Çevre ve Şehircilik Bakanlığından:
KOKU OLUŞTURAN EMİSYONLARIN KONTROLÜ HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak
ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, kokuya sebep olan emisyonların kontrolüne ve azaltılmasına yönelik idari ve
teknik usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 29/4/2009 tarihli ve 27214 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkındaki Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2 listesinde yer alan faaliyet ve tesislerin;
a) Çevresel etki değerlendirilmesi mevzuatı kapsamında,
b) Çevre denetim mevzuatı kapsamında,
c) Şikâyetin değerlendirilmesi kapsamında,
koku sorunlarının belirlenmesi ve çözümü ile ilgili işlemleri ve yaptırımları kapsar.
(2) Bu Yönetmelik, açık ortam hariç olmak üzere iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamına giren işyeri iç ortam havası için uygulanmaz.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun ek
9 uncu maddesi ile
29/6/2011 tarihli ve 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Alansal veya
yaygın koku kaynağı: Çoğunlukla alan
kaynak tanımına giren, boyutları belli olan fakat atık hava debisi belli olmayan, katı atık bertaraf tesisleri, lagünler, gübre yayılan alanlar, havalandırması olmayan kompost yığınları gibi kaynakları,
b) Algılama eşiği: Kokular için algılama eşiği, bir birey veya bir grup insan için saptanabilen, koku veren maddeye maruz kalanların %50’sinin kokuyu ayırt edebildiği konsantrasyonu,
c) Bakanlık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığını,
ç) İşletme: Mevzuata uygun faaliyet göstermesinin sağlanmasından işletmeci ve/veya tesis sahibi sorumlu olmak üzere tesislerin bütününü,
d) Kaçak koku kaynakları: Boru flanşları, aspiratörsüz havalandırma delikleri veya vanalar gibi yerlerinin belirlenmesi
kolay olmayan, fakat aynı zamanda etrafa emisyon miktarı belli olmayan koku yayan kaynakları,
e) Koku: İnsanda koku alma duyusunu harekete geçiren ve kokunun algılanmasına neden olan uçucu maddelerin yarattığı etkiyi,
f) Koku
adaptasyonu: Sürekli veya kesikli olarak tekrarlanan bir kokuya
maruz kalan kişinin koku alma duyarlılığının geçici olarak değişmesini,
g) Koku birimi
(KB): Bir kokulu madde, standart koşullardaki 1 m3 nötral hava içine buharlaştırılarak karıştırıldığında panelin algılama eşiğindeki fizyolojik tepkisinin, aynı koşullarda bir
birimlik referans koku kütlesinin yine 1 m3
nötral
hava içine buharlaştırılarak karıştırıldığında ortaya çıkan tepkiye eşit olması halindeki kokulu madde miktarını,
ğ) Koku debisi (qkoku): Birim zamanda birim alandan yayılan kokulu madde miktarını,
h) Koku emisyonu: Noktasal veya alansal bir kaynaktan havaya atılan veya yayılan kokulu gazları,
ı) Koku eşiği: 1 KB/m3
olarak ifade edilen kokulu maddenin eşik konsantrasyonunu,
i) Kokulu gaz:
Kokulu maddeler içeren gazı,
j) Kokulu gaz örneği: Numune hacmi ve
numune alma prosedürü, kokulu gazı ve debisini temsil edecek şekilde olan, konsantrasyonu ölçülecek ve değerlendirme yapılacak kokulu gazdan usulüne göre alınan bir hacimsel miktarı,
k) Koku giderme
verimi: Alınan bir koku giderme önleminin sonucu olarak, koku konsantrasyonu
veya koku debisinde meydana gelen azalmayı,
l) Koku konsantrasyonu: Standart koşullardaki 1 m3 gaz içinde kaç adet KB bulunduğunu, (KB/m3)
m) Koku
seviyesi: Koku konsantrasyonunun logaritmik olarak
ifadesini,
n) Koku şiddeti: Koku konsantrasyonuna
bağlı olarak koku hücrelerinin uyarılma şiddetini gösteren ölçüyü,
o) Kokunun hedonik tonu: Kokunun insanlar için hoş, nahoş veya nötr olduğu durumu,
ö) Lider panelist:
Koku konsantrasyonunun olfaktometre
ile ölçülmesi sırasında, farklı oranlarda seyreltilmiş kokulu gaz örneklerinin panelistlere sunulmasını idare eden kişiyi,
p) Mevcut
tesis: Bu Yönetmeliğin yayımlanmasından önce kurulmuş veya Çevresel Etki Değerlendirmesi mevzuatına göre kurulması uygun bulunan tesisleri,
r) Noktasal
koku kaynağı: Kokulu atık gazları sabit bir kaynaktan, bir havalandırma kanalı veya bir baca yardımı ile havaya atan kaynakları,
s) Olfaktometre: Kokulu bir gaz numunesinin belirli
oranlarda nötral
hava ile seyreltilerek koku konsantrasyonunun ölçüldüğü, farklı oranlarda seyreltilmiş kokulu gaz örneklerinin, ölçüm için kullanılan panelistlere koklatılarak koku konsantrasyonunun tayin edildiği cihazı,
ş) Panel: Koku konsantrasyonunun olfaktometre
ile ölçülmesi sırasında, farklı oranlarda seyreltilmiş kokulu gaz örneklerinin sunulduğu, dört panelistten ve bir lider panelistten oluşan panelistler grubunu,
t) Panelist:
Koku konsantrasyonunun olfaktometre
ile ölçülmesi sırasında, farklı oranlarda seyreltilmiş kokulu gaz örneklerinin koklatıldığı denek kişileri,
u) Referans
koku kütlesi: Koku birimi için referans olarak alınan sertifikalandırılmış maddenin tanımlanmış bir kütlesini (Referans koku kütlesi için referans olarak alınan madde 123 mikrogram n-bütanoldur. Bu madde
standart koşullardaki 1 m3 nötral hava içine buharlaştırıldığında meydana gelen konsantrasyon
0,040 mikromol/mol
olur.),
ü) Standart koşullar: 25 santigrat derece (οC) ve 1 atmosfer (atm)
basıncı,
v) Tesis:
Kokuya sebep olan faaliyet ve/veya emisyon
kaynaklarının her birini,
y) Yeni tesis:
Mevcut tesisler dışındaki tesisleri,
z) Yetkili
merci: Bakanlık ile Bakanlığın Çevre Kanununun 12 nci
maddesi uyarınca yetkisini devrettiği kuruluşları,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Görev, Yetki ve
Sorumluluklar
Görev,
yetki ve sorumluluk
MADDE 5 – (1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasından Bakanlık ile Bakanlığın 2872 sayılı Çevre Kanununun 12 nci
maddesi uyarınca yetkisini devrettiği kuruluşlar sorumludur.
