I- 2247 SAYILI KANUN’UN 27. MADDESİ GEREĞİNCE
VERİLEN (BAŞVURU RED) KARARLAR
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
1-ESAS NO : 2014/2
KARAR NO : 2014/3
KARAR TR : 03.02.2014
(Ceza Bölümü)
ÖZET :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar
oluşmadığından, (Asliye Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı
kesinleşmediğinden) aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun
bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE karar verilmesinin gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
K.H.
Mağdurlar:
1- E.D., 2- M.İ., 3- G.S.
Sanık :
V.D.
O L A Y :
Ankara/Etimesgut 3.Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığı Des.Grp.Ulş.Tb.
Komutanlığı emrinde görevli sanık Hv.Ulş.Ütğm. V.D.’in, 3.12.2012 tarihinde
yemekhanede akşam yemek yediği sırada, yanına gelen aynı Komutanlık emrinde
görevli H.A.B.isimli askerin, arabasının çizildiğini söylemesi üzerine
sinirlenerek dışarı çıktığı ve koğuşlarında olanlarda dahil herkesi
çağırarak yemekhane önünde içtimaya aldığı, arabasının çizildiğini ifade
eden askere içtima halindeki askerlerden arabasını çizen şahsı tespit
etmesini istediği, bu sırada kendisi de askerlere hitaben “bunu yapan vatan
hainidir, onu bulursam hapse attıracağım, mermi manyağı yapacağım” dediği,
H.A.B.'ün aracı kimin çizdiğini karanlık olduğu için teşhis edemediği,
sanığın askerleri doğulular bir tarafa batılılar bir tarafa geçsin diyerek
tasnife tabi tuttuğu, daha sonra batılılar kısmına geçerek doğululara
hitaben “bunu yapan kesin teröristtir,aranızda barındırmayın o böceği”
şeklinde beyanda bulunduğu sırada doğulular kısmında bulunan M.B. isimli
askerin fenalaşarak yere düştüğü, H.A.B.'ün de Ü.Y. isimli askeri
göstererek arabasını çizen şahsın o olduğunu ifade ettiği ve bunun üzerine
sanığın bu şahsı alarak olay yerinden ayrıldığı, sanığın Askeri Savcılığa
ifade vermeye geldiği gün bekleme salonunda beklerken orada bulunan aynı
Komutanlık emrinde görevli tanıklar Hv.P.Onb.E.D., Hv.P.Çvş.M.İ.ve Hv.P.Er
G.S.’a “o gün bir takım sıkıntılar yaşandı, isterseniz ifadelerinizi
değiştirin, terhis olacaksınız tekrar Ankara’ya çağırırlar, haksız
çıkarsanız ceza alırsınız” dediği, G.S.’ı savcılığa gelmeden önce ziyaret
edip “G.sen akıllı çocuksun, askerliğiniz bitecek uğraşmayın bu işlerle
arkadaşlarına söyle ifadelerini değiştirsinler, yanlış gördük, yanlış
duyduk desinler” dediği, böylece, sanığın askerleri doğulular bir tarafa
batılılar bir tarafa geçsin diyerek bölgesel anlamda bir ayrıma tabi
tuttuğu, batılılar tarafına geçerek arabasını çizenin doğulu olduğunu
vurguladığı, askerlerin önünde alenen doğulu batılı ayrımı yaparak,
arabasını çizenin muhtemel bir doğulu olduğunu vurgulayarak doğu insanını
bölgesel olarak küçük düşürmek suretiyle, halkı kin ve düşmanlığa tahrik
veya aşağılama suçunu, tanıkların ifadelerini değiştirmeye yönelik
beyanlarda bulunarak, adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs etmek suçunu işlediği
ileri sürülerek, eylemlerine uyan Türk Ceza Kanunu’nun 216/2 ve 288.
maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle Hava Kuvvetleri Komutanlığı
Askeri Savcılığı’nın 20.5.2013 gün ve E:2013/182, K:2013/121 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
HAVA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 17.7.2013 gün ve E:2013/427, K:2013/245
sayıyla; sanığa yüklenen eylemlerin askeri bir suç olmadığı gibi, askeri
bir suça da bağlı bulunmadığı, asker kişiye karşı veya askerlik hizmet ve
görevleriyle ilgili olarak da işlenmediğinin anlaşıldığı açıklanarak,
sanığı yargılama görevinin adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar
kesinleşerek dava dosyası, Sincan 4. Asliye Ceza Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
SİNCAN 4.
ASLİYE CEZA MAHKEMESİ: 6.9.2013 gün ve E:2013/456, K:2013/523 sayıyla;
sanığın halen askerlik görevinin devam ettiği, askerlik sıfatının
kalkmadığı, eylemleri askerlik görevi sırasında ve askerlik görevi ile
ilgili olarak asker kişilere karşı işlediği, mağdurların terhis olduğu
düşünülse dahi sanığın halen askerlik görevinin devam etmesi nedeniyle
askeri mahkemede yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmediği ve Anayasa'nın
145. maddesinde belirtilen "asker kişiler tarafından asker kişiler
aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili işlenen suçlardan
olma" şartının eylemde mevcut olduğu açıklanarak, sanığı yargılama
görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle Sincan Nöbetçi Ağır
Ceza Mahkemesine itiraz yolu açık olmak üzere görevsizlik kararı vermiş,
karara karşı sanık tarafından itiraz edilmesi üzerine, Sincan 3. Ağır Ceza
Mahkemesi’nce yukarıda bahsedilen kararlar arasında olumsuz görev
uyuşmazlığı oluştuğundan bahisle, dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesi gerektiği açıklanarak, bu hususta karar verilmesine yer
olmadığına karar verilmiş, dava dosyası, Sincan 4. Asliye Ceza Mahkemesi’nce,
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ahmet KARADAVUT, Davut TELLİ, Şuayip ŞEN, Haluk
ZEYBEL, Mehmet AVCIOĞLU, Levent BİLGİ’nin katılımlarıyla yapılan 03.02.2014
günlü toplantısında, Raportör-Hâkim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, başvurunun reddi
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Askeri
Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Mehmet Sıdkı KÖK’ün, başvurunun reddine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın incelenmesinde, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararının itiraz yolu açık olmak üzere verildiği anlaşılmıştır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34. maddesi ikinci
fıkrasında, “Kararlarda, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve
şekilleri belirtilir” denilmiş, 223. maddesinin onuncu fıkrasında, “Adli
yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu
bakımından hüküm sayılır” düzenlemesi yer almış, 232. maddesinin altıncı
fıkrasında ise, “Hüküm fıkrasında, 223 üncü maddeye göre verilen kararın ne
olduğunun, uygulanan kanun maddelerinin, verilen ceza miktarının, kanun
yollarına başvurma ve tazminat isteme olanağının bulunup bulunmadığının,
başvuru olanağı varsa süresi ve merciinin tereddüde yer vermeyecek şekilde
açıkça gösterilmesi gerekir” hükmüne yer verilmiştir.
2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’un
“Olumsuz görev uyuşmazlığı” başlığı altında düzenlenen 14. maddesinde,
“Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli,
idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve
sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir” denilmektedir.
Uyuşmazlığın
incelenebilmesi için, 2247 sayılı Yasa’nın 1 ve 14. maddeleri uyarınca,
yargı yerlerince verilen kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dışında ayrıca, Yargıtay
İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 9.12.1931 gün ve E:1931/12, K:1931/48
sayılı kararında da belirtildiği gibi yargı yolunu değiştirmeye yönelik
görevsizlik kararlarının temyize tabi oldukları kuşkusuzdur. Böylece,
başvuracağı kanun yolu, süresi, mercii yasaya uygun olarak gösterilmeyen
kararın kesinleşmesinden söz edilmesine olanak yoktur.
Bu
nedenle, görevsizlik kararına itiraz edildiği ancak kararın temyiz
incelemesine tabi olduğu anlaşıldığından, sanığın itiraz dilekçesinin temyiz
dilekçesi olarak kabulü ile, dosyanın temyiz incelemesi yapılmak üzere
Yargıtay’a gönderilmesi, temyiz incelemesi yapıldıktan sonra verilecek
karara göre, görevsizlik kararı kesinleştiği takdirde, dosyanın Mahkememize
gönderilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Sincan 4. Asliye Ceza
Mahkemesi'nce verilen görevsizlik kararının kesinleşmemiş olması nedeniyle,
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar
oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun
bulunmayan başvurunun reddine karar verilmesi gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar
oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun
bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE, 03.02.2014
günü OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
2-ESAS NO : 2014/4
KARAR NO : 2014/4
KARAR TR : 03.02.2014
(Ceza Bölümü)
ÖZET : 2247 sayılı Yasa'nın
1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, (Sulh Ceza Mahkemesinin
görevsizlik kararı kesinleşmediğinden) aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca
yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE karar verilmesinin gerektiği
hk.
K A R A R
Davacı :
K.H.
Mağdur :
M.D.
Sanık :
H.D.
O L A Y :
İnebolu M Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan Bolu, İstanbul ve Tekirdağ/Vize
Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarına 25.04.2012 tarihinde yapılacak olan hükümlü
sevkinde devriye komutan yardımcısı olarak görevli sanık Uzm.J.II.Kad.Çvş.
H.D.’ın, devriye komutanı mağdur J.Kd.Bçvş. M.D.ile birlikte, sevk olacak
hükümlüleri cezaevinden alıp ring aracına yerleştirdikten sonra, mağdurun
sanığa,“H. sen de askerlerle birlikte arkaya bineceksin” dediği, bunun
üzerine sanığın “mahkumların eşyalarının bir kısmını aracın arkasına aldık,
zaten yer kalmadı, asker sayısı da kalabalık, ben ön tarafta gideyim
komutanım” demesi üzerine, mağdurun “ben emir veriyorum, arkaya geçeceksin”
şeklinde cevap verdiği, bunun üzerine sanığın “geçmiyorum, Eskişehir
sevkinde T. uzman ile D. uzman ring aracının arkasında gitmiyor da ben niye
gideceğim” dediği, mağdurun “gitmezsen tutanağını tutarım” demesi üzerine
sanığın “tutarsanız ben de savunmamı yazarım” şeklinde karşılık verdiği,
böylece, sanığın, İl dışına yapılan sevk ve nakil devriyesi özel
talimatının 13’üncü maddesinde yer alan “Devriye komutanı aracın ön
kısmında (şoför mahallinde), diğer rütbeli personel devriye erleri ile
birlikte arka tarafta bulunacaktır. Devriye komutanı ile arkadaki rütbeli
personel telefon ve telsizle sürekli olarak haberleşecektir” hükmüne
istinaden, mağdur tarafından verilmiş olan hizmete ilişkin emri yerine
getirmediği ileri sürülerek, eylemine uyan Askeri Ceza Kanunu’nun 87/1.
maddesi ikinci cümlesi uyarınca cezalandırılması istemiyle Jandarma Genel
Komutanlığı Askeri Savcılığı’nın 3.8.2012 gün ve E:2012/706,K:2012/330 sayılı
iddianamesiyle kamu davası açılmıştır.
JANDARMA GENEL
KOMUTANLIĞI ASKERİ MAHKEMESİ: 30.10.2012 gün ve E:2012/856, K:2012/326
sayıyla; sanığa yüklenen eylemin; jandarmanın mülki görev alanına giren
hükümlü sevkinde devriye komutan yardımcısı olarak, mağdurun vermiş olduğu
emri yerine getirmek istememesinin, askeri hizmetle bir ilgisinin
bulunmadığı,bu eylemi nedeniyle askeri hizmette herhangi bir aksaklık
meydana gelmediği, asker kişi aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle
ilgili olarak da işlenmediği, askeri suç kapsamına girmeyen jandarmanın
mülki hizmetinden doğan ve mülki hizmete başlanıldığı sırada işlendiği, bu
nedenle yüklenen suça ait davaya bakma görevinin adli yargı yerine ait
olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, temyiz edilmeyen karar
kesinleşerek, dava dosyası, İnebolu Asliye Ceza Mahkemesi’ne
gönderilmiştir.
İNEBOLU ASLİYE
CEZA MAHKEMESİ: 25.2.2013 gün ve E:2013/56, K:2013/26 sayıyla; sanığın olay
sırasında İnebolu M Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndan Bolu İstanbul ve
Tekirdağ/Vize Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarına yapılacak olan hükümlü sevkinde
devriye komutan yardımcısı olarak görevlendirildiği, bu görev jandarmanın
askerlik görevi ile ilgili olmayıp mülki görevlerinden olan tutuklu ve
hükümlülerin sevk ve nakilleri ile ilgili ise de, sanığın eyleminin,
Jandarma Genel Komutanlığının "Cezaevi Sevk ve Nakil Hizmetleri ile
ilgili Özel Talimatlar" konulu emrinin ekinde bulunan İI dışına
yapılan sevk ve nakil devriyesi özel talimatın 13. maddesinde düzenlenen;
"Devriye Komutanı aracın önünde, diğer rütbeli personel devriye
erleriyle birlikte arkada olacaktır. Devriye komutam ile aracın arkasında
oturan rütbeli personel telefon ve telsiz ile sürekli olarak
haberleşecektir "şeklindeki emre aykırılık teşkil ettiği, sanığın,
ilgili yönerge gereğince emir komuta zinciri doğrultusunda askeri bir
göreve ilişkin verilen emre uyması ve aracın arka kısmında oturması
gerektiği yönünde amirinin verdiği emre aykırı davrandığı, eylemin bu haliyle,
hükümlülerin sevk ve nakilleriyle muhafazalarını sağlama şeklindeki mülki
ya da adli bir görevle ilgili bulunmayıp, hizmetin gereği nedeniyle
kendisine amiri tarafından ilgili yönerge doğrultusunda verilen emre
uymayacağını söylemek şeklinde gerçekleştiği açıklanarak, yargılama
görevinin askeri yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle İnebolu Ağır Ceza
Mahkemesine itiraz yolu açık olmak üzere görevsizlik kararı vermiş, dava
dosyası, İnebolu Cumhuriyet Başsavcılığı’nca, Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME
VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümünün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın
Başkanlığında, Üyeler; Ahmet KARADAVUT, Davut TELLİ, Şuayip ŞEN, Haluk
ZEYBEL, Mehmet AVCIOĞLU, Levent BİLGİ’nin katılımlarıyla yapılan 03.02.2014
günlü toplantısında, Raportör-Hâkim G. Fatma BÜYÜKEREN’in, başvurunun reddi
yolundaki raporu ve dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Askeri
Yargıtay Başsavcı Yardımcısı Mehmet Sıdkı KÖK’ün, başvurunun reddine
ilişkin yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosyanın incelenmesinde, adli yargı yerince verilen
görevsizlik kararının itiraz yolu açık olmak üzere verildiği anlaşılmıştır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 34. maddesi
ikinci fıkrasında, “Kararlarda, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii
ve şekilleri belirtilir” denilmiş, 223. maddesinin onuncu fıkrasında, “Adli
yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu
bakımından hüküm sayılır” düzenlemesi yer almış, 232. maddesinin altıncı
fıkrasında ise, “Hüküm fıkrasında, 223 üncü maddeye göre verilen kararın ne
olduğunun, uygulanan kanun maddelerinin, verilen ceza miktarının, kanun
yollarına başvurma ve tazminat isteme olanağının bulunup bulunmadığının,
başvuru olanağı varsa süresi ve merciinin tereddüde yer vermeyecek şekilde
açıkça gösterilmesi gerekir” hükmüne yer verilmiştir.
2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş Ve İşleyişi Hakkında Kanun’un
“Olumsuz görev uyuşmazlığı” başlığı altında düzenlenen 14. maddesinde,
“Olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli,
idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve
sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda
verdikleri kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir” denilmektedir.
Uyuşmazlığın
incelenebilmesi için, 2247 sayılı Yasa’nın 1 ve 14. maddeleri uyarınca,
yargı yerlerince verilen kararların kesin veya kesinleşmiş olması
gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dışında ayrıca, Yargıtay
İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 9.12.1931 gün ve E:1931/12, K:1931/48
sayılı kararında da belirtildiği gibi yargı yolunu değiştirmeye yönelik
görevsizlik kararlarının temyize tabi oldukları kuşkusuzdur. Böylece,
başvuracağı kanun yolu, süresi, mercii yasaya uygun olarak gösterilmeyen
kararın kesinleşmesinden söz edilmesine olanak yoktur. Bu nedenle, sanığa
yukarıda açıklanan haklarını belirtir nitelikte tebligat yapılarak temyiz
süresinin beklenmesi, görevsizlik kararı kesinleştikten sonra dosyanın
Mahkememize gönderilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, İnebolu Asliye Ceza Mahkemesi'nce
verilen görevsizlik kararının kesinleşmemiş olması nedeniyle, 2247 sayılı
Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar oluşmadığından, aynı
Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine
karar verilmesi gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa'nın 1 ve 14. maddesinde belirtilen koşullar
oluşmadığından, aynı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun
bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE, 03.02.2014
günü OYBİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
I-2247 SAYILI KANUN’UN 27. MADDESİ GEREĞİNCE
VERİLEN (BAŞVURU RED) KARARLAR
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
1-ESAS NO : 2013/1876
KARAR NO : 2014/84
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığının oluşmadığı anlaşıldığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- M.B.Ö., 2- M.Ö.
Davalı :
İstanbul Valiliği
O L A Y :
Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünce yapılan incelemede 34......... plaka
sayılı aracın yasa dışı taşımacılık yaptığının tespit edildiğinden bahisle;
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2/3. madde ve fıkrası
uyarınca, sürücü belgesi sahibi davacı M.B.Ö. adına 20.11.2012 tarih ve
GO-623662 seri-sıra numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı
düzenlenerek 1.950,00 TL idari para cezası verilmiş ve ayrıca bu tutanağa
istinaden araç sahibi davacı M.Ö. adına düzenlenen 20.11.2012 tarih ve 0229187
sayılı Araç Trafikten Men Tutanağı ile araç 60 gün süre ile trafikten men
edilerek muhafaza altına alınmıştır.
Davacı, M.Ö.,
idari para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 8.
İDARE MAHKEMESİ: 23.11.2012 gün ve E:2012/2103, K:2012/2407 sayıyla; 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri
alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki suçlarla ilgili davalara Trafik
Mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde ise yetki verilen Sulh Ceza
Mahkemelerinde bakılacağının düzenlenmesi karşısında, davanın çözümünün
adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine
karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Bu kez,
davacı M.B.Ö., aynı istemle adli yargı yerine itirazda bulunmuştur.
İSTANBUL 3.
SULH CEZA MAHKEMESİ: 23.11.2012 gün ve D.İş: 2012/6301,
K:2012/6301
sayıyla; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesine göre idari para
cezası yanında idari yargının görev alanına giren kararın da verilmiş
olması nedeniyle davanın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, yapılan itiraz İstanbul 23. Asliye
Ceza Mahkemesi’nce kesin olarak reddedilmiştir.
Davacıların,
yukarıda bahsedilen kararlar arasında olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğunu
ileri sürerek görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesi talebinde bulunmaları üzerine, idari yargı dava
dosyasını temin edilmek suretiyle, dava dosyasını Mahkememize
gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler:
Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve
Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Gülten Fatma BÜYÜKEREN’in, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen
koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali
GÜMÜŞ’ün davada başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek
davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın
giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise
ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir”, 19.maddesinde, “Adli, idari,
askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya
incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin
görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.
(Değişik ikinci fıkra:
23/7/2008 – 5791/9 md.) Yargı merciince, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ile
birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir” denilmiştir.
Aynı Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık
çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre
açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmiştir.
Dosyanın
incelenmesinden, araç sahibi davacı M.Ö.’ın, idari para cezası ile aracın
60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi
istemiyle idari yargı yerinde dava açtığı ve Mahkemece davanın görev
yönünden reddine karar verildiği, bu işlem ile ilgili olarak davacı M.Ö.’ın
adli yargı yerine dava açıp açmadığı konusunda bir bilgi olmadığı gibi,
adli yargı yerince davacı M.Ö. hakkında bu konuda verilmiş bir görevsizlik
kararı da bulunmadığı, davacı M.B.Ö.’ın ise, aynı istemle adli yargı yerine
yaptığı itiraz sonucunda, Mahkemece görevsizlik kararı verildiği, bu işlem
ile ilgili olarak idari yargı yerine davacı M.B.Ö.’ın dava açıp açmadığı
konusunda bir bilgi olmadığı gibi, idari yargı yerince davacı M.B.Ö.
hakkında bu konuda verilmiş bir görevsizlik kararı da olmadığı, ancak
davacıların, yukarıda bahsedilen kararlar arasında olumsuz görev
uyuşmazlığı meydana geldiğinden bahisle dosyanın Mahkememize gönderilmesini
talep ettikleri anlaşılmıştır.
Bu
durumda, adli ve idari yargı yerlerince, tarafları, konusu ve sebebi aynı
olan dava sebebiyle verilmiş iki ayrı görevsizlik kararı bulunmadığından,
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığının
oluşmadığı anlaşıldığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yöntemine
uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilmesi gerekmiştir.
SONUÇ :
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığının oluşmadığı anlaşıldığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yöntemine uygun bulunmayan BAŞVURUNUN REDDİNE 3.2.2014 gününde OY
BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
2-ESAS NO : 2014/22
KARAR NO : 2014/101
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığının ve 19. maddede belirtilen koşulların da oluşmadığı
anlaşıldığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yön-temine uygun bulunmayan
BAŞVURUNUN REDDİ gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
D.E.
Davalı :
Finike Kaymakamlığı, Finike İlçe Jandarma Komutanlığı
O L A Y :
Finike Kaymakamlığının tarihsiz, İdari Yaptırım Karar Defteri Sıra
NumarA.281 sayılı idari yaptırım kararı ile, yetkisi olmadan açıkta ve
kadehte içki satışı yaptığından bahisle, davacı adına, 4733 sayılı Tütün ve
Alkol Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 8.maddesi
beşinci fıkrasının (j) bendi uyarınca, 10.000 TL idari para
cezasıuygulanmasına ve işletmede tespit edilen 21 adet Efes Pilsen, 9 adet
Efes Light ve 7 adet Bomonti marka biraların mülkiyetinin kamuya
geçirilmesine karar verilmiştir.
Davacı,
idari yaptırım kararının iptal edilmesi istemiyle adli yargı yerine
başvuruda bulunmuştur.
FİNİKE SULH
CEZA MAHKEMESİ: 21.5.2012 gün ve D. İş:2012/57 sayıyla; 4733 sayılı
Kanun’un değişik 8. maddesinin son fıkrasına göre, bu Kanun uyarınca
verilen idari para cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulacağı
düzenlendiğinden, davanın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle görevsizlik kararı ile dosyanın yargılama yapılmak ve karar
verilmek üzere Antalya İdare Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş,
verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
Antalya 1.
İdare Mahkemesi’nce usulüne uygun olarak düzenlenmiş bir dava dilekçesi ile
açılmış bir davanın bulunmadığı gerekçesiyle dosyanın esasının kapatılarak
Finike Sulh Ceza Mahkemesine iadesine karar verilmesi üzerine, dava
dosyasınıFinike Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2013/176 D.İş sayısına
kaydedilmiştir.
FİNİKE SULH
CEZA MAHKEMESİ: 6.5.2013 gün ve D. İş:2013/176 sayıyla; davacının adli
yargı yerine açtığı ilk davanın dava dilekçesinden bahisle, 4733 sayılı
Kanun’un değişik 8. maddesinin son fıkrası uyarınca, bu Kanun uyarınca
verilen idari para cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulacağı
düzenlendiğinden, davanın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu
gerekçesiyle aynı dava sebebiyle ve el çektiği dava hakkında ikinci kez
davanın görev yönünden reddine karar vermiş, yapılan itiraz Finike Asliye
Ceza Mahkemesi’nce kesin olarak reddedilmiştir.
Davacı bu kez,
aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANTALYA
2. İDARE MAHKEMESİ: 27.9.2013 gün ve E:2013/1101, K:2013/1096 sayıyla; dava
konusu işlemin para cezasına ilişkin kısmının idare mahkemesinin, alkollü
içeceklerin müsaderesine ilişkin kısmının sulh ceza mahkemesinin görev
alanına girmesi nedeniyle, para cezasıve müsadere kararlarına karşı ayrı
ayrı dava açılması gerektiği gerekçesiyle dava dilekçesinin reddine karar
vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacının,
aynı istemle adli yargı yerine ikinci kez dava açmA.üzerine, Finike Sulh
Ceza Mahkemesi’nce, yukarıda sözü edilen Antalya 2. İdare Mahkemesi’nce
verilen karar ile Finike Sulh Ceza Mahkemesi’nce 6.5.2013 gün ve D.
İş:2013/176 sayıyla verilen karar arasında olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğundan bahisle görevli yargı yerinin belirlenmesi için dava dosyasını
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık
Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler:
Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve
Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
Raportör-Hakim Gülten Fatma BÜYÜKEREN’in, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen
koşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve
dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay
Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün
davada başvurunun reddi gerektiğine ilişkin sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek
davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılmasıgerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanmasıidari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu
davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin
Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir.
Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Uyuşmazlık
Mahkemesi’nin görev ve yetkileri, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası’nın 158. maddesi ile 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi’nin Kuruluş
ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1. maddesinde açıkça gösterilmiş, adli, idari
ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin
olarak çözmeye yetkili kılınmıştır.
2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu uyuşmazlığın
giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza davalarında ise
ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir”, 19.maddesinde, “Adli, idari,
askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik
kararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya
incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin
görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin
belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin
incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.
(Değişik ikinci fıkra:
23/7/2008 – 5791/9 md.) Yargı merciince, önceki görevsizlik kararına
ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ile
birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir” denilmiştir.
Aynı Yasanın 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesinin, uyuşmazlık
çıkarmaya veya görev uyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil ve süre
açısından inceleyeceği; yöntemine uymayan veya süresi içinde ileri sürülmemiş
istemleri reddedeceği kuralına yer verilmiştir.
Dosyanın
incelenmesinden, davacının, idari yaptırım kararının iptal edilmesi
istemiyle ikinci kez adli yargı yerine yaptığı itiraz sonucunda, Mahkemece
idari yargı yerince verilen karar ile Mahkemelerince daha önce verilen
görevsizlik kararı arasında olumsuz görev uyuşmazlığı oluştuğu ileri
sürülerek, görevli merciin belirtilmesi için dosyanın re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar verildiği ve idari yargı kararına ilişkin dava dosyası
da temin edilerek adli yargı dosyasının Mahkememize gönderildiği
görülmüştür.
Uyuşmazlık
Mahkemesi bu durumlarda, her ne kadar 2247 sayılı Yasada öngörülen yönteme uymamakta
ise de, davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek,
mah-kemelerce re’sen yapılan başvuruların 2247 sayılı Yasanın 19. maddesi
kapsamında oldu-ğunun kabul edilerek Uyuşmazlık Mahkemesinin önüne gelmiş
bulunan görev uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulmasının, gerek dava
ekonomisine gerek Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluş amacına uygun olacağı
düşüncesiyle görev uyuşmazlıklarının esasını inceleyerek esasa ilişkin
karar vermektedir.
Ancak,
somut olayda, davacının, adına verilen idari yaptırım kararının iptali
istemiyle adli yargı yerine açtığı davada, Finike Sulh Ceza Mahkemesi’nin
6.5.2013 gün ve 2013/176 D.İş sayılı görevsizlik kararıyla, aynı istemle
idari yargı yerinde açtığı davada, Antalya 2. İdare Mahkemesi’nce verilen
27.9.2013 gün ve E:2013/1101, K:2013/1096 sayılı kararlar arasında oluştuğu
ileri sürülen olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesinin talep edildiği
anlaşılmaktadır. Kararlar incelendiğinde ise; Finike Sulh Ceza
Mahkemesi’nce verilen kararın görevsizlik kararı olmasına karşılık, Antalya
2. İdare Mahkemesi’nce verilmiş kararın görevsizlik kararı olmadığı, tek
dava dilekçesi ile açılmış olan davada, para cezasıve müsadere kararlarına
karşı ayrı ayrı dava açılması gerektiği gerekçesiyle dava dilekçesinin
reddine karar verildiği görüldüğünden, ortada 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
öngörülen biçimde, tarafları, sebebi ve konusu aynı olan davada en az iki
yargı merciince kendilerini görevsiz görerek verilmiş ve kesinleşmiş
görevsizlik kararları bulunmamaktadır.
Açıklanan
nedenlerle, Finike Sulh Ceza Mahkemesi’nin “Antalya 2. İdare Mahkemesi’nce
verilen karar ile Finike Sulh Ceza Mahkemesi’nce 6.5.2013 gün ve D.
İş:2013/176 sayıyla verilen kararlar yönünden olumsuz görev uyuşmazlığının
giderilmesi” istemiyle yaptığı başvurunun, adli ve idari yargı yerlerince,
tarafları, konusu ve sebebi aynı olan dava sebebiyle verilmiş iki ayrı
görevsizlik kararı bulunmadığından 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde
belirtilen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığının ve 19. maddede belirtilen
koşulların da oluşmadığı anlaşıldığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi
uyarınca yöntemine uygun bulunmayan başvurunun reddine karar verilmesi
gerekmiştir.
SONUÇ : 2247
sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen biçimde olumsuz görev
uyuşmazlığının ve 19. maddede belirtilen koşulların da oluşmadığı
anlaşıldığından, aynı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yöntemine uygun bulunmayan
BAŞVURUNUN REDDİNE 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
II-2247 SAYILI KANUN’UN 10. MADDESİ GEREĞİNCE
VERİLEN (OLUMLU GÖREV UYUŞMAZLIĞI ÇIKARMA) KARARLAR
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
1-ESAS NO : 2013/1867
KARAR NO : 2014/82
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davaları kapsamında, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
G.Katı Atık Yönetimi Lojistik Kargo Nakliyat Araç Kiralama, Kurtarma
Hizmetleri,
Restoran,
Konaklama ve Akaryakıt Servis San. ve Tic. A.Ş
Vekili :
Av. E.E.
Davalılar
: 1- Küçükçekmece Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.F.
2-
İstanbul İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. M.E.
O L A Y : Davacı vekili, dava
dilekçesinde, müvekkilinin İstanbul İli, Küçükçekmece İlçesi, Tevfikbey Mahallesi
mevkiinde, 13 pafta, 9278 sayılı taşınmazın maliki olduğunu, sözkonusu
taşınmazın imar planında orta öğretim tesis alanı olarak ayrıldığını,
taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin her
türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL
tazminatın yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı İstanbul
İl Özel İdaresi vekili süresi içinde verdikleri dilekçede özetle, taşınmaza
fiilen el atılmadığını, imar planına dayalı olarak açılan tazminat
davalarının görüm ve çözüm yerinin idare mahkemeleri olduğunu ileri sürerek
görev itirazında bulunmuştur.
KÜÇÜKÇEKMECE 4.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:
11.6.2013 gün ve E:2013/98 sayı ile, görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı İstanbul
İl Özel İdaresi vekilinin idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda verdiği dilekçede,
11.6.2013 tarihli celsede görev itirazlarının reddine karar verildiğini ve
fakat kendilerinin bu celsede hazır bulunamadıkları halde kararın tebliğ
edilmediğini, ancak karardan 25.6.2013 günü dosyasını incelerken haberdar
olduklarını belirtmesi üzerine, dosya örneği Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Davanın, mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku olmadığı, ancak;
bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan
imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunun 12 ve 13. maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde açılacak tam
yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin gereği olduğu,
bu bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin
hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, hukuki elatma olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı, dolayısıyla 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinin
1. fıkrasının b bendinde yer alan idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları hükmü
gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiği, nitekim, 11.6.2013
günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6487 sayılı Kanun’un 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesinde değişiklik yapan
21’inci maddesinde “Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı
İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra
idari yargıda dava açılabilir.” Hükmüne yer verilmek suretiyle “hukuki el
atma” olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet
hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve
çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun öngörüldüğü, bu nedenle
2247 sayılı Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde (davalı idare vekiline mahkemece tebligat yapılmadığı için, ıttıla
tarihi olarak 25.6.2013 alınmıştır.) başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı’nca, 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının
maliki olduğu taşınmaza, imar planında orta öğretim tesis alanı olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla; işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik
10.000,00 TL’nin davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle
eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz
edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar
ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara
bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında orta
öğretim tesis alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı
ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı ile bu tür yerlerin bedelinin
ödeneceğine karar verildiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, dosya içerisinde
bulunan bilirkişi raporundan taşınmaza fiilen el atılmadığının tespit
edildiği nedeniyle belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E:2013/93, K:2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalı
İstanbul İl Özel İdaresi vekilinin görev itirazının, Küçükçekmece 4. Asliye
Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
davalı İstanbul İl Özel İdaresi vekilinin GÖREV İTİRAZININ, Küçükçekmece 4.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 11.6.2013 gün ve E:2013/98 sayılı REDDİNE
İLİŞKİN KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
2-ESAS NO : 2013/1869
KARAR NO : 2014/83
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davaları kapsamında, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.C.E.
Vekili :
Av. N.G.
Davalılar
: 1- Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Vekili :
Av. M.H.K.
2-
Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı
Vekili :
Av. H.B.
3-
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Z.D.
4-
Başakşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. E.A.
5-
İstanbul İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. M.E.
O L A Y : Davacı vekili, dava
dilekçesinde, müvekkilinin İstanbul İli, Başakşehir İlçesi, Kayabaşı,
Resneli çiftliği mevkiinde kain 248DPIIIC pafta, 114 ada, 1 parsel sayılı
taşınmazın maliki olduğunu, sözkonusu taşınmazın imar planında kısmen
konut, kısmen yol, kısmen yeşil alan olarak ayrıldığını, taşınmaza
kamulaştırmasız el atıldığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin her türlü
talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla şimdilik 6.000,00 TL tazminatın
yasal faizi ile birlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalılardan
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı,
Başakşehir Belediye Başkanlığı, İstanbul İl Özel İdaresi vekilleri süresi
içinde verdikleri dilekçede özetle, taşınmaza fiilen el atılmadığını, imar
planına dayalı olarak açılan tazminat davalarının görüm ve çözüm yerinin
idare mahkemeleri olduğunu ileri sürerek, görev itirazında bulunmuşlardır.
KÜÇÜKÇEKMECE 4.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 26.9.2013 gün ve E:2013/123 sayı ile, görev itirazının
reddine karar vermiştir.
Davalılardan
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve İstanbul İl Özel İdaresi vekilleri idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdikleri dilekçeleri üzerine, dosya
örneği Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: Davanın, mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku olmadığı, ancak;
bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan
imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunun 12 ve 13. maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde açılacak tam
yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin gereği olduğu,
bu bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin
hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, hukuki elatma olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı, dolayısıyla 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinin
1. fıkrasının b bendinde yer alan idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları hükmü
gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiği, nitekim, 11.6.2013 günlü,
28674 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6487 sayılı Kanun’un 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesinde değişiklik yapan 21’inci
maddesinde “Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara
ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan
taşınmazlar hakkında, 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda
öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir.” Hükmüne yer verilmek suretiyle “hukuki el atma” olarak
nitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde
İdari Yargı yerinin görevli olduğunun öngörüldüğü, bu nedenle 2247 sayılı
Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının
maliki olduğu taşınmaza, imar planında kısmen konut, kısmen yol, kısmen
yeşil alan olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla; işleyecek yasal faizi
ile birlikte şimdilik 6.000,00 TL’nin davalı idarelerden tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek
kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda,
imar planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında
kısmen konut, kısmen yol, kısmen yeşil alanında kaldığı, taşınmaza idarece
fiilen el atılmadığı ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı ile bu tür
yerlerin bedelinin ödeneceğine karar verildiği, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, dosya içerisinde bilirkişi raporu bulunmadığından,
Mahkemesince yapılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporu getirtilerek
taşınmaza fiilen el atılmadığının tespit edildiği nedeniyle, belirtilen
duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat davasında,
bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6
ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine
yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E:
2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde tasarruf
etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem
niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,
idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta,
aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde
tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan kamulaştırmasız el
atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve
taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa,
mahkemede görülen davaya konu olayda olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda
taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin
ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu
olmaktadır. Sonuç olarak, davacının taşınmazının imar planlarında “ dere
mutlak koruma alanı” nda bırakılması nedeniyle, tasarruf hakkının
kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam
yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla
bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına
girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri
yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş
olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını
sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi
değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal
edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık
Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği
anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden
incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu
oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son
olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603,
K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan
‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari
yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalılar
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve İstanbul İl Özel İdaresi vekillerinin
görev itirazlarının, Küçükçekmece 4. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
davalılar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve İstanbul İl Özel İdaresi vekillerinin
GÖREV İTİRAZLARININ, Küçükçekmece 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 26.9.2013
gün ve E:2013/123 sayılı REDDİNE İLİŞKİN KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014
gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
3-ESAS NO : 2013/1880
KARAR NO : 2014/85
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- B.E., 2- A.A., 3- A.K.
Vekili : Av.
H.A.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. R.Ö.
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde, müvekkillerinin, İstanbul ili, Çatalca
İlçesi, ÇİFTLİKKÖY, 369 parsel sayılı taşınmazın maliki olduğunu;
taşınmazın İSKİ Kanunu m.2 ve İSKİ İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği
kapsamında dere mutlak koruma alanında bulunduğunu; ancak, davalı idare
tarafından herhangi bir kamulaştırma işlemi yapılmadığını; bu nedenle bu
yer üzerinde herhangi bir inşaat yapılamadığını, ürün ekilemediğini,
hayvancılık yapılamadığını; böylece, müvekkilinin Anayasa m.35 ve TMK
m.683’te Anayasal ve yasal güvence altına alınan mülkiyet hakkının
sınırlandırıldığını, hatta kullandırılmadığını; davalı idarenin eyleminin
Borçlar hukuku kapsamında haksız fiil esaslarına göre kamulaştırmasız el
atma niteliğinde olduğunu; her ne kadar davalı idare tarafından İSKİ İçme
Suyu Havzaları Yönetmeliğinde değişiklik yapılarak derelerle ilgili
ibarelerin kaldırılıp, yerine yapı yaklaşma mesafesi getirilmiş olsa da,
müvekkilin taşınmazı mutlak koruma alanında kalmaya devam ettiğinden ve
idarece müvekkilin taşınmazından serbestçe yararlanma ve tasarruf etme
hakları engellendiğinden, ortada kamulaştırmasız el atma durumunun mevcut
olduğunu; İdarenin el atma niteliğindeki uygulamalarının, müvekkilin
mülkiyet hakkının özünü de zedelediğini; Yargılayın içtihatlarına ve
uygulamalarına göre, davalı idarenin müvekkil malikin taşınmazına el atması
nedeniyle, kamulaştırmasız el koyma hükümleri kapsamında müvekkilin
zararını tazmin etmesinin gerektiğini ifade ederek; fazlaya ilişkin tüm
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla, dava konusu taşınmaza davalı idarenin
kamulaştırmasız el atmA.nedeniyle, davacıların hisse değerinin dava tarihi
itibariyle tespiti ile şimdilik 1.000,00-TL. tazminatın dava tarihinden
itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden tahsiline;
müvekkillere ait hissenin iptal edilerek davalı idare adına tapuya kayıt ve
tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde görev itirazında bulunmuştur.
ÇATALCA
2.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.6.2013 gün ve E:2012/691 sayı ile, uyuşmazlığın
çözümünde mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir.
Davalı idare
vekilinin idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçe üzerine, dosya örneği Danıştay
Başsavcısına gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI: Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin
yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla
yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya
da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,
görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 2560 Sayılı Kanun ve bu kanun
uyarınca çıkarılan yönetmeliklerle getirilen kısıtlamalar, 3194 sayılı İmar
Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın
13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar
planında dere mutlak koruma alanında kalan taşınmazın bedelinin ödenmesine
ve taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına tesciline hükmedilmesinin
istenildiği anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların
taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü,
E:2010/5-662, K:2010/651 sayılı kararında "hukuki el atma" olarak
nitelendirilen, İSKİ İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği uyarınca imar planındaki
belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya da sonuçların, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmaza yönelik
belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; nitekim, 11.06.2013 günlü, 28674
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan 21'inci
maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara
ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu
kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar
Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari
yargıda dava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle "hukuki
el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat davalarının
görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun öngörülmüş
bulunduğu; açıklanan nedenle, davanın, taşınmaz için şimdilik 1.000.-TL
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME
: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca davanın, taşınmazın bedelinin tazminat
olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Çatalca 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/691 Esas sayılı dosyasını 2247 Sayılı
Yasanın 10. md.’si uyarınca Mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan
inceleme sonucunda; Mahkememizce dava konusu İstanbul ili, Çatalca İlçesi,
ÇİFTLİKKÖY, 369 parsel sayılı taşınmaza ilişkin fiili el atma olup
olmadığının Mahkemesinden sorulması üzerine gelen 9.01.2014 tarih ve E:2012/691,
K:2013/393 sayılı cevabi yazıda; söz konusu taşınmazla ilgili keşif
yapılmadığı, bilirkişi raporunun bulunmadığı, dosyanın 08.11.2013 tarihinde
HMK 114/1-b ve 115 maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı noksanlığı
nedeniyle reddine karar verildiği hususu belirtilmiş, dolayısıyla ilgili
dosyada davanın görevsizlik nedeniyle reddine karar verildiği
anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte
bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci
oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari
yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması
ve yargı yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş
bulunmaları şarttır.
Görev
itirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi
halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen
bu kararın bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna
karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık
çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı
adli yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanının sözcüsü, askeri ceza
yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri
İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanının
sözcüsüdür.
Görev
itirazının reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza
davalarında ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’ hükmü
yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev
itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye
yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı
merciine verir.
Bu yargı
mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini yedi gün içinde cevabını
bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi
içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş
sayılır.
Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının
reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının onaylı örnekleriyle
birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir
davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir kez başvurulabilir.’’ hükmü
yer almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte etmekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu
tespit ederse, istemin reddine karar verir.Bu karar, ilgili kişilere veya
makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç
bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık
çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam,dilekçe ve eklerinin
kendisine ulaştığı tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş
ve bu erekle gönderdiği yazıları on gün geçmeden postaya vermiş ise
eksikliklerin tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on gün içinde
düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını, kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri
ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı
mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde davanın görülmesini geri
bırakır.’’ denilmiştir.
Bu yoldan
hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı
merciine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile
kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince
bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı
süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden
incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere
altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye
devam eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık
Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır.
Uyuşmazlık çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın
ertelenmesi istenemez.’’ denilmiş olup, bu bağlamda, anılan yasal hükmün
amaç bakımından yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir değerlendirme
yapılması gerekmektedir. 18. madde düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli
veya idari yargı yerinin olumlu görev uyuşmazlığı prosedürünün
işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı başvuru sonrası “görevlilik
kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili Başsavcılıklara başvurulması
yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu Başsavcılıklara gönderilmesini
takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı bekleyip beklemeyeceği, elindeki
dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem yapıp yapmayacağı, görevsizlik
kararı veya esastan karar verip veremeyeceği hususlarının yasada
düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi durumunda
davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun belirtildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, söz konusu yasanın eksik düzenlenmesinden kaynaklanan boşluğun,
görev konusunda Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce doldurulması gerektiği
izahtan varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde
öngörülen özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma” hali,
farklı yargı kollarında görevsizlik kararları verilmesinden önce görev
uyuşmazlığının Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan ve usul
ekonomisi bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini süratli biçimde
sağlayan bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise tarafların
başvurusu sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik” kararıdır.
