaştırmasız el atma
olgusunun varlığı için yeterli bulunduğu belirtilerek imar planında spor
sahası alanına ayrılan taşınmaz yönünden kamulaştırmasız el atma olgusunun
varlığı kabul edilmiş ise de; davacıların mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamanın, yukarıda açıklandığı üzere, genel ve düzenleyici işlem olan
imar planında taşınmazın spor alanı olarak gösterilmesinden ve bu planda
öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından
kaynaklandığında ihtilaf bulunmadığından, bu kısıtlama ve hareketsizlikten
doğan zararın da idari işlem ve eylemden kaynaklandığının kabulünün
gerektiği; bu bakımdan; davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunlun 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında spor
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000 TL bedelin dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın,
birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait
bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya
parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre
hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının taşınmazının bulunduğu, Ankara ili, Etimesgut ilçesi, Elvan mahallesinde
48811 ada 1 parselin; Etimesgut Belediye Meclisi’nin 5.11.2010 gün ve 630
sayılı kararı ile uygun görülerek Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin
9.3.2011 gün ve 684 sayılı kararı onaylanan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar
Planı Değişikliği ile birlikte onaylanan 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı
Değişikliği kapsamında ”Spor Alanı” kullanımında kaldığı; söz konusu parselin
Etimesgut Belediye Encümeni’nin 28.6.2011 gün ve 498/947 sayılı kararı ile
uygun görülerek Ankara Büyükşehir Belediye Encümeni’nin 8.9.2011 gün ve
1333/3532 sayılı kararı ile onaylanan 85224 nolu parselasyon planı ile
uygulamaya girdiği; imar plan kapsamında taşınmaz üzerinde tesis
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla spor alanı
kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Etimesgut Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Sincan 1.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 26.6.2012 gün ve E:2012/282 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/424
KARAR NO : 2013/74
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
G.Y.
Vekili :
Av. E.A.
Davalı : Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av.
F.A.D.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara,
Etimesgut, Eryaman Mahallesi 46440 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın imar
planında Pazar Yeri olarak kamu hizmetine ayrıldığını; 6.5.1998 tarihinde
imar uygulamasına girdiğini, 16.6.2005 tarihinde ise davalı belediye
tarafından kamulaştırma şerhi konulduğunu, ancak 14 yılı aşkın süredir imar
planının hayata geçirilmemesi, kamulaştırma ve takas cihetine gidilmemiş
olması ile maldan yararlanma imkanının kalmaması nedeni ile taşınmaza
müdahale edilmiş olduğunu, idarenin
el atma bedelini ödemesi gerektiğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
2010-5-662 Esas, 2010/551 K sayılı ilamında belirtildiği üzere, davalı idarenin müvekkile ait taşınmaza
kamulaştırma kararı olmaksızın hukuken el attığının açık olduğunu; 6111 sayılı yasa ile 5999 sayılı kanunda
yapılan değişiklik nedeni ile müvekkil dilekçe verilmişse de müracaatın
üzerinden 6 aydan fazla zaman geçmesine rağmen ilgili belediyenin herhangi
bir cevap vermediğini ifade ederek; söz konusu taşınmazda bulunan
müvekkilin hisseleri için fazlaya dair her türlü talep ve dava hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL el atma tazminatının dava
tarihinden itibaren yürütülecek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, el
atma tazminatına hükmolunduğu taktirde, dava konusu taşınmaz hisselerinin
davalı idare adına tapudan terkinine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde, idari işlemden kaynaklanan davanın
idare mahkemelerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle, görev itirazında
bulunmuştur.
SİNCAN
1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 15.5.2012 gün ve E:2012/154 sayı ile, Mahkemelerinin görevli
olduğuna karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de, kamu
idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek
yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında pazar yeri alanı
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pazaryeri tesis alanına
ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu
sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da
sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın pazar yeri olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla
ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat
davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına
imar planında Pazar Yeri olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları
saklı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000.00 TL. tazminatın dava tarihinden itibaren
yürütülecek faizi ile birlikte davalıdan tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Etimesgut Belediye Başkanlığı, Plan ve Proje Müdürlüğü'nün
1.3.2012 gün ve .../753-4045 sayılı yazısından; 85048 nolu kesin
parselasyon planı kapsamında kalan ve onanlı 1/1000 ölçekli İmar Planında
"Pazar Yeri" olarak ayrılan dava konusu imarın 46440 ada 1 sayılı
parselinin de içerisinde bulunduğu alana ait 1/5000 ölçekli Nazım İmar
Planının Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 23.02.1995 tarih ve 165
sayılı kararı ile onandığı, söz konusu 1/5000 ölçekli Nazım İmar Plan
kararları doğrultusunda, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca
yapılan/hazırlanan1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisinin 28.09.1995 gün ve 671 sayılı kararı ile onandığı; imarın 46440 ada 1 sayılı parselin
Belediye sınırları içerisinde kaldığı ve Belediye Hizmetlerinden
yararlandığının tespit edildiği; taşınmaz üzerinde plan doğrultusunda
yapılmış tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın imar
planıyla Pazar
Yeri kullanımında kaldığı, imar
planının üzerinden uzun yıllar geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Sincan 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.5.2012 gün ve
E:2012/154 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/425
KARAR NO : 2013/75
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
R.Y.
Vekilleri :
Av. N.B., Av. H.K., Av. B.B.
Davalı : Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. F.A.D.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara,
Etimesgut, Eryaman Mahallesi 46440 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın imar
planında Pazar Yeri olarak kamu hizmetine ayrıldığını, imar planı üzerinden
beş yıldan çok daha fazla süre geçtiği halde imar planındaki amaca yönelik
olarak kamulaştırılmadığı gibi üzerine herhangi bir Pazar v.s
yapılmadığını, halen boş olarak durduğunu; bu şekilde müvekkilinin mülkiyet
haklarının kısıtlandığını; Yargıtay HGK'nun 15.12.2010 tarih ve 2010/5-662
E. 2010/651 Karar sayılı kararı ve Yargıtay 5. Hukuk Dairesi içtihatlarında
da belirtildiği gibi, imar mevzuatı gereğince imar planının yürürlük
tarihinden itibaren beş yıl içinde planda kamu hizmetine tahsis edilen
taşınmazın ilgili İdare tarafından kamulaştırılmasının gerektiğini, aksi
halde taşınmaza kamulaştırmasız el atılmış sayılacağını; davalı İdarenin,
pazaryeri alanı olarak kamu hizmetine ayrılan taşınmazda kamulaştırma
yükümlülüğünü yerine getirmediğinden taşınmaza kamulaştırmasız el atılmış
olduğunu, bu nedenle tazminata hak kazanmış bulunduklarını ifade ederek;
anılan taşınmaza kamulaştırmasız el atılması. sebebiyle; müvekkile ait
hisseye isabet eden kamulaştırmasız el atma alacaklarının tespiti ile
fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalarak şimdilik 770.000.00
TL.nin müracaat tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte Davalı
İdareden tahsili ile müvekkile ödenmesine, bedel ödendiğinde taşınmazdaki
müvekkil hissesinin İdare adına tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde, idari işlemden kaynaklanan davanın
idare mahkemelerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle, görev itirazında
bulunmuştur.
SİNCAN
1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 15.5.2012 gün ve E:2012/166 sayı ile, Mahkemelerinin görevli
olduğuna karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında pazar yeri alanı
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pazaryeri tesis alanına
ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu
sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da
sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın pazar yeri olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu
taşınmazına imar planında Pazar
Yeri olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, hisseye
isabet eden kamulaştırmasız el atma alacaklarının tespiti ile fazlaya
ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 770.000.00
TL.nin müracaat tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte Davalı
İdareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Etimesgut Belediye Başkanlığı, Plan ve Proje Müdürlüğü'nün
1.3.2012 gün ve .../751-4046 sayılı yazısından; 85048 nolu kesin
parselasyon planı kapsamında kalan ve onanlı 1/1000 ölçekli İmar Planında
"Pazar Yeri" olarak ayrılan dava konusu imarın 46440 ada 1 sayılı
parselinin de içerisinde bulunduğu alana ait 1/5000 ölçekli Nazım İmar
Planının Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 23.02.1995 tarih ve 165
sayılı kararı ile onandığı, söz konusu 1/5000 ölçekli Nazım İmar Plan
kararları doğrultusunda, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca
yapılan/hazırlanan1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisinin 28.09.1995 gün ve 671 sayılı kararı ile onandığı; imarın 46440 ada 1 sayılı parselin
Belediye sınırları içerisinde kaldığı ve Belediye Hizmetlerinden
yararlandığı; davacının hissedar olduğu farklı kadastro parsellerinin,
85048 nolu parselasyon planı ile düzenlemeye alındığı ve hisseleri oranında
DOP kesildiği hususlarının tespit edildiği anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Pazar Yeri kullanımında kaldığı, imar planının üzerinden uzun
yıllar geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Sincan 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.5.2012 gün ve E:2012/166 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/429
KARAR NO : 2013/76
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1- H.E., 2- Z.K., 3- H.İ., 4- A.A.
Vekilleri : Av. Ö.F.Y., Av. E.Ç.
Davalılar : 1-Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Haz. Av. İ.G.
2-Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili
: Av. Ç.U.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu, Ankara ili, Çankaya ilçesi, Kırkkonaklar
mevkiinde bulunan, 26374 ada 5 parsel sayılı taşınmaza, davalı idare
tarafından her hangi bir kamulaştırma işlemi yapılmaksızın, kesinleşmiş
imar planında Sağlık Alanı olarak ayrılmak suretiyle fiilen/hukuken el
atıldığını; bu taşınmaz için Kamulaştırma Kanunun Geçici 6. maddesine
atıfta bulunan 6111 sayılı kanunun geçici 2. maddesi uyarınca uzlaşma
dilekçeleri verildiğini, bunun üzerine davalıların talebi sürüncemede
bırakmak ve bedel ödememek için muğlak cevap yazılarını gönderdiğini;
Yargıtay 5.Hukuk Dairesinin 21.03.2011 tarih 2010/16894 E. 2011/4865 K.
sayılı ilamında aynen "Hukuk Genel Kurulunun benzer konudaki
15.12.2010 gün ve 2010/5-662/651 sayılı kararı uyarınca imar planında park,
yol ve okul alanı gibi kamu hizmetine ayrılmış bulunan yerlere, el
atılmamış olsa dahi bedeline hükmedileceğine ilişkin kararı da gözetilerek,
3194 sayılı İmar Kanununun 10.maddesinin amir hükmü uyarınca 1/1000 ölçekli
uygulama imar planın kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde davalı
belediyece, ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma görevinin yerine
getirilmemesi ve malikin mülkiyet hakkının süresi belirsiz şekilde kısıtlanması
nedeniyle taşınmaz bedeli ödenmelidir." denildiğini ifade ederek; taşınmaza, davalı idare tarafından kamulaştırma
işlemi yapılmaksızın sağlık alanı olarak ayrılmak suretiyle hukuken/ fiilen
el atılmış olması sebebiyle; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
davacılara eşit olmak üzere şimdilik, 8.000 TL kamulaştırmasız el atma
tazminatının, davalı idareden tahsil edilerek müvekkillerine payları
oranında ödenmesine, alacağa dava tarihinden itibaren kamu alacakları için
öngörülen en yüksek faizin yürütülmesine karar verilmesi istemiyle,
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Sağlık Bakanlığı vekili süresi içerisinde verdiği dilekçe ile; Çankaya Belediye
Başkanlığı vekili ise ilk oturumda görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:2.8.2012
gün ve E:2012/5 sayı ile, davalı vekillerin görev itirazlarının reddine
karar vermiştir.
Davalı İdarelerin
vekillerinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdikleri dilekçeleri üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin
de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacılar
tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010
günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız
el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında
sağlık tesis alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiğinin,
davalı idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan
taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir bina bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında sağlık tesis alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı
sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın
maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın sağlık tesis alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idare vekillerinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmaları üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idareler yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında sağlık
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik
8.000-TL tazminatın, dava tarihinden itibaren kamu alacakları için
öngörülen en yüksek faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme
ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 7.9.2011 gün ve 20541 yazının incelenmesinden; davacıların taşınmazının bulunduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi, Kırkkonaklar mevkiinde
kain, 26374 ada 5 parselin, uygulama imar planında “Sağlık Alanı” olarak
ayrıldığı, Kamu Ortaklık Payından(KOP) oluşturulduğu, taşınmaz üzerinde
plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar/parselasyon planıyla Sağlık Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun zaman geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen
duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
idarelerin vekillerinin görev itirazlarının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerektiği gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı idarelerin vekillerinin
GÖREV İTİRAZLARININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2.8.2012 gün ve
E:2012/5 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/430
KARAR NO : 2013/77
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1-E.Y., A.D. mirasçıları; 2- Ş.D., 3- R.D., 4- T.D., 5- S.İ.
Vekilleri : Av. A.C., Av. Ü.Ş., Av. O.A.C.
Davalılar : 1-Nilüfer Belediye Başkanlığı
Vekilleri
: Av. A.D., Av. V.A., Av. F.G., Av. S.A.
2-Sağlık Bakanlığı
Vekilleri : Av. D.Y., Av. M.C., Av. Ü.K., Av. M.S.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin paydaş
olduğu Bursa ili, Nilüfer Balat
Mahallesi, 4157 ada, 1 parsel sayılı
taşınmazın, 1/1000 ölçekli
İmar planında 10 yılı aşan bir süreden beri sağlık ocağı alanında
kaldığını; Yargıtay HGK’nun 15.12.2010 gün ve 5-662 E. /651 K. Sayılı
kararı ve ona atıf yapan Yargıtay 5 HD’nin 10.03.2011 gün, 21713 E. - 4198
K. sayılı kararlarında; "1/1 000 ölçekli uygulama imar planında kamu
alanı kapsamında kalan arsaya fiilen el atılmasa dahi 3194 sayılı İmar
Kanunu m.10'daki amir hüküm uyarınca söz konusu imar planının kesinleştiği
tarihten itibaren 5 yıl içerisinde ilgili idarece ayrılma amacına uygun
olarak kamulaştırma görevinin yerine getirilmemesi ve mülkiyet hakkının
süresi belirsiz şekilde kısıtlanması nedeni ile taşınmaz bedelinin ödenmesi
gerektiği"nin belirtildiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile, 10.000,00 TL’nin, dava tarihinden başlatılacak
yasal faizi ile birlikte, davalı idarelerden müteselsilen tahsili ile
hisseleri oranında davacılara ödenmesine, Bursa İli, Nilüfer Balat Mah.,
4157 Ada, 1 numaralı parseldeki hisselerin davalı idareler adına tesciline
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı İdarelerin vekilleri, süresi içerisinde
verdikleri dilekçeler ile; davanın idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
BURSA 3.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 7.6.2012 gün ve E:2012/141 sayı ile, davanın mahiyeti itibariyle kamulaştırmasız el atma davası
niteliğinde olduğu gerekçesiyle davalı idare vekillerinin görev
itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Nilüfer Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Davacıların, paydaşı oldukları taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında
sağlık ocağı alanı olarak ayrıldığını, imar uygulaması sonucu oluşan
taşınmazın uzun süre kamulaştırılmadığını öne sürerek kamulaştırmasız el
atma nedeniyle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000.-TL.nın
yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsili istemiyle açtıkları davada,
davanın görüm ve çözümünün İdari Yargı'nın görevine girdiği ileri sürülerek
davalı Nilüfer Belediye Başkanlığı vekilince görev itirazında bulunulduğu
ve itirazın reddi üzerine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının
istenildiği anlaşılmış olmakla gereğinin düşünüldüğü; uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin,
kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade
açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem";
herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi
faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari
eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; her ne kadar,
uyuşmazlık konusu parselin 1/1000 ölçekli uygulama imar planında sağlık
ocağı alanı olarak ayrılmış olması öne sürülerek taşınmazın davacıya ait
hissesinin bedelinin tazminat olarak ödenmesi istemiyle açılan davada,
davanın hukuksal dayanağı olarak, kamulaştırmasız el atma gösterilmiş ise
de; davacıların mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamanın, yukarıda
açıklandığı üzere, genel ve düzenleyici işlem olan imar planında taşınmazın
sağlık ocağı alanı olarak gösterilmesinden ve bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından kaynaklandığında ihtilaf
bulunmadığından, bu kısıtlama ve hareketsizlikten doğan zararın da idari
işlem ve eylemden kaynaklandığının kabulünün gerektiği; bu bakımdan;
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden
bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Nilüfer Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında sağlık
ocağı alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, 10.000,00 TL’nin, dava tarihinden başlatılacak yasal faizi ile
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere
ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada
veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına
göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla
meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık
payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacıların hissedar olduğu, Bursa ili, Nilüfer Balat
Mahallesi, 4157 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın; 3194 sayılı İmar Kanunun
18. madde uygulaması ile %35 oranında DOP kesilerek oluşmuş imar parseli
olduğu, 15.04.2002 tarihinden beri
kamusal alanda kaldığı; taşınmaz üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bina
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacıların hissedar olduğu taşınmazın
imar planıyla “Sağlık Alanı”nda kaldığı,
aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Nilüfer Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Nilüfer
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Bursa
3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 7.6.2012 gün ve E:2012/141 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/431
KARAR NO : 2013/78
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
D.D.
Vekili : Av.
M.M.T.
Davalılar : 1- Gençlik ve Spor Bakanlığı
Vekili :
Av. N.Ö.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.V.
O L A Y : Davacı vekili, Ankara ili, Yenimahalle
ilçesi İvedik İmar mahallesi mevkiinde kain ve tapunun 43606 Ada 1
parselinde kayıtlı, 3.532
m2 yözölçümündeki taşınmazın 143/3532 payının
(143m2) müvekkiline ait olduğunu; bu
taşınmazın yapılan imar planında “Spor Alanı” olarak ayrıldığını, tapu
kaydı üzerine kamulaştırılacak şerhi konulduğunu; taşınmaza fiilen el atılmadığını, ancak
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 tarih ve 2010/5-662 Esas,
2010/551 K.sayılı kararı ile bu tür yerlerin bedelinin ödeneceğine karar
verildiğini, yapılan müracaatlara
rağmen hiçbir bedel ödenmediğini ifade ederek; dava konusu taşınmazın
toplam bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak üzere
şimdilik 1.000 TL bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle
birlikte davalı idareden alınarak taraflarına ödenmesine; taşınmazın tapu
kaydının davalı idareye tescil ettirilmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili, süresi içerisinde verdiği dilekçe
ile; davanın idari yargı yerinde görülmesi
gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 15. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:10.7.2012
gün ve E:2012/155 sayı ile, dava konusu taşınmazın yapılan imar
düzenlemesinde spor alanı olarak ayrıldığı, yerleşik Yargıtay Kararlarına
göre imar planındaki düzenlemelerin tapu malikinin taşınmazdaki
istifadesini engeller nitelikte bulunması halinde hukuki kamuIaştırmasız el
atma olarak değerlendirildiği, kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan
davaların 2942 Sayılı Yasa hükümleri uyarınca mahkeme olarak taşınmazın
bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülmesinin gerekli olduğu, dava
konusunun idari yargının görevinde olmadığı gerekçesiyle yargı yeri-görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında spor alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler
karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında spor alanına
ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın spor alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi
ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında
bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki
ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca, davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare ve davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında spor alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, taşınmazın
toplam bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak üzere
şimdilik 1.000 TL bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle
birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak
ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar
planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip
çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının hissedarı bulunduğu Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, İvedik İmar mahallesi mevkiinde kain
43606 Ada 1parsel sayılı taşınmazın; Ankara Büyükşehir Belediyesince
onanan Yenimahalle Güneşevler Mahallesi Kuzeyi 1/1000 ölçekli imar planı ve
bu planın uygulaması olup Yenimahalle Belediye Encümeninin 16.6.1998 gün ve
1662 sayılı kararı ile onaylanan 84129 no.lu parselasyon planı kapsamında
Basketbol ve Voleybol kullanımları ile “Spor Alanı” kullanımında kaldığı, taşınmaz üzerinde
plan doğrultusunda bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın
imar/parselasyon planıyla Spor Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi
konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
15.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 10.7.2012 gün ve E:2012/155 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/432
KARAR NO : 2013/79
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Davacı tarafın
davasını geri alması nedeniyle, 2247
sayılı Kanun uyarınca görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesi
olanağı bulunmadığından; davanın geri alınması nedeniyle karar
verilmesine yer olmadığı hk.
K A R A R
Davacılar :
1) D.İ., 2) G.E., 3) Ü.Ö.
Vekili : Av. S.U.M.
Davalılar : 1-Maliye Bakanlığı
Vekili :
Haz. Av. O.D.
2-Gölbaşı
Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. Ü.M.
O L A Y : 1-Davacı vekili, müvekkillerinin hissedar
olduğu Ankara ili, Gölbaşı İlçesi, Tuluntaş mahallesi, 141 ada 1 parsel
sayılı taşınmazın, davalılardan Gölbaşı
Belediye Başkanlığı
tarafından yapılan ve 1995 yılında kesinleşen imar planında “Resmi Kurum
Alanı” olarak ayrıldığını; aradan geçen uzun süreye karşın taşınmazın, davalı
idarece ayrıldığı kamu yararı amacına uygun olarak
kamulaştırılmadığını; yaptıkları
başvuruya Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı tarafından verilen 25
Kasım 2011 tarihli cevapta, taşınmazın 1995 yılında Resmi Kurum Alanı
olarak ayrıldığı ve günümüze kadar bu amaç ve konumunu koruduğunun
belirtildiği; Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu'nun E:2010/5 K:2010/651 sayılı ve 15.12.2010 tarihli kararı
çerçevesinde; 3194 sayılı yasanın 10. maddesinin 1. fıkrası delaleti ile
Belediyece uygulamalı İmar Planında kamu yararına ayrılan parselde en geç 3
ay içinde plan tatbiki için 5 yıllık imar planı hazırlanmasının ve buna
uygun olarak taşınmazın kamulaştırılmasının yasa hükmü olduğunun tespit
edildiğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun aynı kararda, ilgili süreyi geçer
biçimde amacına uygun işlem tesis edilmemesi ile mülkiyet hakkının süresi
belirsiz biçimde kısıtlamaya tabi tutulduğunu, bunun Anayasanın 35. maddesindeki
güvencelere aykırı olduğunu, bu halin kabulünün " hukuk devleti"
ve "hukuk güvenliği"ni zedeleyeceğini, kişi hak ve özgürlükleri
ile kamu yararı arasında bulunan dengenin korunumu yönünden de durumun
"kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığı için yeterli olduğunu
tespit ettiğini; Yargıtay 5. Hukuk Dairesinden de aynı yönde kararlar
aldığını ifade ederek; fazlaya ait talep ve dava hakları saklı kalmak
kaydıyla davalı idarelerce kamulaştırmasız olarak el atılan taşınmaz
hisseleri için şimdilik 10.000,00 TL'sinin kamulaştırmasız el atılan yer
bedeli tazminatı olarak fazlaya ait talep ve dava hakları saklı kalmak
kaydıyla müşterek ve müteselsilen sorumlu davalı idarelerden alınarak
davacı müvekkillere hisseleri oranında ödenmesine, alacağa kamu
alacaklarına uygulanan en üst seviyede faiz uygulanmasına karar verilmesi
istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
2-Davalılardan Maliye Bakanlığı vekilince,
süresi içerisinde verilen dilekçede, imar uygulamasından kaynaklanan
davanın idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği belirtilerek, görev
itirazında bulunulmuştur.
3-GÖLBAŞI ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 5.7.2012
gün ve E:2012/15 sayı ile, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay 5.Hukuk
Dairesinin emsal kararlarının da göz önüne alındığı gerekçesiyle
Davalılardan Maliye Bakanlığı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
4-Davalı Maliye Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
5-DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre;
idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle imar planında resmi kurum alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarelerin yazı ve
savunma dilekçelerinden de anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir
yapının bulunmadığının anlaşıldığı;
bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında resmi kurum alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın resmi kurum alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin
hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
6-Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
7- Mahkememizce görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesi aşamasında; Gölbaşı Asliye Hukuk Mahkemesi, Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığı’na hitaben,
27.11.2012 gün ve E:2012/15 sayı ile; Davacılar, G.E., D.İ., Ü.Ö.
İle Davalılar, Belediye Başkanlığı, Maliye Bakanlığı arasında
Mahkemelerinde görülmekte olan Tazminat (Kamulaştırmasız El Koymadan
Kaynaklanan) davasının yargılaması sırasında; davalı Maliye Hazinesi vekilinin görev
itirazının reddi üzerine, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması isteğiyle
yapılan başvuru sonunda T.C.Danıştay Başsavcılığının 2012/518 Esas sayılı
dosyası ile olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak Mahkememize gönderilen
dosya hakkında davacılar vekilinin davasını geri alması nedeniyle karar
verilmesine yer olmadığına karar verilmiş olduğunu belirterek; verilen
kararın kesinleşmiş suretini yazıları ekinde göndermiştir.
8- GÖLBAŞI ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ; 9.10.2012 gün ve E:2012/15, K:2012/287 sayı ile, Davacılar
vekilinin dava dilekçesinin özetine yer verdikten sonra; davalılar
vekillerinin davanın reddine karar verilmesini istemiş oldukları; dosya içine dava konusu taşınmaza ait
tapu kaydı, taşınmazın kamulaştırılmasına yönelik davalı idarenin cevabi
yazısı, taşınmazın kadastro krokisi alınmış, taşınmazın vasfının
belirlenmesi için ilgili kurumlarla gerekli yazışmaların yapılmış
bulunduğu; davacılar vekilinin 27/09/2012 ve 09/10/2012 tarihli duruşmalarda
davayı atiye terk ettiklerini, geri aldıklarını beyan etmiş olduğu; davalı
Hazine vekili ile Gölbaşı Belediye Başkanlığı vekilinin, davacılar
vekilinin davasını geri almasını kabul ettiklerini beyan etmiş
oldukları; HMK.nın 123. maddesi
uyarınca davacının, hüküm kesinleşinceye kadar davalının açık rızası ile
davasını geri alabileceği;
Davalıların, davacının
davasını geri almasına rıza gösterdiklerinden karar verilmesine yer
olmadığına karar vermenin
gerektiğinden bahisle; HMK.123. md. uyarınca davacı tarafından
davanın geri alınması nedeni ile KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, karar
vermiş; süresi içerisinde tarafların kararı Temyiz Etmemesi üzerine
hükmün 21.11.2012 tarihinde
kesinleştiği belirtilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,
Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ,
Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan 14.1.2013
günlü toplantısında: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in davanın geri alınması
nedeni ile karar verilmesine yer olmadığı yolundaki raporu ve dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet AKKAYA’nın
davanın geri alınması nedeni ile karar verilmesine yer olmadığına ilişkin
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 10 ila 13. maddelerinde, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ilişkin hususlara; 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık
Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin
istemleri önce şekil ve süre açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya
süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri reddedeceği kuralına yer
verilmiştir.
6100
sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Davanın geri alınması” başlıklı 123.maddesinde, “(1) Davacı, hüküm kesinleşinceye
kadar, ancak davalının açık rızası ile davasını geri alabilir.”
denilmiştir.
Öğretide ve uygulamada getirilen yorumlar birlikte ele alındığında;
davanın davalının/davalıların muvafakatı ile geri alınması ile davanın hiç
açılmamış ve dava açılması ile doğan sonuçların(geçmişe etkili olarak) hiç
doğmamış sayılacağı, örneğin zamanaşımının kesilmemiş sayılacağı;
davacının, geri aldığı davayı zamanaşımı süresi içinde yeniden harç
ödeyerek tekrar açabileceği; davalının, bu yeni davaya karşı kesin hüküm
itirazında bulunamayacağı; çünkü
birinci (geri alınan) davada esas hakkında hüküm verilmemiş olduğu kabul
edilmektedir.
Olayda, olumlu
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesi aşamasında; Gölbaşı Asliye
Hukuk Mahkemesi’nce Mahkememize
gönderilen yazı ve eki kararda; bakılan davaya ilişkin olarak, davacılar
vekilinin davasını geri alması nedeniyle anılan
Mahkeme’nin, 9.10.2012 gün ve E:2012/15, K:2012/287 sayı ile, “HMK.123. md. uyarınca davacı tarafından
davanın geri alınması nedeni ile Karar Verilmesine Yer Olmadığına” karar verdiği ve bu kararın kesinleştiği
anlaşılmıştır.
Bu durumda,
davacı vekilinin, davalıların açık rızasını alarak davasını geri
alması üzerine Mahkeme’ce karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği,
böylelikle davanın hiç açılmamış sayıldığının açık olduğu ve dava açılması
ile doğan sonuçların, geçmişe etkili olacak şekilde hiç doğmadığı
gözetildiğinde; 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun’a göre görev uyuşmazlığının esasının incelenmesi olanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, karar verilmesine yer olmadığına karar
verilmesi gerekmiştir.
SONUÇ : Davacı tarafın davasını geri alması
nedeniyle, 2247 sayılı Kanun
uyarınca görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesi olanağı
bulunmadığından; DAVANIN GERİ
ALINMASI NEDENİYLE KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/434
KARAR NO : 2013/80
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1- B.G.(D.), 2- S.D., 3- B.E. (D.),
4- M.D., 5- G.D., 6- E.B. (D.)
Vekili :
Av. A.U.K.
Davalılar :
1-Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av.
H.K.
2-Ankara Valiliği (İl
Özel İdaresi'ne izafeten)
Vekili :
Av.
Z.T.
O L A Y :Davacılar
vekili, müvekkillerinin, Ankara ili,
Çankaya ilçesi, Ş.Cengiz Karaca Mevkiinde kain 6117 ada 20 parsel sayılı
taşınmazda hissedar olarak malik ya da miras bırakanlarının varisi
konumunda hak sahibi bulunduğunu;
anılan taşınmazın, “Ortaokul Alanı” olarak ayrılmak suretiyle
müvekkillerinin mülkiyet hakkının kısıtlandığını; Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu'nun 15.12.2010 tarih ve 2010/5-662 E. 2010/651 K. Sayılı içtihadı ve
"yol olarak ayrılmış ama vatandaşlarca kullanılan arazinin bedelinin
ödenmesine ilişkin istemi" reddeden Ankara 17. Asliye Hukuk
Mahkemesi'nin 2008/230 E., 2010/220 K., sayılı kararını, YHGK kararına atıf
yaparak, oy birliği ile bozan Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 21.3.2011 tarih
ve 2010/16894 E. 2011/ 4865 K. Sayılı ilamlarının mevcut olduğunu; 6111 Sayılı Yasanın 2.
maddesi gereğince, öncelikle uzlaşma amacıyla 4.5.2011 tarihinde gerek İl
Özel İdaresi'ne izafeten Ankara Valiliği'ne, gerekse de Milli Eğitim
Bakanlığı'na başvurulduğunu; dava konusu taşınmazın tapuda 3.690 m²
görünmesine rağmen, planda 2 bin küsur metrekare olarak göründüğünü; Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin yerleşik
içtihatları uyarınca imar düzenlemesi sırasında kaybedilen bu kısımdan
Çankaya Belediyesinin sorumlu olduğunu;
Çankaya Belediyesi'ne 4.5.2011 tarihinde verdikleri dilekçeye cevap
verilmediğini, Kanunun öngördüğü
dilekçe tarihinden sonra 6. ayın dolması ile birlikte bu dosyalarıyla
birleştirme talepli olarak Çankaya Belediyesi'ne de dava açılacağını ifade
ederek; müvekkillerinin malik bulunduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi,
Ş.Cengiz Karaca mevkiinde kain 6117 ada 20 parsel sayılı taşınmaza,
Ortaokul Alanı olarak ayrılmak suretiyle el atılmış olması nedeniyle,
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik, 8.000 TL
kamulaştırmasız el atma tazminatına, yargılama giderleri ve dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faizi ve ücreti vekaletle birlikte davalı idareden
tahsil edilerek müvekkillerine payı oranında ödenmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekili, süresinde verdiği cevap dilekçesinde görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA
17. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:20.6.2012 gün ve E:2011/410 sayı ile,
uyuşmazlığın kamulaştırmasız el atma olarak değerlendirildiği gerekçesiyle
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin,
idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında eğitim tesisleri
alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında eğitim tesisleri alanına ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine
ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına imar planında ortaokul alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
şimdilik, 8.000 TL kamulaştırmasız el atma tazminatının, dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte
tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden; , Ankara İli, Çankaya İlçesi, Öveçler Mahallesi 6117 ada, 20 parsel
sayılı taşınmazın, 61350 no.lu kesin parselasyon planı ile “Yukarı Öveçler
Ortaokulu” alanı olarak ayrıldığı, Ankara Valiliği(İl Özel İdaresi'ne
izafeten)nin verdiği savunma dilekçesinden, arsa üzerinde bir yapı ve tesis
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacıların hissedar olduğu taşınmazın
imar planıyla okul alanı kullanımında kaldığı,
tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız
el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia
edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu
gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış
olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin görev itirazının, Asliye
Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 17.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 20.6.2012 gün ve E:2011/410 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/435
KARAR NO : 2013/81
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2247 sayılı Yasa’nın
10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27.
maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1-A.Ş.C., 2- A.Ş.C.
Vekili : Av. E.A.
Davalı :
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekilleri :
Av. Ö.U.
O L A Y :
Davacılar vekili, dava dilekçesinde; müvekkillerinin, İstanbul ili, Sarıyer
ilçesi, Rumeli Kavağı mahallesi, Rumeli Kavağı sokağı, İskele Caddesinde
kain ve tapunun, 121 pafta, 845 ada, 1 parsel sayısında kayıtlı Altın Kum
Plaj ve Gazinosu niteliğindeki taşınmazın toplam 2/8 oranında müşterek hissedarı bulunduklarını; söz konusu
parselle ilgili olarak, davalı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Boğaziçi İmar
Müdürlüğünün 12/05/2011 tarihli yazısında; “22/07/1983 onanlı ve 1/1000
ölçekli Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında Sahil Şeridinde
“Plaj Tesisleri ve Yol Alanına ayrılmıştır” denildiğini; plan hükümleri
gereğince, tasarruf etme imkanının ortadan kalktığını; davalı idarece
yaklaşık 30 seneden bu yana taşınmazın Kamulaştırılması ya da tahsis amacı
dışına çıkarılması yoluna
gidilmediğini; davalı idarenin Anayasada yer alan Temel Hak ve
Hürriyetlerle bireyin mülkiyet hakkına saygılı olduğundan söz
edilemeyeceğini, bu durumun "hukuk güveliği"ni zedelediğini; 4721
sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 683.md.sinde malike, hukuka aykırı olarak
müdahalenin önlenmesini isteme hakkı tanındığını; bir kişinin taşınmazına
eylemli olarak el atıp, tamamen veya kısmen kullanılmasına engel olunması
ile imar uygulamasının sonucu itibari ile bir fark bulunmadığını; somut
olayda Kamulaştırmasız El Atmanın tüm unsurlarının gerçekleştiğini; YHGK kararının istihsalinden sonra
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi çıkarmış bulunduğu kararların da aynı doğrultuda
olduğunu ifade ederek; taşınmazın
konumu, değeri ve ayrıca Yargıtay 5.H.D.'nin 19.07.1991 Gün ve 5013 E.,
6525 K. sayılı içtihadında da belirtildiği gibi, "kamulaştırma gününe
en yakın somut emsal kamulaştırılanın bizzat kendisidir" gerçeği
karşısında, "fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı ve baki
kalmak ihtirazi kaydıyla şimdilik,
Kamulaştırmasız el atmadan dolayı alacaklarının 10.000 Türk Liralık
bölümünün dava tarihinden itibaren işleyecek 4709 Sayılı Yasa'nın 18.md.si
ile değiştirilen Anayasa'nın 46.md.sinin son fıkrası hükmü gereğince
"KAMU ALACAKLARI İCİN ÖNGÖRÜLEN EN YÜKSEK FAİZ ORANI" ile
birlikte tahsiline ve davacılara payları oranında verilmesine;
Müvekkillerinin taşınmazdaki paylarına el atılmakla, yapılacak ödemeye
isabet edecek pay miktarlarının iptali ile davalı/İdare adına tesciline,
karar verilmesi istemiyle 1.6.2011 tarihinde adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Sarıyer
1.Asliye Hukuk Mahkemesi, E:2011/235 sayılı, 1.6.2011 tarihli Tensip
Tutanağı ile yargılamanın 21.7.2011 gününe bırakılmasına karar vermiş;
davalı vekilinin 12.7.2011 tarihinde kayda giren birinci cevap dilekçesinde
ve 21.7.2011 tarihinde yapılan 1.oturumda yargı yoluna ilişkin her hangi
bir itirazda bulunulmamış; 2.oturum 1.11.2011, 3.oturum 24.1.2012, 4.oturum
22.3.2012 tarihinde yapılmış; davalı
vekilinin, 31.5.2012 tarihli ek beyan dilekçesinde, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu ve davanın görev yönünden reddinin gerektiği ileri
sürülmüştür.
(Sarıyer’deki
yerinden Çağlayan’da yapılan İstanbul Adliye Sarayına taşınan Sarıyer
Mahkemelerin isimleri değiştirilmiş, SARIYER 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ,
İSTANBUL 19. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ olmuştur.)
İSTANBUL
19.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 31.5.2012 tarihli 5. oturumda ve E:2011/235 sayı
ile, davalı vekilinin görev(yargı yolu) itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı
İdare vekilince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması istemiyle 5.6.2012
kayıt tarihli dilekçe ile başvuruda bulunulması üzerine, dilekçe ve dava
dosyasının aslı Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin
de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin
3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade
açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu
planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi
bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak
zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle,
imar planında plaj tesisleri ve yol alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında plaj tesisleri ve yol
alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın planda ön görülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncu maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka
uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari
Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde
yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,
Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ,
Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan 14.1.2013
günlü toplantısında:: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in 2247 sayılı Yasa’da
öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 10. maddesinde, “Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için,
görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza
mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde
de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı
yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları
şarttır.
Görev itirazının yargı
merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev
konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın
bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar
verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık çıkarma
isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli
yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanunsözcüsü, askeri ceza yargısı
yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı
yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanunsözcüsüdür.
Görev itirazının
reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında
ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez” denilmiş; 27.
maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev
uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından
inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmiştir.
Olayda, Sarıyer
1/İstanbul 19.Asliye Hukuk Mahkemesi’ne görülen davada, davalı Belediye
Başkanlığı’nca, gerek 12.7.2011 tarihinde kayda giren birinci cevap
dilekçesinde gerekse de 12.7.2011 tarihinde yapılan birinci oturumda görev
itirazında bulunulmadığı ancak,
4.oturumdan sonra, 31.5.2012
tarihli ek beyan dilekçesinde,
davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu ileri sürülerek
görev itirazında bulunulduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda; davalı İdare vekili tarafından, Sarıyer
1/İstanbul 19.Asliye Hukuk Mahkemesi’ndeki davada, (en geç)birinci
oturumdan sonra yapılan görev itirazının süresinde olduğunun kabulü mümkün
değildir.
Açıklanan
nedenlerle, 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları
taşımayan başvurunun, anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi
gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulları taşımayan BAŞVURUNUN,
aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca REDDİNE, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/440
KARAR NO : 2013/82
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca verilen idari
para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.S.M.
Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. T.K.
O L A Y : Çankaya Belediye Encümeninin 16.6.2005 gün ve
C/2005/2137.15 sayılı kararı ile, Çankaya İlçesi, Büyükesat mahallesi,
imarın 6000 ada, 21 parseli üzerinde bulunan binanın çatı katında 12 nolu
daireye ait terasa mimari projesine aykırı olarak 67 m² alanında
ilave yapılarak, tam kata dönüştürüldüğü nedeniyle, 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 32. maddesine göre yapının yıktırılmasına, değişikliklerin
düzelttirilerek tasdikli projesine uygun hale getirilmesine kadar dairenin
elektrik ve suyunun kestirilmesine karar verilmiş, yapı sahibi davacıya
aynı Kanun’un 42. maddesi uyarınca 10.000 YTL idari para cezası
verilmiştir.
Davacı,
yıkım kararı ile idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı
yerinde dava açmıştır.
ANKARA
9. İDARE MAHKEMESİ: 6.4.2006 gün ve E:2005/1296, K:2006/812 sayı ile,
Kabahatler Kanunu’na göre, 3194 sayılı Kanun hükümlerine göre verilen idari
yaptırım niteliğindeki para cezalarına karşı açılacak davalarda Sulh Ceza
Mahkemelerinin görevli kılınması karşısında, uyuşmazlığın görüm ve
çözümünde mahkemelerinin görevli bulunmadığı sonucuna varıldığı, buna göre
dava konusu işlemin 10.000,00 TL idari para cezasına ilişkin kısmının Sulh
Ceza Mahkemelerinin görevli kılınması karşısında uyuşmazlığın görüm ve
çözümünde mahkemelerinin görevli bulunmadığı, uyuşmazlığın yıkım ve
elektrik ve suyunun kesilmesine ilişkin kısmına gelince, 3194 sayılı Kanuna
aykırı olarak yapılan tadilatların 1.9.2005 tarihinde 14.10.2005 onay
tarihli mimari projeye işlendiğinin anlaşılması karşısında uyuşmazlığın
konusunun kalmadığı, açıklanan nedenlerle, davanın 10.000,00 TL idari para
cezasına ilişkin kısmının görev yönünden reddine, yıkım, elektrik ve suyun
kesilmesine ilişkin kısmı hakkında ise karar verilmesine yer olmadığına
karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı
bu kez, aynı istemle adli yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA
2. SULH CEZA MAHKEMESİ: 10.7.2006 gün ve E:2006/868 D.İş, K:2006/868 D.İş
sayı ile, davaya konu idari para cezasının İmar Yasasına aykırılıktan
dolayı davalı Belediye Başkanlığınca verildiği, 2001 yılında Anayasa
Mahkemesince İmar Yasasına aykırılıktan dolayı verilen idari para cezasına
karşı başvuru yolunun Sulh Ceza Mahkemesi olduğunu gösteren hükmün iptal
edilmesi karşısında ve Anayasa Mahkemesinin açıkça başvuru yolunun idari
para cezalarına karşı idare mahkemesini görevli kılan kararı karşısında
Mahkemelerinin görevsizliğine karar vermiş, bu karara davacı tarafından
itiraz edilmesi üzerine, Ankara 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nce itirazın reddine
karar verilmiştir.
Bu
karar üzerine davacı ikinci kez idari yargı yerinde dava açmış,
Mahkemece,daha önce yıkım ve diğer talepler hakkında karar verilmesine yer
olmadığı kararı ile idari para cezası yönünden görevsizlik kararı
verildiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle, davanın incelenmeksizin reddine
karar verilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre:
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden,
bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer
alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının
talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da
beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı
başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdari ve adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde “idari para cezası yönünden” olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının; davacının istemi üzerine son
görevsizlik kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine,
önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin edilmeden
gönderildiği görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, idari yargı kararının
kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden istenildiği
ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre
verilen para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
3.5.1985 tarih ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinin birinci
fıkrasında, ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine veya imar mevzuatına
aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine, fenni mesule ve müteahhidine,
istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse karşılığı belirli bir yer
satan ve alana para cezası verileceği kurala bağlanmış; anılan Yasa
maddesinin itiraz merci olarak sulh ceza mahkemesini belirleyen beşinci
fıkrası Anayasa Mahkemesi’nin 15.5.1997 tarihli ve E:1996/72, K:1997/51
sayılı kararıyla; bir idari işlemin bir bölümünün idari yargının, diğer bir
bölümünün ise adli yargının denetimine bırakılmasında, kamu yararı
bulunmadığı, zira bu işlemlerin, kamu gücünün kullanılmasıyla ilgili bir
idari işlemin devamı ve idari bir yasağa aykırı davranan kişiye idari bir
yaptırımın uygulanması niteliğinde olduğu, çıkacak uyuşmazlıkların
çözümünde de idari yargının yetkili olacağı, idarenin aynı yapı için aldığı
kararın bir bölümünün idari yargıda bir bölümünün adli yargıda görülmesinin
yargılamanın bütünlüğünü bozacağı, idari bir işlemin bölünerek bir
bölümünün idari yargının bir bölümünün de adli yargının denetimine bırakılmasında
isabet bulunmadığı belirtilmek suretiyle iptal edilmiş olup, yasama
organınca bu konuda düzenleme yapılmamıştır.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararını gözeten Uyuşmazlık Mahkemesi,
3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesine göre verilen idari para cezalarına karşı
açılan davaları, göreve ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev
alanında görmüştür.
3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesi, 9.12.2009 gün
ve 5940 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değiştirilmiş ise de; idari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir
düzenlemeye yer verilmemiştir.
30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde
“(1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlA.ı sorununa çözüm getirilmesinin
amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; İdari yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde;
idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari
yargı merciinde görüleceği anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda
taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla
kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir
genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni
bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve
fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı
vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin
yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan
bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş
ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli
hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3194 sayılı İmar Kanunu’nda da idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu yapı ile ilgili olarak idari yargının görev
alanına giren kararın(yıkım) da verildiği anlaşıldığından; idari para
cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği kuşkusuzdur.
Kaldı ki, Anayasa
Mahkemesi’nin 5.4.2007 tarih ve E:2007/35, K:2007/36 sayılı kararında da,
“İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesi işlemi, imar
mevzuatına aykırı bir yargılanmanın tespiti, önlenmesi veya giderilmesine
yönelik idari bir işlemin devamı niteliğinde olduğundan, Kabahatler
Kanunu’nun 27. maddesinin (8) numaralı fıkrası uyarınca idari yaptırım
kararının yanı sıra idari yargının görev alanına giren başka bir kararın da
verilmiş olduğunun ve buna bağlı olarak söz konusu para cezalarına karşı
açılacak davalarda idari yargının görevli olduğunun kabulü gerekmektedir”
denilerek, İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca verilen para cezasına karşı
Sulh Ceza Mahkemesinde açılan davanın, itiraz başvurusu Mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle reddedilmiştir.
Yukarıda belirtilen hususlar ve Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesine 5560 sayılı
Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 3194
sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca
verilen para cezasına karşı açılacak davanın çözümünde idari yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Ankara 9. İdare Mahkemesi’nin 06.04.2006 gün ve E:2005/1296, K:2006/812
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/502
KARAR NO : 2013/83
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
M.K.
Vekili : Av. Ö.S.
Davalılar : 1-Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekilleri
: Av. İ.E.K., Av. M.S.