Koku oluşturan işletme/tesisleri kuran ve işletenlerin yükümlülükleri
MADDE 6 – (1) Koku emisyonuna sebep
olan faaliyetleri yürütenlerin; bu
faaliyetlerin kurulmaları ve işletilmeleri sırasında:
a) İşletmenin kamuya ve çevreye olan zararlı etkilerinin
mevcut en iyi üretim veya arıtım teknikleri uygulanarak azaltmak suretiyle koku
oluşumunu önlemesi,
b) Bu Yönetmelik gereği koku önleme tedbirlerini alması,
c) Şikâyet olması halinde, bu Yönetmelik gereği koku önleme tedbir/ek tedbirlerini alması,
ç) Bu Yönetmelikte belirtilen koku emisyonu
sınır değerlerinin aşılmamasını sağlaması,
d) Yetkili
merciler tarafından istenilmesi halinde; koku emisyonlarını bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak ölçtürmesi,
zorunludur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Koku Emisyonu İçin Hüküm ve Sınır Değerler
Koku emisyonu oluşturan bazı tesisler için hükümler
MADDE 7 – (1) Aşağıda belirtilen tesisler için bu maddede belirtilen esaslara uyulması gereklidir.
a)
Kesimhaneler:
1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra; yeni tesislerin mevcut veya
planlanmış en yakın yerleşim alanına uzaklığının en az 500 m
olması gerekir. Eğer yüksek kokulu atık gaz filtre edilerek koku problemi gideriliyorsa, asgari uzaklık belirlenen değerin altında olabilir.
2) Koku oluşturabilecek kesimhane yan ürünleri kapalı konteyner veya odalar içinde tutulur, soğuk ortamda depolanır.
3) Üretim tesislerinden, hayvansal yan ürünlerinin veya artıklarının işlenerek depolandığı tesislerden kaynaklanan koku yayan maddeleri içeren atık gazlar toplanır ve bir atık gaz temizleme tesisine gönderilir veya emisyon azaltımı için eşdeğer tedbirler
uygulanır.
4) Büyükbaş ve küçükbaş kesimhanelerinde sıvı gübrenin, mevzuatta
belirtilen deşarj kriterlerini sağlaması durumunda, sıvı gübrenin depolanmasına dair hüküm hariç olmak üzere, (b) bendinde belirtilen diğer hususlar yerine getirilir.
b) Kümesler ve ahırlar:
1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra yeni tesislerin yerleşim alanına olan asgari uzaklığı, dokuzuncu fıkrada yer alan Asgari Mesafe Eğrisi grafiğinden belirlenen değerin altında olamaz. Şayet yüksek kokulu atık gaz filtre edilerek koku problemi gideriliyorsa, asgari uzaklık belirlenen değerin altında olabilir.
2) Tam bir
temizlik ve kuruluk sağlanır.
3) Koku giderme
ünitelerine sahip havalandırma sistemi bulunur.
4) Katı dışkılar için sızdırmaz bir depolama
platformu yapılır ve depolamadan
kaynaklanarak çevreyi rahatsız edecek sorunlar giderilir (koku veya sinek gibi).
5) Kümes ve ahır ile sıvı dışkı kanalları ve konteynerleri arasında koku önleyici tedbirler alınır.
6) Sıvı dışkılar, sızdırmaz alanlar ve
kapalı kanallardan geçirilerek ahırların dışında kapalı konteynerlerde veya eşdeğer emisyon azaltma tedbirleri alınmış yerlerde depolanır.
7) Sıvı ve katı dışkıların öncelikle uygun şekilde bertarafı
sağlanır. Bununla beraber; bertarafı için uygun koşullar sağlanamadığında, kullanılacak dışkının depo kapasitesi
olarak en az üç aylık miktar dikkate
alınarak belirlenir. Bu maddelerin değerlendirilme yerleri ve süreleri ile kompostlama,
kurutma veya atık gaz tesisleri gibi uygun tesislerde işleme tabi tutulma durumu dikkate alınarak, yetkili merci tarafından artırılabilir veya azaltılabilir.
