Anayasa Mahkemesi
Başkanlığından:
Esas Sayısı: 2012/54
Karar
Sayısı: 2012/188
Karar
Günü: 29.11.2012
İTİRAZ
YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 9. İdare
Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz
Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un 4. maddesine, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı
Çeşitli Kanunlarda ve Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 3.
maddesiyle eklenen fıkrada yer alan “…küçük
sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler…” ve “…doğrudan satılabilir…” ibarelerinin,
Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek
iptallerine karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Mülkiyeti Hazineye ait taşınmazın, 4706 sayılı
Kanun’un 4. maddesi uyarınca doğrudan satış yöntemi ile satılmasına ilişkin
işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa’ya
aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
II-
İTİRAZIN GEREKÇESİ
Başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir:
“4706 sayılı Hazineye
Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanununun 4. maddesine 03.07.2003 tarihli ve
4916 sayılı Kanunun 3. maddesiyle eklenen Ek fıkrada; “Hazineye ait
taşınmazlar, plan kararlarına uyulmak kaydıyla; organize hayvancılık
yapacaklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına, küçük sanayi sitesi
yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler ile kamu kurum ve
kuruluşlarına, borsa yapılmak üzere ticaret borsalarına, serbest bölge
olarak kullanılmak üzere, bu amaçla tahsis edilmiş taşınmazlarda dahil,
kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarına, teknoloji geliştirme bölgelerinde yönetici şirkete, üzerinde
en az onmilyon ABD Doları karşılığı Türk Lirası tutarında ve en az yüz kişi
istihdam sağlayacak sınai yatırım yapacaklara, toplu konut üretmek amacıyla
Toplu Konut İdaresi Başkanlığına, 492 sayılı Harçlar Kanununun 63 üncü maddesinde
yer alan harca esas değer üzerinden doğrudan satılabilir. Bu yerlerin amacı
dışında kullanılamayacağına dair tapu kütüğüne şerh konulur” hükmü yer
almıştır.
Hukuk devletinin
bütün faaliyetlerinde hukukun genel ilkeleri ile bağlayıcılığı ve üstünlüğü
olan Anayasa hükümlerine uygun hareket etmek zorunda olduğu tartışmasızdır.
Bu çerçevede, Türkiye
Cumhuriyeti Anayasasının 2. maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” hükmü
düzenlenmiş, 10. maddesinde ise; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî
düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara
sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet
organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik
ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” hükmüne yer
verilmiştir.
Anayasanın “Devletin
Temel Amaç ve Görevleri” başlıklı 5. maddesinde; “Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun
refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan
siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi
varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.” hükmü
düzenlenerek, “Anayasanın Bağlayıcılığı ve Üstünlüğü” başlıklı 11.
maddesinde ise; “Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını,
idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk
kurallarıdır.” hükmü düzenlenmiştir.
Yasa Koyucunun, 4706
sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer
Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde
belirtilen, Hazineye ait taşınmazların daha kısa sürede ekonomiye
kazandırılması amacı doğrultusunda Kanun düzenleyebileceği tabii olmakla
birlikte bu amacın gerçekleştirilmesine yönelik olarak çıkarılan Kanun
hükümlerinde kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını
sağlamak ve gerekli denetim mekanizmalarını oluşturarak buna uygun
düzenlemeleri yapmak zorunda olduğu tartışmasızdır.