Mahkemece görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında bulunan tarafça
bu karara itiraz edildikten ve mahkemece ilgili Başsavcılığa başvuru
iletildikten sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği kararın beklenmemesi 10
uncu madde ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı gibi, ilgili Başsavcılıklara
yasayla tanınan takdir haklarının zaafa uğratılması ve sonuçsuz bırakılması
neticesini de doğurabilecektir. Şu halde, 18. maddede öngörülen davanın
görülmesinin geri bırakılması halinin ilk derece Mahkemesinin görevlilik
kararı vermesi ile birlikte başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi
halde, davanın somutunda olduğu gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarma amacıyla Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın
ilgili mahkemeye ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı
vermişken bu kez görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan
sonuçlandırması gibi haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen
Uyuşmazlık Mahkemesince görev konusunda karar verilmesinin pratikte
uygulanabilirliği tartışmaya açık hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci
maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar
kesindir ve ilgili mahkemeleri bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık
Mahkemesinin kendisine ilgili Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu
görmezlikten gelmesi ya da sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından;
ilgili mahkemelerin de verdikleri görevlilik kararlarından sonra ilgili
Başsavcılıkların bu konudaki iradeleri kendilerine yazılı olarak
bildirilinceye kadar görev konusunda başka bir karar veya davayı esastan
çözümleyen bir karar verebilmeleri hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre yapılan başvurunun
sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın 10/2.maddesine
uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu itirazın yargı
merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede belirtildiği şekilde
başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay Başsavcılığınca 10.maddede
belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı, bu durumun
25.11.2013 gün, 2013/1604 sayılı yazı ile yargı merciine bildirildiği, buna
karşın yargı merciince, 18.maddede belirtildiği şekilde davanın
görülmesinin geri bırakılması yerine, 08.11.2013 tarihinde davanın görev
yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne kadar, Çatalca
2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması veya
Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya devam
edilip esas hakkında hüküm kurulması, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme
uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru neticesinde,
Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
Davacılara ait taşınmazın, dere mutlak koruma alanı içinde kalması
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla uğranılan zarara karşılık şimdilik 1.000,00 TL'nin
faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava
dosyasında bulunan ve İSKİ Genel Müdürlüğünün 27.2.2013 gün ve …/100433
sayılı yazısında; dava konusu parselin İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliğinde, TERKOS BARAJ GÖLÜ’NÜN UZUN MESAFELİ KORUMA ALANINDA ve
onaylı plan sahaları dışında kaldığı; anılan Yönetmeliğin 6.3 maddesinde
yer alan “İstanbul il sınırları içinde mevcut Çevre Düzeni Planları, İSKİ
görüşlü imar planları ve Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nca onaylanan imar
planları, idare uygulamalarında esas alınır” hükmü gereğince, bahse konu
parselde her türlü yapılaşma ve faaliyet ile ilgili olarak Çevre Düzeni
Planı hükümlerinin geçerli olduğu; netice olarak, İdareleri açısından yönetmelik
hükümlerine göre söz konusu parselde yapılaşma ve faaliyeti engelleyen bir
hüküm bulunmadığının belirtildiği; davalı İdarenin 14.6.2013 tarihli
savunma dilekçesinde de; İSKİ Genel Kurulu'nun 16.01.2013 tarih ve 2 sayılı
kararı ile İSKİ İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği'nin 6-g maddesinin
değiştirilmiş ve yapı yaklaşma sınırının kaldırılmış olduğu; bu
değişikliğin 24.01.2013 tarihli gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği; bu
değişiklik neticesinde dereler için önceki yönetmelikte söz konusu olan yapı
yaklaşım mesafesinin kaldırıldığı, artık İSKİ İçme Suyu Havzaları
Yönetmeliğinde yapı yaklaşma mesafesine ilişkin bir düzenleme yer almadığı;
yapılan değişiklik ile mesafeye dayalı bu koruma anlayışından vazgeçildiği,
derelerin, orman alanları ve tarımsal niteliği korunacak alanlar dışında
kalan kısımlarında; ıslah projelerine uygun olarak bu derelerin ıslah
kesitinin her iki yanında, imar planlarında ayrılacak en az on metrelik
dere işletme bandı ile dinamik bir şekilde korunması ve bu alanların İdarelerince
kamulaştırılması anlayışının benimsendiği; Orman ve Tarımsal niteliği
korunacak alanlarda ise hiçbir kısıtlama kalmadığı; huzurdaki davada
bahsedilen yönetmeliğin dava açılmadan önce değiştiği; şu halde,
kamulaştırmasız el atıldığı iddia edilerek açılan davada idarece çıkarılan
yönetmelikle birlikte hukuki el atmanın ortadan kalktığı; davanın
açılmasından çok önce mevcut bulunan hukuki yarara ilişkin dava şartının da
dava tarihinden önce ortadan kalkmış olduğu ifade edilmiş; dava konusu
taşınmaza ilişkin olarak keşif/bilirkişi incelemesi yapılıp yapılmadığının
Mahkemesinden sorulması üzerine gelen 9.1.2014 tarih E:2012/691, K:2013/393
sayılı yazıda; keşif yapılmadığı, bilirkişi raporunun bulunmadığı, dosyanın
8.11.2013 tarihinde yargı yolu bakımından reddine karar verildiği ifade
edilmiş; dosya kapsamında, taşınmaz üzerinde idarece yapılmış bir yapı
bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında dere mutlak koruma alanında
bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde kısıtlanan müvekkillerinin
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar planlarından başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin Yönetmelik gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı anlaşılmış olup, belirtilen
duruma göre, Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak başka bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı
tazminat davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin bazı fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan diğer bir davacının Asliye Hukuk
Mahkemesinde açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları
nedeniyle Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile
ilgili Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda
verilen karar nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla
Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi
İkinci Bölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No:
2013/1586) “…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde,
iddiaların özünün Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin
değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının yorumlanmasında isabet
olmadığına ve esas itibariyle yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından usul şartlarına
ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece
mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve
bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan
nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu
şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde
keyfilik de içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun
olması’ nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…”
gerekçesiyle, davacının başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi
Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
30.10.2013 tarih ve E:2013/603, K:2013/1503 sayılı kararıyla, imar
planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan
tazminat istemli davaların idari yargının görevinde olduğu hüküm altına
alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Çatalca 2.Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Çatalca 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin 14.6.2013 gün ve
E:2012/691 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
4-ESAS NO : 2013/1882
KARAR NO : 2014/86
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.Ö.
Vekili :
Av. İ.İ.
Davalı :
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Vekili :
Av. M.H.K. (B.)
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; müvekkilinin İstanbul İli, Başakşehir İlçesi, İkitelli
Mahallesi, 20 pafta, 1351 parselde kain taşınmazın maliki olduğunu,
taşınmazın imar planında “olimpiyat alanı” olarak ayrılmasına rağmen 5
yıldır taşınmaz üzerinde imar amacına uygun herhangi bir işlem yapılmadığı
gibi kamulaştırma cihetine de gidilmediğini, bu şekilde davacının tasarruf
hakkının kısıtlandığını ve zarara uğratıldığını belirterek; taşınmazın
davalı idare adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı
ile şimdilik 177.500,00 TL’nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap dilekçesinde
özetle, görev itirazında bulunmuştur.
Küçükçekmece 4.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 05.09.2013 gün ve 2013/160 Esas sayılı kararı ile,
davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçe
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı: İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2.maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi
12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı açısından, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak
hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 10.maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
taşınmazına, imar planında olimpiyat
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, taşınmazın davalı idare adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile şimdilik 177.500,00 TL nin davalıdan tahsili
istemiyle açılmıştır.
Mahkememizce,
Küçükçekmece 4.Asliye Hukuk Mahkemesi’ne yazılan 19.12.2013 tarihli
müzekkereye verilen 02.01.2014 tarihli yazı cevabında; dava konusu
taşınmazda keşif yapılmadığının bildirildiği, dosya kapsamında dava konusu
taşınmaza davalı idarece fiilen el atıldığına dair bir bilgi ve belgeye
rastlanmadığı gibi, davacı vekilinin dava dilekçesinde de fiilen el atma
iddiasının yer almadığı anlaşılmakla, dava konusu taşınmaza fiilen el
atılmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında olimpiyat alanında kaldığı,
taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma hakkının
ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu,
Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği
anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden
incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu
oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son
olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603, K.2013/1503
sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el
atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari yargının görevinde
olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı vekilinin görev itirazının Küçükçekmece 4. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın, tazminata ilişkin kısım
yönünden kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Küçükçekmece 4.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 05.09.2013 gün ve 2013/160 Esas sayılı KARARININ TAZMİNATA İLİŞKİN KISIM YÖNÜNDEN
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
5-ESAS NO : 2013/1883
KARAR NO : 2014/87
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
B.D.
Vekili :
Av. O.K.
Davalı : Milli
Eğitim Bakanlığı
Vekilleri :
Av. E.D. & Av. M.N.E.
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; müvekkilinin dava konusu Ankara İli, Yenimahalle
İlçesi, Yuva Mahallesi 43150 Ada, 1 Parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu, dava konusu taşınmazın imar planında “Lise Alanı” olarak
ayrıldığını, davalı idare tarafından dava konusu taşınmaza fiilen el
atılmadığını, ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.12.2010 tarih,
2010/5-662 Esas ve 2010/551 Karar sayılı kararı ile bu tür yerlerin bedelinin
ödeneceğine karar verildiğini, bugüne kadar idareye yapılan müracaatlara
rağmen hiçbir bedel ödenmediğini belirterek; fazlaya ilişkin ve ıslah
hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000,00 TL’nin dava tarihinden
itibaren işleyecek kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte
davalı idareden tahsili ile davacıya verilmesine ve dava konusu taşınmazın
tapu kaydının davalı idareye tescil ettirilmesine karar verilmesi istemi
ile adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı Milli
Eğitim Bakanlığı vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde
özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Ankara 12.Asliye Hukuk Mahkemesi:
02.05.2013 gün ve 2012/583 Esas sayılı kararı ile, davalı Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Milli
Eğitim Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davalı Milli Eğitim Bakanlığı açısından 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle başvuruda bulunmuştur. .
Her ne
kadar dosya içinde, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı vekili
tarafından davalı sıfatı ile sunulan 28.12.2012 tarihli cevap dilekçesi yer
almakta ve bu cevap dilekçesi ile görev itirazında bulunulmakta ise de;
gerek dava dilekçesinde bu kurumun hasım gösterilmemiş olması, gerekse bu
kurul tarafından olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılmA.istemi ile Danıştay
Başsavcılığı’na herhangi bir müracaat yapmamış olması nedenleri ile, Ankara
Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı yönünden oluşan bir görev uyuşmazlığı
bulunmadığı sonucuna varılmakla uyuşmazlığın esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
hisseli şekilde maliki olduğu taşınmazın imar planında “Lise Alanı” nda
kaldığı, davalı idare tarafından dava konusu taşınmaza fiilen el
atılmadığı, ancak uygulanan imar planı nedeni ile davacının taşınmaz üzerindeki
tasarruf imkanının kısıtlandığı, davacının bu şekilde zarara uğradığı
belirtilmek suretiyle, taşınmazın imar planında “Lise Alanı” nda kalan
kısmı bakımından; fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 1.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek kamu
alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte davalı idareden tahsili
ile davacıya verilmesi ve dava konusu taşınmazın tapu kaydının davalı
idareye tescil ettirilmesine karar verilmesi istemi ile açılmıştır.
Dosya
kapsamında yapılan inceleme neticesinde, davacı vekilinin dava dilekçesinde
dava konusu taşınmaza fiilen el atıldığı iddiasının olmadığı; Mahkememizce
Ankara 12.Asliye Hukuk Mahkemesi’ne yazılan müzekkereye verilen 29.01.2014
gün ve 2012/583 Esas sayılı yazı cevabında; dava dosyasında, keşif icra
edildiği ve rapor alındığı belirtilmiş ve alınan 20.12.2013 tarihli raporun
bir örneği yazı cevabına eklendiği görülmüştür. Yazı cevabına ekli raporda
yapılan inceleme neticesinde, dava konusu parsel üzerinde henüz yapılan
herhangi bir bina veya inşaatın bulunmadığı, etrafında yüksek katlı site ve
halihazırda devam eden bina inşaatları olduğunun tespit edildiğinin belirtildiği
anlaşılmakla ve dava dosyasında bulunan davalı Milli Eğitim Bakanlığı’na
ait 30.11.2012 gün ve 4238 sayılı; 06.12.2012 gün ve 4305 sayılı yazı
cevaplarında dava konusu taşınmaz üzerinde herhangi bir işlem ve tesis
yapılmadığı belirtilmekle; dava konusu taşınmaza davalı idarece fiilen el
atılmadığı anlaşılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir kısmını
kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret
karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında “Lise
Alanı” içerisinde kaldığı, taşınmaza
idarece fiilen el atılmadığı, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun
15.12.2010 tarih, 2010/5-662 Esas, 2010/551 Karar sayılı kararı ile bu tür
yerlerin bedelinin ödeneceğine karar verildiği halde idareye yapılan
müracaatlara rağmen hiçbir bedel ödenmediğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ve taşınmazın
davalı adına tesciline ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam
yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla
bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına
girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri
yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi
tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup,
başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunma
fırsatını bulmuş ve bunlar
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan
nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu
şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık
Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği
anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Milli
Eğitim Bakanlığı vekilinin görev itirazının Ankara 12. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın tazminata ilişkin kısım yönünden kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Ankara 12. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 02.05.2013 gün ve 2012/583 Esas sayılı KARARININ TAZMİNATA
İLİŞKİN KISIM YÖNÜNDEN KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
6-ESAS NO : 2013/1884
KARAR NO : 2014/88
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Y.B.
Vekilleri
: Av. N.G. & Av. B.Ş.
Davalılar
: 1- Şişli Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. E.Z.
2- Milli
Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Av. A.K.D.
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; davacının İstanbul İli, Şişli İlçesi, Mecidiyeköy
Mahallesi 313 pafta, 1980 ada, 9 ve 10 parsel sayılı taşınmazların maliki
olduğunu, taşınmazların 17.02.1954 tarihli 1/5000 ölçekli Beyoğlu nazım
imar planında hektar yoğunluklu seyrek meskun sahada kalmakta iken,
01.06.1987 tarihli 1/1000 ölçekli Mecidiyeköy – Dikilitaş uygulama planında
kısmen yol, kısmen de sosyal tesisler alanına alındığını, 29.12.2003
tarihli 1/5000 ölçekli Şişli merkez ve çevre revizyon nazım imar planında
ise kültürel tesis alanı olarak ayrıldığını, arsa sahipleri tarafından
yapılan itirazlar üzerine 24.06.2006 tarihli 1/1000 ölçekli Şişli-Merkez ve
Çevre Uygulama İmar Planında blok nizam yapılanma hakkı alındığını,
13.02.2010 tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planı tadilatı ve 16.12.2010
tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatı ile Mecidiye İlköğretim
Okulu Müdürlüğü’nün yetersiz bahçe ve binaya sahip oldukları gerekçesiyle
Şişli Kaymakamlığı İl Milli Eğitim Müdürlüğünün görüşleri doğrultusunda
dava konusu gayrimenkullerin de içerisinde bulunduğu bölgede bir kısım
parsellerin İlköğretim alanı, bir kısım parsellerinde yol alanı olarak
ayrıldığını, dava konusu taşınmazların uzun süredir imar
uygulamA.kapsamında tutulduğunu, bu şekilde davacının tasarruf hakkının
kısıtlandığını ve davacının zarara uğratıldığını belirterek; fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile, şimdilik 10.000,00 TL’nin faizi ile
birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargıda dava
açmıştır.
Davalı Milli
Eğitim Bakanlığı vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde ve
mahkemenin 18.07.2013 tarihli ilk celsesindeki beyanında; davalı Şişli
Belediye Başkanlığı vekili ise mahkemenin 18.07.2013 tarihli ilk celsesindeki
beyanında görev itirazında bulunmuşlardır.
İstanbul 6.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 18.07.2013 gün ve 2012/500 Esas sayılı kararı ile,
davalılar Milli Eğitim Bakanlığı ile Şişli Belediye Başkanlığı vekillerinin
görev itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçe
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri,
genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak tesis edilen
parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari
işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalılar Milli
Eğitim Bakanlığı ile Şişli Belediye Başkanlığı vekillerinin anılan Yasanın
10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev
itirazlarının reddedilmesi ve davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalı Milli Eğitim Bakanlığı açısından, 10. maddede
öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacının taşınmazlarına, imar planında ilköğretim alanı ve yol alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile, 10.000,00 TL’nin faizi ile birlikte
davalılardan tahsili istemiyle açılmıştır.
Mahkememizce;
İstanbul 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne yazılan müzekkereye verilen
07.01.2014 gün ve 2012/500 Esas sayılı yazı cevabında; dava dosyasında,
keşif icra edildiği ve rapor alındığı belirtilmiş ve alınan 20.12.2013
tarihli raporun bir örneği yazı cevabına eklenmiştir. Yazı cevabına ekli
raporda yapılan inceleme neticesinde, taşınmazlardan 10 sayılı parselde 43,99 m² arsa
üzerinde 40 m²
binanın bulunduğu, 9 sayılı parselde ise 54,68 m² arsa
alanlı kargir evin mevcut olduğu, davalı idarelerce söz konusu taşınmazlar
üzerinde herhangi bir fiili el atmanın söz konusu olmadığı, her iki
parselin rayiç bedellerinin belirlendiği anlaşılmış,bu şekilde dava konusu
taşınmazlara davalı idarelerce fiilen el atılmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda,
imar planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parsellerin imar
planlarında ilköğretim alanı ve yol alanında kaldıkları, taşınmazlara
idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarelerce 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı
irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu
taşınmazların bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor
alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine
yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun
kabulü ile, davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin görev itirazının
İstanbul 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Milli Eğitim
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, İstanbul 6. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 18.07.2013 gün ve 2012/500 Esas sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
7-ESAS NO : 2013/1885
KARAR NO : 2014/89
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1-
F.D., 2- L.D., 3- B.U., 4- B.D.
Vekilleri :
Av. B.C.A., Av. H.S.G., Av. E.A.
Davalı :
İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. R.Ö.
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkillerinin 2452 parsel
sayılı taşınmazın hisseli şekilde maliki olduklarını, dava konusu taşınmazın
imar planında mutlak koruma alanı olarak ayrıldığını, taşınmaza bu şekilde
müdahale edildiğini, davacıların taşınmaz üzerindeki tasarruf imkanının
kısıtlandığını ve zarara uğratıldıklarını, yerleşik Yargıtay içtihatlarında
belirtildiği üzere, davalının eyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğinde
olduğunu belirterek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 10.000
TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte
davalıdan alınarak davacılara verilmesine ve taşınmazın davacıların hissesi
oranında davalı adına tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalı İstanbul
Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekili süresi içerisinde verdiği
cevap dilekçesinde özetle, görev itirazında bulunmuştur.
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi;
14.06.2013 gün ve 2012/654 Esas sayılı ön inceleme celsesinde, davalı
vekilinin görev itirazının açıkça reddine karar vermemekle birlikte, davada
görevli olduğu yönündeki ara kararı ile yargılamaya devam etmiştir.
Davalı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı; “…3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek
yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah
imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri
de, idari eylem niteliği taşımaktadır.
Dosyanın
incelenmesinden; imar planında dere mutlak koruma alanında kalan taşınmazın
bedelinin ödenmesine ve taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına
tesciline hükmedilmesinin istenildiği anlaşılmıştır.
Bu
bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662, K:2010/651 sayılı kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, İSKİ İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği
uyarınca imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya da
sonuçlar, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmaza yönelik belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
İdari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari
Yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan yasa
hükümlerinin gereğidir.
Bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesi gerekmektedir.
Nitekim,
11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı
Kanun'un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde
değişiklik yapan 2l'inci maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere
ve resmi kuramlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan
sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunu” belirtilerek davanın, taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın
27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı İstanbul Su ve
Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekilinin anılan Yasanın 10/2.
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı İstanbul Su ve
Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü bakımından, 10. maddede öngörülen
biçimde, davanın, taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Çatalca 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/654 Esas sayılı dosyasını2247 Sayılı Yasanın
10. md.’si uyarınca mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme
sonucunda; Mahkememizce dava konusu İstanbul İli, Çatalca İlçesi, İnceğiz
Köyü, 2452 parsel sayılı taşınmaza fiili el atma olup olmadığı hususunda
bilgi verilmesi için 13.01.2014 tarihinde mahkemesine müzekkere yazılmış
olup, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin aynı günlü cevabi yazısında söz
konusu taşınmazla ilgili keşif yapılmadığı, bilirkişi raporunun mevcut
olmadığı, dosyanın 08.11.2013 tarihinde HMK 114/1-b ve 115 maddeleri
gereğince yargı yolu dava şartı noksanlığı nedeniyle reddine karar verdiği
husus belirtilmiş, dolayısıyla ilgili dosyada davanın görevsizlik nedeniyle
reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte
bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci
oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari
yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması
ve yargı yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş
bulunmaları şarttır.
Görev
itirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi
halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen
bu kararın bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna
karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık
çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı
adli yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanının sözcüsü, askeri ceza
yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri
İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanının sözcüsüdür.
Görev
itirazının reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza
davalarında ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’ hükmü
yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte olup,
buna göre;
‘’Görev
itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye
yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı
merciine verir.
Bu yargı
mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini yedi gün içinde cevabını
bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi
içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş
sayılır.
Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının
reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının onaylı örnekleriyle
birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir
davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir kez başvurulabilir.’’ hükmü
yer almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte etmekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu tespit
ederse, istemin reddine karar verir.Bu karar, ilgili kişilere veya makama
ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç bir
yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık
çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam,dilekçe ve eklerinin
kendisine ulaştığı tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş
ve bu erekle gönderdiği yazıları on gün geçmeden postaya vermiş ise
eksikliklerin tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on gün içinde
düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını, kendisine gönderilen dilekçe ve
ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı
mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde davanın görülmesini geri
bırakır.’’ denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurduğunu ilgili yargı
merciine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine
bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar
verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı
süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden
incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere
altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye
devam eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık
Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır.
Uyuşmazlık çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın
ertelenmesi istenemez.’’ denilmiş olup, bu bağlamda, anılan yasal hükmün
amaç bakımından yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir değerlendirme
yapılması gerekmektedir. 18. madde düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli
veya idari yargı yerinin olumlu görev uyuşmazlığı prosedürünün
işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı başvuru sonrası “görevlilik
kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili Başsavcılıklara başvurulması
yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu Başsavcılıklara gönderilmesini
takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı bekleyip beklemeyeceği, elindeki
dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem yapıp yapmayacağı, görevsizlik
kararı veya esastan karar verip veremeyeceği hususlarının yasada
düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi durumunda
davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun belirtildiği
anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik düzenlenmesinden
kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce
doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarma” hali, farklı yargı kollarında görevsizlik kararları verilmesinden
önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan
ve usul ekonomisi bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini
süratli biçimde sağlayan bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise
tarafların başvurusu sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik”
kararıdır. Mahkemece görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında bulunan
tarafça bu karara itiraz edildikten ve mahkemece ilgili Başsavcılığa
başvuru iletildikten sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği kararın
beklenmemesi 10 uncu madde ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı gibi, ilgili
Başsavcılıklara yasayla tanınan takdir haklarının zaafa uğratılması ve
sonuçsuz bırakılması neticesini de doğurabilecektir. Şu halde, 18. maddede
öngörülen davanın görülmesinin geri bırakılması halinin ilk derece
Mahkemesinin görevlilik kararı vermesi ile birlikte başlayacağının kabulü
gerekmektedir. Aksi halde, davanın somutunda olduğu gibi, ilgili
Başsavcılığın olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma amacıyla Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurmaya dair kararın ilgili mahkemeye ulaşmasından önce
mahkemenin evvelce görevlilik kararı vermişken bu kez görev yönünden red
kararı vermesi ya da davayı esastan sonuçlandırması gibi haller ortaya
çıkacak ve bu kararlara rağmen Uyuşmazlık Mahkemesince görev konusunda
karar verilmesinin pratikte uygulanabilirliği tartışmaya açık hale
gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir ve ilgili mahkemeleri
bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık Mahkemesinin kendisine ilgili
Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu görmezlikten gelmesi ya da sonuçlandırmaması
söz konusu olamayacağından; ilgili mahkemelerin de verdikleri görevlilik
kararlarından sonra ilgili Başsavcılıkların bu konudaki iradeleri
kendilerine yazılı olarak bildirilinceye kadar görev konusunda başka bir
karar veya davayı esastan çözümleyen bir karar verebilmeleri hukuken mümkün
bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre yapılan
başvurunun sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın
10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu
itirazın yargı merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede
belirtildiği şekilde başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay Başsavcılığı’nca
10.maddede belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı, bu
durumun 25.11.2013 gün, 2013/ 1603 sayılı yazı ile yargı merciine
bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede belirtildiği şekilde
davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, 08.11.2013 tarihinde davanın
görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla; her ne kadar,
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da öngörülen
yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru
neticesinde Danıştay Başsavcılığı’nca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacının maliki olduğu taşınmazın, “dere mutlak koruma alanı” içinde
kalması suretiyle taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına tescili ile, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000 TL’nin faizi ile birlikte
davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Mahkememizce;
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne yazılan müzekkereye cevaben gönderilen
13.01.2013 gün ve 2012/654 Esas sayılı yazıda; dava dosyasında, keşif icra
edilmediği ve rapor alınmadığı, mahkemenin 08.11.2013 tarih ve 2012/654
Esas,2013/374 Karar sayılı kararı ile davanın görev yönünden reddine karar
verildiği, dosya kapsamında bulunan davalı İstanbul Su ve Kanalizasyon
İdaresi Genel Müdürlüğü’nün 12.03.2013 tarihli yazısında ve ekli
cevaplarında dava konusu parselle ilgili alınmış olan herhangi bir
kamulaştırma kararı olmadığı, kamulaştırma çalışması yapılmadığı, dava konusu
parselde davalı idare açısından yapılaşma ve faaliyeti engelleyen bir
hükmün bulunmadığı belirtilmek suretiyle taşınmaza fiilen el atılmadığını
beyan ettiği tespit edilmiştir.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı
8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, davalı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü’nce gönderilen 12.03.2013 gün 115521 sayılı yazı cevabında, dava
konusu parselin Terkos Gölü Uzun Mesafeli Koruma Alanında kaldığının, söz
konusu parselle ilgili alınmış olan herhangi bir kamulaştırma kararı
olmadığının, kamulaştırma çalışması yapılmadığının belirtildiği tespit
edilmiştir.
Olayda,
davacı vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında, kısmen dere ıslah alanı ve dere
işletme bandında bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde
kısıtlanan davacının hisseli maliki olduğu taşınmazın bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği; mülkiyet hakkına getirildiği söylenen
kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak, bu sonuç ya da sonuçların, bir
idari işlem olan Yönetmelik ve imar planlarından başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarelerin Yönetmelik gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Belirtilen
duruma göre, davaya konu taşınmazın İSKİ İçme Suyu Havzaları Koruma ve
Kontrol Yönetmeliği gereğince ve bu yönetmeliğe uygun olarak belediyece
düzenlenen imar planlarında kısmen dere ıslah alanı ve dere işletme
bandında kalmış olduğu, taşınmaza davalı idarelerce fiilen el atılmadığı
anlaşılmakla, Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem
ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması nedeniyle,
tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve
tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda
açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin
görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli,
idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını
kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar
bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806)
Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603,
K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan
‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari
yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı İstanbul
Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekilinin görev itirazının
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın tazminata
ilişkin kısım yönünden kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı İstanbul Su ve Kanalizasyon
İdaresi Genel Müdürlüğü vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Çatalca
2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 14.06.2013 gün ve 2012/654 Esas sayılı
KARARININ TAZMİNATA İLİŞKİN KISIM YÖNÜNDEN KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
8-ESAS NO : 2013/1886
KARAR NO : 2014/90
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : A.M.A.
Vekili : Av.
N.G.
Davalılar : 1.Gençlik
ve Spor Bakanlığı
Vekilleri : Av.
C.B. & Av. B.D.
2.İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. E.Y.
3.Başakşehir
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Y.Ş.
Dahili Davalı : Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Vekili :
Av. S.T.
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; müvekkilinin dava konusu İstanbul İli, Başakşehir
İlçesi, İkitelli-2 Mah. Altınşehir Mevkiinde kain 21 Pafta 2073 Parsel
sayılı taşınmazın maliki olduğunu, dava konusu taşınmazın 24.12.1987
tarihli Küçük ve Büyük Çekmeceler ArA.Çevre Düzeni Nazım İmar Planında
“Konut Uygulama Alanı”nda kalmakta iken, 04.03.1992 tarihli Mahmutbey
İkitelli Yöresi Çevre Düzeni Nazım İmar Planı ile 04.03.1992 tarihli
Küçükçekmece İkitelli ve Bölgesel Yeşil Alan Nazım İmar Planında “Şehir
Parkı Alanı”, 15.11.1995 tarihli İstanbul Metropolitan alan Alt Bölge Nazım
İmar Planında “Olimpiyat Köyü Alanı”, sonraki planlarda ve halen yürürlükte
olan 23.05.2005 tarihli İkitelli Atatürk Olimpiyat Parkı Uygulama İmar
Planında “Olimpiyat Parkı Alanı” olarak ayrıldığını, bu şekilde davacının
taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkının engellendiğini ve zarara
uğratıldığını belirterek; fazlaya ve maddi hatalara karşı talep ve dava
ayrıca 6100 Sayılı Yasanın 107/2 maddesi uyarınca artırım talebi hakları
saklı kalmak kaydıyla 6.000,00 TL’nin yasal faizi ve kamu alacaklarına
uygulanacak en yüksek faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve
müteselsilen tahsiline karar verilmesi istemi ile adli yargı yerinde dava açmıştır.
Müdahil davalı
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekili müdahale dilekçesinin kendisine tebliğ
edildiği 27.03.2013 tarihinden sonra yapılan mahkemenin 14.05.2013 günlü 3.
oturumdan önce verdiği 08.04.2013 tarihli cevap dilekçesi ile görev
itirazında bulunmuştur
Küçükçekmece 1.Asliye Hukuk Mahkemesi; 27.05.2013 gün ve 2012/14 Esas sayılı kararı ile görev itirazının
reddine karar vermiştir.
Dahili davalı
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresinde verdiği dilekçesi üzerine dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı: İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, dahili davalı Çevre
ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2.maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi
12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, dahili davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı açısından,
10.maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
maliki olduğu taşınmazına, 24.12.1987 tarihli Küçük ve Büyük Çekmeceler
ArA.Çevre Düzeni Nazım İmar Planında “Konut Uygulama Alanı”nda kalmakta
iken, 04.03.1992 tarihli Mahmutbey İkitelli Yöresi Çevre Düzeni Nazım İmar
Planı ile 04.03.1992 tarihli Küçükçekmece İkitelli ve Bölgesel Yeşil Alan
Nazım İmar Planında “Şehir Parkı Alanı”, 15.11.1995 tarihli İstanbul
Metropolitan alan Alt Bölge Nazım İmar Planında “Olimpiyat Köyü Alanı”,
sonraki planlarda ve halen yürürlükte olan 23.05.2005 tarihli İkitelli
Atatürk Olimpiyat Parkı Uygulama İmar Planında “Olimpiyat Parkı Alanı”
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığı ve davacının bu
şekilde zarara uğratıldığından bahisle; fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile şimdilik 6.000,00 TL nin davalıdan tahsili istemiyle
açılmıştır.
Dosya
kapsamında yapılan inceleme neticesinde, mahkemesince dava konusu
taşınmazda 14.03.2013 tarihinde keşif icra edildiği, sonrasında dosyaya
ibraz edilen 18.03.2013 günlü fen bilirkişisi Nasuhi Köklü’ye ait bilirkişi
raporunda dava konusu taşınmaz
üzerinde
herhangi bir nakil hakkı ve yapılaşmanın olmadığının tespit edildiği
görülmekle dava konusu taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığı
sonucuna varılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen
itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin
karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında
“Olimpiyat Parkı Alanı”nda kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarelerce 3194
sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan
imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, dahili davalı
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin görev itirazının Küçükçekmece 1.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, dahili davalı Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Küçükçekmece 1.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 27.05.2013 gün ve 2012/14 Esas sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
9-ESAS NO : 2013/1889
KARAR NO : 2014/91
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davaları kapsamında, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk
K A R A R
Davacılar
: 1-A.Y., M.Y. Mirasçıları; 2- A.Y., 3- H.Y., 4- F.K. (Y.), 5- S.Y., 6-
R.Y.
Vekili :
Av. B.C.A.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. R.Ö.
O L A Y :
Davacılar vekili, dava dilekçesinde, müvekkillerinin İstanbul İli, Çatalca
İlçesi, Binkılıç Köyü, Marmara mevkii, 8 pafta, 1310 parselin, Macartepe
mevki 8 pafta 1661 sayılı parselde kayıtlı taşınmazın hissedar olarak
malikleri olduğunu, söz konusu taşınmazların Terkos Baraj Gölünün Uzun
Mesafeli Koruma Alanında ve onaylı plan sahaları dışında kaldığını, bu
durumun müvekkilinin taşınmazları üzerindeki tasarruf imkanını ortadan
kaldırdığını, taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını ileri sürerek,
fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla
şimdilik 10.000.00 TL tazminatın faiziyle birlikte tahsili ile tapu
kaydının davalı idare adına tescili istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği dilekçede özetle taşınmaza
fiilen el atılmadığını, imar planına dayalı olarak açılan tazminat davalarının
görüm ve çözüm yerinin idare mahkemeleri olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur.
ÇATALCA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.6.2013 gün ve E:2012/628
sayı ile, görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı idare
vekilinin idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçe üzerine, dosya örneği Danıştay
Başsavcısına gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI:
Davanın, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
olmadığı, ancak; bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir
idari işlem olan imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunun 12 ve 13.maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin
gereği olduğu, bu bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, hukuki elatma olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı,
dolayısıyla davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı Yasanın 2.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde
yer alan idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları hükmü gereğince idari yargı
yerinde görülmesi gerektiği, nitekim, 11.6.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 6487 sayılı Kanun’un 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesinde değişiklik yapan 21’inci maddesinde
“Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak
suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan
taşınmazlar hakkında, 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda
öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir.” Hükmüne yer verilmek suretiyle “hukuki el atma” olarak
nitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde
İdari Yargı yerinin görevli olduğunun öngörüldüğü, bu nedenle 2247 sayılı
Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
“davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Çatalca 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin dosyasının 2247 Sayılı Yasanın 10. md.’si
uyarınca mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda;
Mahkememizce dava konusu taşınmaza fiili el atma olup olmadığı hususunda
bilgi verilmesi için mahkemesine müzekkere yazılmış olup, Çatalca 2. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin cevabi yazısında söz konusu taşınmazla ilgili keşif
yapılmadığı, bilirkişi raporunun mevcut olmadığı, davanın 8.11.2013
tarihinde HMK 114/1-b ve 115 maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı
noksanlığı nedeniyle reddine karar verildiği hususu belirtilmiş,
dolayısıyla ilgili dosyada davanın görevsizlik nedeniyle reddine karar
verildiği anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri
bir yargı merciinde açılmış olan davada ileri sürülen görev itirazının
reddi üzerine ilgili Başsavcı veya Başkanunsözcüsü tarafından görev
konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık
Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk
mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin
ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma
evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı yerlerinin de kendilerinin
görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları şarttır.
Görev itirazının yargı merciince yerinde görülerek
görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev konusunun Uyuşmazlık
Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın bozulmuş ve yargı
merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar verilmiş bulunmasına
bağlıdır.
Uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli yargı yararına ileri sürülmüş
ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı yararına ileri sürülmüş ise Danıştay
Başkanının sözcüsü, askeri ceza yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri
Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu
mahkemenin Başkanının sözcüsüdür.
Görev itirazının reddine ilişkin karara karşı
itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret kararı kesinleşmeden
uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’
hükmü yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev itirazında bulunan kişi veya makam,
itirazın reddine ilişkin kararın verildiği tarihten, şayet bu kararın
tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden, itiraz yolu açık bulunan ceza
davalarında ise ret kararının kesinleştiği tarihten başlayarak onbeş gün
içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak üzere iki
nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı merciine verir.
Bu yargı mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa
eklerini yedi gün içinde cevabını bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder.
Tebligat yapılan taraf, süresi içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse,
cevap vermekten vazgeçmiş sayılır.
Yargı mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği
itirazı ret kararını kaldırarak görevsizlik kararı vermediği takdirde;
yetkili makama sunulmak üzere kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve
görevsizlik itirazının reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının
onaylı örnekleriyle birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makama gönderir.
Bir davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir
kez başvurulabilir.’’ hükmü yer
almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri
kendisine ulaşan yetkili makam, gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki
eksiklikleri tamamlattıktan sonra, uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı
sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda 12 nci maddenin birinci fıkrasında
öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu tespit ederse, istemin reddine karar
verir.Bu karar, ilgili kişilere veya makama ve ilgili yargı merciine, hemen
tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda
yetkili makam, dilekçe ve eklerinin kendisine ulaştığı tarihten, şayet
eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş ve bu erekle gönderdiği yazıları on
gün geçmeden postaya vermiş ise eksikliklerin tamamlandığı tarihten
başlayarak en geç on gün içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını,
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine
hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü
şekilde davanın görülmesini geri bırakır.’’ denilmiştir.
Bu yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun
olarak yapılmış bir görev itirazının yargı merciince reddedilmesinden
sonra, görev itirazında bulunan kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği
şekilde başvuruda bulunulması üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi
uyuşmazlık çıkarılması gerekli görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli
düşünce yazısı düzenleyerek kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile
birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduğunu ilgili yargı mercine bildireceğini, yargı merciinin ise
18.maddede öngörüldüğü şekilde davanın görülmesini geri bırakacağını ifade
etmiş olmakla birlikte yasanın 18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine
bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar
verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı
süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden
incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere
altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye
devam eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık
Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır.
Uyuşmazlık çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın
ertelenmesi istenemez.’’ denilmiş olup, bu bağlamda, anılan yasal
hükmün amaç bakımından yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir
değerlendirme yapılması gerekmektedir. 18. madde düzenlenmesinin şekli
yorumundan; adli veya idari yargı yerinin olumlu görev uyuşmazlığı
prosedürünün işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı başvuru sonrası
“görevlilik kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili Başsavcılıklara
başvurulması yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu Başsavcılıklara
gönderilmesini takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı bekleyip
beklemeyeceği, elindeki dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem yapıp yapmayacağı,
görevsizlik kararı veya esastan karar verip veremeyeceği hususlarının
yasada düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi durumunda
davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun belirtildiği
anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik düzenlenmesinden
kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce
doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarma” hali, farklı yargı kollarında görevsizlik kararları verilmesinden
önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan
ve usul ekonomisi bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini
süratli biçimde sağlayan bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise
tarafların başvurusu sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik”
kararıdır. Mahkemece görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında
bulunan tarafça bu karara itiraz edildikten ve mahkemece ilgili
Başsavcılığa başvuru iletildikten sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği
kararın beklenmemesi 10 uncu madde ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı
gibi, ilgili Başsavcılıklara yasayla tanınan takdir haklarının zaafa
uğratılması ve sonuçsuz bırakılması neticesini de doğurabilecektir. Şu
halde, 18. maddede öngörülen davanın görülmesinin geri bırakılması halinin
ilk derece Mahkemesinin görevlilik kararı vermesi ile birlikte
başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi halde, davanın somutunda olduğu
gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma amacıyla
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın ilgili mahkemeye
ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı vermişken bu kez
görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan sonuçlandırması gibi
haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen Uyuşmazlık Mahkemesince görev
konusunda karar verilmesinin pratikte uygulanabilirliği tartışmaya açık
hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir ve ilgili mahkemeleri
bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık Mahkemesinin kendisine ilgili
Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu görmezlikten gelmesi ya da
sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından; ilgili mahkemelerin de verdikleri
görevlilik kararlarından sonra ilgili Başsavcılıkların bu konudaki
iradeleri kendilerine yazılı olarak bildirilinceye kadar görev konusunda
başka bir karar veya davayı esastan çözümleyen bir karar verebilmeleri
hukuken mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre
yapılan başvurunun sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya kapsamı
itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda yapılan
değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın 10/2.maddesine
uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu itirazın yargı
merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede belirtildiği şekilde
başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay Başsavcılığınca 13.maddede
belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı, bu durumun yazı ile
yargı merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede
belirtildiği şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, davanın
görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne kadar,
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da öngörülen
yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru sonucunda
Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların hissedar olarak malikleri olduğu taşınmazın, “Terkos Baraj
Gölünün Uzun Mesafeli Koruma Alanında ve onaylı plan sahaları dışında”
kalmA.suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla uğranılan zararın şimdilik; 10.000,00TL'sinin
faiziyle birlikte tazmini taşınmazın davalı lehine tapudan terkini
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava
dosyasında bulunan ve davalı İdarece gönderilen yazıda; dava konusu
taşınmaz üzerinde İdarelerince herhangi bir tesis, bina ve inşaat faaliyeti
yapılmadığı, malikinin kullanmasına engel olacak şekilde tel çit v.b.
şeylerle de çevrilmediği; bu bölgede bulunan parselle ilgili alım satımı
engelleyici herhangi bir tedbir bulunmadığı, parsele İdareleri tarafından
el atılmadığı; dava konusu parsellerin; 14.01.2011 tarih, 2 sayılı İSKİ
Genel Kurul Kararı ile değişiklik yapılan ve 23.01.2011 tarihinde
yayınlanarak yürürlüğe giren İSKİ İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği
esaslarına göre; eski yönetmelikte "dere mutlak koruma alanı"
tanımı ve bu alanlarda yapılaşma ve faaliyetleri yasaklayan özel hükümler
yer almakta iken, anılan yönetmelikte "dere mutlak koruma alanı"
tanımı ve bu alanlarla ilgili hükümlerin kaldırıldığı, bu nedenle eski
yönetmeliğe göre dere mutlak koruma alanında kalması nedeniyle yapılaşma ve
faaliyet engeli bulunan parsellerdeki tüm engellerin kaldırıldığı; dere
mutlak koruma alanlarında kalan parseller, Eski Yönetmeliğe göre hiçbir
yapılaşma hakkına sahip değilken, anılan yönetmeliğe göre uzun mesafeli
koruma alanında kalması nedeniyle, yoğunluk değerlerinde yapılaşma hakkına
kavuşmuş olduğu, imar planı revize edilmesi halinde, yapılaşma haklarının
kullanılabileceği belirtilmiştir.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında su havzasında ve dere mutlak koruma
alanında bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde kısıtlanan
müvekkilinin taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar
planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, Yönetmelik, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer
alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte yandan,
taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması nedeniyle
taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine dayalı olarak
davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat davasında, bu
Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6 ncı
maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan
itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K:
2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde tasarruf etme
hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem
niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,
idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta,
aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde
tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan kamulaştırmasız el
atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve
taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa,
mahkemede görülen davaya konu olayda olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda
taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin
ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu
olmaktadır. Sonuç olarak, davacının taşınmazının imar planlarında “ dere
mutlak koruma alanı” nda bırakılması nedeniyle, tasarruf hakkının
kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam
yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla
bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına
girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri
yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır. Açıklanan nedenlerle,
Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi
istemine ilişkin kısım yönünden başvurusunun kabulü ile, davalı vekilinin
görev itirazının, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısım yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 14.6.2013 gün
ve E:2012/628 sayılı REDDİNE İLİŞKİN
KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
10-ESAS NO : 2013/1893
KARAR NO : 2014/92
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar
planından kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- M.Ö.. 2- A.Ö.