2-Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.E.Y.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu, Ankara ili, Etimesgut İlçesi, Bağlıca
Mevkii, 46965 ada 1 parsel, 46765 ada 1 parsel 46936 ada 1 parsel sayılı
taşınmazların, davalı tarafından nazım imar planında ve uygulama planında
sosyal kültürel tesis alanı olarak ayrıldığını; ancak davalı idarece bu
güne kadar amacına uygun bir idari tesis yaptırılmadığını; bu şekilde
mülkiyet hakkının sınırlandırıldığını, bunun Anayasanın 35. maddesine
aykırı olduğunu; davalı idarenin kendisine tahsis edilen dava konusu
parselde, İmar Kanunu’nun 10. maddesine göre bu güne kadar kamulaştırma
yapmadığı gibi müvekkilinin inşaat yapma, satma gibi mülkiyet haklarının
sahibine verdiği kullanım hakkını da tamamen ortadan kaldırdığını;
böylelikle taşınmaza hukuki ve fiili el koyduğunu, işlem tesis edilmeyerek,
taşınmaza müdahale edildiğini, bunun kamulaştırmasız el koymanın varlığı
için yeterli olduğunu ifade ederek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla 10.000 TL bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal
faiziyle birlikte müvekkiline ödenmesi
istemiyle,
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçe ile; davanın idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
SİNCAN
1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 28.6.2012 gün ve E:2012/439 sayı ile, Davalı Etimesgut Belediye
Başkanlığı vekilinin uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğunu
savunarak yargı yolu itirazında bulunmuş ise de; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 16.05.1956 gün
ve 1956/1-6 sayılı kararı gereğince idarenin kamulaştırma işlemi yapmaksızın
taşınmaza el atması halinde malikin idareye karşı dilerse el atmanın önlenmesi,
dilerse taşınmaz mülkiyetinin devri karşılığı tazminat talep edebileceğinin
karara bağlandığı, içtihadı
birleştirme kararlarının bağlayıcı olduğu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 5
ve 18 Hukuk Dairelerinin aynı mahiyetteki istikrar kazanmış uygulamaları
ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun geçici 6 maddesi hükmü gözetilerek, kamulaştırmasız el
atma talepli davalarda adli yargı görevli olduğundan itirazın reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, taşınmazın imar
planında sosyal kültürel tesis alanı olarak ayrıldığı ve tapuya bu şekilde
tescil edildiği, taşınmazın kamulaştırılmadığı gibi, taşınmaz üzerinde
herhangi bir yapı da yapılmadığı ileri sürülmek suretiyle, imar planında
idari tesis alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının
taşınmazının, imar planında sosyal tesis alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı
sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın
maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın sosyal kültürel tesis alanı olarak gösterilmesinden; bu planda
öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin
kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazlarına, imar planında sosyal kültürel tesis alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000 TL bedelin dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan, Etimesgut Belediye Başkanlığı Plan ve Proje
Müdürlüğü’nün 20.4.2012 gün ve …/1472-8055 sayılı yazısında; Bağlıca İmarın
46765 ada 1, 46936 ada 1 ve 46965 ada 1 sayılı parsellerin de içerisinde
bulunduğu, Bağlıca Köyü çevresi 1/1000 ölçekli İmar Planının Etimesgu
Belediye Meclisinin 30/06/1998 gün ve 76 sayılı kararı ile uygun görüldüğü
ve Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığının 05/11/1998 gün ve 5839 sayılı
yazısı ekinde onandığı, Bağlıca İmarın 46765 ada 1, 46936 ada 1 ve 46965
ada 1 sayılı parsellerin onanlı 1/1000 ölçekli İmar Planındaki kullanım
kararının “Sosyal ve Kültürel Tesis Alanı” olduğu, parsellerin inşaat
emsallinin E-0.60 ve saçak seviyesinin ise Hmax=Serbest şeklinde imar
durumunun bulunduğu, imarın 46765 ada 1 sayılı parselin 85207 nolu
parselasyon planı ile değişikliğe uğrayarak imarın 46765 ada 2 sayılı
parseline dönüştüğü ve kullanım kararında bir değişiklik olmadığı, Bağlıca
imarın 46822 ada 4 ve 46786 ada 1 sayılı parsellerin 85065 nolu kesin
parselasyon planı kapsamında Konut Alanı olarak ayrıldığı, inşaat
emsallerinin E=0.70 ve saçak seviyesinin Hmax= Serbest olacak şekilde
yapılanma koşullarının bulunduğu, imarın 46825 ada 1 sayılı, parselin
Merkez Alanı(Ticaret+Konut) Olarak ayrıldığı, inşaat emsalinin E=1.00 ve
saçak seviyesinin Hmax= Serbest olacak şekilde yapılanma koşullarının bulunduğu,
Bağlıca imarın 48621 ada 1 sayılı parselin ise 85213 nolu kesin parselasyon
planı kapsamında Akaryakıt ve Lpg Satış, Servis ve İkmal İstasyonu
kullanımında bulunduğu, ancak söz konusu parsele ait 1/5000 ölçekli Nâzım
İmar Planı Değişikliğinin Ankara 1.İdare Mahkemesinin 18.03.2011 tarih ve
E:2010/1038, K:2011/356 sayılı kararı ile iptal edildiği belirtilmiş; plan
kapsamında taşınmaz üzerinde tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazların imar planıyla sosyal kültürel tesis
alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız
el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia
edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu
uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Etimesgut
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Sincan
1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 28.6.2012 gün ve E:2012/439 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/503
KARAR NO : 2013/84
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1- Ö.Y., 2- Y.D.,
3- Y.Y.
Vekilleri :
Av. N.B., Av. H.K., Av. B.B.
Davalı : Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av.
F.A.D.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu
Ankara, Etimesgut, Eryaman Mahallesi 46440 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın
imar planında Pazar Yeri olarak kamu hizmetine ayrıldığını, imar planı
üzerinden beş yıldan çok daha fazla süre geçtiği halde imar planındaki
amaca yönelik olarak kamulaştırılmadığı gibi üzerine herhangi bir Pazar v.s
yapılmadığını, halen boş olarak durduğunu; bu şekilde müvekkillerinin
mülkiyet haklarının kısıtlandığını; Yargıtay HGK'nun 15.12.2010 tarih ve
2010/5-662 E. 2010/651 Karar sayılı kararı ve Yargıtay 5. Hukuk Dairesi
içtihatlarında da belirtildiği gibi, imar mevzuatı gereğince imar planının
yürürlük tarihinden itibaren beş yıl içinde planda kamu hizmetine tahsis
edilen taşınmazın ilgili İdare tarafından kamulaştırılmasının gerektiğini,
aksi halde taşınmaza kamulaştırmasız el atılmış sayılacağını; davalı
İdarenin, pazaryeri alanı olarak kamu hizmetine ayrılan taşınmazda
kamulaştırma yükümlülüğünü yerine getirmediğinden taşınmaza kamulaştırmasız
el atılmış olduğunu, bu nedenle tazminata hak kazanmış bulunduklarını ifade
ederek; anılan taşınmaza kamulaştırmasız el atılması sebebiyle;
müvekkillere ait hisseye isabet eden kamulaştırmasız el atma alacaklarının
tespiti ile fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalarak şimdilik
360.000.00 TL.nin müracaat tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte
Davalı İdareden tahsili ile müvekkile ödenmesine, bedel ödendiğinde
taşınmazdaki müvekkil hissesinin İdare adına tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde, idari işlemden kaynaklanan davanın
idare mahkemelerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle, görev itirazında
bulunmuştur.
SİNCAN
1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 15.5.2012 gün ve E:2012/160 sayı ile, Mahkemelerinin görevli
olduğuna karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında pazar yeri alanı
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pazaryeri tesis alanına
ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu
sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da
sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın pazar yeri olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazına imar planında Pazar
Yeri olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, hisseye isabet eden
kamulaştırmasız el atma alacaklarının tespiti ile fazlaya ilişkin talep ve
dava hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 360.000.00 TL.nin müracaat
tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte Davalı İdareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Etimesgut Belediye Başkanlığı, Plan ve Proje Müdürlüğü'nün
5.3.2012 gün ve .../793-4167 sayılı yazısında; 85048 nolu kesin parselasyon
planı kapsamında kalan ve onanlı 1/1000 ölçekli İmar Planında "Pazar
Yeri" olarak ayrılan dava konusu imarın 46440 ada 1 sayılı parselinin
de içerisinde bulunduğu alana ait 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planının Ankara
Büyükşehir Belediye Meclisinin 23.02.1995 tarih ve 165 sayılı kararı ile
onandığı, söz konusu 1/5000 ölçekli Nazım İmar Plan kararları
doğrultusunda, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca
yapılan/hazırlanan1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisinin 28.09.1995 gün ve 671 sayılı kararı ile onandığı; imarın 46440 ada 1 sayılı parselin
Belediye sınırları içerisinde kaldığı ve Belediye Hizmetlerinden
yararlandığı belirtilmiş; imar planı
doğrultusunda taşınmaz üzerinde yapılmış bir tesis bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Pazar Yeri kullanımında kaldığı, imar planının üzerinden uzun
yıllar geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Sincan 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.5.2012 gün ve
E:2012/160 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/504
KARAR NO : 2013/85
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
H.A.
Vekili : Av. Ö.S.
Davalılar : 1-Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. İ.E.K.
2-Etimesgut Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. F.A.D.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu, Ankara ili, Etimesgut İlçesi, Elvan
Mahallesi 45982 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, davalı tarafından nazım imar planında ve
uygulama planında idari tesis yeri olarak ayrıldığını; ancak davalı idarece
bu güne kadar amacına uygun bir idari tesis yaptırılmadığını; bu şekilde
mülkiyet hakkının sınırlandırıldığını, bunun Anayasanın 35. maddesine
aykırı olduğunu; davalı idarenin kendisine tahsis edilen dava konusu
parselde, İmar Kanunu’nun 10. maddesine göre bu güne kadar kamulaştırma
yapmadığı gibi müvekkilinin inşaat yapma, satma gibi mülkiyet haklarının
sahibine verdiği kullanım hakkını da tamamen ortadan kaldırdığını;
böylelikle taşınmaza hukuki ve fiili el koyduğunu, işlem tesis edilmeyerek,
taşınmaza müdahale edildiğini, bunun kamulaştırmasız el koymanın varlığı
için yeterli olduğunu ifade ederek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
10.000 TL bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle
birlikte müvekkiline ödenmesi
istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı İdarelerin vekilleri, süresi içerisinde
verilen dilekçeler ile; davanın idari yargı yerinde görülmesi
gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
SİNCAN
1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 28.6.2012 gün ve E:2012/472 sayı ile, Davalı Etimesgut Belediye
Başkanlığı vekilinin uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğunu
savunarak yargı yolu itirazında bulunmuş ise de; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 16.05.1956 gün
ve 1956/1-6 sayılı kararı gereğince idarenin kamulaştırma işlemi
yapmaksızın taşınmaza el atması halinde malikin idareye karşı dilerse el
atmanın önlenmesi, dilerse taşınmaz mülkiyetinin devri karşılığı tazminat
talep edebileceğinin karara bağlandığı, içtihadı birleştirme kararlarının
bağlayıcı olduğu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 5 ve 18 Hukuk Dairelerinin
aynı mahiyetteki istikrar kazanmış uygulamaları ile 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun geçici 6 maddesi hükmü gözetilerek, kamulaştırmasız el
atma talepli davalarda adli yargı görevli olduğundan itirazın reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden;
davacı tarafından, dava dilekçesinde, taşınmazın imar planında idari tesis alanı
olarak ayrıldığı ve tapuya bu şekilde tescil edildiği, taşınmazın
kamulaştırılmadığı gibi, taşınmaz üzerinde herhangi bir yapı da yapılmadığı
ileri sürülmek suretiyle, imar planında idari tesis alanı olarak ayrılan
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının,
imar planında idari tesis alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet
hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın idari tesis alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden
ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar
konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden
kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini
taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve
13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu
taşınmazına, imar planında idari
tesis alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000 TL bedelin
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim
kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet
yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili
tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; dava konusu 45982 ada 1 sayılı parselin de
içerisinde bulunduğu alana ait 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Revizyonunun
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 23.02.1995 tarih ve 174 sayılı kararı
ile onaylandığı, 45982 ada 1 sayılı parselin bulunduğu alanın onanlı 1/5000
ölçekli Nazım İmar Planı ile “Resmi İdari Tesis Alanı” olarak ayrıldığı;
1/5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Plan kararları doğrultusunda yapılan
1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planının Etimesgut Belediye Meclisinin
26.06.1995 tarih ve 79 sayılı kararı ile uygun görülerek Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığının 01.09.1995 tarih ve
06.BBB.08.04.İM.01/1583-4960/95-(1024)-4216/95 sayılı yazısı ekinde
onandığı; 45982 ada 1 sayılı parselinin onanlı 1/1000 ölçekli İmar
Planındaki kullanım kararının “Resmi İdari Tesis Alanı” olduğu, parselin
inşaat emsalinin E=0.50 ve saçak seviyesinin ise Hmax=Serbest şeklinde imar
durumunun bulunduğu; plan kapsamında
taşınmaz üzerinde tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Resmi İdari Tesis Alanı
kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Etimesgut Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Etimesgut
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Sincan
1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 28.6.2012 gün ve E:2012/472 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/505
KARAR NO : 2013/86
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
V.D.
Vekili :
Av. S.M.
Davalı :
Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. D.O.İ.
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara ili,
Yenimahalle ilçesi, Yuva Mahallesi 43173 Ada, 1 parsel sayılı taşınmazın,
1998 yılında yapılan imar planında, İlköğretim Alanı (Temel Eğitim-Okul
Alanı) olarak ayrıldığını ve tapu kaydı üzerine kamulaştırılacak şerhi
konulduğunu; buna rağmen davalı idarenin bu güne kadar Kamulaştırma
Kanununa uygun işlem ve eylemlerde bulunmadığını, böylelikle müvekkilinin
taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkını kısıtladığını; idarenin bu
davranışının, Anayasaya, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesindeki mülkiyet
hakkına ve Kamulaştırma Kanunu hükümlerine aykırılık teşkil ettiğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun da,
“hukuki el atmayı kamulaştırmasız el atma olarak” kabul ettiğini;
15.12.2010 tarih, 2010/5 - 662 Es., 2010/551 K. sayılı kararında “uzun
yıllar programa alınmayan imar planının fiilen hayata geçirilmemesi
nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı idarece, pasif
ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle taşınmaza müdahale
edildiği; bu haliyle idarenin eyleminin, mülkiyet hakkının özüne dokunan ve
onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip bulunan kamulaştırmasız el koyma
olgusunun varlığı için yeterli bulunduğu, her türlü izahtan varestir. / Bu
itibarla, kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığının doğal sonucu,
idarenin hukuka aykırı eylemiyle mülkiyet hakkı engellenen taşınmaz mal
sahibi davacının, dava yoluyla kamulaştırmasız el koyma hükümleri
doğrultusunda mülkiyetin bedele çevrilmesini, eş söyleyişle idareden değer
karşılığının verilmesini isteyebileceği açıktır.” demek suretiyle sorunu
çözmüş olduğunu ifade ederek; davalı idarenin dava konusu taşınmaza
kamulaştırmasız el attığının tespiti ile, davalarının kabulüne ve dava konusu
taşınmazın toplam bedelinin belirlenmesi ile, fazlaya ilişkin ve davayı
ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 2.000.TL’nin dava tarihinden
itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faizi ile
birlikte, davalı idareden alınarak taraflarına ödenmesine; dava konusu
taşınmazın tapu kaydının, davalı idareye tescil ettirilmesine karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, cevap dilekçesinde ve ilk
oturumda yargı yolu itirazında bulunmuştur.
ANKARA
25. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
31.5.2012 gün ve E:2012/156 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında "Temel Eğitim
Alanı" olarak ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; davalı idarenin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan
taşınmaz üzerine henüz yapılmış tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının paydaşı olduğu taşınmazın, imar
planında " Temel Eğitim Alanı"na ayrılması hadisesi sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın
maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da
sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın " Temel Eğitim
Alanı" olarak gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında Temel Eğitim Alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 2000 TL'nin faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama
İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan
kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin
nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya
yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında
bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana
gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık payı"
olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık
payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki
yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü’nün 8.5.2012 gün ve 8563 sayılı yazısına göre, Ankara ili,
Yenimahalle ilçesi, Yuva Mahallesi 43173 Ada, 1 parsel sayılı taşınmazın
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 01.06.1992 gün ve 177 sayılı kararı
ile onaylanan Yuva Köyü ve Çevresi Nazım İmar Planı doğrultusunda
hazırlanarak 3030 sayılı yasanın 14. maddesi gereği Büyükşehir
Başkanlığının onayına sunulan 1. ve 2. etap 1/1000 ölçekli imar planları ile
bu planlamaya ait Meclis ve Komisyon raporları üzerinde yapılan çalışmalar
sonucu hazırlanan 1/5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planının Ankara
Büyükşehir Belediyesi’nin 12.10.1995 tarih ve 711 sayılı kararı ile
onaylanmış planda ve Nazım İmar Planı doğrultusunda hazırlanan ve
22.05.1996 tarih ve 85 sayılı kararı ile Belediyelerince onaylanan, 3030
sayılı yasanın 14. maddesi gereğince Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nın 13.06.1996 gün ve 06.BBB.08.04.İM.1.2.1428-3531/96(168)
sayılı yazısı ile onaylandığı; Yuva köyü ve Çevresine ait 1/1000 ölçekli
imar planında ve bu planın uygulaması olan 84138 nolu parselasyon planının
Belediye Encümeninin 06.05.1997 tarih ve 1515 sayılı kararı ile onaylandığı
planda 43173 ada 1 parselin E:1.00 Hmax: Serbest yapılaşma koşullarıyla
“Temel Eğitim” kullanımında kaldığı, taşınmazın belediye hizmetlerinden
yararlandığı, ilgili planın Plan notlarının 17. plan notunda; “17.Eğitim
Alanlarında; 7000m2 ve daha küçük parsellerde E:1.20, 7000m2’den büyük
parsellerde E:1.00 ve Hmax: Serbesttir. Parselin güney bölümünde parsel
alanının en az %25’i kadar oyun ve tören alanı düzenlenecektir...”
denildiği, ayrıca 84138 nolu parselasyon planının plan notlarının 15. Plan
notunda; “15. Kamu ortaklık payı alanlarında (Kentsel Rekreasyon Alanı,
Sağlık Alanı, Eğitim Alanları, İdari Tesis Alanları, Ağaçlandırılacak Alan,
B.H.A., Pazar Alanları, SKT, İsale Hattı, Resmi Kurum Alanları v.b.) hak
sahibi olanlar, hisselerini ilgili kamu kuruluşuna aynı amaçla kullanılmak
üzere tapuda bedelsiz terk etmeleri durumunda inşaat alanı (yapı yoğunluğu)
%10 arttırılır, ancak konut sayısı (nüfus yoğunluğu) artışı getirilemez.”
denildiği, bu hususta bedelsiz terk edildiği taktirde hissedarın aynı
plandaki diğer alanında inşaat alanının %10 artırılabileceği, söz konusu
taşınmaz üzerindeki davacıya ait hissenin 17.04.2012 gün ve 16591 yevmiye
nolu satış işlemi ile alındığı belirtilmiş; parsel üzerinde plan
doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla temel eğitim alanı
kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına,
aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 25.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 31.5.2012 gün ve
E:2012/156 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/506
KARAR NO : 2013/87
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1-H.C.K., 2- F.B.K., 3- E.G.K., 4- İ.K.’na velayeten G.K.
Vekilleri :
Av. H.E.D., Av. E.B.
Davalı : Ankara İl Özel İdaresi
Vekili
: Av. S.K.
O L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin murisinin hissedar olduğu Ankara İli, Çankaya
İlçesi, Dikmen Mahallesi'nde bulunan 7424 ada 1 parsel sayılı
taşınmazın, 34 yıl önce 19.6.1978
tarihinde imar planında "Okul" alanı olarak ayrıldığını ve
kamulaştırılmadığını; müracaatta bulunulmuş ise de, bu aşamada kamulaştırma
yapılamayacağının bildirildiğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2010/5-562
Esas, 2010/551 Karar Sayılı, 15.12.2010 tarihli kararında " ... uzun
yıllar programa alınmayan imar planının fiilen hayata geçirilmemesi
nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı İdarece, pasif
ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle taşınmaza müdahale
edildiği; bu haliyle İdarenin eyleminin, mülkiyet hakkının özüne dokunan ve
onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip bulunan kamulaştırmasız el koyma
olgusunun varlığı için yeterli bulunduğu, her türlü izahtan varestedir ...
" ibarelerinin yer aldığını ifade ederek; Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun kararları uyarınca davacılara ait (payın) idare adına tescili ile
bedelinin de (şimdilik 1000TL) faiziyle birlikte (keşif ve bilirkişi
incelemesi ile belirlenecek değerin harcın da ikmalinden sonra) tahsili istemiyle
adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, ilk oturumda yargı yolu itirazında bulunmuştur.
ANKARA
10. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ;
27.6.2012 gün ve E:2012/148 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı
yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında "İlköğretim
Okul Alanı" olarak ayrılan
taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı
idarenin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz
yapılmış tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının paydaşı olduğu taşınmazın, imar planında "İlköğretim Okul
Alanı"na ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın "İlköğretim Okul Alanı"
olarak gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların murisinin hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında İlköğretim
Okul
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 1000,00TL'nin
faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü’nün 26.3.2012 gün ve …9957 sayılı yazısına göre, Ankara İli, Çankaya
İlçesi, Dikmen/ Osman Temiz Mahallesi'nde bulunan 7424 ada 1 parsel sayılı
taşınmazın, İmar İdare Heyeti’nin 6.3.1973 gün ve 134 sayılı kararıyla
onaylanan 57350 no.lu parselasyon planı kapsamında “İlkokul” yeri
kullanımında kaldığı belirtilmiş,
parsel üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların murislerinin hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla İlkokul
yeri kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi
konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 10.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 27.6.2012 gün ve
E:2012/148 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/508
KARAR NO : 2013/88
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :
1- Ş.B., 2- Ş.A., 3- İ.B.
Vekilleri :
Av. İ.B., Av. B,Y.
Davalı : Ankara Valiliği (Ankara İl Özel
İdaresi’ne izafeten)
Vekili
: Av. S.K.
O L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi,
Karakusunlar Mahallesi'nde kain imarın 16163 ada 1 parsel sayılı 2.462 m2 yüzölçümlü
taşınmazın, imar planında anaokulu alanı olarak ayrıldığını, imar planının
yapılmasının üzerinden 5 yıldan fazla zaman geçtiği halde idarenin, taşınmazı imar planında ayrılan amaç
doğrultusunda kamulaştırmadığını; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun
15.12.2010 gün ve 10/5-662 E., 10/551 K. sayılı ilamıyla da açıkça ortaya
konulduğu üzere, idarenin, taşınmaza
planda ayrılan amaç doğrultusunda kamulaştırma yapmadığı gibi fiilen el
atmasa dahi gerek Anayasa'nın mülkiyetle ilgili temel hükümleri, gerekse
evrensel hukuk ilkeleri dikkate alındığında kamulaştırmasız el koyma
hükümleri doğrultusunda taşınmazın bedelini tazminle yükümlü bulunduğunu
ifade ederek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; söz
konusu taşınmaz açısından kamulaştırmasız el atma hükümleri doğrultusunda
10.000,00TL'nin dava tarihinden itibaren kararın kesinleşme tarihine kadar
işleyecek yasal faizi, kararın kesinleşmesinden itibaren ödeme tarihine
kadar ise T.C.Anayasası 46. madde hükmü gereğince öngörülen en yüksek faiz
oranı uygulanmak suretiyle işleyecek faiziyle birlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, ilk oturumda yargı yolu itirazında bulunmuştur.
ANKARA
25. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 21.6.2012 gün ve E:2012/75 sayı ile, davalı vekilinin yargı
yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında "Anaokulu
Alanı" olarak ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
davalı idarenin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine
henüz yapılmış tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının paydaşı olduğu taşınmazın, imar planında "Anaokulu
Alanı"na ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın "Anaokulu Alanı" olarak
gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden
kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini
taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve
13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "hukuki
el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili
tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına
konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b)
bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü
gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle,
2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında anaokulu alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 10.000,00TL'nin dava tarihinden
itibaren kararın kesinleşme tarihine kadar işleyecek yasal faizi, kararın
kesinleşmesinden itibaren ödeme tarihine kadar ise T.C.Anayasası 46. madde
hükmü gereğince öngörülen en yüksek faiz oranı uygulanmak suretiyle
işleyecek faiziyle birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü
cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit
edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü’nün 20.2.2012 gün ve …06/5127-582/2012, 5129-614/5429 sayılı
yazısına göre, Ankara ili, Çankaya ilçesi, Karakusunlar Mahallesi'nde
bulunan 16163 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, Ankara Büyükşehir Belediye
Meclisinin 23.6.1982 tarih ve 372 sayılı kararıyla onaylanan imar planına
istinaden hazırlanan ve Ankara Büyükşehir Belediye Encümeninin 27/04/1982
tarih ve 221 sayılı kararıyla onaylanan 79450 nolu parselasyon planı ile
oluştuğu; İmar Planı ile Anaokulu Yeri olarak belirlendiği; daha sonra
Karayolları Genel Müdürlüğü 4. Bölge Müdürlüğünce 25/04/199 tarihinde
onaylanan (Ankara-Eskişehir-Ankara-Konya Ayrım Çevreyolu) Kamulaştırma
planı ile Kamulaştırılacak alan olarak ayrıldığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Anaokulu Yeri
kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 25.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 21.6.2012 gün ve
E:2012/75 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/509
KARAR NO : 2013/89
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
F.Y.
Vekili :
Av. S.G.
Davalı : Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı
Vekili :
Av.
F.G.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin Ankara ili, Akyurt ilçesi,
Balıkhisar Mahallesi, Dede Kavak mevkiinde, 1895 parselde bulunan 2315 m2 taşınmazın 1/3
hissesi ve üzerindeki müştemilatın maliki olduğunu; taşınmazın yapılan imar
düzenlemesinde/planında Ankara Esenboğa Havalimanı 3.pist alanı olmasından
kamuya tahsis edildiğini; davalı Kurumun,
hukuki kısıtlamaya gitmesine rağmen bugüne değin bu yönde
kamulaştırma işlemi yapmadığı gibi tahsis amacı dışına çıkarma işlemi de
yapmadığını, bunun Anayasanın Mülkiyet hakkını düzenleyen 35. ve mülkiyet hakkının kısıtlanmayacağına
yönelik TMK'nın 683. maddesine aykırı olduğunu, bu durumun Yargıtay HGK'nun
15.12.2010 tarih, 2010/5-662 E, 2010/551 K.sayılı ilamda da açıklandığını
ifade ederek; davalı idare tarafından herhangi bir kamulaştırma işlemi
yapılmadan el atılan müvekkiline ait dava konusu Ankara ili Akyurt ilçesi
Balıkhisar Mahallesi, Dede Kavak mevkiinde,
1895 parselde bulunan 2315 m2 taşınmazın 1/3 hissesinin davalı
idare adına tapuda tescili karşılığında; şimdilik bedele yönelik fazlaya
ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile arsa(tazminat) ve
üzerindeki müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL tazminatın dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği savunma dilekçesinde, 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapılan imar
düzenlemesinin idari bir işlem olduğu, idari işlemden kaynaklanan tazminat
taleplerinin de idari yargı yolunda çözümlenmesinin gerektiği, ayrıca dava konusu taşınmaza fiilen el atıldığı
da ileri sürülmediğine göre kamulaştırmasız el atmadan bahsedilemeyeceği
gerekçesiyle,
görev itirazında bulunmuştur.
AKYURT
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:13.6.2012 gün ve E: 2012/108 sayı ile, davalı vekilinin
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin
de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında havaalanı pist
sahası olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pist alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın pist alanı olarak gösterilmesinden; bu
planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin
kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi
istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına
imar planında Ankara Esenboğa Havalimanı 3.pist
alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, şimdilik bedele
yönelik fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile
arsa(tazminat) ve üzerindeki müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL
tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı yazısından, Ankara ili,
Akyurt ilçesi, Balıkhisar
Mahallesinde bulunan 1895 parselin, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin
16.2.2007 gün ve 525 sayılı kararı ile onaylanan 1/25 000 ölçekli “2023
Başkent Ankara Nazım İmar Planı” kapsamında olduğu; Akyurt
Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün yazısından, söz konusu 1895 parselin, 11.4.2012 tarihi
itibariyle; İlçenin 1/5000 ölçekli Nazım ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar
Planları kapsamında bulunmadığının belirtildiği; davalı idare savunmasında
ise, idarece dava konusu taşınmaza
fiilen el atılmadığının, dava konusu taşınmazIa müvekkili idare veya DHMİ
arasındaki tek hukuki bağın, "kamulaştırma şerhi" olduğunun, bu
"şerhin bağlayıcı olmadığı ve taşınmaz malikine hukuki bir kısıtlama
getirmediği, taşınmazın kullanılmasında fiili bir engellemeye yol
açmadığının ifade edildiği anlaşılmıştır.
Olayda, davacının
maliki olduğu taşınmazın bir kısmının imar planıyla Havaalanı Pist Alanı
kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız
el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia
edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin
görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Akyurt Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 13.6.2012 gün ve
E:2012/108 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/510
KARAR NO : 2013/90
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
İ.K.
Vekili :
Av. S.G.
Davalı : Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı
Vekili :
Av.
F.G.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin Ankara ili, Akyurt ilçesi,
Balıkhisar Mahallesi, Dede Kavak mevkiinde, 1891 parselde bulunan 10056 m2 taşınmazın ve
üzerindeki müştemilatın maliki olduğunu;
taşınmazın yapılan imar düzenlemesinde/planında Ankara Esenboğa
Havalimanı 3.pist alanı olmasından kamuya tahsis edildiğini; davalı
Kurumun, hukuki kısıtlamaya
gitmesine rağmen bugüne değin bu yönde kamulaştırma işlemi yapmadığı gibi
tahsis amacı dışına çıkarma işlemi de yapmadığını, bunun Anayasanın
Mülkiyet hakkını düzenleyen 35. ve
mülkiyet hakkının kısıtlanmayacağına yönelik TMK'nın 683. maddesine aykırı
olduğunu, bu durumun Yargıtay HGK'nun 15.12.2010 tarih, 2010/5-662 E,
2010/551 K.sayılı ilamda da açıklandığını ifade ederek; davalı idare
tarafından herhangi bir kamulaştırma işlemi yapılmadan el atılan
müvekkiline ait dava konusu Ankara ili Akyurt ilçesi Balıkhisar Mahallesi,
Dede Kavak mevkiinde, 1891 parselde
bulunan 10056 m2
taşınmazın davalı idare adına tapuda tescili karşılığında; şimdilik bedele
yönelik fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile
arsa(tazminat) ve üzerindeki müştemilat bedeline karşılık 1.000 TL
tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
tahsili istemiyle adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği savunma dilekçesinde, 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapılan imar
düzenlemesinin idari bir işlem olduğu, idari işlemden kaynaklanan tazminat taleplerinin
de idari yargı yolunda çözümlenmesinin gerektiği, ayrıca dava konusu taşınmaza fiilen el
atıldığı da ileri sürülmediğine göre kamulaştırmasız el atmadan
bahsedilemeyeceği gerekçesiyle, görev itirazında bulunmuştur.
AKYURT
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:13.6.2012 gün ve E: 2012/100 sayı ile, davalı vekilinin
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında havaalanı pist
sahası olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında pist alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın pist alanı olarak gösterilmesinden; bu
planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin
kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi
istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının maliki taşınmazına imar
planında Ankara Esenboğa Havalimanı 3.pist
alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, şimdilik bedele yönelik fazlaya ilişkin talep ve dava hakları
saklı kalmak kaydı ile arsa(tazminat) ve üzerindeki müştemilat bedeline
karşılık 1.000 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi
ile birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini
yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir
alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı yazısından, Ankara ili,
Akyurt ilçesi, Balıkhisar
Mahallesinde bulunan 1891 parselin, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin
16.2.2007 gün ve 525 sayılı kararı ile onaylanan 1/25 000 ölçekli “2023
Başkent Ankara Nazım İmar Planı” kapsamında olduğu; Akyurt
Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün yazısından, söz konusu 1891 parselin, 11.4.2012 tarihi
itibariyle; İlçenin 1/5000 ölçekli Nazım ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar
Planları kapsamında bulunmadığının belirtildiği; davalı idare savunmasında
ise, idarece dava konusu taşınmaza
fiilen el atılmadığının, dava konusu taşınmazIa müvekkili idare veya DHMİ
arasındaki tek hukuki bağın, "kamulaştırma şerhi" olduğunun, bu
"şerhin bağlayıcı olmadığı ve taşınmaz malikine hukuki bir kısıtlama
getirmediği, taşınmazın kullanılmasında fiili bir engellemeye yol
açmadığının ifade edildiği anlaşılmıştır.
Olayda, davacının
maliki olduğu taşınmazın bir kısmının imar planıyla Havaalanı Pist Alanı
kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Akyurt Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 13.6.2012 gün ve
E:2012/100 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/511
KARAR NO : 2013/91
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
G.E.
Vekili : Av. Ş.D.
Davalılar : 1- İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. M.S.
2- Ümraniye Belediye
Başkanlığı
Vekili :
Av. S.B.K.
O L A Y : Davacı vekili,
müvekkilinin hissedar olduğu Ümraniye ilçesi, A.Dudullu Mahallesi, 2
Pafta, 38 Parsel sayılı taşınmazın, İçmesuyu Havzaları Koruma Yönetmeliği
kapsamında yapı izni verilmeyen dere/baraj koruma bandı kapsamında ve
ayrıca 19-03/2005 tarihli 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ile 20/11/2009
tarihli 1/1000 ölçekli Uygulama imar planı kapsamında kısmen Kemerdere
Mutlak Koruma alanı, kısmen park alanı, kısmen de yol alanında kaldığını;
taşınmazda her türlü yapılaşma ve imar faaliyetinin yasak olması ve bu
kısıtlamaların taşınmazın bedeline yaptığı olumsuz etki yönünden,
müvekkilinin taşınmazı üzerindeki tasarruf hakkının kısıtlandığını; ilgili
idarelerden uzlaşma yoluna gitmeyeceklerini belirterek metrekare birim
bedeli olarak 1.800,00 TL bedel talep ettiklerini ancak sonuç
alamadıklarını; Anayasanın 35. maddesinde mülkiyet hakkının her türlü
güvence altına alındığını, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 1 no'lu
protokolünün 1.maddesinin de mülkiyet hakkını koruyan, iç hukuka paralellik
arz eden ve sözleşmeyi kabul eden devlet tarafından uyulması zorunlu bir
düzenleme olduğunu; davalıların bu
düzenlemelere aykırı olarak yaptığı kısıtlayıcı eylem ve işlemlerin hukuka
aykırılık teşkil ettiğini; Yargıtay 5.Hukuk Dairesinin 2008/902E.,
2008/2293K. ve 2008/960E., 2008/9060K.
sayılı kararlarında "Mutlak koruma alanında taşınmaz malikinin hiçbir
şekilde tasarrufta bulunma imkanı kalmadığından taşınmazın değerinin
tespiti ile idareden tahsili yönünde" hüküm kurulduğunu ifade ederek;
fazlaya ilişkin tüm hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 1.000,00 TL'nin
dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalı idarelerden
müştereken/müteselsilen tahsili
istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Ümraniye Belediye Başkanlığı vekili, süresi içerisinde verilen dilekçe
ile ve ayrıca ilk oturumda;
İSKİ
Genel Müdürlüğü vekili ise ilk oturumda davanın idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden
bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ÜMRANİYE
2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.6.2012 gün ve E:2012/31 sayı ile, davalı vekillerinin görev itirazlarının reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Ümraniye Belediye
Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’nci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, taşınmaz üzerindeki
tasarruf hakkının davalı idarece kısıtlandığı ileri sürülmek suretiyle
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında kısmen mutlak koruma alanı, kısmen park kısmen yol alanında
kalması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu
sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da
sonuçların, taşınmazın yapı izni verilmesi dere baraj koruma bandı
kapsamında ve yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın kısmen park kısmen
yol alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan
zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak
tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği
olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu
sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem
ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin
kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası
örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ümraniye Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare ve davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu
taşınmazına, imar planında kısmen
Kemerdere Mutlak Koruma alanı, kısmen park alanı, kısmen de yol alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin tüm hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 1.000,00 TL'nin dava
tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren
belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin
internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir
aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Ümraniye Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nün 1.3.2012
tarih ve …/5419-1694406 sayılı yazısından,
dava konusu Ümraniye ilçesi,
A.Dudullu Mahallesi, 2 Pafta, 38 Parsel sayılı taşınmazın, 20/11/2009 tarihli 1/1000 ölçekli,
Ümraniye, Ihlamurkuyu, A.Dudullu, Y.Dudullu ve Esenşehir Mahallelerinin
Havza İçinde Kalan Kısmına Ait Uygulama İmar Planı kapsamında, Kısmen Dere
Mutlak Koruma Alanı (-8378
m2), Kısmen Park Alanı (- 3353 m2), Kısmen de Yol
Alanı (-578 m2)
olarak yer aldığı; Emlak İstimlak müdürlüğünün yazısından ise, parsel
üzerinde fiiliyatta park bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, davacının hissedar olduğu taşınmazın
uygulama imar planıyla Kısmen Dere Mutlak Koruma Alanı, Kısmen Park Alanı,
Kısmen de Yol Alanı kullanımında kaldığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, tasarruf hakkının
kısıtlandığı nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia
edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu
gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Ümraniye Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ümraniye
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ümraniye
2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 14.6.2012 gün ve E:2012/31 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/512
KARAR NO : 2013/92
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1-B.E., 2-S.B., 3- A.A.
Vekili :
Av. M.E.A.
Davalılar : 1-Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. D.B.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. U.E.
3-Gençlik ve Spor Bakanlığı
Vekili :
Av. Ş.Ç.
O L A Y : Davacı vekili, Ankara ili, Çankaya ilçesi,
Mürsel Uluç Mah. 27120 ada, 14 parsel sayılı ve 15580 m²
yüzölçümündeki arsada müvekkillerine ait paylar bulunduğunu; (B.E.'in
97/15580, S.B.'nin 39/15580, A.A.'ın 97/15580 payı) bu taşınmazın, yapılan
imar planında, "oyun ve spor alanı" olarak ayrıldığını, tapu kaydı üzerine kamulaştırılacak şerhi
konulduğunu; imarlı arsa niteliğindeki taşınmaza davalı idarece fiilen el
atılmadığını, ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 15.12.2010 tarih,
2010/5 - 662 Es. ve 2010/551 K. sayılı kararı ile bu tür yerlerin bedelinin
ödeneceğine karar verildiğini;
idareye yapılan müracaatlara rağmen, hiçbir bedel ödenmediğini ifade
ederek; dava konusu taşınmazın toplam bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah
hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 2.000,00 TL'si bedelin dava
tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi
ile birlikte, davalı idareden alınarak tarafımıza ödenmesine, taşınmazın
tapu kaydının davalı idareye tescil ettirilmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı Vekili ile Gençlik ve Spor
Bakanlığı Vekili ilk
oturumda, davanın idari yargı
yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:17.5.2012 gün ve E:2012/15 sayı ile, davalı Belediye ve Bakanlık vekilinin yargı yolu itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Davacıların hissedarı olduğu, Ankara İli, Çankaya İlçesi, Mürsel Uluç
Mahallesi, 27127 ada, 14 parselde kayıtlı taşınmaza kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle 2.000 TL'nin faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle
Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2012/15 sayılı dosyasında açılan
davada, davalı idareler tarafından davanın görüm ve çözümünün idari
yargının görevine girdiği ileri sürülerek görev itirazında bulunulduğu ve
itirazın reddi üzerine davalı idarelerden Çankaya Belediye Başkanlığı'nca
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasının istenilmiş olmasıyla gereğinin
düşünüldüğü; Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin
yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla
yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya
da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,
görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin
3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca tek yanlı irade
açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu
planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi
bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak
zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında oyun ve spor alanı
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiğinin anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında oyun ve
spor alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın oyun ve spor alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedarı olduğu taşınmazlarına, imar planında oyun ve spor alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın
toplam bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla,
şimdilik 2.000,00 TL'si bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek kamu
alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık
payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden bir
düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacıların hissedarı
bulunduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi,
Mürsel Uluç Mah. 27120 ada, 14 parsel sayılı taşınmazın; 3194 sayılı Kanun’un 18.maddesine göre
uygulama gördüğü; Çankaya Belediye Meclisinin 11.10.1991 tarih ve 250
sayılı kararı ile onaylanan Islah İmar Planı kapsamında "Oyun ve Spor
Alanı" kullanımında kaldığı, taşınmaz üzerinde plan doğrultusunda
yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır
Olayda, davacıların hissedar olduğu
taşınmazın imar/parselasyon
planıyla Oyun
ve Spor Alanı kullanımında kaldığı,
tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 17.5.2012 gün ve E:2012/15 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/513
KARAR NO : 2013/93
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
D.Ö., (Birleştirilen dosyadaki davacı
D.A.)
Vekilleri : Av. E.K., Av. Y.Ö.
Davalılar : 1-Sağlık Bakanlığı
Vekilleri : Müş.Haz.Av. N.K., Av. E.Ö.
2-Çankaya Belediye
Başkanlığı
Vekili :
Av. D.B.
O L A Y :1-Davacı D.Ö. vekili, müvekkilinin
hissedar olduğu, Ankara, Çankaya, 1.
Bölge Çukurca Mahallesinde bulunan
26182 ada, 1 sayılı
taşınmazın imar planında "Poliklinik yeri" olarak ayrıldığını; taşınmazın kamulaştırılmaması
nedeniyle müvekkilinin mağdur
olduğunu; 3194 sayılı Yasanın
10.maddesi uyarınca, kamu hizmet
tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşlarının, program
süresi içinde kamulaştırmalarının gerektiğini; sağlık arsası olarak
ayrılmasından dolayı müvekkilinin taşınmaz üzerinde tasarrufta
bulunamadığını; Yargıtay HGK.nun
2010/5 E., 2010/651 K: İçtihadında da belirtildiği üzere müvekkilinin
davalılardan el konulan yerin bedelini isteme hakkına sahip bulunduğunu
ifade ederek; Ankara, Çankaya 1. Bölge Çukurca mahallesinde 26182 ada, 1
parsel sayılı taşınmazın, 55/26564’lik kısmına kamulaştırmasız el atmadan
dolayı taşınmazın devri ve karşılığında fazlaya ilişkin hakları saklı
tutulmak kaydıyla, şimdilik 2.000.00 TL. tazminatın faiziyle birlikte, davalılardan tahsili istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
2-Dava Ankara 24.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
E:2011/568 sayılı esasına kaydedilmiştir.
3-Davalılardan Sağlık Bakanlığı vekilince, süresi
içerisinde verilen 31.1.2012 kayıt tarihli dilekçede, dava konusu
taşınmazın üzerinde halihazırda bina bulunmadığı, imar uygulamasından
kaynaklanan davanın idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, görev itirazında bulunulmuştur.
4-Ankara 24.Asliye Hukuk Mahkemesi; 8.3.2012
tarih ve E:2011/568 sayılı 1.Celsesinde, iş bu dava dosyasının, davacısı
D.A. olan, Çankaya Belediyesi aleyhine açılmış olan, aynı taşınmaza ait
Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin E:2011/504 sayılı dosyası ile birleştirilmesine;
yargılamanın Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin E:2011/504 sayılı dosyası üzerinden
yürütülmesine karar vermiştir.
5-ANKARA 5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 21.6.2012 gün ve E:2011/504 sayı ile,
Mahkemelerinin bu dosyası ile birleşen Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesinin
2011/568 Esas sayılı dosyasında davalı Sağlık Bakanlığı vekilinin 10.5.2012
havale tarihli dilekçesi ile asıl dosya yönünden 17.4.2012 tarihli cevap
dilekçesinde bulunulmasına rağmen birleşen dosya yönünden yargı yolu
itirazında bulunulmadığı ancak görev itirazının kamu düzenine ilişkin
olduğu, her zaman ileri sürülebileceği belirtilerek, yargı yolu itirazında
bulunulduğu, dilekçesinin birleşen dosyanın davacısı vekiline tebliğ
edildiği davacı vekilinin 18.5.2012 tarihli havale tarihli dilekçesinde
10.5.2012 havale tarihli dilekçeyi kabul etmediklerini, görev itirazlarının
ilk itirazlarla ileri sürülmesi gerektiği gerekçesi ile talebin reddine
karar verilmesini ve dosyanın tefrikine karar verilmesini talep ettiği
görülmüş olduğu, Mahkemelerinin dosyası ve birleşen Ankara 24. Asliye Hukuk
Mahkemesinin dosyası incelendiğinde; Yargı yolu itirazının süresinde yapılmadığı
gibi davanın kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat davası olduğu
anlaşıldığından, davalı Sağlık Bakanlığı vekilinin birleşen Ankara 24.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2011/568 Esas sayılı dosyasında yaptığı yargı
yolu itirazının reddine karar vermiş; bu karar 29.6.2012 tarihinde tebliğ
edilmiştir.
Davalı Sağlık Bakanlığı vekilinin, Ankara 5.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin E:2011/504 sayılı dosyası birleşen Ankara 24. Asliye Hukuk
Mahkemesinin 2011/568 Esas sayılı dosyasına yapmış oldukları yargı yolu
itirazlarının reddine dair verilen Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
21.6.2012 tarihli kararına karşı, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre;
idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle imar planında poliklinik alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarelerin yazı ve
savunma dilekçelerinden de anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir bina
bulunmadığının anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında
poliklinik alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın poliklinik alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Sağlık
Bakanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak, birleşen dosyaya ilişkin olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan
davalı ve davacı D.Ö. ile davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacı D.Ö.’ın hissedar olduğu
taşınmazına, imar planında
poliklinik alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 2.000,00 TL’nin faiziyle
birlikte tahsiline
karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak
ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar
planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip
çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dosyanın
incelenmesinden, Ankara, Çankaya, 1. Bölge Çukurca Mahallesinde bulunan
26182 ada, 1 sayılı taşınmazın 24.1.1989 tarihinde kesinleşen 81034 no.lu
plan kapsamında “Çankaya Belediyesi Poliklinik Alanı” olarak ayrıldığı,
Belediye Meclisinin 23.12.2005 gün ve 430 sayılı kararı ile kabul edilen ve
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 18.2.2005 gün ve 526 sayılı kararı
ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile parselin
kullanım kararının “Sağlık Alanı” olarak değiştirildiği, taşınmaz üzerinde bina
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, imar planının
uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında sağlık alanında
kaldığı, taşınmaz üzerinde idare tarafından, amacına uygun hiçbir işlem
yapılmadığı, kamulaştırma işlemlerinin gerçekleştirilmediği, bedel
ödenmediği, taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkının kullanılamaz hale
getirildiği, mülkiyet hakkının hukuksal bir nedene dayanılmadan davalı
idarelerce engellendiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca
kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının paydaşı olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan
Sağlık Bakanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Sağlık Bakanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 21.6.2012 gün ve E:2011/504 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/515
KARAR NO : 2013/94
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: 1608 sayılı Kanun
uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : İ.K.
Davalı :
Karşıyaka Belediye Başkanlığı
O L A Y :
Karşıyaka Belediyesinin 1.9.2006 gün ve 6 sayılı Encümen kararı ile, S.S.
Karşıyaka Taşıyıcılar Kooperatifi şoförlerinden olan davacı adına,
belediyenin belirlediği saatler dışında, belediye otobüslerine ait olan
saatlerde kalktığının tespit edildiğinden bahisle, 1.000 YTL. para cezası
verildiği, bu para cezasının davalının cevap dilekçesinde, davacının
işlediği kabahat nedeniyle, 5393 sayılı Yasa’nın 15. maddesinde belirtilen
yetkiye dayanılarak, 5326 sayılı Yasa’nın 22. maddesi uyarınca Yetkili
Kurul tarafından verildiğinin açıklandığı anlaşılmıştır.
Davacı, para cezasının iptali istemiyle adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ERDEK SULH CEZA MAHKEMESİ: 19.4.2007 gün ve
D. İş E: 2006/411, D. İş K:2007/113 sayı ile, Kabahatler Kanunu’nun sulh
ceza mahkemelerinin görevli olduğuna ilişkin ilgili maddesinin Anayasa
Mahkemesi tarafından iptal edilmiş olması ve 5560 sayılı Yasa ile yapılan
değişiklikler birlikte değerlendirildiğinde, itirazın çözümünün idari yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, Erdek Asliye Ceza
Mahkemesi’nce, yapılan itiraz reddedilerek karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde
dava açmıştır.
BALIKESİR İDARE MAHKEMESİ; 14.9.2012 gün ve
E:2012/909 sayı ile, para cezasının 1608 sayılı Yasa uyarınca tesis
edildiğinin anlaşıldığı, 1608 sayılı Kanun’da 5728 sayılı Yasa ile yapılan
değişiklik nedeniyle idari para cezalarına ilişkin itirazlar hususunda
görevli mahkemenin gösterilmediği, bu nedenle Kabahatler Kanunu’na göre
davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle mahkemenin
görevsizliğine ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirtilmesi
için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına ve işin incelenmesinin
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin karar vermesine değin ertelenmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması,
bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’
sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara
bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan
itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler.
İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi
gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz önüne alındığında, olay
bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde
incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdari yargı yerince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre başvuruda
bulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece, ekinde adli yargı
dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin
işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesi ile 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 22. maddesinde belirtilen görev ve yetkiler
çerçevesinde verildiği belirtilen, 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik
Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı
Maddelerini Muaddil Kanun’un 1. maddesi uyarınca verildiği anlaşılan idari
para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
5393
sayılı Kanun’un “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlığı altında
düzenlenen 15. maddesinin (b) fıkrasında, “Kanunların belediyeye verdiği
yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve
uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek”, (p) fıkrasında, “Kara,
deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma
araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve
güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak,
meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve
işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği
trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek” denilmekte,
“Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 34. maddesinin (e) fıkrasında,
“Kanunlarda öngörülen cezaları vermek” hükmü yer almaktadır.
5326
sayılı Kanun’un 22. maddesinde ise, Kabahat dolayısıyla idari yaptırım
kararı vermeye ilgili Kanunda açıkça gösterilen idari kurul, makam veya
kamu görevlilerinin yetkili olduğu belirtilmektedir.
1608
sayılı Kanun’un 8.2.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün
ve 5728 sayılı Kanun’un 66. maddesi ile değişik 1. maddesinde, “Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun,
nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz
ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve
talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara
belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî
para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda
ilgili kişiye bir süre de verilebilir.
Belediye encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre
zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi
tarafından yapılmaması hâlinde, masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte
tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir.
Bu madde hükümleri ilgili kanunda
ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır” denilmiş; 5728 sayılı Kanun’un
578. maddesinin (g) bendi ile, 15.5.1930 tarihli ve 1608 sayılı Kanun’un 3,
4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, ek 1 ve ek 2 nci maddeleri yürürlükten
kaldırılmıştır. 5728 sayılı Kanun hükümleri 8.2.2008
tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu haliyle, 1608 sayılı Yasa’da idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
1.6.2005
tarihinde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerine
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nce, sözü edilen Kanunun diğer kanunlarda
düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşı yapılacak itirazlara ilişkin
görev hükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer
kanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olan yasanın amacı dikkate
alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1., 2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen
koşulları taşıması, 27. maddenin (1)
numaralı bendinde belirtilen idari yaptırımlardan olması halinde, idari
para cezaları ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarına karşı
1.6.2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulh ceza mahkemelerinin
genel görevli kılındığına ve bu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adli
yargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Daha
sonra, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Genel kanun niteliği” başlıklı 3.
maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 1.3.2006 gün ve E:2005/108, K:2006/35 sayılı
kararıyla iptal edilmiş ve gerekçeli kararı 22.7.2006 gün ve 26236 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazetede
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar
verilmiş; Yasama organı tarafından iptal hükmü doğrultusunda yasal düzenleme
yapılmaması sürecinde, anılan madde hükmünün yürürlükte bulunduğu
düşüncesiyle, aynı doğrultuda karar verilmeye devam edilmiş; Yasama organı
tarafından, Anayasa Mahkemesi’nce verilen altı aylık süre içinde iptal
hükmü doğrultusunda yasal düzenleme yapılması halinde ise, işaret edilen
yargı yerinin yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren görevli
olacağı belirtilmiştir.
Son
olarak, 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü
maddesini değiştiren 6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde, “ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır” denilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idarî
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterildiği durumda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 1608 sayılı Kanun’da idari para cezasına itiraz konusunda
görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler
Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere,
idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli
mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Balıkesir
İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Erdek Sulh Ceza
Mahkemesi’nce verilen 19.4.2007 gün ve D. İş E: 2006/411, D. İş K:2007/113
sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/516
KARAR NO : 2013/95
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 5490 sayılı Nüfus
Hizmetleri Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ş.D.
Davalı :
İhsangazi Nüfus Müdürlüğü
O L A Y : İhsangazi Nüfus Müdürlüğü’nce, 8.3.2012
gün ve 1805/2012/10 sayılı ve aynı tarihli Kaymakam Olur’u ile, gerçeğe
aykırı adres beyanında bulunduğundan bahisle, davacı adına 5490 sayılı
Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 68. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
uyarınca 782 TL idari para cezası verilmiştir.
Davacı, para cezasına karşı adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
KASTAMONU 2. SULH CEZA MAHKEMESİ; 28.5.2012 gün ve D.İş
No:2012/123 sayı ile, davacı ile ilgili olarak istenilen belgelerden
davacıya ait adres kayıtlarının idare tarafından silindiği anlaşıldığından,
Kabahatler Kanunu’na göre davanın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle mahkemelerinin görevsiz olduğu nedeniyle, talebin usulden
reddine 5326 sayılı Kanun’un 28/10 maddesine göre kesin olarak karar
vermiştir.
Davacı,
bu kez aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
KASTAMONU İDARE MAHKEMESİ; 3.9.2012 gün ve
E: 2012/706 sayı ile, 5490 sayılı Kanunda, idari para cezasına karşı kanun
yolu belirtilmediğinden Kabahatler Kanunu’na göre itirazın adli yargı
yerine ait olduğu belirtilerek 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkındaki Kanun'un 19. maddesi gereğince görevli yargı yerinin
belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine bu konuda
verilecek karara kadar davanın incelenmesinin ertelenmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından,
bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre
başvuruda bulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece, adli yargı
dosyası da temin edilerek Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 68. maddesi uyarınca verilen idari
para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
5490
sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 50. maddesinde, Bildirim yükümlülüğü,
51. maddesinde Bildirim süresi ve güncelliği hususlarına yer
verilmiş; “İdari Para Cezaları” başlıklı 68.
maddesinde ise “1) Bu Kanuna göre;
a) Nüfus olaylarını bildirmekle görevli
olup, bu görevlerini bu Kanunda belirtilen süreler içinde yerine getirmeyen
kamu görevlilerine, fiil başka bir suç oluştursa bile, nüfus memurunun
teklifi üzerine o yerin ilçe nüfus müdürünün kararı ile 25 YTL idarî para
cezası verilir.
b) Nüfus olaylarını bildirme yükümlülüğü
olup bu yükümlülüğünü bu Kanunda belirtilen süre içinde yerine
getirmeyenlere, nüfus ve aile cüzdanlarını kaybedenlere ve nüfus cüzdanının
geçerlilik süresinin son bulmasından itibaren altmış gün içinde bu
cüzdanlarını değiştirmeyen kişilere veya bu durumdaki çocukların veli veya
vasilerine, yurt içinde ilçe nüfus müdürlüklerince, yurtdışında ise dış
temsilcilik veya dış temsilciliklerde görevli memurlarca 50 YTL idarî para
cezası verilir.
c) Mülkî idare amirince bu Kanunun 50 nci maddesinde
belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen kişilere 250 YTL, gerçeğe
aykırı beyanda bulunanlara 500 YTL idarî para cezası verilir.
(2) Yurt dışında verilen idarî para
cezaları, işlem sırasında mahallî para karşılığı verildiği ülkede
konsolosluk hasılatının tahsil edildiği para birimi üzerinden tahsil
edilir.
(3) Bu Kanuna göre;
a) Her türlü doğal afet, gasp, hırsızlık,
yangın ve terör nedeniyle nüfus ve aile cüzdanlarının kaybedilmesi, nüfus
olaylarının bildirim yükümlülüğünün yerine getirilememesi hallerinde,
b) Yetkili kurumların kimsesiz çocuklarla
ilgili nüfus cüzdanı talepleri ve doğum bildirimlerinde,
c) Bu Kanunun 18 inci maddesinde belirtilen
büyük ana, büyük baba veya kardeşlere ya da çocukları yanlarında
bulunduranlar ile muhtarlara,
d) Bu Kanunun 31 inci maddesinde belirtilen
Cumhuriyet savcılıklarına,
bu maddede belirtilen idarî para cezaları
uygulanmaz” denilmiştir.
Olayda, para cezasının iptali istemiyle dava
açılmış olup; 5490
sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda idari para cezasına karşı kanun
yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; Kabahatler Kanunun 6.12.2006 gün
ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesi ile değiştirilen 3. maddesinde, “(1) Bu
Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası
veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"; Kanunun "Başvuru
yolu" başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise, "idari para
cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün
içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler
Kanunu'nun, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer
kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı
anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin
olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu
nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de
etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre
görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın
açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen)
mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki
görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak
davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı halinde,
mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede
açılmış, bu sırada yapılan bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o
dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı
veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği için) davaya bakmaya devam
etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para
cezasının, 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda idari para cezasına
karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanun'la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hüküm-lerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa
hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Sulh Ceza
Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Kastamonu İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile,
Kastamonu 2. Sulh Ceza Mahkemesi’nce verilen 28.05.2012 gün ve D.İş
No:2012/123 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/517
KARAR NO : 2013/96
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 4925 sayılı
Karayolları Taşıma Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
E.H. Turizm Seyahat Taah. Mümessillik Acen. Ot. İth. İhr. Ve Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. Y.T.
Davalı : Adana Ulaştırma
Bölge Müdürlüğü
O L A Y : Adana Ulaştırma Bölge
Müdürlüğü’nce 19.6.2006 tarih ve 25959 sayılı işlem ile, taahhüt edilen
taşımayı gerçekleştirmediği nedeniyle 4925 sayılı Kanun’un 26 (d) maddesi
uyarınca davacı adına 15.6.2006 tarih ve 107019-107050, 689151-689173
sayılı her biri 1.000,00 YTL olan 55 adet idari para cezası tutanağı ile
tespit edilen 55.000 YTL idari para cezası ile bir kısım biletlerin
üzerinde yolcu ad ve soyadı olmadığı, her yolcu için tek bilet düzenlenmesi
gerekirken birden çok yolcuya tek bilet düzenlendiği tespit edildiğinden, Yönetmeliğin
73. maddesinin (b) bendi uyarınca her yolcu bileti için 10 ihtar olmak
üzere toplam 550 ihtar verilmiştir.
Davacı vekili, 19.6.2006 tarih ve
25959 sayılı idari para cezası ve ihtar verilmesine ilişkin kararın iptali
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
ADANA 3. SULH CEZA MAHKEMESİ; 28.3.2007 gün
ve Müt. No:2006/88 sayı ile, 4925 sayılı Kanun’da bu Kanun uyarınca verilen
idari para cezalarına karşı idare mahkemesine itiraz edileceğinin
düzenlendiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, Adana 2. Asliye Ceza
Mahkemesi’nce yapılan itiraz reddedilerek karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, idari para
cezalarının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ADANA 2.
İDARE MAHKEMESİ; 31.5.2012 gün
ve E:2012/715, K: 2012/922 sayı ile, 4925 sayılı Kanunda yapılan değişiklik
ile bahsedilen maddenin değiştirildiği ve idari para cezalarına karşı
başvuru yolunun düzenlenmediği, davanın çözümünün Kabahatler Kanununa göre
adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine
karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre:
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından,
bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa'nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde “idari para cezası yönünden” olumsuz görev
uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme
uygun olarak davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
mahkemece, adli yargı dosyası da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık
Mahkemesi'ne gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 4925 sayılı Kanun’un 26. maddesine
göre verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle açılmıştır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 26. maddesinde, idari para
cezaları düzenlenmiş; 30. maddesinde, para cezalarına karşı tebliğ
tarihinden itibaren otuz gün içerisinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebileceği, itiraz üzerine verilen kararların kesin olduğu
öngörülmüşken, bu madde, önce 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 520.
maddesiyle, “Bu Kanunda
belirtilen idarî para cezasını gerektiren fiillerin işlendiği tarihten
itibaren bir yıl içinde aynı nitelikteki fiili üç defa işlediği tespit
edilen gerçek ve tüzel kişilere, işlediği fiillerin cezalarının toplamının
on katı idarî para cezası verilir ve taşıt şoförünün yurt içi ve yurt dışı
taşımalarda sürücü mesleki yeterlilik belgesi ile varsa uluslararası sürücü
sertifikası bir yıl süreyle askıya alınır” şeklinde değiştirilmiş;
daha sonra 25.6.2009 gün ve 5917 sayılı Kanun’un 47. maddesi ile
yürürlükten kaldırılmıştır. 5917 sayılı Kanun hükümleri 10.7.2009 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nda bu haliyle idari para
cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3.
maddesinde, "
(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı
27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari para cezası ve mülkiyetin
kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği
veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza
mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması
halinde idari yaptırım kararı kesinleşir" düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda
taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla
kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir
genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni
bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan
ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik
kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan
bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş
ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli
hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz
konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,
Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği
üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Adana 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 28.03.2007 gün ve Müt.
No:2006/88 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/518
KARAR NO : 2013/97
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen
koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : D.B.
Vekili : Av. M.E.
Davalı :
Kahramanmaraş Valiliği İl Özel İdaresi
O L A Y : Kahramanmaraş İl
Encümeni’nin 27.10.2005 tarih ve 539 sayılı kararı ile Geylani Kum İşletmecisi
olan davacı D.B.’ye, ruhsatsız kum-çakıl ocağı işlettiğinden bahisle, 3213
sayılı Maden Kanunu’nun 12. maddesinin beşinci fıkrası ve 5302 sayılı İl
Özel İdaresi Kanunu’nun 26 (e) madde ve fıkrası uyarınca 368.745,00 YTL
para cezası verilmiş, Kahramanmaraş İl Özel İdaresinin 23.6.2006 gün ve
B.05.4.ÖİM.4.46.01.10.1846 sayılı, kum-çakıl cezası konulu yazısı ile
verilen para cezası davacıya bildirilmiştir.
Davacı
vekili, Kahramanmaraş İl Encümeninin 27.10.2005 tarih ve 539 sayılı kararı
ile verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı yerinde
itirazda bulunmuştur.
AFŞİN SULH CEZA MAHKEMESİ: 19.1.2007 gün ve E:2006/100 D. İş, K:2006/100 D. İş
sayı ile, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde yapılan değişiklik nedeniyle,
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 59. maddesinde idare mahkemesine
başvurulacağı belirtildiğinden itirazın çözümünün idari yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, Afşin Asliye Ceza
Mahkemesince yapılan itiraz reddedilerek karar kesinleşmiştir.
Ayrıca, davacıya, Kahramanmaraş İl Özel İdaresinin
16.7.2007 tarih ve B.04.4.İÖİ.4.46.01.15(416)3367 sayılı, “kum-çakıl
cezası” konulu yazısı ile, Afşin İlçesi Kabaağaç Köyü sınırları dahilinde
yapılan denetimlerde ruhsatsız sahadan 1267,70 m3 tüvenan
malzeme aldığının tespit edildiği, bu nedenle kendisine İl Encümeninin
4.7.2007 tarih ve 169 sayılı kararı ile 19.015,50 YTL idari para cezası
verildiği bildirilmiştir.
Davacı
vekili, bu kez 16.7.2007 tarihli, kum-çakıl cezası konulu 19.015,50 YTL
tutarındaki idari para cezasının kaldırılması istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır.
GAZİA.EP
1. İDARE MAHKEMESİ; 5.2.2008 gün ve E:2007/862, K:2008/136 sayı ile, 3213
sayılı Kanun’da idari para cezalarına karşı kanun yolu düzenlenmediğinden,
Kabahatler Kanunu’na göre davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş, kararın temyiz
edilmesi üzerine, Danıştay 8. Dairesi’nce, karar onanarak kesinleşmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,
Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Nurdane TOPUZ, Ertuğrul
ARSLANOĞLU, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.01.2013 günlü toplantısında: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, 2247
sayılı Yasa’da öngörülen koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine
hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan
görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından,
bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 14.
maddesine göre; olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri
sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin
tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri
ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekmekte;
bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, hukuk uyuşmazlıklarında ancak
davanın taraflarınca ileri sürülebilmektedir. Aynı Yasanın 27. maddesinde
ise, Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık çıkarmaya veya görev
uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre açısından
inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, dosya içersinde mevcut
bilgi ve belgelerden, davacının, Kahramanmaraş İl Encümeninin 27.10.2005
tarih ve 539 sayılı kararı ile verilen 368.745,00 YTL tutarındaki idari para
cezasının kaldırılması istemiyle adli yargı yerine itirazda bulunduğu ve
Mahkemece görevsizlik kararı verildiği, bu işlem ile ilgili olarak idari
yargı yerine dava açılıp açılmadığı konusunda bir bilgi olmadığı gibi,
idari yargı yerince verilmiş bir görevsizlik kararı da olmadığı, davacının,
Kahramanmaraş İl Encümeninin 4.7.2007 tarih ve 169 sayılı kararı ile
verilen 19.015,50 YTL tutarındaki idari para cezasının kaldırılması
istemiyle de idari yargı yerinde dava açtığı, Mahkemece görevsizlik kararı verildiği,
bu işlem ile ilgili olarak adli yargı yerine dava açılıp açılmadığı
konusunda bir bilgi olmadığı gibi, adli yargı yerince verilmiş bir
görevsizlik kararı da olmadığı, ancak davacının sözü edilen bu iki
görevsizlik kararı arasında olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğunu ileri
sürerek, uyuşmazlığın giderilmesi istemiyle Mahkememize başvurduğu
anlaşılmıştır.
Bu
durumda, adli ve idari yargı yerlerince konusu ve sebebi aynı olan dava
sebebiyle verilmiş iki ayrı görevsizlik kararı bulunmadığından, 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen koşulların oluşmaması nedeniyle, başvurunun
aynı Kanun’un 27. maddesi uyarınca reddine karar verilmesi gerekmiştir.
SONUÇ : 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen
koşulları taşımayan BAŞVURUNUN, aynı
Yasanın 27. maddesi
uyarınca REDDİNE, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/519
KARAR NO : 2013/98
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 3257 sayılı Sinema,
Video ve Müzik Eserleri Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali
istemiyle açılan davanın, yeni düzenleme de gözetilerek ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : L.K.
Vekili :
Av. M.O.B.
Davalı :
Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığı
O L A Y :
Eskişehir Büyükşehir Belediye Encümeni’nin, 8.8.2007 gün ve 232 sayılı
kararı ile, davacının işyerinde 101 adet bandrolsüz film ve program cd’si bulunduğu belirtilerek,
davacıya 3257 sayılı Sinema, Video ve Müzik Eserleri Kanunu’nun 9 ve 12.
maddesi uyarınca 2.292,70 YTL idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, para cezasının iptali istemiyle adli
yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
Eskişehir 1. Sulh Ceza Mahkemesi, itirazın
kabulüne, para cezasının iptaline karar vermiş, Eskişehir 1. Ağır Ceza
Mahkemesi’nce, yapılan itiraz üzerine, karara esas alınan bilirkişi
incelemesine konu olan cd’lerin başka tahkikat dosyasına ait olduğu,
itiraza konu film ve cd’ler hakkında bir araştırma yapılmadan karar verildiğinin
anlaşıldığı açıklanarak, itirazın kabulü ile kararın kaldırılmasına karar
verilmiştir.
ESKİŞEHİR 1. SULH CEZA MAHKEMESİ;
31.8.2009 gün ve Müt. No: 2009/219 sayı ile, 3257 sayılı Kanun’un
değiştirilerek yapılan atıf suretiyle 5846 sayılı Kanun’un 81. maddesinde
düzenlenen adli ceza uygulamasına geçildiği, ancak aynı Yasa’ya eklenen
Ek-10 maddesinde idari para cezalarının uygulanacağının öngörüldüğü, bu
durumda idare mahkemelerinin görevli kılındığı açıklanarak, itirazın
çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı
vermiş, Eskişehir 3. Asliye Ceza Mahkemesi’nce, itiraz reddedilerek karar
kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
ESKİŞEHİR 1. İDARE MAHKEMESİ; 23.8.2012
gün ve E:2012/556, K:2012/632 sayı ile, 3257 sayılı Yasa’nın 5846 sayılı
Yasa ile yeniden düzenlenip 5224 sayılı Yasa ile yürürlükten kaldırıldığı
ve bu Yasa’larda yapılan değişiklikler sonucu idari para cezalarına karşı
başvuru yolu düzenlemesi yapılmadığı açıklanarak, Kabahatler Kanunu’na göre
davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev
yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden,
bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer
alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının
talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da
beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa'nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderildiği ve usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
3257 sayılı Yasa’ya aykırı olarak davacının işyerinde bandrolsüz film ve
program cd’si bulunduğundan bahisle davacıya verilen idari para cezasının
kaldırılması istemiyle açılmıştır.
23.1.1986
tarih ve 3257 sayılı Sinema, Video ve Müzik Eserleri Kanunu’nun “İdari
Ceza” başlığını taşıyan 12. maddesi “9 uncu madde hükmüne aykırı olarak
işletme belgesiz veya bandrolsüz ve özel işaretsiz eserlerin ve
kopyalarının her biri için belediyelerce 10.000 lira para cezası tahsil
edilir.
Belediye
sınırları dışında bu cezalar, mahallin en büyük mülki amirliği tarafından
verilir.
Bu
cezalar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre mal memurluğunca tahsil edilir.
İdari
cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde yetkili sulh ceza
mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın yerine
getirilmesini durdurmaz. İtiraz, zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde
inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. İtiraz üzerine verilen
cezalar kesindir” hükmünü taşımakta iken, 3.3.2004 tarih ve 5101 sayılı
Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un 8. maddesi ile
başlığıyla birlikte değiştirilmiş ve “Bandrol kullanımına ilişkin ihlâllerde
uygulanacak ceza hükümleri:” başlığıyla “Bu Kanunun bandrol kullanımına
ilişkin hükümlerine aykırı fiillerde bulunanlar hakkında, 5846 sayılı Fikir
ve Sanat Eserleri Kanununun 81 inci maddesinde öngörülen cezalar uygulanır”
şeklinde yeniden düzenlenmiş olup, maddede atıfta bulunulan 5846 sayılı
Yasa’nın 81. maddesi de anılan 5101 sayılı Yasa’nın 24. maddesiyle
değiştirilmiş ve sözüedilen değişik 81. maddede, musiki ve sinema
eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlara bandrol
yapıştırılması ve Bakanlıkça bastırılıp satılacak olan bandrollerin
alınabilmesi için bandrol talebinde bulunanın yasal hak sahibi olduğunu
beyan eden bir taahhütnameyi doldurması zorunluluğu getirilmiş; bu maddede
belirtilen ihlâllerde, genel kolluk ve zabıta tarafından yetkili ve
görevlilerin ihbarı üzerine harekete geçilerek, usulsüz ve izinsiz olarak
çoğaltılmış ve yayılmış nüsha ve yayınlar ile bunları çoğaltmaya yarayan
her türlü araç ve diğer delillerin toplanarak Cumhuriyet Savcısına suç
duyurusu ile birlikte sevk edileceği öngörülmüş; Cumhuriyet Savcısının
talebi üzerine usulsüz çoğaltılmış nüsha ve yayınlar ile teknik araçlar ve
işyerleri hakkında yetkili mahkemece hangi yaptırımların uygulanacağı
belirtilmiş; 9. fıkrasında ise, 3 bent halinde, bu Kanun hükümlerine aykırı
kasıtlı fiiller nedeniyle açılacak kamu davasında mahkemece hükmedilecek
hapis ve ağır para cezaları düzenlenmiştir.
Öte
yandan, anılan 5101 sayılı Yasa’nın 26. maddesiyle 5846 sayılı Yasa’ya
eklenen Ek 10. maddede “Aşağıda belirtilen hallerde idari para cezası
uygulanır:
1-
Bu Kanun kapsamında korunan, yasal olarak çoğaltılmış, bandrollü nüshaların
yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele köprü ve benzeri yerlerde satışını
yapanlar hakkında üçmilyar lira.
2-
44 üncü madde gereğince alınması zorunlu sertifikaları almaksızın faaliyet
gösteren, 81 inci maddede belirtilen taahhütnamenin bir kopyasını
almaksızın, bandrol alınması zorunlu fikir ve sanat eserlerini çoğaltan
kişiler hakkında küçük işletmeler için onmilyar lira, orta büyüklükteki
işletmeler için otuzmilyar lira, büyük işletmeler için yüzmilyar lira.
3-
Ek 5 inci madde hükümlerine aykırı olarak derlenmesi gereken eserleri
süresi içinde vermeyen kişiler hakkında beşmilyar lira.
Bu
maddede öngörülen para cezaları gerekçesi belirtilmek suretiyle mülki idare
amirlerince verilir.
Para
cezasının, tutanağın tebliği tarihinden itibaren on gün içinde ödenmesi
gerekir. On gün içinde ödenmeyen cezalar iki katına çıkar ve ödeme süresi
on gün daha uzar, bu süre içinde de ödenmeyen cezalar üç katına çıkar.
Cezanın ödenmiş olması, yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Bu maddeye göre
verilen para cezaları 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümleri uyarınca tahsil edilir.
Para
cezaları ilgililere usulüne göre tebliğ edilir. Bu para cezalarına karşı
tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz
edilebilir. İtiraz üzerine işlemler durmaz. Mahkemenin itiraz üzerine
verdiği kararlar kesindir. İtiraz, zorunlu görülmeyen hallerde evrak
üzerinde inceleme yapılarak ve kısa sürede sonuçlandırılır.” hükümlerine
yer verilmiştir.
Bu
arada, 21.7.2004 tarih ve 25529 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5224 sayılı Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve
Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun’un 16. maddesiyle 3257
sayılı Yasa yürürlükten kaldırılmış ve “İşaret ve ibarelerin
kullanılmaması” başlıklı 13. maddesinde “Değerlendirme ve sınıflandırma
sonucu zorunlu tutulan işaret ve ibarelerin kullanılmaması halinde,
Bakanlığın talebi veya üçüncü kişilerin ihbarı üzerine mülki idare
amirlerince filmlerin gösterim ve dağıtımı durdurulur.
Bu
Kanun hükümlerine aykırı olarak;
a)
Zorunlu tutulduğu halde gerekli işaret ve ibareleri taşımayan filmlerin
dağıtım ve gösterimini yapanlara
onmilyar lira,
b)
Zorunlu tutulduğu halde gerekli işaret ve ibareleri kullanmayan filmlerin
yapımcılarına ellimillyar lira ,
c)
Üzerindeki işaret ve ibarelere rağmen, bu işaret ve ibarelere uyulmaksızın
dağıtım ve gösterim yapanlara ellimilyar lira,
İdari
para cezası verilir.
Bu
maddede öngörülen idari para cezaları o yerin en büyük mülki amiri
tarafından verilir. Verilen idari para cezalarına dair kararlar ilgililere
7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine
göre tebliğ edilir.
Bu cezalara karşı
tebliğ tarihinden itibaren
en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine
itiraz edilebilir. İtiraz, verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz.
İtiraz üzerine verilen karar kesindir. İtiraz, zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde
inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. İdari para cezaları 6183
sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre
tahsil olunur. İdari para cezasının ödenmiş olması, yükümlülükleri ortadan
kaldırmaz” hükümlerine yer
verilmiştir.
Bu
düzenlemelerden: 3257 sayılı Yasa’nın “idari ceza” uygulamasına ilişkin 12.
maddesi değiştirilerek yapılan atıf suretiyle 5846 sayılı Yasa’nın değişik
81. maddesinde düzenlenen “adli ceza” uygulamasına geçildiği; bununla
beraber, yasakoyucu tarafından “idari ceza” uygulamasından vazgeçilmediği
ve 5846 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 10. madde ile 5224 sayılı Yasa’nın 13.
maddesinde sayılan hallerde idari para cezası uygulanacağının öngörüldüğü;
ancak, idari cezalara karşı yapılacak itirazların görüm ve çözümünde, 3257
sayılı Yasa’nın değiştirilen 12. maddesine göre sulh ceza mahkemeleri
görevli iken, 5101 sayılı Yasa ile 5846 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 10. madde
ile 5224 sayılı Yasa’nın 13. maddesinde idare mahkemelerinin görevli
kılındığı anlaşılmaktadır.
Ancak,
23.01.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 146. maddesi ve 22.2.2012 gün ve
6279 sayılı Kanun’un 13. maddesi ile 5101 sayılı Yasa ile 5846 sayılı
Yasa’ya eklenen Ek 10. maddede ve yine 5728 sayılı Kanun’un 555. maddesi
ile 5224 sayılı Yasa’nın 13. maddesinde yapılan değişiklik sonucu, 5846 ve
5224 sayılı Yasalarda idari para cezalarına karşı yapılacak itirazlara
bakmakla görevli mahkeme konusunda düzenlemeye yer veril-memiştir.
Öte yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun
6.12.2006 gün ve 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3.
maddesinde, “(1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,
diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru yolu” başlıklı 27.
maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya
geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine
başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari
yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda
taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla
kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir
genel hukuk ilkesidir.
Davanın açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni
bir yasa ile görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan
ve fakat yeni yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik
kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının,
değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına
dair intikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı
verilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan
bir kanun değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş
ise, mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli
hale geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının, 5326 sayılı
Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,
3257 sayılı Yasa’yı yürürlükten kaldıran 5224 sayılı Yasa ile 5846 sayılı
Yasa’da idari para cezasına karşı itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği üzere,
idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle,
görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate
alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde,
anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Eskişehir 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 31.08.2009 gün ve Müt.
No:2009/219 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/520
KARAR NO : 2013/99
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 4207 sayılı Tütün
Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun uyarınca verilen
idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
E. Reklam ve Filmcilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Vekilleri : Av. İ.A., Av. K.Ö.S.
Davalı :
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu
O L A Y : Radyo
ve Televizyon Üst Kurulu’nun 11.2.2009 tarih ve 2009/11 sayılı toplA.ısında
27 sayılı karar ile, 29 Ekim 2008
tarihinde saat 22.25’te yayınlanan Tapas adlı yabancı filmde sıklıkla
sigara ve içki içme sahnelerinin yer aldığı ve bu sahnelerin herhangi bir
flulaşma yapılmadan açıkça yayınlandığı nedeniyle davacı adına, 4207 sayılı
Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’un 3.
maddesinin 6. fıkrası hükmüne aykırı yayın yapıldığından, aynı Kanun’un 5.
maddesinin 4. fıkrası uyarınca 50.000 TL idari para cezası verilmiştir.
Davacı vekili, idari para cezasının iptali
istemiyle adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
Ankara 7. Sulh Ceza
Mahkemesi’nce, itirazın reddine karar verilmesi üzerine, davacı tarafından
karara itiraz edilmiştir.
ANKARA 4.
AĞIR CEZA MAHKEMESİ: 14.9.2009 gün ve D. İş No:2009/254 sayı ile, Radyo ve
Televizyon Üst Kurulu tarafından verilen idari para cezalarına karşı
yapılan itirazın çözümünün, Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin kararları dikkate
alınarak idare mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle sulh ceza mahkemesinin
kararının kaldırılmasına karar vermiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle
idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 16. İDARE MAHKEMESİ: 9.12.2009 gün ve E:2009/1434, K:2009/1521
sayı ile, 4207 sayılı Yasa’da bu Kanuna göre verilen idari para cezalarına
karşı kanun yolu gösterilmediği göz önüne alındığında, Kabahatler Kanunu’na
göre davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın
görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar Danıştay 10. Dairesi’nce
onanmak suretiyle kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1,
K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden,
bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer
alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının
talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da
beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri
arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında
kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği
sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Ankara 7. Sulh Ceza Mahkemesi’nin işin esası hakkında verdiği kararı
Mahkeme’nin görevsiz olduğu gerekçesiyle kaldıran Ankara 4. Ağır Ceza
Mahkemesi’nin kararı ile Ankara 16. İdare Mahkemesi’nin kararı arasında, 2247
sayılı Yasa'nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, idari yargı dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak
davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli
yargı dosyası da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin
Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’un 5. maddesinin dördüncü
fıkrası uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
4207 sayılı Kanun’un 3. maddesinin altıncı
fıkrasında, “Televizyonda yayınlanan programlarda, filmlerde, dizilerde,
müzik kliplerinde, reklam ve tanıtım filmlerinde tütün ürünleri
kullanılamaz, görüntülerine yer verilemez” denilmekte, 5. maddesinin
dördüncü fıkrasında ise, “3 üncü maddenin altıncı fıkrasındaki yasağın
görsel yayın yoluyla ihlal edilmesi halinde; yerel yayın yapan kuruluşlar,
bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar, bölgesel yayın yapan
kuruluşlar, beşbin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar, ulusal yayın
yapan kuruluşlar, ellibin Türk Lirasından yüzbin Türk Lirasına kadar idari
para cezası ile cezalandırılır. Bu cezaya karar vermeye Radyo ve Televizyon
Üst Kurulu yetkilidir” hükmü yer almaktadır.
Olayda, dava idari para cezasının iptali
istemiyle açılmış olup, 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının
Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da, bu cezaya karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
30.3.2005
gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve 5560 sayılı
Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, " (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî
para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün
fiiller hakkında,
uygulanır"; Kanunun
“Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari
para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına
karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün
içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun
yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulan-mayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan,
görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle,
yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili
olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun değişikliği
ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık
görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği için)
davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4207 sayılı
Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da
idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la
değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı
kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm
bulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 14.09.2009 gün ve D. İş
No:2009/254 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/521
KARAR NO : 2013/100
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 4857 sayılı İş Kanunu
uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : A. Yapı San. Ve Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. S.D.
Davalı : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İstanbul Bölge
Müdürlüğü
O L A Y : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İstanbul Bölge Müdürlüğü’nün 3.10.2011 gün ve 48221 sayılı işlemi ile, istenilen
kayıt ve belgeler ile birlikte bizzat veya yasal vekilinin Kuruma gelmemesi
nedeniyle incelemenin sonuçlanmasını engellemekten, davacı adına 4857
sayılı İş Kanunu’nun 92. maddesine muhalefet edildiğinden bahisle 108.
maddesine dayanılarak 107. maddesine göre idari para cezası verilmiştir.
Davacı
vekili, para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
İSTANBUL 8. SULH CEZA MAHKEMESİ:12.12.2011
gün ve D. İş No: 2011/869 sayı ile, 4857 sayılı Kanun uyarınca verilen
idari para cezalarına karşı idare mahkemesine itiraz edileceği belirtilerek
başvurunun usulden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 7. İDARE MAHKEMESİ: 2.2.2012 gün ve
E: 2012/168, K:2012/172 sayı ile, 4857 sayılı Kanunda yapılan değişiklik
ile idari para cezalarına karşı başvuru yolunu düzenleyen madde yürürlükten
kaldırıldığından, davanın çözümünün Kabahatler Kanunu’na göre adli yargı
yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş,
verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Her ne
kadar adli yargı
yerince verilen kararın
hüküm fıkrasında “ mahkemenin görevsizliğine”, “davanın görev yönünden
reddine” şeklinde bir ibare yer almamakta ise de, karar gerekçesinde
davanın idare mahkemesinde görülmesi gerektiğinin açıkça belirtilmiş olması
karşısında verilen kararın görevsizlik kararı olarak kabul edilmesi
gerektiği sonucuna varılmıştır.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa'nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderildiği ve usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
4857 sayılı Kanun’un 92, 107 ve 108.
maddelerine göre verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
4857
sayılı İş Kanunu’nun 107. maddesinde, Bu Kanunun; 92 nci maddesinin ikinci fıkrasındaki
yükümlülüklerini yerine getirmeyen,
96 ncı maddesindeki yasaklara uymayan, işveren veya işveren vekiline sekizbin
Türk Lirası idarî para cezası verileceği, iş müfettişlerinin bu Kanundan
veya diğer kanunlardan doğan her çeşit teftiş, denetleme yetki ve görevleri
gereğince görevlerinin yerine getirilmesi sırasında, görevlerini yapma ve
sonuçlandırmaya engel olan kimselere, fiil suç oluşturmadığı takdirde,
sekizbin Türk Lirası idarî para cezası verileceği hükmü yer almış; 108.
maddesinin 2. fıkrasında, bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en
geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebileceği
öngörülmüşken, 8.2.2008 gün ve 26781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesinin öö bendi ile,
22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı Kanun’un 108 inci maddesinin ikinci
fıkrası yürürlükten kaldırılmış; anılan madde 15.5.2008 tarihli 5763 sayılı
Kanun’un 10. maddesiyle, “Bu Kanunda öngörülen idari para cezaları, 101 ve
106 ncı maddelerdeki idari para cezaları hariç, gerekçesi belirtilmek
suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürünce verilir. 101
ve 106 ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise doğrudan Türkiye
İş Kurumu İl Müdürü tarafından verilir ve genel esaslara göre tahsil
edilir. 106 ncı maddeye göre verilecek idari para cezası için, 4904 sayılı
Kanunun 20 nci maddesinin (h) bendindeki tutar esas alınır” şeklinde değiştirilmiş;
madde hükmü 26.5.2008 tarihinde
yürürlüğe girmiş; son olarak maddenin ikinci cümlesi, 25.2.2011 tarihinde
yürürlüğe giren 6111 sayılı Kanun’un 79.maddesiyle “101
inci ve 106 ncı maddeler kapsamındaki idari para
cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü tarafından; birden fazla
ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise
işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu il müdürünce
verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir” şeklinde değiştirilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu
Kanunun;
a) İdarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası
ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış
olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer
almıştır.
Bu düzenlemelere göre;
Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda
ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu düzenine
ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı;
bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de
etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4857 sayılı
İş Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacak olması nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, İstanbul 8. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 12.12.2011 gün ve D. İş
No:2011/869 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/522
KARAR NO : 2013/101
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 4857 sayılı İş
Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan
davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : D.D.S. Süpermarketleri A.Ş.
Vekili :
Av. A.T.P.
Davalı : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İzmir Bölge
Müdürlüğü
O L A Y : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İzmir Bölge Müdürlüğü’nün 30.11.2011 gün ve …. 22209 sayılı işlemi ile, işçilerin haftalık kırkbeş saatten fazla çalıştırıldığı,
ondört işçinin fazla çalışma ücretlerinin ödenmediğinden bahisle, 4857
sayılı İş Kanunu’nun 63 ve 41. maddelerine aykırılık nedeniyle davacı adına
aynı Kanun’un 108. maddesine dayanılarak 102 ve 104. maddeleri uyarınca
4.179 TL idari para cezası verilmiştir.
Davacı,
para cezasına karşı adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
İZMİR 3. SULH CEZA MAHKEMESİ:19.1.2012 gün
ve D. İş No: 2012/22 sayı ile, 4857 sayılı Kanun’a göre verilen idari para
cezalarına karşı idare mahkemesine itiraz edilebileceği gerekçesiyle
itirazın görev yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
İZMİR 2. İDARE
MAHKEMESİ: 4.4.2012 gün ve E: 2012/542, K:2012/577 sayı ile, 4857 sayılı Kanun’da,
idari para cezasına karşı başvurulacak kanun yolu gösterilmediğinden
Kabahatler Kanunu’na göre davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş, davacının itirazı
üzerine, İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nce itirazın reddine, kararın
onanmasına karar verilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988
günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği…” açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren
Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası temin edilmeden gönderildiği görülmekte ise de;
Başkanlık yazısıyla, adli yargı dosyasının getirtildiği ve sonuçta usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile
Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
4857 sayılı Kanun’un 41, 63, 102 ve 104.
maddelerine göre verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
4857
sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesinde fazla çalışma ücreti, 63. maddesinde
ise çalışma süresi düzenlenmiş, 102. maddesinde, “Bu Kanunun; ….. (c) 41
inci maddesinde belirtilen fazla çalışmalara ilişkin ücreti ödemeyen,
işçiye hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında kullandırmayan, fazla
saatlerde yapılacak çalışmalar için işçinin onayını almayan işveren veya
işveren vekiline, bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası
idari para cezası,
Verilir”,
104. maddesinde, “Bu Kanunun 63 üncü maddesinde ve bu maddede belirtilen
yönetmelikte belirlenen çalışma sürelerine aykırı olarak işçilerini
çalıştıran veya 68 inci maddesindeki ara dinlenmelerini bu maddeye göre
uygulamayan veya işçileri 69 uncu maddesine aykırı olarak geceleri
yedibuçuk saatten fazla çalıştıran; gece ve gündüz postalarını
değiştirmeyen, 71 inci maddesi hükmüne aykırı hareket eden, 72 nci maddesi
hükümlerine aykırı olarak bu maddede belirtilen yerlerde onsekiz yaşını
doldurmamış erkek çocukları ve gençleri ve her yaştaki kadınları
çalıştıran, 73 üncü maddesine aykırı olarak çocuk ve genç işçileri gece çalıştıran
veya aynı maddede anılan yönetmelik hükümlerine aykırı hareket eden 74 üncü
maddesindeki hükme aykırı olarak doğumdan önceki ve sonraki sürelerde gebe
veya doğum yapmış kadınları çalıştıran veya ücretsiz izin vermeyen, 75 inci
maddesindeki işçi özlük dosyalarını düzenlemeyen, 76 ncı maddesinde
belirtilen yönetmelik hükümlerine uymayan işveren veya işveren vekiline
binikiyüz Türk Lirası idari para cezası verilir.
64 üncü
ve 65 inci maddede öngörülen hükümlere aykırı davranan işveren veya işveren
vekiline bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası idari para
cezası verilir” denilmiş, 108. maddesinin 2. fıkrasında, bu cezalara karşı
tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine
itiraz edilebileceği öngörülmüşken, 8.2.2008 gün ve 26781 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 23.1.2008 gün ve 5728 sayılı Kanun’un 578. maddesinin
öö bendi ile, 22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı Kanun’un 108 inci maddesinin
ikinci fıkrası yürürlükten kaldırılmış; anılan madde 15.5.2008 tarihli 5763
sayılı Kanun’un 10. maddesiyle, “Bu Kanunda öngörülen idari para cezaları,
101 ve 106 ncı maddelerdeki idari para cezaları hariç, gerekçesi
belirtilmek suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürünce
verilir. 101 ve 106 ıncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise
doğrudan Türkiye İş Kurumu İl Müdürü tarafından verilir ve genel esaslara
göre tahsil edilir. 106 ncı maddeye göre verilecek idari para cezası için,
4904 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (h) bendindeki tutar esas alınır” şeklinde
değiştirilmiş; madde hükmü 26.5.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş; son olarak
maddenin ikinci cümlesi, 25.2.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6111 sayılı
Kanun’un 79. maddesiyle “101 inci ve 106 ncı maddeler kapsamındaki idari
para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü tarafından; birden
fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise
işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu il müdürünce
verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir” şeklinde değiştirilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nda idari para cezasına karşı kanun yoluna
ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır.
Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, “ (1) Bu
Kanunun;
a) İdarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır”; Kanunun “Başvuru
yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdari para cezası
ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı,
kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde,
sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış
olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir” düzenlemeleri yer
almıştır.
Bu düzenlemelere göre;
Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda
ise uygulan-mayacağı anlaşılmaktadır.
Görev kuralları kamu
düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak
doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının,
geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile görevsiz
hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni yasaya
göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği;
ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe girmesinden
sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığı
halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 4857 sayılı
İş Kanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin
gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacak olması nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde
5326 sayılı Yasa hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin
görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, İzmir 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 19.01.2012 gün ve D. İş
No:2012/22 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/543
KARAR NO : 2013/102
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İcra ve İflas
Kanunu’nun 67. maddesine göre açılan itirazın iptali davasının, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk
K A R A R
Davacı :
KOSGEB-Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi
Başkanlığı
Vekili :
Av. İ.Y. – Av. F. C. Y. A. (Adli
Yargıda)
Av.
E.C.A. (İdari Yargıda)
Davalı :
F.S.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Küçükçekmece 1.
İcra Müdürlüğünün 2008/15835 takip sayılı dosyasındaki takiplerinde,
davalının icra takibine itiraz ettiğini belirterek, davalarının kabulü ile,
icra takibine vaki haksız itirazın iptali ve takibin devamına, davalının
%40 icra inkar tazminatı ödemesine karar verilmesi istemi ile idari yargı
yerinde dava açmıştır.
Küçükçekmece
3. Sulh Hukuk Mahkemesi; 16.05.2012 gün, E:2011/2415, K:2012/713 sayı ile
özetle, davacının kamu kuruluşu niteliğinden idare ve davalının 657 sayılı
yasa kapsamında çalışan olduğundan, davalıya yapılan fazla ödemelerin
iadesi talebinin idare mahkemesinin görev alanında olduğundan bahisle
görevsizlik kararı vermiş ve karar bu şekilde kesinleşmiştir.
Davacı
vekili bu kez 28.05.2012 tarihli dava dilekçesi ile, davalının 01.11.2007
tarihine kadar, davacı kurum bünyesinde idari görevli olarak çalıştığını,
KOSGEB İdaresi Başkanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun 01.11.2007 tarihli
kararı ile görevine son verildiğini, 15.10.2007-14.11.2007 dönemine ilişkin
maaşı peşin ödendiğinden, hizmetine son verildiğini, 01.11.2007-14.11.2007
arasındaki 13 günlük maaş tutarı olan 852,98 TL nin davalıdan tahsili için
yapılan müracaatın sonuçsuz kalması üzerine davalı aleyhine Küçükçekmece 1.
İcra Müdürlüğünün 2008/15835 takip sayılı dosyası ile icra takibi
başlatıldığını, davalının bu takibe itirazı üzerine Küçükçekmece 3. Sulh
Hukuk Mahkemesinin E:2011/2415 sayılı dosyası ile itirazın iptali davası
açtıklarını, mahkemece davanın görevsizlik nedeniyle reddedildiğinden iş bu
davanın açılmasının gerektiğini belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak üzere, 15.10.2007-14.11.2007 maaş dönemine ait 13 günlük fazla
ödenen 852,98 TL nin 15.10.2007 tarihinden itibaren 6183 sayılı AATÜHK
hükümleri gereğince uygulanacak gecikme zammı/faizi ile birlikte davalıdan
tahsili istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara
8. İdare Mahkemesi; 12.06.2012 gün, E:2012/924, K:2012/818 sayı ile özetle;
icra takibinden kaynaklanan ve borca itirazın iptali talebiyle açılan
davada, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 67. maddesine göre adli
yargının görevli olduğundan bahisle davanın görev yönünden reddine karar
vererek, 2247 sk. uyarınca dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiş ve karar bu şekilde kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı kanunun 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre, 2247 sayılı kanunun 14. maddesinde yer alan, olumsuz görev
uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya
askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları konusu ve sebebi aynı
olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri
kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir.
Uyuşmazlığa konu olayda, davacı tarafından
adli yargı yerinde “icra takibine yapılan itirazın iptali ve icra inkar
tazminatı” istemi ile dava açılmış olup, aynı davacı tarafından aynı
davalıya karşı ‘’davalıya yapılan fazla ödemelerin faizi ile birlikte
iadesi’’ istemi ile idari yargı yerinde dava açılmış olmakla birlikte, her
ne kadar idari yargı yerinde açılan davanın talep kısmında ‘’…fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak üzere, 15.10.2007-14.11.2007 maaş dönemine ait
13 günlük fazla ödenen 852,98 TL nin 15.10.2007 tarihinden itibaren 6183
sayılı AATÜHK hükümleri gereğince uygulanacak gecikme zammı/faizi ile
birlikte davalıdan tahsili…’’ istenilmiş ise de, idari yargı yerinde açılan
iş bu dava özü itibariyle adli yargı yerinde açılan ve tarafları ve sebebi
aynı olan ‘’itirazın iptali’’ konulu dava ile aynı olup, her iki davada da
olaylar anlatılırken davalıya yapılan fazla ödemelerin iadesi için
Küçükçekmece 1. İcra Müdürlüğünün 2008/15835 takip sayılı dosyası ile
davalı aleyhine icra takibi başlatıldığı, davalının bu takibe vaki itirazı
üzerine takibin durduğu hususları belirtilmiş ve dahi özü itibariyle davaların
bu temel saik ile açıldığı ifade edilmiş olup, hal böyle iken, “icra
takibine yapılan itirazın iptali” istemi yönünden adli ve idari yargı
yerleri arasında 2247 sayılı kanunun 19. maddesinde öngörülen biçimde
olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu anlaşılmakla birlikte, idari yargı
dosyasının son görevsizlik kararını veren mahkemece 15. maddede belirtilen
hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası temin
edilmeden gönderildiği görülmekte ise de, başkanlıkça adli yargı dosyasının
da ilgili mahkemesinden getirtildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleri arasında
doğan görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar
verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, icra takibine yapılan itirazın iptali istemiyle
açılmıştır.