Bu doğrultuda,
yukarıda değinilen 4706 sayılı Kanunun 4. maddesindeki; Hazineye ait
taşınmazların, plan kararlarına uyulmak kaydıyla; küçük sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla
kurulmuş kooperatiflere doğrudan satılabileceği yolunda getirilen
hüküm ile Hazineye ait taşınmazları satmakla yetkili olan idareye geniş bir
takdir hakkı verildiği ve uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi aynı
taşınmazı almak isteyen birden fazla tüzel kişinin bulunması durumunda bu
hakkın talep edenler arasında objektif ve eşit olarak kullanıldığını
kanıtlayacak denetim mekanizmasının yetersiz olduğu, bu çerçevede söz
konusu taşınmazların satımının doğrudan satılabileceği yönündeki hüküm ile
taşınmaz satımının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 2886 sayılı Devlet
İhale Kanunu hükümleri dışında tutularak kooperatifler açısından herhangi
bir ihale veya pazarlık usulü öngörülmediği, ancak bu durumun, 4706 sayılı
Kanunun, Hazineye ait taşınmazların daha kısa sürede ekonomiye
kazandırılması amacının gerçekleştirilmesi doğrultusunda kooperatiflere
yapılan satımların taşınmazın hakettiği değerinin altında kalması sonucunu
doğurabileceğinden, kamu yararına, eşitlik, rekabet ve kamu kaynaklarının
verimli kullanılması ilkesine uygun olmadığı sonucuna varıldığından, anılan
hükümlerin Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2. maddesinde değinilen Hukuk
Devleti ilkesine, 10. maddesinde değinilen eşitlik ilkesine, 5. maddesinde
değinilen Devletin temel amaç ve görevlerine ve “Anayasanın Bağlayıcılığı
ve Üstünlüğü” başlıklı 11. maddesine aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle,
Mahkememizce bakılmakta olan davada uygulanması gereken 4706 sayılı
Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 4. maddesine 03.07.2003
tarihli ve 4916 sayılı Kanunun 3. maddesiyle eklenen Ek fıkradaki; “küçük
sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler” ve “doğrudan
satılabilir.”
hükmünün Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu kanaatine
ulaşıldığından, Anayasa’nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 28. maddeleri uyarınca söz
konusu ibarenin iptali istemiyle itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmasına
06/04/2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.”
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz
Konusu Yasa Kuralı
29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz
Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un dava konusu kuralları da içeren 4. maddesi şöyledir:
“Hazineye ait taşınmaz mallar;
a) Karşılıklı olmak, Dışişleri
Bakanlığının olumlu görüşü alınmak ve diplomatik amaçlarla kullanılmak kaydıyla
yabancı devletlere,
b) (Değişik: 3/7/2003-4916/3 md.)
Üzerinde çeşitli amaçlarla kişiler lehine sınırlı ayni hak tesis edilmiş
ise, zemini ile üzerindeki bina ve tesislerin Hazineye geçmesi gereken
kısmı, talep edilmesi halinde hak lehdarlarına,
c) (Değişik: 3/7/2003-4916/3 md.)
Hisse oranı yüzde kırkı veya hisse miktarı uygulama imar planı sınırları
içinde dörtyüz, dışında ise dörtbin metrekareyi aşmamak kaydıyla talepte
bulunan hissedarlarına,
d) Belediye ve mücavir alan sınırları
dışında, köy ve mezraların yerleşme alanı içinde bulunan ve yüzölçümü beş
bin metre kareye kadar olan Hazineye ait taşınmaz mallar kullanıcılarına,
e) 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışmayı Teşvik Kanununa göre kurulan vakıflara
f) (Değişik: 3/7/2003-4916/3 md.)
Kuruluş amaçlarında kullanılmak ve ticari faaliyete konu edilmemek üzere;
kanunla kurulmuş kurum ve kuruluşlar ile kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarına,
g) (Ek: 3/7/2003-4916/3 md.) Tapu kayıtlarında
tapu fazlalıklarının Hazineye ait olduğuna ilişkin şerh bulunan
taşınmazlardaki fazlalıklar, tapu malikine veya mirasçılarına,
h) (Ek: 3/7/2003-4916/3 md.) Serbest
bölge olarak kullanılmak üzere, bu amaçla tahsis edilmiş taşınmazlar da
dahil, gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerine,
i) (Ek: 16/7/2004-5228/51 md.)Toplu
konut amaçlı olarak kullanılmak üzere, düzenlenecek protokolle belediyelere,
(Değişik cümle: 3/7/2003-4916/3 md.)