Vekili :
Av. M.E.A.
Asli
Müdahil : S.Ö.
Vekili :
Av. E.P.H.
Davalı :
Sağlık Bakanlığı
Vekili :
Av. N.K.Ç.
Dahili
Davalı : Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. T.D.
O L A Y : Davacılar M.Ö.,
A.Ö.vekili özetle; davacıların Ankara İli, Çankaya İlçesi, Hilal 2
Mahallesi, 27643 ada, 3 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduklarını, taşınmazın imar planında “sağlık ocağı alanı” olarak ayrıldığını
belirterek, taşınmazın davalı idare adına tescili ile, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 2.000 TL’nin faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı Sağlık
Bakanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap dilekçesinde özetle, görev
itirazında bulunmuştur.
Dahili davalı
Çankaya Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap
dilekçesinde özetle, görev itirazında bulunmuştur.
Ankara 12.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 10.10.2013 gün ve E:2011/263 sayı ile, davalı
Sağlık Bakanlığı ile dahili davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin
görev itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalı Sağlık Bakanlığı ile dahili davalı Çankaya Belediye Başkanlığı
vekillerinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdikleri dilekçe üzerine, dava dosyasının onaylı
bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı: İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Sağlık Bakanlığı ile
dahili davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin anılan Yasanın
10/2.maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev
itirazlarının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunmaları üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı Sağlık
Bakanlığı ile dahili davalı Çankaya Belediye Başkanlığı açısından, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak
hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, 10.maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların hisseli taşınmazına, imar planında sağlık ocağı alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız
el atıldığından bahisle, taşınmazın davalı idare adına tescili ile, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 2.000 TL nin davalıdan
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında sağlık ocağı alanında kaldığı, taşınmaza
idarelerce fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu
oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son
olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603,
K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan
‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari
yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın,
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, başvurusunun kabulü ile, davalı Sağlık Bakanlığı ile
dahili davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin görev itirazlarının
Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın,
davanın, taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması
istemine ilişkin kısmı yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı
Sağlık Bakanlığı ile dahili davalı Çankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin
GÖREV İTİRAZLARININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
10.10.2013 gün ve E:2011/263 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014
gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
11-ESAS NO : 2013/1894
KARAR NO : 2014/93
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Taşınmazın imar planında İSKİ İçme Suyu Havzaları
Yönetmeliğince İSKİ tarafından belirlenen Dere Mutlak Koruma (Park)
alanında bırakıldığından bahisle açılan tazminat davasının, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H.A.
Vekilleri
: Av. M.K. & Av. Ş.A.K.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. A.K. & Av. O.Ö.
O L A Y :
Davacı vekili özetle; davacının İstanbul İli, Arnavutköy İlçesi, Arnavutköy
Merkez Mahallesi F21D10B2B pafta 668 parsel sayılı taşınmazın maliki
olduğunu, taşınmazın dere mutlak koruma alanında kalmış olduğunu, mutlak
koruma alanında kalan taşınmazın tamamının davalı idare denetimi altına
girdiğinden taşınmaz üzerindeki tasarruf haklarının kullanılamayacak şekilde
kısıtlandığını belirterek, taşınmazın davacı adına kayıtlı olan payının
tapu kaydının iptali ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 1.000 TL’nin faizi ile birlikte davalı idareden tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı İSKİ Genel Müdürlüğü vekili süresi içerisinde sunduğu cevap
dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Gaziosmanpaşa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi; 17.09.2013 gün ve
E:2012/354 sayı ile, davalı İSKİ Genel
Müdürlüğü vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İSKİ Genel Müdürlüğü vekilinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı; “…3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek
yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah
imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri
de, idari eylem niteliği taşımaktadır.
Dosyanın
incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar planında dere mutlak koruma
alanında kalan taşınmazın bedelinin ödenmesine ve taşınmazın tapu kaydının
davalı idare adına tesciline hükmedilmesinin istenildiği anlaşılmıştır.
Bu
bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662, K:2010/651 sayılı kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği uyarınca imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşılmıştır.
Dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya da
sonuçlar, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmaza yönelik belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
İdari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari
Yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan yasa
hükümlerinin gereğidir.
Bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin l'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan
tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi
gerekmektedir.
Nitekim,
11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı
Kanun'un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde
değişiklik yapan 2l'inci maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi
hizmetlere ve resmi kuramlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların
uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler
tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer
verilmek suretiyle "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar
planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin
görevli olduğunu belirtilerek” davanın,
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın
27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı İSKİ Genel Müdürlüğü
vekilinin anılan Yasanın 10/2. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı İSKİ
Genel Müdürlüğü bakımından, 10. maddede öngörülen biçimde, davanın,
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
maliki oldukları taşınmazın, “Dere Mutlak Koruma Alanı” içinde kalması
suretiyle taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın
tapu kaydının davalı idare adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile şimdilik 1.000 TL’nin faizi ile birlikte davalı idareden
tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini,
sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek
üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet
Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla
meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık
payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme
ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu takdirde,
eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında su havzasında ve dere mutlak koruma
alanında bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde kısıtlanan
davacıların taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak, bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar
planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı
anlaşılmıştır.
Belirtilen
duruma göre, davaya konu taşınmazın İSKİ İçme Suyu Havzaları Koruma ve
Kontrol Yönetmeliği gereğince ve bu yönetmeliğe uygun olarak belediyece su
havzasında bırakılmış ve dere mutlak koruma alanında kalmış olduğu,
taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığı anlaşılmakla, Yönetmelik,
imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın, davanın,
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, başvurusunun kabulü ile, davalı İSKİ Genel Müdürlüğü
vekilinin görev itirazının Gaziosmanpaşa 3. Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın,
davanın, taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması
istemine ilişkin kısmı yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı
İSKİ Genel Müdürlüğü vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Gaziosmanpaşa
3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 17.09.2013 gün ve E:2012/354 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
12-ESAS NO : 2014/26
KARAR NO : 2014/103
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S.A.
Vekili :
Av. M.E.A. & Av. C.A.
Davalılar
: 1-İl Özel İdaresine izafeten Ankara Valiliği
Vekili :
Av. Z.T.
2-Milli
Eğitim Bakanlığı
Vekili :
Av. S.K.
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; davacının Ankara ili, Yenimahalle İlçesi, Yuva
Mahallesi, 43060 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki olduğu,
taşınmazın imar planında “ temel eğitim alanı” olarak ayrıldığını
belirterek, taşınmazın tapu kaydının davalı idareler adına tescili ile,
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000,00 TL nin
faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli
yargıda dava açmıştır.
Davalı İl Özel
İdaresine İzafeten Ankara Valiliği vekili süresi içerisinde verdiği cevap
dilekçesi ile görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Milli
Eğitim Bakanlığı vekili ön inceleme duruşmasında görev itirazında
bulunmuştur.
ANKARA 20. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ: 22.05.2013 gün ve E:2013/28 sayı ile, davalı İl Özel İdaresine
izafeten Ankara Valiliği vekilinin ve davalı Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin görev itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalı İl Özel İdaresine İzafeten Ankara Valiliği vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, davanın, taşınmazın bedelinin tazminat olarak ödenmesi
istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan
incelemeye göre, davalı Ankara İl Özel İdaresine izafeten Ankara Valiliği
ve Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde
öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazlarının reddedilmesi
ve İl Özel İdaresine izafeten Ankara Valiliği vekilinin 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davalı Ankara İl Özel İdaresine izafeten Ankara Valiliği açısından, 10.
maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
hisseli taşınmazına, imar planında “ ilköğretim alanı ” olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın tapusunun
davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik
1.000,00 TL’nin faizi ile birlikte davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında
İlköğretim Alanında kaldığı, Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/28
Esas sayılı dosyasını2247 Sayılı Yasanın 10. md.’si uyarınca mahkememize
gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda; Mahkememizce dava
konusu Ankara ili, Yenimahalle İlçesi, Yuva Mahallesi, 43060 ada, 1 parsel
sayılı taşınmaz üzerinde keşif yapılıp yapılmadığı, keşif yapılmış ise
bilirkişi raporunun gönderilmesi için 06.01.2014 tarihinde mahkemesine
müzekkere yazılmış olup, Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 10.01.2014
tarihli cevabi yazısında söz konusu taşınmazla ilgili keşif yapılmadığı,
keşif yapılmasına da karar verilmediği bildirildiği, taşınmaza idarece
fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun
2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın,
davanın, taşınmazın bedelinin tazminat
olarak ödenmesi istemine ilişkin kısmı yönünden, başvurusunun kabulü
ile, davalı İl Özel İdaresine izafeten Ankara Valiliği vekilinin görev
itirazının Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın
çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, davanın, taşınmazın
bedelinin tazminat olarak ödenmesi istemine ilişkin kısmı yönünden,
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı İl Özel İdaresine İzafeten Ankara Valiliği
Vekilinin GÖREV İTİRAZININ, Ankara 20.
Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 22.05.2013 gün ve E:2013/28 sayı sayılı
REDDİNE İLİŞKİN KARARIN KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
13-ESAS NO : 2014/27
KARAR NO : 2014/104
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davaları kapsamında, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
F.N.T.
Vekili :
Av. M.Y.
Davalı :
İstanbul İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. A.A.
O L A Y : Davacı vekili, dava
dilekçesinde, müvekkilinin İstanbul İli, Üsküdar İlçesi, Kısıklı Mahallesi
Tantavi yolu mevkiinde, 153/1 Pafta, 1842 Ada, 20 Parselde kayıtlı
taşınmazın hissedar olarak maliki olduğunu, sözkonusu taşınmazın imar
planında ilköğretim alanı olarak ayrıldığını, taşınmaza kamulaştırmasız el
atıldığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakkı
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL tazminatın yasal faizi ile
birlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı vekili
süresi içinde verdiği dilekçede özetle, taşınmaza fiilen el atılmadığını,
imar planına dayalı olarak açılan tazminat davalarının görüm ve çözüm
yerinin idare mahkemeleri olduğunu ileri sürerek görev itirazında bulunmuştur.
İSTANBUL
ANADOLU 18. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 7.3.2013 gün ve E:2012/300 sayı ile,
görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İstanbul
İl Özel İdaresi vekili idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği
dilekçesi üzerine, dosya örneği Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: Davanın, mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku olmadığı, ancak;
bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan
imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya
çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari işlem ve eylemlerden doğan
zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun
12 ve 13. maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin gereği olduğu, bu
bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin
hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, hukuki elatma olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı, dolayısıyla 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinin
1. fıkrasının b bendinde yer alan idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları hükmü
gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiği, nitekim, 11.6.2013
günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6487 sayılı Kanun’un 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesinde değişiklik yapan
21’inci maddesinde “Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı
İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra
idari yargıda dava açılabilir.” Hükmüne yer verilmek suretiyle “hukuki el
atma” olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde
İdari Yargı yerinin görevli olduğunun öngörüldüğü, bu nedenle 2247 sayılı
Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idare
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı’nca, 10. maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının
hissedar olduğu taşınmaza, imar planında ilköğretim alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla; işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik
10.000,00 TL’nin davalı idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak
yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu
planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan
yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş
zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz
edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar
ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara
bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda,
imar planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında
ilköğretim alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı ancak
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı ile bu tür yerlerin bedelinin
ödeneceğine karar verildiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, dosya içerisinde
bulunan bilirkişi raporundan taşınmaza fiilen el atılmadığının tespit
edildiği nedeniyle, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye
Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalı
İstanbul İl Özel İdaresi vekilinin görev itirazının, İstanbul Anadolu 18.
Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
davalı İstanbul İl Özel İdaresi vekilinin GÖREV İTİRAZLARININ, İstanbul
Anadolu 18. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 7.3.2013 gün ve E:2012/300 sayılı
REDDİNE İLİŞKİN KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
14-ESAS NO : 2014/28
KARAR NO : 2014/105
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- B.T., 2- R.T., 3- N.T., 4- N.K.
Vekili :
Av. H.A.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. F.E.
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; davacıların İstanbul İli,Çatalca
İlçesi, İnceğiz köyü, 482 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduklarını, taşınmazın dere mutlak koruma alanında olduğunu, mevcut durumun
davacıların mülkiyet hakkını kısıtlamakta olduğunu belirterek, taşınmazın
tapu kaydının davalı idare adına tescili ile fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile şimdilik 1.000,00 TL’nin faizi ile birlikte davalı
idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı İSKİ Genel Müdürlüğü vekili süresi içerisinde sunduğu cevap
dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
ÇATALCA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.06.2013 gün ve
E:2012/687 sayı ile, davalı İSKİ Genel
Müdürlüğü vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İSKİ Genel Müdürlüğü vekilinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: “…3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek
yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah
imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizlikleri de,idari eylem niteliği taşımaktadır.
Dosyanın incelenmesinden;
imar planında Terkos Barajının kısmen kısa, kısmen orta ve kısmen uzun
mesafeli koruma alanında kalan taşınmazın bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği anlaşılmıştır.
Bu
bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662, K:2010/651 sayılı kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği uyarınca imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşılmıştır.
Dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya da
sonuçlar, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmaza yönelik belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
İdari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari
Yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan yasa
hükümlerinin gereğidir.
Bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesi gerekmektedir.
Nitekim,
11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı
Kanun'un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde
değişiklik yapan 2l'inci maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi
hizmetlere ve resmi kuramlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların
uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler
tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer
verilmek suretiyle "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar
planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin
görevli olduğunu belirtilerek” 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı İSKİ Genel
Müdürlüğü vekilinin anılan Yasanın 10/2. maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca,davalı İSKİ Genel Müdürlüğü bakımından, 10. maddede
öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Çatalca 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/687 Esas sayılı dosyasını2247 Sayılı Yasanın
10. md.’si uyarınca mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme
sonucunda; Mahkememizce dava konusu İstanbul İli, Çatalca İlçesi, İnceğiz
Köyü, 482 parsel sayılı taşınmaz üzerinde keşif yapılıp yapılmadığı, keşif
yapılmış ise bilirkişi raporunun gönderilmesi için 06.01.2014 tarihinde
mahkemesine müzekkere yazılmış olup, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
08.01.2014 tarihli cevabi yazısında söz konusu taşınmazla ilgili keşif
yapılmadığı, bilirkişi raporunun mevcut olmadığı, dosyanın 08.11.2013
tarihinde HMK 114/1-b ve 115 maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı
noksanlığı nedeniyle reddine karar verdiği husus belirtilmiş, dolayısıyla ilgili
dosyada davanın görevsizlik nedeniyle reddine karar verildiği
anlaşılmıştır.
2247 sayılı
Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup, buna
göre;
‘’Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi
için, görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza
mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde
de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı
yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları
şarttır.
Görev
itirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi
halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen
bu kararın bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna
karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık
çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı
adli yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanının sözcüsü, askeri ceza
yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri
İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanının
sözcüsüdür.
Görev
itirazının reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza
davalarında ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’ hükmü
yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev
itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye
yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı
merciine verir.
Bu yargı
mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini yedi gün içinde cevabını
bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi
içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş
sayılır.
Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının
reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının onaylı örnekleriyle
birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir
davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir kez başvurulabilir.’’ hükmü
yer almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte etmekte olup, buna göre;
“Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu
tespit ederse, istemin reddine karar verir.Bu karar, ilgili kişilere veya
makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç
bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık
çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam, dilekçe ve
eklerinin kendisine ulaştığı tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak
yoluna gitmiş ve bu erekle gönderdiği yazıları on gün geçmeden postaya
vermiş ise eksikliklerin tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on gün
içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını, kendisine gönderilen
dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir.
Bu takdirde ilgili yargı mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakır.’’denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli görülüyor
ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek kendisine
gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine göndereceği,
ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine
bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde davanın
görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; “Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile
kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince
bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde
zamanaşımı süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler,
işin yeniden incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki,
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden
başlamak üzere altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii
davayı görmeye devam eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden
Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak
zorundadır. Uyuşmazlık çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya
bakmanın ertelenmesi istenemez.’’ denilmiş
olup, bu bağlamda, anılan yasal hükmün amaç bakımından yorumlanması ve bu
yorum sonucuna göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. 18. madde
düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli veya idari yargı yerinin olumlu
görev uyuşmazlığı prosedürünün işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı
başvuru sonrası “görevlilik kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili
Başsavcılıklara başvurulması yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu
Başsavcılıklara gönderilmesini takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı
bekleyip beklemeyeceği, elindeki dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem
yapıp yapmayacağı, görevsizlik kararı veya esastan karar verip veremeyeceği
hususlarının yasada düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi
durumunda davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun belirtildiği
anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik düzenlenmesinden
kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce
doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarma” hali, farklı yargı kollarında görevsizlik kararları verilmesinden
önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan
ve usul ekonomisi bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini
süratli biçimde sağlayan bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise
tarafların başvurusu sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik”
kararıdır. Mahkemece görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında
bulunan tarafça bu karara itiraz edildikten ve mahkemece ilgili
Başsavcılığa başvuru iletildikten sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği
kararın beklenmemesi 10 uncu madde ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı
gibi, ilgili Başsavcılıklara yasayla tanınan takdir haklarının zaafa
uğratılması ve sonuçsuz bırakılması neticesini de doğurabilecektir. Şu
halde, 18. maddede öngörülen davanın görülmesinin geri bırakılması halinin
ilk derece Mahkemesinin görevlilik kararı vermesi ile birlikte
başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi halde, davanın somutunda olduğu
gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma amacıyla
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın ilgili mahkemeye
ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı vermişken bu kez
görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan sonuçlandırması gibi
haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen Uyuşmazlık Mahkemesince görev
konusunda karar verilmesinin pratikte uygulanabilirliği tartışmaya açık
hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir ve ilgili mahkemeleri
bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık Mahkemesinin kendisine ilgili
Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu görmezlikten gelmesi ya da
sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından; ilgili mahkemelerin de
verdikleri görevlilik kararlarından sonra ilgili Başsavcılıkların bu
konudaki iradeleri kendilerine yazılı olarak bildirilinceye kadar görev konusunda
başka bir karar veya davayı esastan çözümleyen bir karar verebilmeleri
hukuken mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre
yapılan başvurunun sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın
10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu
itirazın yargı merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede
belirtildiği şekilde başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay
Başsavcılığınca 10.maddede belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı, bu durumun 26.11.2013 gün, 2013/1613 sayılı yazı ile yargı
merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede belirtildiği
şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, 08.11.2013 tarihinde
davanın görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne
kadar, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme
uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru neticesinde
Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların maliki oldukları taşınmazın, “dere mutlak koruma alanı” içinde
kalması suretiyle taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
taşınmazın tapusunun davalı adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000,00 TL’nin faizi ile birlikte davalı
idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek
kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında su havzasında ve dere mutlak koruma
alanında bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde kısıtlanan
müvekkilinin taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar
planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, Yönetmelik, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer
alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın,
başvurusunun kabulü ile, davalı İSKİ Genel Müdürlüğü vekilinin görev
itirazının Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı İski Genel Müdürlüğü
Vekilinin GÖREV İTİRAZININ, Çatalca 2.
Hukuk Mahkemesi’nin 14.06.2013 gün ve E:2012/687 sayılı REDDİNE İLİŞKİN KARARIN KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY
BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
15-ESAS NO : 2014/29
KARAR NO : 2014/106
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S.A.
Vekili :
Av. O.C.
Davalı :
İstanbul İl Özel İdaresi Başkanlığı
Vekili :
Av. M.B.
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; davacının İstanbul ili, Küçükçekmece İlçesi,
Cumhuriyet Mahallesi, 17 pafta, 2738 parsel sayılı taşınmazın hisseli
maliki olduğu, taşınmazın imar planında “ ilköğretim tesis alanı” olarak
ayrıldığını belirterek, taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına tescili
ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000 TL nin
faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli
yargıda dava açmıştır.
Davalı İstanbul
Özel İdaresi Başkanlığı vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesi
ile görev itirazında bulunmuştur.
KÜÇÜKÇEKMECE 1.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 07.06.2013 gün ve E:2012/206 sayı ile, davalı İstanbul
İl Özel İdaresi Başkanlığı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci
fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden dolayı
kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, davanın, taşınmazın bedelinin tazminat olarak ödenmesi
istemine ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi
uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın
Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane
TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla yapılan 03.02.2014
günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı İstanbul İl Özel İdaresi
Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun
olarak yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve İstanbul İl Özel İdaresi
Başkanlığı vekilinin 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı İstanbul İl Özel İdaresi
Başkanlığı açısından, 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir
noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN’ın
davada adli yargının, Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün ise davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, imar
planında “ilköğretim tesis alanı ve kısmen de imar yolu alanı’’ olarak ayrılan taşınmazın
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 1.000 TL’nin dava
tarihi itibariyle işleyecek faizi ile birlikte davalı idareden tahsili istemiyle
açılmıştır.
Dosya arasında
bulunan 26.09.2013 tarihli bilirkişi raporunda taşınmazın bir kısmının yol
ve kaldırımda kalarak fiili el atmanın mevcut olduğu belirtilmiştir.
Belediyelerin
3194 sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile
arazi ve arsalar üzerinde imar planlarının hazırlanması ve yürürlüğe
konulması, arazi ve arsa düzenlemesi gibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları
imar planlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayanan
irade açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyici işlemler olduğu bu
yönü ile de idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari
yargı yerlerinde çözümlenmesi gerektiği tartışmasızdır. Buna karşılık,
Belediyece, Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul ve yöntemlere uygun
idari nitelikte uygulama işlemleri yapılmaksızın, dava konusu
taşınmazlardan bir tanesine fiilen el atılmA.karşısında, idarenin bu
eyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğini taşıdığı açıktır.
Öte
yandan, İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak
uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal,
baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi ve
bakımı sırasında kişilere verdiği zararların tazmini istemiyle açılacak
davaların görüm ve çözümünün, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında
yargısal denetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi bir
ayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konu taşınmaza
kamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve projeye aykırı iş görüldüğü
iddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazmini
davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkin
özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümleneceği, yerleşik
yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim,
yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadı
Birleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı
kararının III. bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde amme teşekkülü
İstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malını elinden almış olması
sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava
Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız
fiil neticesinde meydana gelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan
adliye mahkemesinin vazifesi içindedir.” görüşüne yer verilmiştir.
Bu
durumda, idarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasından doğan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere ilişkin özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümü, adli yargı yerinin görevine
girmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun reddine karar vermek
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
16-ESAS NO : 2014/30
KARAR NO : 2014/107
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davaları kapsamında, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- B.E., 2- A.A., 3- A.K., 4- M.U. (U.), 5- S.T. (E.), 6- S.E., 7- B.E.,
8- S.E., 9- S.Y.,
10-
M.İ.E. Mirasçıları; a) A.E., b) E.E., c) A.Ü. (E.), d) Ş.E., e) T.E., f)
Ş.E.
Vekili :
Av. H.A.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. R.Ö.
O L A Y :
Davacılar vekili, dava dilekçesinde, müvekkillerinin İstanbul İli, Çatalca
İlçesi, Başakköy 123 parselde kayıtlı taşınmazın hissedar olarak malikleri
olduğunu, söz konusu taşınmazların Terkos Baraj Gölünün Uzun Mesafeli
Koruma Alanında ve onaylı plan sahaları dışında kaldığını, bu durumun
müvekkilinin taşınmazları üzerindeki tasarruf imkanını ortadan
kaldırdığını, taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını ileri sürerek,
fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla
şimdilik 1.000.00 TL tazminatın faiziyle birlikte tahsili ile tapu kaydının
davalı idare adına tescili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği dilekçede özetle taşınmaza
fiilen el atılmadığını, imar planına dayalı olarak açılan tazminat
davalarının görüm ve çözüm yerinin idare mahkemeleri olduğunu ileri sürerek
görev itirazında bulunmuştur.
ÇATALCA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.6.2013 gün ve E:2012/692
sayı ile, görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı idare
vekilinin idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçe üzerine, dosya örneği Danıştay
Başsavcısına gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI:
Davanın, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
olmadığı, ancak; bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir
idari işlem olan imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunun 12 ve 13.maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin
gereği olduğu, bu bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, hukuki elatma olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla
ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına
konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı, dolayısıyla davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı Yasanın 2.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde yer alan idari işlem ve
eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi
gerektiği, nitekim, 11.6.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
6487 sayılı Kanun’un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6’ncı
maddesinde değişiklik yapan 21’inci maddesinde “Uygulama imar planlarında
umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili
kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında,
3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve
işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir.” Hükmüne yer
verilmek suretiyle “hukuki el atma” olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörüldüğü, bu nedenle 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
“davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin
dosyasını2247 Sayılı Yasanın 10. md.’si uyarınca mahkememize gelmekle,
dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda; Mahkememizce dava konusu
taşınmaza fiili el atma olup olmadığı hususunda bilgi verilmesi için
mahkemesine müzekkere yazılmış olup, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
cevabi yazısında söz konusu taşınmazla ilgili keşif yapılmadığı, bilirkişi
raporunun mevcut olmadığı, davanın 8.11.2013 tarihinde HMK 114/1-b ve 115
maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı noksanlığı nedeniyle reddine
karar verildiği hususu belirtilmiş, dolayısıyla ilgili dosyada davanın
görevsizlik nedeniyle reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
2247 sayılı
Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup, buna
göre;
‘’Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık
Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk
mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin
ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma
evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı yerlerinin de kendilerinin
görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları şarttır.
Görev itirazının yargı merciince yerinde görülerek
görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev konusunun Uyuşmazlık
Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın bozulmuş ve yargı
merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar verilmiş bulunmasına
bağlıdır.
Uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli yargı yararına ileri sürülmüş
ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı yararına ileri sürülmüş ise Danıştay
Başkanının sözcüsü, askeri ceza yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri
Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu
mahkemenin Başkanının sözcüsüdür.
Görev itirazının reddine ilişkin karara karşı
itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret kararı kesinleşmeden
uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’
hükmü yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev itirazında bulunan kişi veya makam,
itirazın reddine ilişkin kararın verildiği tarihten, şayet bu kararın
tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden, itiraz yolu açık bulunan ceza
davalarında ise ret kararının kesinleştiği tarihten başlayarak onbeş gün
içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak üzere iki
nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı merciine verir.
Bu yargı mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa
eklerini yedi gün içinde cevabını bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder.
Tebligat yapılan taraf, süresi içinde bu yargı merciine cevabını
bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş sayılır.
Yargı mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği
itirazı ret kararını kaldırarak görevsizlik kararı vermediği takdirde;
yetkili makama sunulmak üzere kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve
görevsizlik itirazının reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının
onaylı örnekleriyle birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makama gönderir.
Bir davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir
kez başvurulabilir.’’ hükmü yer
almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri
kendisine ulaşan yetkili makam, gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki
eksiklikleri tamamlattıktan sonra, uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı
sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda 12 nci maddenin birinci fıkrasında
öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu tespit ederse, istemin reddine karar
verir.Bu karar, ilgili kişilere veya makama ve ilgili yargı merciine, hemen
tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda
yetkili makam, dilekçe ve eklerinin kendisine ulaştığı tarihten, şayet
eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş ve bu erekle gönderdiği yazıları on
gün geçmeden postaya vermiş ise eksikliklerin tamamlandığı tarihten
başlayarak en geç on gün içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını,
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine
hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü
şekilde davanın görülmesini geri bırakır.’’ denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı
mercine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine bildirilen yargı mercii,
görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadar davanın
görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı süreleriyle öbür kanuni
veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden incelenmesine
başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere altı ay
içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye devam
eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık Mahkemesinin
kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır. Uyuşmazlık
çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın ertelenmesi
istenemez.’’ denilmiş olup, bu bağlamda, anılan yasal hükmün amaç
bakımından yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir değerlendirme
yapılması gerekmektedir. 18. madde düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli
veya idari yargı yerinin olumlu görev uyuşmazlığı prosedürünün
işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı başvuru sonrası “görevlilik
kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili Başsavcılıklara başvurulması
yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu Başsavcılıklara gönderilmesini
takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı bekleyip beklemeyeceği, elindeki
dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem yapıp yapmayacağı, görevsizlik
kararı veya esastan karar verip veremeyeceği hususlarının yasada
düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi durumunda
davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun belirtildiği
anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik düzenlenmesinden
kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce
doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarma” hali, farklı yargı kollarında görevsizlik kararları verilmesinden
önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan
ve usul ekonomisi bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini
süratli biçimde sağlayan bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise
tarafların başvurusu sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik”
kararıdır. Mahkemece görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında
bulunan tarafça bu karara itiraz edildikten ve mahkemece ilgili
Başsavcılığa başvuru iletildikten sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği
kararın beklenmemesi 10 uncu madde ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı gibi,
ilgili Başsavcılıklara yasayla tanınan takdir haklarının zaafa uğratılması
ve sonuçsuz bırakılması neticesini de doğurabilecektir. Şu halde, 18.
maddede öngörülen davanın görülmesinin geri bırakılması halinin ilk derece
Mahkemesinin görevlilik kararı vermesi ile birlikte başlayacağının kabulü
gerekmektedir. Aksi halde, davanın somutunda olduğu gibi, ilgili
Başsavcılığın olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma amacıyla Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurmaya dair kararın ilgili mahkemeye ulaşmasından önce
mahkemenin evvelce görevlilik kararı vermişken bu kez görev yönünden red
kararı vermesi ya da davayı esastan sonuçlandırması gibi haller ortaya
çıkacak ve bu kararlara rağmen Uyuşmazlık Mahkemesince görev konusunda
karar verilmesinin pratikte uygulanabilirliği tartışmaya açık hale
gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir ve ilgili mahkemeleri
bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık Mahkemesinin kendisine ilgili
Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu görmezlikten gelmesi ya da
sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından; ilgili mahkemelerin de verdikleri
görevlilik kararlarından sonra ilgili Başsavcılıkların bu konudaki
iradeleri kendilerine yazılı olarak bildirilinceye kadar görev konusunda
başka bir karar veya davayı esastan çözümleyen bir karar verebilmeleri
hukuken mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre
yapılan başvurunun sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya kapsamı
itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda yapılan
değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın 10/2.maddesine
uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu itirazın yargı
merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda
bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay Başsavcılığınca 13.maddede
belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı, bu durumun yazı
ile yargı merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede
belirtildiği şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, davanın
görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne kadar,
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da öngörülen
yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru
sonucunda Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların hissedar olarak malikleri olduğu taşınmazın, “Terkos Baraj
Gölünün Uzun Mesafeli Koruma Alanında ve onaylı plan sahaları dışında”
kalmA.suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla uğranılan zararın şimdilik; 1.000,00TL'sinin
faiziyle birlikte tazmini taşınmazın davalı lehine tapudan terkini
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar
valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava
dosyasında bulunan ve davalı İdarece gönderilen yazıda; dava konusu
taşınmaz üzerinde İdarelerince herhangi bir tesis, bina ve inşaat faaliyeti
yapılmadığı, malikinin kullanmasına engel olacak şekilde tel çit v.b.
şeylerle de çevrilmediği; bu bölgede bulunan parselle ilgili alım satımı
engelleyici herhangi bir tedbir bulunmadığı, parsele İdareleri tarafından
el atılmadığı; dava konusu parsellerin; 14.01.2011 tarih, 2 sayılı İSKİ
Genel Kurul Kararı ile değişiklik yapılan ve 23.01.2011 tarihinde
yayınlanarak yürürlüğe giren İSKİ İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği
esaslarına göre; eski yönetmelikte "dere mutlak koruma alanı"
tanımı ve bu alanlarda yapılaşma ve faaliyetleri yasaklayan özel hükümler
yer almakta iken, anılan yönetmelikte "dere mutlak koruma alanı"
tanımı ve bu alanlarla ilgili hükümlerin kaldırıldığı, bu nedenle eski
yönetmeliğe göre dere mutlak koruma alanında kalması nedeniyle yapılaşma ve
faaliyet engeli bulunan parsellerdeki tüm engellerin kaldırıldığı; dere
mutlak koruma alanlarında kalan parseller, Eski Yönetmeliğe göre hiçbir
yapılaşma hakkına sahip değilken, anılan yönetmeliğe göre uzun mesafeli
koruma alanında kalması nedeniyle, yoğunluk değerlerinde yapılaşma hakkına
kavuşmuş olduğu, imar planı revize edilmesi halinde, yapılaşma haklarının
kullanılabileceği belirtilmiştir.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında su havzasında ve dere mutlak koruma
alanında bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde kısıtlanan
müvekkilinin taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar
planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, Yönetmelik, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte yandan,
taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması nedeniyle
taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine dayalı olarak
davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat davasında, bu
Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6 ncı
maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan
itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K:
2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde tasarruf etme
hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem
niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,
idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta,
aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde
tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan kamulaştırmasız el
atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve
taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa,
mahkemede görülen davaya konu olayda olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda
taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin
ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu
olmaktadır. Sonuç olarak, davacının taşınmazının imar planlarında “ dere
mutlak koruma alanı” nda bırakılması nedeniyle, tasarruf hakkının
kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam
yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla
bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına
girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri
yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır. Açıklanan nedenlerle,
Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi
istemine ilişkin kısım yönünden başvurusunun kabulü ile, davalı vekilinin
görev itirazının, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin
kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısım yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ
ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZLARININ, Çatalca 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 14.6.2013 gün ve E:2012/692 sayılı REDDİNE İLİŞKİN KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
17-ESAS NO : 2014/31
KARAR NO : 2014/108
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davaları
kapsamında, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk
K A R A R
Davacılar
: Muris M.A.Mirasçıları; 1- A.Ç., 2- A.A.
Vekili :
Av. H.A.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. R.Ö.
O L A Y :
Davacılar vekili, dava dilekçesinde, müvekkillerinin İstanbul İli, Çatalca
İlçesi, Karacaköy 948 parselde kayıtlı taşınmazın hissedar olarak malikleri
olduğunu, söz konusu taşınmazların Terkos Baraj Gölünün Uzun Mesafeli
Koruma Alanında ve onaylı plan sahaları dışında kaldığını, bu durumun
müvekkilinin taşınmazları üzerindeki tasarruf imkanını ortadan
kaldırdığını, taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını ileri sürerek,
fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla
şimdilik 1.000.00 TL tazminatın faiziyle birlikte tahsili ile tapu kaydının
davalı idare adına tescili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği dilekçede özetle taşınmaza
fiilen el atılmadığını, imar planına dayalı olarak açılan tazminat
davalarının görüm ve çözüm yerinin idare mahkemeleri olduğunu ileri sürerek
görev itirazında bulunmuştur.
ÇATALCA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.6.2013 gün ve E:2012/690
sayı ile, görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı idare
vekilinin idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçe üzerine, dosya örneği Danıştay
Başsavcısına gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI:
Davanın, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
olmadığı, ancak; bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir
idari işlem olan imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunun 12 ve 13.maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin
gereği olduğu, bu bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, hukuki elatma olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı,
dolayısıyla davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı Yasanın 2.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde
yer alan idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesi gerektiği, nitekim, 11.6.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 6487 sayılı Kanun’un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici
6’ncı maddesinde değişiklik yapan 21’inci maddesinde “Uygulama imar
planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle veya
ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında,
3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve
işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir.” Hükmüne yer
verilmek suretiyle “hukuki el atma” olarak nitelendirilen, imar planındaki
belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli
olduğunun öngörüldüğü, bu nedenle 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi uyarınca
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
“davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin
dosyasını2247 Sayılı Yasanın 10. md.’si uyarınca mahkememize gelmekle,
dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda; Mahkememizce dava konusu
taşınmaza fiili el atma olup olmadığı hususunda bilgi verilmesi için
mahkemesine müzekkere yazılmış olup, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
cevabi yazısında söz konusu taşınmazla ilgili keşif yapılmadığı, bilirkişi
raporunun mevcut olmadığı, davanın 8.11.2013 tarihinde HMK 114/1-b ve 115
maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı noksanlığı nedeniyle reddine
karar verildiği hususu belirtilmiş, dolayısıyla ilgili dosyada davanın
görevsizlik nedeniyle reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri
bir yargı merciinde açılmış olan davada ileri sürülen görev itirazının
reddi üzerine ilgili Başsavcı veya Başkanunsözcüsü tarafından görev
konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık
Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk
mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin
ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma
evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı yerlerinin de kendilerinin
görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları şarttır.
Görev itirazının yargı merciince yerinde görülerek
görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev konusunun Uyuşmazlık
Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın bozulmuş ve yargı
merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar verilmiş bulunmasına
bağlıdır.
Uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli yargı yararına ileri sürülmüş
ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı yararına ileri sürülmüş ise Danıştay
Başkanının sözcüsü, askeri ceza yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri
Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu
mahkemenin Başkanının sözcüsüdür.
Görev itirazının reddine ilişkin karara karşı
itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret kararı kesinleşmeden
uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’
hükmü yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev itirazında bulunan kişi veya makam,
itirazın reddine ilişkin kararın verildiği tarihten, şayet bu kararın
tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden, itiraz yolu açık bulunan ceza
davalarında ise ret kararının kesinleştiği tarihten başlayarak onbeş gün
içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak üzere iki
nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı merciine verir.
Bu yargı mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa
eklerini yedi gün içinde cevabını bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder.
Tebligat yapılan taraf, süresi içinde bu yargı merciine cevabını
bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş sayılır.
Yargı mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği
itirazı ret kararını kaldırarak görevsizlik kararı vermediği takdirde;
yetkili makama sunulmak üzere kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve
görevsizlik itirazının reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının
onaylı örnekleriyle birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makama gönderir.
Bir davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir
kez başvurulabilir.’’ hükmü yer
almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri
kendisine ulaşan yetkili makam, gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki
eksiklikleri tamamlattıktan sonra, uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı
sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda 12 nci maddenin birinci fıkrasında
öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu tespit ederse, istemin reddine karar
verir.Bu karar, ilgili kişilere veya makama ve ilgili yargı merciine, hemen
tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda
yetkili makam, dilekçe ve eklerinin kendisine ulaştığı tarihten, şayet
eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş ve bu erekle gönderdiği yazıları on
gün geçmeden postaya vermiş ise eksikliklerin tamamlandığı tarihten
başlayarak en geç on gün içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını,
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine
hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü
şekilde davanın görülmesini geri bırakır.’’ denilmiştir.
Bu yoldan
hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı
mercine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine bildirilen yargı mercii,
görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadar davanın
görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı süreleriyle öbür kanuni
veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden incelenmesine
başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere altı ay
içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye devam
eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık Mahkemesinin
kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır. Uyuşmazlık
çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın ertelenmesi
istenemez.’’ denilmiş olup, bu bağlamda, anılan yasal hükmün amaç
bakımından yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir değerlendirme
yapılması gerekmektedir. 18. madde düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli
veya idari yargı yerinin olumlu görev uyuşmazlığı prosedürünün
işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı başvuru sonrası “görevlilik
kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili Başsavcılıklara başvurulması
yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu Başsavcılıklara gönderilmesini
takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı bekleyip beklemeyeceği, elindeki
dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem yapıp yapmayacağı, görevsizlik
kararı veya esastan karar verip veremeyeceği hususlarının yasada
düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi durumunda
davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun belirtildiği
anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik düzenlenmesinden
kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce
doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarma” hali, farklı yargı kollarında görevsizlik kararları verilmesinden
önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan
ve usul ekonomisi bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini
süratli biçimde sağlayan bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise
tarafların başvurusu sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik”
kararıdır. Mahkemece görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında
bulunan tarafça bu karara itiraz edildikten ve mahkemece ilgili
Başsavcılığa başvuru iletildikten sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği
kararın beklenmemesi 10 uncu madde ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı
gibi, ilgili Başsavcılıklara yasayla tanınan takdir haklarının zaafa
uğratılması ve sonuçsuz bırakılması neticesini de doğurabilecektir. Şu
halde, 18. maddede öngörülen davanın görülmesinin geri bırakılması halinin
ilk derece Mahkemesinin görevlilik kararı vermesi ile birlikte
başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi halde, davanın somutunda olduğu
gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma amacıyla
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın ilgili mahkemeye
ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı vermişken bu kez
görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan sonuçlandırması gibi
haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen Uyuşmazlık Mahkemesince görev
konusunda karar verilmesinin pratikte uygulanabilirliği tartışmaya açık
hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir ve ilgili mahkemeleri
bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık Mahkemesinin kendisine ilgili
Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu görmezlikten gelmesi ya da
sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından; ilgili mahkemelerin de verdikleri
görevlilik kararlarından sonra ilgili Başsavcılıkların bu konudaki
iradeleri kendilerine yazılı olarak bildirilinceye kadar görev konusunda
başka bir karar veya davayı esastan çözümleyen bir karar verebilmeleri
hukuken mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre
yapılan başvurunun sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın 10/2.maddesine
uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu itirazın yargı
merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede belirtildiği şekilde
başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay Başsavcılığınca 13.maddede
belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı, bu durumun yazı
ile yargı merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede
belirtildiği şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, davanın
görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne kadar,
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da öngörülen
yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru
sonucunda Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların hissedar olarak malikleri olduğu taşınmazın, “Terkos Baraj
Gölünün Uzun Mesafeli Koruma Alanında ve onaylı plan sahaları dışında”
kalmA.suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla uğranılan zararın şimdilik; 1.000,00TL'sinin
faiziyle birlikte tazmini taşınmazın davalı lehine tapudan terkini
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında
aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava
dosyasında bulunan ve davalı İdarece gönderilen yazıda; dava konusu
taşınmaz üzerinde İdarelerince herhangi bir tesis, bina ve inşaat faaliyeti
yapılmadığı, malikinin kullanmasına engel olacak şekilde tel çit v.b.