2004
sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun “İlamsız takip” başlıklı Üçüncü Bap, 42-49.
maddelerinde takip yöntemleri gösterilmiş; değişik 58. maddesinde, takip
talebinin icra memuruna yazı ile veya sözlü olarak yapılacağına işaret
edilmiş; değişik 60. maddesine göre, takip talebi üzerine icra dairesince
düzenlenen ödeme emrinin değişik 61. maddede öngörülen şekilde takip
borçlusuna tebliğ edileceği ve 62-65. maddelerde itiraza ilişkin hükümlere
yer verilmiş olup, değişik 66. maddede, süresi içinde yapılan itirazın
takibi durduracağı kurala bağlanmıştır.
İtiraz
nedeniyle takibin durması üzerine alacaklıya, itirazın iptali için Yasada
iki yola başvurma olanağı tanınmış olup, bunlardan birincisi, 67. maddeye
göre mahkemeye başvurmak, ikincisi ise 68, ek 68/a ve ek 68/b maddelerine
göre tetkik merciinden itirazın kaldırılmasını istemektir.
İncelenen
uyuşmazlıkta alacaklı konumundaki davacı tarafından, değişik 67. maddeye
göre mahkemeye başvurmak suretiyle itirazın iptali davası açılmıştır.
Söz
konusu 67. Madde (Değişik: 18/2/1965 - 538/37 md.), “(Değişik birinci
fıkra: 17/7/2003-4949/15 md.) Takip talebine itiraz edilen alacaklı,
itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak,
genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın
iptalini dava edebilir.
(Değişik:
9/11/1988 - 3494/1 md.) Bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar
verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı;
diğer tarafın talebi üzerine iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan
şeyin tahammülüne göre, red veya hükmolunan meblağın yüzde kırkından aşağı
olmamak üzere, uygun bir tazminatla mahkum edilir.
İtiraz
eden veli, vasi veya mirasçı ise, borçlu hakkında tazminat hükmolunması
kötü niyetin sübutuna bağlıdır.
(Mülga dördüncü fıkra:
17/7/2003-4949/103 md.)
Birinci
fıkrada yazılı itirazın iptali süresini geçiren alacaklının umumi hükümler
dairesinde alacağını dava etmek hakkı saklıdır” hükümlerini taşımaktadır.
Anılan
Yasanın değişik 1. maddesinin birinci fıkrasında, “Her asliye mahkemesinin yargı
çevresinde yeteri kadar icra dairesi bulunur” denilmekte olup, yukarıda
hükmü yazılı 67. maddede sözü edilen “mahkeme” ile, icra dairesinin
bulunduğu yargı çevresi bakımından bağlı olduğu asliye mahkemesinin
anlaşılması ve takip hukukuna özgü bulunan itirazın iptali davasının asliye
mahkemesinde görülmesi gerektiği açıktır.
Öte
yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve
İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinde, idari dava türleri:
a)İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden
biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri
ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b)İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları, c)Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmıştır.
Bu
duruma göre, İcra ve İflas Kanunu’nun değişik 67. maddesine göre açılan
itirazın iptali davasının görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli
olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Küçükçekmece 3.Sulh Hukuk Mahkemesince verilen
görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Küçükçekmece 3. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 16.05.2012 gün,
E:2011/2415, K:2012/713 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde Üye Eyüp Sabri
BAYDAR’ın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY
Somut
uyuşmazlıkta, davacının davalı aleyhinde Küçükçekmece 1. İcra Müdürlüğünün
2008/15835 takip sayılı dosyasında başlattığı icra takibine, davalının
itirazı ile durması sonucu Adli Yargıda İtirazın İptali davası açılmış,
Yargılama sonucunda Uyuşmazlığın İdari Yargının görev alanında bulunduğu
gerekçesiyle “Yargı Yolu Yönünden Davanın Reddine” karar verilmiş,
Adli
Yargı kararının bu şekilde kesinleşmesinden sonra davacı vekili bu kez
İdari Yargıda, fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak
15.10.2007-14.11.2007 maaş dönemine ait 13 günlük fazla ödenen 852.98
-TL’nin gecikme zammı- faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiş,
İdare Mahkemesince de uyuşmazlığın İ.İ.K 67 maddesinden kaynaklandığı “Adli
Yargının görevli bulunduğu” gerekçesiyle Yargı Yolu yönünden dava red
edilmiş,
Adli ve
İdari Yargı mercileri arasında doğan olumsuz görev uyuşmazlığının
giderilmesi için dosyanın gönderildiği Yüksek Mahkemece yapılan inceleme
sonucunda, Sayın Çoğunluk görüşü doğrultusunda Adli Yargının görevli
olduğuna karar verilmiştir.
Sayın
Çoğunluk görüşüne katılamıyorum.
Zira;
2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun Olumsuz
Görev Uyuşmazlığı başlıklı 14. maddesi “Olumsuz Görev Uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için Adli- İdari ve Askeri Yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir” hükmünü taşımaktadır.
Uyuşmazlıkta,
Adli Yargı merciinde açılan dava İ.İ.K. 67 vd. maddesinde öngörülen
İtirazın İptali davası,
İdari
Yargı merciinde açılan dava ise TBK 77 vd. maddesinde öngörülen, genel
hükümlere göre açılan istirdat (alacak) davası niteliğindedir.
İtirazın İptali Davası ile İstirdat
(alacak) davası gerek hukuki nitelikleri ve gerekse sonuçları itibariyle
“konusu aynı” davalar değildir.
Olumsuz
görev uyuşmazlığının giderilebilmesi için 2247 sayılı Yasanın 14/1
maddesinde öngörülen “... konusu aynı dava ...” şartı eldeki uyuşmazlık
yönünden gerçekleşmemiştir.
Bu halde
2247 sayılı Yasanın 27. maddesi gereğince başvurunun usulden reddine karar
verilmesi gerekirken, İtirazın İptali Davası ile İstirdat (alacak) Davasını
konusu aynı dava olarak nitelendirmek suretiyle uyuşmazlığın esasını
inceleyen Sayın Çoğunluk görüşüne karşıyım.
ÜYE
Eyüp Sabri
BAYDAR
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/551
KARAR NO : 2013/103
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali
istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Z. Oto Nak. Gıda Ambalaj ve Pak. San.
Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. C.T.
Davalı : Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı
O
L A Y : Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nün 5.1.2012 gün ve …575084 sayılı
işlemi ile, davacı adına, ruhsat sahası dışında ruhsatsız ve izinsiz olarak
alçıtaşı üretimi yapıldığından bahisle, 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 12.
maddesinin beşinci fıkrası uyarınca ayrı ayrı 6.275,19.767,69.280 TL idari
para cezası verilmiştir.
Davacı
vekili, 575384 işlem sayısı olarak belirttiği, ancak içeriğinden 575084
sayılı işlem hakkında olduğu anlaşılan dava dilekçesi ile adli yargı
yerinde itirazda bulunmuştur.
BALA SULH CEZA MAHKEMESİ: 27.3.2012 gün ve
D.İş No: 2012/35 sayı ile, davacı hakkında, adına ruhsatlı sahalar ile ilgili
imalat haritalarının verilmesi için iki ay, can ve mal güvenliği ile ilgili
tedbirlerin alınması için altı ay süre verilmesi gerektiği hususunda, idari
yargılamaya konu olabilecek kararlar da verildiği belirtilerek, itirazın
çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle itirazın görev
yönünden reddine karar vermiş, Bala Asliye Ceza Mahkemesi’nce, itiraz
reddedilerek karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA
12. İDARE MAHKEMESİ: 6.9.2012 gün ve E:2012/1063 sayı ile, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin konu ile ilgili kararları belirtilerek davanın çözümünün adli
yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargı
yerinin belirlenmesi için dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine, bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesi'nce bir karar verilinceye
kadar yargılamanın ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi
Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke Kararında,
“2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun
bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden
2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu
davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin
Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir.
Bu durum göz önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre
başvuruda bulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece, ekinde adli
yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 3213 sayılı Kanun’un 12. maddesinin beşinci
fıkrası uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
4/6/1985 gün ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Amaç” başlığını
taşıyan 1. maddesinde, “Bu Kanun madenlerin aranması, işletilmesi, üzerinde
hak sahibi olunması ve terk edilmesi ile ilgili esas ve usulleri düzenler”
denilmiş; 12. maddesinin, işlemin tesis edildiği anda yürürlükte bulunan
beşinci fıkrasında; ruhsat veya işletme izni olmadan üretim faaliyetinde
bulunulduğunun tespiti halinde, üretilen madene mülkî idare amirliklerince
el konulacağı, bu kişilere, bu fıkra
kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkânı ortadan kalkmış
olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idarî para
cezası uygulanacağı, bu şekilde maden çıkartılması ve/veya sevk edilmesinin
Devlet malına karşı işlenmiş fiil sayılacağı, bu fiili işleyenlerin adlî
takibat yapılmak üzere ilgili makamlara bildirileceği, el konulan
madenlerin, mülkî idare amirliklerince satılarak bedelinin özel idareye
aktarılacağı belirtilmiştir.
3213
sayılı Maden Kanunu’nun 2, 3, 7, 9, 10, 12, 13, 14, 16, 17, 27, 29, 30, 31,
32, 47; ek 7, 8; geçici 13, 14, 15,
16, 17, 18, 19. maddelerinde 10.6.2010 gün ve 5995 sayılı Kanun
ile değişiklik yapılmış ise de; Maden Kanunu’nda, idari
para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, " (1)
Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır"; Kanunun
“Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari
para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım
kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç
onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde
başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer taraftan,
dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun değişikliği
ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise, mahkeme, artık
görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale geldiği için)
davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3213 sayılı
Maden Kanunu’nda idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa
hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile
Sulh Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Ankara 12. İdare Mahkemesi’nce yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile,
Bala Sulh Ceza Mahkemesi’nin
27.03.2012 gün ve D. İş No:2012/35 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/583
KARAR NO : 2013/104
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A.E.
Vekilleri : Av. Y.D., Av. E.U.,
Av. E.G.,
Av. A.F.D.
Davalı : Sancaktepe Belediye Başkanlığı
Vekili
: Av. F.K.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin hissedarı olduğu İstanbul İli, Sancaktepe
İlçesi, 1 pafta, 646 parsel sayılı taşınmazın, davalı Belediye
Başkanlığınca imar uygulamasına tabi tutulduğunu; idarenin imar uygulaması
sonrası müvekkiline hissesine isabet eden her hangi bir yer vermediği gibi
her hangi bir bedel de ödemediğini; dava konusu taşınmazdaki müvekkil
hissesine kamulaştırma yapılmaksızın fiilen el atılmış olduğu hususunun
kabulü ile dava konusu taşınmazdaki müvekkili hissesine isabet eden bedelin
davalı taraftan faizi ile birlikte tahsilini talep ettiklerini;
müvekkilinin dava konusu taşınmazdaki hissesinin önceden 450m2’lik alana
tekabül etmekteyken yapılan uygulamalar sonrası 314 m2 ye indiğini; dava
konusu taşınmazdaki müvekkili hissesinin imar parseli olarak
değerlendirmelerini talep ettiklerini belirterek; davalı tarafın, dava konusu 646 parsel nolu taşınmazda
müvekkilinin malik olduğu 449/9058 hissesine kamulaştırma yapılmaksızın el atıldığı
hususunun kabulü ile kamulaştırmasız el atılan alan, talep edilen bedele,
faize ve fazlaya ilişkin her türlü haklarını saklı tutmak kaydıyla; sözkonusu taşınmazdaki hisse için
şimdilik 1.000.00.-TL bedelin dava tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle
birlikte davalı taraftan tahsili ile davacı müvekkile hak ve hissesi
oranında ödenmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde, dava konusu Sarıgazi 1 pafta 646 parselin içinde
bulunduğu bölgede 18.01.1993 tasdik tarihli 1/1000 ölçekli ıslah imar
planına göre 20.11.2001 tarih 1039 sayılı encümen kararı ile 2981-3290-
3366 sayılı kanunun 10/c maddesi gereğince imar uygulaması yapıldığını;
imar uygulaması sonucu davacının 449/9058 hisseye tekabül eden 314.77 m2 hissesi
olduğunu, 88,29 m2
düzenleme ortaklık payından sonra 226,48 m2 tahsis hesaplandığını, 279 ada 7
parselde 162/422 hisse verildiğini, 64.52 m2’nin bedele dönüştürüldüğünü;
tapu dağıtımında hissedarların dilekçelerine göre hatalar yapıldığının
tespit edildiğini; hissedarların
parselasyon çaplarına göre davacının özel parselasyon çapının gösterdiği
yerin 7 metrelik yaya yolunda kaldığı tespit edilerek yeniden düzenleme
yapıldığını; 16.05.2002 tarih 347 sayılı Encümen kararı ile değişiklik
yapılarak tapuların yeniden tescil edildiğini; yapılan uygulamada davacıya
tahsis edilen hissenin tamamının bedele dönüştürüldüğünü; buna göre
davacının hissesine 25.00TL/m2 birim fiyat tespit edildiğini, 226.48x25= 5.662,00- TL bedele
dönüştürüldüğünü, ancak davacı tarafından müracaat olmadığı için bedelin
ödenmediğini; davanın, imar affına
dayalı bedel artırım davası olduğunu, müvekkili belediyenin yasal olarak
takdir komisyonunun belirlediği bedel ile bağlı bulunduğunu; davacı
işlemden bir zarar doğduğu iddiasında ise bunu tam yargı davası şeklinde
idare mahkemelerinde ileri sürmesi gerektiğini; 2981 Sayılı yasanın 18.
maddesinin b bendine göre “ arsa bedellerinin tespitinde hak sahiplerinin
beyan edeceği değer esas alınır. Ancak belediye veya valiliklerce gerekli
görüldüğü taktirde 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununa göre bedel tespiti
yaptırılır.” hükmü uyarınca İlçe Kıymet Takdir Komisyonuna bedel tespiti
yaptırıldığını; şuyulandırmanın, 2981 Sayılı İmar Affı Kanununa istinaden
yapılan bir ortaklığın giderimi işlemi olduğunu; İmar Affı Yönetmeliğinin 23/h maddesine
göre; planların(Islah İmar Planları) mümkün olduğu kadar fiili durum dikkate
alınarak yapıldığını, fiili durum dikkate alınarak yapılan Islah İmar
Planında ise kendi kullanabileceği hissesinden fazla alan kullanmış bulunan
hissedarın borçlandırılması ve kendi kullanacağı alandan daha az alan
kullanmak zorunda kalan hissedarların ise alacaklandırılması suretiyle
bedele dönüştürme yapıldığını, davacının da bu şekilde, hakkını
kullanamadığı için bedele dönüştürülmüş ve alacaklandırılmış olduğunu;
uygulamanın, usulüne uygun olarak askıya çıkartıldığını, davacının askı
süresi içinde herhangi bir itirazının olmadığını, müvekkili Belediye’ye
karşı açılan bedel artırım davasının yersiz olduğunu ve reddinin
gerektiğini ifade etmiş; bu dilekçesinin haricinde ilk oturumda da görev(yargı
yolu) itirazında bulunmuştur.
KARTAL
1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:5.9.2012 gün ve E:2012/94 sayı ile, davanın bedele
ilişkin olduğu gerekçesiyle, davalı vekilinin yargı yolu itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; imar ve gecekondu
mevzuatına aykırı olarak inşa edilmiş ve inşa halindeki bütün yapılar
hakkında uygulanacak işlemleri düzenlemek ve bu işlemlere dair müracaat,
tespit, değerlendirme, uygulama ve duyuru esaslarını ve ilgili diğer
hususları belirlemek amacıyla yürürlüğe konulan 2981 sayılı İmar ve Gecekondu
Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanunu'nun
Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun ile Valilik veya
Belediyelerce, yetki ve sorumluluk alanlarında ıslah imar düzenlemeleri
yapılmak suretiyle, yeniden gecekondu yapılmasının önlenmesi için temin
edilecek arsaların ve muhafazası mümkün görülen gecekonduların Yasa'da
öngörülen usul ve esaslara göre hak sahipliği belirlenen kişilere
verilmesine olanak sağlandığı; 2981 sayılı Yasanın 3290 sayılı Yasa ile
değişik 10. maddesinin (c) bendinde, “İmar mevzuatına aykırı bina yapılmış,
hisseli arsa ve araziler veya özel parselasyona dayalı arazilerde, imar
adası veya parseli olabilecek büyüklükteki alanlarda, binalı veya binasız
arsa ve arazileri birbirleriyle, yol fazlalarıyla veya Devletin hüküm ve
tasarrufu altındaki yerlerle birleştirmeye bunları yeniden ada ve
parsellere ayırmaya, yapılara yeniden doğan imar ada veya parseli içinde
kalanları yapı sahiplerine, yapı olmayanları diğer hisse sahiplerine
müstakil veya hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre vermeye, bunlar
adına tescil ettirmeye ve tescil işlemi dışında kalanların hisselerini 2942
sayılı Kamulaştırma Kanununa göre tespit edilecek bedeli peşin ödenmek veya
parsel sahipleri aleyhine kanuni ipotek tesis edilerek, tapu sicilinden
terkin ettirmeye belediye veya valilikler resen yetkilidir..” hükmünün yer
aldığı; dosyanın incelenmesinden, İstanbul İli, Sancaktepe İlçesi, 1 pafta,
646 parsel sayılı, davacının paydaşı olduğu taşınmazın da bulunduğu alanda
18.01.1993 tarihli ıslah imar planına dayanılarak 20.11.2011 günlü belediye
encümeni kararı ile 2981 sayılı Yasa'nın 10/c maddesi gereğince parselasyon
işlemi yapıldığı, ancak işlemde hata yapıldığının saptanması üzerine
16.05.2002 günlü, 347 sayılı belediye encümeni kararı ile değişiklik yoluna
gidildiği ve buna göre davacının payından düzenleme ortaklık payı
alındıktan sonra kalan payının tamamının bedele dönüştürüldüğü, ancak
davacının başvurmaması nedeniyle bedelin davacıya ödenmediği, bakılan
davanın da sözkonusu payın karşılığının ödenmesi istemiyle açıldığının
anlaşıldığı; olayda, uyuşmazlığın,
davacının 314,77 m2
payı bulunan taşınmazın da bulunduğu alanda 2981 yasaya göre yapılan imar
uygulaması sonucu, davacıya payına karşılık herhangi bir tahsis yapılmaması
nedeniyle doğan zararına karşılık payının bedelinin ödenmesi gerektiği iddiasına
ilişkin olduğu; bunun ise kamu gücüne dayalı, resen ve tek yanlı olarak
tesis edilen bir idari işlemden kaynaklandığında kuşku bulunmadığı; her ne
kadar, davacı vekili tarafından kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmaz
bedelinin ödenmesi istemiyle dava açılmış ve davalı idare tarafından, dava,
bedel artırım davası şeklinde nitelendirilmişse de; olayda, davalı idarenin
kanuna aykırı olarak davacının taşınmazını elinden alması ya da kanunla
getirilen sınırlamalar dışında tasarrufunu engellemesi söz konusu
olmadığına göre, kamulaştırmasız el atmanın varlığından söz edilemeyeceği
gibi; davacının payı bedele dönüştürülmüş olmakla birlikte, davacının bu
konudan haberdar olmadığı, dolayısıyla, anılan bedelin davacıya ödenmemiş
olduğu gözönünde bulundurulduğunda, ortada kıymet takdir komisyonunca
belirlenmiş olan bedele ilişkin bir uyuşmazlıktan, diğer bir anlatımla
çekişmeye konu olan bir bedelden söz edilmesine olanak bulunmaması
nedeniyle, bedel artırımı veya haksız fiilden doğan zararların tazmini kapsamında
bir dava da bulunmadığı; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b
maddesinde, "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"nın idari
dava türleri arasında sayıldığı; bu
durumda, 2981 sayılı Kanun gereğince tesis edilen idari nitelikteki
uygulama işlemlerinden doğduğu anlaşılan uyuşmazlığın görüm ve çözümünde
idari yargının görevli bulunduğu gerekçesiyle; 2247 sayılı Yasa'nın 10’uncu
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası
örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacının hissedarı olduğu, İstanbul İli, Sancaktepe ilçesi, 1 pafta, 646
parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan parselasyon işlemi sonucu
davacının payına karşılık herhangi bir yer tahsis edilmediği gibi bedel de
ödenmeyerek kamulaştırma işlemi yapılmaksızın el atıldığından bahisle,
hissesine karşılık fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 1.000,00 TL'nin
yasal faizi ile birlikte davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Diğer
taraftan, imar ve gecekondu mevzuatına aykırı olarak inşa edilmiş ve inşa
halindeki bütün yapılar hakkında uygulanacak işlemleri düzenlemek ve bu
işlemlere dair müracaat, tespit, değerlendirme, uygulama ve duyuru
esaslarını ve ilgili diğer hususları belirlemek amacıyla yürürlüğe konulan
2981 sayılı imar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı
işlemler ve 6785 sayılı İmar Kanunu'nun Bir Maddesinin Değiştirilmesi
Hakkında Kanun ile Valilik veya Belediyelerce, yetki ve sorumluluk
alanlarında ıslah imar düzenlemeleri yapılmak suretiyle, yeniden gecekondu
yapılmasının önlenmesi için temin edilecek arsaların ve muhafazası mümkün
görülen gecekonduların Yasa'da öngörülen usul ve esaslara göre hak
sahipliği belirlenen kişilere verilmesine olanak sağlanmıştır.
Nitekim,
2981 sayılı Yasanın 3290 sayılı Yasa ile değişik 10. maddesinin (c) bendinde,
“İmar mevzuatına aykırı bina yapılmış, hisseli arsa ve araziler veya özel
parselasyona dayalı arazilerde, imar adası veya parseli olabilecek
büyüklükteki alanlarda, binalı veya binasız arsa ve arazileri
birbirleriyle, yol fazlalarıyla veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki
yerlerle birleştirmeye bunları yeniden ada ve parsellere ayırmaya, yapılara
yeniden doğan imar ada veya parseli içinde kalanları yapı sahiplerine, yapı
olmayanları diğer hisse sahiplerine müstakil veya hisseli veya kat mülkiyeti
esaslarına göre vermeye, bunlar adına tescil ettirmeye ve tescil işlemi
dışında kalanların hisselerini 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre
tespit edilecek bedeli peşin ödenmek veya parsel sahipleri aleyhine kanuni
ipotek tesis edilerek, tapu sicilinden terkin ettirmeye belediye veya
valilikler resen yetkilidir..” hükmüne yer verilmiştir.
Dava
dosyasında bulunan İstanbul Sancaktepe Belediye Başkanlığı Emlak İstimlak
Müdürlüğünün 26.3.2012 gün ve 518222-2205/5818 ile İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 16.03.2012 gün,
515430-2729 ve 19.03.2012 gün, 515661- 2750 sayılı yazılarında; dava konusu Sarıgazi 1 pafta, 646
parselinde içinde bulunduğu bölgede 18.01.1993 onay tarihli 1/1000 ölçekli
ıslah imar planına göre 20.11.2001 tarih 1039 sayılı encümen kararı ile
2981-3290-3366 sayılı Kanunun 10/c maddesi gereğince imar uygulaması
yapıldığı, % 28,04 ( DOP )
kesildiği; anılan parselin imar uygulaması gördüğü 15.02.2010 onay tarihli
1/1000 ölçekli Sancaktepe uygulama imar planda kısmen Ticaret + Konut,
kısmen Konut, kısmen yolda kaldığı belirtilmiştir.
Davalı idare savunması ile
dosyadaki diğer bilgiler bir bütün olarak incelendiğinde; İstanbul
İli, Sancaktepe İlçesi, 1 pafta, 646 parsel sayılı, davacının hisedarı
olduğu taşınmazın da bulunduğu alanda 18.01.1993 tarihli ıslah imar planına
dayanılarak 20.11.2011 günlü belediye encümeni kararı ile 2981 sayılı
Yasa'nın 10/c maddesi gereğince parselasyon işlemi yapıldığı, ancak işlemde
hata yapıldığının saptanması üzerine 16.05.2002 günlü, 347 sayılı belediye
encümeni kararı ile değişiklik yoluna gidildiği ve buna göre davacının
payından düzenleme ortaklık payı alındıktan sonra kalan payının tamamının
bedele dönüştürüldüğü, ancak davacının başvurmaması nedeniyle bedelin
davacıya ödenmediği, bakılan davanın da söz konusu payın karşılığının
ödenmesi istemiyle açıldığı anlaşılmıştır.
Olayda,
uyuşmazlığın, davacının 314,77
m2 payı bulunan taşınmazın da bulunduğu alanda 2981
yasaya göre yapılan imar uygulaması sonucu, davacıya payına karşılık
herhangi bir tahsis yapılmaması nedeniyle doğan zararına karşılık payının
bedelinin ödenmesi gerektiği iddiasına ilişkin olduğu; bunun ise kamu
gücüne dayalı, resen ve tek yanlı olarak tesis edilen bir idari işlemden
kaynaklandığı kuşkusuzdur.
Her ne
kadar, davacı vekili tarafından kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmaz
bedelinin ödenmesi istemiyle dava açılmış ve davalı idare tarafından, dava,
bedel artırım davası şeklinde nitelendirilmişse de; olayda, davalı idarenin
kanuna aykırı olarak davacının taşınmazını elinden alması ya da kanunla
getirilen sınırlamalar dışında tasarrufunu engellemesi söz konusu
olmadığına göre, kamulaştırmasız el atmanın varlığından söz edilemeyeceği
gibi; davacının payı bedele dönüştürülmüş olmakla birlikte, davacının bu
konudan haberdar olmadığı, dolayısıyla, anılan bedelin davacıya ödenmemiş
olduğu göz önünde bulundurulduğunda, ortada kıymet takdir komisyonunca
belirlenmiş olan bedele ilişkin bir uyuşmazlıktan, diğer bir anlatımla
çekişmeye konu olan bir bedelden söz edilmesine olanak bulunmaması nedeniyle,
bedel artırımı veya haksız fiilden doğan zararların tazmini kapsamında bir
dava da bulunmamaktadır.
Belirtilen
duruma göre, imar planı ve 2981 sayılı Kanun gereğince tesis edilen idari
nitelikteki uygulama işlemlerinden doğduğu anlaşılan uyuşmazlığın, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ
: Davanın çözümünde İDARİ
YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Kartal
1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 5.9.2012 gün ve E:2012/94 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/584
KARAR NO : 2013/104
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :1-M.B.,
2-S.C.
Vekili :
Av. O.P.
Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.C.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi, 27428 ada 1 parselde
kayıtlı taşınmazın, imar planında kreş alanı olarak ayrıldığını ve tapu
kayıtlarına kamulaştırma şerhi konulduğunu; imar planlarının 1994 yılında
kesinleştiğini, aradan 17 yıllık bir zaman geçmiş olmasına karşın söz
konusu taşınmaz kamulaştırılıp bedelinin ödenmediğini; bu nedenle
müvekkillerinin mülkiyet haklarının sınırlandırıldığını, ihlal edildiğini;
tapu kaydına kamulaştırma şerhi konulmasının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.02.2005
tarih 2004/5-555 Esas, 2005/17 sayılı kararı ile kamulaştırmasız el atma
koşullarının kayden ve hukuken gerçekleşmesi olarak kabul edildiğini; yine
Yargıtay Genel Kurulunun 15.12.2010 tarih 2010/5-662 Esas,2010/651 Karar
sayılı kararı ile taşınmazın imar planında kamu alanı olarak ayrılması ve
uzun süre kamulaştırılıp bedelinin ödenmemesinin kamulaştırmasız el atma
olarak kabul edildiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin dava ve talep hakları
saklı kalmak kaydıyla; mülkiyetin davalı idareye terkini karşılığında
şimdilik her bir davacı için 5.000,00 TL olmak üzere toplam 10.000,00 TL
alacağın dava tarihinden kesinleşme tarihine kadar yasal faiz, kesinleşme
tarihinden sonrası için Anayasanın 46.maddesi uyarınca Kamu alacakları için
öngörülen faiz oranı uygulanacak şekilde davalılardan müşterek ve
müteselsil sorululuk hükümlerine göre tahsiline karar verilmesi istemiyle,
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçede, imar uygulaması gibi idari işlemlerden kaynaklanan
davalarda, idare mahkemesinin görevli olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 15.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:30.5.2012
gün ve E:2011/565 sayı ile, davanın kamulaştırmasız el atma nedeniyle
tazminat niteliğinde bulunduğu, 2942 sayılı yasanın geçici 1. maddesine
göre yetkili ve görevli mahkemenin taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk
Mahkemesi olduğu gerekçesiyle davalının yargı yeri görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri
maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de,
"idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle,
imar planında kreş alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında kreş alanına ayrılması
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın kreş alanı olarak gösterilmesinden, bu planda ön görülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan
zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak
bulunmadığı; dolayısıyla; davanın
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında Kreş Alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik her bir davacı için 5.000,00 TL olmak üzere toplam 10.000,00
TL’nin faiziyle birlikte davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme
eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Çankaya Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 16.1.2012 tarih 1395 sayılı yazısında; dava konusu edilen 27428 ada 1 parselin;
Belediye Meclisinin 16/08/1991 tarih ve 198 sayılı kararı ile kabul
edilerek Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca da 04/12/1992 tarihinde
onaylanarak askı ve ilan işlemlerini müteakip kesinleşen l/l000 ölçekli
Karakusunlar l. Etap İmar planı onama sınırları içinde kaldığı; anılan imar
planına istinaden 3194 sayılı imar kanunun 18. maddesi ve ilgili
yönetmeliklere uygun olarak hazırlanan 81126 nolu parselasyon planı ile
düzenlemeye giren kadastral parsellerden %34,99 Düzenleme ortaklık payı
kesildiği, 27428 ada 1 sayılı parselin kamu alanı olması sebebiyle
düzenlemeye giren kadastral parsellerden pay verilmek suretiyle
oluşturulduğu; anılan parseli de kapsayan 81126 nolu parselasyon planının
Belediye Encümeninin 12/08/1993 tarih ve 2907 sayılı kararıyla onaylanarak
askı ve ilan işlemleri sonunda kesinleşerek tapuya tescilinin sağlandığı
belirtilmiş; taşınmaz üzerinde fiilen yapılmış tesis bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın uygulama imar planıyla Kreş Alanı
kullanımında kaldığı, çok uzun yıllardır kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait
taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 15.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 30.5.2012 gün ve
E:2011/565 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/585
KARAR NO : 2013/106
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1-H.K., 2-F.A.
Vekili :
Av. M.E.A.
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili
: Haz.Av. C.Y.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya
ilçesi, Çukurca Mahallesi 26796 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın, yapılan
imar planında, “Okul yeri, Lise alanı” olarak ayrıldığını ve tapu kaydı
üzerine kamulaştırılacak şerhi konulduğunu; taşınmaza davalı idarece fiilen
el atılmadığını, ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun, 15.12.2010 tarih,
2010/5 - 662 Es. ve 2010/551 K. sayı ile, bu tür yerlerin bedelinin
ödeneceğine karar verdiğini, idareye yapılan müracaatlara rağmen, hiçbir
bedel ödenmediğini ifade ederek; dava konusu taşınmazın toplam bedelinden,
fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 3.000TL’sı
bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte, davalı
idareden tahsili; dava konusu
taşınmazın tapu kaydının davalı idareye tescil ettirilmesine karar
verilmesi istemiyle, adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
9. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:15.11.2011 gün ve E:2011/358 sayı ile, davalı vekilinin
yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı
yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında okul alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın
okul alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında okul alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın toplam bedelinden fazlaya ilişkin ve ıslah hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 3.000,00 TL.sı bedelin, dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit
edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; Ankara İli, Çankaya İlçesi, Çukurca Mahallesi 26796 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın Çankaya
Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde kaldığı, Çankaya Belediye Meclisinin 04.03.1988 gün ve 186 sayılı
kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli Çukurca Mahallesi II. kısım Islah İmar
Planında kullanım kararının “LİSE” alanı olarak ayrıldığı, dava konusu
taşınmaz üzerinde plan doğrultusunda bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Okul(Lise) Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine
kamulaştırma şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 9.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 15.11.2011 gün ve
E:2011/358 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/586
KARAR NO : 2013/107
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
A.H.
Vekili : Av. E.K.
Davalılar : 1-Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. P.G.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. S.K.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu,
Ankara ili, Çankaya ilçesi Karakusunlar Mah. 27549 Ada 7 Parsel sayılı
taşınmazın da içinde bulunduğu alana ilişkin olarak yapılan imar
düzenlemesi neticesinde, taşınmazın sosyal ve kültürel alan olarak
ayrıldığını; imar düzenlemesinin yapıldığı tarihten şu ana kadar söz konusu
taşınmazda herhangi bir kamulaştırma işlemi yapılmadığı gibi fiili olarak
da el atma durumunun mevcut olmadığını; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun
2010/5-662 - 2010/651 sayılı ve 15.12.2010 tarihli kararı ile 2011/5-148
Esas, 2011/303 Karar ve 11.05.2011 tarihli kararında da dile getirildiği
üzere imar planıyla kamuya tahsis edilmiş ancak uzun yıllar kamulaştırma
programlarına alınmamış taşınmazların maliklerinin, taşınmazlarından
diledikleri gibi yararlanmalarının önünde fiili bir engel yaratıldığını;
bahsi geçen kararlarda da belirtildiği üzere mülkiyet hakkının, 1982
Anayasası ve başta Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi olmak üzere ülkemizin
taraf olduğu uluslararası metinlerde güvence altına alındığını; İmar
planında sosyal ve kültürel alan olarak tahsis edilen taşınmazın hangi
tarihte kamulaştırma işlemine konu olacağı bilinemediğinden, müvekkilinin
ileriye yönelik olarak taşınmaz üzerine inşaat yapma, rayiç bedel üzerinden
satma gibi mülkiyet hakkının kendisine verdiği yetkileri kullanamadığını;
fiili ve hukuki durumun, idarenin fiilen el atmasıyla gerçekleşen
sonuçlarla bir farklılık yaratmadığını, haksız olarak mülkiyet hakkının
özüne dokunulduğunu ifade ederek; fazlaya ilişkin talep ve dava hakları
saklı kalmak kaydıyla Ankara İli Çankaya İlçesi Karakusunlar Mahallesi
27549 Ada 7 Parseldeki müvekkiline ait hisse yer bedeline ilişkin olarak şimdilik
10.000 TL’nin; yapılacak tahkikat neticesinde alacağın tamamı
belirlendiğinde hisse yer bedelinin tamamının; dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu
davalı kurumlardan tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilleri, süresi içerisinde
verdikleri dilekçeler ile; davanın idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 11. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:31.5.2012
gün ve E:2012/83 sayı ile, kamulaştırmasız el atma davalarında Adli
yargının görevli olduğu gerekçesiyle davalıların yargı yolu itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında sosyal ve kültürel tesisler alanı olarak ayrılan
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında sosyal ve kültürel tesisler alanına ayrılması sebebiyle mülkiyet
hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın sosyal ve kültürel tesisler alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare ve davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmaza,
imar planında sosyal ve kültürel alan olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
taşınmazın bedelinden, fazlaya ilişkin dava ve talep hakları saklı
kalmak üzere şimdilik 10.000 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek
yasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini
yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir
alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının hissedarı
bulunduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi
Karakusunlar Mah. 27549 Ada 7 Parsel
sayılı taşınmazın, Çankaya Belediye Meclisince onaylanarak
kesinleşen Karakusunlar 3. etap imar planı onama sınırları içinde kaldığı,
anılan imar planına istinaden 3194 sayılı kanunun 18. maddesi ve ilgili
yönetmelikler uyarınca hazırlanan 81129 nolu parselasyon planı ile
düzenlemeye giren kadastral parsellerden %34,99 Düzenleme ortaklık payı
kesildiği; anılan parselin kamu alanı olması sebebiyle düzenlemeye giren
kadastral parsellerden pay verilmek suretiyle oluşturulduğu; imar planı ile
E=0,30 . H.Max=5.00 olmak üzere Sosyal Kültürel Tesis Alanı olarak
belirlendiği; 81129 nolu parselasyon
planının, Belediye Encümeninin
22/06/1995 tarih ve 3123 sayılı kararıyla onaylandığı, askı ve ilan
işlemleri sonunda kesinleşerek tapuya tescilinin sağlandığı; taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar/parselasyon planıyla Sosyal
Kültürel Tesis Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun yıllar geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Ankara 11.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 31.5.2012 gün ve E:2012/83 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/587
KARAR NO : 2013/108
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
S.T.
Vekilleri :
Av. N.S., M.Z.K.
Davalılar : 1-Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. F.E.
2-Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. C.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin hissedar
olduğu, Ankara ili, , Mamak İlçesi Kızılcaköy mevkii, 39246 ada 1 parsel sayılı
taşınmazın, 01.07.2003 tarihinde imar görerek Park alanı olarak
ayrıldığını; Yargıtay HGK’nun 2010/5-662 esas 2010/651 karar sayılı
içtihadında belirtildiği üzere “uzun yıllar programa alınmayan imar
planının fiilen hayata geçirilememesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas
cihetine gitmeyen davalı idarece pasif ve suskun kalınmak ve işlem tesis
edilmemek suretiyle taşınmaza müdahale edildiği bu haliyle idarenin
eyleminin mülkiyet hakkının özüne dokunan ve onu ortadan kaldıran bir
niteliğe sahip bulunan kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığı için
yeterli bulunduğu.... bu itibarla kamulaştırmasız el koyma olgusunun
varlığının doğal sonucu, idarenin hukuka aykırı eylemiyle mülkiyet hakkı
engellenen taşınmaz mal sahibi davacının, dava yoluyla kamulaştırmasız el
koyma hükümleri doğrultusunda mülkiyetin bedele çevrilmesini, eş söyleyişle
idareden değer karşılığının verilmesini isteyebileceği açıktır."
içtihadı doğrultusunda, davalı kurumlara uzlaşma talebinde bulunulduğunu,
ilgili kurumların verdikleri cevabi yazıda “ ...Büyükşehir Belediyesi
sınırları içinde muhtelif zamanlarda tasdik edilmiş imar planları
kapsamında ayrılmış KOP alanları, ilgili yatırımcı kamu kurum ve
kuruluşlarının (eğitim, sağlık, spor v.b.) muvafakat etmesi kaydıyla
maliklerince ilgili belediyesinden alınacak ruhsatla özel amaçlı da
kullanılabilir.” demek suretiyle park alanı olarak ayrılan ve müvekkilinin
hissesine tekabül eden bedelin ödenmesine yanaşmadıklarını; müvekkilinin 9
yıldan uzun süredir tasarruf hakkının elinden alındığını; 1954 tarihinde
Türkiye’nin imzalamış olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ek olarak
imzalanmış olan İnsan Hakları ve Temel Hakların Korunmasına ilişkin
protokolün 1,2 ve 3. maddelerinde mülkiyet hakkının düzenlendiğini,
Mahkemenin Spormg ve Lonnroth kararlarında, kamulaştırma izni ve inşaat
yasağının uzun bir süre için öngörülmüş olmasının, toplumsal menfaat ile
bireysel yarar arasındaki dengeyi bozduğu sonucuna varıldığını; yine Anayasanın 35 ve 46. Maddelerine
aykırı davranılarak, Türk Medeni Kanunu’nun 618 ve 683. Maddelerinde
belirtilen mülkiyet hakkının kullanılmasının engellendiğini; davalı idarenin müvekkilinin taşınmazını
park alanı olarak ayırmasına ve şimdiye kadar da fiili olarak park alanına
çevirmemiş olması nedeniyle bedelini de ödememek suretiyle mülkiyet hakkını
engellediğini ifade ederek; fazlaya ilişkin talep ve dava açma hakları
saklı kalmak kaydıyla, toplam 2.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalılar ilk cevap dilekçelerinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
19. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:14.9.2012 gün ve E:2012/253 sayı ile, Yargıtay emsal kararları
gereğince, davalıların yargı yolu
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Mamak Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri
maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de,
"idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında park alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında park alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın
park yeri olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Mamak Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedarı olduğu
taşınmazına, imar planında park
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı şimdilik 2.000,00 TL.'nin dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge
planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya
yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili
tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının hissedar
olduğu, Ankara ili, Mamak İlçesi Kızılcaköy mevkii, 39246 ada 1 parsel
sayılı taşınmazın, Mamak Belediye
Meclisinin 27.01.1994 gün ve 146 sayılı kararı ile uygun görülerek Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığınca 26.05.1998 tarih ve 163-214/96(471)2393
sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli Mamak Organize Küçük Sanayi
Sitesi Uygulama İmar Planı kapsamında kaldığı, parseli içeren bölgeye
ilişkin 1/100.000 yahut 1/500.000 ölçekte bir planın bulunmadığı; imar planı uygulamasında 3194 Sayılı
Yasanın 18. Maddesine göre % 35 düzenleme ortaklık payının kesildiği,
taşınmazın arsa niteliğinde bulunduğu, Meskun mahal dışında olduğu, etrafında yerleşim sahasının bulunmadığı,
taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Park Alanı kullanımında
kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planında yer alan davacıya ait taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Mamak Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Mamak
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
19.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 14.9.2012 gün ve E:2012/253 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/588
KARAR NO : 2013/109
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : A.D.T.
Vekili :
Av. S.M.
Davalılar : 1-Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. S.K.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. U.E.
3- Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. T.D.
O L A Y : Davacı vekili, Ankara ili, Çankaya ilçesi,
Karakusunlar Mah. 13780 Ada. 1 parsel sayılı ve 2317 m2 yüzölçümündeki
arsanın tamamı müvekkilinin murisine ait iken, murisinin vefatı ile
müvekkili ve diğer mirasçılara intikal ettiğini, bu taşınmazın 1988 yılında
yapılan imar planında, Anaokul Alanı olarak ayrıldığını ve tapu kaydı
üzerine kamulaştırılacak şerhi konulduğunu;
22 yıla aşkın bir süreye rağmen, sorumlu davalı idarenin bu güne
kadar Kamulaştırma Kanununa uygun işlem ve eylemlerde bulunmadığını;
böylelikle taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının kısıtlandığını; idarenin
bu davranışının, Anayasaya, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesindeki mülkiyet
hakkına ve Kamulaştırma Kanunu hükümlerine aykırılık teşkil ettiğini; bu
sebeple, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun, “hukuki el atmayı kamulaştırmasız
el atma olarak” kabul ettiğini belirterek; davalı idarenin dava konusu
taşınmaza kamulaştırmasız el attığının tespiti ile, Davalarının kabulüne ve
dava konusu taşınmazın toplam bedelinin belirlenmesi ile, fazlaya ilişkin
ve davayı ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 2.000.TL’nin dava
tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faizi
ile birlikte, davalı idareden alınarak tatarlarına ödenmesine; dava konusu
taşınmazın tapu kaydının, davalı idareye tescil ettirilmesine karar
verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalılar birinci cevap dikçelerinde davanın idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 20.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:2.10.2012
gün ve E:2012/235 sayı ile, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin yerleşmiş
içtihatları ile Yargıtay hukuk Genel Kurulunun içtihatları gereğince hukuki
el atmalarda dahi adli yargının görevli olduğunun belirlendiği
gerekçesiyle, yargı yolu itirazının
reddine, Mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir.
Davalılardan Ankara
İl Özel İdaresi ile Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdikleri dilekçeler üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında anaokulu alanı
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında anaokulu alanına ayrılması
hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda
da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan
imar planında taşınmazın anaokulu yeri olarak gösterilmesinden; bu planda
öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara İl Özel İdaresi ile Çankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin, anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, “anılan davalı idareler” ile “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesine ilişkin kısmı” yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedarı olduğu
taşınmaza, imar planında anaokulu
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
taşınmazın toplam bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak
kaydıyla, şimdilik 2.000,00 TL'si bedelin dava tarihinden itibaren
işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak
ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar
planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip
çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının hissedarı bulunduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi, Karakusunlar Mah. 13780 Ada. 1 parsel sayılı
taşınmazın, İmar planında “Anaokulu ” kullanımında kaldığı; söz konusu
parselin 3194 sayılı İmar Kanunun 18.maddesi ve ilgili Yönetmelikler
uyarınca Kamu Ortaklık Paylarından (KOP) oluşturulduğu; taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Anaokulu Alanı kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine
kamulaştırma şerhi konulmasına ve aradan uzun süre geçmesine rağmen
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen
duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan
Ankara İl Özel İdaresi ile Çankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara İl Özel İdaresi
ile Çankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE
İLİŞKİN Ankara 20.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2.10.2012 gün ve
E:2012/235 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/589
KARAR NO : 2013/110
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.Y.
Vekilleri : Av. İ.L., Av. A.F.B.
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili
: Haz.Av. A.G,
O L A Y :Davacı
vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara ili,
Yenimahalle ilçesi Yuva Köyü 43093 ada 1 parsel sayılı taşınmazın imar
planında 20.03.1998 ten bu tarafa okul(lise)alanı olarak ayrıldığını; plan
uygulaması gerçekleştirilerek kamulaştırılması yapılmadığı gibi bu zaman
zarfında başka bir arsa veya imar ve yapılaşma hakkı da verilmediğini;
YHGK’nun 15.12.2010 tarih ve
2010/5-662 E., 2010/551
K.sayılı emsal kararı uyarınca, bu tür durumlarda kamulaştırmasız el atma
olgusunun kabulü ile taşınmaz bedelinin ödenmesine karar verilmesi
gerektiğini; bu haliyle idarenin eyleminin mülkiyet hakkının özüne dokunan
ve onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip bulunan kamulaştırmasız el koyma
olgusunun varlığı için yeterli olduğunu; bu doğrultuda davacının dava
yoluyla kamulaştırmasız el koyma hükümleri kapsalında mülkiyetin bedele
çevrilmesini, eş söyleyişle idareden değer karşılığının verilmesini
isteyebileceğini; bu hususta uzlaşma isteklerinin olmadığını ifade
ederek; dava konusu 43093 ada 1 parselde bulunan müşterek mülkiyete haiz
arsada müvekkillere ait arsa paylarının
idare adına tesciline, fazlaya ilişkin her türlü hak saklı kalmak üzere
dava tarihinden itibaren hesaplanacak kamu alacaklarına uygulanacak en
yüksek faiz oranı ile 20.000 TL’nin davalı idareden tahsiline karar
verilmesi istemiyle, adli
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:22.6.2012 gün ve E:2011/562 sayı ile, davalı vekilinin
yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında lise alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında lise alanına ayrılması sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın lise alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın,
davacının taşınmazının, imar planında lise alanına ayrılması sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşılarak” olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında lise alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 20.000 TL’nin,
faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini
yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir
alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Yenimahalle Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün, 17.1.2012 gün 48/110-918 sayılı yazısında 43093 ada 1
parselin; 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı doğrultusunda hazırlanan,
22.05.1996 tarih ve 85 sayılı kararı ile Belediye Meclisince onaylanan,
3030 sayılı yasanın 14. maddesi gereğince Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nın 13.06.1996 gün ve 06.BBB.08.04.İM.1.2.1428-3531/96(168)
sayılı yazısı ile onaylanan Yuvaköyü ve Çevresine ait 1/1000 ölçekli imar
planında ve bu planın uygulaması, Belediye Encümeninin 06.05.1997 tarih ve
1515 sayılı kararı ile onaylanmış ve 1 aylık askı süresi 16.05.1997 gün ve
22991 sayılı Resmi gazetede yayınlanarak tamamlanmış olan 84138 nolu
parselasyon planı kapsamında E: 1.00
ve Hmax:Serbest yapılaşma koşullarıyla Kamulaştırma Ortaklık Payı (KOP)
hissesi olarak ‘"Lise Alanı” kullanımında kaldığı, 84138 nolu
parselasyon planının plan notlarının 15. Plan notunda; “15. Kamu ortaklık
payı alanlarında (Kentsel Rekreasyon Alanı, Sağlık Alanı, Eğitim Alanları,
İdari Tesis Alanları, Ağaçlandırılacak Alan, B.H.A., Pazar Alanları, SKT,
İsale Hattı, Resmi Kurum Alanları v.b.) hak sahibi olanlar, hisselerim
İlgili kamu kuruluşuna aynı amaçla kullanılmak üzere tapuda bedelsiz terk
etmeleri durumunda inşaat alanı(yapı yoğunluğu) % 10 arttırılır, ancak
konut sayısı (nüfus yoğunluğu) artışı getirilemez." denildiği, bu
hususta bedelsiz terk edildiği taktirde hissedarın aynı plandaki diğer
alanında inşaat alanının %10 artırılabileceği hususlarının tespit edildiğinin
belirtildiği; dava konusu taşınmaz üzerinde plan doğrultusunda bir
yapılaşmanın bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Lise Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 22.6.2012 gün ve
E:2011/562 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/590
KARAR NO : 2013/111
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : S.T.