Rayiç bedel üzerinden doğrudan satılabilir.
(Değişik ikinci fıkra: 16/7/2004-5228/51
md.) Üzerinde münhasıran eğitim veya sağlık amaçlı sınırlı aynî hak tesis
edilmiş taşınmazlarda (b) bendine göre yapılan satışlarda, hak sahibinin
vakıf üniversitesi veya Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıf
olması halinde satış bedeli, 492 sayılı Harçlar Kanununun 63 üncü
maddesinde yer alan harca esas değerin yarısıdır. (d) bendindeki
taşınmazları satın alacakların veya bunların kanunî ve akdi haleflerinin,
bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, taşınmazın bulunduğu köy nüfusuna
kayıtlı olmaları veya 31.12.2000 tarihinden beri o köyde ikamet etmeleri
şarttır. Bu fıkra hükümlerine göre satılan yerler ile (e), (f) ve (i)
bentlerine göre satılan yerlerin satış amacı dışında kullanılmayacağı
hususunda tapu kütüğünün beyanlar hanesine şerh konulur. (i) bendine göre
satılan taşınmazlarla ilgili olarak yapılacak imar uygulaması sonucunda
kamu hizmet alanlarına ayrılan yerler, bedelsiz ve müstakil parsel olarak
Hazine adına resen tescil edilir.
(Ek fıkra: 3/7/2003-4916/3 md.)
Hazineye ait taşınmazlar; küçük
sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler ile kamu
kurum ve kuruluşlarına, borsa yapılmak üzere ticaret borsalarına, serbest
bölge olarak kullanılmak üzere, bu amaçla tahsis edilmiş taşınmazlar da
dahil, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarına, teknoloji geliştirme bölgelerinde yönetici şirkete, toplu
konut üretmek amacıyla Toplu Konut İdaresi Başkanlığına, 492 sayılı Harçlar
Kanununun 63 üncü maddesinde yer alan harca esas değer üzerinden doğrudan satılabilir. Bu yerlerin
amacı dışında kullanılamayacağına dair tapu kütüğüne şerh konulur.
(Ek fıkra: 23/7/2010-6009/32 md.)
Hazineye ait tarım arazilerinin satışında 5403 sayılı Toprak Koruma ve
Arazi Kullanımı Kanunundaki kısıtlamalara tabi olan taşınmazlar bu maddenin
birinci fıkrasının (c) bendindeki kısıtlamalara tabi olmaksızın hissedarına
doğrudan veya birden fazla hissedar olması halinde hissedarlar arasında
pazarlık usulüyle satılabilir.”
B-
Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 11.
maddelerine dayanılmış, 171. madde
ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK
İNCELEME
Anayasa
Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ,
Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman
Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin
YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,
Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN’ın katılımıyla 17.5.2012 gününde yapılan ilk
inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının
incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN
İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Canbulut ŞAŞMAZ
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa
kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların
gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği
görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Hazineye ait taşınmazların
herhangi bir ihale ve pazarlık usulü öngörülmeksizin kooperatiflere
doğrudan satışa çıkarılmasının taşınmazın hak ettiği değerinin altında
satılması sonucunu doğurduğu, bu durumun kamu yararına aykırı olduğu, aynı
taşınmazı almak isteyen birden fazla tüzel kişinin bulunması hâlinde bu
hakkın talep edenler arasında objektif ve eşit olarak kullanılmasını
sağlayacak denetim mekanizmasının olmadığı belirtilerek kuralın,
Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle
itiraz konusu kural, Anayasa’nın 171. maddesi yönünden de incelenmiştir.