8) Canlı hayvan kütlesi 0-50 GV arasında olan tesisler
için asgari mesafe şartı aranmaz.
9) Asgari
Mesafe Eğrisi aşağıdaki şekildedir. Üstteki eğri, kümes hayvanları için geçerli olan asgari mesafe eğrisini, alttaki ise büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar için geçerli olan eğriyi gösterir.
![http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/yonetmelik/7.5.13184-ek_dosyalar/image011.jpg](20130719-4_dosyalar/image001.jpg)
10) Büyükbaş/küçükbaş hayvanları cinsinden, hayvan yeri sayısını canlı hayvan kütlesine dönüştürme faktörleri aşağıda gösterilmiştir. Barındırma yönteminden büyük ölçüde farklı üretim yöntemleri için ortalama münferit hayvan kütlesi (büyükbaş/küçükbaş hayvan cinsinden)
münferit olarak tespit edilebilir.
Hayvan Cinsi(Büyükbaş/Küçükbaş Hayvanlar)
|
Ortalama Münferit Hayvan Kütlesi
|
1. Yüklü ya da yüksüz dişi
|
0,30
|
2. 10 kg’a kadar yavrulu dişi
|
0,40
|
3. Yetiştirilen yavru (25 kg’a kadar)
|
0,03
|
4. Genç dişi (90 kg’a kadar)
|
0,12
|
5. Besi hayvanları (110 kg’a kadar)
|
0,13
|
6. Besi hayvanları (120 kg’a
kadar)
|
0,15
|
*1 GV
(büyükbaş/küçük baş hayvan birimi) = 500 kg canlı
hayvan
11) Kümes hayvanları cinsinden, hayvan yeri sayısını canlı hayvan kütlesine dönüştürme faktörleri aşağıda belirtilmiştir.
Hayvan Cinsi(Kümes Hayvanları)
|
Ortalama Münferit Hayvan Kütlesi
|
Yumurtlayan
kümes hayvanları
|
0,0034
|
Genç
kümes hayvanları (18. Haftaya kadar)
|
0,0014
|
35
güne kadar besi piliçleri
|
0,0015
|
49
güne kadar besi piliçleri
|
0,0024
|
Yetiştirilen
pekin ördekleri(3. Haftaya kadar)
|
0,0013
|
Besi
pekin ördekleri (7. haftaya kadar)
|
0,0038
|
Yetiştirilen
uçan ördek (3. Haftaya kadar)
|
0,0012
|
Besi
uçan ördeği (10. Haftaya kadar)
|
0,0050
|
Yetiştirilen
hindi (6. Haftaya kadar)
|
0,0022
|
Besi
hindisi, dişi kanatlılar (16. haftaya kadar)
|
0,0125
|
Besi
hindisi, erkek kanatlılar (21. haftaya kadar)
|
0,0222
|
c) Hayvan yağlarının eritildiği tesislerde keskin kokulu maddeler;
1) Kokunun oluşabileceği depolama sahaları da dahil işleme tesisleri
kapalı odalarda tutulur.
2) İşleme tesislerinin yanı sıra bu odaların da atık gazları toplanır.
3) Koku oluşması beklenen ham
madde ve ara ürünler kapalı konteynerlerde veya
odalarda depolanır ve soğutulur.
4) Koku yayan
maddeleri içeren atık gazlar toplanır ve bir atık gaz temizleme tesisine gönderilir veya emisyon azaltımı için eşdeğer tedbirler
uygulanır.
ç) Et ve balık ürünlerinin tütsülendiği tesislerde keskin kokulu maddeler;
1) Tütsüleme fırınlarının atık gazları toplanır ve bir atık gaz temizleme tesisine gönderilir veya emisyon azaltımı için eşdeğer tedbirler
uygulanır.
d) Jelatin,
post tutkalı, deri tutkalı veya kemik tutkalı üreten tesisler; kesimhane yan ürünü kemikleri, hayvan kılları, tüyleri, boynuz, tırnak veya kanlarından hayvan yemi veya gübresi veya teknik yağların üretildiği tesisler; muamele edilmemiş hayvan kıllarının depolandığı veya işlendiği tesisler; muamele edilmemiş kemiklerin depolandığı tesisler ve hayvan cesetlerinin bertaraf edildiği tesisler ile bu tesislerde bertaraf edilmesi için hayvan cesetleri veya hayvan ürünleri parçalarının toplandığı veya depolandığı tesislerde keskin kokulu maddeler:
1) Koku oluşması beklenen depolama
sahaları da dâhil işleme tesisleri kapalı odalar içine yerleştirilir.
2) İşleme tesislerinin atık gazları ile bu odalardaki hava toplanır.
3) Koku oluşması beklenen ham
madde ve ara ürünler kapalı konteynerlerde veya
odalarda depolanır ve soğutulur.
4) Koku yayan
maddeleri içeren atık gazlar toplanır ve bir atık gaz temizleme tesisine gönderilir veya emisyon azaltımı için eşdeğer tedbirler
uygulanır.
e) Gübre (tezek) kurutma tesislerinde keskin kokulu
maddeler:
1) Koku oluşması beklenen depolama
sahaları da dâhil işleme tesisleri kapalı odalar içine yerleştirilir; işletme tesislerinin atık gazları ile içerideki hava toplanır ve bir atık gaz temizleme tesisine beslenir.
f) Düzenli depolama tesislerinde:
1) Düzenli depolama tesislerinde depolanan atıkların üzerine günlük ara örtü tabakası yerleştirilir.