Vekili :
Av. E.H.G.
Davalılar :
1-Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.V.
2-Keçiören Belediye
Başkanlığı
Vekili : Av. G.Y.
3-Gençlik ve Spor Bakanlığı
Vekili :
Av. H.Ş.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin hissedarı olduğu, Ankara İli, Keçiören İlçesi Ovacık
Mahallesi, 90224 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, yapılan imar planlarında
"Spor Alanında" kaldığını bu güne kadar üzerinde tahsis amacına
uygun bir tesis kurulmadığını veya kamulaştırılmadığını, mülkiyet hakkını
kısıtlayan tahsis amacı dışına da çıkarılmadığını; bu haliyle mülkiyet
hakkının özüne dokunan ve onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip bulunan
kamulaştırmasız el koyma olgusunun gerçekleştiğini; davalıların eyleminin
kamulaştırmasız el atma olduğunun, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
15.12.2010 tarih ve 2010/5-662E- 2010/551K sayılı ilamıyla da hüküm altına
alındığını; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin 23.09.1981 tarihli Sporrong
ve Lonnrtoh Kararlarında da kamulaştırma izni ve inşaat yasağının uzun bir
süre öngörülmüş olmasının toplumsal yarar ile bireysel menfaat arasındaki
dengeyi bozduğunun vurgulandığını; davalılar ile uzlaşmak istemediklerini;
6100 Sayılı HMK'nın "Belirsiz Alacak ve Tespit Davası” 107. Maddesi
kapsamında taşınmazın değerinin tahkikat aşamasında belirlenebileceğinin
aşikar olduğunu, bu nedenlerle davalarını belirsiz alacak davası olarak
açtıklarını ifade ederek; fazlaya dair her türlü dava ve talep hakları
saklı kalmak kaydı ile müvekkiline ait taşınmaza davalılar tarafından
Kamulaştırmasız el atılması nedeniyle, şimdilik 30.000TL tazminatın
taşınmaza fiilen el atıldığı tarihten itibaren işleyecek amme alacaklarına
uygulanan faiz ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen
tahsiline karar verilmesi istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı ile
Keçiören Belediye Başkanlığı Vekilleri ilk cevap dilekçelerinde, davanın idari yargı yerinde görülmesi
gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
20. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:29.6.2012 gün ve E:2012/202 sayı ile, Yargıtay
5. Hukuk Dairesinin yerleşmiş uygulamalarına göre adli vargı görevli
olduğundan yargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında spor alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında spor alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın
spor alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması
gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan
idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan
zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla
ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat
davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla;
davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedarı olduğu taşınmazına, imar planında spor alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin her
türlü hakları saklı kalmak kaydıyla,
şimdilik 30.000,00 TL'si tazminatın, amme alacaklarına uygulanan en yüksek
faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının hissedarı olduğu,
Ankara İli, Keçiören İlçesi Ovacık Mahallesi, 90224 ada 1 parsel sayılı
taşınmazın, Keçiören Belediyesi tarafından yapılan Ovacık 2. Etap Revizyon
İmar Planı kapsamında kaldığı; anılan parselin bir önceki onaylı imar
planlarına göre Sportif Tesisler Alanı kullanımına ayrıldığı; taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır
Olayda, davacının hissedarı olduğu
taşınmazın imar planıyla Sportif
Tesisler Alanı kullanımında kaldığı, aradan çok uzun süre geçmesine rağmen
kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planında yer alan davacıya ait taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Ankara 20.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 29.6.2012 gün ve E:2012/202 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/591
KARAR NO : 2013/112
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar :1-Ş.G., 2-İ.Ş.
Vekili :
Av. Z.K.
Davalı : İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. A.D.
O L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin İstanbul, Sancaktepe,
Samandıra, Kayalar Mevkii, 7026 Ada, 2 parsel sayılı taşınmazın müşterek maliki
olduğunu; anılan parselin, “Dere Mutlak Koruma Alanı ” içinde kaldığını;
İSKİ Kanunu ve İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği'ne göre, mezkûr parselde
hiçbir yapılaşma yapılamadığını, parselin tamamen kısıtlandığını ve
mülkiyet hakkının ihlal edildiğini; dava konusu parselin İmar Kanununun 18.
Maddesine göre imar uygulaması yapıldığından; arsa vasfında olduğunu;
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin, 11.10.2006 tarih ve 2008/902 E. Sayı ile
mutlak koruma alanında kalan parsellerin Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre
değerinin belirlenip maliklerine verilmesi gerektiği yönünde içtihat
oluşturduğunu; kamulaştırmasız el atma nedeniyle, müvekkillerinin dava
konusu taşınmazdaki mülkiyet haklarının ihlale uğradığını ve
taşınmazlarından istifadelerinin engellendiğini; Yargıtay 5. Hukuk
Dairesinin 2011/17580 E, 2011/20948 K. sayılı 13.12,2011 tarihli kararı ile
idareye uzlaşma için başvurmanın, dava şartı olmaktan çıkarıldığını ifade
ederek; fazlaya ilişkin her türlü hakları saklı kalmak kaydıyla; dava
konusu taşınmazlara kamulaştırmasız el atma nedeniyle; şimdilik 1.000,00-TL
bedelin, dava gününden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
davalıdan tahsili istemiyle, adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, süresinde verdiği dilekçede
görev yönünden itirazda bulunmuştur.
KARTAL
1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 4.9.2012 gün ve E:2012/289 sayı ile, davalı tarafın görevsizlik
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanunu'nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı
Yasa'nın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları
ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu
planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi
bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak
zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacılar tarafından,
dava dilekçesinde, Ömerli Baraj Gölü Uzun Mesafeli Koruma Alanı kapsamında
kalan taşınmazın ayrıca dere mutlak koruma alanında bırakıldığından bahisle
kamulaştırılması gerekirken kamulaştırılmadığı dolayısıyla fiili el atma
olmamakla birlikte hukuki el atma yoluyla mülkiyet hakkına kısıtlama
getirildiği, bu durumun da kamulaştırmasız el atma niteliğinde olduğu ileri
sürülmek suretiyle, İSKİ İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği ve bu Yönetmelik
hükümleri uyarınca yapılan imar planları sonucu taşınmaz üzerinde tasarruf
olanağı kalmadığından taşınmazın bedelinin tazminat olarak ödenmesine karar
verilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; dava dilekçesinde mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, bir idari işlem olan
Yönetmelik ve imar planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve
davalı idarenin Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar
konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden
kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini
taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve
13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan Yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin Adli Yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin davanın, 2577 sayılı
idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b)
bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü
gereğince İdari Yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların müşterek maliki olduğu
taşınmazın, “Dere Mutlak Koruma Alanı” içinde kalması suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla şimdilik; 1.000,00TL'nin faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak
ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar
planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip
çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan ve davalı İdarece Kartal 1. Asliye Hukuk Mahkemesine
gönderilen 5.6.2012 tarih ve 276657 sayılı yazıda; dava konusu taşınmaz
üzerinde İdarelerince herhangi bir tesis, bina ve inşaat faaliyeti yapılmadığı,
malikinin kullanmasına engel olacak şekilde tel çit v.b. şeylerle de
çevrilmediği; bu bölgede bulunan parselle ilgili alım satımı engelleyici
herhangi bir tedbir bulunmadığı, parsele İdareleri tarafından el
atılmadığı; dava konusu Sancaktepe İlçesi, Samandıra mah. 7026 ada 2 nolu
parselin; 14.01.2011 tarih, 2 sayılı İSKİ Genel Kurul Kararı ile değişiklik
yapılan ve 23.01.2011 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren İSKİ İçme Suyu
Havzaları Yönetmeliği esaslarına göre; eski yönetmelikte "dere mutlak
koruma alanı" tanımı ve bu alanlarda yapılaşma ve faaliyetleri
yasaklayan özel hükümler yer almakta iken, anılan yönetmelikte "dere
mutlak koruma alanı" tanımı ve bu alanlarla ilgili hükümlerin
kaldırıldığı, bu nedenle eski yönetmeliğe göre dere mutlak koruma alanında
kalması nedeniyle yapılaşma ve faaliyet engeli bulunan parsellerdeki tüm
engellerin kaldırıldığı; imar planı yapmaya yetkili kurumlarca belli yapı
yaklaşma sınırları getirilebildiği,
mezkur parselin; eski havza yönetmeliğine göre kısmen/tamamen dere
mutlak koruma alanında kalmakta iken ilgili yönetmelik hükümlerine göre
Sancaktepe İlçesi, Samandıra mah 7026 ada 2 nolu parsel ÖMERLİ BARAJ
GÖLÜNÜN UZUN MESAFELİ KORUMA ALANINDA ve 11.02.2010 tarih 514 sayılı,
12.10.2009 tarih 1979 sayılı İBB Meclis Kararı ile onaylanan plan sahasında
bulunduğu, uzun mesafeli koruma alanında İdarelerince kamulaştırma
yapılmadığı; dere mutlak koruma
alanlarında kalan parseller, Eski Yönetmeliğe göre hiçbir yapılaşma hakkına
sahip değilken, anılan yönetmeliğe göre uzun mesafeli koruma alanında
kalması nedeniyle, yönetmelik EK-2'de verilen yoğunluk değerlerinde
YAPILAŞMA HAKKINA KAVUŞMUŞ olduğu, imar planı yapılması halinde, yapılaşma
haklarının kullanılabileceği; söz konusu yönetmelik değişikliğinden önce
yürürlüğe girmiş olan imar planlarındaki dere mutlak koruma alanlarının
iptal edilmesi, yapı yaklaşma sınırı getirilerek bu alanlarda imar hakkı
verilmesine bu hakların kullanımını düzenleyen plan değişikliğinin, İstanbul
Büyükşehir Belediye Meclisince onaylanarak yürürlüğe girmiş olduğu;
13/01/2012 tarih ve 170 sayılı söz konusu İBB Meclis Kararı ile; yönetmelikten önce yürürlükte olan
içmesuyu havzaları yönetmeliklerine göre hazırlanarak onaylanan ve halen
meriyette olan 1/5000 ölçekli nazım imar planları ve bu planlar üzerinde
yapılan plan değişikliklerinde; içmesuyu havzalarını besleyen derelerin her
iki yanından 100'er metrelik koruma mesafeleri bırakılan "dere mutlak
koruma" alanlarına ilişkin "dere mutlak koruma alanı”, "dere
mutlak koruma kuşağı" ve "dere koruma kuşağı" lejA.ının
kaldırılarak "dere yapı yaklaşma sınırı ve alanı" olarak yeniden
düzenlenmesi ile plan notlarında buna göre düzenleme yapıldığı; dava konusu
taşınmazlara dair alınmış bir kamulaştırma kararı ve kamu yararı kararı
bulunmadığı, taşınmaz maliklerine tebligat çekilmediği, parseller için 2942
sayılı kanununa göre herhangi bir kamulaştırma bedeli blokesi yapılmadığı,
4650 sayılı kanunla değişik 2942 sayılı kanunun 10. maddesine göre
İdareleri adına bedel tespiti ve tescil davası açılmadığı belirtilmiştir.
Olayda,
davacılar tarafından, Ömerli Baraj Gölü Uzun Mesafeli Koruma Alanı
kapsamında kalan taşınmazın ayrıca dere mutlak koruma alanında
bırakıldığından bahisle kamulaştırılması gerekirken kamulaştırılmadığı
dolayısıyla fiili el atma olmamakla birlikte hukuki el atma yoluyla
mülkiyet hakkına kısıtlama getirildiği, bu durumun da kamulaştırmasız el
atma niteliğinde olduğu ileri sürülmek suretiyle, İSKİ İçme Suyu Havzaları
Yönetmeliği ve bu Yönetmelik hükümleri uyarınca yapılan imar planları
sonucu taşınmaz üzerinde tasarruf olanağı kalmadığından taşınmazın
bedelinin tazminat olarak ödenmesine karar verilmesinin istenildiği;
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden
zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu
sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar
planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, Yönetmelik, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Kartal 1.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 4.9.2012 gün ve
E:2012/289 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/593
KARAR NO : 2013/113
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1-C.T., 2-A.U.
Vekilleri :
Av. H.Ü., Av. H.S.
Davalı : Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. Z.T.
O L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedarı olduğu Ankara İli, Çankaya
İlçesi, 2.Bölge K.Kusunlar Mahallesi 27552 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, imar
planında anaokul yeri olarak ayrıldığını, bu şekilde tasarruf haklarının
kısıtlandığını; taşınmazın kamulaştırılması veya tahsis amacı dışına
çıkarılması için bugüne kadar hiçbir işlem yapılmadığını; İdarenin bu
eyleminin kamulaştırmasız el atma olduğunu; kamulaştırmasız el atma müessesesinin,
kaynağını ve dayanağını Anayasa ve yasalardan almayan, mülkiyet hakkının
özüne dokunan bir işlem olduğunu, bu
nedenlerle imar planlarında uzun süre okul yeri olarak ayrılmış bulunan
dava konusu taşınmazın kamulaştırmayarak ve takas yoluyla davacı malike
başka bir taşınmaz vermeyerek maliklerin tasarruf hakkını engelleyen davalı
idarenin işleminin kamulaştırmasız el atma niteliğini taşıdığını, bunun
hukuk güvenliğini yok ettiğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun E:2010/5-662
ve K:2010/651 Nolu Kararının, taleplerinin doğruluğunu açıkça ortaya koyduğunu
ifade ederek; fazlaya ilişkin tüm
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00-TL'nin dava
tarihinden itibaren davalıdan kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiz
oranı ile tahsili istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, süresinde verdiği dilekçede
ve ilk oturumda yargı yolu itirazında bulunmuştur.
ANKARA
12. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 4.10.2012 gün ve E:2012/51 sayı ile, davalı vekilinin yargı
yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle,
imar planında Anaokulu Alanı olarak ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının
paydaşı olduğu taşınmazın, imar planında "Anaokulu Alanı"na
ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde
kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç
ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın anaokulu yeri
olarak gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında anaokulu alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 1.000,00TL'nin faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı
8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere
ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada
veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına
göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla
meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık
payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü’nün 30.5.2012 gün ve …14762 sayılı yazısına göre, davacının hissedarı
olduğu Ankara İli, Çankaya İlçesi,
2.Bölge K.Kusunlar Mahallesi 27552 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, Belediye
Meclisince onaylanarak kesinleşen Karakusunlar 3. etap imar planı onama
sınırları içinde kaldığı, anılan imar planına istinaden 3194 sayılı İmar
Kanununun 18. maddesi ve ilgili yönetmeliklere uygun olarak hazırlanan
81129 nolu parselasyon planı ile düzenlemeye giren kadastral parsellerden
%34,99 Düzenleme ortaklık payı kesildiği, 27552 ada 1 sayılı parselin kamu
alanı olması sebebiyle düzenlemeye giren kadastral parsellerden pay
verilmek suretiyle oluşturulduğu,anılan parseli de kapsayan 81129 nolu
parselasyon planının Belediye Encümeninin 22/06/1995 tarih ve 3123 sayılı
kararıyla onaylandığı, askı ve ilan işlemleri sonunda kesinleşerek tapuya
tescilinin sağlandığı, meskün alan içinde olduğu, etrafında yerleşim
alanlarının bulunduğu, Mücavir Alan ve Çukurambar Mahallesi sınırlan içinde
bulunduğu belirtilmiş, parsel üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir
tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla ana okulu yeri
kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 12.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 4.10.2012 gün ve
E:2012/51 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/594
KARAR NO : 2013/114
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : H.Y. Mirasçıları;
1-U.Y.,2-N.A.,3-S.K., 4-Ş.Y., 5-H.Y., 6-E.A., 7-E.Y., 8-F.Ç.,9-Ş.T.
Vekili : Av. E.Y.
Davalı :
Giresun Üniversitesi Rektörlüğü
Vekilleri : Av. E.A., Av.T.M.
O L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin, Giresun
İli, Merkez İlçesi Gaziler Mahallesi’nde kain, 1073 Ada, 110, 108 ve 102
Parsel sayılı taşınmazlarda iştirak halinde malik olduğunu; bu
taşınmazların, Giresun Belediyesi İmar Komisyonu tarafından 1985 yılında
yapılan imar planında ve 1989 yılında yapılan ek imar planında “üniversite
alanı içerisinde” gösterildiğini;
1985 yılından günümüze kadar. kamu hizmetine tahsis edilmesine
rağmen tahsis amacına uygun hiç bir işlem yapılmadığını; müvekkillerinin
mülkiyet hakkından doğan yararlanma, kullanma, tasarrufta bulunma gibi
hakları engellenerek taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını, bu nedenle
de; davalı tarafın, müvekkillere kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat
ödemesi gerektiğini; imar planı değişikliği için yapılan başvuruların
Giresun Belediyesince reddedildiğini; davalı rektörlüğün de taleplerini
reddettiğini; taşınmazından, mülkiyet hakkının verdiği yetkilerle
donatılmış olarak, dilediği gibi tasarrufta bulunmalarının idarece
engellenmiş olmasının, “Hukuk Devleti” ilkesinin en önemli unsurlarından
biri olan “Hukuk Güvenliği” ni zedelediğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun
2010/5-662 E., 2010/651K. sayılı kararında, uzun yıllar programa alınmayan
imar planının fiilen hayata geçirilmemesi,
kamulaştırma yoluna gidilmemesi, idarenin pasif kalıp, işlem
yapmaması, mülkiyet hakkını ortadan
kaldırılması nedeniyle kamulaştırmasız el atma olgusu için yeterli
olduğunu, İdarenin hukuka aykırı
eylemi ile mülkiyet hakki engellenen taşınmaz mal sahibinin dava yolu ile
kamulaştırmasız el atma hükümleri uyarınca mülkiyetin bedele çevrilmesini
yani taşınmazın değer karşılığının verilmesini isteyebileceğine
hükmedildiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin dava ve talep hakları saklı
kalmak üzere; Giresun İli, Merkez İlçesi Gaziler Mahallesi’nde kain, 1073
Ada, 110, 108 ve 102 Parsel sayılı müvekkil taşınmaza davalı idarenin
kamulaştırmasız el atması nedeniyle 1.000,00-TL’nin kamulaştırmasız el atma
tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsili ile
müvekkilleri adına kayıtlı olan taşınmazın payları oranında davalı adına
tesciline karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği savunma dilekçesinde, imar planı değişikliğinde kamu yararı bulunup
bulunmadığı konusunun idari yargının görev alanına girdiğinden bahisle
görev itirazında bulunmuştur.
GİRESUN 2. ASLİYE HUKUK
MAHKEMESİ:30.5.2012 gün ve E:2012/83 sayı ile, Uyuşmazlık Mahkemesinin 2011/238 esas, 2012/63
karar sayılı dosyası da nazara alındığında ve davanın kamulaştırmasız el
atma nedeniyle tazminata ilişkin olduğu, mahiyeti itibariyle tazminat
davası sonucunda tescil kararı da verilebileceği, bu konuda idari
mahkemenin yetkisinin bulunmadığı gerekçesiyle itirazın reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürütmek suretiyle, imar planında üniversite alanı
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiği; davalı idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan
taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında
üniversite alanı olarak ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın mali ki yönünden
zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu
sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın
üniversite alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği, açıklanan
nedenle,
davanın taşınmazların bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması
istemine ilişkin kısmı yönünden 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, davanın taşınmazların bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
Davacıların iştirak halinde maliki olduğu taşınmazlarına, imar planında
üniversite alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, fazlaya ilişkin dava ve talep hakları saklı kalmak üzere; 1.000,00TL'nin
kamulaştırmasız el atma tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile
birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini,
yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve
alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını,
gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü
cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit
edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Giresun
Merkez Erikliman Köyü, 144 ada, 102,108,110 parsel sayılı taşınmazların ilk
olarak 1985 onaylı imar planı ile imar kapsamına alındığı; bu planda 102
nolu parselin yaklaşık 8650
m2, 108 nolu parselin 5970 m2 ve 110 nolu
parselin 4140 m2
lik kısmının üniversite alanında kaldığı;
1998 yılında onaylanan revizyon imar planında ise taşınmazların
hemen hemen tamamının üniversite alanına alındığı, 2008 yılında onaylanan ve halen
yürürlükte bulunan imar planında da taşınmazların üniversite alanında
kaldığı, taşınmazlar üzerinde imar planı
doğrultusunda herhangi bir yapılaşmanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların maliki olduğu taşınmazların imar planıyla Üniversite Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacılara ait taşınmazların bedelinin tazminine
ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Giresun 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 30.5.2012 gün ve
E:2012/83 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/595
KARAR NO : 2013/115
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
L.K.
Vekilleri :
Av. A.V., Av. G.A.
Davalı :
Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. S.K.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya
ilçesi, Hilal Mahallesi’nde kain 27643 ada,
2 parsel sayılı taşınmazın
17/05/1996 tasdik tarihli kesinleşmiş imar planına göre ilkokul alanı
olarak ayrıldığını, aradan geçen zaman içerisinde, imar planındaki tahsis
amacına uygun hiç bir işlem yapılmadığını,
taşınmazın plandan önceki haliyle kaldığını; 3194 sayılı İmar
Kanunu'nun 10. maddesine göre, imar planında kamu hizmet tesislerine tahsis
edilen bir yerin yasada öngörülen 5 yıllık süre içerisinde,
kamulaştırılmaması durumunda dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el
atılmış olduğunu; mülkiyeti davacıya ait olan taşınmazın imar planında
ilkokul alanı olarak ayrılmış olmasına rağmen tapu kaydının halen davacının
üzerinde bulunduğunu, plan ve
tapudaki mevcut şerh nedeniyle, mülkiyet hakkının özünün
zedelendiğini; davalının imar
planındaki tahsis amacına uygun hiçbir işlem yapmaması ve malikin de bu
nedenle mülkiyetten kaynaklanan haklarını kullanamamasının kamulaştırmasız
el koyma niteliğinde olduğunu; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun, 15/12/2010
tarih ve 2010/5-662 E., 2010/651 K. Sayılı,
Yargıtay 5. H. D.' nin 2010/21713 E., 2011/4198 K. Sayılı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Sporrong
ve Lonnroth kararlarında açıklandığı
üzere; imar planı ile Kamu hizmetine tahsis edilen bir taşınmazın, bu
tahsise uygun olarak, yasal süresi içerisinde Kamulaştırma yapılarak
bedelinin ödenmemesinin kamulaştırmasız el koyma olarak kabul edildiğini
ifade ederek; Ankara ili - Çankaya
ilçesi - Hilal Mahallesi'nde kain 27643 ada -2 parselde kayıtlı taşınmaza
malik olan müvekkiline ait 30/9855
hisselerin tapularının iptali ile davalı adına tesciline; her türlü dava ve
talebe ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000 TL’sinin dava
tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsili ile davacı
müvekkiline ödenmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı idare
vekili, ilk oturumda yargı yolu
itirazında bulunmuştur.
ANKARA
5. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 5.7.2012
gün ve E:2012/31 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı
yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında lise alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında lise alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın
lise yeri olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "hukuki
el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili
tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına
konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında İlkokul Alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 10.000 TL tazminatın, faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında
ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nün
8.3.2012 gün ve 7207 sayılı yazısına göre, dava konusu edilen 27643 ada, 2
parselin; Belediye ve Mücavir alan
sınırı içinde Hilal Mahallesinde bulunduğu, Hilal Mahallesi 2. Etap imar planına ait 81141 nolu
parselasyon planı ile oluştuğu, İmar planı ile E=1.20 , H.Max= Serbest
olmak üzere Temel Eğitim Alanı olarak belirlendiği, söz konusu 81141 nolu
parselasyon planının Belediye Encümeninin 01/02/1990 tarih ve 318 sayılı
kararıyla onaylanarak askı ve ilan işlemleri sonunda kesinleşerek tapuya
tescilinin sağlandığı, 5-27643 ada 2 sayılı parselin 3194 sayılı imar
kanunun 18. maddesi ve ilgili yönetmelikler doğrultusunda 81141 nolu
parselasyon planı ile düzenlemeye giren kadastral parsellerden pay verilmek
suretiyle KOP(Kamu Ortaklık Payı) "tan oluşturulduğu belirtilmiş;
parsel üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla temel eğitim alanı
kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına,
aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 5.7.2012 gün ve
E:2012/31 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/597
KARAR NO : 2013/116
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
O.D.
Vekilleri :
Av. Y.Ç., Av. B.İ., Av. F.T.Ü.
Davalı :
İstanbul İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. F.K.Ş.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkiline ait olan, Kartal İlçesi, 180 pafta, 2180 ada, 24
parsel sayılı taşınmazın, imar planında kreş sahasında kaldığını;
müvekkilinin, imar planında tadilat yapılarak taşınmazın kreş sahasından
çıkarılmasına yönelik 1987 tarihli başvurularının reddedildiğini;
taşınmazdan uzun yıllardır hiçbir şekilde kullanma, tasarruf etme veya
faydalanma imkanı bulunmadığını;
mevcut hukuka aykırı durumun neredeyse 25 senedir devam ediyor
olmasının, müvekkilinin kişisel yararı ile kamu yararı dengesini
müvekkilini mağdur eder şekilde bozduğunu; taşınmazından faydalanma ve tasarruf
hakkı elinden alınan müvekkiline, taşınmazın değerinin de ödenmediğini; Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun 2010/5-662 E. - 2010/651 K. sayılı 15.12.2010 tarihli
kararında “Dava konusu taşınmazı kamulaştırmayarak pasif kalmak suretiyle
tasarrufu engelleyen idarenin Anayasada düzenlenen temel hak ve hürriyetler
ile mülkiyet hakkına saygılı olduğundan söz edilemez. Yıllarca uygulama
yapılmamış olması ortada kamu yararı bulunmadığının kabulünü gerektirir.
Mülkiyet hakkının sağladığı yetkilerin yıllarca engellenmiş olması hukuk
güvenliğini zedelemektedir, hukuk güvenliğini yok etmektedir” denildiğini;
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince, 23.09.1981 tarihli Sporrong ve Lonnroth
kararlarında; “kamulaştırma izni - inşaat yasağının uzun bir süre için öngörülmüş
olmasının toplumsal yarar ile bireysel menfaat arasındaki dengeyi bozduğu,
mülkiyet hakkına doğrudan dokunulmasa da mülkiyet hakkından kaynaklanan
hakların - satma, kiralama, kullanma, yararlı değişiklikler yapma vb-
kullanılamaması sonucunu doğurduğundan hakkın özüne dokunduğu” neticesine
varıldığını; davalı kurumun aradan
geçen uzun süreye rağmen taşınmazda hiçbir tesis yapmadığı gibi taşınmazın
değerini de ödemediğini, taşınmaza el
de atmayan davalı tarafından müvekkilinin tüm haklarının süresi belli
olmayan bir sınırlamaya tabi tutulduğunu ileri sürerek; fazlaya ve metrekareye ilişkin tüm dava
ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla, davaya konu taşınmazın değerinin
tespit edilerek şimdilik 1.000 TL’nin dava tarihinden itibaren yasal faizi
ile birlikte davalıdan tazminine karar verilmesi istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, cevap dilekçesinde ve ilk
oturumda yargı yolu itirazında bulunmuştur.
KARTAL
2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:29.8.2012 gün ve E:2012/297 sayı ile, her ne
kadar davalı taraf görev itirazında bulunmuş ise de, davanın
kamulaştırmasız el atmadan dolayı tazminat olduğu, davacının hukuki el
atmanın varlığı iddiasının sabit olması durumunda, davacı adına kayıtlı
taşınmazın tapu kaydının iptali ile davalı adına tesciline karar verileceği
gerekeceğinden, davanın bu mahiyeti itibariyle taşınmazın aynına ilişkin
dava olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma
olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında kreş alanı
olarak ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, imar planında
kreş alanına ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın kreş alanı olarak gösterilmesinden, bu
planda ön görülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının maliki olduğu taşınmazına,
imar planında kreş alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla taşınmazın değerinin şimdilik; 1.000 TL'sinin
faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu takdirde,
eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan Kartal Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü’nün 31.5.2012 gün ve 7408 sayılı yazısına göre, davanın konusunu
oluşturan Kartal, 180 pafta, 2180 ada, 294 parselin, 1/1000 ölçekli, 19.09.2006 tt’li Kartal
Güneyi İmar Planı kapsamında Temel Eğitim Tesisleri Alanında kaldığı, Kadastral Parsel olduğu, söz konusu
parselde herhangi bir imar uygulama çalışması yapılmadığı, parselde DOP
(Düzenleme Ortaklık Payı) kesintisinin söz konusu olmadığı, anılan parselin
Belediye sınırları içersinde kaldığı, Belediye hizmetlerinden (sağlık,temizlik,yol
vb.) faydalandığı belirtilmiş; parsel üzerinde plan doğrultusunda yapılmış
bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının sahibi olduğu taşınmazın imar planıyla İlköğretim Temel Eğitim
Tesisleri /Kreş Alanında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen
kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız
el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia
edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu
gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya
ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle,
Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin görev
itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Kartal 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 29.8.2012 gün ve
E:2012/297 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/600
KARAR NO : 2013/117
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
C.G.
Vekilleri :
Av. B.T.Y., Av. B.T., Av. Ş.G.
Davalı :
Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. S.K.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya
ilçesi, Kırkkonaklar mahallesi 27379 ada 1 parsel sayılı taşınmazın, imar planına göre davalı kurum lehine
okul alanı olarak ayrıldığını, imar planı 1989 yılında kesinleşmiş olmasına
rağmen davalı kurumun taşınmaza imar planına uygun olarak yapı yapmadığını,
kamulaştırma işlemine başlamadığını; aradan 23 yıl geçmesine rağmen
kanunlar dairesinde üzerine düşen görev ve sorumlulukları yerine
getirmediğini, davalı kurumun pasif tutumu nedeniyle müvekkilinin mülkiyet
hakkının ihlal edildiğini; Yargıtay’ın görüşünün de imar planına uygun
olarak yatırımcı kuruluşun gereğini yapması yönünde olduğunu ifade ederek;
fazlaya ilişkin talep ve dava haklarının saklı tutulması kaydı ile 7.000,00
TL’nin dava tarihinden itibaren amme alacaklarına uygulanan en yüksek faiz
ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, ilk oturumda yargı yolu
itirazında bulunmuştur.
ANKARA
13. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 12.6.2012 gün ve E:2012/60 sayı ile, davalı vekilinin yargı
yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun kararında, fiili el atma
olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında okul alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında okul alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın okul alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'uncu maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında okul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla; 7.000 TL’nin,
faiziyle birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı
8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama
İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan
kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin
nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya
yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında
bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana
gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık payı"
olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık
payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki
yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacının hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi, Kırkkonaklar Mahallesi
27379 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın, imar planı ile Okul Alanı olarak
ayrıldığı, Kamu Ortaklık Payı (KOP) ile oluşturulduğu; parsel üzerinde plan
doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla okul alanı kullanımında
kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait
taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 13.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 12.6.2012 gün ve
E:2012/60 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/601
KARAR NO : 2013/118
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- S.A., 2- M.Ö.., 3- İ.T.
Vekili : Av. A.E.
Davalılar : 1-Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. E.S.Ç.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av.B.V.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu,
Ankara ili, Yenimahalle ilçesi Yuva köyü mevkiindeki, 43146 ada 1 parsel
sayılı taşınmazın; imar planında 'sosyal kültürel tesis alanı' olarak
belirlendiğini; taşınmaza fiilen el atılmamışsa da, kamulaştırılacak şerhi
konulduğundan müvekkillerinin taşınmazları üzerinde herhangi bir tasarrufta
bulunamadığını; davalıların, uzun yıllar geçmiş olmasına rağmen taşınmaz
üzerinde bugüne kadar herhangi bir işlem yapmadığını; müvekkillerinin, arsa
veya bedelinin ödenmesi yönündeki müracaatlarından sonuç alınamadığını; oysa Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun
2010/5-662E., 2010/651K., 15.12.2010 tarih sayılı kararında, davalı
idarelerce, mülk bedele çevrilmek suretiyle arsanın değer karşılığının
ödenmesi gerektiğine hükmedildiğini ifade ederek; kamulaştırmasız el koyma
hükümleri doğrultusunda mülkiyet bedele çevrilmek suretiyle; şimdilik her
bir müvekkili için 1.000-TL olmak üzere toplam 3.000,00-TL bedelin, dava
tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve
müteselsilen tahsili ile bedelin müvekkillere hisseleri nispetinde
ödenmesine, müvekkillere ait payların tapu kaydının iptaliyle davalılar
adına tesciline karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekilleri, süresi içerisinde
verdikleri dilekçeler ile; davanın idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 20.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:26.4.2012
gün ve E:2012/53 sayı ile, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin yerleşmiş
içtihatlarına göre, davalı tarafların yargı yolu itirazı yerinde görülmediğinden, reddine karar vermiştir.
Davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında sosyal ve kültürel tesis alanı olarak ayrılan
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar
planında sosyal ve kültürel tesis alanına ayrılması sebebiyle mülkiyet
hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçlar, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın sosyal ve kültürel tesis alanı olarak gösterilmesinden; bu planda
öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem
ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın
yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu taşınmaza,
imar planında sosyal ve kültürel tesis alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
taşınmazın bedelinden şimdilik toplam 3.000 TL’nin dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren
belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin
internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir
aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir kopyası,
Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla
meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık
payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasının incelenmesinden; davacıların hissedarı bulunduğu Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, Yuva köyü
mevkiindeki, 43146 ada 1 parsel sayılı taşınmazın; Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisi’nin 01.06.1992 gün ve 177 sayılı kararı ile onaylanan
1/5000 ölçekli Yuva Köyü Ve Çevresi Nazım İmar Planı doğrultusunda
hazırlanarak 3030 sayılı Yasanın 14. maddesi gereği Büyükşehir Belediye
Başkanlığının onayına sunulan 1. ve 2. etap 1/1000 ölçekli imar planları
ile bu planlamaya ait meclis ve komisyon raporları üzerinde yapılan
çalışmalar sonucu hazırlanan ve Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin 12.10.1995
tarih ve 711 sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar
planında kaldığı; ilgili taşınmazın;1/5000 ölçekli nazım imar planı
doğrultusunda hazırlanan, 22.05.1996 tarih ve 85 sayılı kararı ile
Yenimahalle Belediye Meclisince uygun görülen, 3030 sayılı yasanın 14.
maddesi gereğince Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının 13.06.1996 gün
ve …/96(168) sayılı yazısı ile onaylanan Yuvaköyü ve Çevresine ait 1/1000
ölçekli imar planında ve bu planın uygulaması, Belediye Encümeninin
06.05.1997 tarih ve 1515 sayılı kararı ile onaylanan ve 1 aylık askı süresi
16.05.1997 gün ve 22991 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak tamamlanan 84138
nolu parselasyon planı kapsamında E:0.60 Hmaks:serbest yapılaşma koşullarıyla
“sosyo-kültürel tesis alanı” kullanımında kaldığı; 84138 nolu parselasyon
planının plan notlarının 15. plan notunda; "15. Kamu ortaklık payı
alanlarında (kentsel rekreasyon alanı, sağlık alanı, eğitim alanları, idari
tesis alanları, ağaçlandırılacak alan, B.H.A., pazar alanları, STK, isale
hattı, resmi kurum alanları v.b.) hak sahibi olanlar, hisselerini ilgili
kamu kuruluşuna aynı amaçla kullanılmak üzere tapuda bedelsiz terk etmeleri
durumunda inşaat alanı(yapı yoğunluğu) % 10 arttırılır, ancak konut sayısı
(nüfus yoğunluğu) artışı getirilemez.” denildiği; taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar/parselasyon planıyla Sosyo-
Kültürel Tesis Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun yıllar geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarelerce 3194
sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan
imar planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine
ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Ankara 20.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 26.4.2012 gün ve E:2012/53 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/604
KARAR NO : 2013/119
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1-B.T., 2-A.H.,
3-R.C., 4-B.A., 5-N.(N.) D., 6-C.C., 7-Ö.S.,
Vekili :
Av. M.K.
Davalı :
İstanbul İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. F.K.Ş.
O L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu, Çekmeköy, 59 ada, 2
parsel sayılı taşınmazın, 10 yıldan fazla bir süre önce 1/1000 ölçekli imar
planında okul yeri olarak Milli Eğitim Bakanlığına tahsis edildiğini;
böylelikle, mülkiyet hakkının müvekkillerine vermiş olduğu kullanma hakları
ve yetkilerinin, Anayasanın 35. ve Medeni Kanunun 683. maddesine aykırı
olarak ihlal ve gasp edilmiş olduğunu;
taşınmaz amacına uygun olarak kamulaştırılmadığı gibi, üzerinde
herhangi bir düzenleme de yapılmadığını, halen boş arsa konumunda
bulunduğunu, bu nedenle taşınmaz üzerinde idarenin devamlılık arz eden bir
hak ihlalinin söz konusu olduğunu; tahsis kararı nedeniyle 5999 sayılı yasa
ile 2942 sayılı kamulaştırma kanununa eklenen geçici 6. Maddesi gereğince
uzlaşma talebinde bulunduklarını, İdareden gelen cevabi yazılarda
müvekkillerinin uzlaşmaya davet edileceklerinin belirtildiği, ancak kendilerine
herhangi bir gün bildirilmediğini ifade ederek; fazlaya ilişkin tüm hak ve
taleplerini saklı tutarak, Çekmeköy, 59 ada, 2 parsel sayılı taşınmaza vaki
müdahale nedeniyle taşınmazın bedelinin şimdilik 10.000,00 TL’sının dava
tarihinden itibaren işletilecek en yüksek temerrüt faizi ile birlikte
müvekkillerine ödenmesi, parsel üzerinde müvekkilleri adına olan hissenin
iptali ile davalı idare adına tapuya tescili istemiyle, adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, cevap dilekçesinde ve ilk
oturumda yargı yolu/görev itirazında bulunmuştur.
ÜMRANİYE
3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:19.10.2012 gün ve E:2012/65 sayı ile, davacı
tarafın hatalı imar uygulaması yapıldığı iddiasının bulunmaması, imar
uygulamasının iptalini talep etmemesi, sadece imar uygulaması nedeniyle
kullanamadığı taşınmazdan dolayı kamulaştırmasız el atma bedeli talep
ettiği nazara alınarak, görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari
yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacılar tarafından,
dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü
kararında, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan
da kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında "Temel Eğitim Alanı" olarak ayrılan
taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler
karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, imar planında "Temel
Eğitim Alanı"na ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın " Temel Eğitim Alanı" olarak
gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın,
davacıların taşınmazının, imar planında "Temel Eğitim Alanı"na
ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı” belirtilerek olumlu görev
uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında okul
alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla taşınmazın bedelinin şimdilik; 10.000
TL'sinin faiziyle birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan Çekmeköy Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü’nün 7.3.2012 gün ve 1055-3186 sayılı yazısına göre, davacıların
taşınmazının bulunduğu Çekmeköy, 59 ada, 2 parselin; 22.08.2010 t.t’li
1/1000 Ölçekli Çekmeköy Revizyon - İlave İmar Planı Tadilatı’nda
“İlköğretim Tesis Alanı”nda, 23.10.2009 t.t.li 1/5000 ölçekli Çekmeköy
Nazım İmar Planı Tadilatı’nda ise yine “İlköğretim Tesisleri Alanı”nda
kalmakta olduğu, İstanbul İmar Yönetmeliği’nde belirtilen şartlara göre
mimari avan projesine göre uygulama yapılabildiği belirtilmiş; parsel
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla İlköğretim Tesis Alanı
kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına,
aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde
düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ümraniye 3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 19.10.2012 gün ve
E:2012/65 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/632
KARAR NO : 2013/120
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- H.Y.
Vekili : Av. H.S.
2- S.B.
Vekili :
Av. M.E.A.
Davalılar : 1- Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Av. M.L.
2- Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.K.
3- Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. A.D., Av. T.D.
O L A Y : Davacı H.Y. vekili 21.07.2011 tarihli dava
dilekçesinde Sağlık Bakanlığı ve Çankaya Belediye Başkanlığını davalı
olarak göstermek suretiyle özetle; Davacının Ankara İli, Çankaya İlçesi,
26374 ada, 5 parselde bulunan taşınmazın hisseli maliki olduğunu, söz
konusu taşınmazın imar planında sağlık yeri olarak ayrıldığını belirterek,
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 2.000 TL nin faizi
ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmış olup, iş bu dava Ankara 16. Asliye Hukuk Mahkemesinin
2011/345 Esas sayılı dosyasında görülmüş olup,
Davacı S.B. vekili 23.05.2012 tarihli dava
dilekçesinde Sağlık Bakanlığı, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve
Çankaya Belediye Başkanlığını davalı olarak göstermek suretiyle özetle;
Davacının, Ankara İli, Çankaya İlçesi, 26374 ada, 5 parselde bulunan
taşınmazın hisseli maliki olduğunu, söz konusu taşınmazın imar planında
sağlık alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapu kaydının
davalılar adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 2.000 TL nin faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmış olup, iş bu dava Ankara
8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/288 Esas sayılı dosyasında görülmüş ve
mahkemece duruşmasız yapılan ön inceleme neticesinde iş bu dosyanın, Ankara
16.Aliye Hukuk Mahkemesinin E:2011/345 sayılı dosyası ile birleştirilmesine
karar verilmiştir.
Davalı Sağlık Bakanlığı vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; davada idari yargının görevli
olduğunu belirterek görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; davada idari yargının
görevli olduğunu belirterek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 16.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 12.09.2012
gün ve E:2011/345 sayı ile, davalı vekillerinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini ifade ederek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Sağlık Bakanlığı ve Çankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları
görev itirazının reddedilmesi ve dahi davalılardan Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalılardan Çankaya Belediye
Başkanlığı açısından, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar oldukları
taşınmaza, imar planında sağlık alanı olarak ayrılmak suretiyle fiilen ve
hukuken kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, davacı S.B. bakımından
taşınmazın tapu kaydının davalılar adına tescili ile,fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla; faizi ile birlikte şimdilik her bir davacı
bakımından 2.000’er TL’nin davalı idarelerden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan
tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında sağlık alanında kaldığı, davaya
konu taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, bununla birlikte Yargıtay
Hukuk Genel Kurulu kararı ile bu tür yerlerin de bedelinin ödeneceğine
karar verildiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, başvurusunun kabulü ile, davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 16.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 12.09.2012 gün ve E:2011/345 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/637
KARAR NO : 2013/121
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 3213
sayılı Maden Kanunu uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle
açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : D.A.
Vekili :
Av. H.Ö.
Davalı : Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
O
L A Y: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğünce,
davacı adına, uhdesinde bulunan S:20053829 sayılı ll (a) Grup kalker
işletme ruhsat sahasından üretilip sevk edildiği ancak, beyan edilmediği
tespit edilen 541.405,89 ton kalker için 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 12.
maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca 1.407.655,30 TL. idari para cezası
verilmiştir.
Davacı
vekili, idari para cezasının iptali istemiyle adli yargı yerinde itirazda
bulunmuştur.
BALA SULH CEZA MAHKEMESİ: 16.3.2012 gün ve
D.İş No: 2011/129 sayı ile, idari para cezası yanında idari yargılamaya
konu olabilecek mülkiyet, ÇED ve GSM izin alanları dışındaki faaliyetlerin
durdurulması işleminin de tesis edildiği, bu nedenle itirazın çözümünün
idare mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle, itirazın görev yönünden reddine
karar vermiş, yapılan itiraz Bala Asliye Ceza Mahkemesi’nce reddedilerek,
karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili, bu kez, aynı istemle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA
10. İDARE MAHKEMESİ: 14.8.2012 gün ve E:2012/995, K:2012/1228 sayı ile,
3213 sayılı Kanun’da görevli yargı yeri belirtilmediğinden, sadece idari
para cezasının iptali istemiyle açılan davanın çözümünün Kabahatler
Kanunu’na göre adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev
yönünden reddine karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulunun 11.7.1988 günlü,
E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı
Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip
değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması yönünden 2 nci maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya
da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması sonunda sanığın
mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda, askeri ve adli
ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının
anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev uyuşmazlıklarının ‘hukuk
uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Uygulanması idari
organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından, bunlar hakkında
yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği….”açıkça belirtilmiştir. Bu durum göz
önüne alındığında, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa'nın 14.
maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi
üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderildiği ve usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN
ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, 3213 sayılı Kanun’un 12. maddesinin dördüncü
fıkrası uyarınca verilen idari para cezasının kaldırılması istemiyle
açılmıştır.
4/6/1985 gün ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Amaç”
başlığını taşıyan 1. maddesinde, “Bu Kanun madenlerin aranması,
işletilmesi, üzerinde hak sahibi olunması ve terk edilmesi ile ilgili esas
ve usulleri düzenler” denilmiş; 12. maddesinin dördüncü fıkrasında;
“Denetim ve inceleme sonucunda, yaptığı üretim ve sevkiyatı bildirmediği
tespit edilen ruhsat sahiplerine, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten
bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet hakkının on katı tutarında
idari para cezası verilir” denilmektedir.
3213
sayılı Maden Kanunu’nun 2, 3, 7, 9, 10, 12, 13, 14, 16, 17, 27, 29, 30, 31,
32, 47; ek 7, 8; geçici 13, 14, 15,
16, 17, 18, 19. maddelerinde 10.6.2010 gün ve 5995 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmış ise de; Maden Kanunu’nda, idari
para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Öte
yandan; 30.3.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 6.12.2006 gün ve
5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesinde, " (1)
Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri,
idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren
bütün fiiller hakkında,
uygulanır"; Kanunun
“Başvuru yolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise "idari
para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım
kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç
onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde
başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir"
düzenlemeleri yer almıştır.
Bu düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırım
kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda
aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli
mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen
uyuşmazlıkta, öngörülen idari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 3213 sayılı
Maden Kanunu’nda idari para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde
belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin
hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa
hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan davanın
görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı bendi
uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Sulh Ceza Mahkemesince verilen görevsizlik
kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle, Bala Sulh Ceza Mahkemesi’nin 16.03.2012 gün ve D. İş
No:2011/129 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/638
KARAR NO : 2013/122
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
Y.G.
Vekilleri :
Av.M.E.A., Av. C.A.
Davalılar : 1-Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. D.B.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. S.K.