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 4.
maddesinde, Hazineye ait taşınmazların, küçük sanayi sitesi yapılmak üzere
bu amaçla kurulmuş kooperatifler ve kamu kurum ve kuruluşlarına, borsa
yapılmak üzere ticaret borsalarına, serbest bölge olarak kullanılmak üzere,
bu amaçla tahsis edilmiş taşınmazlar da dahil, kamu kurum ve kuruluşları
ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına, teknoloji geliştirme
bölgelerinde yönetici şirkete, toplu konut üretmek amacıyla Toplu Konut
İdaresi Başkanlığına, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 63. maddesinde yer alan
harca esas değer üzerinden doğrudan satılabileceği ve bu yerlerin amacı
dışında kullanılamayacağına dair tapu kütüğüne şerh konulacağı
öngörülmüştür.
Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti,
insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem
ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup
bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan,
hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini
bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Kanunların kamu yararının sağlanması amacına
yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet
ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun
koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal
sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde
tutarak kullanması gerekir.
Anayasa’nın 171. maddesinde ise “Devlet, milli ekonominin yararlarını
dikkate alarak, öncelikle üretimin artırılmasını ve tüketicinin korunmasını
amaçlayan kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alır.”
kuralına yer verilmiştir. Kooperatiflerin
kendine özgü yapısı ve önemi nedeniyle Anayasa’ya özel bir madde konularak
kooperatiflere verilen değer vurgulanmak istenmiştir.
Kooperatifçilik, günümüzde Dünyanın birçok çok ülkesinde
olduğu gibi ülkemizde de önemli bir ekonomik ve sosyal hareket olarak kabul edilmekte, ekonomik ve sosyal kalkınma ve gelişmede sıkça
kullanılmaktadır. Kooperatifler, ticaret şirketleri ile benzerlik
göstermesine rağmen, sosyal ve ekonomik ihtiyaçları karşılıklı yardım,
dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp koruma amacıyla kurulan, değişir
sermayeli olmak üzere kişilerin bir araya gelmeleri ile oluşan kendine özgü
yapısı olan teşekküllerdir.
Kanun’un gerekçesinden, kanun koyucunun anılan
düzenleme ile Hazineye ait taşınmaz malların satışını hızlandırmayı ve
kolaylaştırmayı, bu malların yönetim ve değerlendirilmesindeki bürokratik
formalitelerin azaltılmasını, ülke kalkınmasında önemli yer tutan küçük
sanayi sitelerinin, ticaret borsalarının, teknoloji geliştirme bölgelerinin
ve serbest bölgelerin kurulmasını ve toplu konut üretiminin teşvik
edilmesini amaçladığı anlaşılmaktadır.
Hazineye ait ve bir kamu hizmeti için tahsisli
olmayan taşınmazlar ile tahsisli olup da adem-i tahsis kararı alınan taşınmazlar
hem izlenen ekonomi politikası hem de bütçeye gelir kaydedilmesi açısından
satılabilmektedir.
Küçük sanayi sitelerinin kurulmasıyla, plansız ve
denetimsiz bir şekilde yapılaşmış, çevre kirliliği ve plansız kentleşmeye
neden olan dağınık şekildeki işyerlerinin bir araya toplanması ve böylece
çevre sağlığına ve şehrin planlı gelişmesine katkıda
bulunulması; benzer iş kollarında çalışan işletmelerin aynı site
içinde toplanmasıyla, verimliliğin ve kâr artışının sağlanması,
ihtiyaçların daha ekonomik karşılanması amaçlanmaktadır.
Anayasa’nın 171. maddesiyle Devlete, milli
ekonominin yararları doğrultusunda öncelikle üretimin artırılması ve
tüketicinin korunmasını amaçlayan kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak
tedbirleri alma görevi verilmiştir. Bu göreve uygun olarak
kooperatifçiliğin geliştirilmesi, desteklenip yönlendirilmesi, küçük
üreticilerin korunması sosyal hukuk devletinin önemli görevleri
arasındadır.