2) Biyobozunur atıkları kabul eden tüm düzenli depolama tesislerinde gaz toplama sistemi
kurulur, doğrudan veya işlenerek enerji üretiminde kullanılır. Elde edilen depo gazının, enerji üretiminde kullanılmasının ekonomik olmaması halinde depo gazı meşalelerde yakılır.
Koku emisyonu azaltımı için teknikler
MADDE 8 – (1) Kokuya neden olan işletmeler koku önleyici tedbir/ek tedbir almalarının gerekli olması halinde işletmelerin alabileceği koku önleyici tedbirlere ilişkin bu Yönetmeliğin EK-1’inde uygulanabilecek teknikler verilmiştir. İşletmeler, EK-1’de yer alan koku önleyici teknikler
dışında, işletmeleri için uygun teknikleri kullanabilirler. Söz konusu tekniklerin Bakanlıkça uygun görülmesi
gerekmektedir.
(2) 7 nci maddede yer alan işletmelerin, öncelikle 7 nci maddede
yer alan hüküm ve esasları sağlaması gerekmekte olup, buna rağmen şikâyet konusu olmaları halinde koku önleyici ek tedbir almaları gereklidir.
Emisyon sınır değerleri
MADDE 9 – (1) Şikâyete konu olan işletmenin faaliyet gösterdiği zamanlarda koku emisyonuna
neden olan kaynak/kaynaklarından
ulusal/uluslararası standartlara göre alınan ve işletme/tesisin koku emisyonunu temsil eden en az üç kokulu gaz örneğinin olfaktometrik olarak
ölçülmüş koku konsantrasyonlarının geometrik
ortalaması;
a) 1000 KB/m3
veya daha az ise, işletme/tesiste kaynakta koku giderimi konusunda
herhangi bir işlem yapılmaz.
b) 1000-10.000
KB/m3 aralığında ise, yetkili merci tarafından, işletmede koku kontrol/ek koku kontrol tedbiri alınması, alınan tedbirlerin etkinliğinin belirlenmesi için kaynak/kaynaklarda ölçüm yapılarak bu çalışmalarla ilgili
raporun yetkili mercie sunulması için süre verilir.
c) 10.000 KB/m3
ten büyük ise, yetkili merci tarafından 16 ncı madde kapsamında idari yaptırım uygulanır ve işletmede koku kontrol/ek koku kontrol tedbiri alınması, alınan tedbirlerin etkinliğinin belirlenmesi için kaynak/kaynaklarda ölçüm yapılarak bu çalışmalarla ilgili
raporun yetkili mercie sunulması için süre verilir.
(2) Koku şikâyetine neden olan
işletme/tesislerin sorumluları, koku emisyonunu gidermek
üzere önlem aldıktan sonra koku kaynağındaki emisyonu yeniden ölçtürür.
(3) Bir işletmede birden fazla koku kaynağı olan tesis varsa, bu durumda her bir kaynaktaki
koku debisi (qkoku) bulunup, işletmenin tümü için toplandıktan sonra, bütün kaynaklardan çıkan kokulu gaz hacimsel debileri (Q) toplamına bölünerek ortalama koku konsantrasyonu
belirlenir. Bu şekilde bulunan ortalama koku konsantrasyonu
birinci fıkranın (a), (b) ve (c)
bentlerine göre değerlendirilir.
(4) Hedonik tonu olumlu olan kokular için sınır değer iki ile çarpılarak alınır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Şikâyetlerin Değerlendirilmesi
Şikâyetlerin değerlendirilmesine ilişkin esaslar
MADDE 10 – (1) Şikâyete neden olan koku emisyonları aşağıdaki esaslara göre değerlendirilir.
a) Şikâyet yetkili mercie
dilekçe ile başvurulması halinde değerlendirmeye alınır.
b) Yetkili
merci tarafından, şikâyet mahallinde denetim yapılır.
c) Yetkili
merci tarafından; şikâyet mahallindeki tüm olası koku kaynaklarının ve çevresinde koku problemine katkıda bulunabilecek başka kaynakların var olup olmadığının ve koku önlemlerinin alınıp alınmadığının tespiti yapılıp, koku
kaynağı ile ilgili diğer bilgiler de toplanarak şikâyet mahallinde, EK-2’de yer alan Koku Şikâyet Denetim Formu doldurulur.
ç) Şikâyetin, bu Yönetmelik kapsamında tanımlanan koku probleminden kaynaklanmadığının anlaşılması halinde, şikâyet yetkili merci
tarafından sonlandırılır.
d) Şikâyetin, bu Yönetmelik kapsamında tanımlanan koku probleminden kaynaklandığının tespit edilmesi
halinde;
1) Kokuya neden
olan işletme/tesislerden şikâyet konusu olan kaynaklarda 7 nci
madde kapsamında alınması gereken önlemler olup, olmadığı ve bu önlemleri alıp almadıkları incelenir.
2) İşletme/tesisin, 7 nci
madde kapsamında alması gerekli önlemleri almadığı tespit edilirse, 16 ncı madde gereğince işlem yapılır ve önlemler alması için süre verilir.