şeylerle de çevrilmediği; bu bölgede bulunan parselle ilgili alım satımı
engelleyici herhangi bir tedbir bulunmadığı, parsele İdareleri tarafından
el atılmadığı; dava konusu parsellerin; 14.01.2011 tarih, 2 sayılı İSKİ
Genel Kurul Kararı ile değişiklik yapılan ve 23.01.2011 tarihinde
yayınlanarak yürürlüğe giren İSKİ İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği
esaslarına göre; eski yönetmelikte "dere mutlak koruma alanı"
tanımı ve bu alanlarda yapılaşma ve faaliyetleri yasaklayan özel hükümler
yer almakta iken, anılan yönetmelikte "dere mutlak koruma alanı"
tanımı ve bu alanlarla ilgili hükümlerin kaldırıldığı, bu nedenle eski
yönetmeliğe göre dere mutlak koruma alanında kalması nedeniyle yapılaşma ve
faaliyet engeli bulunan parsellerdeki tüm engellerin kaldırıldığı; dere
mutlak koruma alanlarında kalan parseller, Eski Yönetmeliğe göre hiçbir
yapılaşma hakkına sahip değilken, anılan yönetmeliğe göre uzun mesafeli
koruma alanında kalması nedeniyle, yoğunluk değerlerinde yapılaşma hakkına
kavuşmuş olduğu, imar planı revize edilmesi halinde, yapılaşma haklarının
kullanılabileceği belirtilmiştir.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında su havzasında ve dere mutlak koruma
alanında bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde kısıtlanan
müvekkilinin taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar
planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, Yönetmelik, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik
bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte yandan,
taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması nedeniyle
taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine dayalı olarak
davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat davasında, bu
Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6 ncı
maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan
itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101
sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının
kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem niteliğinde
olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin
fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta, aksine
kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür
eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan
söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın
fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede
görülen davaya konu olayda olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz
zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili
mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu
olmaktadır. Sonuç olarak, davacının taşınmazının imar planlarında “ dere
mutlak koruma alanı” nda bırakılması nedeniyle, tasarruf hakkının
kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam
yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla
bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına
girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri
yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır. Açıklanan nedenlerle,
Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine
ilişkin kısım yönünden başvurusunun kabulü ile, davalı vekilinin görev
itirazının, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısım yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ
ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZLARININ, Çatalca 2. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 14.6.2013 gün ve E:2012/690 sayılı REDDİNE İLİŞKİN KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
18-ESAS NO : 2014/35
KARAR NO : 2014/109
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
V.E.
Vekili :
Av. V.Ö. & Av. Ş.Ç.
Davalı :
Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. F.E.
O L A Y : Davacı V.E. vekili
dava dilekçesinde özetle; davacının Ankara İli, Mamak İlçesi, Şahap Gürler
Mahallesinde kain, 35787 ada, 14 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu, taşınmazın imar planında “spor alanı” olarak ayrılmak sureti ile
kamulaştırmasız olarak el atıldığını ve bu şekilde davacının zarara
uğradığını belirterek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 1.000 TL’nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Mamak
Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap dilekçesinde
özetle, görev itirazında bulunmuştur.
Ankara 12.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 05.02.2013 gün ve 2012/252 Esas sayılı kararı ile,
davalı Mamak Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Mamak Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçe
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı: İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Mamak
Belediye Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2.maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi
12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalı Mamak Belediye Başkanlığı açısından, 10.maddede
öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
hisseli taşınmazına, imar planında spor
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000 TL nin
davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
Dosya
kapsamında yapılan inceleme neticesinde, davacı vekilinin dava dilekçesinde
dava konusu taşınmaza fiilen el atıldığı iddiasının olmadığı, dava
dosyasında dava konusu taşınmaza fiilen el atıldığına dair bir bilgi ve
belge de bulunmadığı, mahkemesine yazılan müzekkere verilen 09.04.2014 gün
ve 2012/252 Esas sayılı yazı cevabında dava konusu taşınmaz üzerinde keşif
icra edilmeğinin bildirildiği anlaşılmakla, bu kapsamda dava konusu
taşınmaza davalı idarece fiilen el atılmadığı sonucuna varılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında spor alanında kaldığı, taşınmaza
idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması nedeniyle
taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine dayalı olarak
davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat davasında, bu
Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6 ncı
maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan
itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K:
2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde tasarruf etme
hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem
niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,
idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta,
aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde
tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan kamulaştırmasız el
atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve
taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa,
mahkemede görülen davaya konu olayda olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda
taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin
ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu
olmaktadır. Sonuç olarak, davacının taşınmazının imar planlarında “ dere
mutlak koruma alanı” nda bırakılması nedeniyle, tasarruf hakkının
kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam
yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla
bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına
girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri
yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı” olarak
ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat davasında,
davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay Başsavcılığınca
çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce olumlu
görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye Hukuk Mahkemesinin
görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar nedeniyle, anayasal
haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel
başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce 18.9.2013 tarihinde
verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin gerekçesi ve
başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının
yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle yargılamanın sonucuna
ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından
usul şartlarına ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucu
derece mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunma fırsatını
bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir…
Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının
kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının
bariz bir şekilde keyfilik de içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer
kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan
yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…”
gerekçesiyle, davacının başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi
Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
30.10.2013 tarih ve E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar
planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan
tazminat istemli davaların idari yargının görevinde olduğu hüküm altına
alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalı Mamak
Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Ankara 12. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Mamak Belediye Başkanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Ankara 12. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 05.02.2013 gün ve 2012/252 Esas sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
19-ESAS NO : 2014/36
KARAR NO : 2014/110
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Taşınmazın imar planında İSKİ İçme Suyu Havzaları
Yönetmeliğince Dere Mutlak Koruma alanında bırakıldığından bahisle açılan
tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
N.K.
Vekili :
Av. H.A.
Davalı :
İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. R.Ö.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin İstanbul İli, Çatalca
İlçesi, İnceğiz Köyü, 827 parsel sayılı taşınmazın maliki olduğunu,
taşınmazın imar planında dere mutlak koruma alanında kaldığını, davacının
mülkiyet hakkının bu şekilde kısıtlandığını ve zarara uğratıldığını
belirterek; taşınmazın davacı adına kayıtlı olan tapu kaydının iptali ile
davalı idare adına tesciline, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı
ile şimdilik 1.000 TL’nin faizi ile birlikte davalı idareden tahsiline
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekili
süresi içerisinde sunduğu cevap dilekçesinde özetle; görev itirazında
bulunmuştur.
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi: 14.06.2013 gün ve 2012/618
Esas sayılı kararı ile, davalı
İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekilinin görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekilinin,
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı; “…3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek
yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek
yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah
imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri
de, idari eylem niteliği taşımaktadır.
Dosyanın
incelenmesinden; imar planında dere mutlak koruma alanında kalan taşınmazın
bedelinin ödenmesine ve taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına
tesciline hükmedilmesinin istenildiği anlaşılmıştır.
Bu
bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662, K:2010/651 sayılı kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği uyarınca imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşılmıştır.
Dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya da
sonuçlar, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmaza yönelik belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
İdari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari
Yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan yasa
hükümlerinin gereğidir.
Bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesi gerekmektedir.
Nitekim,
11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı
Kanun'un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde
değişiklik yapan 2l'inci maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi
hizmetlere ve resmi kuramlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların
uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler
tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer
verilmek suretiyle "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar
planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin
görevli olduğunu belirtilerek” davanın,
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın
27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı İstanbul Su ve
Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekilinin anılan Yasanın 10/2.
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı İstanbul Su ve
Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü bakımından, 10. maddede öngörülen
biçimde, davanın, taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmı yönünden, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Çatalca 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/618 Esas sayılı dosyasını2247 Sayılı Yasanın
10. md.’si uyarınca mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme
sonucunda; Mahkememizce dava konusu İstanbul İli, Çatalca İlçesi, İnceğiz
Köyü, 827 parsel sayılı taşınmaza fiili el atma olup olmadığı hususunda
bilgi verilmesi için 07.01.2014 tarihinde mahkemesine müzekkere yazılmış
olup, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 07.01.2014 tarihli cevabi
yazısında söz konusu taşınmazla ilgili keşif yapılmadığı, bilirkişi
raporunun mevcut olmadığı, dosyanın 08.11.2013 tarihinde HMK 114/1-b ve 115
maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı noksanlığı nedeniyle reddine
karar verdiği husus belirtilmiş, dolayısıyla ilgili dosyada davanın
görevsizlik nedeniyle reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte
bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci
oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari
yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması
ve yargı yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş
bulunmaları şarttır.
Görev
itirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi
halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen
bu kararın bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna
karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık
çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı
adli yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanının sözcüsü, askeri ceza
yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri
İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanının
sözcüsüdür.
Görev
itirazının reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza
davalarında ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’ hükmü
yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev
itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye
yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı
merciine verir.
Bu yargı
mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini yedi gün içinde cevabını
bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi içinde
bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş sayılır.
Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının
reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının onaylı örnekleriyle
birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir
davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir kez başvurulabilir.’’ hükmü
yer almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte etmekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu
tespit ederse, istemin reddine karar verir.Bu karar, ilgili kişilere veya
makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç
bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık
çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam,dilekçe ve eklerinin
kendisine ulaştığı tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş
ve bu erekle gönderdiği yazıları on gün geçmeden postaya vermiş ise
eksikliklerin tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on gün içinde
düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını, kendisine gönderilen dilekçe ve
ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı
mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde davanın görülmesini geri
bırakır.’’ denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurduğunu ilgili yargı
merciine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile
kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince
bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı
süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden
incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere altı ay
içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye devam
eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık Mahkemesinin
kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır. Uyuşmazlık
çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın ertelenmesi
istenemez.’’ denilmiş olup,bu bağlamda, anılan yasal hükmün amaç bakımından
yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
18. madde düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli veya idari yargı yerinin
olumlu görev uyuşmazlığı prosedürünün işletilmesine ilişkin tarafların
yapacağı başvuru sonrası “görevlilik kararı” vermesinden sonra, taraflarca
ilgili Başsavcılıklara başvurulması yolundaki taleplerin ilgili
mahkemelerce bu Başsavcılıklara gönderilmesini takiben, Başsavcılıkların
vereceği kararı bekleyip beklemeyeceği, elindeki dava ile ilgili başkaca
bir usuli işlem yapıp yapmayacağı, görevsizlik kararı veya esastan karar
verip veremeyeceği hususlarının yasada düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile
bildirilmesi durumunda davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun
belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik
düzenlenmesinden kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye
sahip Mahkememizce doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten,
2247 Sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan
“olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma” hali, farklı yargı kollarında
görevsizlik kararları verilmesinden önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık
Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan ve usul ekonomisi bakımından da
görevli yargı yerinin belirlenmesini süratli biçimde sağlayan bir
uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise tarafların başvurusu
sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik” kararıdır. Mahkemece
görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında bulunan tarafça bu karara
itiraz edildikten ve mahkemece ilgili Başsavcılığa başvuru iletildikten
sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği kararın beklenmemesi 10 uncu madde
ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı gibi, ilgili Başsavcılıklara yasayla
tanınan takdir haklarının zaafa uğratılması ve sonuçsuz bırakılması
neticesini de doğurabilecektir. Şu halde, 18. maddede öngörülen davanın
görülmesinin geri bırakılması halinin ilk derece Mahkemesinin görevlilik
kararı vermesi ile birlikte başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi
halde, davanın somutunda olduğu gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarma amacıyla Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın
ilgili mahkemeye ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı
vermişken bu kez görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan sonuçlandırması
gibi haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen Uyuşmazlık Mahkemesince
görev konusunda karar verilmesinin pratikte uygulanabilirliği tartışmaya
açık hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir ve ilgili mahkemeleri
bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık Mahkemesinin kendisine ilgili
Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu görmezlikten gelmesi ya da
sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından; ilgili mahkemelerin de verdikleri
görevlilik kararlarından sonra ilgili Başsavcılıkların bu konudaki
iradeleri kendilerine yazılı olarak bildirilinceye kadar görev konusunda
başka bir karar veya davayı esastan çözümleyen bir karar verebilmeleri
hukuken mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre
yapılan başvurunun sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın
10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu
itirazın yargı merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede
belirtildiği şekilde başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay
Başsavcılığı’nca 10.maddede belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı, bu durumun 26.11.2013 gün, 2013/1614 sayılı yazı ile yargı
merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede belirtildiği
şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, 08.11.2013 tarihinde
davanın görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla; her ne
kadar, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da öngörülen
yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru
neticesinde Danıştay Başsavcılığı’nca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacının maliki olduğu taşınmazın, “dere mutlak koruma alanı” içinde
kalması suretiyle taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına tescili ile, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000 TL’nin faizi ile birlikte
davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Mahkememizce;
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne yazılan 07.01.2014 gün ve 2014/36
sayılı yazıya cevaben gönderilen 07.01.2014 gün ve 2012/618 Esas sayılı
yazıda; dava dosyasında, keşif icra edilmediği ve rapor alınmadığı,
mahkemenin 08.11.2013 tarih ve 2012/618 Esas, 2013/368 Karar sayılı kararı
ile davanın görev yönünden reddine karar verildiği belirtilmiş, davalı
İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nce gönderilen
30.01.2013 gün 42521 sayılı yazı cevabında, dava konusu taşınmaz üzerinde
herhangi bir tesis, bina ve inşaat faaliyeti yapılmadığının, dava konusu
taşınmazın malikinin kullanmasına engel olacak şekilde tel çit v.b.şeylerle
de çevrilmemiş olduğundan el atmanın da söz konusu olmadığının, parsel ile
ilgili yapılmış olan herhangi bir kamulaştırma çalışmasının bulunmadığının
belirtildiği tespit edilmiş, böylece davalı idarece dava konusu taşınmaza
fiilen el atılmadığı sonucuna varılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu
içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer
hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları
ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye,
bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil,
hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve
re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen
yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler
valilikçe kullanılır.
Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye
tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden
yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları
karşılığında "düzenleme ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak,
bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi
tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde
kırkını geçemez.
(Değişik üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1
md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı
olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol,
meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol
gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka
maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme ortaklık paylarının toplamı,
yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler için, yeniden ayrılması
gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu takdirde, eksik kalan
miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile tamamlanır.
Herhangi bir parselden bir miktar sahanın
kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan
arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra hükümlerine göre, herhangi bir
parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu
hüküm o parselde imar planı ile yeniden bir düzenleme yapılmasına mani
teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan, davalı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü’nce gönderilen 15.01.2013 gün ve 22932 sayılı yazı cevabında,
dava konusu parselin eski havza yönetmeliğine göre kısmen/tamamen dere
mutlak koruma alanında kalmakta iken, ilgi (a) yönetmeliği ve ilgi (c)
yazıya göre Büyükçekmece Baraj Gölü’nün uzun mesafeli koruma alanında
kaldığının belirtildiği tespit edilmiştir.
Olayda,
davacı vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında, kısmen dere ıslah alanı ve dere
işletme bandında bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde
kısıtlanan davacının hisseli maliki olduğu taşınmazın bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği; mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
bulunmadığı, ancak, bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan
Yönetmelik ve imar planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve
davalı idarelerin Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar
konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden
kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Belirtilen
duruma göre, davaya konu taşınmazın İSKİ İçme Suyu Havzaları Koruma ve
Kontrol Yönetmeliği gereğince ve bu yönetmeliğe uygun olarak belediyece
düzenlenen imar planlarında kısmen dere ıslah alanı ve dere işletme
bandında kalmış olduğu, taşınmaza davalı idarelerce fiilen el atılmadığı
anlaşılmakla, Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı İstanbul
Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekilinin görev itirazının
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın tazminata
ilişkin kısım yönünden kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın,
BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Çatalca 2. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 14.06.2013 gün ve 2012/618 Esas sayılı KARARININ TAZMİNATA İLİŞKİN KISIM YÖNÜNDEN KALDIRILMASINA,
3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
20-ESAS NO : 2014/38
KARAR NO : 2014/111
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Davacıya ait parselin 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca imar
düzenlemesi sonucunda başka parsellere gitmesi ve davacıya ait bina,
eklenti ve ağaçların belediyeye ait parselde kalmA.ve davacının anılan
binayı kullanmaya devam etmesi üzerine ecrimisil istenilmesi nedeniyle;
davacının maliki olduğu yapı ve ağaçların kullanımın engellenmesinden ötürü
uğranılan zararın tazmini istemiyle, açtığı davanın, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H.E.
Vekili :
Av. D.S.
Davalı :
Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı
Vekili :
Av. A.K.
O L A Y : Davacı vekili, dava
dilekçesinde özetle; davacının Ankara ili, Mamak ilçesi, Üreğil Mahallesi,
260 parsel ve çevresindeki imar uygulamA.neticesinde davacının hissesinin
39660 ada 3 ve 39662 ada 1 parsele gittiğini, davacıya ait bina, eklenti ve
ağaçların ise 50180 ada 1 parselde kaldığını, 31.05.2013 tanzim, 05.06.2013
tebliğ tarihli Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Destek Hizmetleri
Dairesi Başkanlığı Kira İşleri Şube Müdürlüğü tarafından gönderilen 7000
sayılı ecrimisil ihbarnamesiyle davacıya ait gecekondu, eklenti ve
ağaçların kullanımının engellenmesi nedeniyle ecrimisil bedeline ilişkin
idari işlem nedeniyle zarara uğradığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile, şimdilik 10.000,00 TL’nin faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargıda dava açmıştır.
Davalı Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde verdiği cevap
dilekçesinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 8.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 09.10.2013 gün ve E:2013/ 361 sayı ile, davalı
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin, idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçe üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; “…idarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın
13’üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştrma, ruhsat gibi bireysel
işlemler, “idari işlem”; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları
program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri;
yani, bu konudaki hareketsizlikleri de, idari eylem niteliği taşımaktadır.
Diğer taraftan, 5393 sayılı Belediye Kanununun 15.maddesinde;
belediye mallarına karşı suç işleyenlerin, Devlet malına karşı suç işlemiş
sayılacağı; 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75. maddesi hükümlerinin
belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı; 2886 sayılı Yasanın 75. maddesinde
ise; devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan
taşınmaz malların, gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine fuzuli
şagilden, bu Kanunun 9’uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle
takdir ve tespit edilecek ecrimisil isteneceği, ecrimisilin talep
edilebilmesi için Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının
gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmayacağı hükmüne yer
verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacıya ait bina, eklenti ve ağaçların
bulunduğu parselin davalı idarenin imar uygulamasından dolayı yapılan
şuyulandırma ve parselasyon sonucu davalı idare adına tescil edildiği, davacının
anılan binayı kullanmaya devam etmesi üzerine davalı idare tarafından
davacıdan ecrimisil istenmesine ilişkin işlemin iptali ve ecrimisil
istenilmesi nedeniyle davacının bina, eklenti ve ağaçların kullanımını
engellemesi suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle zararının
tazmini istemiyle açıldığı anlaşılan davada. Ecrimisil istenilmesine
ilişkin işlem, davalı idarenin kamu gücünü kullanarak tek yanlı irade
açıklamasıyla tesis ettiği idari işlem olup, idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerin de, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 12 ve 13’üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğundan, ecrimisil işleminin iptali ve 3194 sayılı Kanunun 18.
maddesinin uygulanmasından kaynaklanan tazminat istemine ilişkin olarak
açılan bu davada İdari Yargı görevlidir…”denilmek suretiyle, 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE
GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca 10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacıya
ait 260 parselin 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca imar
düzenlemesi sonucunda başka parsellere gitmesi ve davacıya ait bina,
eklenti ve ağaçların belediyeye ait parselde kalmA.ve davacının anılan
binayı kullanmaya devam etmesi üzerine ecrimisil istenilmesi nedeniyle;
davacının maliki olduğu yapı ve ağaçların kullanımın engellenmesinden ötürü
uğranılan zararın tazmini istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar kanununun “ Amaç” başlığını
taşıyan 1. Maddesinde; “Bu Kanun, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki
yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü
sağlamak amacıyla düzenlenmiştir
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım
arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler
alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz.” hükmüne yer
verilmiştir.
Arazi ve arsa düzenlemesine
ilişkin 18. maddesinde; “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler veya
valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında
bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana
gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık payı"
olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık
payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki
yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik fıkra: 03/12/2003 - 5006
S.K./1. md.) Düzenleme ortaklık payları,
düzenlemeye tabi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına
bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk
bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumi hizmetlerden ve bu
hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme ortaklık
paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler için,
yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu takdirde,
eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi bir parselden bir
miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı,
kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra hükümlerine göre,
herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı alınmaz.
Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden bir düzenleme yapılmasına
mani teşkil etmez.
Bu düzenlemeye tabi tutulan
arazi ve arsaların düzenleme ortaklık payı alınanlarından, bu düzenleme
sebebiyle ayrıca değerlendirme resmi alınmaz.
Üzerinde bina bulunan
hisseli parsellerde, şüyulanma sadece zemine ait olup, şüyuun
giderilmesinde bina bedeli ayrıca dikkate alınır.
Düzenleme sırasında, plan
ve mevzuata göre muhafazasında mahzur bulunmayan bir yapı, ancak bir imar
parseli içinde bırakılabilir. Tamamının veya bir kısmının plan ve mevzuat
hükümlerine göre muhafazA.mümkün görülemeyen yapılar ise, birden fazla imar
parseline de rastlayabilir. Hisseli bir veya birkaç parsel üzerinde kalan
yapıların bedelleri, ilgili parsel sahiplerince yapı sahibine ödenmedikçe
ve aralarında başka bir anlaşma temin edilmedikçe veya şüyuu giderilmedikçe
bu yapıların eski sahipleri tarafından kullanılmasına devam olunur.
Bu maddede belirtilen kamu
hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe
kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz.
Düzenlenmiş arsalarda
bulunan yapılara, ilgili parsel sahiplerinin muvafakatleri olmadığı veya
plan ve mevzuat hükümlerine göre mahzur bulunduğu takdirde, küçük ölçüdeki
zaruri tamirler dışında ilave, değişiklik ve esaslı tamir izni verilemez.
Düzenlemeye tabi tutulması gerektiği halde, bu madde hükümlerinin tatbiki
mümkün olmayan hallerde imar planı ve yönetmelik hükümlerine göre müstakil
inşaata elverişli olan kadastral parsellere plana göre inşaat ruhsatı
verilebilir.
Bu maddenin tatbikinde
belediye veya valilik, ödeyecekleri kamulaştırma bedeli yerine ilgililerin
muvafakati halinde kamulaştırılmA.gereken yerlerine karşılık, plan ve
mevzuat hükümlerine göre yapı yapılması mümkün olan belediye veya valiliğe
ait sahalardan yer verebilirler.
Veraset yolu ile intikal
eden, bu Kanun hükümlerine göre şüyulandırılan Kat Mülkiyeti Kanunu
uygulaması, tarım ve hayvancılık, turizm, sanayi ve depolama amacı için
yapılan hisselendirmeler ile cebri icra yolu ile satılanlar hariç imar
planı olmayan yerlerde her türlü yapılaşma amacıyla arsa ve parselleri
hisselere ayıracak özel parselasyon planları, satış vaadi sözleşmeleri
yapılamaz.”
Parselasyon planlarının
hazırlanmasına ve tescile dair 19. Maddesinde; “ İmar planlarına göre
parselasyon planları yapılıp, belediye ve mücavir alan içinde belediye
encümeni, dışında ise il idare kurulunun onayından sonra yürürlüğe girer.
Bu planlar bir ay müddetle ilgili idarede asılır. Ayrıca mutat vasıtalarla
duyurulur. Bu sürenin sonunda kesinleşir. Tashih edilecek planlar hakkında
da bu hüküm uygulanır.
Kesinleşen parselasyon
planları tescil edilmek üzere tapu dairesine gönderilir. Bu daireler
ilgililerin muvafakati aranmaksızın, sicilleri planlara göre re'sen tanzim
ve tesis ederler.
Bir parsel üzerinde birden
fazla bina ve tesislerin yapımı gerektiğinde (Kooperatif evleri, siteler,
toplu konut inşaatı gibi) imar parselasyon planları ifraza gerek kalmadan
bu ihtiyacı karşılayacak şekilde düzenlenir veya değiştirilir ve burada,
talep halinde, Kat Mülkiyeti Kanunu hükümleri uygulanır.” denilmektedir.
Yukarıda yer alan 3194 sayılı İmar
Kanununun 18. Maddesindeki düzenlemeye baktığımızda imar uygulamaları ile
oluşan parsel sahibine karşı yapı sahibini koruma altına almıştır. Davalı
idare, malik olduğu taşınmazlar yönünden el
atmanın önlenmesi ve tazminat yönünden genel hükümler çerçevesinde adli
yargıda dava açabileceği gibi özel yasalarda belirtildiği şekilde de
tazminat talebinde bulunabilir.
2886
sayılı Devlet İhale Kanununun “ Ecrimisil ve tahliye başlıklı 75.
Maddesinde;
“ Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında
bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar
Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz* malların, gerçek ve
tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu
maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme
konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit
tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek**
ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden
dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.
(Ek cümle: 23/07/2010-6009
S.K/24.md.) Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzde yirmi, peşin
ödenmesi halinde ise ayrıca yüzde onbeş indirim uygulanır. Ecrimisil fuzuli
şagil tarafından rızaen ödenmez ise, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur…” şeklindeki düzenleme
ile Hazineye ait taşınmazlardaki fuzuli şagillerden alınacak ecrimisil ve
tahliyeye ilişkin usul açıklanmıştır.
Olayımızda, davalı idare
2886 sayılı Yasa uyarınca ecrimisil ihbarnamesi göndermek suretiyle,
mülkiyet hakkına yapılan müdahaleye karşı ecrimisil talebinde bulunmuştur.
Bunun üzerine davacı H.E. tarafından 3194 sayılı İmar Kanunun 18. maddesi
uygulaması sonucu, tapulu taşınmazı üzerinde bulunan taşınmazın Belediyeye
ait parsel üzerinde kalmA.sonrA.adına gönderilen ecrimisil talebi nedeniyle
uğramış olduğu zararın tazmini talep edildiğinden; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
uygulamA.nedeniyle davacıya ait olan bina, eklenti ve ağaçların davalı
idare adına kayıtlı taşınmaz üzerinde kalmA.ve sonrasında 2886 sayılı Yasa
uyarınca ecrimisil istenilmesi nedeniyle uğradığı zararın tazminine ilişkin
bulunduğu anlaşılmış olup, davalı idarenin kamu gücünü kullanarak tek yanlı
irade açıklamasıyla tesis ettiği idari işlemden doğan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun
kabulü ile, davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev
itirazının Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ,
Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 09.10.2013 gün ve E:2013/ 361
sayılı REDDİNE İLİŞKİN KARARIN KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY
BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
21-ESAS NO : 2014/42
KARAR NO : 2014/112
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1-B.T., 2-R.T., 3-N.T., 4-N.K.
Vekili : Av.
H.A.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. F.E.
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde, müvekkillerinin, İstanbul ili, Çatalca
İlçesi, İNCEĞİZ, 838 parsel sayılı taşınmazın maliki olduğunu; taşınmazın
İSKİ Kanunu m.2 ve İSKİ İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği kapsamında dere
mutlak koruma alanında bulunduğunu; ancak, davalı idare tarafından herhangi
bir kamulaştırma işlemi yapılmadığını; bu nedenle bu yer üzerinde herhangi
bir inşaat yapılamadığını, ürün ekilemediğini, hayvancılık yapılamadığını;
böylece, müvekkilinin Anayasa m.35 ve TMK m.683’te Anayasal ve yasal
güvence altına alınan mülkiyet hakkının sınırlandırıldığını, hatta
kullandırılmadığını; davalı idarenin eyleminin Borçlar hukuku kapsamında
haksız fiil esaslarına göre kamulaştırmasız el atma niteliğinde olduğunu;
her ne kadar davalı idare tarafından İSKİ İçme Suyu Havzaları
Yönetmeliğinde değişiklik yapılarak derelerle ilgili ibarelerin kaldırılıp,
yerine yapı yaklaşma mesafesi getirilmiş olsa da, müvekkilin taşınmazı
mutlak koruma alanında kalmaya devam ettiğinden ve idarece müvekkilin
taşınmazından serbestçe yararlanma ve tasarruf etme hakları
engellendiğinden, ortada kamulaştırmasız el atma durumunun mevcut olduğunu;
İdarenin el atma niteliğindeki uygulamalarının, müvekkilin mülkiyet
hakkının özünü de zedelediğini; Yargılayın içtihatlarına ve uygulamalarına
göre, davalı idarenin müvekkil malikin taşınmazına el atması nedeniyle,
kamulaştırmasız el koyma hükümleri kapsamında müvekkilin zararını tazmin
etmesinin gerektiğini; iş bu dava, taşınmazın aynına ilişkin olduğundan,
16.05.1956 gün ve 1/6 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı, 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunun 37. maddesi ve 6100 sayılı HMK’nın 12. maddesi
uyarınca adli yargının görevli olduğunu ifade ederek; fazlaya ilişkin tüm
talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla, dava konusu taşınmaza davalı
idarenin kamulaştırmasız el atmA.nedeniyle, davacıların hisse değerinin
dava tarihi itibariyle tespiti ile şimdilik 1.000,00-TL. tazminatın dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden
tahsiline; müvekkillere ait hissenin iptal edilerek davalı idare adına
tapuya kayıt ve tesciline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde görev itirazında bulunmuştur.
ÇATALCA
2.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.6.2013 gün ve E:2012/684 sayı ile,
uyuşmazlığın çözümünde mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir.
Davalı idare
vekilinin idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçe üzerine, dosya örneği Danıştay
Başsavcısına gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI: Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin
yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla
yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya
da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,
görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 2560 Sayılı Kanun ve bu kanun
uyarınca çıkarılan yönetmeliklerle getirilen kısıtlamalar, 3194 sayılı İmar
Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın
13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar
planında dere mutlak koruma alanında kalan taşınmazın bedelinin ödenmesine
ve taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına tesciline hükmedilmesinin
istenildiği anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların
taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü,
E:2010/5-662, K:2010/651 sayılı kararında "hukuki el atma" olarak
nitelendirilen, İSKİ İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği uyarınca imar planındaki
belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan
tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği
söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar doğurucu sonuçlarının
olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya da sonuçların, genel ve
düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmaza yönelik
belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; nitekim, 11.06.2013 günlü, 28674
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan 21'inci
maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan
sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörülmüş bulunduğu; açıklanan nedenle, davanın, taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden 2247
sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan
Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca davanın, taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı yönünden 10.
maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Çatalca 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/684 Esas sayılı dosyasını2247 Sayılı Yasanın
10. md.’si uyarınca Mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme
sonucunda; Mahkememizce dava konusu İstanbul ili, Çatalca İlçesi, İNCEĞİZ,
838 parsel sayılı taşınmaza ilişkin fiili el atma olup olmadığının
Mahkemesinden sorulması üzerine gelen 9.01.2014 tarih ve E:2012/684,
K:2013/372 sayılı cevabi yazıda; söz konusu taşınmazla ilgili keşif
yapılmadığı, bilirkişi raporunun bulunmadığı, dosyanın 08.11.2013 tarihinde
HMK 114/1-b ve 115 maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı noksanlığı
nedeniyle reddine karar verildiği hususu belirtilmiş, dolayısıyla ilgili
dosyada davanın görevsizlik nedeniyle reddine karar verildiği
anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte bulunabilmesi
için, görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza
mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde
de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı
yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları
şarttır.
Görev
itirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi
halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen
bu kararın bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna
karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık
çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı
adli yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanının sözcüsü, askeri ceza
yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri
İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanının
sözcüsüdür.
Görev
itirazının reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza
davalarında ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’ hükmü
yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev
itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye
yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı
merciine verir.
Bu yargı
mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini yedi gün içinde cevabını
bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi
içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş
sayılır.
Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının
reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının onaylı örnekleriyle
birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir
davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir kez başvurulabilir.’’ hükmü
yer almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte etmekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu
tespit ederse, istemin reddine karar verir.Bu karar, ilgili kişilere veya
makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç
bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık
çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam,dilekçe ve eklerinin
kendisine ulaştığı tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş
ve bu erekle gönderdiği yazıları on gün geçmeden postaya vermiş ise
eksikliklerin tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on gün içinde
düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını, kendisine gönderilen dilekçe ve
ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı
mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde davanın görülmesini geri
bırakır.’’ denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı
merciine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile
kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir
karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı
süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden
incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere
altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye
devam eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık
Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır. Uyuşmazlık
çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın ertelenmesi
istenemez.’’ denilmiş olup,bu bağlamda, anılan yasal hükmün amaç bakımından
yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
18. madde düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli veya idari yargı yerinin
olumlu görev uyuşmazlığı prosedürünün işletilmesine ilişkin tarafların
yapacağı başvuru sonrası “görevlilik kararı” vermesinden sonra, taraflarca
ilgili Başsavcılıklara başvurulması yolundaki taleplerin ilgili
mahkemelerce bu Başsavcılıklara gönderilmesini takiben, Başsavcılıkların
vereceği kararı bekleyip beklemeyeceği, elindeki dava ile ilgili başkaca
bir usuli işlem yapıp yapmayacağı, görevsizlik kararı veya esastan karar
verip veremeyeceği hususlarının yasada düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile
bildirilmesi durumunda davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun
belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik
düzenlenmesinden kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye
sahip Mahkememizce doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten,
2247 Sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan
“olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma” hali, farklı yargı kollarında
görevsizlik kararları verilmesinden önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık
Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan ve usul ekonomisi bakımından da
görevli yargı yerinin belirlenmesini süratli biçimde sağlayan bir
uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise tarafların başvurusu
sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik” kararıdır. Mahkemece
görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında bulunan tarafça bu karara
itiraz edildikten ve mahkemece ilgili Başsavcılığa başvuru iletildikten
sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği kararın beklenmemesi 10 uncu madde
ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı gibi, ilgili Başsavcılıklara yasayla
tanınan takdir haklarının zaafa uğratılması ve sonuçsuz bırakılması
neticesini de doğurabilecektir. Şu halde, 18. maddede öngörülen davanın
görülmesinin geri bırakılması halinin ilk derece Mahkemesinin görevlilik
kararı vermesi ile birlikte başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi
halde, davanın somutunda olduğu gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarma amacıyla Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın
ilgili mahkemeye ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı
vermişken bu kez görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan
sonuçlandırması gibi haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen
Uyuşmazlık Mahkemesince görev konusunda karar verilmesinin pratikte
uygulanabilirliği tartışmaya açık hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci
maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir
ve ilgili mahkemeleri bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık
Mahkemesinin kendisine ilgili Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu
görmezlikten gelmesi ya da sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından;
ilgili mahkemelerin de verdikleri görevlilik kararlarından sonra ilgili
Başsavcılıkların bu konudaki iradeleri kendilerine yazılı olarak
bildirilinceye kadar görev konusunda başka bir karar veya davayı esastan
çözümleyen bir karar verebilmeleri hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre yapılan başvurunun
sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın
10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu
itirazın yargı merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede
belirtildiği şekilde başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay
Başsavcılığınca 10.maddede belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı, bu durumun 25.11.2013 gün, 2013/1607 sayılı yazı ile yargı
merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede belirtildiği
şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, 08.11.2013 tarihinde
davanın görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne
kadar, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da öngörülen
yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru
neticesinde, Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
Davacılara ait taşınmazın, dere mutlak koruma alanı içinde kalması
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla uğranılan zarara karşılık şimdilik 1.000,00 TL'nin
faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar
valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava
dosyasında bulunan ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının 17.5.2013
gün ve …/92615 sayılı yazısında; dava konusu parselin plansız alanda
kaldığı; İSKİ Genel Müdürlüğünce; 15.03.2013 tarih, 132499 sayılı yazıda;
“23.01.2011 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği'ne göre ilgi yönetmelikte adı geçen dereler ile ilgili 6.9.g
maddesinde yer alan "İmar planları hazırlanırken; EK 1'de isimleri
verilen derelerin her iki tarafında, kadastral sınırlarından itibaren 100
metrelik yapı yaklaşma mesafesi bırakılır. Derelerin yapı yaklaşma mesafesi
içinde kalan bu alanlardaki yapılaşma hakları parsel yüzölçümünün %60'ı
hesaplanmak kaydıyla EK2'de verilen yoğunluk değerlerine göre ait olduğu
imar plan sınırı içinde bulunan havza dışındaki alanlar ile orta ve uzun
mesafeli koruma alanlarında kullanılır. Bu durumda, yapı yaklaşma mesafesi
içinde kalan bu alanlar, ağaçlandırma, yol, eşil alan, rekreasyon v.b.
maksatlarla kullanılmak üzere, kamuya bedelsiz devredilir ve bu alanlarda
yapı yapılamaz" hükmü 24.01.2013 tarihinde yapılan değişiklik
ile" İçme suyu havzalarında EK-1 'de isimleri verilen derelerin, orman
alanları ve tarımsal niteliği korunacak alanlar dışında kalan kısımlarında;
ıslah projesine uygun olarak bu derelerin ıslah kesitinin her iki yanında;
temizlik ve onarımlarının yapılabilmesi maksadıyla imar planlarında en az
on metrelik dere işletme bandı ayrılır. Dere ıslah alanı ile dere işletme
bantları idarece kamulaştırılır" şeklinde yeniden düzenlenmiştir. Söz
konusu değişiklik çerçevesinde daha önce yürürlükte olan 23.01.2011 tarihli
yönetmeliğin 6.9.g maddesi doğrultusunda planlara işlenen dere yapı
yaklaşma mesafelerinin 24.01.2013 tarihinde değişiklik yapılan İSKİ
İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği çerçevesinde ivedilikle revize edilmesi
gerekmektedir.” Denildiğini; Şehir Planlama Müdürlüğünce, 15.06.2009 onanlı
1/5000 ölçekli İnceğiz Köyü Nazım İmar Planında 838 parselin tamamının plan
sınırı dışında kalmakta olduğu, ancak Çatalca ilçesi mahalle ve köy idari
sınırlarında planların hazırlanmasıkapsamında İnceğiz Köyü’nün tümünün
planlanmA.çalışmalarına başlanıldığının belirtilmiş olduğu ifade edilmiş;
dava konusu taşınmaza ilişkin olarak keşif/bilirkişi incelemesi yapılıp
yapılmadığının Mahkemesinden sorulması üzerine gelen 9.1.2014 tarih
E:2012/684, K:2013/372 sayılı yazıda; keşif yapılmadığı, bilirkişi
raporunun bulunmadığı, dosyanın 8.11.2013 tarihinde HMK 114/1-b ve 115
maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı noksanlığı nedeniyle reddine
karar verildiği ifade edilmiş; dosya kapsamında, taşınmaz üzerinde idarece
yapılmış bir yapı bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında dere mutlak koruma alanında
bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde kısıtlanan müvekkillerinin
taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği, mülkiyet
hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar planlarından başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin Yönetmelik gereği yapılması
gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan
idari eylemlerden kaynaklandığı anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre,
Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak başka bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı
tazminat davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin bazı fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü
üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari
yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan diğer bir davacının Asliye Hukuk
Mahkemesinde açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları
nedeniyle Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile
ilgili Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda
verilen karar nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla
Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi
İkinci Bölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No:
2013/1586) “…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde,
iddiaların özünün Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin
değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının yorumlanmasında isabet
olmadığına ve esas itibariyle yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından usul şartlarına
ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece
mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve
bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan
nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu
şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde
keyfilik de içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun
olması’ nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…”
gerekçesiyle, davacının başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi
Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
30.10.2013 tarih ve E:2013/603, K:2013/1503 sayılı kararıyla, imar
planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan
tazminat istemli davaların idari yargının görevinde olduğu hüküm altına
alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Çatalca 2.Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Çatalca 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin 14.6.2013 gün ve
E:2012/684 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
22-ESAS NO : 2014/43
KARAR NO : 2014/113
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- S.U., 2- H.U., 3- F.M., 4- Ü.A., 5- C.U.
Vekili : Av.
M.Y.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. R.Ö.
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde, müvekkillerinin İstanbul İli, Çatalca
İlçesi, Binkılıç Köyü 2698 parselde kain 6400 m2 taşınmazın ve
İstanbul İli, Çatalca İlçesi, Binkılıç Köyü 2777 parselde kain 1088 m2 taşınmazın
hissedar ve malikidir olduğunu; tapu malikinin müteveffa Hasan Ustura;
müvekkillerinin yasal mirasçılar olduğunu; taşınmazın tamamının birinci
derecede mutlak koruma alanında kaldığını, davalı idarenin, İSKİ Su Havzaları
Yönetmeliği gereğince kamulaştırma yapmakla yükümlü olduğu halde
kamulaştırma işlemini bugüne kadar gerçekleştirmediğini; oysa ki mutlak
koruma alanlarının, sadece dere ve baraj gibi su alanlarının doğal kaynak
alanları olduğunu, bu bölgelerde taşınmaz malikinin inşaat yapmA.yasak
olmakla birlikte tarım dahil her türden zirai faaliyetin yasaklandığını,
yani malikin taşınmaz üzerindeki her türlü tasarruf etme ve yararlanma
olanağının ortadan kaldırıldığını; bir taşınmaz üzerinde tasarruf etme ve
yararlanma olanağı ortadan kalkmış ve idarece usulüne uygun kamulaştırma
işlemi gerçekleştirilmemiş ise, o yerde kamulaştırmasız el atma
hükümlerinin geçerli olduğunu; mülkiyet hakkının fiili olarak
sınırlandırılmA.kamulaştırmasız el atma durumunu ortaya çıkarmakla
birlikte, taşınmazın kullanma hakkının ve yararlanma hakkının hukuki olarak
da sınırlanmasının, kanılarınca, kamulaştırmasız el atma hükümlerinin
uygulanmasını gerektirdiğini; mutlak koruma alanlarında hem hukuki hem de
malikin taşınmazı üzerindeki her türlü kullanım hakkı ortadan kaldırılmak
suretiyle, fiili bir sınırlama getirildiğini; nitekim kamulaştırma
davalarına bakmakla görevli Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin de son yıllarda
verdiği kararlarda, mutlak koruma alanlarında kamulaştırmasız el atma hükümlerinin
uygulanmasıgerektiğinden bahsettiğini; mutlak koruma alanında kalan yer ile
ilgili olarak müvekkillerine hiçbir tebligat yapılmadığı gibi el atılan
bölüme dair hiçbir ödeme de olmadığını; davaya konu olan taşınmaz her ne
kadar tapu kayıtlarında tarla niteliğinde olduğu görünüyor ise de,
taşınmazın belediye mücavir alan sınırlarında olduğunu, belediye
hizmetlerinden yararlandığını, bu sebeple de Yargıtay İçtihadı Birleştirme
Büyük Genel Kurulunun 17.04.1998 gün ve 1996/3 esas ve 1998/1 sayılı kararı
gereğince arsa vasfını taşıdığını; davalı idarece mutlak koruma alanında
kalan yerin bedelinin bugüne kadar müvekkiline ödenmediği için, bu davayı
açma zaruretinin doğduğunu ifade ederek; kamulaştırmasız el atılarak mutlak
koruma alanında kalan yerin alanının ve bedelinin mahkemece tespit
edilmesine; el atılan bölüme dair fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak
kaydıyla şimdilik 10.000.00 TL.’sinin el atma tarihinden itibaren işleyecek
yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle
adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde görev itirazında bulunmuştur.
ÇATALCA
2.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.6.2013 gün ve E:2012/659 sayı ile,
uyuşmazlığın çözümünde mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir.