İtiraz konusu kuralda yer alan “…küçük sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler…”
ibaresi ile Hazineye ait taşınmazların küçük sanayi sitesi kurmak üzere
oluşturulmuş kooperatiflere harca esas değer üzerinden doğrudan satışına
izin verilmektedir. Üretim ve istihdam artışı ile kooperatifçiliğin
geliştirilmesi ve teşvik edilmesi amacıyla getirildiği anlaşılan kuralda
kamu yararına aykırılık bulunmadığı gibi düzenlemeyle kanun koyucunun
Anayasa’nın 171. maddesiyle Devlete yüklenen görevi yerine getirdiği
açıktır.
Dolayısıyla, itiraz konusu kuralda yer alan “…küçük sanayi sitesi yapılmak üzere bu
amaçla kurulmuş kooperatifler…” ibaresinde, Anayasa’ya aykırı bir yön
bulunmamaktadır.
Öte yandan dava dilekçesinde itiraz konusu kuralda yer alan “…doğrudan satılabilir…” ibaresinin
de iptali istenmektedir.
Ülke sanayisinin gelişmesinde önemli bir yer tutan
küçük sanayi siteleri ile
organize sanayi bölgelerinde yapılacak yatırımlar için gerekli fonların büyük bir bölümü arsa temini için
ayrılmakta, bunun sonucu olarak da alt ve
üst yapı tesisleri kısa sürede tamamlanamadığından üretimin, istihdamın ve ihracatın artırılması
olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralla, sürdürülebilir kalkınmanın
lokomotifi olan, küçük ve orta ölçekli yatırımcı ve sanayicilere teşvik amaçlı olarak Hazineye ait
taşınmazların harca esas değer üzerinden doğrudan satılabileceği düzenlenmiştir.
Genel olarak Hazineye ait taşınmazların satışına ilişkin
kurallar, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile bu Kanun’un 74. maddesine
istinaden çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelikte
yer almaktadır. Yine bir çok kanunda Hazineye ait taşınmazların satışına
yönelik özel düzenlemelerin de yer aldığı görülmektedir.
4706 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, harca esas değer üzerinden doğrudan
satılabilecek Hazineye ait taşınmazlar
açıklanmıştır. Harca esas değer kavramı ise, 492 sayılı Harçlar
Kanunu’nun 63. maddesinde tanımlanmıştır. Bu maddeye göre, Kanun’da sözü
edilen kayıtlı değer veya emlâk
vergisi değeri deyimi; 1319 sayılı Emlâk Vergisi Kanunu’nun 29. maddesine göre belirlenen vergi değerini ifade etmektedir.
Buna göre, Hazineye ait taşınmazların herhangi bir
ihale ve pazarlık usulü öngörülmeksizin kooperatiflere doğrudan satışa
çıkarılmasının, taşınmazın hak ettiği değerinin altında satılması sonucunu
doğurduğu ileri sürülmekte ise de; satışa çıkarılacak olan taşınmazın
değeri 1319 sayılı Emlâk Vergisi Kanunu’nda
öngörülen esas ve usuller çerçevesinde belirleneceğinden esasen idarenin
satışa çıkardığı taşınmazın değerini belirleme konusunda takdir yetkisi
bulunmamaktadır.
İtiraz konusu kural ile sağlanmak istenen nihai
amaç Hazineye ait taşınmazları en yüksek bedelle satmak değil, ülke kaynaklarının etkili ve verimli kullanılmasını
sağlamak, yatırımları özendirmek, ülke kalkınmasında önemli yer tutan küçük
sanayi sitelerinin kurulmasını ve kooperatifçiliğin geliştirilmesini
teşvik etmek olduğundan, bu taşınmazların
herhangi bir ihale süreci öngörülmeksizin harca esas değer üzerinden
doğrudan satış yöntemi ile kooperatiflere satılmasında kamu yararına aykırı
bir yön görülmemiştir.
Dolayısıyla, itiraz konusu kuralda yer
alan, “…doğrudan satılabilir…” ibaresinde, Anayasa’ya aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu
kurallar, Anayasa’nın 2. ve 171. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin
reddi gerekir.