O L A Y : Davacı vekili, Ankara ili, Çankaya İlçesi,
Öveçler Mah., 27794 ada, 6 parsel sayılı ve 21.544,00 m2
yüzölçümündeki arsanın 48/5402 m2’sinin müvekkiline ait bulunduğunu; bu
taşınmazın, yapılan imar planında, “Park Alanı” olarak ayrıldığını ve tapu
kaydı üzerine kamulaştırılacak şerhi konulduğunu; imarlı arsa niteliğindeki
taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığını, ancak; ancak Yargıtay
Hukuk Genel Kurulu’nun 15.12.2010 tarih, 2010/5 - 662 Es. ve 2010/551 K.
sayılı kararı ile, bu tür yerlerin bedelinin ödeneceğine karar verildiğini,
bugüne kadar idareye yapılan müracaatlara rağmen, hiçbir bedel ödenmediğini
ifade ederek; dava konusu taşınmazın toplam bedelinden, fazlaya ilişkin ve
ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 3.000,00 TL’sı bedelin dava
tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi
ile birlikte, davalı idarelerden alınarak taraflarına ödenmesine, dava konusu
taşınmazın tapu kaydının davalı idarelere tescil ettirilmesine karar
verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalılar ilk cevap dilekçelerinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 3.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:5.10.2012 gün ve E:2012/173 sayı ile, yargı yolu
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında park alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin,
davalı idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan
taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında park
alanına ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın park alanı olarak
gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden ve taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin
olarak olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında park alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın toplam bedelinden fazlaya ilişkin ve ıslah hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 3.000,00 TL.sı bedelin, dava tarihinden itibaren
işleyecek faizi ile birlikte tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini
yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir
alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Davalı
Çankaya Belediye
Başkanlığınca, uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin olarak dava dosyasına
sunulan savunma dilekçesinde; Ş.C.
Karaca Mahallesi 27794 ada 4 parselin Çankaya Belediye Meclisinin
08.09.1995 gün ve 226 sayılı kararı ile uygun görülüp Büyükşehir Belediye
Başkanlığının 03.11.1995 tarihi ile onaylanan 1/1000 ölçekli Dikmen Doğu
Yakası imar Planı Değişikliğinde “park ve spor alanı” kullanımında kaldığı;
onanlı plana uygun olarak hazırlanan 81154 nolu parselasyon planının da
Çankaya Belediyesi Encümeninin 10.07.1997 tarih ve 3164 sayılı kararı ile
kabul edilerek kesinleştiği ve tapuya tescillerinin sağlandığı, söz konusu
bu planla 27794 ada 4 nolu parselin oluştuğu; daha sonra söz konusu ada
parselin de içinde yer aldığı (kamu mülklerinin bir arada toplanması
amacıyla hazırlanan) Ankara Büyükşehir Belediye Encümeninin 19.06.2008 gün
ve 721 sayılı kararı ile onaylanan Parselasyon Plan Değişikliğinde; 27794
ada 4 sayılı parselin, 5 ve 6 sayılı parsellere ifraz edildiği, Ankara
Büyükşehir Belediye Encümenince onaylanan parselasyon planıyla oluşturulan
5 sayılı parselde Büyükşehir Belediye hisselerinin, 6 sayılı parselde ise
şahıs hisselerinin bir araya getirildiği;
dava konusu yere fiili müdahalede bulunulmadığı belirtilmiştir.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla “park ve spor alanı”
kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planında yer alan davacıya ait taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 5.10.2012 gün ve E:2012/173 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/639
KARAR NO : 2013/123
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1-E.Ş., 2-B.P.
Vekilleri : Av. Ö.F.Y., Av. E.Ç.
Davalılar : 1-Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. Y.E.
2-Çankaya
Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. T.D.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkillerinin hissedarı
olduğu Ankara İli, Çankaya İlçesi, Hilal Mevkiinde bulunan, 27643 ada 3
parsel sayılı taşınmaza, davalı idare tarafından, her hangi bir
kamulaştırma işlemi yapılmaksızın, kesinleşmiş imar planında sağlık tesisi
alanı olarak ayrılmak suretiyle fiilen/hukuken el atılmış olduğunu;
müvekkillerinin Kamulaştırma Kanunun Geçici 6. maddesine atıfta bulunan
6111 sayılı kanunun geçici 2. maddesi uyarınca uzlaşmak istemediğini;
imarlı arsa olan taşınmazın, Ankara’nın değerli bir bölgesinde bulunduğunu;
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 21.03.2011 tarih 2010/16894 E. 2011/4865 K.
sayılı ilamında aynen “Hukuk Genel Kurulu’nun benzer konudaki 15.12.2010
gün ve 2010/5-662/651 sayılı kararı uyarınca imar planında park, yol ve
okul alanı gibi kamu hizmetine ayrılmış bulunan yerlere, el atılmamış olsa
dahi bedeline hükmedileceğine ilişkin kararı da gözetilerek, 3194 sayılı
imar kanunun 10. maddesinin amir hükmü uyarınca 1/1000 ölçekli uygulama
imar planın kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde davalı
belediyece, ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma görevinin yerine getirilmemesi
ve malikin mülkiyet hakkının süresi belirsiz şekilde kısıtlanması nedeniyle
taşınmaz bedeli ödenmelidir.” denildiğini ileri sürerek; taşınmaza, davalı
idare tarafından kamulaştırma işlemi yapılmaksızın sağlık tesisi alanı
olarak ayrılmak suretiyle hukuken/fiilen el atılmış olması sebebiyle;
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, davacılara eşit olmak üzere
şimdilik, 10.000 TL kamulaştırmasız el atma tazminatının, davalı idareden
tahsil edilerek müvekkillerine payları oranında ödenmesine karar verilmesi
istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Sağlık Bakanlığı vekilince,
süresi içerisinde verilen dilekçede, dava konusu taşınmaza davalı idarece
fiilen el atılmadığı, imar uygulamasından kaynaklanan davanın idari yargı
yerinde görülmesinin gerektiği belirtilerek, görev itirazında
bulunulmuştur.
ANKARA 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:19.10.2012
gün ve E:2012/69 sayı ile, Davalılardan Sağlık Bakanlığı vekilinin görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Sağlık Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18'inci maddesi
uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi kapsamında yapılan imar uygulamalarına
ilişkin işlemlerin, kamu gücüne dayalı olarak tek yanlı ve re'sen tesis
edilen idari işlemler niteliğinde olduğu; dosyanın incelenmesinden; imar
uygulaması sonucu alınan kamu ortaklığı paylarından oluşturulan Ankara İli,
Çankaya İlçesi, Hilal Mahallesi, 27643 ada, 3 sayılı parselin, imar
planında "sağlık tesisleri alanı" olarak belirlendiği ve bu
uygulama sırasında davacılara ait hissenin 27643 ada, 3 sayılı parsele
şuyulandırıldığı; davacıların, söz konusu taşınmazdaki hisselerine davalı
idarelerce kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, alacağın şimdilik
10.000.-TL.'lık kısmının yasal faiziyle birlikte tahsiline hükmedilmesi
istemiyle dava açtıklarının anlaşıldığı; imar uygulaması sonucu alınan kamu
ortaklığı paylarından oluşturulan 27643 ada, 3 sayılı parselin imar
planında "sağlık tesisleri alanı" olarak ayrılmış olması
nedeniyle, bu parseldeki hissenin bedelinin ödenmesi gerektiği iddiasıyla
açılan dava, kamulaştırmasız el atma hukuki temeline oturtulmak istenmiş
ise de; davanın konusu, imar planında "sağlık tesisleri alanı"
olarak ayrılmış bulunan ve davalı idarece 3194 sayılı Kanunun 18'inci
maddesi uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan
uygulama işlemleri sonucunda kamu ortaklık paylarından oluşturulan
taşınmazda şuyulandırılmış olarak yer alan davacıya ait hisse bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğundan, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"idari eylem ve işlemlerden dolayı hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamına girdiğinde kuşku bulunmadığı; bu
bakımdan, imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine ilişkin
bulunan davanın, imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde
çözümlenmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Sağlık
Bakanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen
süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10.
maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına imar planında sağlık tesisi alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla, davacılara eşit olmak üzere şimdilik, 10.000 TL kamulaştırmasız
el atma tazminatının, faizi ile birlikte ödenmesi isteminden
ibarettir.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık
payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden bir
düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dosyanın
incelenmesinden, Ankara ili,
Çankaya ilçesi, Hilal Mah. İmarın 27643 ada 3 nolu parselinde kayıtlı
taşınmazın, Hilal Mahallesi 2.Etap
Islah İmar Planı kapsamında ve Çankaya Belediye Meclisinin 11.2.1994 tarih
ve 60 sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı
doğrultusunda hazırlanan 81141 nolu parselasyon planı kapsamında kaldığı ve
“Sağlık Tesisi Alanı” olarak ayrıldığı, üzerinde plan doğrultusunda
yapılmış tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda, imar planının
uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında sağlık tesisi
alanında kaldığı, taşınmaz üzerinde idare tarafından, amacına uygun hiçbir
işlem yapılmadığı, kamulaştırma işlemlerinin gerçekleştirilmediği, bedel
ödenmediği, taşınmaz üzerindeki
tasarruf hakkının belirsiz bir süre için kullanılamaz hale getirildiği,
mülkiyet hakkının hukuksal bir nedene dayanılmadan davalı idarelerce
engellendiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca
kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer
alan davacıların hissedarı olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan
Sağlık Bakanlığı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Sağlık
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 3.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 19.10.2012 gün ve E:2012/69 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/640
KARAR NO : 2013/124
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Yönetmelik, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : O.F.Ş.
Vekili :
Av. E.K.
Davalı : İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. A.D.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin İstanbul İli, Sancaktepe
İlçesi, Samandıra Mah. Erikpınarı Mevkii, G22a05c1b, 7427 ada 8 parsel
sayılı taşınmazın maliki olduğunu; anılan parselin, Sancaktepe Belediye
Başkanlığı'na mahalle olarak katılan Samandıra Belde Belediyesi tarafından
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18.maddesi uyarınca 2004 yılında 04/255
numaralı Encümen Kararı ile yapılan parselasyon sonucunda müvekkiline
tahsis edildiğini; bu parselin, 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı'nda ve
1/1000 ölçekli Uygulama İmar planında dere mutlak koruma alanında bırakıldığını,
İSKİ Yönetmeliği gereği, derenin kadastral sınırlarına 100 m yaklaşım
mesafesinde bulunduğundan yapılaşma yasağı getirildiğini; kamulaştırmasız
el atılması nedeniyle, taşınmazdan yararlanma imkânının ortadan
kaldırıldığını; taşınmazın her açıdan çok değerli olduğunu; 5999 ve 6111
sayılı yasa ile değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Yasası'nın geçici
6.maddesi gereğince, davalı idareye başvuru yapılması hüküm altına
alınmışsa da, Yargıtay 5.Hukuk Dairesi'nin 13.12.2011 tarihli, 2011/17580
Esas 20948 Karar sayılı ilamı gereğince, uzlaşmak için idareye başvuru dava
şartı olmadığı gibi, taşınmaz malikinin dava açması hak arama özgürlüğü
olduğundan, davalı idare ile uzlaşmak istemediklerini ifade ederek; fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, dava konusu taşınmaza
kamulaştırmasız el atılması nedeniyle, taşınmazın belirlenecek tazminat
değerinden şimdilik 10.000,00 TL'nin kamulaştırmasız el atma hükümleri
doğrultusunda taraflarına ödenmesine, taşınmazın müvekkili adına olan
kaydının iptaliyle, 2942 sayılı yasanın geçici 6.maddesi gereği davalı
idare adına kesin olarak tesciline karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, süresinde verdiği dilekçede
görev yönünden itirazda bulunmuştur.
KARTAL
3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 27.9.2012 gün ve E:2012/227 sayı ile, göreve ilişkin
itirazın reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı;
dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da
hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri
sürülmek suretiyle, su havzasına su toplayan derenin kenarında bulunması
nedeniyle tasarruf imkanı ortadan kalkmış bulunan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarenin savunma
dilekçesinden de, anılan taşınmaz hakkında herhangi bir işlemin tesis
edilmediğinin anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, İSKİ içme suyu
havzasında bulunması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu
sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan Yönetmelik gereği su havzalarına dair mülkiyeti kısıtlayıcı
kuralların uygulanmasından, başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin Yönetmelik gereği ortaya çıkan hareketsizliği şeklindeki idari
eyleminden kaynaklandığı; idari işlem
ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı idari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı
yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa
hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve
zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari Yargı'nın görev alanında
bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki
ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği, açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi
istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden, olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının maliki olduğu taşınmazın,
“Dere Mutlak Koruma Alanı” içinde kalması suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla
taşınmazın değerinden şimdilik; 10.000,00TL'nin faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında
aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan ve davalı İdarece Kartal 1. Asliye Hukuk Mahkemesine
gönderilen 19.4.2012 tarih ve 207300 sayılı yazıda; dava konusu taşınmaz
üzerinde İdarelerince herhangi bir tesis, bina ve inşaat faaliyeti yapılmadığı,
malikinin kullanmasına engel olacak şekilde tel çit v.b. şeylerle de
çevrilmediği; bu bölgede bulunan parselle ilgili alım satımı engelleyici
herhangi bir tedbir bulunmadığı, parsele İdareleri tarafından el
atılmadığı; dava konusu Sancaktepe İlçesi, Samandıra mah. 7427 ada 8 nolu
parselin; 14.01.2011 tarih, 2 sayılı İSKİ Genel Kurul Kararı ile değişiklik
yapılan ve 23.01.2011 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren İSKİ İçme Suyu
Havzaları Yönetmeliği esaslarına göre; eski yönetmelikte "dere mutlak
koruma alanı" tanımı ve bu alanlarda yapılaşma ve faaliyetleri
yasaklayan özel hükümler yer almakta iken, anılan yönetmelikte "dere
mutlak koruma alanı" tanımı ve bu alanlarla ilgili hükümlerin
kaldırıldığı, bu nedenle eski yönetmeliğe göre dere mutlak koruma alanında
kalması nedeniyle yapılaşma ve faaliyet engeli bulunan parsellerdeki tüm
engellerin kaldırıldığı; imar planı yapmaya yetkili kurumlarca belli yapı
yaklaşma sınırları getirilebildiği,
mezkur parselin; eski havza yönetmeliğine göre kısmen/tamamen dere
mutlak koruma alanında kalmakta iken ilgili yönetmelik hükümlerine göre
Sancaktepe İlçesi, Samandıra mah 7427 ada 8 nolu parselin ÖMERLİ BARAJ
GÖLÜNÜN UZUN MESAFELİ KORUMA ALANINDA ve 11.02.2010 tarih 514 sayılı,
12.10.2009 tarih 1979 sayılı İBB Meclis Kararı ile onaylanan plan sahasında
bulunduğu, uzun mesafeli koruma alanında İdarelerince kamulaştırma
yapılmadığı; dere mutlak koruma alanlarında
kalan parseller, Eski Yönetmeliğe göre hiçbir yapılaşma hakkına sahip
değilken, anılan yönetmeliğe göre uzun mesafeli koruma alanında kalması
nedeniyle, yönetmelik EK-2'de verilen yoğunluk değerlerinde YAPILAŞMA
HAKKINA KAVUŞMUŞ olduğu, imar planı yapılması halinde, yapılaşma haklarının
kullanılabileceği; söz konusu yönetmelik değişikliğinden önce yürürlüğe
girmiş olan imar planlarındaki dere mutlak koruma alanlarının iptal
edilmesi, yapı yaklaşma sınırı getirilerek bu alanlarda imar hakkı verilmesine
bu hakların kullanımını düzenleyen plan değişikliğinin, İstanbul Büyükşehir
Belediye Meclisince onaylanarak yürürlüğe girmiş olduğu; 13/01/2012 tarih
ve 170 sayılı söz konusu İBB Meclis Kararı ile; yönetmelikten önce
yürürlükte olan içmesuyu havzaları yönetmeliklerine göre hazırlanarak
onaylanan ve halen meriyette olan 1/5000 ölçekli nazım imar planları ve bu
planlar üzerinde yapılan plan değişikliklerinde; içmesuyu havzalarını
besleyen derelerin her iki yanından 100'er metrelik koruma mesafeleri bırakılan
"dere mutlak koruma" alanlarına ilişkin "dere mutlak koruma
alanı”, "dere mutlak koruma kuşağı" ve "dere koruma
kuşağı" lejA.ının kaldırılarak "dere yapı yaklaşma sınırı ve
alanı" olarak yeniden düzenlenmesi ile plan notlarında buna göre
düzenleme yapıldığı; dava konusu taşınmazlara dair alınmış bir kamulaştırma
kararı ve kamu yararı kararı bulunmadığı, taşınmaz maliklerine tebligat
çekilmediği, parseller için 2942 sayılı kanununa göre herhangi bir
kamulaştırma bedeli blokesi yapılmadığı, 4650 sayılı kanunla değişik 2942
sayılı kanunun 10. maddesine göre İdareleri adına bedel tespiti ve tescil
davası açılmadığı belirtilmiştir.
Olayda,
davacı tarafından, taşınmazının, 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı'nda ve
1/1000 ölçekli Uygulama İmar dere mutlak koruma alanında bırakıldığı, İSKİ
Yönetmeliği gereği, derenin kadastral sınırlarına 100 m yaklaşım
mesafesinde bulunduğundan yapılaşma yasağı getirildiği; kamulaştırmasız el
atılması nedeniyle, taşınmazdan yararlanma imkânının ortadan kaldırıldığı
ileri sürülmek suretiyle; Yönetmelik hükümleri uyarınca yapılan imar
planları sonucu
taşınmaz üzerinde tasarruf olanağı
kalmadığından taşınmazın bedelinin tazminat olarak ödenmesine karar
verilmesinin istenildiği; mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, bir
idari işlem olan Yönetmelik ve imar planlarından başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar
konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden
kaynaklandığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, Yönetmelik, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Kartal 3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 27.9.2012 gün ve
E:2012/227 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/641
KARAR NO : 2013/125
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Yönetmelik, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H.E.
Vekili :
Av. B.C.
Davalı : İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekilleri : Av. A.D., Av. H.A.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin İstanbul ili, SANCAKTEPE
İlçesi, 243EEld Pafta, 6196 Ada, 10 parsel sayılı, arsa vasfındaki
taşınmazın 228 m2'
sinin sahibi olduğunu; halen yürürlükte bulunan "İçme Suyu Havzaları
Koruma ve Kontrol Yönetmeliği'nde özel hükümler başlığı altında 6. maddenin
9 g
fıkrasında, İmar Planları hazırlanırken; "EK-1 de isimleri verilen
derelerin her iki tarafında, kadastral sınırlarından itibaren 100 metrelik
yapı yaklaşma mesafesi bırakılır. Derelerin yapı yaklaşma mesafesi içinde
kalan bu alanlardaki yapılaşma hakları, parsel yüzölçümünün % 60’ı
hesaplanmak kaydıyla EK-2'
de verilen yoğunluk değerlerine göre ait olduğu imar planı sınırı içinde
bulunan havza dışındaki alanlar ile orta ve uzun mesafeli koruma
alanlarında kullanılır. Bu durumda, yapı yaklaşma mesafesi içinde kalan bu
alanlar, ağaçlandırma, yol, yeşil alan, rekreasyon v.b. maksatlarla
kullanılmak üzere, kamuya bedelsiz devredilir ve bu alanlarda yapı
yapılamaz" hükmünü içerdiğini; bu hükümler çerçevesinde ve
yönetmeliğin diğer hükümleri çerçevesinde müvekkilinin taşınmazını tasarruf
etme ve yararlanma olanağı kalmadığını; davalının, mülkiyet haklarını ihlal ettiğini; İçme Suyu havzalarında
tasarruf yetkisinin davalı kuruma verildiğini; Su Kirliliği Kontrol
Yönetmeliği'nde özel hüküm belirleme yetkisinin ilgili kurumlara
verildiğini; yeni yönetmeliğe göre parselin tamamının plansız alanda ve
dere kenarında kaldığını; yeni yönetmeliğe göre bu alanlarda "Su Kirliliği Kontrol
Yönetmeliği Hükümleri"nin uygulanacağını; bu sebeple bu alanda hiçbir
şekilde organik tarım da dâhil olmak üzere (Su Kirliliği Kontrol
Yönetmeliği'ne göre) hiçbir faaliyette bulunulmayacağından, mülkiyet
hakkının engellenmesinin yeni yönetmelik ile de önlenmediğini;
kamulaştırmamanın, bireysel hakları olduğu kadar, adalet duygusunu da
çiğnemediğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun, 2010/5-662 E., 2010/651 K.,
15.12.2010 tarihli kararında, mülkiyet hakkını özgürlükçü şekilde
yorumlayarak; imar planında okul alanı olarak gösterilen bir alanın bu
amaca uygun olarak kamulaştırma işlemi yapılmadan uzun süre bu amaçla
bekletilmesini, kamulaştırmasız el atma saydığını ifade ederek; fazlaya
ilişkin ve ek dava açma hakları saklı kalmak kaydıyla; arsalarının
kamulaştırmasız el konulan alanlarının bedellerinden şimdilik 1.000,00
TL’lik kısmının davalı kurum İSKİ’den alınarak taraflarına verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, ilk duruşmadan önce verdiği
dilekçede ve duruşma sırasında görev yönünden itirazda bulunmuştur.
KARTAL 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:23.8.2012
gün ve E:2012/265 sayı ile, davanın taşınmazın aynına ilişkin olduğundan
bahisle, görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, su havzasına su toplayan derenin kenarında bulunması nedeniyle
tasarruf imkanı ortadan kalkmış bulunan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği; davalı idarenin savunma dilekçesinden de,
anılan taşınmaz hakkında herhangi bir işlemin tesis edilmediğinin
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, İSKİ
içme suyu havzasında bulunması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan Yönetmelik gereği su havzalarına dair
mülkiyeti kısıtlayıcı kuralların uygulanmasından, başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin Yönetmelik gereği ortaya çıkan hareketsizliği
şeklindeki idari eyleminden kaynaklandığı;
idari işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin
ise; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri
uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu
edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka
uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari
Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde
yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı idari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu
görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının hissedarı olduğu İstanbul
ili, Sancaktepe ilçesi, 6196 ada,10 parsel sayılı taşınmazın İSKİ İçme Suyu
Havzaları Yönetmeliği gereği kısıtlamalara tabi tutulduğu ve mülkiyet
haklarının kullandırılmaması nedeniyle söz konusu taşınmazdaki hissesine
davalı idarece kamulaştırmasız el atıldığı ileri sürülerek, fazlaya ilişkin
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000.TL lik bedelin
yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında kalan
yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan ve davalı İdarece
Kartal 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilen 4.5.2012 tarih ve 232419
sayılı yazıda; dava konusu taşınmaz
üzerinde İdarelerince herhangi bir tesis, bina ve inşaat faaliyeti yapılmadığı,
malikinin kullanmasına engel olacak şekilde tel çit v.b. şeylerle de
çevrilmediği; bu bölgede bulunan parselle ilgili alım satımı engelleyici
herhangi bir tedbir bulunmadığı, parsele İdareleri tarafından el
atılmadığı; dava konusu Sancaktepe İlçesi, Samandıra mah., 6196 ada 10 nolu
parselin; 14.01.2011 tarih, 2 sayılı İSKİ Genel Kurul Kararı ile değişiklik
yapılan ve 23.01.2011 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren İSKİ İçme Suyu
Havzaları Yönetmeliği esaslarına göre; eski yönetmelikte "dere mutlak
koruma alanı" tanımı ve bu alanlarda yapılaşma ve faaliyetleri
yasaklayan özel hükümler yer almakta iken, anılan yönetmelikte "dere
mutlak koruma alanı" tanımı ve bu alanlarla ilgili hükümlerin kaldırıldığı,
bu nedenle eski yönetmeliğe göre dere mutlak koruma alanında kalması
nedeniyle yapılaşma ve faaliyet engeli bulunan parsellerdeki tüm engellerin
kaldırıldığı; imar planı yapmaya yetkili kurumlarca belli yapı yaklaşma
sınırları getirilebildiği, mezkur
parselin; eski havza yönetmeliğine göre kısmen/tamamen dere mutlak koruma
alanında kalmakta iken ilgili
yönetmelik hükümlerine göre Sancaktepe İlçesi, Samandıra mah 6196
ada 10 nolu parsel ÖMERLİ BARAJ GÖLÜNÜN UZUN MESAFELİ KORUMA ALANINDA ve 11.02.2010
tarih 514 sayılı, 12.10.2009 tarih 1979 sayılı İBB Meclis Kararı ile
onaylanan plan sahasında bulunduğu, uzun mesafeli koruma alanında
İdarelerince kamulaştırma yapılmadığı;
dere mutlak koruma alanlarında kalan parseller, Eski Yönetmeliğe
göre hiçbir yapılaşma hakkına sahip değilken, anılan yönetmeliğe göre uzun
mesafeli koruma alanında kalması nedeniyle, yönetmelik EK-2'de verilen
yoğunluk değerlerinde YAPILAŞMA HAKKINA KAVUŞMUŞ olduğu, imar planı yapılması
halinde, yapılaşma haklarının kullanılabileceği; söz konusu yönetmelik
değişikliğinden önce yürürlüğe girmiş olan imar planlarındaki dere mutlak
koruma alanlarının iptal edilmesi, yapı yaklaşma sınırı getirilerek bu
alanlarda imar hakkı verilmesine bu hakların kullanımını düzenleyen plan
değişikliğinin, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisince onaylanarak
yürürlüğe girmiş olduğu; 13/01/2012 tarih ve 170 sayılı söz konusu İBB
Meclis Kararı ile; yönetmelikten
önce yürürlükte olan içmesuyu havzaları yönetmeliklerine göre hazırlanarak
onaylanan ve halen meriyette olan 1/5000 ölçekli nazım imar planları ve bu
planlar üzerinde yapılan plan değişikliklerinde; içmesuyu havzalarını
besleyen derelerin her iki yanından 100'er metrelik koruma mesafeleri
bırakılan "dere mutlak koruma" alanlarına ilişkin "dere
mutlak koruma alanı”, "dere mutlak koruma kuşağı" ve "dere
koruma kuşağı" lejA.ının kaldırılarak "dere yapı yaklaşma sınırı
ve alanı" olarak yeniden düzenlenmesi ile plan notlarında buna göre
düzenleme yapıldığı; dava konusu taşınmazlara dair alınmış bir kamulaştırma
kararı ve kamu yararı kararı bulunmadığı, taşınmaz maliklerine tebligat
çekilmediği, parseller için 2942 sayılı kanununa göre herhangi bir
kamulaştırma bedeli blokesi yapılmadığı, 4650 sayılı kanunla değişik 2942
sayılı kanunun 10. maddesine göre İdareleri adına bedel tespiti ve tescil
davası açılmadığı belirtilmiştir.;
Olayda, davacı tarafından, hissedarı olduğu taşınmazın
İSKİ içme Suyu Havzaları Koruma ve Kontrol Yönetmeliği gereği kısıtlamalara
tabi tutulduğu, mülkiyet haklarının kullandırılmaması nedeniyle söz konusu
taşınmazdaki hissesine davalı idarece kamulaştırmasız el atıldığı, fiili el atma olmamakla birlikte bu
durumun da kamulaştırmasız el atma niteliğinde olduğu ileri sürülmek
suretiyle, taşınmazın bedelinin tazminat olarak ödenmesine karar
verilmesinin istenildiği; mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, bir
idari işlem olan Yönetmelik ve imar planlarından başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin Yönetmelik gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre,
Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Kartal 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 23.8.2012 gün ve
E:2012/265 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/642
KARAR NO : 2013/126
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.A.
Vekili :
Av. S.U.M.
Davalılar :
1-Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Haz.Av. A.A.
2-Gölbaşı Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. Ü.M.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin maliki olduğu Ankara ili, Gölbaşı İlçesi,
Tuluntaş mahallesi, 78 ada 1 parsel taşınmazın, Gölbaşı Belediye Başkanlığı tarafından
yapılan ve 1992 yılında kesinleşen imar planında “Okul Alanı” olarak
ayrıldığını; aradan geçen uzun süreye karşın dava konusu taşınmazın,
amacına uygun olarak kamulaştırılmadığını;
konu ile ilgili yaptıkları başvuruların sonuçsuz kaldığını; Yargıtay
Hukuk Genel Kurulu’nun E:2010/5 - K:2010/651 sayılı ve 15.12.2010 T.li
kararı çerçevesinde; 3194 sayılı yasanın 10. maddesinin 1. fıkrası delaleti
ile Belediyece uygulamalı İmar Planında kamu yararına ayrılan parselde en
geç 3 ay içinde plan tatbiki için 5 yıllık imar planı hazırlanmasının ve
buna uygun olarak taşınmazın kamulaştırılmasının yasa hükmü olduğunun
tartışmasız biçimde tespit olunduğunu; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun aynı
kararda, ilgili süreyi geçer biçimde amacına uygun işlem tesis edilmemesi
ile mülkiyet hakkının süresi belirsiz biçimde kısıtlamaya tabi tutulduğunu,
bunun Anayasanın 35. maddesindeki güvencelere aykırı olduğunu, bu halin
kabulünün “ hukuk devleti” ve “hukuk güvenliği”ni zedeleyeceğini, kişi hak
ve özgürlükleri ile kamu yararı arasında bulunan dengenin korunumu yönünden
de durumun “kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığı için yeterli
olduğunu” tespit ettiğini; Yargıtay 5. Hukuk Dairesinden de aynı yönde
kararlar verildiğini; taşınmazın değerli olduğunu ifade ederek; hüküm
altına alınabilecek belirsiz alacak miktarının tespiti ile fazlaya ait
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla davalı idarelerce
kamulaştırmasız olarak el atılan taşınmaz için şimdilik 10.000,00 TL’sının
kamulaştırmasız el atılan yer bedeli tazminatı olarak fazlaya ait talep ve
dava hakları saklı kalmak kaydıyla, müşterek ve müteselsilen sorumlu davalı
idarelerden alınarak davacı müvekkiline hissesi oranında ödenmesi istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı süresinde verdiği
cevap dilekçesinde ve ilk oturumda; diğer davalı Gölbaşı
Belediye Başkanlığı vekili ise, ilk
oturumda görev
itirazında bulunmuştur.
GÖLBAŞI
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:4.7.2012 gün ve E:2012/16 sayı ile, davalı
vekillerinin görev itirazlarının reddine
karar vermiştir.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın kamulaştırmasız el atma olarak
nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında okul alanı olarak
ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, imar planında okul
alanına ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla;
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının sahibi olduğu taşınmazına
imar planında okul alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
taşınmazın bedeli olarak şimdilik 10.000,00TL’sinin işleyecek faizleri ile
birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasında bulunan Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı,
İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı, Metropoliten Nazım İmar Planlama
Şube Müdürlüğünün 23.1.2012 gün ve …343-1816 sayılı yazısına göre; Gölbaşı
İlçesi, Tuluntaş Mahallesi 78 ada 1 nolu parselin 5216 sayılı Kanun
uyarınca Ankara Büyükşehir Belediye Sınırı içinde kaldığı, Ankara
Büyükşehir Belediye Meclisinin 16.02.2007 gün ve 525 sayılı kararıyla
onaylanan 1/25000 ölçekli “2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı” kapsamında
olduğu, 1/25000 ölçekli plan, mekansal ve işlevsel bütünlük gösteren
sınırlar içinde şematik bir gösterim olduğundan, parsel bazında imar durumu
(kullanım kararı) hakkında detaylı teknik bilgi verilemediği, 78 ada 1 nolu
parselin, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 16.04.2010 tarih ve 1163
sayılı kararı ile onaylanan Tuluntaş-Koparan Kentsel Gelişim Proje Alanı 2.
Etap 1/5000 ölçekli Nazım imar planı kapsamında kaldığı, söz konusu 1/5000
ölçekli nazım imar planına yapılan itirazların Ankara Büyükşehir Belediye
Meclisinin 13.08.2010 gün ve 2530 sayılı kararı ile kısmen kabul kısmen
reddedilerek planın kesinleştiği, Tuluntaş-Koparan Kentsel Gelişim Proje
Alanı 2. Etap 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planlarının ise Gölbaşı Belediye
Meclisi’nin 04.07.2011 gün ve 205 sayılı kararı ile uygun görülüp, Ankara
Büyükşehir Belediye Meclisinin 14.12.2011 gün ve 3660 sayılı kararı ile
onaylandığı, ayrıca 78 adal no’lu parselin az bir kısmının söz konusu plan
içerisinden geçen isale hattı kapsamında kaldığı belirtilmiş; yine dava
dosyasında bulunan Gölbaşı Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 24.1.2012 gün ve
…2012-121-670-935 sayılı yazısında; Tulumtaş Mahallesi 78 Ada 1 no’lu
parselin, Bayındırlık İl Müdürlüğünce 23.10.1992 tarihinde onaylanan 1/1000
ölçekli Uygulama İmar Planı kapsamında “Okul Alanı” olarak planlanmış
olduğu; yapılaşma koşullarının E:0.50 olarak belirlendiği, ancak Ankara
Büyükşehir Belediye Meclisinin 16.04.2010 gün ve 1163 sayılı kararı ile
onaylanan Güneykent Kentsel Gelişim Alanı 2. Etap 1/5000 ölçekli Nazım İmar
Planı kapsamında yeniden düzenlemeye konu olacağı, alana ilişkin 1/1000
ölçekli Uygulama İmar Planı Revizyonu çalışmasının sürdüğü ifade edilmiştir.
Olayda, davacının maliki olduğu taşınmazın imar
planıyla okul
alanı kullanımında kaldığı, aradan
uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan
imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine
ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin görev itirazının, Asliye
Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Gölbaşı Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 4.7.2012 gün ve E:2012/16 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/643
KARAR NO : 2013/127
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
M.H.
Vekili : Av. M.E.A.
Davalılar : 1-Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Haz. Av. N.A.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.V.
3-Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.C.
O L A Y : Davacı vekili, Ankara ili, Çankaya İlçesi,
Kırkkonaklar Mah., 26374 ada, 5 parsel sayılı ve 5.402,00 m2
yüzölçümündeki arsanın 42/5402 payının müvekkiline ait bulunduğunu; bu
taşınmazın, yapılan imar planında, “Sağlık Alanı” olarak ayrıldığını ve
tapu kaydı üzerine kamulaştırılacak şerhi konulduğunu; imarlı arsa
niteliğindeki taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığını, ancak; ancak
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.12.2010 tarih, 2010/5 - 662 Es. ve
2010/551 K. sayılı kararı ile, bu tür yerlerin bedelinin ödeneceğine karar
verildiğini, bugüne kadar idareye yapılan müracaatlara rağmen, hiçbir bedel
ödenmediğini ifade ederek; dava konusu taşınmazın toplam bedelinden,
fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 2.000,00
TL’sı bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına
uygulanan en yüksek faizi ile birlikte, davalı idarelerden alınarak
taraflarına ödenmesine, dava konusu taşınmazın tapu kaydının davalı
idarelere tescil ettirilmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı İdarelerin
vekilleri,
süresi içerisinde verilen dilekçeler ile; davanın
idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında
bulunmuşlardır.
ANKARA
21 ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:13.9.2012 gün ve E:2012/194 sayı ile, davalılar
vekillerinin yargı yolu görev itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalı İdarelerin
vekillerinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdikleri dilekçeleri üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında sağlık alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin,
davalı idarelerin yazı ve savunma dilekçelerinden de, anılan
taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir tesis bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın,
davacının taşınmazının, imar planında sağlık alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı
sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın
maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazın sağlık
alanı olarak gösterilmesinden; bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak nitelendirilmesine
ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak
bulunmadığı; dolayısıyla, taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarelerin vekillerinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmaları üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idareler ve taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi
istemine ilişkin olarak olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında sağlık alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın toplam bedelinden fazlaya ilişkin ve ıslah hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 2.000,00 TL.sı bedelin, dava tarihinden itibaren
işleyecek faizi ile birlikte tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı, İmar ve
Şehircilik Dairesi Başkanlığı, Uygulama İmar Planlama Şube Müdürlüğünün
26.4.2012 gün ve …2192-7790 sayılı yazısında; dava konusu edilen
Kırkkonaklar Mahallesi 26374 ada 5 sayılı parselin, Çankaya Belediye
Meclisinin 23.12.1994 gün ve 381-sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli
Kırkkonaklar Islah Planı kapsamında kaldığı, Belediye sınırları içinde, Çankaya İlçesi
Kırkkonaklar Mahallesi sınırları içinde meskün mahalde olduğu; 5402m2 yüzölçümlü
26374 ada 5 sayılı parselin 81035 nolu parselasyon planı ile E=0.80,
Hmax=9.50 yapılanma koşullarında Sağlık Alanı kullanımına ayrıldığı,
Kırkkonaklar Mahallesine ait imar planları kapsamında kalan tüm şahıslara,
konut alanlarından tahsis yapıldığı, tüm şahıslardan Kamu Ortaklık Payı
şeklinde ayrılan kısımlar ile Sağlık Alanının oluşturulduğu, İmar kanununun
ilgili yönetmeliği uyarınca imar planlan hazırlanırken alanda yaşayan
nüfusun ihtiyacı için belirtilen standartlarda “ Sağlık Alanı” ayrılmasının
zorunlu olduğu, Sağlık Bakanlığından izin alınmak kaydıyla ilgililerince bu
alanların “Özel Sağlık Alanı” olarak kullanılabileceği, satılabileceği,
kiralanabileceği, kamulaştırılmasının zorunlu olmadığı belirtilmiştir.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar/parselasyon planıyla Sağlık Alanı kullanımında kaldığı, aradan uzun zaman geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
idarelerin vekillerinin görev itirazlarının, Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı idarelerin
vekillerinin GÖREV İTİRAZLARININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 21.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 13.9.2012 gün ve E:2012/194 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/647
KARAR NO : 2013/128
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
Y.T.
Vekili :
Av. M.M.T.
Davalı :
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Ö.Y.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu
Ankara, Yenimahalle İlçesi, İvedik Mahallesi mevkiinde bulunan 44575 ada,
40 parsel sayılı taşınmazın, yapılan
imar planında, 'Kentsel Rekreasyon Alanı' olarak ayrıldığını ve tapu kaydı
üzerine kamulaştırılacak şerhi konulduğunu; imarlı arsa niteliğindeki
taşınmaza fiilen el atılmadığını; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun,
15,12.2010 tarih ve 2010/5 - 662 Esas ve 2010/551 K. sayılı kararı ile bu
tür yerlerin bedelinin ödeneceğine hükmedildiğini ifade ederek; dava konusu
taşınmazın toplam bedelinden, fazlaya ilişkin hakları ve ıslah hakları
saklı kalmak üzere şimdilik 1.000 TL bedelin, dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareden alınarak taraflarına
ödenmesi, taşınmazın tapu kaydının
davalı idareye tescil ettirilmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davacı vekili daha sonra Mahkemeye verdiği
dilekçe ile, dava değerinin 166.000TL’ye ıslah edilmesini istemiştir.
Davalı vekili, süresi içerisinde verdiği
cevap dilekçesinde görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 21. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:12.9.2012
gün ve 2011/461 sayı ile, davalı vekilinin yargı yolu görev itirazının
reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacı
tarafından, dava dilekçesinde, fiili el atma olmadan da hukuki el atmanın
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirilmesi gerektiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında 'Kentsel Rekreasyon Alanı' olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların
taşınmazının, imar planında 'Kentsel Rekreasyon Alanı'na ayrılması
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın 'Kentsel Rekreasyon Alanı' olarak gösterilmesinden; bu planda
öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına,
imar planında 'Kentsel Rekreasyon Alanı' olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın toplam bedelinden,
fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 TL(ıslah üzerine
166.000 TL) bedelin, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle
birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasına sunulan davalı idarenin cevap
dilekçesinde; Yenimahalle
ilçesi, İvedik Mahallesinde bulunan 44675 ada 25 parselin; İvedik Macun
Kentsel Çalışma Alanına ait 84180/1 parselasyon planı kapsamında
kaldığı, bu parselasyon planının
Ankara 15. İdare Mahkemesince 16.12.2009 gün ve E. 2008/921 K. 2009/1562
sayılı kararı gereğince iptal edildiği, ardından 44675 ada 25 parselin
sınırlarında değişiklik yapılmadan 84180/2 nolu parselasyon planına göre
kamu ortaklık payı hisselerinden oluşturulan "Kentsel rekreasyon alanı"
kullanımlı 44675 ada 40 parselin oluşturulduğu, ihtiyaç duyuldukça ilgili kurumun talebi
doğrultusunda imar kanununun 10. Maddesi gereği yine ilgili kurumca
kamulaştırma işlemi yapılacağı; Yenimahalle İlçesi, İvedik Köyü 44675 ada
40 parselin kamu ortaklık paylarından oluşturulmuş 3194 sayılı İmar
Kanununun 18. Maddesi uyarınca yapılacak arazi ve arsa düzenlemesi ile
ilgili esaslar hakkındaki yönetmeliğin 4. maddesinin c bendi, Düzenleme
Ortaklık payı oranı ile ilgili 11. Maddesi, düzenlemede umumi hizmetlere
ayrılacak payın hesabı ile 30. Maddesi oranı ve kamulaştırılacak alanın
hesabı ile ilgili 31. Maddesi, düzenleme ortaklık payı oranı ile ilgili 33.
Maddesi gereği kamu ortaklık payı olarak adlandırılan (KOP) yönetmeliğinin
12. Maddesi uyarınca yapıldığı; Kamu Ortaklık (KOP) Payının ise düzenleme
sahasındaki hastane, kreş, belediye hizmet alanı, spor ve diğer resmi tesis
alanları gibi kamu alanları olduğu, düzenlemeye giren parsellerden
hisseleri oranında kesilerek oluşturulan ve tescili sağlanan alanlar
olduğu; DOP ve KOP kesintileri
yapılmadan imar uygulama planlarının uygulaması olan parselasyon planının
yapılmasının yasal ve teknik açıdan mümkün bulunmadığı, bununla beraber
imar planında kamu ortaklık paylarından oluşan Sosyal alanların ayrılmayıp
sadece tüm taşınmazların ticaret ve konut alanı olarak ayrılmasının ise o
bölgenin yaşanmaz hale getireceği ve imar planının yapılmasındaki amacı da
ortadan kaldıracağı; kamu ortaklık paylarından oluşturulan hastane, kreş,
spor, Belediye hizmet alanı, Resmi tesisler, sosyal tesisler gibi kamu
alanlarına ayrılmış parsellerin, ilgili kamu kurumlarınca kamulaştırması
yapılmadan fiili olarak el atılmasının mümkün olmadığı, KOP parsellerinin
fiili olarak kamulaştırılmadığından ve maliklerin tasarrufundaki bu
taşınmazın piyasa rayiç değerinden alım ve satıma konu olabileceği, ayrıca
ilgili kurumlardan izin alınarak imar planındaki kullanımı ne ise o amaçla
değerlendirilebilmesiyle, davacının iddia ettiği gibi tasarruf hakkının
kısıtlanmadığını; ayrıca kentsel
rekreasyon alanının ilgili yönetmelik gereği ayrıldığı, bu alanların plan
yapımına ait esaslara dair yönetmeliğin kentsel sosyal ve teknik altyapı
alanları ile ilgili standartlarına göre ayrıldığı, imar uygulamasına tabi
tutulan maliklerin faydalı ( konut, ticaret v.b.) alanlardan imar haklarını
aldıkları, hal böyle iken ilçe belediyesinden ruhsat alınarak plan amacı
doğrultusunda gayrimenkulün tasarrufunun da mümkün olduğu, müvekkil kurumun
herhangi bir kamulaştırma kararı olmadığı gibi herhangi bir fiili
müdahalesinin de bulunmadığı ileri sürülerek, davanın reddinin gerektiği
savunulmuştur.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla 'Kentsel Rekreasyon
Alanı' kullanımında kaldığı belirtilerek, tapu kaydı üzerine kamulaştırma
şerhi konulmasına rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 21.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 12.9.2012 gün ve
E:2011/461 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/648
KARAR NO : 2013/129
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1-
B.K., 2- E.K., 3 -O.Y.K., 4- T.K., 5- F.K. mirasçıları; a) Y.K., b)
Ü.K., c) N.S.,
ç) S.A., d) A.Y., e) S.Ş., 6- S.A.,
7- S.S., 8- S.E., 9- M.K., 10- M.T.
Vekili : Av.
N.B.
Davalılar : 1-Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. H.K.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. G.A.
3-Sağlık
Bakanlığı
Vekili :
Av. Y.K.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin Ankara ili,
Yenimahalle ilçesi, Macun Mahallesi sınırları dahilinde olan 16977 ada 1 parsel
sayılı taşınmazda paylarının bulunduğunu; anılan taşınmaza, davalı idarenin
herhangi bir kamulaştırma işlemi yapmaksızın sağlık alanı olarak kullanmak
üzere el attığını; 3733 m2’lik
arsanın tamamının sağlık alanı olarak ayrılmış olduğunu; müvekkillerinin
toplamda 3353 m2
hisseleri bulunduğunu; arsa vasfındaki el atılan taşınmazın Ankara’nın
değerli bir bölgesinde bulunduğunu ifade ederek; dava konusu taşınmaza,
davalı idarelerce yapılan kamulaştırmasız el atma nedeni ile fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 TL’nin davalı idareden
tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idarelerden, Yenimahalle Belediye Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı
vekilleri, süresi içerisinde verdikleri dilekçeler ile, görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 12. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:
11.10.2012 gün ve E:2012/146 sayı ile, görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre;
idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar planında sağlık alanı olarak
ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının,
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651
kararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki
belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar doğurucu
sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya da
sonuçların, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar
planında taşınmaza yönelik belirlemenin bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak
bulunmadığı; dolayısıyla, davanın
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1’inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında sağlık
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000
TL'nin faizi ile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit
edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan OSTİM/Organize Sanayi Bölge Müdürlüğünün, 25.6.2012 gün
ve 646-4416 sayılı yazısının incelenmesinden; Ostim Organize Sanayi Bölge
Müdürlüğü sınırları içerisinde bulunan,
Ankara ili Yenimahalle İlçesi, Macun Mahallesi 16977 ada 1 parsele
ait taşınmazın, 75810 sayılı plan
notlarına sahip olan, H - 114 paftası içerisinde yer alan bir taşınmaz
olduğu, imar planının 07.03.1994, parselasyon planının ise 14.10.1994
tarihinde Yenimahalle Belediyesi tarafından onaylanarak yürürlüğe girdiği;
Ostim Organize Sanayi Bölge Müdürlüğünün, 2000 yılında 4562 Sayılı OSB
Kanununun Yürürlüğe girmesinden sonra İmar ile ilgili konularda yetkili
hale geldiği ve söz konusu 16977 adanın da dahil olduğu OSB bölge
sınırlarının tamamının imar planlarının, mevcut haliyle Yenimahalle
Belediyesinden devir alındığı; 1994 yılında Yenimahalle Belediyesi
tarafından yapılan planların dışında OSTİM/Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü
tarafından söz konusu taşınmaz ile ilgili olarak herhangi bir plan değişikliği
yapılmadığı, devir alındığı tarihten
itibaren söz konusu yerde herhangi bir altyapı çalışması olmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla Sağlık Alanı kullanımında kaldığı, taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Yenimahalle
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
12.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 11.10.2012 gün ve E:2012/146 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/649
KARAR NO : 2013/130
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1.S.D.2.S.K.3.S.E.
Vekilleri :
Av. H.T.U., Av. H.A.U.
Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.D.