Davalı idare
vekilinin idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçe üzerine, dosya örneği Danıştay
Başsavcısına gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI: Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin
yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla
yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya
da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,
görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 2560 Sayılı Kanun ve bu kanun
uyarınca çıkarılan yönetmeliklerle getirilen kısıtlamalar, 3194 sayılı İmar
Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın
13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar
planında dere mutlak koruma alanında kalan taşınmazın bedelinin ödenmesine
ve taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına tesciline hükmedilmesinin
istenildiği anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların
taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü,
E:2010/5-662, K:2010/651 sayılı kararında "hukuki el atma" olarak
nitelendirilen, İSKİ İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği uyarınca imar
planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya
da sonuçların, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar
planında taşınmaza yönelik belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; nitekim, 11.06.2013 günlü, 28674
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan 21'inci
maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan
sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörülmüş bulunduğu; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca 10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır.
Çatalca 2.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/659 Esas sayılı dosyasını2247 Sayılı Yasanın
10. md.’si uyarınca Mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme
sonucunda; Mahkememizce dava konusu İstanbul İli, Çatalca İlçesi, Binkılıç
Köyü 2698 ve İstanbul İli, Çatalca İlçesi, Binkılıç Köyü 2777 parsel sayılı
taşınmazlara ilişkin fiili el atma olup olmadığının Mahkemesinden sorulması
üzerine gelen 9.01.2014 tarih ve E:2012/659, K:2013/398 sayılı cevabi
yazıda; söz konusu taşınmazlarla ilgili keşif yapılmadığı, bilirkişi
raporunun bulunmadığı, dosyanın 08.11.2013 tarihinde yargı yolu bakımından
reddine karar verildiği hususu belirtilmiş, dolayısıyla ilgili dosyada davanın
görevsizlik nedeniyle reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte
bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci
oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari
yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması
ve yargı yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş
bulunmaları şarttır.
Görev
itirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi
halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen
bu kararın bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna
karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık
çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı
adli yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanının sözcüsü, askeri ceza
yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri
İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanının
sözcüsüdür.
Görev
itirazının reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza
davalarında ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’ hükmü
yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev
itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye
yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı
merciine verir.
Bu yargı
mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini yedi gün içinde cevabını
bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi
içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş
sayılır.
Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının reddine
ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının onaylı örnekleriyle birlikte
uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir
davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir kez başvurulabilir.’’ hükmü
yer almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte etmekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu
tespit ederse, istemin reddine karar verir.Bu karar, ilgili kişilere veya
makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç
bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık
çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam,dilekçe ve eklerinin
kendisine ulaştığı tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş
ve bu erekle gönderdiği yazıları on gün geçmeden postaya vermiş ise
eksikliklerin tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on gün içinde
düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını, kendisine gönderilen dilekçe ve
ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı
mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde davanın görülmesini geri
bırakır.’’ denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı
merciine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile
kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince
bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı
süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden
incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere
altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye
devam eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık
Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır.
Uyuşmazlık çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın
ertelenmesi istenemez.’’ denilmiş olup,bu bağlamda, anılan yasal hükmün
amaç bakımından yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir değerlendirme
yapılması gerekmektedir. 18. madde düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli
veya idari yargı yerinin olumlu görev uyuşmazlığı prosedürünün
işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı başvuru sonrası “görevlilik
kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili Başsavcılıklara başvurulması
yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu Başsavcılıklara gönderilmesini
takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı bekleyip beklemeyeceği, elindeki
dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem yapıp yapmayacağı, görevsizlik
kararı veya esastan karar verip veremeyeceği hususlarının yasada düzenlenmediği
ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduklarının ilgili
mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi durumunda davanın görülmesinin geri
bırakılacağı hususunun belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu
yasanın eksik düzenlenmesinden kaynaklanan boşluğun, görev konusunda
Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce doldurulması gerektiği izahtan
varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde öngörülen
özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma” hali, farklı yargı
kollarında görevsizlik kararları verilmesinden önce görev uyuşmazlığının
Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan ve usul ekonomisi
bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini süratli biçimde sağlayan
bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise tarafların başvurusu
sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik” kararıdır. Mahkemece
görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında bulunan tarafça bu karara
itiraz edildikten ve mahkemece ilgili Başsavcılığa başvuru iletildikten sonra,
yetkili Başsavcılığın vereceği kararın beklenmemesi 10 uncu madde ile
öngörülen amaçla bağdaşmayacağı gibi, ilgili Başsavcılıklara yasayla
tanınan takdir haklarının zaafa uğratılması ve sonuçsuz bırakılması
neticesini de doğurabilecektir. Şu halde, 18. maddede öngörülen davanın
görülmesinin geri bırakılması halinin ilk derece Mahkemesinin görevlilik
kararı vermesi ile birlikte başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi
halde, davanın somutunda olduğu gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarma amacıyla Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın
ilgili mahkemeye ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı
vermişken bu kez görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan
sonuçlandırması gibi haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen
Uyuşmazlık Mahkemesince görev konusunda karar verilmesinin pratikte
uygulanabilirliği tartışmaya açık hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci
maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar
kesindir ve ilgili mahkemeleri bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık
Mahkemesinin kendisine ilgili Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu
görmezlikten gelmesi ya da sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından;
ilgili mahkemelerin de verdikleri görevlilik kararlarından sonra ilgili
Başsavcılıkların bu konudaki iradeleri kendilerine yazılı olarak
bildirilinceye kadar görev konusunda başka bir karar veya davayı esastan
çözümleyen bir karar verebilmeleri hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre yapılan başvurunun
sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın
10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu
itirazın yargı merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede
belirtildiği şekilde başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay
Başsavcılığınca 10.maddede belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı, bu durumun 26.11.2013 gün, 2013/1615 sayılı yazı ile yargı
merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede belirtildiği
şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, 08.11.2013 tarihinde
davanın görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne
kadar, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulması, 2247 sayılı Yasa’da öngörülen
yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru
neticesinde, Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacılara
ait taşınmazların, dere mutlak koruma alanı içinde kalması suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla uğranılan zarara karşılık şimdilik 10.000,00 TL'nin
faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak
yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu
planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan
yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş
zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz
edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar
ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara
bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava
dosyasında bulunan ve İSKİ Genel Müdürlüğünün 4.3.2013 gün ve …/107321
sayılı yazısında; dava konusu parsellerin, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliğinde, TERKOS BARAJ GÖLÜ’NÜN UZUN MESAFELİ KORUMA ALANINDA ve
onaylı plan sahaları dışında kaldığı; anılan Yönetmeliğin 6.3 maddesinde
yer alan “İstanbul il sınırları içinde mevcut Çevre Düzeni Planları, İSKİ
görüşlü imar planları ve Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nca onaylanan imar
planları, idare uygulamalarında esas alınır” hükmü gereğince, bahse konu
parselde her türlü yapılaşma ve faaliyet ile ilgili olarak Çevre Düzeni
Planı hükümlerinin geçerli olduğu; netice olarak, İdareleri açısından
yönetmelik hükümlerine göre söz konusu parselde yapılaşma ve faaliyeti
engelleyen bir hüküm bulunmadığının belirtildiği görülmüş; dava konusu
taşınmazlara ilişkin olarak keşif/bilirkişi incelemesi yapılıp
yapılmadığının Mahkemesinden sorulması üzerine gelen 9.1.2014 tarih
E:2012/659, K:2013/398 sayılı yazıda; keşif yapılmadığı, bilirkişi
raporunun bulunmadığı, dosyanın 8.11.2013 tarihinde yargı yolu bakımından
reddine karar verildiği ifade edilmiş; dosya kapsamında, taşınmaz üzerinde
idarece yapılmış bir yapı bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında dere mutlak koruma alanında (Terkos
Baraj Gölü’nün Uzun Mesafeli Koruma Alanında) bırakılarak, tasarruf hakkı
kullanılamayacak şekilde kısıtlanan müvekkillerinin taşınmazlarının
bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak; bu sonuç ya
da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar planlarından başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin Yönetmelik gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı anlaşılmış olup, belirtilen
duruma göre, Yönetmelik, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması
sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince
çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak başka bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı
tazminat davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin bazı fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan diğer bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci
Bölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586)
“…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların
özünün Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve
hukuk kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma hakkının
ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu,
Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği
anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden
incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu
oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son
olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E:2013/603,
K:2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan
‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari
yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Çatalca 2.Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Çatalca 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin 14.6.2013 gün ve
E:2012/659 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
23-ESAS NO : 2014/52
KARAR NO : 2014/114
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davaları kapsamında, İDARİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk
K A R A R
Davacılar
: 1-B.T., 2-R.T., 3- N.T., 4- N.K.
Vekili :
Av. H.A.
Davalı :
İSKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av. R.Ö.
O L A Y :
Davacılar vekili, dava dilekçesinde, müvekkillerinin İstanbul İli, Çatalca
İlçesi, İnceğiz, 409 sayılı parselde kayıtlı taşınmazın hissedar olarak
malikleri olduğunu, söz konusu taşınmazların dere mutlak koruma alanında
kaldığını, bu durumun müvekkilinin taşınmazları üzerindeki tasarruf
imkanını ortadan kaldırdığını, taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını
ileri sürerek, fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak
kaydıyla şimdilik 1.000.00 TL tazminatın faiziyle birlikte tahsili ile tapu
kaydının davalı idare adına tescili istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı idare vekili, süresinde verdiği dilekçede özetle taşınmaza fiilen
el atılmadığını, imar planına dayalı olarak açılan tazminat davalarının
görüm ve çözüm yerinin idare mahkemeleri olduğunu ileri sürerek görev
itirazında bulunmuştur.
ÇATALCA 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 14.6.2013 gün ve E:2012/689
sayı ile, görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı idare
vekilinin idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdiği dilekçe üzerine, dosya örneği Danıştay
Başsavcısına gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI:
Davanın, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku
olmadığı, ancak; bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir
idari işlem olan imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen
kamulaştırma programlarının zamanında yapılmamasından ve imar
uygulamalarından; başka bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarenin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunun 12 ve 13.maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin
gereği olduğu, bu bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, hukuki elatma olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı,
dolayısıyla davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı Yasanın 2.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde
yer alan idari işlem ve eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları hükmü gereğince idari yargı
yerinde görülmesi gerektiği, nitekim, 11.6.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 6487 sayılı Kanun’un 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesinde değişiklik yapan 21’inci maddesinde
“Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak
suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan
taşınmazlar hakkında, 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda
öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir.” Hükmüne yer verilmek suretiyle “hukuki el atma” olarak
nitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde
İdari Yargı yerinin görevli olduğunun öngörüldüğü, bu nedenle 2247 sayılı
Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK İNCELEME:Başvuru
yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi
gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin anılan Yasanın 10/2
maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının
reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması
üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde “davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin
dosyasını2247 Sayılı Yasanın 10. md.’si uyarınca mahkememize gelmekle,
dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda; Mahkememizce dava konusu
taşınmaza fiili el atma olup olmadığı hususunda bilgi verilmesi için
mahkemesine müzekkere yazılmış olup, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
cevabi yazısında söz konusu taşınmazla ilgili keşif yapılmadığı, bilirkişi
raporunun mevcut olmadığı, davanın 8.11.2013 tarihinde HMK 114/1-b ve 115
maddeleri gereğince yargı yolu dava şartı noksanlığı nedeniyle reddine
karar verildiği hususu belirtilmiş, dolayısıyla ilgili dosyada davanın
görevsizlik nedeniyle reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri
bir yargı merciinde açılmış olan davada ileri sürülen görev itirazının
reddi üzerine ilgili Başsavcı veya Başkanunsözcüsü tarafından görev
konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık
Mahkemesinden istekte bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk
mahkemelerinde en geç birinci oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin
ikamesine başlamadan önce; idari yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma
evresi tamamlanmadan yapılmış olması ve yargı yerlerinin de kendilerinin
görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları şarttır.
Görev itirazının yargı merciince yerinde görülerek
görevsizlik kararı verilmesi halinde, görev konusunun Uyuşmazlık
Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen bu kararın bozulmuş ve yargı
merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna karar verilmiş bulunmasına
bağlıdır.
Uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makam; reddedilen görevsizlik itirazı adli yargı yararına ileri sürülmüş
ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı yararına ileri sürülmüş ise Danıştay
Başkanının sözcüsü, askeri ceza yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri
Yargıtay Başsavcısı, Askeri İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu
mahkemenin Başkanının sözcüsüdür.
Görev itirazının reddine ilişkin karara karşı
itiraz yolunun açık bulunduğu ceza davalarında ret kararı kesinleşmeden
uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’
hükmü yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev itirazında bulunan kişi veya makam,
itirazın reddine ilişkin kararın verildiği tarihten, şayet bu kararın
tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden, itiraz yolu açık bulunan ceza
davalarında ise ret kararının kesinleştiği tarihten başlayarak onbeş gün içinde,
uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha
dilekçeyi itirazı reddeden yargı merciine verir.
Bu yargı mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa
eklerini yedi gün içinde cevabını bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder.
Tebligat yapılan taraf, süresi içinde bu yargı merciine cevabını
bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş sayılır.
Yargı mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği
itirazı ret kararını kaldırarak görevsizlik kararı vermediği takdirde;
yetkili makama sunulmak üzere kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve
görevsizlik itirazının reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının
onaylı örnekleriyle birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili
makama gönderir.
Bir davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir
kez başvurulabilir.’’ hükmü yer
almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri
kendisine ulaşan yetkili makam, gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki
eksiklikleri tamamlattıktan sonra, uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı
sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda 12 nci maddenin birinci fıkrasında
öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu tespit ederse, istemin reddine karar
verir.Bu karar, ilgili kişilere veya makama ve ilgili yargı merciine, hemen
tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda
yetkili makam, dilekçe ve eklerinin kendisine ulaştığı tarihten, şayet
eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş ve bu erekle gönderdiği yazıları on
gün geçmeden postaya vermiş ise eksikliklerin tamamlandığı tarihten
başlayarak en geç on gün içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını,
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine
hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü
şekilde davanın görülmesini geri bırakır.’’ denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı
mercine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine bildirilen yargı mercii,
görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadar davanın
görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı süreleriyle öbür kanuni
veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden incelenmesine
başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere altı ay
içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye devam
eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık Mahkemesinin
kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır. Uyuşmazlık
çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın ertelenmesi
istenemez.’’ denilmiş olup, bu bağlamda, anılan yasal hükmün amaç
bakımından yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir değerlendirme
yapılması gerekmektedir. 18. madde düzenlenmesinin şekli yorumundan; adli
veya idari yargı yerinin olumlu görev uyuşmazlığı prosedürünün
işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı başvuru sonrası “görevlilik
kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili Başsavcılıklara başvurulması
yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu Başsavcılıklara gönderilmesini
takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı bekleyip beklemeyeceği, elindeki
dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem yapıp yapmayacağı, görevsizlik
kararı veya esastan karar verip veremeyeceği hususlarının yasada
düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi durumunda
davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun belirtildiği
anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik düzenlenmesinden
kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce
doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarma” hali, farklı yargı kollarında görevsizlik kararları verilmesinden
önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan
ve usul ekonomisi bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini
süratli biçimde sağlayan bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise
tarafların başvurusu sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik”
kararıdır. Mahkemece görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında
bulunan tarafça bu karara itiraz edildikten ve mahkemece ilgili
Başsavcılığa başvuru iletildikten sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği
kararın beklenmemesi 10 uncu madde ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı
gibi, ilgili Başsavcılıklara yasayla tanınan takdir haklarının zaafa
uğratılması ve sonuçsuz bırakılması neticesini de doğurabilecektir. Şu
halde, 18. maddede öngörülen davanın görülmesinin geri bırakılması halinin
ilk derece Mahkemesinin görevlilik kararı vermesi ile birlikte
başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi halde, davanın somutunda olduğu
gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma amacıyla
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın ilgili mahkemeye
ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı vermişken bu kez
görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan sonuçlandırması gibi
haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen Uyuşmazlık Mahkemesince görev
konusunda karar verilmesinin pratikte uygulanabilirliği tartışmaya açık
hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir ve ilgili mahkemeleri
bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık Mahkemesinin kendisine ilgili
Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu görmezlikten gelmesi ya da
sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından; ilgili mahkemelerin de verdikleri
görevlilik kararlarından sonra ilgili Başsavcılıkların bu konudaki
iradeleri kendilerine yazılı olarak bildirilinceye kadar görev konusunda
başka bir karar veya davayı esastan çözümleyen bir karar verebilmeleri hukuken
mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre yapılan
başvurunun sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya kapsamı
itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda yapılan
değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın 10/2.maddesine
uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu itirazın yargı
merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede belirtildiği şekilde
başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay Başsavcılığınca 13.maddede
belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı, bu durumun yazı
ile yargı merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede
belirtildiği şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, davanın
görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne kadar,
Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da öngörülen yönteme
uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru sonucunda
Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların maliki olduğu taşınmazın, “dere mutlak koruma alanında”
kalmA.suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla uğranılan zararın şimdilik; 1.000,00TL'sinin
faiziyle birlikte tazmini taşınmazın davalı lehine tapudan terkini
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava
dosyasında bulunan ve davalı İdarece gönderilen yazıda; dava konusu
taşınmaz üzerinde İdarelerince herhangi bir tesis, bina ve inşaat faaliyeti
yapılmadığı, malikinin kullanmasına engel olacak şekilde tel çit v.b.
şeylerle de çevrilmediği; bu bölgede bulunan parselle ilgili alım satımı
engelleyici herhangi bir tedbir bulunmadığı, parsele İdareleri tarafından
el atılmadığı; dava konusu parsellerin; 14.01.2011 tarih, 2 sayılı İSKİ
Genel Kurul Kararı ile değişiklik yapılan ve 23.01.2011 tarihinde
yayınlanarak yürürlüğe giren İSKİ İçme Suyu Havzaları Yönetmeliği
esaslarına göre; eski yönetmelikte "dere mutlak koruma alanı"
tanımı ve bu alanlarda yapılaşma ve faaliyetleri yasaklayan özel hükümler
yer almakta iken, anılan yönetmelikte "dere mutlak koruma alanı"
tanımı ve bu alanlarla ilgili hükümlerin kaldırıldığı, bu nedenle eski
yönetmeliğe göre dere mutlak koruma alanında kalması nedeniyle yapılaşma ve
faaliyet engeli bulunan parsellerdeki tüm engellerin kaldırıldığı; dere
mutlak koruma alanlarında kalan parseller, Eski Yönetmeliğe göre hiçbir
yapılaşma hakkına sahip değilken, anılan yönetmeliğe göre uzun mesafeli
koruma alanında kalması nedeniyle, yoğunluk değerlerinde yapılaşma hakkına
kavuşmuş olduğu, imar planı revize edilmesi halinde, yapılaşma haklarının
kullanılabileceği belirtilmiştir.
Olayda,
davacılar vekili tarafından, dava dilekçesinde, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği gereği imar planlarında su havzasında ve dere mutlak koruma
alanında bırakılarak, tasarruf hakkı kullanılamayacak şekilde kısıtlanan
müvekkilinin taşınmazının bedelinin ödenmesine hükmedilmesinin istenildiği;
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan Yönetmelik ve imar
planlarından başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin
Yönetmelik gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, Yönetmelik, imar planı ve buna
dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer
alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari
yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte yandan,
taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması nedeniyle
taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine dayalı olarak
davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat davasında, bu
Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6 ncı
maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan
itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K:
2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde tasarruf etme
hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem
niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,
idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta,
aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde
tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan kamulaştırmasız el
atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve
taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa,
mahkemede görülen davaya konu olayda olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda
taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin
ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu
olmaktadır. Sonuç olarak, davacının taşınmazının imar planlarında “ dere
mutlak koruma alanı” nda bırakılması nedeniyle, tasarruf hakkının
kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam
yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla
bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına
girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri
yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısım yönünden başvurusunun kabulü ile,
davalı vekilinin görev itirazının, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısım yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı
vekilinin GÖREV İTİRAZLARININ, Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 14.6.2013 gün
ve E:2012/689 sayılı REDDİNE İLİŞKİN
KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
24-ESAS NO : 2014/53
KARAR NO : 2014/115
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: S.Ç. Mirasçıları; 1- N.Ç., 2- K.T.,
F.T.
Mirasçıları; 3- A.T., 4- A.K., 5- H.E., 6- H.T.,
N.F.
Mirasçıları; 7- R.F. 8- E.F., 9- Y.F.
Vekilleri
: Av. F.B.
Davalı :
Tuzla Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. F.Ş.
O L A Y :
Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; davacıların İstanbul İli, Tuzla
ilçesi, Merkez, 5400 parsel sayılı taşınmazın malikleri olduğunu,
taşınmazın 31.03.1986 tarihli 1/1000 ölçekli imar planında park alanı
olarak ayrıldığı, parselin bir kısmının yol alanı bir kısmının da park
alanı olarak kullanıldığını, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 1.000 TL’nin dava tarihi itibariyle işleyecek faizi ile birlikte
davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle 26.04.2013 tarihinde
adli yargıda dava açmıştır.
Davalı Tuzla
Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde görev itirazında bulunmuştur.
İSTANBUL
ANADOLU 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 26.09.2013 gün ve E:2013/219 sayı ile
davalı Tuzla Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Tuzla Belediye Başkanlığı
vekilinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresinde verdiği dilekçe üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Tuzla
Belediye Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2. maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi
12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalı Tuzla Belediye Başkanlığı açısından, davanın, taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden, 10.maddede öngörülen
biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN’ın
davada adli yargının, Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün ise davada idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, imar
planında “Park Alanı’’ olarak
ayrılan taşınmazın fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik
1.000 TL’nin dava tarihi itibariyle işleyecek faizi ile birlikte davalı
idareden tahsili istemiyle açılmıştır.
Dosya arasında
bulunan 05.01.2014 tarihli bilirkişi raporunda taşınmazın üzerine yol ve
kaldırım yapılmak suretiyle fiili el atmanın mevcut olduğu belirtilmiştir.
Belediyelerin
3194 sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile
arazi ve arsalar üzerinde imar planlarının hazırlanması ve yürürlüğe
konulması, arazi ve arsa düzenlemesi gibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları
imar planlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayanan
irade açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyici işlemler olduğu bu
yönü ile de idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari
yargı yerlerinde çözümlenmesi gerektiği tartışmasızdır. Buna karşılık,
Belediyece, Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul ve yöntemlere uygun
idari nitelikte uygulama işlemleri yapılmaksızın, dava konusu
taşınmazlardan bir tanesine fiilen el atılmA.karşısında, idarenin bu
eyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğini taşıdığı açıktır.
Öte
yandan, İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak
uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal,
baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi ve
bakımı sırasında kişilere verdiği zararların tazmini istemiyle açılacak
davaların görüm ve çözümünün, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında
yargısal denetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi bir
ayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konu taşınmaza
kamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve projeye aykırı iş görüldüğü
iddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazmini
davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkin
özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümleneceği, yerleşik
yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim,
yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadı
Birleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı
kararının III. bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde amme teşekkülü
İstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malını elinden almış olması
sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava
Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız
fiil neticesinde meydana gelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan
adliye mahkemesinin vazifesi içindedir.” görüşüne yer verilmiştir.
Bu
durumda, idarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasından doğan
zararın tazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere ilişkin özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümü, adli yargı yerinin görevine
girmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun reddine karar vermek
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
25-ESAS NO : 2014/56
KARAR NO : 2014/118
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1-M.Ç., 2-M.G., 3-H.Ş., 4-H.İ.Y., 5-G.G.’na vekaleten T.G., 6-N.K.,
7-A.T., 8-M.D.
Vekilleri
: Av. S.G.K.
Davalı :
Ankara İl Özel İdaresi
Vekili :
Av. Z.T.
O L A Y : Davacılar vekili dava
dilekçesinde özetle; müvekkillerinin Ankara İli, Altındağ İlçesi, Çamlık Mahallesi,
20923 ada, 1 parsel sayılı taşınmazın maliki olduklarını, taşınmazın imar
planında “temel eğitim alanında (ilkokul)” kaldığını, dava konusu taşınmaza
davalı idare tarafından kamulaştırmasız olarak el atıldığını, bu nedenle
davacıların zarar gördüğünü belirterek; fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydı ile, şimdilik 2.000,00 TL’nin faizi ile birlikte davalı
idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargıda dava açmıştır.
Davalı Ankara
İl Özel İdaresi vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde ve
mahkemenin 30.10.2013 tarihli ilk celsesindeki beyanında özetle görev
itirazında bulunmuştur.
Ankara 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 30.10.2013 gün ve 2013/258 Esas sayılı kararı ile,
davalı Ankara İl Özel İaresi vekilinin görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalı Ankara İl Özel İdaresi vekilinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçe
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın
27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Ankara İl Özel İdaresi
vekilinin anılan Yasanın 10/2. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı Ankara
İl Özel İdaresi bakımından, 10. maddede öngörülen biçimde, davanın,
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Ankara 3.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/258 Esas sayılı dosyasını2247 Sayılı Yasanın
10. md.’si uyarınca mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme
sonucunda; Mahkememizce dava konusu Ankara İli, Altındağ İlçesi, Çamlık
Mahallesi, 20923 ada, 1 parsel sayılı taşınmaza fiili el atma olup olmadığı
hususunda bilgi verilmesi için mahkemesine müzekkere yazılmış olup, Ankara
3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 10.01.2014 tarihli cevabi yazısında söz konusu
taşınmazla ilgili keşif yapılmadığı, bilirkişi raporunun mevcut olmadığı,
dosyanın 24.12.2013 tarihinde HMK 114/1-b ve 115 maddeleri gereğince yargı
yolu dava şartı noksanlığı nedeniyle reddine karar verdiği husus
belirtilmiş, dolayısıyla ilgili dosyada davanın görevsizlik nedeniyle
reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
‘’Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte
bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci
oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari
yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması
ve yargı yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş
bulunmaları şarttır.
Görev
itirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi
halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen
bu kararın bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna
karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık
çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı
adli yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanının sözcüsü, askeri ceza
yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri
İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanının
sözcüsüdür.
Görev
itirazının reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza
davalarında ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’ hükmü
yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
‘’Görev
itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye
yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı
merciine verir.
Bu yargı
mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini yedi gün içinde cevabını
bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi
içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş
sayılır.
Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının
reddine ilişkin kararını, dava dosyasını muhtevasının onaylı örnekleriyle
birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir
davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir kez başvurulabilir.’’ hükmü
yer almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte etmekte olup, buna göre;
‘’Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu
tespit ederse, istemin reddine karar verir.Bu karar, ilgili kişilere veya
makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç
bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık
çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam,dilekçe ve eklerinin
kendisine ulaştığı tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak yoluna gitmiş
ve bu erekle gönderdiği yazıları on gün geçmeden postaya vermiş ise
eksikliklerin tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on gün içinde
düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını, kendisine gönderilen dilekçe ve
ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir. Bu takdirde ilgili yargı
mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde davanın görülmesini geri
bırakır.’’ denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli görülüyor
ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek kendisine
gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne göndereceği,
ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurduğunu ilgili yargı merciine
bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde davanın
görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; ‘’Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile
kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince
bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı
süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden
incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki, Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlamak üzere
altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye
devam eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık
Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır.
Uyuşmazlık çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya bakmanın
ertelenmesi istenemez.’’ denilmiş olup,bu bağlamda, Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurduğunun ilgili yargı merciine bildirilmesi üzerine, her ne kadar
yargı merciinden davaya bakmasının ertelenmesi istenemese de, yargı
merciinin bu durumu gözeterek görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesi’nce bir
karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakması gerektiğinde
kuşku bulunmamaktadır.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın
10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu
itirazın yargı merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede
belirtildiği şekilde başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay
Başsavcılığı’nca 10.maddede belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı, bu durumun 03.12.2013 gün, 2013/1659 sayılı yazı ile yargı
merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede belirtildiği
şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, 08.11.2013 tarihinde
davanın görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla; her ne
kadar, Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri bırakılması
veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi yerine davaya
devam edilip esas hakkında hüküm kurulma 2247 sayılı Yasa’da öngörülen
yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan başvuru
neticesinde Danıştay Başsavcılığı’nca usulüne uygun şekilde 10.maddeye göre
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların taşınmazına, imar planında temel eğitim alanı (ilkokul) olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydı ile, 2.000,00 TL’nin faizi ile birlikte davalılardan
tahsili istemiyle açılmıştır.
Mahkememizce;
Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne yazılan müzekkereye verilen 10.01.2014
gün ve 2013/258 Esas sayılı yazı cevabında; dava dosyasında, söz konusu
taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, keşif yapılmadan 24.12.2013
tarihinde yargı yolunun caiz olmadığından bahisle davanın usulden reddine
karar verildiği belirtilmiştir.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar
valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda,
imar planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında
temel eğitim alanında (ilkokul) kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el
atılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı
Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar
planlarında yer alan davacıların hissedar oldukları taşınmazın bedelinin
tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar
planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine
yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b
maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları
doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları"
kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun
kabulü ile, davalı Ankara İl Özel İdaresi vekilinin görev itirazının Ankara
3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Ankara İl Özel İdaresi
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Ankara 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 30.10.2013 gün ve 2013/258 Esas sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde
OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
26-ESAS NO : 2014/65
KARAR NO : 2014/123
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.G.
Vekili :
Av. S.A.
Davalılar
: 1-Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. M.A.
2-Yenimahalle
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. H.Ş.
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; davacının Ankara ili, Yenimahalle İlçesi, Yuva köyü ve
Yakacık Köyü/Mahallesi sınırları içerisinde bulunan ve imar planında
ağaçlandırılacak alan olarak ayrılan 43109 ada 1 parsel, spor alanı olarak
ayrılan 60057 ada 5 parsel ve turizm alanı olarak ayrılan 60057 ada 2
parsel sayılı taşınmazların hisseli malikleri olduğunu belirterek, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000,00 TL’nin faizi ile
birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargıda dava
açmıştır.
Davalı
Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde verdiği cevap
dilekçesi ve ön inceleme duruşmasında görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde verdiği cevap
dilekçesi ve ön inceleme duruşmasında görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 23. ASLİYE
HUKUK MAHKEMESİ: 31.05.2013 gün ve E:2013/190 sayı ile, davalıların görev
itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalı Ankara Büyükşehir Belediyesi vekili ile davalı Yenimahalle
Belediyesi vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması
yolunda süresi içinde verdikleri dilekçeleri üzerine, dava dosyasının
onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; “…3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca
tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar
planları ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek
yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah
imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat gibi bireysel işlemler, "idari işlem"; bu imar planı
uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun için
gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizlikleri
de, idari eylem niteliği taşımaktadır.
Dosyanın
incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar planında ağaçlandırılacak alan,
spor alanı ve turizm alanında kalan taşınmazın bedelinin ödenmesine
hükmedilmesinin istenildiği anlaşılmıştır.
Bu
bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, Yargıtay Hukuk
Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662, K:2010/651 sayılı kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, İSKİ İçmesuyu Havzaları
Yönetmeliği uyarınca imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşılmıştır.
Dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya da
sonuçlar, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar planında
taşınmaza yönelik belirlemeden, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
İdari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari
Yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan yasa
hükümlerinin gereğidir.
Bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesi gerekmektedir.
Nitekim,
11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı
Kanun'un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde
değişiklik yapan 2l'inci maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi
hizmetlere ve resmi kuramlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların
uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler
tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer
verilmek suretiyle "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar
planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin
görevli olduğunu…” belirterek 2247 sayılı
Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalılar
Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekili ile Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptıkları görev itirazının reddedilmesi ve davalılar Yenimahalle Belediye
Başkanlığı vekili ile Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin 12/1.
maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalılar Yenimahalle Belediye Başkanlığı ile Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı açısından, 10. maddede öngörülen biçimde,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi
bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esası incelenmelidir.
Ankara 23.
Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/190 Esas sayılı dosyasını2247 Sayılı Yasanın
10. md.’si uyarınca mahkememize gelmekle, dosya üzerinde yapılan inceleme
sonucunda; Mahkememizce dava konusu Ankara ili, Yenimahalle İlçesi, Yuva
köyü ve Yakacık Köyü/Mahallesi sınırları içerisinde bulunan 43109 ada 1
parsel, 60057 ada 5 parsel, 60057 ada 2 parsel sayılı taşınmaz üzerinde
keşif yapılıp yapılmadığı, keşif yapılmış ise bilirkişi raporunun
gönderilmesi için 13.01.2013 tarihinde mahkemesine müzekkere yazılmış olup,
Ankara 23. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 13.01.2014 tarihli cevabi yazısında
söz konusu taşınmazlarla ilgili olarak keşif yapılmadığı, bilirkişi
raporunun mevcut olmadığı, dosyanın 26.12.2013 yargı yolu yönünden reddine
karar verildiği anlaşılmıştır.
2247
sayılı Yasa’nın 10.maddesi Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma başlıklı olup,
buna göre;
“Görev
uyuşmazlığı çıkarma; adli, idari ve askeri bir yargı merciinde açılmış olan
davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı veya
Başkanunsözcüsü tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık
Mahkemesinden istenmesidir.
Yetkili
Başsavcı veya Başkanunsözcüsünün Uyuşmazlık Mahkemesinden istekte
bulunabilmesi için, görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci
oturumda, ceza mahkemelerinde delillerin ikamesine başlamadan önce; idari
yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması
ve yargı yerlerinin de kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş
bulunmaları şarttır.
Görev
itirazının yargı merciince yerinde görülerek görevsizlik kararı verilmesi
halinde, görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesince incelenebilmesi, temyizen
bu kararın bozulmuş ve yargı merciince de bozmaya uyularak görevli olduğuna
karar verilmiş bulunmasına bağlıdır.
Uyuşmazlık
çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makam; reddedilen görevsizlik itirazı
adli yargı yararına ileri sürülmüş ise Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargı
yararına ileri sürülmüş ise Danıştay Başkanının sözcüsü, askeri ceza
yargısı yararına ileri sürülmüş ise Askeri Yargıtay Başsavcısı, Askeri
İdari Yargı yararına ileri sürülmüş ise bu mahkemenin Başkanının
sözcüsüdür.
Görev
itirazının reddine ilişkin karara karşı itiraz yolunun açık bulunduğu ceza
davalarında ret kararı kesinleşmeden uyuşmazlık çıkarma istenemez.’’ hükmü
yer almaktadır.
Anılan
yasanın 12.maddesi Yargı Mercilerince yapılacak işlemleri işaret etmekte
olup, buna göre;
“Görev
itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın
verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden,
itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği
tarihten başlayarak onbeş gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye
yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi itirazı reddeden yargı
merciine verir.
Bu yargı
mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini yedi gün içinde cevabını
bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi
içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş
sayılır.
Yargı
mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak
görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere
kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının
reddine ilişkin kararını, dava dosyasınımuhtevasının onaylı örnekleriyle
birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir.
Bir
davada uyuşmazlık çıkarılması için yalnız bir kez başvurulabilir.’’ hükmü
yer almaktadır.
Yasanın
13.maddesi Uyuşmazlık Çıkarma İsteminde Bulunmaya Yetkili Makamca yapılacak
işlemleri göstermekte etmekte olup, buna göre;
“Uyuşmazlık
çıkarma konusundaki dilekçe ile ekleri kendisine ulaşan yetkili makam,
gerekirse dilekçedeki veya eklerindeki eksiklikleri tamamlattıktan sonra,
uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda
12 nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen sürenin geçirilmiş olduğunu
tespit ederse, istemin reddine karar verir.Bu karar, ilgili kişilere veya
makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Bu karara karşı hiç
bir yargı merciine başvurulamaz.
Uyuşmazlık
çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam, dilekçe ve
eklerinin kendisine ulaştığı tarihten, şayet eksiklikleri tamamlatmak
yoluna gitmiş ve bu erekle gönderdiği yazıları on gün geçmeden postaya
vermiş ise eksikliklerin tamamlandığı tarihten başlayarak en geç on gün
içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını, kendisine gönderilen
dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir.
Bu takdirde ilgili yargı mercii, 18 inci maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakır.’’ denilmiştir.
Bu
yoldan hareketle; yasanın 10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev
itirazının yargı merciince reddedilmesinden sonra, görev itirazında bulunan
kişi veya makamca 12/1.maddede belirtildiği şekilde başvuruda bulunulması
üzerine 13.maddede ifade edildiği gibi uyuşmazlık çıkarılması gerekli
görülüyor ise, yetkili makamın gerekçeli düşünce yazısı düzenleyerek
kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine
göndereceği, ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı
merciine bildireceğini, yargı merciinin ise 18.maddede öngörüldüğü şekilde
davanın görülmesini geri bırakacağını ifade etmiş olmakla birlikte yasanın
18.maddesinde; “Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile
kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince
bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde
zamanaşımı süreleriyle öbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler,
işin yeniden incelenmesine başlanacağı güne kadar durur. Şu kadar ki,
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden
başlamak üzere altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezse yargı mercii
davayı görmeye devam eder. Ancak, esas hakkında son kararı vermeden
Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak
zorundadır. Uyuşmazlık çıkarılacağı bildirilerek yargı merciinden davaya
bakmanın ertelenmesi istenemez.’’ denilmiş olup, bu bağlamda, anılan yasal
hükmün amaç bakımından yorumlanması ve bu yorum sonucuna göre bir
değerlendirme yapılması gerekmektedir. 18. madde düzenlenmesinin şekli
yorumundan; adli veya idari yargı yerinin olumlu görev uyuşmazlığı
prosedürünün işletilmesine ilişkin tarafların yapacağı başvuru sonrası
“görevlilik kararı” vermesinden sonra, taraflarca ilgili Başsavcılıklara
başvurulması yolundaki taleplerin ilgili mahkemelerce bu Başsavcılıklara
gönderilmesini takiben, Başsavcılıkların vereceği kararı bekleyip
beklemeyeceği, elindeki dava ile ilgili başkaca bir usuli işlem yapıp
yapmayacağı, görevsizlik kararı veya esastan karar verip veremeyeceği
hususlarının yasada düzenlenmediği ve sadece Başsavcılıkların Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurduklarının ilgili mahkemelere resmi yazı ile bildirilmesi
durumunda davanın görülmesinin geri bırakılacağı hususunun belirtildiği
anlaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu yasanın eksik düzenlenmesinden
kaynaklanan boşluğun, görev konusunda Anayasal yetkiye sahip Mahkememizce
doldurulması gerektiği izahtan varestedir. Gerçekten, 2247 Sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde öngörülen özel bir yöntem olan “olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarma” hali, farklı yargı kollarında görevsizlik kararları verilmesinden
önce görev uyuşmazlığının Uyuşmazlık Mahkemesince çözümlenmesini amaçlayan
ve usul ekonomisi bakımından da görevli yargı yerinin belirlenmesini
süratli biçimde sağlayan bir uygulamadır. Bu yöntemi başlatan prosedür ise
tarafların başvurusu sonrasında ilgili yargı yerinin vereceği “görevlilik”
kararıdır. Mahkemece görevlilik kararı verilmesinden, görev itirazında
bulunan tarafça bu karara itiraz edildikten ve mahkemece ilgili
Başsavcılığa başvuru iletildikten sonra, yetkili Başsavcılığın vereceği
kararın beklenmemesi 10 uncu madde ile öngörülen amaçla bağdaşmayacağı
gibi, ilgili Başsavcılıklara yasayla tanınan takdir haklarının zaafa
uğratılması ve sonuçsuz bırakılması neticesini de doğurabilecektir. Şu
halde, 18. maddede öngörülen davanın görülmesinin geri bırakılması halinin
ilk derece Mahkemesinin görevlilik kararı vermesi ile birlikte
başlayacağının kabulü gerekmektedir. Aksi halde, davanın somutunda olduğu
gibi, ilgili Başsavcılığın olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma amacıyla
Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya dair kararın ilgili mahkemeye
ulaşmasından önce mahkemenin evvelce görevlilik kararı vermişken bu kez
görev yönünden red kararı vermesi ya da davayı esastan sonuçlandırması gibi
haller ortaya çıkacak ve bu kararlara rağmen Uyuşmazlık Mahkemesince görev
konusunda karar verilmesinin pratikte uygulanabilirliği tartışmaya açık
hale gelecektir. Oysa Anayasanın 158 nci maddesi uyarınca Uyuşmazlık
Mahkemesinin görevle ilgili verdiği kararlar kesindir ve ilgili mahkemeleri
bağlayıcı niteliktedir. Şu halde, Uyuşmazlık Mahkemesinin kendisine ilgili
Başsavcılıklarca yapılmış bir başvuruyu görmezlikten gelmesi ya da
sonuçlandırmaması söz konusu olamayacağından; ilgili mahkemelerin de
verdikleri görevlilik kararlarından sonra ilgili Başsavcılıkların bu
konudaki iradeleri kendilerine yazılı olarak bildirilinceye kadar görev konusunda
başka bir karar veya davayı esastan çözümleyen bir karar verebilmeleri
hukuken mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkememizce 10. maddeye göre
yapılan başvurunun sonuçlandırılmA.gerekmektedir.
Dosya
kapsamı itibariyle yukarıda belirtilen hükümler ve kabuller doğrultusunda
yapılan değerlendirmede, davalı idare tarafından 2247 sayılı Yasanın
10/2.maddesine uygun olarak yapılmış bir görev itirazının bulunduğu, bu
itirazın yargı merciince reddi üzerine davalı idarece 12/1.maddede
belirtildiği şekilde başvuruda bulunulduğu, başvuru üzerine Danıştay
Başsavcılığınca 10.maddede belirtildiği şekilde olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı, bu durumun 02.12.2013 gün, 2013/1631 sayılı yazı ile yargı
merciine bildirildiği, buna karşın yargı merciince, 18.maddede belirtildiği
şekilde davanın görülmesinin geri bırakılması yerine, 26.12.2013 tarihinde
davanın görev yönünden reddine karar verilmiş olduğu anlaşılmakla, her ne
kadar, Ankara 23. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davanın görülmesinin geri
bırakılması veya Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinin beklenilmesi
yerine davaya devam edilip esas hakkında hüküm kurulmA.2247 sayılı Yasa’da
öngörülen yönteme uymasa da neticeten usulüne uygun olarak yapılmış olan
başvuru neticesinde Danıştay Başsavcılığınca usulüne uygun şekilde
10.maddeye göre olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılarak dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların hisseli taşınmazına, imar planında ağaçlandırılacak alan olarak
ayrılan 43109 ada 1 parsel, spor alanı olarak ayrılan 60057 ada 5 parsel ve
turizm alanı olarak ayrılan 60057 ada 2 parsel sayılı taşınmazların hisseli
malikleri olduğunu belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı
ile şimdilik 1.000,00 faizi ile birlikte davalıdan tahsili istemiyle
açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında 43109
ada 1 parselin ifraz görerek 9 adet parsele bölündüğü, davacıya ait
hissenin 43109 ada 8 parselde hisselendirildiği, 43109 ada, 8 parselin
“ticari rekreasyon alanında” 60057 ada 2 parselin “resmi kurum alanında”
60057 ada 5 parselin ise “spor alanında” kaldığı, taşınmazlara idarece
fiilen el atılmadığının, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu,
Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği
anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden
incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu
oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son
olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603,
K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan
‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari
yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın,
başvurusunun kabulü ile, davalılar Yenimahalle Belediye Başkanlığı ve
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekillerinin görev itirazlarının
Ankara 23. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılar Yenimahalle Belediye
Başkanlığı ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekillerinin GÖREV
İTİRAZLARININ, Ankara 23. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 31.05.2013 gün ve E:2013/190 sayılı REDDİNE İLİŞKİN KARARIN KALDIRILMASINA,
03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
27-ESAS NO : 2014/67
KARAR NO : 2014/124
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- F.T., 2- C.T., 3- M.T., 4- F.T., 5- F.T.