Kuralların, Anayasa’nın 5., 10. ve 11. maddeleriyle
ilgisi görülmemiştir.
İtiraz konusu kuralda yer alan, “…doğrudan
satılabilir…” ibaresinin “küçük
sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler” yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığı görüşüne Fulya KANTARCIOĞLU, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ile
Zehra Ayla PERKTAŞ katılmamışlardır.
VI- SONUÇ
29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz
Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un 4. maddesine, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı
Çeşitli Kanunlarda ve Maliye Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 3.
maddesiyle eklenen fıkrada yer alan;
1- “…küçük
sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler …”
ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
2- “doğrudan
satılabilir” ibaresinin, “küçük sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler” yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve
itirazın REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ile Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
29.11.2012 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
|
Başkanvekili
Serruh KALELİ
|
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
|
|
|
|
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
|
Üye
Mehmet ERTEN
|
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
|
|
|
|
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
|
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
|
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
|
|
|
|
Üye
Burhan ÜSTÜN
|
Üye
Engin YILDIRIM
|
Üye
Nuri NECİPOĞLU
|
|
|
|
Üye
Hicabi DURSUN
|
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
|
Üye
Erdal TERCAN
|
|
|
|
Üye
Muammer TOPAL
|
Üye
Zühtü ARSLAN
|
|
|
|
|
KARŞIOY
GEREKÇESİ
29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz
Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un, 4. maddesine 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı
Kanun’la eklenen fıkra ile hazineye ait taşınmazların küçük sanayi sitesi
yapılmak amacıyla kurulmuş kooperatiflere 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 63.
maddesinde yer alan harca esas değer üzerinden doğrudan satılabileceği
belirtilerek idareye satış konusunda takdir yetkisi verilmiştir.
Anayasa’nın 171. maddesinde, Devletin, milli
ekonominin yararlarını dikkate alarak, öncelikle üretimin artırılmasını ve
tüketicinin korunmasını amaçlayan kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak
tedbirleri alacağı; 173. maddesinde de esnaf ve sanatkârları koruyucu ve
destekleyici tedbirleri alacağı belirtilmiştir. 4706 sayılı Yasa’nın itiraz
konusu ibarelerin de yer aldığı 4. maddesinin, Anayasa’nın söz konusu
kurallarını uygulamaya geçirmek amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır.
Anayasa’nın 8. maddesine göre, yürütme yetkisi ve
görevi Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılacak ve yerine
getirilecek olan sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı bir yetkidir. Anayasa’nın
123. maddesinde de idarenin kanuniliği ilkesine yer verilmiştir. Bu nedenle
yasayla düzenleme yapılmayan bir alanda idarenin yetki kullanması olanaklı
değildir. Herhangi bir konunun yasayla düzenlenmiş olduğunun kabulü
için, yetki veren yasada temel
ilkelerin konulması, çerçevenin çizilmesi, belirsiz, geniş bir alanın
yürütmeye bırakılmaması gerekir. Düzenleme yetkisinin bu kapsamda
kullanılması, hakkaniyete uygun adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu
sürdürmekle yükümlü olan hukuk devletinde, kişilerin hukuk güvenliğinin
sağlanması için de önemlidir. Yargısal denetimin gereği gibi yapılması da
idarenin sınırları belli olan alanlarda yetki kullanmasına bağlıdır.
İtiraz konusu kuralla idareye hazineye ait
taşınmazları, ilgili kooperatiflere doğrudan satma yetkisi verilirken
bunları satıp, satmama, birden fazla istekli varsa dilediğine satma
konusunda hukuk devleti ve idarenin kanuniliği ilkesiyle bağdaşmayacak
biçimde geniş bir takdir yetkisi tanınmıştır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu “doğrudan
satılabilir” ibaresinin, Anayasa’nın 2., 8. ve 123. maddelerine aykırı
olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
KARŞIOY
YAZISI
4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların
Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun’un 4. maddesine 4916 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle eklenen
fıkrada, Hazineye ait taşınmazların küçük sanayi sitesi yapılmak üzere bu
amaçla kurulmuş kooperatiflere doğrudan satılabileceği öngörülmüştür.