O L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi, 26149 Ada 2 parsel sayılı
taşınmazın, davalı Belediyenin 29.11.1988 tarih ve 3177 sayılı Encümen
kararı ile onaylanan 81031 sayılı İmar parselasyon Planında “Çankaya Belediyesi
Sağlık Tesisleri” Alanı” kullanımına KOP parseli olarak ayrıldığını; aradan
geçen çok uzun süreye karşın taşınmazın, davalı idarece amacına uygun
olarak kamulaştırılmadığını, parselin halen amaç ve konumunu koruduğu ve
kamulaştırılmanın söz konusu edilmediğinin anlaşıldığını; Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu’nun E:2010/5- K:2010/651 sayılı ve 15.12.2010 tarihli kararı
çerçevesinde; 3194 sayılı yasanın 10.maddesinin 1. fıkrası delaleti ile
Belediyece uygulama İmar Planında kamu yararına ayrılan parselde en geç 3
ay içinde plan tatbiki için 5 yıllık imar planı hazırlanmasının ve buna
uygun olarak da taşınmazın kamulaştırılmasının yasa hükmü olduğunun tespit
edildiğini; aynı kararda, ilgili süreyi geçer biçimde amacına uygun işlem
tesis edilmemesi ile mülkiyet hakkının süresi belirsiz biçimde kısıtlamaya
tabi tutulmasının, Anayasanın 35.maddesindeki güvencelere aykırı olduğunun,
bu halin kabulünün “hukuk devleti” ve “hukuk güvenliği”ni zedeleyeceğinin,
kişi hak ve özgürlükleri ile kamu yararı arasında bulunan dengenin korunumu
yönünden de durumun “kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığı için
yeterli olduğunu” tespit
edildiğini, Yargıtay 5. Hukuk
Dairesinden de aynı yönde kararlar verildiğini ifade ederek; davalı belediyece
kamulaştırmasız olarak el atılan taşınmaz hisseleri dolayısı ile davacı
müvekkillerinden S.D. için; 10.000,00-TL, S.K. için; 10.000,00-TL ve
Sadriye (Kabasakal) Er için de 10.000,00-TL olmak üzere; yekun olarak,
şimdilik 30.000,00-TL’Iik kamulaştırmasız el atılan yer bedeli
tazminatının, fazlaya mahsus hakları saklı kalmak kaydı ile davalı
belediyeden alınarak davacı müvekkillerine ayrı, ayrı hesaplanarak
verilmesine, meblağa kamu alacaklarına uygulanan en üst seviyede faiz
tahakkukuna karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçede, imar uygulaması gibi idari işlemlerden kaynaklanan
davalarda, idare mahkemesinin görevli olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA
5.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 17.7.2012 gün ve E:2011/588 sayı ile, davanın
kamulaştırmasız el atma olduğu gerekçesiyle davalının yargı yolu itirazının
reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle,
imar planında sağlık tesisleri alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacının taşınmazının, imar planında sağlık tesisleri alanına
ayrılması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem
olan imar planında taşınmazın sağlık tesisleri alanı olarak
gösterilmesinden, bu planda ön görülen kamulaştırma programlarının
zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da,
idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b)
bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü
gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle,
2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında sağlık tesisleri alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile şimdilik her bir davacı için 10.000,00 TL olmak üzere
toplam 30.000,00-TL’nin faiziyle birlikte davalı idareden tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha,
ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili
tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasında bulunan Çankaya Belediye Başkanlığı, İmar ve
Şehircilik Müdürlüğünün 1.2.2012 tarih 3317 sayılı yazısında; Çukurca Mahallesi 2. etap 1/1000 ölçekli
ıslah imar planının Belediye Meclisinin 21.04.1988 tarih ve 1388 sayılı
kararı ile kabul edildiği, onanlı plana uygun olarak hazırlanan 81054 no.lu
parselasyon planının da Belediye Encümeninin 29.11.1988 tarih ve 3177
sayılı kararı ile kabul edilerek kesinleştiği ve tapuya tescillerinin
sağlandığı, 81031 no.lu parselasyon planı kapsamındaki imarın 26149 ada 2
sayılı parselin, planı gereği olmak üzere kamu ortaklık payından (K.O.P.)
meydana geldiği, “Çankaya Belediyesi Sağlık Tesisleri Alanı ” olarak
ayrıldığı ve 11.080 m2
olarak teşekkül ettiği ayrıca, emsal (E): 0,80 ve Hmax: 9,50 m. olacak şekilde
yapılaşma koşullarının getirildiği, dava konusu 26149 ada 2 sayılı kamu
parselinde, hisseleri oranında şuyulanmış bulunan maliklerin konut
haklarının, plan kapsamındaki diğer konut ada-parsellerinde verildiği, söz
konusu parselin, Belediye sınırları içerisinde ve mücavir alan sınırları
içinde kaldığı, belediye hizmetlerinden faydalandığı belirtilmiş; taşınmaz
üzerinde plan doğrultusunda yapılmış tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın uygulama imar planıyla “Çankaya
Belediyesi Sağlık Tesisleri Alanı ” kullanımında kaldığı, çok uzun
yıllardır kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 17.7.2012 gün ve
E:2011/588 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/650
KARAR NO : 2013/131
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :
1- B.K., 2- E.K., 3- O.Y.K., 4- T.K., 5- F.K. mirasçıları; a) Y.K., b)
Ü.K., c) N.S.,
c) S.A., d) A.Y.,
e) S.Ş., 6- S.A., 7- S.S., 8- S.E., 9- S.K., 10- M.K., 11- M.T.
Vekili : Av. N.B.
Davalılar : 1-Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. H.K.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.A.A.
O L A Y : Davacılar vekili,
müvekkillerinin Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, Macun Mahallesi sınırları
dahilinde olan 43429 ada 1 parsel sayılı taşınmazda paylarının bulunduğunu;
anılan taşınmaza, davalı idarenin herhangi bir kamulaştırma işlemi
yapmaksızın park ve çocuk bahçesi olarak kullanmak üzere el attığını; 27920
m2’lik arsanın %92,01’inin park ve çocuk bahçesi alanı olarak ayrılmış
olduğunu; müvekkillerinin toplamda 10529.6 m2 hisseleri
bulunduğunu; arsa vasfındaki el atılan taşınmazın Ankara’nın değerli bir
bölgesinde bulunduğunu ifade ederek; dava konusu taşınmaza, davalı
idarelerce yapılan kamulaştırmasız el atma nedeni ile fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 TL’nin davalı idareden
tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı idarelerin vekilleri, süresi
içerisinde verdikleri dilekçeler ile, görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 12. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 13.9.2012
gün ve E:2012/145 sayı ile, görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na
gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre;
idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar planında park ve çocuk bahçesi
alanı olarak ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların
taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662
K:2010/651 kararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar
planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar doğurucu
sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya da
sonuçların, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar
planında taşınmaza yönelik belirlemenin bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1’inci fıkrasının (b) bendinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince
idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında park ve çocuk bahçesi olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000 TL'nin faizi ile birlikte
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Yenimahalle Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 2.4.2012 gün 1316/1207-6209 sayılı yazının incelenmesinden;
dava konusu edilen 43429 ada 1 parselin; Belediye Meclisinin 02.09.1998 gün
ve 196 sayılı kararı ile uygun görülen 1/1000 ölçekli Macun Köy Kuzeyi
Küçük Sanayi Bölgesi Revizyon İmar Planının (Macun 3.Etap), Büyükşehir
Belediye Başkanlığının 26.10.1999 gün ve 5351 sayılı yazısından
değişiklikle onaylanmış, 26.11.1999 günlü Resmi Gazetede ilan edilerek
askıya çıkmış ve askı süresinde yapılan itirazın Belediye Meclisinin
19.01.2000 tarih ve 11 sayılı kararı ile reddedilerek kesinleşmiş olduğu; 1/1000 ölçekli Macun Köy Kuzeyi Küçük
Sanayi Bölgesi Revizyon İmar Planının (Macun 3.Etap) uygulaması olan 84146
nolu parselasyon planının, Belediye Encümeninin 09.10.2001 tarih ve 2304
sayılı kararı ile onaylandığı, bu plan kapsamında 43429 ada 1 parselin
“Park” kullanımında kaldığı; taşınmazın üzerinde Belediyenin bir tesisi,
yapısı ya da park alanının olmadığı, ancak parsel üzerinde Ankara
Büyükşehir Belediyesinin Metro hattının bulunduğu; 43429 ada 1 parseli
ilgilendiren 1/1000 ölçekli imar plan değişikliği bulunduğu ve plan değişikliğinin
Yenimahalle Belediyesinin onay sürecinde olduğu anlaşılmıştır.
Yenimahalle
Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün bu yazısında, imar
planı doğrultusunda taşınmaz üzerinde fiilen inşa edilmiş park
bulunmadığının belirtildiği; diğer taraftan, parsel üzerinde Ankara Büyükşehir
Belediyesinin Metro hattının bulunduğu ifade edilmesine karşın; davacılar vekilince metro hattına yönelik
bir iddiada ve talepte bulunulmadığı, Danıştay Başsavcısı tarafından da,
Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin talebi üzerine, yalnızca adı geçen İdare yönünden olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı gözetildiğinde; metro hattına ilişkin
hususun, bakılan görev
uyuşmazlığının kapsamı dışında bulunduğu açıktır.
Olayda, davacıların hissedar olduğu taşınmazın
imar/parselasyon planıyla Park Alanı kullanımında kaldığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin
iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca
kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer
alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Yenimahalle
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
12.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 13.9.2012 gün ve E:2012/145 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/651
KARAR NO : 2013/132
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Davacının taşınmazının,
2863 sayılı Yasa uyarınca 1. derece arkeolojik sit alanı olarak
belirlenmesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlama sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S.U.
Vekilleri : Av. S.U., Av.
Z.Ö., Av. F.S.K., Av. S.U., Av. G.Y.
Davalı : Kültür ve Turizm Bakanlığı
Vekili :
Haz.Av. Y.Ü.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin
hissedar olduğu Ankara İli, Keçiören İlçesi,
Ovacık Köyündeki; 452 parsel sayılı taşınmazın, 15.09.1987 tarihinde eski eser; 24.06.2002 tarihinde sit alanı;
20.03.2006 tarihinde de korunması gerekli kültür varlığı olarak kayıt ve
tescil edildiğini; aradan geçen sürede müvekkili tarafından, çok sayıda
girişimde bulunulmasına rağmen, taşınmazın kamulaştırılması yönünde somut
hiçbir netice elde edilemediğini; bu nedenle, davacının taşınmazı
kullanımının fiilen ve hukuken engellendiğini; Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu'nun emsal nitelikteki 2010/5-662 Esas, 2010/651 Karar ve tarihli
kararının da gösterdiği gibi; davalı idarenin, davacının Anayasa ile koruma
altına alınan temel haklarından mülkiyet hakkını uzun yıllar boyunca
sınırladığını ve halen de kamulaştırma işlemlerini tamamlamayarak
sınırlamaya devam ettiğini; anılan kararın gerekçesinde de, böyle bir
durumda kamu yararından bahsedilemeyeceğinin açıklandığını; bu doğrultuda, mülkiyet bedelinin
karşılığının davalı tarafından davacıya ödenmesinin gerektiğini ifade
ederek; kamulaştırmasız el koyma hükümleri gereğince, fazlaya dair ve sair
tüm talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 10.000,00 TL'nin,
dava tarihinden itibaren devlet alacaklarına uygulanan en yüksek faiziyle
birlikte davalıdan tahsili istemiyle, adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği
savunma dilekçesinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
12. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:11.10.2012 gün ve E:2011/586 sayı ile, davalı tarafın
yargı yolu nedeniyle görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri
maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de,
"idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre, idarelerin
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu hükümleri uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, sit alanı ilanına, eski
eser olarak belirlemeye ilişkin kararlar ile bu kararlar uyarınca
belirlenen alan için hazırlanan koruma amaçlı imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kesin inşaat yasağı getirilen
taşınmaza yönelik kamulaştırma veya trampa gibi bireysel işlemlerin,
"idari işlem"; anılan yasa uyarınca tesis edilen işlemler
uyarınca yapmak zorunda oldukları uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; dava dilekçesinde, arkeolojik
sit alanı olarak belirlenen alanda kalan ve üzerindeki yapının eski eser
olarak tescil edildiği taşınmazın bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiğinin anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 sayılı kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, 2863 sayılı Yasa uyarınca
1. derece arkeolojik sit alanı olarak belirlenmesi sebebiyle mülkiyet
hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı
sonucuna ulaşılmış olduğu; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı; ancak bu sonuç ya
da sonuçların, bir idari işlem olan sit alanı ilanına ilişkin karar ve bu
karar uyarınca tesis edilen genel ve düzenleyici nitelikte koruma amaçlı
imar planında taşınmaza getirilen kesin inşaat yasağı sonucu anılan yasada
öngörülen kamulaştırma programlarının veya trampa işlemlerinin zamanında
yapılmamasından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin
yapması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya
çıkan idari eylemlerden kaynaklanmakta olduğu; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari Yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka
uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari
Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde
yaratmış oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem
ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiği; açıklanan nedenle, 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazın
arkeolojik sit alanı olarak belirlenen alanda kalması, üzerindeki yapının
eski eser olarak tescil edilmesi
suretiyle taşınmaza, kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000 TL’nin, faizi ile
birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Planların
hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin
internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir
aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara Kültür Varlıklarını
Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün 12.01.2012 gün ve …13/167-117 sayılı
yazısının incelenmesinden; dava
konusu Ankara İli, Keçiören İlçesi, Ovacak Mahallesi, Hamamtaşları
Mevkiinde bulunan 452 parselin, Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kurulunun 24.06.1988 gün ve 271 sayılı kararı ile 1.Derece arkeolojik sit
olarak tescil edilen, Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge
Kurulunun 29.08.2006 gün ve 1739 sayılı kararı ile Koruma Amaçlı İmar planı
onaylanan alan içinde kaldığı; söz
konusu 1.derece Arkeolojik sit alanında bulunan parsellerin tek ada ve tek
parsel ( 34754 ada, 1 parsel) olarak birleştirilmesi talebi ile Keçiören
Belediyesince hazırlanan parselasyon planının, Ankara Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun13.5.2011 gün ve 6035 sayılı kararı ile
uygun bulunduğu anlaşılmıştır.
İdarelerin
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu hükümleri uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, sit alanı ilanına, eski
eser olarak belirlemeye ilişkin kararlar ile bu kararlar uyarınca belirlenen
alan için hazırlanan koruma amaçlı imar planları ve bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kesin inşaat yasağı getirilen taşınmaza yönelik
kamulaştırma veya trampa gibi bireysel işlemler, "idari işlem";
anılan yasa uyarınca tesis edilen işlemler uyarınca yapmak zorunda
oldukları uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri;
yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem niteliği taşımaktadır.
Olayda
davacı tarafından; hissedar olduğu taşınmazın, eski eser, sit alanı ve korunması gerekli kültür
varlığı olarak kayıt ve tescil edildiğinin, aradan uzun süre geçmesine
rağmen taşınmazın kamulaştırılmadığının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun
emsal nitelikteki kararından bahisle, davalı idarenin, Anayasa ile koruma
altına alınan mülkiyet hakkını uzun yıllar boyunca sınırladığının ve halen
de kamulaştırma işlemlerini tamamlamayarak sınırlamaya devam ettiğinin;
taşınmaza kamulaştırmasız el konulması nedeniyle bedelinin tazmin edilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın, bir idari işlem olan sit alanı
ilanına ilişkin karar ve bu karar uyarınca tesis edilen genel ve
düzenleyici nitelikte koruma amaçlı imar planında taşınmaza getirilen kesin
inşaat yasağı sonucu 2863 sayılı yasada öngörülen kamulaştırma
programlarının veya trampa işlemlerinin zamanında yapılmamasından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin yapması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre;
davacının taşınmazının 2863 sayılı Yasa uyarınca 1. derece arkeolojik sit
alanı olarak belirlenmesi sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlama
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 12.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 11.10.2012 gün ve
E:2011/586 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/652
KARAR NO : 2013/133
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- N.Y., 2-M.İ., 3- M.B., 4- H.Ö.
Vekilleri :
Av. Ö.F.Y., Av. E.Ç.
Davalılar : 1-Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. T.K.
2-Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Av.A.K.
3-Ankara İl
Özel İdaresi
Vekili :
Av. Z.T.
O L A Y : Davacılar vekili, müvekkillerinin hissedar
olduğu, Ankara İli, Çankaya İlçesi, Karakusunlar Mevkiinde kâin, 27557 ada
5 parsel taşınmaza, davalı idare tarafından her hangi bir kamulaştırma
İşlemi yapılmaksızın kesinleşmiş imar planında sağlık ve kreş alanı olarak
ayrılmak suretiyle fiilen/hukuken el atıldığını; müvekkillerinin taşınmaz
için Kamulaştırma Kanunun Geçici 6. maddesine atıfta bulunan 6111 sayılı
kanunun geçici 2. maddesi uyarınca uzlaşmak istemediklerini; Yargıtay 5.
Hukuk Dairesinin 21.03.2011 tarih 2010/16894 E. 2011/4865 K. sayılı
ilamında aynen “Hukuk Genel Kurulu’nun benzer konudaki 15.12.2010 gün ve
2010/5-662/651 sayılı kararı uyarınca imar planında park, yol ve okul alanı
gibi kamu hizmetine ayrılmış bulunan yerlere, el atılmamış olsa dahi
bedeline hükmedileceğine ilişkin kararı da gözetilerek, 3194 sayılı imar
kanunun 10. Maddesinin amir hükmü uyarınca 1/1000 ölçekli uygulama imar
planın kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde davalı belediyece,
ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma görevinin yerine getirilmemesi ve
malikin mülkiyet hakkının süresi belirsiz şekilde kısıtlanması nedeniyle
taşınmaz bedeli ödenmelidir.” Denildiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, davacılara eşit olmak üzere şimdilik, 10.000
TL kamulaştırmasız el atma tazminatının, davalı idareden tahsil edilerek müvekkillerine
payları oranında ödenmesine, alacağa dava tarihinden itibaren kamu
alacakları için öngörülen en yüksek faizin yürütülmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idarelerden, Çankaya Belediye Başkanlığı ile Sağlık Bakanlığı vekilleri ilk cevap
dilekçelerinde görev
itirazında bulunmuşlardır.
ANKARA
12. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:20.9.2012 gün ve E:2012/43 sayı ile, yargı yolu
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, fiili el atma olmadan da hukuki el
atmanın kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, imar planında sağlık ve kreş alanı olarak ayrılan taşınmazının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin, davalı idarelerin yazı ve savunma
dilekçelerinden de, anılan taşınmaz üzerine henüz yapılmış bir tesis
bulunmadığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların
taşınmazının, imar planında sağlık ve kreş alanına ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı
sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın
maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği
üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın sağlık ve kreş alanı olarak gösterilmesinden; bu planda
öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "kamulaştırmasız el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli
yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken
olanak bulunmadığı; dolayısıyla,
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesi gerektiğinden bahisle; 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar olduğu
taşınmazına, imar planında sağlık ve kreş alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL.sı bedelin, dava tarihinden itibaren
işleyecek faizi ile birlikte tazmini
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dosyada
bulunan Çankaya Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün
5.4.2012 gün ve …/2012(9674) 155562 sayılı yazısının incelenmesinden; 330 m2 yüzölçümlü 25757
ada 5 sayılı parselin, Dikmen Batı yakası İmar Planına ait 81154 nolu
parselasyon planı ile düzenlemeye alınarak, 238 m2’sınin imar planı ile
E=1.80 olmak üzere 5 Katlı Konut Alanı olarak belirlenen 27781 ada 1
parsele, geriye kalan 92m2’sinin ise imar planı ile Park ve Spor Alanı
olarak belirlenen 27783 ada 3 parsele tahsis edildiği, 81154 nolu
parselasyon planının Çankaya Belediyesi Encümeninin 10/07/1997 tarih ve
3164 sayılı kararıyla onaylanarak askı ve ilan işlemleri sonunda
kesinleştiği ve Tapuya tescilinin sağlandığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın imar planıyla “sağlık ve kreş alanı”
kullanımında kaldığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin
iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun
uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planında
yer alan davacılara ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının,
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
12.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 20.9.2012 gün ve E:2012/43 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/653
KARAR NO : 2013/134
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : P. İnşaat Emlak Turizm Organizasyon
Yayıncılık Paz.Tic. Ltd.Şti.
Vekili :
Av. A.E.
Davalı :
Ankara İl Özel İdaresi
Vekili : Av. D.S.
O L A Y : Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara ili, Çankaya ilçesi, Karakusunlar Mah. 16163
ada 1 parsel sayılı, 27445 ada
1 parsel sayılı taşınmazların, kesinleşen imar planına göre ilköğretim
alanı olarak düzenlemeye alındığını; imar planının kesinleşmesinden
itibaren geçen zaman içerisinde İmar Planındaki Tahsis amacına uygun hiç
bir işlem yapılmadığını 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 10. maddesi hükmüyle,
imar planında kamu hizmet tesislerine tahsis edilen bir yerin yasada
öngörülen beş yıllık süre içerisinde, ilgili kurumca kamulaştırma
yapılmaması durumunda dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atılmış
olduğunu; davalının kamulaştırma prosedürünü işletmesi ve müvekkilini
2942/4650 sayıl yasaya göre uzlaşma görüşmesine çağırması gerekirken, bu
güne kadar hiçbir işlem yapmamasının T.C.Anayasasının 35. maddesi ve
Türkiye Cumhuriyeti’nin de kabul ederek kendisini bağlı sayılmış olduğu
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Ek Birinci Protokolün Birinci Maddesi ile
güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlali anlamına geldiğini; plan
nedeniyle mülkiyet hakkının özünün zedelendiğini, müvekkilinin mülkiyetten
kaynaklanan hiçbir hakkını kullanamadığını; bunun Kamulaştırmasız El Koyma
niteliğinde olduğunu; nitekim;
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 23/09/1982 tarihli Sporrong ve Lönnroth
kararında “olayda mülkiyet hakkına doğrudan el konulmadığı ama verilen izin
ve getirilen yasakların el konulması sonucunu doğurduğu, bunun da hakkın
özüne dokunduğu” sonucuna ulaşılmıştır, şeklinde karar vermiş olduğunu;
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun, 15/12/2010 tarih ve 2010/5-662 E., 2010/651
K. Sayılı kararının da, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin anılan kararıyla
birebir örtüştüğünü, kararın
gerekçesinde de açıklandığı üzere; İmar planı ile Kamu hizmetine
tahsis edilen bir taşınmazın, bu tahsise uygun olarak , yasal süresi
içerisinde kamulaştırma yapılarak bedelinin ödenmemesinin kamulaştırmasız
el koyma olarak kabul edildiğini ileri sürerek; anılan taşınmazlara
kamulaştırmasız el atılmış olduğundan dava konusu taşınmazlardaki davacının
hissesinin tapusunun iptali ile davalı adına tesciline; bedelinin, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10,000.00 TL’nin davalıdan
dava tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tahsili ile müvekkiline
ödenmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare
vekili, ilk cevap dilekçesinde yargı
yolu itirazında bulunmuştur.
ANKARA
16. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 20.6.2012 gün ve E:2012/92 sayı ile, davalı vekilinin yargı
yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı
yerinde çözümlenmesi gerektiğinden bahisle idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları
ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat
gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca
yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; dosyanın
incelenmesinden; davacının hissedarı olduğu 16163 ada, 1 parsel ve 27445
ada 1 parsel numaralı taşınmazın tamamının imar planında, ilköğretim alanı
olarak ayrılması nedeniyle kamulaştırmasız el atıldığının anlaşılmış
olduğu; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, imar
planında yeşil alana ayrılması hadisesi sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın okul yeri olarak gösterilmesinden; bu
planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapamamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın, imar mevzuatı
hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği;
açıklanan nedenlerle, 2247 Sayılı Yasanın 10'uncu maddesi uyarınca davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu
taşınmazlarına, imar planında İlköğretim
Alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
bedelinin fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; 10.000
TL'sinin faiziyle birlikte tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren
belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin
internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir
aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara
itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve
planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı Kanun'un
18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve
arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın,
birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait
bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya
parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre
hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla
meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık
payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında yer alan Çankaya Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü’nün 15.3.2012 gün ve 7817 sayılı yazısına göre, dava konusu
edilen16163 ada 1 parselin; Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin
23.06.1982 tarih ve 372 saydı kararıyla onaylanan imar planına istinaden
hazırlanan ve Ankara Büyükşehir Belediye Encümeninin 27.4.1982 tarih ve 221
sayılı kararıyla onaylanan 79450 nolu parselasyon planı ile oluştuğu; İmar
planı ile Anaokulu Yeri olarak belirlendiği; daha sonra Karayolları Genel
Müdürlüğü 4. Bölge Müdürlüğünce 25/04/1991 tarihinde onaylanan
(ANKARA-ESKİŞEHİR- ANKARA-KONYA AYRIM ÇEVREYOLU) Kamulaştırma planı ile
Kamulaştırılacak alan olarak ayrıldığı belirtilmiş; parsel üzerinde plan
doğrultusunda yapılmış bir tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazların imar planında Anaokulu Yeri
kullanımında kaldığı, planın kesinleşmesinin üzerinden uzun süre geçmesine
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin
iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun
uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 16.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 20.6.2012 gün ve
E:2012/92 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/654
KARAR NO : 2013/135
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İdarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el
atmasından doğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere
ilişkin özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S.K.mirasçıları;1-H.İ.K.,2-K.K.,3-R.K.mirasçıları;a-N.K.b-M.S.c-E.T.,d-N.M.e-M.K.
Vekili :
Av. N.Ç.
Davalı :
Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. E.A.
O
L A Y :
Davacılar vekili, müvekkillerinin murisinin maliki ve hissedarı bulunduğu Bursa
ili, Osmangazi ilçesi, Yunuseli Mah., Kadıoğlu mevkii, 6551 ada 3 parsel
sayılı arsa vasıflı taşınmaza davalı tarafça kamulaştırma yapılmadan
Mezarlık ve Mezarlık Koruma Bandına kalbedilmek suretiyle el atılmış
olduğunu; el atmanın kalıcı mahiyette ve kamuya tahsis amaçlı olduğunu; el
atılmayan kısımlardan da istifade edemediklerini; taşınmazın imar planı içinde bulunduğunu;
davalı tarafla uzlaşma sağlanamayacağı sabit olduğundan müvekkilin
taşınmazındaki kamulaştırmasız el atılan alanın tespiti ve bedelinin
tahsili için işbu davayı açmak zorunluluğu doğduğunu ileri sürerek; müvekkilinin
taşınmazından kamulaştırılmadan el konulan kısımların bedeli olarak,
fazlaya ait hakları saklı kalmak şartıyla 10.000,00.TL’nin dava tarihinden
itibaren faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili, cevap dilekçesinde; davanın idari yargı yerinde görülmesi
gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
BURSA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 4.9.2012
gün ve E: 2012/386 sayı ile, davanın, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
tazminata ilişkin bulunduğu gerekçesiyle görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI;
Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,
kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları
işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara
dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle
ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8’inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; davacıların
hissedarı olduğu 6551 ada, 3 parsel numaralı taşınmazın imar planında,
mezarlık ve mezarlık koruma bandı alanı olarak ayrılması nedeniyle
kamulaştırmasız el atıldığının anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında;
davanın, davacıların taşınmazının, imar planında yeşil alana ayrılması hadisesi
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı;
dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da sonuçların,
yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari
işlem olan imar planında taşınmazın mezarlık yeri olarak gösterilmesinden;
bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapamamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari
yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla; imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine ilişkin bulunan davanın, imar mevzuatı hükümleri
çerçevesinde idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği; açıklanan
nedenlerle, 2247 Sayılı Yasanın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların hissedar oldukları
taşınmazlarına, imar planında Mezarlık ve Mezarlık Koruma Bandı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın
bedeli olarak, fazlaya ait hakları saklı kalmak şartıyla 10.000,00.TL’nin
dava tarihinden itibaren faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemiyle açılmıştır.
Dava dosyasında bulunan Bursa 2.Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve
Şehircilik Dairesi Başkanlığının 29.6.2012 gün ve …641.01-104483 sayılı
yazısının incelenmesinden; dava konusu edilen Osmangazi İlçesi, Yunuseli
Mahallesi, 6551 ada, 3 parselin,
onaylı 1/5000 ölçekli Osmangazi Nazım İmar Planı’nda; “Mezarlık
Koruma Bandı olarak önerilen Ağaçlandırılacak alanda ve kısmen 100 kişi/ha
yoğunlukta Gelişme Konut Alanında” kalmakta olduğu, onaylı 1/1000 ölçekli
Hamitler Mezarlığı Çevresi Uygulama İmar Planında, “Mezarlık Koruma Bandı
ve kısmen plansız alanda” kaldığı; 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı
hükümlerinin 1. maddesinde, “Mezarlık Koruma Bandı Alanı Bursa Büyükşehir
Belediyesi tarafından kamulaştırma suretiyle elde edilecektir.” Denildiği;
dosyadaki Bilirkişi Raporlarının incelenmesinden ise; parselin, davacıların
hisselerine düşen 197,69 m2’lik kısmının 154,02 m2’lik kısmının imar
planında Mezarlık Koruma Bandında kalmak suretiyle hukuken el atılmış hale
geldiği, 0,47 m2’lik kısmının Mezarlık içinde kaldığından fiilen el
atıldığı, 43,20 m2’lik kısmının ise 1/5000 ölçekli planda tarım arazisinde
kaldığı, mezarlık duvarı içinde
kalan kısım için kamulaştırma yapılmadığı anlaşılmıştır.
Belediyelerin
3194 sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile arazi
ve arsalar üzerinde imar planlarının hazırlanması ve yürürlüğe konulması,
arazi ve arsa düzenlemesi gibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları imar
planlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayanan irade
açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyici işlemler olduğu, bu yönü
ile de idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargı
yerlerinde çözümlenmesi gerektiği tartışmasızdır. Buna karşılık,
Belediyece, Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul ve yöntemlere uygun idari
nitelikte uygulama işlemleri yapılmaksızın, dava konusu taşınmazın bir
kısmına fiilen el atılarak, mezarlık duvarı içine alması karşısında,
idarenin bu eyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğini taşıdığı açıktır.
Öte yandan, İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu
hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana
getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin
kurulması, işletilmesi ve bakımı sırasında kişilere verdiği zararların
tazmini istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünün, idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam
yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine ait
olduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel
mülkiyete konu taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve projeye
aykırı iş görüldüğü iddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydana gelen
zararın tazmini davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız
fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde
çözümleneceği, yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim,
yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadı
Birleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı
kararının III. bölümünde,
“İstimlaksiz el atma halinde amme teşekkülü İstimlak Kanununa uygun
hareket etmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiyle kanunsuz bir
harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine
giren mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana
gelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin
vazifesi içindedir.” görüşüne yer verilmiştir.
Bu
durumda, idarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasından doğan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere ilişkin özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümü,
adli yargı yerinin görevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın
başvurusunun reddi gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/655
KARAR NO : 2013/136
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
A.Ö.
Vekili :
Av. İ.D.
Davalı : Nilüfer Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. F.G.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin sahibi olduğu Bursa, Nilüfer, Ertuğrul, 1165
ada, 2 parsel taşınmazın, 2004 tarihinden bu tarafa imarının kısıtlı
olduğunu, spor tesisi alanında kaldığını; taşınmazın kamulaştırması veya
imar kısıtlılığının kaldırılması için yaptıkları müracaatın sonuçsuz
kaldığını 10 yıla yakın zamandır müvekkilinin taşınmazını dilediği gibi
kullanamadığını; mülkiyet hakkına kamusal yarar sebep göstererek getirilen
sınırlamanın, malikin taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkını belirsiz süre
için kullanılamaz hale getirerek bir hukuk devletinde kişinin hak ve
özgürlükleri ile kamu yararı arasında bulunması gereken dengenin
bozulmasına yol açarak hukuk güvenliğini yok ettiğini; taşınmaza fiilen el
atılması ile imar uygulaması sonucu hukuken kullanmaya engel sınırlamalar
getirilmesi arasında fark bulunmadığını ifade ederek; şimdilik mümkün
olduğu takdirde belirsiz alacak davası olarak 10.000 TL kamulaştırmasız el
atma tazminatının davalıdan dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi
ile birlikte tahsiline, mümkün olmadığı takdirde fazlaya dair hakları saklı
kalmak kaydıyla 10.000 TL’nin yasal faizi ile birlikte tahsiline karar
verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçede, davada, idare mahkemesinin görevli olduğunu ileri
sürerek görev itirazında bulunmuştur.
BURSA 4. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:28.9.2012
gün ve E:2012/124 sayı ile, görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava dilekçesinde,
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma
olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle, imar planında spor alanı
olarak ayrılan taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin
istenildiğinin anlaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya da
sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere, genel ve düzenleyici nitelikte
bir idari işlem olan imar planında taşınmazın spor alanı olarak
gösterilmesinden, bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan Yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi idari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla
ilgili tazminat taleplerinin Adli Yargı yerlerinde açılacak tazminat
davalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla;
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
davanın, 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1
'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince İdari Yargı yerinde görülmesinin gerektiği;
açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm
altına alınması istemine ilişkin olarak olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının sahibi olduğu taşınmazına,
imar planında spor alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 10.000,00 TL’nin faiziyle birlikte davalı idareden tazmini
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Bursa Nilüfer Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 9.3.2012 tarih ve 104 sayılı yazısında; dava konusu edilen Ertuğrul Mahallesi,
1165 ada, 2 parselin, 3194 sayılı
İmar Kanunun 18.madde uygulaması ile oluşmuş D.O.P. kesintisi yapılmış imar
parselleri olduğu belirtilmiş; anılan parselin 1/1000 ölçekli uygulama imar
planında Spor Alanında kaldığı, taşınmaz
üzerinde fiilen yapılmış tesis bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının sahibi olduğu taşınmazın imar planıyla Spor Alanında kaldığı, çok
uzun yıllardır kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı vekilinin
görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Bursa 4.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 28.9.2012 gün ve
E:2012/124 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2012/656
KARAR NO : 2013/137
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
A.Ö.
Vekili :
Av. İ.D.
Davalı : Nilüfer Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. F.G.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin sahibi olduğu Bursa, Nilüfer, Demirci, H 21C.09B 1B pafta, 4269 ada,
1 parsel taşınmazın, 11.8.2001 tarihinden bu tarafa imarının kısıtlı
olduğunu, belediye hizmet alanında kaldığını; taşınmazın kamulaştırması veya
imar kısıtlılığının kaldırılması için yaptıkları müracaatın sonuçsuz
kaldığını 10 yıla yakın zamandır müvekkilinin taşınmazını dilediği gibi
kullanamadığını; mülkiyet hakkına kamusal yarar sebep göstererek getirilen
sınırlamanın, malikin taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkını belirsiz süre
için kullanılamaz hale getirerek bir hukuk devletinde kişinin hak ve
özgürlükleri ile kamu yararı arasında bulunması gereken dengenin
bozulmasına yol açarak hukuk güvenliğini yok ettiğini; taşınmaza fiilen el
atılması ile imar uygulaması sonucu hukuken kullanmaya engel sınırlamalar
getirilmesi arasında fark bulunmadığını ifade ederek; şimdilik mümkün
olduğu takdirde belirsiz alacak davası olarak 10.000 TL kamulaştırmasız el
atma tazminatının davalıdan dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi
ile birlikte tahsiline, mümkün olmadığı takdirde fazlaya dair hakları saklı
kalmak kaydıyla 10.000 TL’nin yasal faizi ile birlikte tahsiline karar
verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresi içerisinde
verdiği dilekçede, davada, idare mahkemesinin görevli olduğunu ileri
sürerek görev itirazında bulunmuştur.
BURSA 4. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:28.9.2012
gün ve E:2012/126 sayı ile, görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de,
kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak
tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari
işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili
hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem
niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, dava
dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü kararında,
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan da
kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek suretiyle,
imar planında belediye hizmet alanı olarak ayrılan taşınmazının bedelinin
ödenmesine hükmedilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, yukarıda da söylenildiği üzere,
genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmazın "kısmen park alanı kısmen de yol" olarak gösterilmesinden,
bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından
ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari
Yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
Yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine
ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin Adli Yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla; taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması
istemine ilişkin davanın, 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem
ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince İdari Yargı yerinde
görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.1.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm
altına alınması istemine ilişkin olarak olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın
ÇELİK’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının sahibi olduğu taşınmazına,
imar planında belediye hizmet alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile şimdilik 10.000,00 TL’nin faiziyle birlikte davalı
idareden tazmini istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren
belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin
internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir
aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara
itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve
planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Bursa Nilüfer Belediye Başkanlığı, İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 9.3.2012 tarih ve 108 sayılı yazısında; dava konusu edilen Demirci Mahallesi,
4269 ada, 1 parselin, 3194 sayılı
İmar Kanunun 18.madde uygulaması ile oluşmuş %35 D.O.P. kesintisi yapılmış
imar parselleri olduğu belirtilmiş; anılan parselin (yeni 8 nolu) 1/1000
ölçekli uygulama imar planında Belediye Hizmet Alanında kaldığı, taşınmaz üzerinde fiilen yapılmış tesis
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının sahibi olduğu taşınmazın imar planıyla Belediye Hizmet Alanında
kaldığı, çok uzun yıllardır kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme
yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Bursa 4.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 28.9.2012 gün ve
E:2012/126 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.1.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/1
KARAR NO : 2013/138
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- K.Ö., 2- A.A., 3- D.A., 4- N.A., 5- İ.K., 6- S.B., 7-
L.B., 8- M.B., 9- Ş.B., 10 -C.B.
Vekilleri : Av. Ö.F.Y., Av. E.Ç.
Davalılar
: 1- Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.V.
2- Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.Ş.
O L A Y : Davacılar vekili özetle; Davacıların Ankara
İli, Çankaya İlçesi, 27704 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduklarını, taşınmazın imar planında park alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun
davalılar adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik her bir davacı bakımından 1.000’er TL nin faizi ile birlikte
davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 5.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 18.10.2012
gün ve E:2012/251 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği belirtilerek, davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı açısından, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların taşınmazına, imar planında
park alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik her
bir davacı bakımından 1.000’er TL’nin davalılardan tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
park alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile, davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk
Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 18.10.2012 gün ve E:2012/251 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/2
KARAR NO : 2013/139
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.Y.
Vekili :
Av. M.E.A.
Davalı :
Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Av. Z.T.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Çankaya İlçesi, Çukurca Mahallesi, 26182 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın
hisseli maliki olduğunu, taşınmazın imar planında sağlık alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapu
kaydının davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydı ile şimdilik 2.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline
karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Sağlık Bakanlığı vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 4.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 22.03.2012 gün
ve E:2011/289 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Sağlık Bakanlığı
vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların taşınmazına, imar planında
sağlık alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapu kaydının
davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 2.000
TL’nin davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.
Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında sağlık alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el
atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun
kabulü ile, davalı Sağlık Bakanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk
Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Sağlık Bakanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 4. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 22.03.2012 gün ve E:2011/289 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/3
KARAR NO : 2013/140
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Ömerli Baraj Gölü Uzun Mesafeli Koruma Alanı kapsamında kalan taşınmazın
ayrıca dere mutlak koruma alanında bırakıldığından bahisle açılan tazminat
davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Ş.E.
Vekili : Av. E.K.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. H.A.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının İstanbul
İli, Sancaktepe İlçesi, Kurtdoğmuş mahallesi,1158 parsel sayılı taşınmazın hisseli
maliki olduğunu, taşınmazın imar planında Ömerli Barajı mutlak koruma havzası alanında
kaldığını belirterek, taşınmazın el atılan kısmının davalı adına tescili
ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000 TL nin
faizi ile birlikte davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle dava
açmıştır.
Davalı İSKİ Genel Müdürlüğü vekili
1.celseden önce, süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev
itirazında bulunmuştur.
KARTAL 3.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 12.06.2012
gün ve E:2012/197 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı idare vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun
8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri,
genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasa'nın 13'üncü
maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığını ifade ederek,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği belirtilerek, davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 10.
maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazının, imar planında
mutlak koruma havzasında kalması sebebiyle mülkiyet hakkının
kısıtlandığından bahisle, taşınmazın tapusunun davalı idare adına tescili
ile, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik
10.000 TL’nin davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Planların
hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge
planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya
yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c)
(Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi
Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında
kullanılmak üzere plânlanamaz.”
hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili
tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu
fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Olayda,
davacı tarafından, Ömerli Baraj Gölü Uzun Mesafeli Koruma Alanı kapsamında
kalan taşınmazın ayrıca dere mutlak koruma alanında bırakıldığından bahisle
kamulaştırılması gerekirken kamulaştırılmadığı dolayısıyla fiili el atma
olmamakla birlikte hukuki el atma yoluyla mülkiyet hakkına kısıtlama
getirildiği, bu durumun da kamulaştırmasız el atma niteliğinde olduğu ileri
sürülmek suretiyle, İSKİ İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği ve bu Yönetmelik
hükümleri uyarınca yapılan imar planları sonucu taşınmaz üzerinde tasarruf
olanağı kalmadığından taşınmazın bedelinin tazminat olarak ödenmesine karar
verilmesinin istenildiği; mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak, bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan
Yönetmelik ve imar planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve
davalı idarenin Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar
konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden
kaynaklandığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, Yönetmelik, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile davalı İSKİ Genel Müdürlüğü
vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı İSKİ Genel Müdürlüğü
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Kartal 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 12.06.2012 gün ve E:2012/197 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/4
KARAR NO : 2013/141
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.G.(A.)
Vekili
: Av. N.S., Av. Z.K.
Davalılar : 1- Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.K.
2- Mamak Belediye
Başkanlığı
Vekili :
Av. E.B.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Mamak İlçesi, 39246 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki olduğunu
taşınmazın imar planında park alanı
olarak ayrıldığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydı ile şimdilik 2.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline
karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
Davalı Mamak Belediye Başkanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 10.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 27.09.2012
gün ve E:2012/257 sayı ile, davalı vekillerinin görev itirazlarının reddine
karar vermiştir.
Davalılar Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Mamak Belediye Başkanlığı vekillerinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak tesis
edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek,2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca,olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılar vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve
dahi 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmaları üzerine
Danıştay Başsavcısı'nca, davalılar açısından, 10.maddede öngörülen biçimde,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında park alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, yasal faizi ile birlikte
şimdilik 2.000 TL’nin davalılardan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
park alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalılar
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Mamak Belediye Başkanlığı vekillerinin
görev itirazlarının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerektiği gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılar Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı ve Mamak Belediye Başkanlığı vekillerinin GÖREV
İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 10. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 27.09.2012
gün ve E:2012/257 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY
BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/5
KARAR NO : 2013/142
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : H.Y.
Vekili : Av. V.U., Av. D.Ö.
Davalılar
: 1- Çorum İl Özel
İdare Müdürlüğü
Vekili : Av. A.A.
2- Çorum Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.Y.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Çorum İli,
Merkez İlçesi, 1492 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın maliki olduğunu,
taşınmazın imar planında ilkokul
alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun davalılar
adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik
3.000 TL nin faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi
istemiyle dava açmıştır.
Davalı İl Özel İdare Müdürlüğü vekili
1.celsede süresi içerisinde beyanen özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Çorum Belediye Başkanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
ÇORUM 1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 05.07.2012
gün ve E:2012/89 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Çorum Belediye
Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar Kanunu’nun
8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri,
genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen
parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari
işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği belirtilerek, davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılar vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve
dahi davalılardan Çorum Belediye Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davalılardan Çorum Belediye Başkanlığı açısından, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması
istemine ilişkin kısmı yönünden, 10. maddede öngörülen biçimde,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında ilkokul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 3.000
TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında ilkokul alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el
atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile, davalılardan Çorum Belediye
Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın davanın taşınmazın
bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı
yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çorum Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Çorum 1. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 05.07.2012 gün ve E:2012/89 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/6
KARAR NO : 2013/143
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : Ö.Ö.
Vekili : Av. A.K.
Davalı :
Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. D.O.İ.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Yenimahalle İlçesi, 15928 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu, taşınmazın imar planında ilköğretim
alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun davalılar
adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik
5.000 TL nin faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi
istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara İl Özel İdaresi vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 2.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 12.09.2012
gün ve E:2012/367 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği belirtilerek, davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalı idare bakımından, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında ilköğretim alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun davalı
idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 5.000
TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında ilköğretim alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el
atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile, davalı Ankara İl Özel İdare
vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Ankara İl Özel İdare
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 12.09.2012 gün ve E:2012/367 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/7
KARAR NO : 2013/144
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : H.G.
Vekili : Av. M.E.A.
Davalılar : 1- Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. U.E.
2- Kültür ve Turizm Bakanlığı
Vekili :
Av. A.A.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Yenimahalle İlçesi, 60057 ada, 2 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduklarını, taşınmazın imar planında turizm alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun
davalılar adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 500 TL nin faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar
verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Kültür ve Turizm Bakanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 4.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 17.10.2012
gün ve E:2012/36 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Kültür ve Turizm
Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği belirtilerek, davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında::
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Kültür ve Turizm Bakanlığı vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalılardan Kültür ve
Turizm Bakanlığı açısından, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında turizm alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 500
TL’nin davalılardan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
turizm alanında kaldığı,
taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile, davalılardan Kültür ve
Turizm Bakanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Kültür ve Turizm
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 4. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 17.10.2012 gün ve E:2012/36 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/8
KARAR NO : 2013/145
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- A.E., 2- H.K., 3- O.Y., 4- E.K., 5- E.K., 6- Ş.Y., 7-
F.K., 8- A.B.
Vekili : Av. Ö.F.Y., Av.
E.Ç.
Davalılar
: 1- Çankaya Belediye
Başkanlığı
Vekili :
Av. T.K.
2- Ankara İl Özel İdare Müdürlüğü
Vekili :
Av. Z.T.
O L A Y : Davacılar vekili özetle; Davacıların Ankara İli, Çankaya İlçesi, Çukurca
Mevkii, 26164 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki olduklarını,
taşınmazın imar planında ilköğretim
alanı olarak ayrıldığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile şimdilik 8.000 TL nin faizi ile birlikte davalılardan
tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı İl Özel İdare Müdürlüğü vekili
1.celsede, süresi içerisinde beyanen özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 16.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 17.10.2012
gün ve E:2012/25 sayı ile, davalı vekillerinin görev itirazlarının reddine
karar vermiştir.
Davalı Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılar vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
dahi davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı açısından, 10. maddede öngörülen
biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların taşınmazına, imar planında
ilköğretim alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal
faizi ile birlikte şimdilik 8.000 TL’nin davalı idareden tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı
8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
ilköğretim alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış
olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay
Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı
vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 16.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 17.10.2012 gün ve E:2012/25 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/9
KARAR NO : 2013/146
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : S.N.
Vekili
: Av. A.C., Av. E.K.
Davalılar : 1- İl Milli Eğitim Müdürlüğü
Vekili :
Av. M.Ö.
2- Nilüfer Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. V.A.
3- Bursa İl Özel İdare Müdürlüğü
Vekili :
Av. Y.G.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Bursa İli,
Nilüfer İlçesi, 3347 ada, 7 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu, taşınmazın imar planında ilköğretim
tesisleri alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun
davalılar adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 10.000 TL nin faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar
verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Bursa İl Özel İdare vekili 1.celsede,
süresi içerisinde beyanen özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Nilüfer Belediye Başkanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
BURSA 3.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.06.2012
gün ve E:2012/128 sayı ile, davalı vekillerinin görev itirazlarının reddine
karar vermiştir.
Davalı Nilüfer Belediye
Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar Kanunu’nun
8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri,
genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen
parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari
işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği belirtilerek, davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Bursa İl Özel İdare Müdürlüğü ile Nilüfer Belediye
Başkanlığı vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi davalılardan
Nilüfer Belediye Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalılardan Nilüfer
Belediye Başkanlığı açısından, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında ilköğretim tesis alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın
tapusunun davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
şimdilik 10.000 TL’nin davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
ilköğretim tesis alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile, davalılardan Nilüfer
Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Nilüfer
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Bursa 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 14.06.2012 gün ve E:2012/128 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/10
KARAR NO : 2013/147
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1-A.K.,
2-A.K.,3-A.A.,4-G.A.,5-N.S.,6-S.H.,7-Ö.K.,8-A.A.,9-A.A.,10- A.K.,11-A.K.,
Vekili :
Av. Ö.F.Y., Av. E.Ç.
Davalılar : 1- Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Av. S.K.
2- Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.D.
3- Ankara İl Özel İdare Müdürlüğü
Vekili :
Av. Z.T.
O L A Y : Davacılar vekili özetle; Davacıların Ankara İli, Çankaya İlçesi, Huzur Mevkii,
25190 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki olduklarını,
taşınmazın imar planında okul alanı
olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun davalılar adına
tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 11.000
TL nin faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle
dava açmıştır.
Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili
1.celsede, süresi içerisinde beyanen özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 24.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 16.05.2012
gün ve E:2011/517 sayı ile, davalı vekillerinin görev itirazlarının reddine
karar vermiştir.