Vekili :
Av. Ö.M.
Davalılar
: 1- Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. H.K.
2-
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. A.K.
O L A Y : Davacılar vekili dava
dilekçesinde özetle; davacıların Ankara İli, Yenimahalle İlçesi, Macun Mahallesi,
43327 ada, 62 ve 63 parsel sayılı taşınmazların hisseli maliki olduklarını,
taşınmazların imar planında “ağaçlandırma alanı” olarak ayrıldıklarını
belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000
TL’nin faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline
karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap
dilekçesinde özetle, görev itirazında bulunmuştur.
Davalı
Yenimahalle Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap
dilekçesinde özetle, görev itirazında bulunmuştur.
Ankara 13.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 01.10.2013 gün ve E:2012/623 sayı ile, davalı
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili ve davalı Yenimahalle Belediye
Başkanlığı vekilinin görev itirazlarının reddine karar vermiştir.
Davalılar Yenimahalle Belediye Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekillerinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdikleri dilekçe üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı: İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek,2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalılar Yenimahalle Belediye
Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekillerinin anılan
Yasanın 10/2.maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları görev
itirazlarının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre içinde
başvuruda bulunmaları üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı Yenimahalle
Belediye Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı açısından,
10.maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacıların hisseli taşınmazlarına, imar planlarında ağaçlandırılacak alan olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000 TL’nin davalılardan
müştereken ve müteselsilen tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara
itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen
itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin
karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dosya
kapsamında yapılan incelemede, Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesine dava
konusu taşınmazlara fiili el atma olup olmadığı hususunda bilgi verilmesi
için 13.01.2014 tarihinde müzekkere yazıldığı, mahkemenin 14.01.2014
tarihli cevabi yazısında dava konusu taşınmazlarda keşif icra
edilmediğinin, ancak Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Emlak ve
İstimlak Dairesi Başkanlığı Kamulaştırma Şube Müdürlüğü’nün dosyaya sunduğu
cevabi yazısında davalı idarenin söz konusu taşınmazlara fiili
müdahalesinin bulunmadığı hususunun belirtildiğinin ifade edildiği
anlaşılmıştır.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında ağaçlandırılacak alanda kaldığı,
dosya kapsamı itibariyle yapılan incelemeden taşınmazlara idarelerce fiilen
el atılmadığının anlaşıldığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazların bedellerinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı”nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile, davalılar
Yenimahalle Belediye Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
vekillerinin görev itirazlarının Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN
KABULÜ ile, davalılar Yenimahalle Belediye Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekillerinin GÖREV İTİRAZLARININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
13. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 01.10.2013 gün ve E:2012/623 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
28-ESAS NO : 2014/69
KARAR NO : 2014/125
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasında, Ataşehir Belediye Başkanlığı vekilinin
talebi yönünden 2247 sayılı Yasa’nın 10. maddesinde öngörülen koşulu
taşımayan başvurunun, anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca REDDİ ile, Davalı
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin talebi yönünden ise
davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Z.T.
Vekili :
Av. B.T.
Davalılar
: 1- İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. F.T.
2-
Ataşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.R.İ.
O L A Y : Davacı vekili,
dava dilekçesinde, müvekkilinin İstanbul İli, Ataşehir İlçesi, İnönü
Mahallesi, 16 Pafta, 2032 Parselde kayıtlı taşınmazın maliki olduğunu,
sözkonusu taşınmazın imar planında kısmen “park ve dinlenme alanı”- kısmen
“yol alanı” olarak ayrıldığını, taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını
ileri sürerek, fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak
kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL tazminatın yasal faizi ile birlikte tahsili
ve taşınmazın davalı adına tescili istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalılar
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Ataşehir Belediye Başkanlığı
vekilleri süresi içinde verdikleri dilekçede özetle, taşınmaza fiilen el
atılmadığını, imar planına dayalı olarak açılan tazminat davalarının görüm
ve çözüm yerinin idare mahkemeleri olduğunu ileri sürerek görev itirazında
bulunmuştur.
Kadıköy 6.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 29.5.2012 gün ve E:2012/202 sayı ile,
Mahkemelerinin görevli olduğuna, karar vermiştir.
Davalılardan İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili
idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi
içinde (1.6.2012 tarihinde) dilekçe vermiştir.
Kadıköy 6. Asliye Hukuk Mahkemesi: 20.9.2012 gün ve E:
2012/202, K: 2012/243 sayı ile, davanın hukuken el atma sebebiyle açılmış
tazminat davası olduğu; Uyuşmazlıkta 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında
bir işlemin de bulunmadığı, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesi
gereğince arazi ve arsa düzenlemesine ilişkin imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik davanın 2577 sayılı Yasa’nın 2/1-b
maddesinde yer alan idari eylem ve işlem niteliğinde bulunduğu gerekçesiyle
Mahkemelerinin görevsizliğine karar vermiş, bu karar davacı vekilince
temyiz edilmiştir.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi: 7.3.2013 gün ve
E:2012/26293, K:2013/3829 sayı ile, dava konusu
taşınmazın amacına uygun olarak imar programlarına alınmadığı ve sorumlu
idare tarafından kamulaştırılmayarak mal sahiplerinin mülkiyet hakkının
süresi belirsiz şekilde kısıtlandığı ve taşınmazlara davalı idarece fiilen
el atılmadığı, öte yandan; 1999 yılından beri park ve yol alanı olarak
ayrılmış bulunan dava konusu taşınmaz üzerinde, davacıların ileriye
yönelik, inşaat yapma gibi kişisel tasarruflarda bulunma, rayiç değer
üzerinden satma, kiralama, yararlı değişiklikler yapma gibi mülkiyet
hakkının sahibine verdiği yetkileri kullanma hakkı kısıtlanarak Anayasanın
35.maddesi ile güvence altına alınan bu hakkın, kamu menfaatleri ile
bireysel haklar arasındaki adil dengenin bozulmasına yol açacak şekilde
kullanılmaz duruma getirildiği ve kamulaştırmasız el atma olgusunun
gerçekleştiği, bu durumda; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel
Kurulunun 16.05.1956 gün ve 1/6 sayılı kararı ile HGK.nun 15.12.2010 gün ve
2010/5-662/651 sayılı kararı da gözetilerek, taşınmazın aynına ilişkin
davaya bakmanın Adli Yargının görevi dahilinde olduğu kabul edilip, işin
esasına girilerek sorumlu idare de belirlendikten sonra sonucuna göre karar
verilmesi gerekirken, bu dosyaya ilişkin Uyuşmazlık Mahkemesi kararı da
bulunmadığı halde, aksine düşüncelerle yazılı şekilde hüküm kurulmasının
doğru görülmediği, davacı vekilinin temyiz itirazlarının yerinde olduğundan
hükmün açıklanan nedenlerle H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince bozulmasına, karar
vermiştir.
İstanbul
Anadolu 22. Asliye Hukuk Mahkemesi: 7.5.2013 gün ve E:2013/182 sayılı
Tensip Zaptı ile bozma kararına uyulup uyulmama konusunun duruşmada dikkate
alınmasına karar vermiştir.
İSTANBUL
ANADOLU 22. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 26.9.2013 gün ve E:2013/182 sayı ile,
usul ve yasaya uygun bulunan Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 7.3.2013 tarih ve
E:2012/26293, K:2013/3829 sayılı ilamlarına uyulmasına karar vermiş, açık
duruşmaya devam ederek, davalı taraf vekillerine göreve ilişkin itirazları
doğrultusunda Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesi için dilekçe vermek üzere
süre verilmesine karar vermiştir.
Bu karar
üzerine 27.9.2013 tarihinde Ataşehir Belediye Başkanlığı, 2.10.2013
tarihinde de İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekillerinin idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda verdikleri
dilekçeler üzerine dosya örneği Danıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: Davanın, mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku olmadığı, ancak;
bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan
imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunun 12 ve 13.maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde açılacak tam
yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin gereği olduğu,
bu bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin
hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, hukuki el atma
olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı, dolayısıyla davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı Yasanın
2.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde yer alan idari işlem ve eylemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiği, nitekim,
11.6.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6487 sayılı
Kanun’un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesinde
değişiklik yapan 21’inci maddesinde “Uygulama imar planlarında umumi
hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların
uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3.5.1985 tarihli
ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler
tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir.” Hükmüne yer verilmek
suretiyle “hukuki el atma” olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörüldüğü, bu nedenle her iki davalı idare yönünden de 2247 sayılı
Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre,davalı idarelerin
anılan Yasanın 10/2. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptıkları
görev itirazlarının Kadıköy 6. Asliye Hukuk Mahkemesince 29.5.2012 günü
reddedildiği, sonrasında İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilince,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılmA.istemi ile, 1.6.2012 günlü dilekçe ile
başvuruda bulunulduğu anlaşılmıştır.
Bu
aşamadan sonra, 2247 sayılı Yasa’nın 18. maddesi uyarınca dosyanın Danıştay
Başsavcılığına gönderilerek Kadıköy 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce davadan
el çekilmesi gerekirken,yargılamaya devam olunup görevsizlik kararı
verilmiştir. 20.9.2012 günü verilmiş olan bu görevsizlik kararının
Yargıtay’ca bozulmasından sonra, İstanbul Anadolu 22.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nce (devrolunan Kadıköy 6. Asliye Hukuk Mahkemesi) bozmaya
uyularak tekrar verilen 26.9.2013 gün ve E:2013/182 sayılı görevlilik
kararı ile 2247 sayılı Yasa’nın 12. maddesinde belirtilen 15 günlük sürenin
bu tarihten itibaren işlemeye başlamayacağı açıktır.
Dolayısıyla,
Danıştay Başsavcısı'nca, her ne kadar her iki davalı açısından da 10.
maddede öngörülen biçimde İstanbul Anadolu 22. Asliye Hukuk Mahkemesince
(dosyada ikinci kez verilen görevlilik kararı) 26.9.2013 gün ve E:2013/182
sayı ile verilen görevlilik kararına istinaden “davanın taşınmazın
bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden” olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmış ise de, Kadıköy 6. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin verdiği ilk görevlilik kararı da gözetilerek, davalı
idarelerden yalnızca İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı yönünden usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşılmakla, davalı İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı bakımından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davada Ataşehir
Belediye Başkanlığı yönünden başvurunun süresinde yapılmaması nedeniyle
reddi ile, diğer davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı yönünden
başvurunun kabulüne, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu
yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davalılardan Ataşehir Belediye Başkanlığı
yönünden başvurunun süresinde yapılmaması nedeniyle reddine, diğer davalı
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı yönünden başvurunun kabulü ile
davada idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da
dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının
maliki olduğu taşınmaza, imar planında kısmen “park ve dinlenme alanı”- kısmen
“yol alanı” olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından
bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla; işleyecek yasal
faizi ile birlikte şimdilik 10.000,00 TL’nin davalı idareden tahsili,
taşınmazın davalı lehine tapudan terkini istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar
valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Olayda,
imar planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında
kısmen “park ve dinlenme alanı”- kısmen “yol alanı” nda kaldığı, taşınmaza
idarece fiilen el atılmadığı ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı ile
bu tür yerlerin bedelinin ödeneceğine karar verildiği, kamulaştırmasız el
atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, dosya içerisinde bulunan bilirkişi raporundan taşınmaza
fiilen el atılmadığının tespit edildiği nedeniyle, belirtilen duruma göre,
imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa
Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih
ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde
tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari
bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “dere mutlak koruma alanı”nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, davalılardan Ataşehir Belediye Başkanlığı vekili tarafından
yapılan görev itirazının 2247 sayılı Kanun’un 10. maddesinde öngörülen
koşulu taşımayan başvurusunun, anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca reddi
ile; davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı yönünden Danıştay
Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin
kısım yönünden başvurusunun kabulü ile, davalı İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı vekilinin görev itirazının, İstanbul Anadolu 22. Asliye Hukuk
Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle , davalılardan Ataşehir Belediye Başkanlığı vekili
tarafından yapılan görev itirazının 2247 sayılı Kanun’un 10. maddesinde
öngörülen koşulu taşımayan başvurusunun, anılan Yasanın 27. maddesi
uyarınca REDDİ ile; davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı yönünden
Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi
istemine ilişkin kısım yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı İstanbul
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ, İstanbul Anadolu 22. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
26.9.2013 gün ve E:2013/182 sayılı REDDİNE İLİŞKİN KARARININ
KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar
verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
29-ESAS NO : 2014/72
KARAR NO : 2014/126
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
S.M.
Vekilleri : Av.
İ.B.G., Av. N.Ş.G.
Davalı : Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. M.U.
O L A Y :
Davacı vekili, Ankara İli, Yenimahalle
ilçesi, Yuva Mah. 43066 Ada, 1 parsel sayılı 28.343,00 m2
yüzölçümündeki taşınmazın 600
m2.sinin müvekkiline ait olduğunu; bu taşınmazın,
yapılan imar planında "Ağaçlandırma Alanı" olarak ayrıldığını,
tapu kaydı üzerine kamulaştırılacak şerhi konulduğunu; taşınmazın konum
itibari ile değerli bir yerde bulunduğunu; taşınmazla ilgili bugüne kadar
hiçbir bedel ödenmediğini; bu nedenle müvekkilinin taşınmaz üzerinde
haklarının hukuka aykırı olarak süresiz bir şekilde kısıtlandığını;
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 15.12.2010 tarih, 2010/5-662 Esas ve
2010/551 Karar sayılı kararı ve Yargıtay 5.Hukuk Dairesi 2012/4566 Esas-
2012/10972 Karar sayılı ilamı ile bu tür yerlerin bedelinin ödenmesi
gerektiğine hükmedildiğini ifade ederek; dava konusu taşınmazın toplam
bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydı ile;
şimdilik 1.000TL bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek kamu
alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte davalı kurumdan
tahsiline; taşınmazın tapu kaydının Davalı idare adına tesciline karar
verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı idare vekili süresi içerisinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
5.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 25.10.2013 gün ve E:2013/257 sayı ile, davanın
kamulaştırmasız el atma davası olduğu gerekçesiyle, davalı vekilinin yargı
yolu itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar
mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu
hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla
yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya
da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,
görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci
maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve
düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c)
bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici
ıslah imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon,
kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu
imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun
için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar planında ağaçlandırma alanı olarak ayrılan taşınmazın değerinin
ödenmesi ve taşınmazın tapu kaydının davalı idare adına tescil edilmesinin
istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın malikleri yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde
kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya da sonuçların, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmaza yönelik belirlemenin
bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında yapamamasından ve
imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı
idarelerin imar planı gereği yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki
hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari
işlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari
Yargı yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan
yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının
denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev
alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış
oldukları etki ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı; dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin
tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmının, 2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının
(b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"
hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği; nitekim, 11.06.2013
günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942
sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan
21'inci maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve
resmi kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan
sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörülmüş bulunduğu; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca 10. maddede öngörülen biçimde,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının hissedar olduğu taşınmazına, imar planında
ağaçlandırma alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, taşınmaz bedelinin şimdilik 1.000TL’lik kısmının
faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Yenimahalle Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 6.6.2013 gün ve 18426575-310.07.01.99/14241 /Pln.2013-1618/
4007 sayılı yazısında; dava konusu 43066 ada 1 parselin; Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisi’nin 01.06.1992 gün ve 177 sayılı kararı ile onaylanan
1/5000 ölçekli Yuva Köyü ve Çevresi Nazım İmar Planı doğrultusunda
hazırlanarak 3030 sayılı yasanın 14. Maddesi gereği Büyükşehir Başkanlığının
onayına sunulan 1. ve 2. etap 1/1000 ölçekli imar planları ile bu
planlamaya ait Meclis ve Komisyon raporları üzerinde yapılan çalışmalar
sonucu hazırlanan 1/5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planında, Ankara
Büyükşehir Belediyesi’nin 12.10.1995 tarih ve 711 sayılı kararı ile
onaylanmış planda) kaldığı; 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı doğrultusunda
hazırlanan, 22.05.1996 tarih ve 85 sayılı kararı ile Belediye Meclisince
onaylanan, 3030 sayılı yasanın 14. maddesi gereğince Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı’nın 13.06.1996 gün ve
06.BBB.08.04.İM.1.2.1428-3531/96(168) sayılı yazısı ile onaylanan Yuvaköyü
ve Çevresine ait 1/1000 ölçekli imar planında ve bu planın uygulaması,
Belediye Encümeninin 06.05.1997 tarih ve 1515 sayılı kararı ile onaylanmış
ve 1 aylık askı süresi 16.05.1997 gün ve 22991 sayılı Resmi gazetede
yayınlanarak tamamlanmış olan 84138 nolu parselasyon planı kapsamında 43066
ada 1 parselin E:0.05 yapılaşma koşulu ile “Ağaçlandırılacak Alan”
kullanımında kaldığı; ilgili planın Plan notlarının 9. plan notunda;
“9.Ağaçlandırılacak alanlar: Bu alanlar üzerinde piknik alanları yer
alabilecektir. Büfeler, havuzlar, pergolalar, açık çayhane ve genel wc ’den
başka tesis yapılamaz, Kaks=0.05’i geçemez." denildiği,
Ağaçlandırılacak alanların ilgili kamu kurumu tarafından, gereksinim
duyulmA.durumunda kamulaştırılacağı gibi, plandaki koşullarına uygun olarak
parseldeki hissedarların bir araya gelerek de plandaki yapılaşma
koşullarına uyarak tasarrufta bulunabileceği; ayrıca 84138 nolu parselasyon
planının plan notlarının 15. Plan notunda; "15. Kamu ortaklık payı
alanlarında (Kentsel Rekreasyon Alanı, Sağlık Alanı, Eğitim Alanları, İdari
Tesis Alanları, Ağaçlandırılacak Alan, B.H.A., Pazar Alanları, SKT, İsale
Hattı, Resmi Kurum Alanları v.b.) hak sahibi olanlar, hisselerini İlgili
kamu kuruluşuna aynı amaçla kullanılmak üzere tapuda bedelsiz terk etmeleri
durumunda inşaat alanı(yapı yoğunluğu) % 10 arttırılır, ancak konut sayısı
(nüfus yoğunluğu) artışı getirilemez. ” denildiği, bu hususta bedelsiz terk
edildiği taktirde hissedarın aynı plandaki diğer alanında inşaat alanının
%10 artırılabileceği; ağaçlandırılacak alanların kamulaştırma
sorumluluğunun öncelikle Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nda olduğu,
kamulaştırma ile ilgili bilginin ilgili Bakanlıktan alınabileceği Ağaçlandırılacak
alanların ilgili diğer bir kamu kurumu tarafından, gereksinim duyulması
durumunda kamulaştırılacağı gibi, plandaki koşullarına uygun olarak
parseldeki hissedarların bir araya gelerek de tasarrufta bulunabileceği;
ayrıca, Ankara Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı
Yapı Denetim ve Ruhsat Şube Müdürlüğü’nün 04.01.2012 gün ve 4542-17899
sayılı yazısından; Ankara Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliğinin Kentsel
Alan Kullanım Tanımları ve Yapılanma Şartları başlıklı 16. Maddesi sonuna
6. Fıkra olarak, Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nce 16.12.2011 tarih ve 3731
sayılı karar no ile ilave edilen “KOP alanlarındaki imar durumu belirsiz
olan taşınmazlarda yapı yüksekliği serbest olmak üzere Sporda E. 0.20,
Eğitimde E: 1.00 Sağlık ve Sosyo Kültürel Tesis (SKT) parsellerinde E:0.60
yapı yoğunluğu, 30.000
m2 ve üzeri rekreasyon ve ağaçlandırma alanlarında
E:0.05, min ifraz 5000m2 hmax:2kat, 30.000 m2 altındaki
rekreasyon ve ağaçlandırma alanlarında E. 0.10 min ifraz 2500m2 hmax:2kat
imar durumu verilir ” nota istinaden; alanın ifrazının mümkün olduğu ve
ifrazı yapıldığında maliklerinin tasarrufunu kolaylaştıracağı; ayrıca,
Ankara Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 16.03.2012 tarih ve 435 sayılı
kararı ile kamulaştırılmamış donatıların maliklerince kullanılabilmesi için
plan tadilatının mümkün olduğu ve “Özel” ibaresi getirilerek kullanımının
mümkün olduğu, “Kamu mülkiyetinde olanlar hariç imar planlarında yer alan;
sosyal tesisi, ağaçlandırma alanı, rekreasyon alanı, fuar, spor alanı,
sağlık, eğitim, anaokulu, kreş. SKT, idari tesis (şirket, kooperatif,
kişisel büro, idari tesis, yönetim merkezi olarak) kültür, eğlence,
yaşlılar bakımevi vb. donatı alanları maliklerince özel amaçla
kullanılabilir ” denildiği görülmüş; dava dosyasında, taşınmaza fiilen el
atıldığına ilişkin bilgi ve belgenin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın, imar planıyla Ağaçlandırma Alanı
olarak belirlendiği aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacıya ait
taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak başka bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı
tazminat davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin bazı fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı”nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan diğer bir davacının Asliye Hukuk
Mahkemesinde açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları
nedeniyle Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile
ilgili Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda
verilen karar nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla
Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi
İkinci Bölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No:
2013/1586) “…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde,
iddiaların özünün Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin
değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına
ve esas itibariyle yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun
olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi
delillerini ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil
yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti
niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik
de içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’
nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle,
davacının başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E:2013/603, K:2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 5.Asliye Hukuk Mahkemesinin 25.10.2013 gün ve
E:2013/257 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
30-ESAS NO : 2014/74
KARAR NO : 2014/127
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından
kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği
hk.
K A R A R
Davacılar
: 1-C.D.2-F.K. 3-P.A.
Vekilleri : Av.
M.E.A.-Av. C.A.
Davalı : Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.K.
O L A Y :
Davacılar vekili, Ankara İli, Yenimahalle
ilçesi, Yakacık Mah. 43828 Ada, 1 parsel sayılı 77.901.00 m2 yüzölçümündeki
arsanın, 4.645.00 m2’sinin C.D.’ya 611.00 m2’sinin F.K.’ya, 691.00 m2’sinin
P.A.’a ait olduğunu; bu taşınmazın, yapılan imar planında, “Yaşlılar Yurdu”
olarak ayrıldığını, tapu kaydı üzerine kamulaştırılacak şerhi konulduğunu;
davalı idare tarafından dava konusu taşınmaza fiilen el atılmış olduğunu;
bugüne kadar idareye yapılan müracaatlara rağmen, hiçbir bedel
ödenmediğini; taşınmazın, imar parseli olduğunu, Ankara’nın en güzel
yerlerinden birinde bulunduğunu ifade ederek; dava konusu taşınmazın toplam
bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla,
şimdilik 1.000,00 TL bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek kamu
alacaklarına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte tahsiline; taşınmazın tapu
kaydının davalı idareye tescil ettirilmesine karar verilmesi istemiyle,
adli yargı yerinde dava açmış; davacılar vekili daha sonra tazminat
alacağını 1.367.810,00TL olarak ıslah etmiştir.
Davalı idare vekili süresi içerisinde görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA
3.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 28.6.2013 gün ve E:2013/22 sayı ile, yargı yolu
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar
mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu
hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade
açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem";
herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi
faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari
eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın
13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar
planında Yaşlılar Yurdu
olarak ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesi ve taşınmazın tapu kaydının
davalı idare adına tescil edilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının
taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662
K:2010/651 kararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar
planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya
da sonuçların, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar
planında taşınmaza yönelik belirlemenin bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği
olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu
sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem
ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; nitekim, 11.06.2013 günlü, 28674
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan 21'inci
maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan
sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörülmüş bulunduğu; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca 10. maddede öngörülen biçimde, davanın
taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin
kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
Davacıların hissedar olduğu taşınmazlarına, imar planında yaşlılar yurdu
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmaz
bedelinin şimdilik 1.000TL’lik kısmının(ıslah ile 1.367.810,00TL.nin)
faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını
belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde
Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına
uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti
esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini
yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir
alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık
payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden bir
düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Yenimahalle Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünün 25.1.2013 gün ve 1466 sayılı yazısında; dava konusu 43828 ada
1 parselin, Ankara Büyükşehir Belediyesinin 30.07.1997 gün ve 425 sayılı
kararı ile onaylanan Yakacık 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve Büyükşehir
Belediyesi İmar Daire Başkanlığınca re’sen hazırlanarak Büyükşehir Belediye
Meclisi'nin 19.03.1998 gün ve 220 sayılı kararı ile onaylanan Yakacık Doğu
Etabı 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve bu planın uygulaması, Belediye
Encümeninin 01.12.1998 gün ve 2982/4175 sayılı kararı ile onaylanan 84166
nolu parselasyon planı plan kapsamında; E:0.10 Hmax:Serbest yapılaşma
koşullarıyla “Yaşlılar Yurdu” kullanımında kaldığı belirtilmiş; dava
dilekçesinde, “davalı idare tarafından dava konusu taşınmaza fiilen el
atılmış olduğu” iddia edilmesine karşılık; dosyada bulunan 4.7.2013 tarihli
Bilirkişi Raporunda; taşınmaza fiili olarak herhangi bir fiili el atmanın
olmadığı, üzerinde yapı ve tesisin bulunmadığının tespit edildiği
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların hissedar olduğu taşınmazın, imar planıyla Yaşlılar Yurdu olarak
belirlendiği aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait
taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak başka bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı
tazminat davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin bazı fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E:2013/93, K:2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü
üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı”nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan diğer bir davacının Asliye Hukuk
Mahkemesinde açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları
nedeniyle Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile
ilgili Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda
verilen karar nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla
Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi
İkinci Bölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No:
2013/1586) “…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde,
iddiaların özünün Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin
değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının yorumlanmasında isabet
olmadığına ve esas itibariyle yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından usul şartlarına
ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece
mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve
bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan
nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu
şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde
keyfilik de içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun
olması’ nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…”
gerekçesiyle, davacının başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi
Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
30.10.2013 tarih ve E:2013/603, K:2013/1503 sayılı kararıyla, imar
planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan
tazminat istemli davaların idari yargının görevinde olduğu hüküm altına
alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, Ankara 3.Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN Ankara 3.Asliye Hukuk Mahkemesinin 28.6.2013 gün ve
E:2013/22 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
31-ESAS NO : 2014/75
KARAR NO : 2014/128
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Y.G.
Vekilleri : Av.
C.D., Av. N.D.
Davalılar :
1-Gençlik Ve Spor Bakanlığı Spor Genel Müdürlüğü
Vekilleri : Av.
C.B., Av. B.D.
2-İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanlığı(İhbar edilen)
Vekili :
Av. S.A.
3-Başakşehir
Belediye Başkanlığı(İhbar edilen)
Vekili : Av.
Y.Ş.
4-Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı(Dahili Davalı)
Vekili : Av.
M.H.K. (B.)
O L A Y :
Davacı vekili, İstanbul ili, Başakşehir ilçesi, İkitelli Mahallesi,
Altınşehir mevki 18 Pafta 725 Parseli ile 19 Pafta 1115 Parsel sayılı
taşınmazların müvekkili adına kayıtlı olduğunu; taşınmazın imar
planlarında, 20 yıldan fazla bir süreden beri yeşil alan olarak
ayrıldığını, en son 23.09.2005 yılı 1/1000 ölçekli imar planında ise
"İkitelli Atatürk Olimpiyat Park alanı vb. sınırlı faaliyetlere geçici
olarak izin verilebilir şekilde imar uygulamasına konu olduğunu; taşınmaza
hiçbir inşaat ve tesisata izin verilmemesi ile müvekkilinin, taşınmaz
üzerinde neredeyse hiçbir şekilde kullanma, tasarruf etme ve yararlanma
imkanının kalmadığını; İdarenin bu uygulamasının Kamulaştırmasız el atma
hükmünde olduğunu; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 gün ve
2010/5-662/651 kararı gözetilerek imar planında yol ve park alanı gibi kamu
hizmetine ayrılmış bulunan yerlere el atılmamış olsa dahi 3194 sayılı imar
kanunu’nun 10. Maddesinin amir hükmü uyarınca 1/1000 ölçekli uygulama imar
planının kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde davalı kurumca,
ayrılma amacına uygun olarak kamulaştırma görevinin yerine getirilmemesi ve
malikin mülkiyet hakkının süresi belirsiz şekilde kısıtlanmA.nedeniyle
taşınmaz bedelinin ödenmesinin gerektiğini; yine Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu'nun 2010/5-662 E. 2010/651 Karar 15.12.2010 tarihli kararına göre
"Belediye Başkanlığı İmar Planının yürürlük tarihinden en geç 3 ay
içerisinde planın tatbiki için 5 yıllık imar programını hazırlamakla
yükümlüdür. Uzun yıllar programa alınmayan imar planının fiilen hayata
geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı
idarece, pasif ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle
taşınmaza müdahale edildiği dolayısıyla kamulaştırmasız el koyma olgusunun
gerçekleştiği"nin hükme bağlandığını ifade ederek; ıslah ve ek davalar
ile fazlaya dair haklarını saklı tutarak; davalı kurumun kamulaştırmasız el
atma nedeniyle taşınmazın tespit edilecek değerinin şimdilik 1.000 TL.sinin
davalı İdareden tahsiline, el atma haksız fiil olduğundan taşınmaz bedeline
dava tarihinden itibaren en yüksek yasal faiz yürütülmesine, ayrıca karar
tarihinden itibaren kamu alacaklarına uygulanan faiz işletilmesine; davacı
müvekkil adına olan taşınmazın tapu kaydının iptaliyle davalı adına
tesciline karar verilmesi istemiyle, Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Genel
Müdürlüğüne karşı adli yargı yerinde dava açmış; daha sonra, davanın ihbar
edilmesi üzerine İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile Başakşehir Belediye Başkanlığı; dahili davalı
olarak da Çevre ve Şehircilik Bakanlığı davaya katılmışlardır.
Davalılardan Başakşehir
Belediye Başkanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığının vekilleri süresi içinde görev itirazında
bulunmuşlardır.
KÜÇÜKÇEKMECE
4.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 26.9.2013 gün ve E:2012/345 sayı ile, davanın kamulaştırmasız
el atma davA.olup, haksız fiil hukuki temeline dayandığından ve tazminata
hükmedilmesi halinde taşınmaz aynına ilişkin de karar verilmesi
gerekeceğinden, ayrıca 6487 sayılı yasanın 21. Maddesinde idari yargının
görevlendirildiği hukuki el atmaların 1983 yılı öncesi hukuki el atmalar
olup,1983 sonrası hukuki el atmalara yönelik açıkça idari yargının görevli
olduğuna ilişkin bir düzenleme mevcut olmadığı; davanın bir bütünüyle adli
yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle; görev itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Çevre
ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu görev
uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,
dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu
hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade
açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem";
herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,
görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı İmar Kanununun 8'inci
maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve
düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın 13'üncü maddesinin (c)
bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve
düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen
parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemlerin, "idari
işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu
konudaki hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; dosyanın
incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar planında Atatürk Olimpiyat Parkı alanında kalan taşınmazlara
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle 1000TL tazminatın ödenmesi ve
taşınmazın tapu kaydının davalı adına tescilinin istenildiğinin
anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 kararında "hukuki el
atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle
açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel
Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın malikleri yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde
kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya da sonuçların, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazlara yönelik
belirlemenin bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve
13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazlarının bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; nitekim, 11.06.2013 günlü, 28674
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan 21'inci
maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan
sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörülmüş bulunduğu; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar
vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalılardan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak
hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı ile anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının
sahibi olduğu taşınmazlarına, imar planında Atatürk olimpiyat parkı alanı olarak ayrılmak suretiyle
kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı
kalmak kaydıyla, şimdilik 1.000,00 TL'si bedelin faizi ile birlikte tazmini
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa
ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın,
birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait
bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya
parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre
hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya
belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında
ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan ve Küçükçekmece 4.Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilen
Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Genel Müdürlüğünün 3.1.2013 gün ve
B.20.1.SGM.0.61.00.00/(12.545/18 sayılı yazısında; 06/07/2001 tarihli ve
2001/01 numaralı Kamulaştırmadan Vazgeçme Kararı ile, 18,19,20,21 nolu
paftalardaki toplam 1446 parselin kamulaştırılmasından vazgeçilmiş olduğu
ve yine İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulunun
05/11/2004 tarih ve 150 sayılı toplantısında ise 1/50000 ve 1/5000 ölçekli
Nazım İmar Planlarında “Olimpiyat parkı” olarak plana işlenmiş olan
Küçükçekmece ilçesi, İkitelli mahallesi, Altınşehir Mevkiinde bulunan(18
paftadaki 251 parselden 773 parsele kadar 552 adet taşınmaz, 19 paftadaki
774 parselden 1131 parsele kadar 357 adet taşınmaz, 20 paftadaki 1132
parselden 1620 parsele kadar 488 adet taşınmaz, 21 paftadaki 1654 parselden
2086 parsele kadar 465 adet taşınmaz olmak üzere toplam 1862 parsel)
taşınmazların gerek 1/50000 ve gerekse de 1/5000 ölçekli Nazım İmar
Planlarındaki “Olimpik park” alanından çıkarılmasına karar verildiği, dava
konusu 18 pafta 725 parsel sayılı, 19 pafta 1115 parsel sayılı
taşınmazların da karar kapsamındaki alan içerisinde kalmakta olduğu; Genel
Müdürlüğün anılan taşınmaza ihtiyacı bulunmadığı; İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanlığının 19/12/2012 tarih ve 11.829 sayılı yazısında, söz
konusu alandaki taşınmazlarda plan değişikliği yapma yetkisinin 13.08.2012
tarih ve 3573 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı’na geçtiğinin bildirildiği; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Mekansal Planlama Dairesi Başkanlığı’na yazılan 19/11/2012 tarih ve 10455
sayılı yazı ile plan tadilatları yapılması talebinin iletilmiş olduğu,
yapılan şifahi görüşmelerde plan tadilatı çalışmalarının devam ettiği
bilgisinin alındığı; imar planında konut alanı, ticaret alanı vs. gibi
alanların belirlenmesinin tamamen kurumlarının inisiyatifi dışında
gerçekleştiğinden, konunun mahkemece plan değişikliği yapmaya yetkili kurum
olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Dairesi Başkanlığından
sorulmA.gerektiğinin bildirilmiş olduğu ifade edilmiş; dava dosyasında
bulunan 1.1.2013 tarihli Fen Bilirkişisi Raporunda ve 28.1.2013 tarihli
Bilirkişi Kurulu Raporunda; İmar Planında Atatürk Olimpiyat Parkı alanında
kalan taşınmazlardan davacının tasarruf etme imkanının bulunmadığı, keşif
günü davaya konu parsellerin üzerinde herhangi bir çalışma, imalat ve yapı
bulunmadığı, boş arsa konumunda olduğu, zeminde fiilen el atmanın
bulunmadığının görüldüğü belirtilmiştir.
Olayda,
davacının maliki olduğu taşınmazların İmar Planında Atatürk Olimpiyat Parkı
alanı kullanımında kaldığı, ancak plan tadilatı çalışmalarının devam
ettiği, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz
üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazların bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planında yer alan davacılara ait
taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
vekilinin görev itirazının,
Küçükçekmece 4.Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalılardan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN
Küçükçekmece 4.Asliye Hukuk Mahkemesinin 26.9.2013 gün ve E:2012/345 sayılı
KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
32-ESAS NO : 2014/79
KARAR NO : 2014/130
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak
uygulamaya koyduğu Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesinin
uygulanmasısırasında idarece kamu gücüne dayanılarak, re'sen ve tek yanlı
şekilde tesis edilen arsa payı tahsis işlemi nedeniyle açılan davanın, imar
hukuku ilkeleri ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.E.
Vekilleri
: Av. F.T. & U.T.
Davalılar
: 1.Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. L.D.
2.Ankara
Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı
Dahili
Davalı : Toplu Konut İdaresi Başkanlığı
Vekili :
Av. T.D.
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; müvekkilin hissedarı olduğu Ankara İli Mamak İlçesi 2.
Bölge Karaağaç Mahallesi 37378 Ada 2 Parsel sayılı taşınmazın, Kentsel
Dönüşüm Projesi Kapsamına alındığını, dava konusu taşınmazın da bu kapsamda
kamulaştırılmasına karar verildiğini, Mamak Belediye Başkanlığı Emlak ve
İstimlak Müdürlüğü’nün 21.09.2012 gün ve 20312208232 sayılı yazısı ile dava
konusu taşınmazın imar yolu üzerinde kaldığının bildirildiğini, bu kapsamda
davacıya uzlaşma davetiye gönderildiğini; ancak dava taraflarının
anlaşamadıklarını, bu nedenle davalı idarenin dava konusu taşınmaza yönelik
uygulamalarının kamulaştırmasız el atma kapsamında kaldığını belirterek;
dava konusu taşınmaz, üzerindeki ev ve ağaçlar için fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydı ile 10.000 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek
yasal faizi ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesi ve
taşınmazın davalılar adına tesciline karar verilmesi istemi ile adli yargı
yerinde dava açmıştır.
Davalılardan
Mamak Belediye Başkanlığı vekili, süresi içerisinde verdiği cevap
dilekçesinde özetle; görev itirazında bulunmuştur.
Ankara 3.
Asliye Hukuk Mahkemesi; 10.10.2013 gün ve 2012/636 Esas sayılı kararı ile görev
itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Mamak
Belediye Başkanlığı vekilinin idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı’na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı; “ 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentsel dönüşüm ve
gelişim alanı" başlıklı 73. maddesinde; ‘’Belediye, belediye meclisi
kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji
parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal
donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve
restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem
riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri
uygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan
edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veya bir kaçının
gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde
bulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan
yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve
uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi ve Çevre ve
Şehircilik Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar
alınması şarttır.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerinde yapı
olan veya olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik ve
yoğunluğunun belirlenmesi, alanın büyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında
olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarının takdiri münhasıran
belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile
proje alanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak
belirlenebilir.
Büyükşehir
belediye ve mücavir alan sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim
projesi alanı ilan etmeye büyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehir
belediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyeleri kendi sınırları
içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehir
belediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine
ilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı,
yapı kullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve
3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya
büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı
ve kamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentsel dönüşüm ve gelişim
projesi kapsamında bulunan gayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından
açılacak davalar, mahkemelerde öncelikle görüşülür ve karara bağlanır.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim alanları içinde yer alan eğitim ve sağlık alanları hariç
kamuya ait gayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere
devredilir. Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden
yapılacak münferit yapılarda ilgili vergi, resim ve harçların dörtte biri
alınır.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim proje alanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984
tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara
Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin
Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerle
anlaşmaları halinde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında hakları
verilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz
ve ağaç bedelleri verilir veya belediye imkanları ölçüsünde kentsel dönüşüm
ve gelişim proje alanı dışında arsa veya konut satışı yapılabilir. Bu
kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile işbirliği yapılmak
suretiyle konut satışı da yapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya
konut bedellerinden mahsup edilir.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait
gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşma sağladığı veya kamulaştırdıkları
gayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyeler tarafından yapılır
veya yaptırılır. Belediye ile anlaşma yapmayan veya belediyece
kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje
alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve
parselde imar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atma
davA.açabilir.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yapılacak alt yapı ve rekreasyon
harcamaları, proje ortak gideri sayılır. Belediyelere ait inşaatların proje
ortak giderleri belediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrı ada
veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırma dışı kalan
gayrimenkul sahipleri, sahip oldukları inşaatın toplam metrekaresi oranında
proje ortak giderlerine katılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden
inşaat ruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su, doğalgaz
ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşüm
alanı sınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlar içindeki gayrimenkullerin
tapu kütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicil müdürlüğüne,
paftasında gösterilmek üzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Söz konusu
gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişiklikler belediyeye
bildirilir.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde; ifraz, tevhit, sınırlı ayni
hak tesisi ve terkini, cins değişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkin
işlemler belediyenin izni ile yapılır.
Belediye,
kentsel dönüşüm ve gelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imar
uygulaması yapmaya imar uygulaması yapılan alanlardaki taşınmazların
değerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerine dağıtım
yapmaya veya hasılat paylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanması sırasında, tapu kayıtlarında
mülkiyet hanesi açık olan veya ayni hakları davalı olan taşınmazlar
doğrudan kamulaştırılarak bedelleri mahkemece tayin edilen bankaya belli
olacak hak sahipleri adına bloke edilir. Belediye kentsel dönüşüm ve
gelişim projelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazların
kamulaştırılması sırasında veraset ilamı çıkarmaya veya tapudaki kayıt
malikine göre işlem yapmaya yetkilidir.
Büyükşehirlerde
büyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediye meclislerinin salt
çoğunluk ile alacağı karar ile masrafların tamamı veya bir kısmı belediye
bütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygun görülen alanlarında bina
cephelerinde değişiklik ve yenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimi
çalışmaları yapılabilir. Cephe değişikliği yapılacak binalarda telif hakkı
sahibi proje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecek cephe
veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük net asgari ücret tutarını
geçmemek üzere telif hakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygun
görülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesi içindeki ilçe belediyeleri kendi
sınırları içinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
Bina
cephelerinde değişiklik ve yenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimi
çalışmaları için yapılması gereken iş, işlem ve yetkilendirmeler, kat
maliklerinin arsa payı çoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
Büyükşehir
belediyelerince, kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen alanlar ile
5366 sayılı Kanuna göre yenileme alanı ilan edilen alanlarda veya bu
Kanunun 75 inci maddesine göre kamu kurum ve kuruluşları ile protokol
yapmaları hâlinde, büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılan
ibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerde ibadethane ve
yurt inşa edilebilir.
Kentsel
dönüşüm ve gelişim projesi kapsamındaki işler, kamu idareleriyle 75 inci
madde çerçevesinde ortak hizmet projeleri aracılığıyla
gerçekleştirilebilir.
Bu
Kanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985
sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkiler saklıdır.” hükmü yer
almaktadır.
2985
sayılı Toplu Konut Kanunu'nun "İskan Sahalarının Tespiti, Kamulaştırma
Ve Kadastro" başlıklı 4. maddesinde; "Başkanlık, gecekondu
dönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsa ve
arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenen
alanlarda çevre ve imar bütünlüğünü bozmayacak şekilde her tür ve ölçekteki
planlar ile imar planlarını yapmaya, yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir.
Bu planlar; büyükşehir belediye sınırları içerisinde kalan alanlar için
büyükşehir belediye meclisi tarafından, il ve ilçe belediye sınırları ile
mücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgili belediye meclisleri
tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgili valilik tarafından,
planların belediyelere veya valiliğe intikal ettiği tarihten itibaren üç ay
içerisinde aynen veya değiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik
tarafından üç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlık tarafından
re'sen onaylanır. Belediyeler, valilik veya Başkanlık tarafından onaylanan
bu planlar; askı, ilan ve itiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194
sayılı İmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamu kurumlan
tarafından yapılacak tüm işlemler Başkanlık tarafından re'sen yapılmak
suretiyle yürürlüğe konur.