3) İşletme/tesisin, 7 nci
madde kapsamında önlemleri almış olduğu halde, şikâyet konusu ise; şikâyete neden olan
kaynak/kaynaklarda koku emisyonu ölçtürmesi ve koku emisyon raporunu yetkili mercie sunması talep edilir.
4) 7 nci madde kapsamında koku kontrol tedbirleri almakla yükümlü olmayan işletmeler/tesislerin; şikâyet söz konusu ise; şikâyete neden olan
kaynak/kaynaklarda koku emisyonu ölçtürmesi ve koku emisyon raporunu yetkili mercie sunması talep edilir.
5) Koku emisyon raporu yetkili merci tarafından 9 uncu maddede belirtilen hususlar dikkate alınarak değerlendirilir ve değerlendirme sonuçları işletme/tesise bildirilir.
6) Yetkili
merci tarafından tedbir alınmasının istenilmesi
halinde alınan tedbirlerin etkinliği ölçümlerle belirlenir.
7) Yetkili
merci tarafından yapılan her değerlendirme sonucunda; EK-4’te yer alan Şikâyet Değerlendirme Formu hazırlanır. Şikâyet Değerlendirme Formu dikkate alınarak şikâyet konusu devam
ettirilir veya sonlandırılır.
8) Koku emisyonu ölçümleri, koku kontrol ve ek koku kontrol tedbirlerin
alınması gerektiği hallerde süreler yetkili merci tarafından belirlenir.
9) Şikâyetleri değerlendirme, denetim ve idari yaptırım konusunda yetki
devri yapılan kurum/kuruluşlarda Bakanlıkça esasları belirlenecek uzmanlıktaki personelin görevlendirilmesi
gerekmektedir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Koku Emisyonlarının Ölçülmesi ve Ölçüm Sonuçlarının Değerlendirmesi
Koku Emisyonlarının tespit edilmesi
MADDE 11 – (1) Koku emisyonunun
tespitinde aşağıdaki şartlara uyulur.
a) Koku emisyonu tespiti ve ölçümü Bakanlıkça yetki verilen
kurum/kuruluşlar tarafından yapılır.
b) İşletme/tesiste koku konsantrasyonu
ölçümlerinin yapılmasında
ulusal/uluslararası kabul görmüş standartlarda belirtilen esaslar uygulanır.
c) İşletme/tesislerin prosesinde
veya işletme/tesis sınırları içinde kokuya neden olabilecek kaynaklar belirlenir
ve değerlendirilir.
ç) Emisyon
kaynaklarından numune alma yöntemleri ve yerleri belirlenir.
d) Koku
kaynaklarının şikâyet noktasına olan uzaklığı belirlenir.
e) Koku
kaynaklarının yerleşik olduğu mahallin kentsel, kırsal, ticari veya
endüstriyel bölge olup olmadığı belirlenir.
f) İşletme/tesis içinde belirlenmiş olan koku kaynaklarında, örnekleme yapılarak, olfaktometrik ölçümler gerçekleştirilir ve koku konsantrasyonları
belirlenerek EK-3’te yer alan Koku Emisyonu Ölçüm Raporu formatına uygun olarak Emisyon Raporu hazırlanır.
Koku emisyonu ölçüm raporu
MADDE 12 – (1) Koku emisyonu ölçüm raporu EK-3’te yer alan formata uygun olarak hazırlanır.
(2) İşletme/tesisin endüstriyel ve ticari sırları varsa işletme sahibinin/işletmecinin talebi üzerine bu bilgiler umuma ifşa edilemez.
Ölçümde kullanılacak cihazlar ve özellikleri
MADDE 13 – (1) Koku kaynağından alınan kokulu gaz örnekleri içindeki koku konsantrasyonu
olfaktometrik yöntemle tayin edilir. Olfaktometrik ölçümlerde kullanılan cihaz olfaktometredir.
(2) Ölçümler ve değerlendirmeler sırasında ulusal/uluslararası kabul görmüş standartlarda belirtilen esaslara uyulur.
Ölçüm yapacak personelin nitelikleri
MADDE 14 – (1) Koku emisyonunu ölçecek kişilerin özellikleri ve panelistlerin kalibrasyonuna ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir.
Ölçümler için yapılacak harcamalar
MADDE 15 – (1) Koku emisyonunun
belirlenmesi için yapılacak analiz ve ölçümlerin giderleri, Çevre Kanununun 12 nci maddesine göre karşılanır.
ALTINCI BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
İdari yaptırımlar
MADDE 16 – (1) Şikâyet konusu koku emisyonuna
sebep olan işletme/tesisler tarafından;
a) 9 uncu
maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen sınır değerlerin üzerinde çevreye koku emisyonu verilmesi,
b) Yetkili
merci tarafından verilen sürelerde; işletme/tesis tarafından koku emisyonlarının önlenmesine ilişkin tedbirleri alarak alınan tedbirlere ilişkin raporun
ve/veya ölçüm raporlarının sunulmaması,
c) 7 nci madde kapsamında yer alan tesis/işletmelerin alması gereken koku kontrol tedbirlerinin alınmaması,
durumlarında Çevre Kanununun 15 inci ve 20 nci
maddelerinde öngörülen idari yaptırımlar uygulanır.