Davalı Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği belirtilerek, davanın taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı ile Çankaya Belediye
Başkanlığı vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi davalılardan
Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı açısından, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların taşınmazına, imar planında
okul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 11.000
TL’nin davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında okul alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile davalılardan Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 24.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 16.05.2012 gün ve E:2011/517 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/11
KARAR NO : 2013/148
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından kaynaklanan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.K.
Vekili : Av. F.M.A.
Davalı :
Çorum Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Ö.O.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Çorum İli, Merkez
İlçesi, 461 ada, 37 parsel sayılı taşınmazın maliki olduğunu, taşınmazın
imar planında okul alanı olarak
ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun davalı adına tescili ile,
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 25.000 TL nin faizi
ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Çorum Belediye Başkanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
ÇORUM 1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 11.09.2012
gün ve E:2012/186 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını
belirterek,davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek,2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca,olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı Çorum Belediye Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı idare bakımından
10.maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında okul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 25.000
TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
okul alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacının
hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış
olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile, davalı Çorum Belediye
Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Çorum Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Çorum 1. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 11.09.2012 gün ve E:2012/186 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO
: 2013/12
KARAR NO : 2013/149
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1-M.K., 2-M.K.
Vekili :
Av. F.M.A.
Davalı :
Çorum Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Ö.O.
Dahili
Davalı : Çorum İl Milli Eğitim Müdürlüğü
O L A Y : Davacılar vekili özetle; Davacıların Çorum
İli, Merkez İlçesi, 461 ada, 211 parsel sayılı taşınmazın müşterek maliki
olduklarını, taşınmazın imar planında okul alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun
davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 25.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Çorum Belediye Başkanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
ÇORUM 1.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 18.09.2012
gün ve E:2012/187 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Çorum
Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca,olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ün
Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık YILDIZ,
Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla yapılan
14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Çorum Belediye Başkanlığı vekilinin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalılardan Çorum
Belediye Başkanlığı açısından,
10.maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların taşınmazına, imar planında
okul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 25.000
TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında okul alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile, davalılardan Çorum Belediye
Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çorum Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Çorum 1. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 18.09.2012 gün ve E:2012/187 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/13
KARAR NO : 2013/150
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : A.A.B.
Vekili :
Av. V.Ö., Av. Ş.Ç.
Davalı :
Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. S.K.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Çankaya İlçesi, 27056 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu, taşınmazın imar planında temel
eğitim alanı olarak ayrıldığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan
tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara İl Özel İdaresi vekili süresi içerisinde
verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 19.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 31.10.2012
gün ve E:2012/254 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek,2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca,olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı Ankara İl Özel İdaresi vekilinin anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,davalı idare bakımından
10.maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında temel eğitim alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 1.000 TL’nin davalıdan tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
temel eğitim alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalı Ankara
İl Özel İdaresi vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Ankara İl Özel
İdaresi vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 19. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 31.10.2012 gün ve E:2012/254 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/14
KARAR NO : 2013/151
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : M.K.
Vekili
: Av. N.B.
Davalılar : 1- Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. B.V.
2- Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.Ö.A.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Yenimahalle İlçesi, 43088 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu, taşınmazın imar planında yeşil
alan olarak ayrıldığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydı ile şimdilik 1.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline
karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev
itirazında bulunmuştur.
Davalı Yenimahalle Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 16.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 03.10.2012
gün ve E:2012/153 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Yenimahalle
Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek,2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca,olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılar vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve
dahi davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı açısından, 10.maddede
öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında yeşil alan olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, yasal faizi ile birlikte
şimdilik 1.000 TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
yeşil alanda kaldığı,
taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalılardan
Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk
Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Yenimahalle
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 16.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 03.10.2012 gün ve E:2012/153 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/15
KARAR NO : 2013/152
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : H.Ö.
Vekili :
Av. S.U.M.
Davalı :
Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Av. V.D.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Çankaya İlçesi, 26759 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu, taşınmazın imar planında okul
alanı olarak ayrıldığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile şimdilik 10.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan
tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 3.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 03.09.2012
gün ve E:2012/86 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını
belirterek,davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiğini belirtilerek,2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca,olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalı idare bakımından 10.maddede öngörülen biçimde,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında okul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, yasal faizi ile birlikte
şimdilik 10.000 TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
okul alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalı Milli
Eğitim Bakanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 03.09.2012 gün ve E:2012/86 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/16
KARAR NO : 2013/153
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- N.B., 2- A.Ş., 3- S.T., 4- B.K.
Vekili :
Av. N.B.
Davalılar : 1- Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Av. Y.Ü.
2- Ankara İl Özel
İdaresi
Vekili :
Av. D.O.İ.
O L A Y : Davacılar vekili özetle; Davacıların Ankara
İli, Çankaya İlçesi, 26127 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki olduklarını
taşınmazın imar planında okul alanı
olarak ayrıldığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydı ile şimdilik 1.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline
karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Davalı İl Özel İdaresi vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 24.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 20.09.2012
gün ve E:2012/182 sayı ile, davalı vekillerinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Milli Eğitim
Bakanlığı ve İl Özel İdaresi vekillerinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılar vekillerinin Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalılar Milli Eğitim Bakanlığı ile Ankara İl Özel İdaresi
açısından, 10.maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında okul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, yasal faizi ile birlikte
şimdilik 1.000 TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan
tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
okul alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalılar
Milli Eğitim Bakanlığı ile Ankara İl Özel İdaresi vekillerinin görev
itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılar Milli Eğitim
Bakanlığı ile Ankara İl Özel İdaresi vekillerinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE
İLİŞKİN Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 20.09.2012 gün ve E:2012/182
sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/17
KARAR NO : 2013/154
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : N.G.
Vekili
: Av. D.S., Av. B.İ.
Davalı :
Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Av. E.Ş.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Mamak İlçesi, 38103 ada, 9 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki olduğunu,
taşınmazın imar planında lise-okul
alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun davalı
adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik
10.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle
dava açmıştır.
Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 21.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 13.11.2012
gün ve E:2012/297 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari
işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca,davalı idare bakımından 10.maddede öngörülen biçimde, olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında lise-okul alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik
10.000’er TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme
eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
lise-okul alanında kaldığı,
taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden başvurusunun kabulü ile, davalı Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 21. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 13.11.2012 gün ve E:2012/297 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/28
KARAR NO : 2013/155
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar: 1- D.K., 2- M.Ç.
Vekili :
Av. S.Y., Av. E.V.
Davalı :
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.K.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacıların Ankara
İli, Yenimahalle İlçesi, 43137 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın maliki
olduklarını, taşınmazın imar planında kentsel çalışma alanı olarak ayrıldığını belirterek,
taşınmazın tapusunun davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile şimdilik her bir davacı için 1.000’er TL nin faizi
ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 2.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 12.09.2012
gün ve E:2012/343 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8’inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
“idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2’nci maddesinin
1’inci fıkrasının (b) bendinde yer alan “idari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları,” hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa’nın 10’uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye
göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca
davalı idare bakımından 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların taşınmazına, imar planında
kentsel çalışma alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik her
bir davacı bakımından 1.000’er TL’nin davalıdan tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
kentsel çalışma alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacının
hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış
olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, başvurusunun kabulü ile, davalı Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 2. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 12.09.2012 gün ve E:2012/343 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/29
KARAR NO : 2013/156
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : S.A.
Vekilleri : Av. V.Ö., Av. Ş.Ç.
Davalı :
Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. S.K.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Çankaya İlçesi, 27643 ada, 2 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu taşınmazın imar planında temel
eğitim alanı olarak ayrıldığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan
tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara İl Özel İdaresi vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 5.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 07.11.2012
gün ve E:2012/257 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını
belirterek,davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiğini belirtilerek,2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalı idare bakımından 10.maddede öngörülen biçimde,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında temel eğitim alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, yasal faizi ile birlikte
şimdilik 1.000 TL’nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Planların
hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
temel eğitim alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalı Ankara
İl Özel İdaresi vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Ankara İl Özel
İdaresi vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 07.11.2012 gün ve E:2012/257 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/30
KARAR NO : 2013/157
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- N.K., 2- R.N., 3- B.G., 4- Ö.S., 5- Y.A., 6- M.U.
Vekili : Av. L.İ., Av.
Ö.T.
Davalılar : 1- Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Av. G.S.K.
2- Ankara
İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. S.K.
O L A Y : Davacılar vekili özetle; Davacıların Ankara
İli, Altındağ İlçesi, 24353 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduklarını, taşınmazın imar planında lise ve ortaokul alanı olarak ayrıldığını belirterek, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000 TL nin faizi ile
birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Ankara İl Özel İdaresi vekili süresi
içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 2.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 27.11.2012
gün ve E:2012/480 sayı ile, davalılar vekillerinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Milli Eğitim
Bakanlığı ve İl Özel İdaresi vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılar vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve
dahi davalılar vekillerinin 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunmaları üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalılar açısından,
10.maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların taşınmazına, imar planında
lise ve ortaokul alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, yasal faizi ile
birlikte şimdilik 1.000 TL’nin davalılardan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında lise ve ortaokul alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el
atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin
ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece
3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile
yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalılar
Milli Eğitim Bakanlığı ile Ankara İl Özel İdaresi vekillerinin görev
itirazlarının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılar Milli Eğitim
Bakanlığı ile Ankara İl Özel İdaresi vekillerinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE
İLİŞKİN Ankara 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 27.11.2012 gün ve E:2012/480
sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/31
KARAR NO : 2013/158
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : M.S.
Vekili
: Av. M.E.A.
Davalılar : 1- Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.K.
2- Gençlik ve Spor Bakanlığı
Vekili :
Av. D.K.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Etimesgut İlçesi, 48101 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın maliki olduklarını,
taşınmazın imar planında park ve
açık spor alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun
davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 1.000 TL nin faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar
verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev
itirazında bulunmuştur.
SİNCAN 5.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 01.11.2012
gün ve E:2012/240 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalılardan
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı açısından, 10. maddede öngörülen
biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında park ve açık spor alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın
tapusunun davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
şimdilik 1.000 TL’nin davalılardan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında park ve açık spor alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen
el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı
ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, başvurusunun kabulü ile, davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk
Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Sincan 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 01.11.2012 gün ve E:2012/240 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/56
KARAR NO : 2013/159
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Maaş nakil
ilmuhaberinin düzeltilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : H.Ö.
Vekili
: Av. H.S.Y.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili : Av. M.K.
O
L A Y : Davacı vekili
özetle; Davacının, Türk Telekom AŞ.de sözleşmeli memur olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı yasa'nın
22. maddesine göre atamasının yapıldığını ve 18.12.2007 tarihinde Kastamonu
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünde memur olarak çalışmaya
başladığını,08.03.2012 tarihli dilekçesiyle davalı kuruma müracaat ederek,
hak edilen denge tazminatının, enflasyon farkının, maaş zammının maaşına
yansıtılması ve maaş ilmühaberinin düzeltilmesini istediğini, bu isteğinin
zımnen reddedildiğini belirterek,
zımnen ret işleminin iptali ile, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ve eksik ödenen parasal haklarının ödenmesi istemiyle idari
yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı
Türk Telekomünikasyon A.Ş. vekili süresi içerisinde verdiği savunma
dilekçesinde özetle, davanın adli yargının görev alanına girdiğini öne
sürerek görev itirazında bulunmuştur.
KASTAMONU İDARE
MAHKEMESİ:
20.07.2012 gün ve E:2012/510 sayılı kararı ile, özetle; davalı idarenin
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı
vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava
dosyasının onaylı örneği ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na
gönderilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI;
Davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin
görevli bulunduğu belirtilerek, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri
gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, davalı Türk
Telekomünikasyon A.Ş. vekili açısından, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406
sayılı yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı yasa'nın 22. maddesine göre
ataması yapılan ve 18.12.2007 tarihinde Kastamonu İl Kültür ve Turizm
Müdürlüğünde memur olarak çalışmaya başlayan davacının 08.03.2012 tarihli dilekçesiyle
davalı kuruma müracaat ederek, hak edilen denge tazminatının, enflasyon
farkının, maaş zammının maaşına yansıtılması ve maaş ilmühaberinin
düzeltilmesini istenmesine karşılık, bu isteğinin zımnen reddine dair
işlemin iptali ile, maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi ve eksik
ödenen parasal haklarının ödenmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2.
maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk
Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003
tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak
yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki
kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan
bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak
Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması
Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile
(6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000 tarihi
itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon alanında
sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş bir
genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim Kurulunun önerisi
ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen
kadrolarda istihdam edilen personel
eliyle yürütülür. Bu personel hakkında
bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş
mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere
ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne
yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde memur statüsünde görev
yapmakta iken, 406 sayılı yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı yasa'nın
22. maddesine göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin yapılması
için ataması yapılan ve 18.12.2007
tarihinde Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünde memur olarak çalışmaya
başlayan davacı tarafından, 5473 sayılı Yasa uyarınca hak edilen denge
tazminatının, enflasyon ve maaş
zammının ödenmesi ve maaş ilmühaberinin düzeltilmesi istemiyle yaptığı
başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile maaş nakil
ilmühaberinin talep doğrultusunda düzeltilmesine, hak edilen denge
tazminatı, enflasyon farkı ve maaş zammı tutarının yasal faizi ile birlikte
ödenmesine karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a)
(Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil,
sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından
dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal
davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis
edildiği ve dava açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği
taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız
olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde
adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile
Kastamonu İdare Mahkemesinin Görevlilik Kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile,
davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Kastamonu İdare
Mahkemesi’nin 20.07.2012 gün ve E:2012/510 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/57
KARAR NO : 2013/160
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Maaş nakil ilmuhaberinin
düzeltilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : H.T.
Vekili
: Av. H.S.Y.
Davalı : Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili : Av.M.K.
O
L A Y : Davacı vekili
özetle; Davacının, Türk Telekom AŞ.de sözleşmeli memur olarak görev
yapmakta iken, 406 sayılı yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı yasa'nın
22. maddesine göre atamasının yapıldığını ve 08.01.2008 tarihinde Kastamonu
İl Sağlık Müdürlüğünde memur olarak çalışmaya başladığını,08.03.2012
tarihli dilekçesiyle davalı kuruma müracaat ederek, hak edilen denge
tazminatının, enflasyon farkının, maaş zammının maaşına yansıtılması ve
maaş ilmühaberinin düzeltilmesini istediğini, bu isteğinin zımnen reddedildiğini belirterek, zımnen ret
işleminin iptali ile, maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi ve
eksik ödenen parasal haklarının ödenmesi istemiyle idari yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı
Türk Telekomünikasyon A.Ş. vekili süresi içerisinde verdiği savunma
dilekçesinde özetle, davanın adli yargının görev alanına girdiğini öne
sürerek görev itirazında bulunmuştur.
KASTAMONU İDARE
MAHKEMESİ:
20.07.2012 gün ve E:2012/511 sayılı kararı ile, özetle; davalı idarenin
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı
vekilince süresi içinde verilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava
dosyasının onaylı örneği ile birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na
gönderilmiştir.
YARGITAY
CUMHURİYET BAŞSAVCISI;
davanın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin
görevli bulunduğu belirtilerek, 2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri
gereğince, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına, dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığı’na gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre; davalı vekilinin anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca, davalı Türk
Telekomünikasyon vekili açısından, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın
çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki
belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın
davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı şirkette görev yapmakta iken, 406 sayılı
yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı yasa'nın 22. maddesine göre ataması
yapılan ve 08.01.2008 tarihinde Kastamonu İl Sağlık Müdürlüğünde memur
olarak çalışmaya başlayan davacının 08.03.2012 tarihli dilekçesiyle davalı
kuruma müracaat ederek, hak edilen denge tazminatının, enflasyon farkının,
maaş zammının maaşına yansıtılması ve maaş ilmühaberinin düzeltilmesini
istenmesine karşılık, bu isteğinin zımnen reddine dair işlemin iptali ile,
maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi ve eksik ödenen parasal
haklarının ödenmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda kaldığı
sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve
3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır. 16.7.1965 tarihli
ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle sıkıyönetim ve
seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin
özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398
sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom
hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2.
maddesinin (c) bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk
Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003
tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak
yürütür” denildikten sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine
12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak,
Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm
tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur”
denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk
Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi
Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak
yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk
Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş
yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon
Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşmeli veya
kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan ilişkilerinden
doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki İlke
Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle
yürütülür. Bu personel hakkında
bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş
mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere
ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne
yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne
ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010
(Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı için 100
ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve
82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin
verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam
Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun
31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe
konulmuştur.
Kanunla, Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev
yapacak olanları kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar
Kurulu'na yetki verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girdiği 29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
2.7.2004 tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın 128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri
ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle
yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı
Kanun’la değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri
sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda
ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri
uyarınca belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile
22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak
kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı
personel, kamu görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu
personel belirtilen süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve
hisse devir tarihinden nakli için Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri,
cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali ve özlük hakları Türk
Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu tarafından Türk
Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi
olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel,
kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde memur statüsünde görev
yapmakta iken, 406 sayılı yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı yasa'nın
22. maddesine göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin yapılması
için ataması yapılan ve 08.01.2008
tarihinde Kastamonu İl Sağlık Müdürlüğünde memur olarak çalışmaya başlayan
davacı tarafından, 5473 sayılı Yasa uyarınca hak edilen denge tazminatının,
enflasyon ve maaş zammının ödenmesi
ve maaş ilmühaberinin düzeltilmesi istemiyle yaptığı başvurunun zımnen
reddine ilişkin işlemin iptali ile maaş nakil ilmühaberinin talep
doğrultusunda düzeltilmesine, hak edilen denge tazminatı, enflasyon farkı
ve maaş zammı tutarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi
istemiyle idari yargı yerinde dava açılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik :
8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b)
İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik : 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma
ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis
edildiği ve dava açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği
taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız
olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde
adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile
Kastamonu İdare Mahkemesinin Görevlilik Kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile,
davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Kastamonu İdare
Mahkemesi’nin 20.07.2012 gün ve E:2012/511 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/58
KARAR NO : 2013/161
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
2918 sayılı Yasa’dan kaynaklanan sorumluluk davasının, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : H. Sigorta A.Ş.
Vekili : Av. A.A.
Davalı : Karayolları Genel Müdürlüğü
Vekili : Av. Z.Ö.
Dahili
Davalı: N.S. İnş. Uluslar arası Nak. San. Ve Tic. AŞ.
Vekili : Av. M.S.
O L A Y :
Davacı vekili özetle; Davacı şirket tarafından kasko poliçesi ile
sigortalanan 04 P 4639 plakalı aracın, 30.06.2011 tarihinde Halit Özmen
yönetiminde, Erciş ilçesinden Patnos ilçesine doğru seyir halinde iken, yol
yapım çalışmaları sırasında sürücüsünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi
nedeniyle meydana gelen maddi hasarlı trafik kazası neticesinde hasar
gördüğünü belirterek, 1.086,00 TL lik rücu tazminatının yasal faizi ile
birlikte davalıdan tahsili talebiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ERZURUM 2.İDARE MAHKEMESİ: 15.12.2011 gün, E:2011/1871, K:2011/1580
sayı ile özetle; davanın görüm ve çözümünde adli yargı görevli
olduğundan bahisle davanın görev yönünden reddine karar vermiş olup, bu
karara karşı yapılan itiraz başvurusu üzerine Erzurum Bölge İdare Mahkemesi
08.03.2012 gün, E:2012/98, K:2012/80 sayı ile itirazın reddine karar
vermiş, bu karara karşı yapılan karar düzeltme talebi üzerine, Erzurum
Bölge İdare Mahkemesi 22.05.2012 gün, E:2012/408, K:2012/297 sayı ile karar
düzeltme talebinin reddine karar vermiş ve karar kesinleşmiştir.
Davacı bu kez aynı istemle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
ANKARA
19.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 12.10.2012 gün, E:2012/351, K:2012/407 sayı ile
özetle; davaya bakma görevinin idari yargı olduğundan bahisle, davanın görev
yönünden reddine karar verilmiş ve bu karar kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; Davacı vekili
tarafından; 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu,
adli ve idari yargı yerleri arasında görev
uyuşmazlığın doğduğu, adli yargı dosyasının mahkemece, ekinde idari
yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN’ın davada adli yargının, Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın ise davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacı şirket tarafından sigortalanan
aracın, yol yapım çalışmaları sırasında sürücüsünün direksiyon hakimiyetini
kaybetmesi sonucu meydana gelen maddi hasarlı trafik kazası neticesinde
oluşan 1.086,00 TL lik rücu tazminatının yasal faizi ile birlikte davalıdan
tahsili talebiyle açılmıştır.
2918
sayılı Karayolları Trafik Kanununun 1. maddesinde, Kanunun amacının
karayollarında can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlayacak ve
trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemek
olduğu; “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde, bu Kanunun trafikle ilgili
kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri bunların uygulamasını ve
denetlenmesini ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk,
çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsadığı ve bu kanunun karayollarında
uygulanacağı; 10. maddesinde, yapım ve bakımdan sorumlu olduğu yolları
trafik düzeni ve güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmanın gerekli
görülen kavşaklara ve yerlere trafik ışıklı işaretleri, işaret levhaları
koymak ve yer işaretlemeleri yapmanın Belediye Trafik birimlerinin görev ve
yetkileri arasında olduğu belirtilmiştir.
Öte
yandan 2918 sayılı Yasanın 19.1.2011 günlü Resmi Gazetede yayımlanarak
yürürlüğe giren 6099 sayılı Yasanın 14. maddesiyle değişik 110. maddesinde
“İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçların
sebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları dahil, bu Kanundan doğan
sorumluluk davaları, adli yargıda görülür. Zarar görenin kamu görevlisi
olması, bu fıkra hükmünün uygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana
gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorlu
araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının
merkez veya şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu
yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yer
mahkemesinde de açılabilir”; Geçici 21. maddesinde de “Bu Kanunun 110 uncu
maddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkin hükmü, yürürlüğe girdiği
tarihten önce idari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmış
bulunan davalara uygulanmaz” denilmiştir.
Dosyanın
incelenmesinden, 30.06.2011 tarihinde Erciş ilçesinden Patnos ilçesine
doğru seyreden 04 P 4639 plakalı aracın, yol yapım çalışmaları sırasında
sürücüsünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi nedeniyle meydana geldiği
öne sürülen kaza neticesinde oluştuğu belirtilen maddi zarara ilişkin
olarak 1.086,00 TL lik rücu tazminatının yasal faizi ile birlikte tazmini
talebiyle iş bu davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Belediye aleyhine idare mahkemesinde açılan başka
bir tazminat talepli tam yargı davasında, İdare Mahkemesi 2918 sayılı
Yasanın 110.maddesinin 1.fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerinin
Anayasaya aykırı olduğu kanısına varmış, İdare Mahkemesinin bu iki cümlenin
iptali istemiyle yaptığı başvuruyu inceleyen Anayasa Mahkemesi 8.12.2011
gün ve E:2011/124, K:2011/160 sayı ve 8.11.2012 gün ve E:2012/118,
K:2012/170 sayılı aynı içerikli iki kararı ile; “2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 110. maddesinin birinci fıkrasında, bu
Kanun’dan doğan sorumluluk davalarının adli yargıda görüleceği
öngörülmektedir. İtiraz başvurusunda bulunan mahkeme ise idare mahkemesi
olup davaya bakmakta görevli ve yetkili mahkeme değildir. Başvurunun
Mahkeme’nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.” Kararına varmıştır. Bu
durumda, 2918 sayılı Yasanın
19.1.2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesi’nin
benzer bir konuda İdare Mahkemesi’nin davaya bakmakla görevli bulunmadığı
yolundaki kararları gözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesinin karayollarında,
can ve mal güvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanarak trafik
güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı ve
Kanunun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,
bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların
görev yetki ve sorumlulukları ile, çalışma usullerini kapsadığı,
dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyle açılacak sorumluluk davalarının
görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu; meydana gelen zararın
tazmini istemiyle açılan bu davanın da adli yargı yerinde çözümlenmesi
gerektiği sonucuna varılmıştır. Açıklanan
nedenlerle davanın görüm ve çözümü adli yargı yerinin görevine girdiğinden
Ankara 19.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Ankara 19. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 12.10.2012 gün,
E:2012/351, K:2012/407 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde Üye Eyüp Sabri BAYDAR’ın
KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
KARŞI OY
Davalı
idarenin karayolunun yapım, bakım ve korunmasındaki ihmali sonucu meydana
gelen kazada, davacının uğradığı maddi zararın tazmini istemi ile İdari
Yargıda dava açılmış,
İdare Mahkemesi
yargılama sonucunda "uyuşmazlığın 2918 Sayılı Yasa'nın 110. maddesi
gereğince Adli Yargıda çözümlenmesi gerektiği" gerekçesi ile yargı
yolu yönünden davanın reddine, karar verilmiş,
Kararın
kesinleşmesi üzerine bu kez
davacı vekilince aynı
istekle Adli Yargıda
dava ikame
edilmiş
Adli
Yargıda yapılan yargılama sonucunda da "İdarenin Hizmet Kusuruna
dayalı açılan davaların tam yargı davası niteliğinde bulunduğu, İdari
yargıda açılması gerektiği" gerekçesi ile dava dilekçesi yargı yolu
yönünden reddedilmiş,
Kararın
kesinleşmesi üzerine 2247 Sayılı Yasa'nın 19.maddesi gereğince görevli
yargı kolunun belirlenmesi için dosya Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı'na
gönderilmiş,
Yüksek
Mahkemece yapılan inceleme sonucunda "2918 Sayılı Yasa'nın 110.maddesi
hükümleri gözetildiğinde davanın Adli Yargıda çözümlenmesi gerektiği"
düşüncesi ile Asliye Hukuk Mahkemesinin görevsizlik kararının
kaldırılmasına, Adli Yargının görevli olduğuna oyçokluğuyla kesin olarak
karar verilmiştir.
Sayın
çoğunluğun uyuşmazlıkta Adli Yargıyı görevli kabul eden düşüncesine iştirak
edilmesi mümkün değildir.
Zira;
Davada, davalı Karayolları Genel Müdürlüğünün karayolunun yapım, bakım ve
korunmasındaki ihmali sonucu zarara neden olan kazanın meydana geldiği
iddia edilmektedir.
2918
Sayılı Yasanın KTK'nın 7.md. "Karayolları Genel Müdürlüğünün Yapım ve
Bakımından sorumlu olduğu Karayollarında can ve mal güvenliği yönünden
gerekli düzenleme ve işaretlemeleri yaparak önlemleri alma ve
aldırmanın" İdarenin görev ve yetkileri arasında bulunduğuna işaret
edilmiş,
6001
Sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün teşkilat ve görevleri hakkındaki
kanunun 4.md. "Hazırlayacağı programlar uyarınca karayollarını yapmak,
yaptırmak, emniyetle kullanılmalarını sağlayacak şekilde sürekli bakım
altında bulundurmak, bakımını yaptırmak, onarımım yaptırmak, işletmek ve
işlettirme" Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri arasında gösterilmiş,
TC
Anayasası'nın 125/son md. "idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan
zararı ödemekle yükümlü olduğu" kurala bağlanmış,
2577
Sayılı İYUK 2/1-b md. "idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
haklan ihlal edilenler tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava
çeşitleri arasında" sayılmıştır.
Bu
durumda Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluk alanındaki yolun yapım,
bakım ve onarımının yapılmadığı nedeniyle doğan zararın tazmininin
amaçlanmış olması karşısında, idarenin görevinde olan kamu hizmetini
yürüttüğü esnada kişilere verdiği zararın ödetilmesine yönelik bulunan
uyuşmazlık konusu davanın, olayda kamu hizmetinin usulüne ve hukuka uygun
olarak yürütülüp yürütülmediğinin, hizmet kusuru veya idarenin
sorumluluğunu gerektiren bir husus olup olmadığının tespitinde esas alınan
idare hukuku kurallarına ve 2577 Sayılı IYUK 2/1 -b md. sayılan tam yargı
davasında görüm ve çözümünde idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Sayın
çoğunluk, karayolunun yapım, bakım ve korunmasındaki ihmalden doğan zararda
Adli Yargıyı görevli kabul eden görüşünde hukuki dayanak olarak 2918 Sayılı
KTK 110/1 md. hükümlerini esas almıştır.
11.01.2011
gün 6099 Sayılı Yasa'nın 14. maddesi ile 2918 Sayılı KTK 110. maddesine
eklenen 1.fıkra ile "işleteni veya sahibi devlet ve diğer kamu
kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları
dahil bu kanundan doğan sorumluluk, davaları Adli Yargıda görülür... "
hükmü getirilmiştir.
Sayın
çoğunluk görüşünün aksine eldeki uyuşmazlık anılan yasa hükmü kapsamında
kalmamaktadır.
Çünkü,
2918 Sayılı KTK 85.maddesinde açıkça belirtildiği gibi yasa motorlu
araçların işletilmesinden doğan zararlar nedeniyle işletenin hukuki
sorumluluğunu düzenlemektedir.
Yasa hükmünde geçen bu kanundan ve
Adli Yargıda görülmesi gereken sorumluluk davaları, 2918 Sayılı Yasa'nın
85.maddesinde düzenlenen motorlu araçların işletilmesi nedeniyle verilen zararlardan
dolayı araç işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin davalardır.
Yasa
değişikliğinden önce kamu araçlarının işletilmesi nedeniyle verilen
zararlardan dolayı kamu idaresinin sorumluluğunun hangi yargı kolunda görüm
ve çözümü konusunda yasada bir düzenleme bulunmadığından İdari ve Adli
Yargı organları arasında çıkan görev uyuşmazlıklarını sonlandırmak üzere
sözü geçen yasa hükmü getirilmek suretiyle kamu araçlarının verdiği
zararlar nedeniyle işletenin sorumluluğunda 2918 Sayılı Yasa'nın amacına uygun
olarak Adli Yargıda görüm ve çözüm esası benimsenmiştir.
Nitekim
yasa değişikliğine ilişkin Hükümet gerekçesi de getirilen yeni hükmün bu
nedenle maddeye eklendiğini teyit etmektedir.
Somut
uyuşmazlıkta davanın karayolunun yapım, bakım ve korunmasındaki idarenin
hizmet kusuruna dayanmasına,
2918
Sayılı Yasa'nın 110/1 md. motorlu araçların işletilmesinden doğan
zararlardan dolayı işletenini hukuki sorumluluğunun Adli Yargıda görüm ve
çözümünü düzenleme altına almasına,
Somut
uyuşmazlığın anılan yasa hükmü kapsamında bulunmamasına,
Kamu
hizmetinin usulüne ve hukuka uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin hizmet
kusuru veya idarenin sorumluluğunu gerektiren bir husus olup olmadığının
tespitinde, 2577 Sayılı IYUK 2/1-b md. sayılan tam yargı davasında görüm ve
çözümünde İdari Yargının görevli olmasına göre,
Uyuşmazlıkta
Adli Yargıyı görevli kabul eden sayın çoğunluğun görüşüne katılamıyorum.
ÜYE
Eyüp Sabri
BAYDAR
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/59
KARAR NO : 2013/162
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Davacının
rahatsızlığında kullanılan stent bedelinin tarafına ödenmemesi üzerine
açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : N.Ş.
Vekili : Av. R.A., Av. C.A.
Davalı : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı'na
izafeten Aydın SGK İl Müdürlüğü
Vekili : Av.T.D.
O
L A Y : Aydın Sosyal Güvenlik Kurumu
İl Müdürlüğü’nde kamu görevlisi olarak (devredilen emekli sandığı
iştirakçisi) görev yapmakta olan davacının, kalp rahatsızlığının
tedavisinde kullanılan stentlerin bedelinin tarafına ödenmesi istemiyle
davalı kuruma yaptığı başvurunun 16.02.2009 tarihinde reddi üzerine, davacı
vekili tarafından, ret işleminin iptali ile, stent fatura bedeli olan
4.133,00 TL nin yasal faizi ile ödenmesi istemiyle idari yargı yerinde dava
açılmıştır.
AYDIN 1. İDARE MAHKEMESİ: 31.05.2010 gün, E:2009/228, K:2010/903
sayılı kararı ile özetle; ilaçlı stent bedelinden kaynaklanan
uyuşmazlığın, işlem tarihinde 5510 sayılı yasanın yürürlükte olması nedeniyle,
iş mahkemesinin görev alanında bulunduğundan 5510 sayılı yasanın
101.maddesi gereğince davanın görüm ve çözümünde adli yargı mercilerinden
İş Mahkemelerinin görevli olduğunu belirterek görevsizlik kararı vermiştir.
Bu
karara karşı yapılan itiraz başvurusu üzerine Aydın Bölge İdare Mahkemesi
13.10.2010 gün, E:2010/1392, K:2010/1337 sayı ile, itirazın reddine karar
vermiş olup, bu karara karşı yapılan karar düzeltme başvurusu üzerine Aydın
Bölge İdare Mahkemesinin 17.01.2011 gün, E:2011/5, K:2011/8 sayı ile, karar
düzeltme talebinin reddine karar vermiş ve karar bu şekilde kesinleşmiştir.
Davacı
vekili aynı istemiyle bu kez adli yargı yerinde dava açmıştır.
AYDIN
2.İŞ MAHKEMESİ: 01.06.2011 gün ve E:2011/179, K:2011/359 sayı ile özetle;
davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bu
karara karşı yapılan temyiz başvurusu üzerine, Yargıtay 10.Hukuk Dairesinin
E:2011/12251, K:2012/4144 sayılı, 06.03.2012 tarihli kararı ile özetle;
davanın idari yargının görev alanına girdiğinden bahisle hükmün bozulmasına
karar verilmiştir.
Yargıtay
bozma ilamından sonra yapılan yargılamada;
AYDIN 2. İŞ MMAHKEMESİ: Bozma ilamına uyulmuş ve 28.11.2012 gün, E:2012/253, K:2012/616 sayılı kararı ile özetle; uyuşmazlığın çözümünün idari yargının
görev alanına girdiğinden bahisle davanın görevsizlik nedeniyle reddine
karar vermiş ve bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün,
Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR,
Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun
katılımlarıyla yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
I-İLK İNCELEME : Dosya üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Olay
kısmında belirtildiği üzere, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada,
idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle verilmiş
ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine
kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu seçenekler
ile verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1- 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde,
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir.
2-
2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı
mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine
kendine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir
yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu
kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık
Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargı
yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı
yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki,
başvuru kararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar
verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi
gerekir.
Yasa
koyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması
halinde her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma
iradesini davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa
zamanda çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik
kararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten
el çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince, öncelikle
görevsizlik kararı verilmekle birlikte görevli merciin belirtilmesi için re’sen
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmuştur.
Bu
haliyle, Aydın 2.İş Mahkemesi’nce re’sen yapılan başvuru, 2247 sayılı
yasada öngörülen yönteme uymamaktadır.
Ancak, adli ve idari yargı yerleri arasında olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyası ve dosya içerisine celp
edilmiş olan idari yargı dosyasının aslı ile birlikte son görevsizlik
kararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği, hal böyle
iken usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Aydın Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlüğü’nde kamu görevlisi
olarak (devredilen emekli sandığı iştirakçisi) görev yapmakta olan
davacının kalp rahatsızlığının tedavisinde kullanılan 4.133,00 TL
tutarındaki stentlerin bedelinin faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle yaptığı
başvurunun 16.02.2009 tarihinde reddine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı Aydın Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü işleminin iptali ile ödenen
bedelin faizi ile birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden; kamu görevlisi olan davacıya, Adnan
Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji ABD tarafından, 22.10.2008
tarihinde stent-implA.asyonu yapıldığı, 22.10.2008 tarihli faturaya göre
davacının bu tedavi nedeniyle 4.133,00 TL ödemek zorunda kaldığı, davacı
tarafından stentlerin bedelinin ödenmesi istemiyle 16.02.2009 tarihinde
davalı idareye müracaat edildiği, bu müracaatın 16.02.2009 tarihinde reddi
üzerine, ret işleminin iptali ile, stent fatura bedelinin idare tarafından
faizi ile ödenmesi istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır.
31.5.2006
tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı Kanunlar kapsamındaki hizmet akdine
göre ücretle çalışanlar (Sosyal Sigortalılar), kendi hesabına çalışanlar
(Bağ-Kur’lular), tarımda kendi adına ve hesabına çalışanlar (Tarım
Bağ-Kur’luları), tarım işlerinde ücretle çalışanlar, (Tarım sigortalıları),
devlet memurları ve diğer kamu görevlilerini (Emekli Sandığı
İştirakçileri), geçici maddelerle korunan haklar dışında, sosyal güvenlik
ve sağlık hizmetleri yönünden yeni bir sisteme tabi tutmuş, beş farklı
emeklilik rejimini aktüeryal olarak hak ve hükümlülükler yönünden tek bir
sosyal güvenlik sistemi altında toplamıştır. 5510 sayılı Kanunun iptali
amacıyla açılan davada Anayasa Mahkemesi, 15.12.2006 tarih ve E: 2006/111,
K: 2006/112 sayılı kararıyla, anılan Kanunun birçok maddesi ile birlikte,
bu Kanunun yürürlük tarihinden önce 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu
hükümlerine tabi olarak görev yapmakta olan memurlar ve diğer kamu görevlilerini
diğer sigortalılarla aynı sisteme tabi kılan (başta 4/c maddesi) hükümlerin
iptaline karar vermiş; bu karardan sonra kabul edilen 17.04.2008 tarih ve
5754 sayılı Kanunla 5510 sayılı Kanunda düzenlemeler yapılmış ve anılan
Kanuna eklenen Geçici 1 nci ve Geçici 4 ncü maddelerle, 5754 sayılı Kanunun
yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 tarihinden önce 5510 sayılı Kanunun 4 ncü
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanlar (memurlar ile
diğer kamu görevlileri) ile bunların dul ve yetimleri hakkında, bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine
göre işlem yapılacağı hüküm altına alınmıştır. 5754 sayılı Kanunun kimi
hükümlerinin iptali istemiyle açılan dava Anayasa Mahkemesi’nin 30.3.2011
tarih ve E: 2008/56, K:2011/58 sayılı kararı ile reddedilmiştir.
5510
sayılı Kanunun 101 nci maddesinde yer alan “…bu Kanun hükümlerinin
uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar İş Mahkemelerinde
görülür.” bölümünün iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusunda Anayasa
Mahkemesi, 22.12.2011 tarih ve E: 2010/65, K: 2011/169 sayılı kararıyla
(RG. 25.1.2012, Sayı: 28184) davayı redle sonuçlandırmakla birlikte; söz
konusu kararın Mahkememiz önündeki uyuşmazlığa ışık tutacak şekilde şu
gerekçeye dayandırmıştır: “…5754 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce
memur ve diğer kamu görevlisi olarak çalışmakta olanlar, evvelce olduğu
gibi 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olacaklar ve bunların emeklileri
bakımından da aynı Kanun hükümleri uygulanmaya devam edecek; ancak 5754
sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra memur ve diğer kamu görevlileri
olarak çalışmaya başlayanlar ise 5510 sayılı Kanunun 4/c maddesi uyarınca,
bu Kanun hükümlerine tabi sigortalı sayılacak ve haklarında 5434 sayılı
Kanun değil, 5510 sayılı Kanun’un öngördüğü kural ve esaslar uygulanacak;
ihtilaf halinde de adli yargı görevli bulunacaktır. 5754 sayılı Kanunun
yürürlüğüyle birlikte, artık Sosyal Sigortacılık esasına göre faaliyet
gösteren ve yaptığı, tesis ettiği işlem ve muameleler idari işlem sayılamayacak
bir sosyal güvenlik kurumunun varlığından söz etmek gerekli bulunmaktadır.
5754 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce iştirakçisi sıfatıyla
çalışmakta olan memurlar ve diğer kamu görevlileri ile emekli sıfatıyla
5434 sayılı Kanun’a göre emekli, dul ve yetim aylığı almakta olanlar ve
ayrıca memurlar ve diğer kamu görevlilerinden ileride emekliliğe hak
kazanacaklar yönünden ise Sosyal Güvenlik Kurumu’nun tesis edeceği işlem ve
yapacağı muameleler idari işlem niteliğini korumaya devam edecek, bunlara
ilişkin ihtilaflarda da evvelce olduğu gibi idari yargı görevli olmaya
devam edecektir… Bu bakımdan 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra, prim
esasına dayalı yani sistemin içeriği ve Kanun kapsamındaki iş ve işlemlerin
niteliği göz önünde bulundurulduğunda, itiraz konusu kuralla, yargılamanın
bütünlüğü ve uzman mahkeme olması nedeniyle Kanun hükümlerinin uygulanması
ile ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümünde iş mahkemelerinin
görevlendirilmesinde Anayasa’ya aykırılık görülmemiştir.
Ancak,
yukarıda açıklandığı üzere 5754 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce
statüde bulanan memurlar ve diğer kamu görevlileri ile ilgili sosyal
güvenlik mevzuatının uygulanmasından doğan idari işlem ve idari eylem
niteliğindeki uyuşmazlıklarda idari yargının görevinin devam edeceği
açıktır…”
Yukarıda
sözü edilen mevzuat hükümlerinin ve Anayasa Mahkemesi kararının birlikte
değerlendirilmesinden, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce memur
ve diğer kamu görevlisi olarak çalışmakta olanlar, daha önce olduğu üzere
5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olacakları gibi bunların emeklilikleri
bakımından da aynı Kanun hükümlerinin uygulanmaya devam edileceği; ancak,
bu Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra memur ve diğer kamu görevlisi olarak
çalışmaya başlayanların ise 5510 sayılı Kanunun 4/c maddesi uyarınca, bu
Kanun hükümlerine tabi sigortalı sayılacağı ve haklarında 5434 sayılı
Kanunun değil 5510 sayılı Kanunun öngördüğü kural ve esasların uygulanacağı
dolayısıyla ihtilafların da adli yargı yerinde çözümleneceği açıktır.
Kaldı ki; T.C. Anayasası’nın
158.maddesindeki “…diğer mahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görev
uyuşmazlıklarında Anayasa Mahkemesi’nin kararı esas alınır ” hükmü uyarınca
Anayasa Mahkemesi kararının bu uyuşmazlığın çözümünde esas alınacağı
tartışmasızdır.
Bu
durumda, 5510 sayılı Yasanın yürürlüğe girmesinden önce iştirakçi sıfatıyla
çalışmakta olan memurlar ve diğer kamu görevlileri ile emekli sıfatıyla
5434 sayılı Kanuna göre emekli, dul ve yetim aylığı almakta olanlar ve
ayrıca memurlar ve diğer kamu görevlilerinden ileride emekliliğe hak
kazanacaklar yönünden Sosyal Güvenlik Kurumunca tesis edilen işlem ve
yapacağı muamelelerin “idari işlem” ve “idari eylem” niteliğini korumaya
devam edeceği, dolayısıyla, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-a
maddesinde belirtilen idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri
için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları
kapsamında bulunan, 5754 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte kamu
görevlisi olan davacı tarafından açılan davanın, görüm ve çözümünün idari
yargı yerinde görüleceği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Aydın 1.İdare Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Aydın 1. İdare Mahkemesi’nin 31.05.2010 gün, E:2009/228, K:2010/903 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/60
KARAR NO : 2013/163
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : H.Y.
Vekili : Av. S.E.
Davalılar : 1- Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.K.
2- Çankaya
Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. A.D.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Çankaya İlçesi, 27030 ada, 10,11,12 parsel sayılı taşınmazların hisseli
maliki olduğunu, taşınmazların imar planında kamusal ortaklık payı alanı olarak ayrıldığını belirterek,
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000 TL nin faizi
ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle dava
açmıştır.
Davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekili
süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev
itirazında bulunmuştur.
ANKARA 16.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 26.09.2012
gün ve E:2012/99 sayı ile, davalılar vekillerinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Çankaya Belediye
Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir
örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar Kanunu’nun
8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri,
genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen
parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari
işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin
gerektiğini belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılar vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
dahi davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davalılardan Çankaya Belediye Başkanlığı açısından, 10.maddede öngörülen
biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazlarına, imar
planında kamusal ortaklık payı
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, yasal faizi ile birlikte şimdilik 10.000 TL’nin davalılardan
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren
belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin
internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir
aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca
belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş
gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara
itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve
planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parsellerin imar planında
kamusal ortaklık payı
alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine
ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve
buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde
yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalılardan
Çankaya Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk
Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Çankaya
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 16.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 26.09.2012 gün ve E:2012/99 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/61
KARAR NO : 2013/164
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı : A.A.
Vekili
: Av. K.Ş.
Davalılar
: 1- Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. G.A.
2- Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. D.G.A.
O L A Y : Davacı vekili özetle; Davacının Ankara İli,
Yenimahalle İlçesi, 44986 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduklarını, taşınmazın imar planında park alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapusunun
davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
9.000 TL nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi
istemiyle dava açmıştır.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev
itirazında bulunmuştur.
Davalı Yenimahalle Belediye Başkanlığı
vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 24.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 18.07.2012
gün ve E:2012/293 sayı ile, davalı vekillerinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Yenimahalle
Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalılar vekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve
dahi davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davalılardan Yenimahalle Belediye Başkanlığı açısından, 10. maddede
öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim
Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Tuncay DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki
sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının taşınmazına, imar planında park alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,
dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 9.000
TL’nin davalılardan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı
8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
park alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış
olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, başvurusunun kabulü ile, davalılardan Yenimahalle
Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Yenimahalle
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 24.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 18.07.2012 gün ve E:2012/293 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık Mahkemesi
Başkanlığından:
ESAS NO : 2013/62
KARAR NO : 2013/165
KARAR TR : 14.01.2013
(Hukuk Bölümü)
ÖZET: İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar : 1- İ.Y., 2- T.A., 3- N.Ö., 4- A.G., 5- M.S., 6- Ö.G., 7-
D.S., 8- H.D., 9- K.K.
Vekili : Av. K.Ş., Av.
M.E.D.
Davalı : Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. Z.T.
O L A Y : Davacılar vekili özetle; Davacıların Ankara
İli, Çankaya İlçesi, 27552 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduklarını, taşınmazın imar planında anaokulu alanı olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın
tapusunun davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydı ile şimdilik her bir davacı için ayrı ayrı 1.000'er TL nin faizi ile
birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açmıştır Davalı
idare vekili 1.celsede süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde ve
beyanen özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 7.ASLİYE HUKUK.MAHKEMESİ: 09.10.2012
gün ve E:2012/151 sayı ile, davalı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı idare vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği
Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Serdar
ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında, Üyeler: Mustafa AYSAL, Eyüp Sabri BAYDAR, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Sedat ÇELENLİOĞLU ve Ayhan AKARSU’nun katılımlarıyla
yapılan 14.01.2013 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava
dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca,davalı idare bakımından 10. maddede öngörülen biçimde,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil
KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu
ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Tuncay
DÜNDAR’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları
da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacıların taşınmazına, imar planında
anaokulu alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın
tapusunun davalı idareye terkini ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
şimdilik her bir davacı için ayrı ayrı 1.000'er TL’nin davalıdan tahsili
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara
uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik
gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,
faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar
veya yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre
düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde
kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır
veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden
itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye
başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye ve mücavir alan dışında
kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.
Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik
üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe
tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir
ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları
ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış planlarda yapılacak
değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen imar planlarının bir
kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar planları alenidir. Bu aleniyeti
sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler,
imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline
getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Olayda, imar planının uygulaması sonucu,
uyuşmazlığa konu parselin imar planında
anaokulu alanında kaldığı,
taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, başvurusunun kabulü ile, davalı Ankara İl Özel
İdaresi vekilinin görev itirazının Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle
Danıştay Başsavcısı’nın davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Ankara İl Özel
İdaresi vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 7. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 09.10.2012 gün ve E:2012/151 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
14.01.2013 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
|