Başkanlık
kanundaki görevleri çerçevesinde gerçek ve tüzel kişilere ait arazi ve
arsaları ve bunların içerisinde veya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve
yapıları kamulaştırmaya yetkilidir. Başkanlık tarafından yapılacak kamulaştırmalar,
4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesinin
ikinci fıkrasındaki iskân projelerinin gerçekleştirilmesi amaçlı
kamulaştırma sayılır." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın
incelenmesinden; davacıya ait taşınmazın bulunduğu yerde davalılardan Mamak
Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı arasında 2985
sayılı Toplu Konut Kanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu, 5393 sayılı
Belediye Kanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 3194 sayılı İmar Kanunu
hükümleri çerçevesinde "Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi Kentsel Yenileme
ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkin olarak hazırlanan 14.08.2012
tarihli protokolün imzalandığı, protokol gereği anılan bölgenin Başbakanlık
Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca 775 sayılı Kanun uyarınca Gecekondu
Önleme Bölgesi olarak ilan edildiği, 19.3.2013 tarihli Resmi Gazete'de
yayımlanan Bakanlar Kurulu kararıyla proje alanında kalan taşınmazların
Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına karar
verildiği, anılan protokol gereği kamulaştırma işlemlerinin davalı Mamak
Belediyesince yürütüldüğü, dava konusu taşınmazın söz konusu proje
kapsamında kaldığı ve kamulaştırma işlemlerinin devam ettiği; dava
dilekçesinde, Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi alanında kalan
taşınmaza kamulaştırılmasız el atıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın
yasal faiziyle birlikte ödenmesi ve taşınmazın mülkiyetinin Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na devrinin istenildiği anlaşılmıştır.
Uygulama
ve öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamu
gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,
"idari işlem"; herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın
gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri
de, "idari eylem" olarak tanımlanmaktadır.
İdarenin
yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya
koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su
yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve
onarımı sırasında kişilere verdiği zararların tazmini istemiyle açılacak
davaların görüm ve çözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel
hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında
yargısal denetim yapan idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Bu
bilgiler karşısında; davanın, davacının taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 sayılı kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, Kentsel Yenileme ve Gecekondu
Dönüşüm Projesindeki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen
kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya da
sonuçlar, bir idari işlem olan Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm
Projesindeki taşınmaza yönelik belirlemeden, bu projede öngörülen acele kamulaştırma
işlemlerinin zamanında yapılmamasından; başka anlatımla da, idari işlemlerden
ve davalı Mamak Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı
tarafından söz konusu proje gereği yapılması gereken kamulaştırmalar
konusundaki hareketsizlik şeklinde ortaya çıkan idari eylemlerden
kaynaklanmaktadır.
Bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin
hukuk düzeninde oluşturdukları etki ve sonuçların, "hukuki el
atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili
tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına
konu edilmelerine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,
davanın, davacıya ait taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle
10.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin
kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1
'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi
gerekmektedir.” şeklindeki gerekçesi ile
2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Mamak
Belediye Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
davalı Mamak Belediye Başkanlığı bakımından 10.maddede öngörülen biçimde,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacının taşınmazına, imar planında “Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi Kentsel
Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi" alanında kaldığı, bu plan
kapsamında dava konusu taşınmazın imar yolu alanında bırakıldığı, dava konusu
taşınmaza ilişkin yürütülen kamulaştırma işlemleri sırasında davacı ile
davalı idarenin uzlaşamadıkları, dava konusu taşınmaza bu şekilde
kamulaştırmasız el atıldığı ve davacının bu nedenle zarar gördüğü
belirtilmek sureti ile taşınmaz, üzerindeki ev ve ağaç bedeli olarak
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 10.000 TL’nin dava
tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan
alınarak davacıya verilmesi istemiyle açılmıştır.
03.07.2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentsel dönüşüm
ve gelişim alanı” başlıklı 73. maddesinde;
“Belediye,
belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret
alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve
her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını
yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak
veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve
gelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim
alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin
veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan
sınırları içerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya
kullanımında olan yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan
edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi ve
Çevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu
yönde karar alınması şarttır.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerinde yapı olan veya
olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik ve yoğunluğunun
belirlenmesi, alanın büyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında
olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarının takdiri münhasıran
belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile
proje alanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak
belirlenebilir.
Büyükşehir
belediye ve mücavir alan sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim
projesi alanı ilan etmeye büyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehir
belediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyeleri kendi sınırları
içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehir
belediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine
ilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı,
yapı kullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve
3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya
büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve
kamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentsel dönüşüm ve gelişim
projesi kapsamında bulunan gayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından
açılacak davalar, mahkemelerde öncelikle görüşülür ve karara bağlanır.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim alanları içinde yer alan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya
ait gayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.
Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak
münferit yapılarda ilgili vergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim proje alanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli
ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak
Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi
Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerle anlaşmaları halinde
kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında hakları verilir. 2981 sayılı
Kanun kapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri
verilir veya belediye imkanları ölçüsünde kentsel dönüşüm ve gelişim proje
alanı dışında arsa veya konut satışı yapılabilir. Bu kapsamda bulunanlara
Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile işbirliği yapılmak suretiyle konut
satışı da yapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konut
bedellerinden mahsup edilir.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile
belediyelerin anlaşma sağladığı veya kamulaştırdıkları gayrimenkuller
üzerindeki inşaatların tamamı belediyeler tarafından yapılır veya
yaptırılır. Belediye ile anlaşma yapmayan veya belediyece
kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje
alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve
parselde imar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atma
davA.açabilir.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim proje alanlarında yapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları,
proje ortak gideri sayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak
giderleri belediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrı ada veya
parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırma dışı kalan
gayrimenkul sahipleri, sahip oldukları inşaatın toplam metrekaresi oranında
proje ortak giderlerine katılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden
inşaat ruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su, doğalgaz
ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşüm alanı
sınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlar içindeki gayrimenkullerin tapu
kütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicil müdürlüğüne,
paftasında gösterilmek üzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Söz konusu
gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişiklikler belediyeye
bildirilir.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde; ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak
tesisi ve terkini, cins değişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkin
işlemler belediyenin izni ile yapılır.(Yürürlüğün Durdurulan cümleler: Anayasa
Mah. 18/10/2012 tarih ve 2012/82 E. ve 2012/34 Yürürlüğü Durdurma K. ile)
Belediye, kentsel
dönüşüm ve gelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması
yapmaya imar uygulaması yapılan alanlardaki taşınmazların değerlerini
tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya
hasılat paylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim projelerinin uygulanması sırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet
hanesi açık olan veya ayni hakları davalı olan taşınmazlar doğrudan
kamulaştırılarak bedelleri mahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak
sahipleri adına bloke edilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişim
projelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazların kamulaştırılması
sırasında veraset ilamı çıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlem
yapmaya yetkilidir.
(Ek fıkra:
16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Büyükşehirlerde büyükşehir belediye
meclisinin, il ve ilçelerde belediye meclislerinin salt çoğunluk ile
alacağı karar ile masrafların tamamı veya bir kısmı belediye bütçesinden
karşılanmak kaydıyla kentin uygun görülen alanlarında bina cephelerinde
değişiklik ve yenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimi çalışmaları
yapılabilir. Cephe değişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibi proje
müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecek cephe veya cephelerin
beher metrekaresi için bir günlük net asgari ücret tutarını geçmemek üzere
telif hakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygun görülmesi hâlinde,
büyükşehir belediyesi içindeki ilçe belediyeleri kendi sınırları içinde bu
fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
(Ek fıkra:
16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Bina cephelerinde değişiklik ve yenileme ile
özel aydınlatma ve çevre tanzimi çalışmaları için yapılması gereken iş,
işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payı çoğunluğu ile
verecekleri karara göre yapılır.
(Ek fıkra:
16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Büyükşehir belediyelerince, kentsel dönüşüm ve
gelişim alanı ilan edilen alanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenileme
alanı ilan edilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine göre kamu
kurum ve kuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde, büyükşehir belediye
meclisi kararı ile, yıkılan ibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç
duyulan yerlerde ibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentsel dönüşüm
ve gelişim projesi kapsamındaki işler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde
ortak hizmet projeleri aracılığıyla gerçekleştirilebilir.
Bu Kanunun
konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985 sayılı
Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkiler saklıdır.’’ denilmek sureti ile
Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında alanın taşınmazlar hakkında uygulanacak
usuli prosedür belirlenmiştir.
24.05.2013 gün
ve 6487 sayılı Yasa’nın 21. Maddesi ile değişik 2942 sayılı Yasa’nın
“Kamulaştırılmaksızın Kamu Hizmetine Ayrılan Taşınmazların Bedel Tespiti”
başlıklı Geçici 6. Maddesinin 10. fıkrasında;”Vuku bulduğu tarih itibarı
ile bu maddenin kapsamında olan kamulaştırmasız el koymadan dolayı bu
maddenin yürürlüğe girmesinden önce tazmin talebiyle dava açmış olanlar; bu
madde hükümlerine göre uzlaşma yoluna gitmeyi isteyip istemediklerini bu
maddenin yürürlüğe girmesinden itibaren üç ay içinde idareye ve mahkemeye
verecekleri dilekçeler ile bildirebilirler. Uzlaşma talebi üzerine, uzlaşma
görüşmelerinin neticesine kadar dava bekletilir; uzlaşılamamA.hâlinde,
uzlaşmazlık tutanağının mahkemeye sunulmasından sonra davaya devam edilir.
Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak
suretiyle veya ilgili kanunların uygulamasıyla tasarrufu kısıtlanan
taşınmazlar hakkında, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda
öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir. Bu madde hükümleri karara bağlanmamış veya kararı kesinleşmemiş
tüm davalara uygulanır. Kararı kesinleşen davalara ise, bu maddenin
yalnızca sekizinci fıkra hükümleri uygulanır.” şeklindeki düzenleme ile
hakkında kamulaştırma işlemlerine başlanmamış ya da başlanmakla birlikte
tamamlanmamış olan taşınmazlar ile ilgili imar planı uygulamalarından
kaynaklanan uyuşmazlıklarda idari yargının görevli olduğu belirtilmiştir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu,
Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği
anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden
incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu
oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806)
Son
olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603,
K.2013/1503 sayılı kararında, “Önsorun olarak tartışılan 6487 sayılı Yasa’nın
21. Maddesi ile 2942 sayılı Yasa’ya eklenen geçici 6.maddenin onuncu
fıkrasının üçüncü cümlesinde de, “Uygulama imar planlarında umumi
hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların
uygulamasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli
ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler
tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir, hükmüne yer verilerek
imar kısıtlamalanndan kaynaklanan tazminat davalarının idari yargıda
açılacağının teyit edildiği, eldeki davanın da idari yargı yerinde
görülmesi gerektiği sonucuna varılması nedeniyle önsorun kabul edilerek, hükmün
görev yönünden bozulması Hukuk Genel Kurulu çoğunluğunca benimsenmiştir.”
şeklindeki gerekçesi ile imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan
‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari
yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Bunun
yanı sıra Uygulama ve öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin
yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla
yapmış oldukları işlemler, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya
da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,
görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, "idari eylem" olarak
tanımlanmaktadır.
Bu
tanıma göre, idarelerin 3194 sayılı imar Kanunu uyarınca tek yanlı irade
açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları,
kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri, 2981 sayılı Yasa uyarınca tek yanlı
irade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar
planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,
ruhsat, tahliye, arsa payı tahsisi gibi bireysel işlemlerin, "idari
işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program ve
uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu
konudaki hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı açıktır.
Belirtilen
yasal mevzuat çerçevesinde dava dosyasınıincelendiğinde; dava konusu
taşınmazın 5393 sayılı Belediye
Kanunu'nun 73. Maddesinde belirtildiği şekilde Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi
Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi kapsamına alındığı, dahili
davalı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile 14.08.2012 tarihli protokolün
imzalandığı ve sonrasında Elmadağ Kaymakamlığı’nın 06.09.2012 tarihli oluru
ile kamu yararı kararı alındığı, davacının 21.09.2012 tarihli yazı ile
uzlaşmaya davet edildiği, 30.10.2012 tarihinde davacı ile davalının
görüştükleri; ancak, taraflar arasında uzlaşma sağlanmamA.üzerinde
davacının 6487 sayılı Yasa ile değişik 2942 sayılı Yasa’nın Geçici 6.
Maddesi gereğince kamulaştırmasız el atma davA.açtığı, mahkemesince dava
konusu taşınmaz üzerinde 12.07.2013 tarihinde keşif icra edildiği ve
sonrasında 03.09.2013 tarihli bilirkişi raporunun dosyaya sunulduğu, söz konusu
raporda; dava konusu taşınmaz üzerinde davacıya ait 1 adet 90 m² büyüklüğünde
konut, 1 adet 3 m²
büyüklüğünde kömürlük ve 1 adet 12 m uzunluğunda 170 cm yüksekliğinde 30 cm genişliğinde
istinat duvarı bulunduğunun tespit edildiği ve bu şekilde dava konusu
taşınmaza davalı idarelerce fiilen el atılmadığı tespit edilmiştir.
Bu
durumda, idarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin
olarak uygulamaya koyduğu Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesinin
uygulanmasısırasında idarece kamu gücüne dayanılarak, re'sen ve tek yanlı
şekilde tesis edilen imar planı uygulamA.nedeniyle açılan davanın, imar
hukuku ilkeleri ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında
idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı Mamak
Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının Ankara 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın tazminata ilişkin kısım yönünden
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Mamak Belediye Başkanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Ankara 3. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 10.10.2013 gün ve 2012/636 Esas sayılı KARARININ TAZMİNATA
İLİŞKİN KISIM YÖNÜNDEN KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
33-ESAS NO : 2014/83
KARAR NO : 2014/132
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
2942 sayılı Yasa’nın 35.maddesi gereğince tesis edilen idari nitelikteki
uygulama işlemlerinden doğan zararın tazmini istemiyle açılan davanın,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1.R.K., G.E.mirasçıları: 2- D.E., 3- C.E.(B.), 4- C.E. (E.Ö.)
Vekili :
Av. M.B.
Davalılar
:1-Bakırköy Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Ç.Ö.
2-Bağcılar
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. İ.Ü.
O L A Y : Davacılar vekili dava
dilekçesinde özetle; müvekkillerinin Bakırköy-Bağcılar Köyüstü mevkii 14
pafta, 1615 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki olduklarını, davacılar
D.E., C.E.(B.) ve C.E.(E.Ö.) murisi G.E.’in 486 m² ye tekabül
eden 486/10560 hissesine, davacı R.K.’in 286 m² ye tekabül
eden 286/10560 hissesine 2942 sayılı Yasa’nın 35. maddesi gereğince
bedelsiz yola terk suretiyle kamulaştırmasız el atıldığını, davalı Bağcılar
Belediye Başkanlığı’na yapılan müracaata cevaben verilen 18.01.2012 tarihli
yazıda, G.E.ve R.K.’in hisselerinin bedelsiz olarak terkinine ilişkin
verdikleri bir dilekçe kaydına rastlanmadığının belirtildiğini, bu şekilde
davalıların 2942 sayılı Yasa’nın 35. Maddesine aykırı olarak G.E.ve R.K.’in
taşınmaz üzerindeki hisselerinin yola terkin işlemini yaptıklarını ve söz
konusu işlem nedeni ile davacıların zarara uğradıklarını belirterek; talep
edilen taşınmazların hisse bedeli ve alanında fazlaya dair hakları saklı
kalmak üzere 10.000,00 TL’nin kamulaştırmasız el atma bedelinin müştereken
ve müteselsilen davalılardan tazmini ile mülkiyet durumu ve veraset
ilamındaki hisseleri oranında davacılara verilmesi istemiyle adli yargıda
dava açmıştır.
Davalı Bağcılar
Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde ve
mahkemenin 30.04.2013 tarihli celsesindeki beyanında özetle; görev
itirazında bulunmuştur.
Bakırköy
7.Asliye Hukuk Mahkemesi: 30.04.2013 gün ve 2012/441 Esas sayılı kararı
ile, davalı Bağcılar Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı Bağcılar Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı yararına
olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçe
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı; İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görev
uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Bağcılar
Belediye Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen
yönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazlarının reddedilmesi ve dahi
12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay
Başsavcısı'nca, davalı Bağcılar Belediye Başkanlığı açısından, 10. maddede
öngörülen biçimde, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava
davacıların, hisseli şekilde maliki oldukları taşınmaza 2942 sayılı
Yasa’nın 35. maddesine aykırı şekilde, bedelsiz yola terk suretiyle
kamulaştırmasız el atılmasından dolayı uğradıkları zararın, fazlaya dair
hakları saklı kalmak üzere 10.000,00 TL kamulaştırmasız el atma bedelinin
müştereken ve müteselsilen davalılardan tazmini ile mülkiyet durumu ve
veraset ilamındaki hisseleri oranında davacılara verilmesi istemiyle
açılmıştır.
Dosyanın
incelemesinde; davalı idare Bağcılar Belediye Başkanlığı’nın 06.04.2013
tarih ve 11529 sayılı yazısında dava konusu taşınmazın kamulaştırılmasına
ilişkin müdürlüklerince yapılmış herhangi bir işlem bulunmadığının
belirtildiği, 18.04.2013 tarih ve 2012/441 Esas sayılı fen bilirkişisi
Ayhan Yıldız’a ait bilirkişi raporunda, özel parselasyon planında dava
konusu parselin 1467
m² lik kısmının özel yollara ayrıldığının, Bakırköy
Belediyesi 17.03.1989 tarih ve 2252 numaralı encümen kararı ile yaptığı
imar uygulamasında da özel ifraz haritalarında yol olarak ayrılıp
kullanılan kısımlardan ilk satıcılar uhdesinde kalan hisselerinin
belediyeye mali külfet yüklemeden 2942 sayılı yasanın 35.maddesine
istinaden tapudan terkin edilmesine karar verilmiş olduğunun, özel
parselasyon planındaki yolların, imar uygulamasının yapıldığı tarihteki
imar planındaki yollara karşılık geldiğinin grafik olarak tespit
edildiğinin belirtildiği anlaşılmaktadır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Yine aynı Kanunun 18. Maddesinin 1
fıkrasında ; “İmar hududu içinde bulunan
binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin
muvafakatı aranmaksızın,
birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait
bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya
parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.” denilmek sureti ile imar planı dahilinde arazi ve arsa
düzenlemesinin ne şekilde yapılacağına ilişkin usul ve esaslar
belirlenmiştir.
04.11.1983 gün ve 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu’nun “İmar
Mevzuatı Uygulanan veya Özel Parselasyon Yapılan Yerler” başlıklı 35.
Maddesinde; “İmar mevzuatı gereğince düzenlemeye tabi tutulan
parsellerden düzenleme ortaklık payı karşılığı olarak bir defaya mahsus
alınan yol, yeşil saha ve bunun gibi kamu hizmet ve tesislerine ayrılan
yerlerle, özel parselasyon sonunda malikinin muvafakatı ile kamu hizmet ve
tesisleri için ayrılmış bulunan yerler için eski malikleri tarafından
mülkiyet iddiasında bulunulamaz ve karşılığı istenemez.” denilmek sureti
ile imar mevzuatı gereğince düzenleme ortaklık payı uygulanmasıhali
haricinde, özel mülkiyete konu taşınmazın ancak malikinin muvafakatı ile
kamu hizmeti ve tesisleri için ayrılabileceği, bu hallerde eski malikleri
tarafından mülkiyet iddiasına dayalı dava açılamayacağı düzenlenmiştir.
Olayda,
uyuşmazlığa konu parselin, Bakırköy Belediyesi’nin 17.03.1989 tarih ve 2252
numaralı Encümen kararı ile yaptığı imar uygulamasında özel ifraz
haritalarında yol alanına ayrıldığı, 18.04.2013 tarih ve 2012/441 Esas
sayılı fen bilirkişisi Ayhan Yıldız’a ait bilirkişi raporunda da
belirtildiği üzere, özel parselasyon planına yer aldığı ve 1467 m² lik
kısmının özel yollara ayrıldığı, Bakırköy Belediyesi 17.03.1989 tarih ve
2252 numaralı encümen kararı ile yaptığı imar uygulamasında özel ifraz
haritalarında yol olarak ayrılıp kullanılan kısımların ilk satıcılar
uhdesinde kalan hisselerinin belediyeye mali külfet yüklemeden 2942 sayılı
yasanın 35.maddesine istinaden tapudan terkin edildiği anlaşılmaktadır.
Yine davacı vekilinin dava dilekçesi içeriğinden ve dava dilekçesine ekli Bağcılar
Belediye Başkanlığı’nın 18.01.2012 gün ve
M.34.3.BAĞ.029.31003.99.01(Güneşli: 14/1615)-404 sayılı yazı cevabından,
dava konusu taşınmazda G.E.ve R.K.’in hisselerinin bedelsiz olarak terkini
hususunda verdikleri bir dilekçe olmadığı tespit edilmiştir.
Bu
durumda açılan davanın konusunu, davalı idarelerce 3194 sayılı Kanunu
uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade ile 2942 sayılı Yasa’nın
35. Maddesi gereğince G.E.ve R.K.’e ait hisseleri bedelsiz olarak yola
terkini şeklindeki işlemin hukuka aykırılığı ve bu nedenle davacıların
uğradığı zararın tazmini gerektiği iddiasının oluşturduğu anlaşılmakla;
idarenin hukuka aykırı olduğu iddia edilen tek yanlı işlemi nedeni ile
uğranılan zararın tazmini istemine ilişkin olan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerektiği kanaatine varılmıştır.
Ayrıca
her ne kadar, dosya kapsamında aldırılan 18.04.2013 tarih ve 2012/441 Esas
sayılı fen bilirkişisi Ayhan Yıldız’a ait bilirkişi raporundan, dava konusu
taşınmaza yol yapılmak sureti ile fiilen müdahale edildiği tespit edilmiş
ise de; davacının iddiasının, davalı idare tarafından tesis edilen yola
terk işleminin, 2942 sayılı Yasa’nın 35. Maddesine aykırı şekilde,
hissedarlarının muvafakati alınmadan yapılmA.nedeni ile, hukuka aykırı
olduğu iddiasına dayandığı; bu nedenle davaya haksız fiil hükümlerine göre
adli yargıda bakılmasının mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun
kabulü ile, davalılardan Bağcılar Belediye Başkanlığı vekilinin görev
itirazının Bakırköy 7.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Bağcılar Belediye Başkanlığı
vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE ilişkin Bakırköy 7. Asliye Hukuk
Mahkemesi’nin 30.04.2013 gün ve 2012/441 Esas sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
34-ESAS NO : 2014/87
KARAR NO : 2014/133
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davaları
kapsamında, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.A.T.
Vekili :
Av. M.E.A.
Davalılar
: 1- Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. A.K.
2-
Yenimahalle Belediye Başkanlığı
O L A Y : Davacı vekili, dava
dilekçesinde, müvekkilinin Ankara İli, Yenimahalle İlçesi, Yuva Mahallesi,
43146 Ada, 1 Parselde kayıtlı taşınmazın maliki olduğunu, sözkonusu
taşınmazın imar planında Sosyal ve Kültürel Tesis Alanı olarak ayrıldığını,
taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin her
türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00 TL
tazminatın yasal faizi ile birlikte tahsili ve taşınmazın davalılar adına
tescili istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili süresi içinde verdiği dilekçede
özetle, taşınmaza fiilen el atılmadığını, imar planına dayalı olarak açılan
tazminat davalarının görüm ve çözüm yerinin idare mahkemeleri olduğunu
ileri sürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 6.
ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 19.9.2013 gün ve E:2012/566 sayı ile,
Mahkemelerinin görevli olduğuna, karar vermiştir.
Davalı Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dosya örneği Danıştay Başsavcılığına
gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI: Davanın, mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna
ulaşıldığı, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku olmadığı, ancak;
bu sonuç ya sonuçların genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan
imar planından kaynaklandığı, bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından; başka
bir anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarenin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı, idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini talepleri ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunun 12 ve 13.maddeleri uyarınca idari yargı yerlerinde açılacak tam
yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Yasa hükümlerinin gereği olduğu,
bu bakımdan hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi idari yargının görev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin
hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların, hukuki elatma olarak
nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin
adli yargı yerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,
hukuken olanak bulunmadığı, dolayısıyla davanın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı Yasanın
2.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde yer alan idari işlem ve eylemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesi gerektiği, nitekim,
11.6.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6487 sayılı
Kanun’un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6’ncı maddesinde
değişiklik yapan 21’inci maddesinde “Uygulama imar planlarında umumi
hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların
uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3.5.1985 tarihli
ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler
tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir.” Hükmüne yer verilmek
suretiyle “hukuki el atma” olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörüldüğü, bu nedenle 2247 sayılı Yasanın 10. maddesi uyarınca olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
“davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden” olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
maliki olduğu taşınmaza, imar planında Sosyal ve Kültürel Tesis Alanı
olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla; işleyecek yasal faizi ile birlikte
şimdilik 1.000,00 TL’nin davalı idarelerden tahsili, taşınmazın davalı
lehine tapudan terkini istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini,
sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek
üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet
Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince
yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak
yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onay
tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgili
idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan
edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar
valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dosya
kapsamında yapılan incelemede, Mahkemesine dava konusu taşınmazlarla ilgili
olarak keşif yapılıp yapılmadığı, yapıldı ise, yapılan keşif sonucu
hazırlanan bilirkişi raporunun gönderilmesinin istenildiği ancak cevabi
yazıda keşif yapılmadığının belertildiği anlaşılmıştır.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında Sosyal
ve Kültürel Tesis Alanında kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı
ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı ile bu tür yerlerin bedelinin
ödeneceğine karar verildiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın
bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın konusunun, davalı
idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade
ile yapılan imar planlarında yer alan davacının hissedar olduğu taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte yandan,
taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması nedeniyle
taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine dayalı olarak
davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat davasında, bu
Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6 ncı
maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan
itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K:
2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde tasarruf etme
hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem
niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,
idarenin fiili el
koyma niteliği
taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken
kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği
söz konusudur. Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için
taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine
tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu
olayda olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte
kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan
bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak,
davacının taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda
bırakılması nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el
atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan
zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu
edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava,
itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir.
Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı
merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat
davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu,
Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği
anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden
incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez
olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu
oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son
olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603,
K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki
el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari yargının
görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin tahsiline
hükmedilmesi istemine ilişkin kısım yönünden başvurusunun kabulü ile,
davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının,
Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısım yönünden BAŞVURUSUNUN KABULÜ
ile davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV
İTİRAZLARININ, Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 19.9.2013 gün ve
E:2012/566 sayılı REDDİNE İLİŞKİN KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014
gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
35-ESAS NO : 2014/88
KARAR NO : 2014/134
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Tespit davası şeklinde açılan davanın, imar planından kaynaklanan tazminat
davaları kapsamında, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H.K.
Vekilİ : Av.
K.G.
Davalılar
: 1-Ulaştırma
Bak. Demiryolları Limanları ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Md.lüğü
Vekili :
Av.
F.G.
2-Devlet
Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü
Vekili :
Av.
A.K.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkillinin; Ankara İli, Akyurt İlçesi, Balıkhisar Köyü,
1237 sayılı parselin hissedar olarak maliki olduğunu, T.C. Ulaştırma Bakanlığı
Demiryolları Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Gen. Müd. ile Devlet Hava
Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü arasında imzalanan 27.02.2006 tarih ve
2010-2265 sayılı protokol gereğince, Esenboğa Havaalanı 3. Pist Sahası
yapılacağından bahisle, kamulaştırma şerhi konulduğunu;
Şerh konulduğu
tarihten bugüne kamulaştırma yapılmadığını, kamulaştırma işleminin ne zaman
ve ne suretle yapılacağı sorulduğunda, 2012 ve 2013 yıllarında yeterli
ödenek temin edilemeyeceği düşünüldüğünden kamulaştırma işlemlerinin
ertelenmesinin talep edildiğinin beyan edildiğini; müvekkilinin, sahip
olduğu gayrimenkuller üzerindeki özgürce tasarruf etme imkânından mahrum
kaldığını; gayrimenkuller üzerine kamulaştırma şerhi konulması sebebi ile
tasarrufta bulunmak imkanı ortadan kaldırıldığı gibi, üzerinde yatırım
yapmak, bir sanayi tesisi ya da inşaat yapmak gibi imkânlardan mahrum
kalındığını; ayrıca kamulaştırma şerhi sebebiyle imar uygulaması
yapılmadığını bu nedenle İmar geçmesi halinde çok büyük değer artışı
imkânından da müvekkillerinin mahrum kaldığını, davalı idarenin bu
davranışının haksız fiil olduğunu, kamulaştırmasız el atma eylemini
oluşturduğunu; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.12.2010 tarih, 2010/5-
662, 2010/651 K. sayılı kararında “…Uzun yıllar programa alınmayan imar
planının fiilen hayata geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da cihetine
gitmeyen davalı idarece, pasif ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek
suretiyle taşınmaza müdahale ettiği açıktır. Yerel Mahkemece,
kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığının kabulüyle, davalı idarenin
kamulaştırmasız el koyma hükümleri doğrultusunda sorumlu bulunduğuna
ilişkin direnme kararı yerindedir...” denildiğini; müvekkilinin sahip
olduğu gayrimenkullerin üzerine konulan kamulaştırma şerhinin,
müvekkillerinin gayrimenkullerini dilediği gibi kullanmasını engellediği,
dava konusu edilen taşınmazlara bu şekilde kamulaştırmasız olarak el
atıldığı, kamulaştırmasız el atma sebebi ile talep edilebilecek bedelin, bu
bedel için talep edilebilecek faizin ve faiz başlangıcının tespitini talep
etmek amacıyla Mahkemeye başvurmanın zorunlu hale geldiğini ifade ederek;
dava konusu edilen taşınmazlara kamulaştırmasız olarak atıldığının, kamulaştırmasız
el atma sebebi ile talep edilebilecek bedelin, bu bedel için talep
edilebilecek faizin ve faiz başlangıcının ayrıca aleyhine tespit için
başvurulan kurumlardan hangisinin kamulaştırmasız el attığının; 6100 Sayılı
HMK 107/3 fıkrası uyarınca tespitine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalı
idarelerin vekilleri, süresinde verdiği dilekçelerinde, 3194 sayılı
İmar Kanunu kapsamında yapılan imar düzenlemesinin idari bir işlem olduğu,
idari işlemden kaynaklanan tazminat taleplerinin de idari yargı yolunda
çözümlenmesinin gerektiği, ayrıca dava konusu taşınmaza fiilen el atıldığı
da ileri sürülmediğine göre kamulaştırmasız el atmadan bahsedilemeyeceği
gerekçesiyle, görev itirazında
bulunmuştur.
AKYURT ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 16.10.2012 gün ve E: 2012/81 sayı ile, davalılar vekillerinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Davalı İdarelerin vekillerinin, idari yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı
çıkartılması yolunda süresi içinde verdikleri dilekçeleri üzerine, dava
dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY
BAŞSAVCISI: Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin
yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıyla
yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem"; herhangi bir işlem ya
da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,
görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari eylem" olarak
tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun
7'nci maddesi uyarınca kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın
tapu siciline şerh verilmesini kamulaştırmaya konu taşınmaz malın kayıtlı
bulunduğu tapu idaresine bildirmesine ilişkin işlemin "idari
işlem"; kamulaştırma işlemini gerçekleştirme konusundaki
hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliği taşıdığı; 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun "İdari dava türleri ve idari yargı
yetkisinin sınırı" başlıklı 2'nci maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinde idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmış;
3'üncü maddesinde, tam yargı davalarına ilişkin dilekçelerde uyuşmazlık
konusu miktarın gösterileceği belirtilmiş; 14'üncü maddesinin üçüncü
fıkrasının (g) bendinde, dilekçelerin 3 ve 5'inci maddelere uygun olup
olmadığı yönlerinden inceleneceği öngörülmüş; 15'inci maddesinin birinci
fıkrasında, Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin
3'üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14'üncü
maddenin; 3'üncü fıkrasının (g) bendinde yazılı halde otuzgün içinde 3 ve
5'inci maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanları
tamamlanmak yahut (c) bendinde yazılı hallerde, ehliyetli olan şahsın
avukat olmayan vekili tarafından dava açılmış ise otuzgün içinde bizzat
veya bir avukat vasıtasıyla dava açılmak üzere dilekçelerin reddine karar
verileceği kuralına yer verilmiş olduğu; dosyanın incelenmesinden;
davacılar tarafından, dava dilekçesinde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
15.12.2010 günlü kararında, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili
el atma olmadan da kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri
sürülmek suretiyle, tapu kaydına kamulaştırma şerhi konulan taşınmazların
uzun yıllar geçmesine karşın kamulaştırılmamA.nedeniyle kamulaştırmasız el
atıldığının, bu nedenle talep edilebilecek bedel ve faiz ile faiz
başlangıcının, Kurumlardan hangisinin kamulaştırmasız el attığının
tespitine karar verilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; her ne kadar; dava
dilekçesinde davaya tespit davA.niteliği verilmeye çalışılmışsa da,
dilekçedeki iddiaların, davalı idarelerin idari eylem ve işlemleri
nedeniyle idare hukuku alanındaki tazmin sorumluluğuna ilişkin olduğu
dikkate alındığında, davanın 2577 sayılı Yasanın 2'nci maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendinde belirtilen tam yargı davA.niteliğinde olduğu; asıl
amacın davacıların taşınmazlarının tapu kaydına kamulaştırma şerhi
konulması ve kamulaştırmanın zamanında tekemmül ettirilmemesi sebebiyle
mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan zararın tazmini olduğu;
tazmini istenilen tutarın dilekçede gösterilmemiş olmasının, bu durumu
değiştirecek niteliği bulunmadığı; bu eksikliğin, İdari Yargı yerince
dilekçe ret kararı verilmek suretiyle tamamlatılmasının mümkün olduğu
sonucuna varıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında
mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın maliki
yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı,
ancak; bu sonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan kamulaştırma şerhi
verilmesine ilişkin işlemden ve kamulaştırma konusundaki hareketsizliği
şeklinde ortaya çıkan idari eylemden kaynaklandığı; idari işlem ve
eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise; 2577 sayılı idari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, idari yargı
yerlerinde açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa
hükümlerinin gereği olduğu; bu bakımdan; hukuka uygunluklarının denetimi ve
zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında
bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki
ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tespit ve tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak
bulunmadığı; dolayısıyla; davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı
yerinde görülmesinin gerektiği; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın
10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri Baydar, Ali Çolak, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 tarihli toplantısında:
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarelerin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddede öngörülen biçimde
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının
incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümünde
idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler
okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet
Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari
yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacının, hissedar olarak maliki olduğu Ankara ili, Akyurt İlçesi,
Balıkhisar Köyü’ndeki taşınmazları üzerine Esenboğa Havaalanı 3'üncü Pist
Sahası yapılacağından bahisle kamulaştırma şerhi konduğu, kamulaştırma
yapılmadığı, bu suretle gayrimenkulünden özgürce tasarruf etmek ve üzerinde
yatırım yapmak, sanayi tesisi ve inşaat yapmak gibi imkanlardan mahrum
kaldıkları, davalı idarenin bu davranışının haksız fiil olup
kamulaştırmasız el atma eylemini oluşturduğu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
kararında, imar planı gereğinin uzun yıllar yerine getirilmemesi halinde
kamulaştırmasız el atma olgusunun gerçekleştiğinin kabul edildiğini öne
sürerek, taşınmazlara kamulaştırmasız el atıldığının, kamulaştırmasız el
atma sebebi ile talep edilecek bedelin ve bu bedel için talep edilebilecek
faiz ve faiz başlangıcının, aleyhine tespit için başvurulan Kurumlardan
hangisinin kamulaştırmasız el attığının 6100 sayılı Kanunun 107. maddesinin
3. fıkrasıuyarınca tespitine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Görev
uyuşmazlığının çözümü için öncelikle, tespit davasının hukukumuzdaki
yerinin incelenmesi gerekli bulunmaktadır.
1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanunu’nda(Mülga) tespit davasını düzenleyen açık ve genel bir hükme yer
verilmemekteyse de, doktrinde ve yerleşik yargısal içtihatlarla, bir hukuki
ilişkinin var olup olmadığının saptanmA.için tespit davA.açılabileceği
kabul edilmiş; tespit davasının esasının incelenebilmesi için de, genel
dava koşullarının yanı sıra, dava konusunun bir hukuki ilişki olması ve bu
hukuki ilişkinin var olup olmadığının öncelikle saptanmasında hukuki yarar
bulunmA.koşulları aranmış; buna göre, özel hukuk alanını ilgilendiren bir
hukuki ilişkinin saptanmA.için adli yargı yerinde müstakil olarak bir
tespit davA.açılabilmesi kabul edilmiş iken; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu’nun 106. maddesinde “ Tespit
davası”na, 107.maddesinde ise “ Belirsiz alacak ve tespit davası”na yer
verilmiştir.
Anılan
maddelere bakıldığında; “Tespit davası/ Madde 106- (1) Tespit davA.yoluyla, mahkemeden, bir hakkın
veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte
olup olmadığının belirlenmesi talep edilir.
(2) Tespit
davA.açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı
açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır.
(3) Maddi vakıalar,
tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamaz.”
“Belirsiz alacak ve tespit davası/ Madde
107- (1) Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini
tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği veya
bunun imkânsız olduğu hâllerde, alacaklı, hukuki ilişkiyi ve asgari bir
miktar ya da değeri belirtmek suretiyle belirsiz alacak davA.açabilir.
(2) Karşı tarafın
verdiği bilgi veya tahkikat sonucu alacağın miktarı veya değerinin tam ve
kesin olarak belirlenebilmesinin mümkün olduğu anda davacı, iddianın
genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın davanın başında belirtmiş olduğu
talebini artırabilir.
(3) Ayrıca, kısmi
eda davasının açılabildiği hâllerde, tespit davA.da açılabilir ve bu
durumda hukuki yararın var olduğu kabul edilir.” denilmiştir.
Buna
karşılık, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “ İdari Dava Türleri
ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında,
idari dava türleri: iptal, tam yargı ve tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma
ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmış olup, tespit
davası şeklinde bir dava türüne idari yargıda yer verilmemiştir. Anılan
Yasanın “ İdari Davalarda Delillerin Tespiti” başlıklı 58/1. maddesi
“Taraflar, idari dava açtıktan sonra bu davalara ilişkin delillerin
tespitini ancak davaya bakan Danıştay, idare ve vergi mahkemelerinden
isteyebilir.” hükmünü taşımakta olup, idari yargıda, ancak açılmış bir
idari dava ile ilgili bulunan “delillerin tespiti”nin istenilmesine olanak
bulunmaktadır. Buna göre, idari dava türleri arasında sayılmayan tespit
davasının, yorum yoluyla idari yargının görevine müstakil bir dava olarak
dahil edilmesine hukuken olanak bulunmadığından, idari yargı yerinde, idare
hukuku alanını ilgilendiren bir hukuki ilişkinin varlığının ancak açılmış
bulunan bir idari davaya bağlı olarak delil tespiti kapsamında
saptanabileceği açıktır.
Belirtilen
yasal durum karşısında, tespit davasına konu olabilecek hukuki ilişkinin
özel hukuk alanını ilgilendirmesi gerektiği ve bir eda davasının öncüsü
durumunda olan tespit davasının adli yargı yerinin görevine girdiği ortaya
çıkmaktadır. Ancak, adli yargıda açılacak bir eda davasında hiçbir zaman
kullanılmayacağının, buna karşılık idari bir işlem tesisi istemiyle bir
idari makama veya idari yargıda açılacak bir davada idare mahkemesine ibraz
edilmek ve bu makam veya mahkemeyi hukuken bağlayacak nitelikte belge elde
etmek amacıyla açıldığının anlaşılması halinde tespit davA.adli yargıda
görülemeyecek ve görev yönünden reddi gerekecektir. Bu durumdaki tespit
davasının idare hukuku kurallarına göre çözümlenmesi gerekmekteyse de,
müstakil bir dava olarak açılması halinde idari yargı yerince, idari
yargıda böyle bir dava türü olmadığı ve ancak bir idari dava açıldıktan
sonra bu davaya ilişkin delil tespiti kapsamında incelenebileceği
noktasından reddedilmesi uygun olacaktır.
Bu
açıklamalara göre tespit isteminin konusu incelendiğinde: dava konusu
taşınmazın, Esenboğa 3. Pist Kamulaştırma alanında kaldığı; tapu
kütüklerinde niteliğinin tarla olarak belirtildiği; dosya içerisinde
bulunan bilirkişi raporundan taşınmaza fiilen el atılmadığının tespit
edildiği nedeniyle, fiili el atmanın mevcut olmadığı; tapu kaydı üzerine
davalı kurumlarca şerh konulmuş olduğu anlaşılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "İdari dava türleri ve idari
yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2'nci maddesinin birinci fıkrasının
(b) bendinde idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan
muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri
arasında sayılmış; 3'üncü maddesinde, tam yargı davalarına ilişkin
dilekçelerde uyuşmazlık konusu miktarın gösterileceği belirtilmiş; 14'üncü
maddesinin üçüncü fıkrasının (g) bendinde, dilekçelerin 3 ve 5'inci
maddelere uygun olup olmadığı yönlerinden inceleneceği öngörülmüş; 15'inci
maddesinin birinci fıkrasında, Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince
yukarıdaki maddenin 3'üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık
görülürse, 14'üncü maddenin; 3'üncü fıkrasının (g) bendinde yazılı halde
otuzgün içinde 3 ve 5'inci maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya
noksanları tamamlanmak yahut (c) bendinde yazılı hallerde, ehliyetli olan
şahsın avukat olmayan vekili tarafından dava açılmış ise otuzgün içinde
bizzat veya bir avukat vasıtasıyla dava açılmak üzere dilekçelerin reddine
karar verileceği kuralına yer verilmiştir.
Olayda
davacı vekili tarafından, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü
kararında, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların fiili el atma olmadan
da kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirildiği ileri sürülmek
suretiyle, tapu kaydına kamulaştırma şerhi konulan taşınmazların uzun
yıllar geçmesine karşın kamulaştırılmamA.nedeniyle kamulaştırmasız el
atıldığının, bu nedenle talep edilebilecek bedel ve faiz ile faiz başlangıcının,
Kurumlardan hangisinin kamulaştırmasız el attığının tespitine karar
verilmesinin istenildiği anlaşılmıştır
Her ne
kadar, dava 6100 sayılı Kanunun 107. maddesinin 3. fıkrasıkapsamında tespit
davası şeklinde açılmış ise de, dava dilekçedeki iddiaların, davalı
idarelerin idari eylem ve işlemleri nedeniyle idare hukuku alanındaki
tazmin sorumluluğuna ilişkin olduğu, davanın 2577 sayılı Yasanın 2'nci
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen tam yargı
davA.niteliğini taşıdığı; bu dava ile ulaşılmak istenilen asıl amacın;
davacıların taşınmazlarının tapu kaydına kamulaştırma şerhi konulması ve
kamulaştırmanın zamanında tekemmül ettirilmemesi sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan zararın tazmini olduğu; tazmini
istenilen tutarın dilekçede gösterilmemiş olmasının, bu durumu değiştirecek
niteliği bulunmadığı; bu eksikliğin, İdari Yargı yerince dilekçe ret kararı
verilmek suretiyle tamamlatılmasının mümkün olduğu açıktır.