Eğitim
MADDE 17 – (1) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan hususlara yönelik eğitimler Bakanlıkça yapılır veya yaptırılır.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
MADDE 18 – (1) 4/9/2010 tarihli ve
27692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kokuya Sebep Olan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
MADDE 19 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 20 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çevre ve Şehircilik Bakanı yürütür.
EK-1
KOKU AZALTIMINA YÖNELİK TEKNİKLER
Şikâyete sebep olan
koku emisyonları, işletme/tesisin prosesi gereği oluşabileceği gibi, tesisin
işletilmesinde oluşan sorunlardan ve işletme yetersizliğinden de ortaya
çıkabilir. Koku kontrol yöntemleri iki ayrı başlık altında ele alındığında;
a)
Tesis türüne göre; şikâyete
sebep olan koku emisyonu oluşturan tesis ve
faaliyetler incelendiğinde, ortaya çıkan kokuların kaynaklanma nedeni ve
yapısı ile birlikte bunların önlenmesinde uygulanabilecek yöntemler bu faaliyetlerin
türüne göre değişiklik gösterebilir. Aşağıda koku oluşumuna en fazla neden
olan faaliyetler ve buralarda uygulanabilecek önlem yöntemleri yer
almaktadır.
1) Gıda sanayiinde;
1.1.
Proses Kontrolü: Üretimde kullanılan hammaddeler, bunların işlenişi,
kapalı veya açık prosesler, çalışma sıcaklıkları ve süreleri, havalandırma
koşulları v.b.,değiştirilmesi,
1.2.
Depolama: Organik maddelerin, hammaddelerin ve ürünlerin depolanma
süresi, sıcaklıkları, depo yapısı v.b. değiştirilmesi,
1.3.
Absorbsiyon: Oluşan kokulu gaz ve
sıvıların absorbsiyon ile arıtılması,
1.4.
Biyo-filtre: Oluşan kokulu gaz ve sıvıların
biyolojik bir ortamda bakterilerce parçalanarak arıtılması,
1.5.
Oksidasyon: Oluşan kokulu gaz ve
sıvıların yükseltgenerek parçalanması ve bu şekilde arıtılması,
2) Hayvan çiftliklerinde;
1.5.1.
1.
2.
2.1.
Ahırların temiz ve kuru tutulması,
2.2.
Nem tutmayan zemin kaplamaları kullanılması,
2.3.
Tesisin çevredeki birimlerle olan uzaklığına göre kapasite
sınırlaması getirilmesi,
2.4.
Hayvanların beslenme rejimini değiştirerek koku emisyonunun
azaltılması,
3) Kesimhane ve hayvansal yan ürünlerin depolanması faaliyetlerinde;
1.
2.
3.
3.1.
Maddelerin hızlı prosese sokulması,
3.2.
Yan ürünlerin kısa süre için ve düşük sıcaklıkta depolanması,
3.3.
Yoğuşturulamayan buhar ve gazların
yakılması,
3.4.
Proses suyunun proses-dışı sudan ayrılması,
3.5.
Proses/tesis havasının toplanarak yakma tesisinde yakılması,
3.6.
Koku tutucu yedek sistemler (Aktif karbon, v.b).
4) Hayvansal yan
ürünlerin işlendiği faaliyetlerde (Rendering);
1.
2.
3.
4.
4.1.
Pişirme buharının yoğuşturulması,
4.2.
Yoğuşturulamayan buhar ve gazların
yakılması veya biyofiltrasyonu,
4.3.
Buhar ve gazların termal oksidasyonu
ve/veya biyofiltrasyonu,
4.4.
Tüm proses hattının kapatılması,
4.5.
Rendering öncesinde suyun kandan
alınması (buhar koagülasyonu ile)
5) Balık unu ve yağı üretim faaliyetlerinde;
1.
2.
3.
4.
5.
5.1.
Taze hammadde kullanılması,
5.2.
Proses havasının toplanarak yakılması,
6) Atıksu arıtma tesislerinde;
1.
2.
3.
4.
5.
6.
6.1.
Kapalı sistemler: Kokuya neden olan ancak proses
gereği koku oluşumunun önlenemeyeceği ön çökeltme havuzu, aerobik ve
anaerobik arıtma havuzu, arıtma çamuru bertarafı gibi
ünitelerin üzerlerinin kapatılarak kokulu gazların çevreye yayılmasının
önlenmesi ve toplanarak arıtılması,
6.2.
Biyofiltreden geçirme: Tüm organik
işletme gazlarının biyofiltreden geçirilmesi,
6.3.
Bacalarda–flare: Oluşan kokulu gazların
çeşitli durumlarda, flare bacası ile yakılması
(Bu kapsamda yer flare sistemi önlenir.),
7) Tabakhanelerde;
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
7.1.
Kapalı sistemlerin kullanılması,
7.2.
Uygun depolanması,
7.3.
Stok akış kontrolü yapılması,
7.4.
Islak yıkama sistemleri ile kokulu gazların arıtılması,
7.5.
Adsorbsiyon yapılması,
7.6.
Biyo-filtreleme yapılması,
7.7.
Atık gaz insinerasyonu: kokulu gazların
toplanarak yakılması,
8) Diğer tesislerde;
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
8.1.
Adsorbsiyon yapılması, (aktif
karbon, zeolit vb. materyaller kullanılarak),
8.2.
Absorbsiyon yapılması (ıslak
tutucular vb. ),
8.3.
Biyolojik arıtma yapılması (Biyofiltre, biyoyıkama vb.),
8.4.