İptali istenen kurallar “… küçük sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş
kooperatifler…” ve “… doğrudan satılabilir…”
ibareleridir.
Kuralda, aynı taşınmazı almak isteyen aynı yasa
kapsamındaki birden fazla tüzel kişinin bulunması halinde İdarenin bu hakkı
talep sahiplerinden hangisi lehinde kullandıracağı hakkında herhangi bir
açıklık bulunmamaktadır. Hazineye ait taşınmazın doğrudan satılmasına ilişkin kural, satışın Kamu İhale Kanunu
veya Devlet İhale Kanunu gibi, talipler arasında eşitliği sağlayacak
usullerin uygulanmasına olanak vermediği gibi bu konuda nesnel ölçütlere
dayalı ve idari yargının denetimini olanaklı kılan alt düzenlemeler
yapılmasını da engellemektedir.
Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin
başlıca gerekleri arasında, yasaların açık, anlaşılabilir, öngörülebilir ve
eşitlikçi olması, devletin kendisini de hukukla bağlı sayması ve bunun
denetlenebilmesini sağlaması gibi hususlar da bulunmaktadır. Hazineye ait
taşınmazların doğrudan satışını öngören kural hukuk devleti gerekleriyle
bağdaşmamaktadır. Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olan “doğrudan satılabilir” ibaresinin küçük sanayi sitesi yapılmak
üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler yönünden iptali gerekir.
|
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
|
KARŞIOY GEREKÇESİ
29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz
Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun’un 4. maddesine 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı
Kanun’un 3. maddesiyle eklenen fıkrada yer alan “küçük sanayi sitesi
yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş kooperatifler…” ve “…doğrudan
satılabilir.” ibarelerinin iptali istenilmektedir.
İptali istenilen ibarelerin yer aldığı maddede
hazineye ait taşınmazların herhangi bir
ihale ve pazarlık usulü öngörülmeksizin, bazı kamu kurum ve
kuruluşları yanında “küçük sanayi sitesi yapılmak üzere bu amaçla kurulmuş
kooperatiflere” de doğrudan satılabileceği hükme bağlanmaktadır.
Anayasa’nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti
demokratik bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Buna göre Devletin tüm
organları Anayasa ve hukukun üstün kuralları ile bağlıdır. Hukuk devleti
devlet etkinliklerinin düzenle sürdürülebilmesi için gerekli olan hukuksal
alt yapıyı oluşturmak suretiyle aynı zamanda istikrarı da sağlamaktır. Bu
istikrarın özü hukuki güvenlik ve öngörülebilirliktir. Hukuki güvenlik ve
öngörülebilirlik sağlanabilmesi ise kuralların genel, eşit ve nesnel
olmalarına bağlıdır.
İtiraza konu ibarelerin yer aldığı kural, hazineye ait taşınmazların küçük
sanayi sitesi yapılmak üzere kurulan kooperatiflere 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri dışında tutulması suretiyle
doğrudan satılabileceğini düzenlemekte olup, bu haliyle idareye keyfi
uygulamalara neden olabilecek geniş bir takdir yetkisi verildiği gibi, aynı durumda bulunan
başvurucular yönünden de hukuki
güvenlik ve öngörülebilirliği sağlamaktan öte objektif olmadığı ve
belirsizliğe neden olduğu açıktır.
Bu nedenle kural Anayasa’nın 2. maddesine
aykırıdır.
Açıklanan nedenle 29.6.2001 günlü, 4706 sayılı
Kanun’un 4. maddesine 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Kanun’un 3. maddesi ile eklenen fıkrada
yer alan “doğrudan satılabilir” ibaresinin kooperatifler yönünden iptali
gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyorum.
|