Termal veya katalitik oksidasyon yapılması,
8.5.
Diğer tekniklerin uygulanması (Ozon, plazma teknolojisi, UV,
katalitik filtreler vb.).
b)
Önlem yapısına göre; temiz üretim ve kirliliğin kaynağında önlenmesi
ilkelerine göre yaklaşıldığında, kokunun oluşmasını önlemek, arıtma veya
güvenlik mesafesi uygulanması gibi yöntemlerden daha etkili olmaktadır. Bu
açıdan, koku önleme yöntemleri önlemin yapısına göre aşağıda
belirtilmiştir.
1) Kaynakta önleme:
1.1.
Uygun hammadde kullanımı: Alternatifler arasından koku oluşumuna
neden olmayacak hammaddelerin tercih edilmesi, aradaki olası maliyet
farkının arıtma maliyeti göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi,
1.2.
Uygun hammadde ve atık depolama: Depoların ve depolama koşullarının
belirli standartlarda yapılması,
1.3.
Proses kontrolü,
1.4.
Sızıntı ve kaçakların önlenmesi: Sızıntı ve kaçakların önlenmesi için
işlemlerin olabildiğince kapalı ortamlarda gerçekleştirilmesi, boru ve
kazanlarda kaçakların önlenmesi, kokulu proses gazlarının
toplanarak arıtılması,
2) Arıtma:
1.4.1.
1.
2.
2.1.
Yoğuşturma: Atık gazdaki çözücü
buharları ya da diğer kokulu gazları, sıcaklıklarını çiğ noktalarının altına düşürerek ayırmaya yarayan bir tekniktir.
Kokulu gazlarda genellikle suya doymuş gazdan yoğuşturularak
ayrılan su kokulu gazlar içinde bir soğurucu görevi görmekte ve bu şekilde
kokulu gaz arıtılmaktadır. Kokulu gazlar için uygulama sınırı 100.000 koku
birimi/Nm3’tür.
2.2.
Adsorpsiyon: Gaz moleküllerinin, belirli bileşikleri diğerlerine
tercih eden katı yüzeylerde tutunduğu ve dolayısıyla sıvıdan ayrıldığı
heterojen bir tepkimedir.
2.3.
Biyofiltrasyon: Burada kokulu gaz bakteri ortamından geçirilerek
gazın içerisindeki çeşitli maddelerin besin olarak bakterilerce
parçalanması sağlanmaktadır.
2.4.
Biyo-yıkama: Islak gaz yıkamayı biyolojik parçalamayla birleştirir. Burada yıkama
suyu kokulu gaz bileşenlerini oksidize edebilecek
bakteri popülasyonlarını barındırır. Bunun için,
atık gaz içeriğinin yıkanabilir ve yıkanan bileşenlerin de aerobik
koşullarda biyolojik olarak yıkılabilir olması gerekir.
2.5.
Biyo-damlatma: Biyo
yıkama ile aynı koşullarda çalışır. Biyo
yıkamanın aksine, bakteri popülasyonu destek
öğeleri yani bir yatak malzemesi üzerinde tutunmuşlardır. Burada, sıvı, inert maddelerden oluşan bir yataktan dolaştırılarak
geçirilmektedir.
2.6.
Isıl (termal) oksidasyon: Atık gaz akışı içindeki kokulu gazların,
içeriğindeki karışımın hava veya oksijen ile birlikte, bir fırında, parlama
noktasının üzerindeki bir sıcaklığa ısıtılması ve karbondioksit ve suya
dönüşmek üzere tam yanma sağlayacak kadar yeterli bir süre yüksek
sıcaklığın korunması yoluyla oksidasyon
işlemidir.
2.7.
Katalitik oksidasyon: Katalitik oksitleyiciler, termal
oksitleyicilere çok benzeyen bir şekilde çalışırlar. Aradaki en büyük fark,
alev bölgesinden geçen gazın bir katalizör yatağından da geçmesidir.
Katalizör, oksidasyon tepkimesi hızını artırarak
daha düşük sıcaklıklarda gerçekleşmesini sağlar. Böylece, daha küçük
oksitleyicilerin kullanımına olanak tanınır.
EK-2
KOKU ŞİKÂYETİ DENETİM FORMU
1
|
Şikâyete Neden Olan Kaynağın Yeri:
|
|
2
|
İşletmenin/Tesisin Adı, Adresi, Tel No, Faks No:
|
|
3
|
Tesisin Türü:
|
|
4
|
Kokunun Şiddeti ve Hedonik
Tonu
|
Şiddeti
|
□Düşük
|
□Orta
|
□Yüksek
|
Hedonik Ton
|
□Nötr
|
□Hoş
|
□Nahoş
|
5
|
Kokunun Süre ve Sıklığı
|
|
6
|
Şikâyet Mahallindeki Arazi Kullanım Durumu
|
□Yerleşim
|
□Sanayi
|
□Turizm
|
□Kentsel
|
□Kırsal
|
7
|
Şikâyet Mahallindeki Koku Kaynakları
|
Şikâyet mahallinin koku kaynaklarına uzaklığı
|
|
Kaynak çevresinde koku problemine katkıda
bulunabilecek başka kaynakların, işletmelerin var olup olmadığı
|
□Evet
|
|
□Hayır
|
|
Madde 9 kapsamında koku önlemlerinin alınıp
alınmadığı
|
□Evet
|
|
□Hayır
|
|
Kaynak/Kaynaklarla İlgili Diğer Bilgiler
|
|
8
|
KARAR
|
|
Şikâyet koku probleminden kaynaklanıyor □ Şikâyet konusu
sonlandırıldı □
|
8.1
|
Şikâyet Koku Probleminden Kaynaklanıyorsa;
|
|
8.1.1
|
Koku Emisyonu Ölçüm Raporu Hazırlayarak Yetkili
Mercie Sunulması İçin Verilen Süre;
|
|
8.2
|
Şikâyet Konusu Sona Erdi İse;
|
|
8.2.1
|
İlgili Şikâyet Sonlandırma Formu Tarih Ve
Numarası
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
EK-3
KOKU EMİSYONU ÖLÇÜM RAPORU
FORMATI
Emisyon raporu en az aşağıda verilen
bilgileri içerecek şekilde düzenlenir. Gerekli görülmesi halinde, yetkili
merci tarafından ek bilgiler de istenebilir.
Örnekleme Verileri:
1.
Kokuya
neden olan kaynak/işletme/tesisin adı, adresi, telefon numarası, faks
numarası.
2.
İşletme/tesis
yetkilisinin adı ve soyadı.
3.
Koku kaynak/kaynaklarının tanımı ve isimlendirilmesi.
4.
Koku
örneğinin tanımı (kokunun neyi andırdığı).
5.
Örneklemenin gerçekleştirildiği tarih ve saati.
6.
Örnekleme
koşulları.
7.
Örnekleme
sırasındaki tesis/proses koşulları.
8.
Örneklemeyi yürüten uzmanın adı ve soyadı.
9.
Koku
kaynağındaki örnekleme yeri.
10.
Kullanılan
gaz örnekleme torbalarının cinsi ve hacmi.
Ölçüm Sonuçları (Olfaktometre
ölçümleri):
1.
Ölçüm yeri, zamanı ve saati.
2.
Ölçümü yürüten uzmanın adı ve soyadı.
3.
Ölçüm
sırasındaki koşullar.
4.
Başlangıçta
belirlenen gaz seyreltme aralıkları.
5.
Ölçüm
öncesi ön seyreltme veya seyreltme faktörü.
6.
Ölçümde
yer alan lider panelist ve panelistlerin kişisel kodları.
7.
Panelistlere sunulan örnek sayısı.
8.
Ölçümler
sırasında panelistlere sunulan seyreltme oranları.
9.
Panelistlerin
verdiği boş tepki sayısı ve yeri.
10.
Sunulan
tüm seyrelmelerdeki panelist tepkileri (ölçüm sonuç matrisi).
11.
Kullanılan
her panelist için; referans maddeye (n-butanol)
verilen tepkilere göreve kişisel koku eşik değeri tahmini.
12.
Kaynağa
ait koku konsantrasyonu.
Raporu Düzenleyen Uzman:
Adı, Soyadı:
Kurumu:
Tarih:
İmza ve mühür:
EK-4
ŞİKÂYET DEĞERLENDİRME FORMU
|
1.
|
İlgili Koku Şikâyet Denetim Formu Tarih ve
Numarası
|
|
2.
|
Koku Kaynağı Olarak Belirlenen Etkinlik (İşletme/Tesis)
|
|
2.1
|
Adı
|
|
2.2
|
Adresi
|
|
2.3
|
Koku kaynakları ve özellikleri
|
|
2.4
|
Şikâyete konu olan koku kaynağı (noktasal,
alansal)
|
|
2.5
|
Öngörülen düzeltici etkinlik ve alınan önlemler/Koku
giderme verimi
(Tedbir/ek tedbir alan işletmeler için sunulan
koku emisyonu ölçüm raporuna göre
doldurulacaktır)
|
|
3.
|
Yapılan Ölçümler
|
|
3.1
|
Ölçüm tarihi
|
|
3.2
|
Ölçüm sonuçları
|
|
3.3
|
Ölçüm değerlendirmesi (Eksiklikler/Uygunsuzluklar)
|
|
4.
|
KARAR
|
|
Koku Emisyonu Azaltım
Tedbiri Gerekli □ Şikâyet konusu devam
etmiyor □
|
5
|
Şikâyet konusu devam etmiyor ise;
|
5.1
|
İlgili Şikâyet Sonlandırma Formu Tarih ve Numarası
|
|
6.
|
Koku Emisyonu Ek Kontrol Tedbiri Gerekli ise;
|
6.1
|
Tedbir alınıp ölçüm raporunun sunulması için verilen
süre;
|
|
|
|
|
|
EK-5
ŞİKÂYET
SONLANDIRMA FORMU
1.
|
İlgili Koku Şikâyet Denetim Formu Tarih ve Numarası
|
|
2.
|
İlgili Değerlendirme Formları Tarih ve Numaraları
|
|
3.
|
Adı
|
|
4.
|
Adresi
|
|
5.
|
Şikâyete konu olan koku kaynağı
|
|
6.
|
Koku Önleyici Ek Tedbir Alınmış ise;
|
6.1.
|
Öngörülen düzeltici etkinlik ve alınan önlemler/Koku
Giderme Verimi
|
|
6.2.
|
Bu önlemlere ilişkin periyodik izleme gerekliliği
|
|
6.3.
|
Şikâyet sonlandırılana kadar uygulanan idari yaptırımlar
|
|
|