Öte yandan,
taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı” nda kalması nedeniyle
taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine dayalı olarak
davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat davasında, bu
Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Geçici 6 ncı
maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan
itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K:
2013/101 sayılı kararında ”… Davacının mülkü üzerinde tasarruf etme
hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem
niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,
idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta,
aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde
tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur. Öte yandan kamulaştırmasız el
atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve
taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa,
mahkemede görülen davaya konu olayda olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda
taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin
ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu
olmaktadır. Sonuç olarak, davacının taşınmazının imar planlarında “ dere
mutlak koruma alanı” nda bırakılması nedeniyle, tasarruf hakkının
kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarruf hakkının
kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam
yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla
bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin görev alanına
girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri
yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak
çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş
içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle
reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı” olarak ayrılan
davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat davasında, davalı
idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan
olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce olumlu görev
uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye Hukuk Mahkemesinin
görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar nedeniyle, anayasal
haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru
üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen
kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun
iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından
delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının yorumlanmasında
isabet olmadığına ve esas itibariyle yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından usul şartlarına
ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde
kendi delillerini ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan
nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu
şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir
şekilde keyfilik de içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul
edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun
olması’ nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle,
davacının başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Bu
durumda, davacının hissedar olarak
maliki olduğu taşınmazın Havaalanı Pist Alanı
kullanımında kaldığı, tapu kaydı üzerine kamulaştırma şerhi konulmasına
rağmen kamulaştırılmadığı, taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı,
kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi
gerektiğinin iddia edildiği ancak tespit davası şeklinde dava kurgulanmış
ise de; hukuka uygunluklarının denetimi
ve zarar doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında
bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki
ve sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tespit ve tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak
bulunmamaktadır.
Dolayısıyla;
davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1
'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılar
vekillerinin görev itirazlarının, Akyurt Asliye Hukuk Mahkemesince reddine
ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın görüm ve çözümünde İDARİ YARGININ görevli
olduğuna, bu nedenle, Danıştay Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile
davalılar vekillerinin GÖREV İTİRAZININ, Akyurt Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 16.10.2012 gün
ve E:2012/81 sayılı REDDİNE İLİŞKİN
KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
36-ESAS NO : 2014/89
KARAR NO : 2014/135
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
M.R.C.
Vekilleri
: Av. S.Y. & Av. S.Y. & Av. A.N.Y.
Davalı :
Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. S.B.
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; davacının İstanbul İli, Beylikdüzü İlçesi, Gürpınar
Mahallesinde kain, 998 ada, 3 parsel sayılı taşınmazın hisseli maliki
olduğunu, taşınmazın imar planında “ortaöğretim tesis alanı” olarak
ayrıldığını belirterek, taşınmazın davalı idare adına tescili ile, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000 TL’nin faizi ile
birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Davalı Milli Eğitim
Bakanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap dilekçesinde özetle, görev
itirazında bulunmuştur.
Büyükçekmece 5.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 23.10.2013 gün ve E:2013/408 sayı ile, davalı Milli
Eğitim Bakanlığı vekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlu
görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde verdiği dilekçe
üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı: İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, davanın taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine
ilişkin kısmı yönünden, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca,
olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı Milli Eğitim Bakanlığı
vekilinin anılan Yasanın 10/2.maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak
yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre
içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca, davalı Milli
Eğitim Bakanlığı açısından, 10.maddede öngörülen biçimde, davanın
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
hisseli taşınmazına, imar planında ortaöğretim
tesis alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el
atıldığından bahisle, taşınmazın davalı idare adına tescili ile, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000 TL nin davalıdan
tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek
kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dosya
kapsamında yer alan ve dosyaya delil mahiyetinde sunulmuş olan Büyükçekmece
2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 08.03.2013 gün, E:2012/389, K:2013/250 sayılı
kararında yapılan incelemede, dava konusunun İstanbul İli, Beylikdüzü
İlçesi, Gürpınar Mahallesinde kain, 998 ada, 3 parsel sayılı taşınmaza vaki
kamulaştırmasız el atmadan kaynaklı tazminat davası olduğu, söz konusu
kararda, davaya konu yerde keşif yapıldığı, taşınmazın imar planında
ortaöğretim tesis alanında kaldığı, bilirkişi raporunda taşınmazın halen
boş arsa durumunda olduğu hususunun belirtildiği anlaşılmıştır.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında ortaöğretim tesis alanında
kaldığı, taşınmaza idarece fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi
ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm
uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin
gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün
Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk
kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle
yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak
gerçekleştirilmiş olup, başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini
ve iddialarını sunma fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
gereği gibi değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma
hakkının ihlal edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde
olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de
içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları
yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul
edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının
başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013,
Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve
E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan
kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların
idari yargının görevinde olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın, davanın, taşınmazın bedelinin
tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı yönünden, başvurusunun kabulü
ile, davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin görev itirazının Büyükçekmece
5. Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın, davanın,
taşınmazın bedelinin tahsiline hükmedilmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekilinin
GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Büyükçekmece 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
23.10.2013 gün ve E:2013/408 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014
gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
37-ESAS NO : 2014/90
KARAR NO : 2014/136
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A.Ö.
Vekilleri
: Av. C.D. & Av. N.D.
Davalı :
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü
Vekilleri
: Av. C.B. & Av. B.D.
Dahili Davalılar
: 1- Başakşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. Y.Ş.
2-
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.A.
3- Çevre
ve Şehircilik Bakanlığı
Vekili :
Av. M.H.K. (B.)
O L A Y : Davacı vekili dava
dilekçesinde özetle; davacının İstanbul İli, Başakşehir İlçesi, İkitelli
Mahallesi, Altınşehir Mevkii, 18 pafta, 754 parsel sayılı taşınmazın maliki
olduğunu, taşınmazın imar planında 20 yıldan fazla “yeşil alan” olarak
ayrıldığını, 23.09.2005 yılı 1/1000 ölçekli imar planında ise “İkitelli
Atatürk Olimpiyat Park Alanı“ olarak ayrıldığını belirterek, taşınmazın
davalı idare adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı
ile şimdilik 1.000 TL’nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
Dahili davalı
Başakşehir Belediye Başkanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap
dilekçesinde özetle, görev itirazında bulunmuştur.
Dahili davalı
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekili süresi içerisinde sunduğu cevap
dilekçesinde özetle, görev itirazında bulunmuştur.
Küçükçekmece 4.
Asliye Hukuk Mahkemesi: 26.09.2013 gün ve E:2012/391 sayı ile, dahili
davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin görev itirazının reddine
karar vermiştir.
Dahili davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçe üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Danıştay Başsavcısı: İdarelerin 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesis
ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile bu planlara dayanılarak
tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel işlemler,
"idari işlem, bu imar planı uyarınca yapmak zorunda oldukları program
ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri yani, bu
konudaki hareketsizliklerin de, idari eylem niteliği taşıdığını belirterek,
davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin
1'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesinin gerektiği
belirtilerek, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca, davanın, davacıya
ait taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle 1.000 TL tazminatın
yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmı yönünden, olumlu
görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27.
maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, dahili davalılar Başakşehir
Belediye Başkanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekillerinin anılan
Yasanın 10/2.maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak görev itirazında
bulundukları, dahili davalılardan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı vekilinin
görev itirazının mahkemece reddedilmesi üzerine, dahili davalı Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı vekilinin 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunduğu, ve dahi Danıştay Başsavcısı'nca, dahili davalı Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı açısından, davanın,
davacıya ait taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle 1.000 TL
tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmı yönünden,
10.maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının
taşınmazına, imar planında “İkitelli Atatürk Olimpiyat Parkı alanı“ olarak
ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, taşınmazın
davalı idare adına tescili ile, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı
ile şimdilik 1.000 TL nin davalıdan tahsili istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı
İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8.
maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda
belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Dosya
kapsamında yapılan inceleme neticesinde; Küçükçekmece 4. Asliye Hukuk
Mahkemesi’ne sunulan 28.01.2013 tarihli bilirkişi raporunda özetle; “
davaya konu parselin üzerinde herhangi bir çalışma, imalat ve yapı
bulunmadığı, boş arsa konumunda olduğu, zeminde fiilen el atmanın
bulunmadığı” hususunun belirtildiği anlaşılmıştır.
Olayda, imar
planının uygulaması sonucu, uyuşmazlığa konu parselin imar planında Atatürk Olimpiyat Parkı alanında
kaldığı, taşınmaza idarelerce fiilen el atılmadığı, kamulaştırmasız el atma
nedeniyle taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği;
davanın konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanunu uyarınca kamu gücü
kullanılarak tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan
davacının hissedar olduğu taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu
anlaşılmış olup, belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar
uygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan
"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı
yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminat
davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimi fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam
etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan
mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi
ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm
uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık
Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle,
Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin
yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar
planında “spor alanı” olarak ayrılan davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde
açtığı tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle
Danıştay Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce
18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586) “…Mahkemenin gerekçesi
ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün Uyuşmazlık
Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının
yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle yargılamanın sonucuna
ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından
usul şartlarına ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucu
derece mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunma fırsatını
bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir…
Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının
kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının
bariz bir şekilde keyfilik de içermediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer
kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin ‘açıkça dayanaktan
yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…”
gerekçesiyle, davacının başvurusu oybirliğiyle reddedilmiştir. (Resmi
Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
30.10.2013 tarih ve E.2013/603, K.2013/1503 sayılı kararıyla, imar
planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan
tazminat istemli davaların idari yargının görevinde olduğu hüküm altına
alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın davanın,
davacıya ait taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle 1.000 TL
tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden, başvurusunun kabulü ile, dahili davalı Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı vekilinin görev itirazının Küçükçekmece 4. Asliye Hukuk
Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nın,
davanın, davacıya ait taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle
1.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmı
yönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, dahili davalı Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Küçükçekmece 4. Asliye
Hukuk Mahkemesi’nin 26.09.2013 gün ve E:2012/391 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
38-ESAS NO : 2014/92
KARAR NO : 2014/138
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : İmar planından kaynaklanan tazminat davasının,
İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: N.K.Mirasçıları;1-R.K., 2-H.K., 3-E.K., 4-S.K.(K.), 5-M.K.,
6-R.K.,7-K.K., 8-M.K.
Vekilleri : Av.
H.K. & Av. H.G.
Davalı : Ümraniye
Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.B.K.
O L A Y :Davacılar
vekili,
müvekkillerinin, İstanbul İli,
Ümraniye İlçesi, Yukarı Dudulu Mah, 3/1 pafta, 11357 parsel sayılı
taşınmazın, müteveffa babaları Numan Kaplan’dan mirasen maliki olduklarını;
taşınmazın, alındığı 1988 tarihten çok öncesinde, ilgili idareler
tarafından ıslah imar planları dahil 1/1000 ölçekli planları da “PARK
ALANI” olarak ayrıldığını; bu parselin, 18.08.2004-19.03.2005 t.t.
1/5000’lik Nazım İmar Planı ve 20.11.2009 tasdik tarihli 1/1000 Ölçekli
Uygulama İmar Planı ile tamamen PARK ALANINA ayrıldığını; hiçbir şekilde
inşaat yapılmasına müsaade edilmediğini; İdarenin uygulama imar planının
gereğini yapmayarak ve niza konusu arsanın tamamına “PARK ALANI yaparak
fiilen ve hukuken el atmış bulunduğunu; taşınmaz üzerinde idarenin
devamlılık arz eden bir hak ihlalinin söz konusu olduğunu, bu durumun
Anayasanın 35. Maddesine aykırı olduğu gibi Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesinin 23.09.1981 tarihli Sporrong ve Lonnrtoh kararlarında da
vurgulandığı üzere, kamulaştırma izni ve inşaat yasağının uzun bir süre
öngörülmüş olmasının, toplumsal yarar ile bireysel menfaat arasındaki
dengeyi bozduğu ve uzun süre imar planında park alanına tahsis edilen ve
kamulaştırılmayan taşınmazda inşaat yapma olanağı bulunmadığından,
kamulaştırmasız el atma şartlarının oluşmuş olduğunu, bedelinin ödenmesinin
gerektiğini; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin,
bu durumda fiilen ve hukuken mülkiyet hakkının özüne dokunulduğunu ve
kamulaştırmasız el atıldığını kabul ettiğini; Yargıtay 5.Hukuk Dairesinin,
fiilen el atma olmamış olsa dahi taşınmaz bedelin ödemesi gerektiğine dair
karar verdiğini; taşınmazın değerli bir konumda bulunduğunu; davalı idare
tarafından gayrimenkulün tamamına fiilen ve hukuken el atılması nedeni ile
iş bu davayı açmak zaruretinin hasıl olduğunu ifade ederek; metrekare ve
değer yönünden fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla; dava
tarihinden itibaren işleyecek kanuni faizi ile birlikte şimdilik 10.000,00
TL’nin davalı idareden tahsiline; bedeli ödenen kısımların davalı lehine
tapudan terkinine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Davalı idare vekili süresi içerisinde görev itirazında bulunmuştur.
İSTANBUL
ANADOLU 4.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:17.9.2013 gün ve E:2013/147 sayı ile,
davalı vekilinin görev itirazının, kamulaştırma kanunun 10 ve 37 maddeleri
gereğince reddine karar vermiştir.
Davalı vekilinin, davanın imar
mevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden
bahisle idari
yargı yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu
hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade
açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem";
herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi
faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari
eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın
13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar
planında Park Alanı olarak
ayrılan taşınmazın bedelinin ödenmesi ve taşınmazın tapu kaydının davalı
idare lehine terkin edilmesinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler
karşısında; davanın, davacıların
taşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662
K:2010/651 kararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar
planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan
kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava
dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına
getirildiği söylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikleri yönünden zarar
doğurucu sonuçlarının olabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya
da sonuçların, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olan imar
planında taşınmaza yönelik belirlemenin bu planda öngörülen kamulaştırma
programlarının zamanında yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka
anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği
yapılması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde
ortaya çıkan idari eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden
doğan zararların tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde
açılacak tam yargı davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin
gereği olduğu; bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar
doğurucu sonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan
idari işlem ve eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve
sonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu
olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde
açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci
maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "idari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari yargı yerinde
görülmesinin gerektiği; nitekim, 11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun
geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan 21'inci maddesinde "Uygulama
imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle
veya ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar
hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari
başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava
açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle "hukuki el atma"
olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına
getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümünde
İdari Yargı yerinin görevli olduğunun öngörülmüş bulunduğu; açıklanan
nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesi uyarınca davanın taşınmazın
bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı
yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına ve dosyanın Uyuşmazlık
Mahkemesine gönderilmesine, karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı idarenin
anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığı görev
itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvuruda
bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca 10. maddede öngörülen biçimde,
davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına alınması istemine
ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı
çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık
bulunmadığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile
karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
Davacıların mirasen malik oldukları taşınmazlarına, imar planında park
alanı olarak ayrılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle,
taşınmaz bedelinin şimdilik 10.000TL’lik kısmının, faiziyle birlikte
tazmini istemiyle
açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların
düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava
dosyasında bulunan Ümraniye Belediye Başkanlığı Kentsel Tasarım
Müdürlüğünün 13.5.2013 gün ve 85392943-754.2013/4699-2013/5397-1961492
sayılı yazısında; dava konusu Ümraniye İlçesi, Yukarı Dudullu Mah., 3/1
pafta, 11357 parsel sayılı taşınmazın, “20.11.2009 - 25.03.2011 -
17.04.2012 t.t.’li 1/1000 ölçekli Ümraniye Ihlamurkuyu, A. Dudulu, Y.
Dudulu ve Esenşehir Mahallelerinin Havza İçinde Kalan Kısmına Ait Uygulama
İmar Planı kapsamında” “Park Alanı” lejantında kalmakta olduğu; söz konusu
taşınmaz ve çevresinin Belediyeleri sınırları içinde olduğu, belediye
hizmetlerinden yararlandığı, Belediye yerleşim alanı içerisindeki
taşınmazın etrafının meskun olduğu, ayrıca 2008 onanlı halihazır haritalara
göre parsel üzerinde herhangi bir yapı bulunmadığı belirtilmiş; dava
dilekçesinde, davacılar vekili tarafından, “niza konusu arsanın tamamına
“PARK ALANI yaparak fiilen ve hukuken el atmış bulunduğu” iddiasına
karşılık, dava kapsamında keşif yapılıp yapılmadığının, yapılmış ise
Bilirkişi raporunun istenilmesi üzerine, Mahkemesince, 15.1.2004 gün ve
E:2013/147 sayılı cevabi yazıda, keşif yapılmadığı ve bilirkişi raporunun
bulunmadığının bildirildiği; dosya kapsamında yapılan incelemede de;
taşınmaza fiilen el atıldığına ilişkin bilgi ve belge bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacıların mirasen malik olduğu taşınmazın, imar planıyla Park Alanı
olarak belirlendiği aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planlarında yer alan davacılara ait
taşınmazın bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup,
belirtilen duruma göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda
uğranılan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve
işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi
gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak başka bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı
tazminat davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin bazı fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı”nda bırakılması nedeniyle,
tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve
tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda
açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin
görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158. maddesi ile, adli,
idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını
kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar
bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince
yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle
oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor alanı”
olarak ayrılan diğer bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı
tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci
Bölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586)
“…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların
özünün Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve
hukuk kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle yargılamanın
sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi
tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup,
başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunma
fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi
değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal
edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık
Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği anlaşıldığından,
başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin
‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu oybirliğiyle
reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E:2013/603, K:2013/1503 sayılı
kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el
atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari yargının görevinde
olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalı
vekilinin görev itirazının, İstanbul Anadolu 4.Asliye Hukuk Mahkemesince
reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin GÖREV İTİRAZININ
REDDİNE İLİŞKİN İstanbul Anadolu 4.Asliye Hukuk Mahkemesinin 17.9.2013 gün
ve E:2013/147 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ
İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
39-ESAS NO : 2014/93
KARAR NO : 2014/139
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
İmar planından kaynaklanan tazminat davasının, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A.A.
Vekilleri : Av.
M.E.A. - Av. C.A.
Davalılar :
1-Sağlık Bakanlığı
Vekili : Av.
R.K.
2-Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :
Av. S.K.
3-Yenimahalle
Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.
O.S.
O L A Y :
Davacı vekili, müvekkilinin hissedar olduğu Ankara ili, Yenimahalle ilçesi,
Yuva Mah. 43071 Ada, 2 parsel sayılı taşınmazın, yapılan imar planında,
“Sağlık Alanı” olarak ayrıldığını, tapu kaydı üzerine kamulaştırılacak
şerhi konulduğunu; dava konusu taşınmaza davalı idarece fiilen el
atılmadığını, ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 15.12.2010 tarih,
2010/5-662 Es. ve 2010/551 K. sayılı kararı ile bu tür yerlerin bedelinin
ödeneceğine hükmettiğini; bugüne kadar idareye yapılan müracaatlara rağmen,
hiçbir bedel ödenmediğini; imar parseli olan taşınmazın Ankara’nın en güzel
yerlerinden birinde bulunduğunu; idare ile herhangi bir uzlaşma
taleplerinin bulunmadığını ifade ederek; dava konusu taşınmazın toplam
bedelinden, fazlaya ilişkin ve ıslah hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik
1.000,00 TL’sı bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek kamu alacaklarına
uygulanan en yüksek faizi ile birlikte, davalı idareden alınarak
kendilerine ödenmesine; taşınmazın tapu kaydının davalı idareye tescil
ettirilmesine karar verilmesi istemiyle, adli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılardan Sağlık
Bakanlığı ile Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının vekilleri süresi içinde görev itirazında bulunmuşlardır.
ANKARA
6.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ:21.10.2013 gün ve E:2012/499 sayı ile, kamulaştırmasız
el atma davalarına adli yargıda bakılacağı hususunun, yerleşmiş
içtihatlarla sabit olduğu gerekçesiyle, yargı yolu itirazının reddine karar
vermiştir.
Davalılardan Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin, idari yargı
yararına olumlu görev uyuşmazlığı çıkartılması yolunda süresi içinde
verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasının onaylı bir örneği Danıştay
Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; Uygulama ve Öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu
hizmetinin yürütümü sırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı irade
açıklamalarıyla yapmış oldukları işlemlerin, "idari işlem";
herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi
faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizliklerinin de, "idari
eylem" olarak tanımlandığı; bu tanıma göre; idarelerin 3194 sayılı
İmar Kanununun 8'inci maddesi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları ile 2981 sayılı Yasanın
13'üncü maddesinin (c) bendi uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile
tesis ettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara
dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireysel
işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda
oldukları program ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda
gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari
eylem niteliği taşıdığı; dosyanın incelenmesinden; dava dilekçesinde, imar
planında Sağlık İdaresi Tesis Alanı
olarak ayrılan taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle
taşınmazın değerinin ödenmesi ve taşınmazın tapu kaydının davalı adına
tescilinin istenildiğinin anlaşıldığı; bu bilgiler karşısında; davanın, davacıların taşınmazının, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 kararında
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
talebiyle açıldığı sonucuna ulaşıldığı; dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenen kısıtlamanın,
taşınmazın malikleri yönünden zarar doğurucu sonuçlarının olabileceğinde
kuşku bulunmadığı, ancak bu sonuç ya da sonuçların, genel ve düzenleyici
nitelikte bir idari işlem olan imar planında taşınmazlara yönelik
belirlemenin bu planda öngörülen kamulaştırma programlarının zamanında
yapamamasından ve imar uygulamalarından; başka anlatımla da, idari
işlemlerden ve davalı idarelerin imar planı gereği yapılması gereken
kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortaya çıkan idari
eylemlerden kaynaklandığı; idari işlem ve eylemlerden doğan zararların
tazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12
ve 13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargı
davalarına konu edilmelerinin, anılan yasa hükümlerinin gereği olduğu; bu
bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu sonuçlarının
giderilmesi İdari Yargı'nın görev alanında bulunan idari işlem ve
eylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,
"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz
sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak
tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanak bulunmadığı;
dolayısıyla, davanın taşınmazlarının bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan
"idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel
olanlar tarafından açılan tam yargı davaları," hükmü gereğince idari
yargı yerinde görülmesinin gerektiği; nitekim, 11.06.2013 günlü, 28674
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan 21'inci
maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi
kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıyla
tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194
sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan
sonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle
"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındaki belirleme
sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat
davalarının görüm ve çözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğunun
öngörülmüş bulunduğu; açıklanan nedenle, 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu
maddesi uyarınca davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altına
alınması istemine ilişkin kısmı yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmasına
ve dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, karar vermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı
Yasa’nın 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın yazılı düşüncesi
istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME:Başvuru yazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247 sayılı
Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalılardan Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin, anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme
uygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede
belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine Danıştay Başsavcısı'nca,
10. maddede öngörülen biçimde, davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarak
hüküm altına alınması istemine ilişkin kısmı ile anılan davalı idare yönünden olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Davacının
hissedar olduğu taşınmazına, imar planında Sağlık Alanı olarak ayrılmak
suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 1.000,00 TL'si bedelin faizi ile birlikte tazmini
istemiyle açılmıştır.
3194
sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması”
başlıklı 8. maddesinde; “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe
konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge
planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme
potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların
dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü
hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmar
Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut
ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak,
belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları
ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik dördüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit
edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay
süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde
planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine
gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediye
ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya
ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde
onaylanarak yürürlüğe girer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21
md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve
ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak
ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün
içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir.
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.
Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir
kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek
ücret karşılığında isteyenlere verir.
c) (Ek:
3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak
üzere plânlanamaz.” hükmü;
Aynı
Kanun'un 18. maddesinde, “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız
arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı
aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya
belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar
planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil
işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye
ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe
kullanılır.
Belediyeler
veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı
sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme
dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme
ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak
düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden
önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
(Değişik
üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1 md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye
tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve
ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil
saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle
ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme
ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler
için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu
takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile
tamamlanır.
Herhangi
bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde
düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkra
hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme
ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden
bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez…” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasında
bulunan ve Ankara 6.Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilen Yenimahalle
Belediye Başkanlığı, Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün 17.10.2012 gün ve
M.06.3.YEN.0.15/756.01.99 .02/7859/Kam./1189-1256-7809 sayılı yazısında;
toplam alanı 3286 m2
olan imarın, imarın 43071 ada 2 nolu parselinin, 84138 parselasyon planı
kapsamında planında “Sağlık Alanı ” olarak ayrıldığı; bu parselin, 3194
sayılı İmar Kanunun 18.Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa
Düzenlenmesi ile İlgili Yönetmeliğin 12. Maddesine göre “Düzenleme
sahasında bulunan, okul, hastane, kreş, belediye hizmet veya resmi tesis
alanı gibi umumi tesislere ayrılan alanların parselleri düzenlemeye giren
parsellerin alanları oranında pay verilmek suretiyle hisselendirilir.”
hükmüne göre KOP alanı olarak değerlendirildiği, KOP parsellerinin fiili
olarak kamulaştırılmadan malikleri tarafından piyasa rayiç değeri üzerinden
tapuda alınıp satılabileceği; 84138 nolu parselasyon planının plan
notlarının incelendiğinde: “Kamu Ortaklık Payı(KOP) alanlarında hak sahibi
olanlar, hisselerini ilgili kuruma aynı amaçlı kullanılmak üzere bedelsiz
terk etmeleri durumunda inşaat alanı(yapı yoğunluğu) %10 artırılır, ancak
konut sayısı (nüfus yoğunluğu) artışı getirilemez.” denildiği; parsele
hissedar olan malikinin KOP parselini yukarıda belirtilen plan notuna göre
değerlendirilebileceği; ayrıca davacı A.A.’ün imarın 43071 ada 2 nolu
parseldeki 100 m2
hissesini 17.09.2012 Tarih ve 38958 sayılı yevmiye numarA.ile satın alarak
malik olduğunun tespit edildiği, dolayısıyla davacının kendi isteğiyle dava
konusu parselden hisse satın aldığı; Müdürlüklerince söz konusu parselde
kamulaştırma veya kamulaştırmasız fiilen el atma işlemi yapılmadığı
belirtilmiş; dosyadaki diğer bilgi ve belgelerin incelenmesinden de,
taşınmaza fiilen el atıldığına ilişkin bir hususun bulunmadığı
anlaşılmıştır.
Olayda,
davacının hissedar olduğu taşınmazın İmar Planında sağlık alanı
kullanımında kaldığı, aradan uzun süre geçmesine rağmen kamulaştırılmadığı,
taşınmaz üzerinde düzenleme yapılmadığı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle
taşınmazın bedelinin ödenilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın
konusunun, davalı idarece 3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılarak
tek yanlı irade ile yapılan imar planında yer alan davacıya ait taşınmazın
bedelinin tazminine ilişkin bulunduğu anlaşılmış olup, belirtilen duruma
göre, imar planı ve buna dayalı imar uygulaması sonucunda uğranılan zararın
tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden
dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı
davaları" kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesi gerekmektedir.
Öte
yandan, taşınmazın imar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalması
nedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedenine
dayalı olarak başka bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı
tazminat davasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin bazı fıkralarının iptali istemiyle
Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi
25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K: 2013/101 sayılı kararında ”… Davacının
mülkü üzerinde tasarruf etme hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden
değil, idari bir işlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından
kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir
eylemi henüz bulunmamakta, aksine kanunen yapması gereken kamulaştırma
işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.
Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz
zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis
edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda
olduğu gibi imar kısıtlamaları’nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya
devam etmekte olup, yalnızca malikin ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı
kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak, davacının
taşınmazının imar planlarında “ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılması
nedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma sonucu
olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak
idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusunda
bulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim, Anayasanın 158.
maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve
hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin
istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir…” gerekçesiyle, Asliye Hukuk
Mahkemesince yapılan itiraz başvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği
nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imar planında “spor
alanı” olarak ayrılan diğer bir davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı
tazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazları nedeniyle Danıştay
Başsavcılığınca çıkartılan olumlu görev uyuşmazlığında, Uyuşmazlık
Mahkemesi’nce olumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ile ilgili Asliye
Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararının kaldırılması yolunda verilen karar
nedeniyle, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinci
Bölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No: 2013/1586)
“…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların
özünün Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve
hukuk kurallarının yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibariyle yargılamanın
sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi
tarafından usul şartlarına ve hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup,
başvurucu derece mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunma
fırsatını bulmuş ve bunlar Uyuşmazlık Mahkemesi’nce gereği gibi
değerlendirilmiştir… Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlal
edildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğinde olduğu, Uyuşmazlık
Mahkemesi kararının bariz bir şekilde keyfilik de içermediği anlaşıldığından,
başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin
‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir…” gerekçesiyle, davacının başvurusu oybirliğiyle
reddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulunun 30.10.2013 tarih ve E:2013/603, K:2013/1503 sayılı
kararıyla, imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan ‘hukuki el
atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davaların idari yargının görevinde
olduğu hüküm altına alınmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile davalılardan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin görev itirazının,
Ankara 6.Asliye Hukuk Mahkemesince reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay
Başsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalılardan Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara
6.Asliye Hukuk Mahkemesinin 21.10.2013 gün ve E:2012/499 sayılı KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
III-2247 SAYILI KANUN’UN 14. MADDESİ GEREĞİNCE
VERİLEN (OLUMSUZ GÖREV UYUŞMAZLIĞI) KARARLAR
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
1-ESAS NO : 2014/2
KARAR NO : 2014/95
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2/3. maddesi uyarınca verilen para cezasının ve
aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal
edilmesi istemiyle açılan davanın, Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/8. maddesi
hükümleri uyarınca İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A.Otelcilik İşl. Tur. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Vekili :
Av. M.Ö.
Davalı :
İstanbul Valiliği
O L A Y :
Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünce yapılan incelemede 34…… plaka sayılı
aracın yasa dışı taşımacılık yaptığının tespit edildiğinden bahisle; 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2/3. madde ve fıkra uyarınca,
sürücü belgesi sahibi A.Y. adına 22.9.2012 tarih ve GN-004623 seri-sıra
numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı düzenlenerek 1.950,00 TL
idari para cezasıverilmiş ve ayrıca bu tutanağa istinaden araç sahibi
davacı adına düzenlenen 22.9.2012 tarih ve 0204733 sayılı Araç Trafikten
Men Tutanağı ile araç 60 gün süre ile trafikten men edilerek muhafaza
altına alınmıştır.
Davacı vekili,
idari para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 7.
İDARE MAHKEMESİ: 2.11.2012 gün ve E:2012/1851, K:2012/1723 sayıyla; 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri
alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki suçlarla ilgili davalara Trafik
Mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde ise yetki verilen Sulh Ceza
Mahkemelerinde bakılacağının düzenlenmesi karşısında, davanın çözümünün
adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine
karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili, bu kez, aynı istemle adli yargı yerine itirazda bulunmuştur.
PENDİK 1. SULH
CEZA MAHKEMESİ: 3.1.2013 gün ve D.İş:2013/1310 sayıyla; 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesine göre idari para cezası yanında idari
yargının görev alanına giren kararın da verilmiş olması nedeniyle davanın
çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle itirazın görev
yönünden reddine karar vermiş, yapılan itiraz İstanbul Anadolu 12. Asliye
Ceza Mahkemesi’nce kesin olarak reddedilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun uygulanması
yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza uyuşmazlıkları’
ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile başlayan yargılaması
sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek davalarda,
askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılmasıgerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanmasıidari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu
davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin
Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir.
Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdari ve adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, adli yargı dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine son
görevsizlik kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine,
önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyasınıtemin edilmeden
gönderildiği görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, idari yargı kararının
kesinleşme durumunu gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden
getirtildiği ve sonuçta usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık
bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği
ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülten Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2. maddesi üçüncü fıkrasıuyarınca verilen idari
para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
tutanağın iptal edilmesi istemiyle
açılmıştır.
2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlığı
altında düzenlenen Ek 2. maddesi, üçüncü
fıkrasında, “(Ek fıkra:
31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın,
belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, araç
sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına
birinci fıkrada gösterilen idari para cezasıüç kat olarak, fiilin işlendiği
tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat olarak
uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten men
edilir” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil
plakasına göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari
para cezalarına karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında
bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili davalarda görevli yargı yerini
açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; 12.7.2013 tarih ve 6495 sayılı
Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki hali ile, bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüş iken; 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra; öngörülen trafik
para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari
yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda
da bu para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varmıştır.
Uyuşmazlığın,
motorlu aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kısmına
gelince:
5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlığını taşıyan 19.
maddesinde ise, “(1) Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için;
a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b)
İşyerinin kapatılması,
c)
Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilmiştir.
Uyuşmazlığın
çözümü için, aracın altmış gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
karar, 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde, idari davaya
konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu, 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde aracın geçici olarak trafikten men edilmesi
hususunun sulh ceza mahkemelerinin görevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı
Kanun’un 19. maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için kara nakil
aracının trafikten alıkonulmasına ilişkin hükümlerin geçici
istisnalar içinde sayıldığı dikkate alındığında; aracın altmış gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin davaya bakma görevi idare mahkemesine ait
olmaktadır.
Buna göre, 2918 sayılı
Yasa’nın Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrasıuyarınca verilen para cezasının
çözüm yerinin adli yargı, aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin işlemin çözüm yerinin idari yargı olması dikkate alındığında:
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. Maddesinde," (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde ,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden
biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararın (aracın
geçici olarak trafikten men edilmesi) da verildiği ve birlikte
dava konusu edildikleri anlaşıldığından; idari
para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur.
Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra
hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrasıuyarınca verilen para cezasının
ve aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptali
istemiyle açılan davanın çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İstanbul 7. İdare Mahkemesi’nce
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde
İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İstanbul 7. İdare Mahkemesi’nin
2.11.2012 gün ve E:2012/1851, K:2012/1723 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
2-ESAS NO : 2014/3
KARAR NO : 2014/96
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2918 sayılı Yasa’nın
Ek 2/3. maddesi uyarınca verilen para cezasının ve aracın 60 gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle açılan
davanın, Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/8. maddesi hükümleri uyarınca İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A.O.
Davalı :
İstanbul Valiliği
O L A Y :
Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünce yapılan incelemede 34……. plaka sayılı
aracın yasa dışı taşımacılık yaptığının tespit edildiğinden bahisle; 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2/3. madde ve fıkra uyarınca,
davacı adına 10.8.2012 tarih ve GN-764237 seri-sıra numaralı Trafik İdari
Para Cezası Karar Tutanağı düzenlenerek idari para cezası verilmiş ve
ayrıca bu tutanağa istinaden düzenlenen 10.8.2012 tarih ve 0188749 sayılı
Araç Trafikten Men Tutanağı ile araç 60 gün süre ile trafikten men edilerek
muhafaza altına alınmıştır.
Davacı, idari
para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
kararın iptal edilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL 8.
İDARE MAHKEMESİ: 22.10.2012 gün ve E:2012/1319, K:2012/2033 sayıyla; 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri
alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki suçlarla ilgili davalara Trafik
Mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde ise yetki verilen Sulh Ceza
Mahkemelerinde bakılacağının düzenlenmesi karşısında, davanın çözümünün
adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine
karar vermiş, verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
Bu kez, davacı
aynı istemle adli yargı yerine itirazda bulunmuştur.
PENDİK 1. SULH
CEZA MAHKEMESİ: 4.1.2013 gün ve D.İş:2012/1314 sayıyla; 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesine göre idari para cezası yanında idari
yargının görev alanına giren kararın da verilmiş olması nedeniyle davanın
çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle itirazın görev
yönünden reddine karar vermiş, yapılan itiraz İstanbul Anadolu 17. Asliye
Ceza Mahkemesi’nce kesin olarak reddedilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek
davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılmasıgerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanmasıidari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu
davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin
Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir.
Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdari ve adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, adli yargı dosyasının; davacının istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilen hükmün aksine, önceki
görevsizlik kararına ilişkin dava dosyasınıtemin edilmeden gönderildiği
görülmekte ise de; Başkanlık yazısıyla, idari yargı kararının kesinleşme durumunu
gösteren onaylı bir örneğinin Mahkemesinden getirtildiği ve sonuçta usule
ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülten Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca verilen idari
para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
tutanağın iptal edilmesi istemiyle
açılmıştır.
2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlığı
altında düzenlenen Ek 2. maddesi, üçüncü
fıkrasında, “(Ek fıkra:
31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın,
belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, araç
sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına
birinci fıkrada gösterilen idari para cezasıüç kat olarak, fiilin işlendiği
tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat olarak
uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten men
edilir” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil
plakasına göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari
para cezalarına karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında
bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili davalarda görevli yargı yerini
açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; 12.7.2013 tarih ve 6495 sayılı
Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki hali ile, bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüş iken; 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra; öngörülen trafik
para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari
yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda
da bu para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varmıştır.
Uyuşmazlığın,
motorlu aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kısmına
gelince:
5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlığını taşıyan 19.
maddesinde ise, “(1) Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için;
a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b)
İşyerinin kapatılması,
c)
Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilmiştir.
Uyuşmazlığın
çözümü için, aracın altmış gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
karar, 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde, idari davaya
konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu, 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde aracın geçici olarak trafikten men edilmesi
hususunun sulh ceza mahkemelerinin görevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı
Kanun’un 19. maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için kara nakil
aracının trafikten alıkonulmasına ilişkin hükümlerin geçici
istisnalar içinde sayıldığı dikkate alındığında; aracın altmış gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin davaya bakma görevi idare mahkemesine ait
olmaktadır.
Buna göre, 2918 sayılı
Yasa’nın Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrasıuyarınca verilen para cezasının
çözüm yerinin adli yargı, aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin işlemin çözüm yerinin idari yargı olması dikkate alındığında:
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde," (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde ,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararın (aracın
geçici olarak trafikten men edilmesi) da verildiği ve birlikte
dava konusu edildikleri anlaşıldığından; idari
para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur.
Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra
hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrasıuyarınca verilen para cezasının
ve aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptali
istemiyle açılan davanın çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İstanbul 8. İdare Mahkemesi’nce
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde
İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İstanbul 8. İdare Mahkemesi’nin
22.10.2012 gün ve E:2012/1319, K:2012/2033 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
3-ESAS NO : 2014/46
KARAR NO : 2014/79
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Erzurum Cezaevi
Jandarma Bölük Komutanlığı’nda 1.Koruma Takım Komutanı olarak görev yapan
davacının, 26.02.2012 günü H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu nöbetçi
astsubaylığı görevini yürüttüğü sırada, nöbet kulübelerini ve cezaevi
çevresini kontrol ederken, buzlu olan zeminde düşerek yaralanması nedeni
ile uğradığı maddi zararın tazmini için davalı kuruma yaptığı müracaatın
reddine ilişkin kararın iptali istemi ile açtığı davanın; eylemin askeri
hizmete ilişkin olmaması nedeni ile, GENEL İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi
gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
E.H..
Vekili :
Av. C.Ö.
Davalı : Jandarma Genel Komutanlığı
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili
Jandarma Başçavuş E.H.’nün, Erzurum Cezaevi Jandarma Bölük Komutanlığı
1.Koruma Takım Komutanı olarak görevli iken, 26.02.2012 günü H Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu nöbetçi astsubaylığı görevini yürüttüğü sırada, nöbet
kulübelerini ve cezaevi çevresini kontrol ederken, zeminin buzlu olması
nedeni ile dengesini kaybederek düştüğünü ve ayak bileğinin yaralandığını,
ameliyat geçirdiğini ve 25 gün iş ve güçten kalır şekilde rapor
verildiğini, olayla ilgili uğradığı maddi tazminatın karşılanması istemi
ile yaptığı başvurunun, davalı idarenin 18.03.2013 gün ve 2013/62 Esas
sayılı kararı ile reddedildiğini belirterek; söz konusu işlemin iptaline
karar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Tokat İdare
Mahkemesi’nin; 22.07.2013 gün ve
2013/440 Esas, 2013/365 Karar sayılı kararı ile; 2577 Sayılı Yasa’nın 32/1
maddesi,14/3-a ve 15/1-a maddeleri gereğince, davada Ankara İdare
Mahkemeleri’nin yetkili olduğunu belirterek; davanın yetki yönünden reddine
karar vermiş ve bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Ankara 4. İdare
Mahkemesi; Tokat İdare Mahkemesi’nin
yetkisizlik kararı üzerine yargılamaya devam ederek, 18.09.2013 gün ve
2013/1276 Esas,2013/997 Karar sayılı kararında özetle; askeri kişinin
görevini ifa ettiği esnada geçirdiği kaza nedeni ile uğradığı zararın
tazminine ilişkin davanın, 1602 sayılı Kanun’un 20. Maddesi gereğince
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde görülmesi gerektiğini belirterek; davanın
görev yönünden reddine karar vermiş ve bu karar temyiz edilmeksizin
kesinleşmiştir.
Davacı bu kez aynı istemle Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi’nde dava açmıştır.
Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi 3. Dairesi’nin; 2013/3445
Gensek numaralı, 2013/1291 Esas, 2013/1233 Karar numaralı kararında özetle;
Erzurum Cezaevi Jandarma Bölük Komutanlığı 1 Nolu Koruma Takım Komutanı
olan davacı Jandarma Başçavuş Erol Hıraözlü’nün Kapalı Cezaevi Kurumu
nöbetçi astsubaylığı görevini yürüttüğü sırada 26.02.2012 günü yerine
getirdiği cezaevi nöbetçilerinin rogar kapaklarını ve cezaevi girişlerini
kontrol etmek şeklindeki koruma alanı görevinin, Jandarma Teşkilat Görev ve
Yetkileri Kanununun 7. Maddesinde sayılan askeri görev kapsamında
olmadığını, bu nedenle davaya genel idari yargıda bakılması gerektiğini
belirterek; davanın görev yönünden reddine karar vermiş, 1602 sayılı Askeri
Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun 21/1. Maddesi gereğince kesinleşmiştir.
Davacı vekili,
askeri idari yargı ve idari yargı yerlerince verilen görevsizlik kararları
nedeniyle oluşan olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle
başvuruda bulunmuştur.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Mehmet Aydan AL, Metin ULUKANLIGİL’in katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; askeri idari yargı ve idari yargı yerleri arasında 2247
sayılı Yasa'nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, idari ve askeri idari yargı dosyalarının 15. maddede belirtilen
yönteme uygun olarak davacının istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderildiği ve usule ilişkin
işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde genel idari
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün genel idari yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacı
Jandarma Başçavuş E.H.’nün, Erzurum Cezaevi Jandarma Bölük Komutanlığı
1.Koruma Takım Komutanı olarak görevli iken, 26.02.2012 günü H Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu nöbetçi astsubaylığı görevini yürüttüğü sırada, nöbet
kulübelerini ve cezaevi çevresini kontrol ederken, zeminin buzlu olmasından
kaynaklı olarak dengesini kaybederek düşmesi sonucu yaralanması nedeni ile
uğradığı maddi zararın tazmini için davalı kuruma yaptığı müracaatın
reddine ilişkin kararın iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri olmayan
makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri
hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının
aranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972
tarih ve 1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde de, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk
Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker
kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden
doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini
ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlik
yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartı
aranmaz” hükmü yer almıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir
davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem ya da eylemin “asker kişiyi
ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602 sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya
hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci,
uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar asker
kişi sayılmaktadır.
Davanın,
1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan asker kişilerden olan davacıyı
ilgilendirdiği konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Sorun, davacının ifa
ettiği görevin askeri hizmete ilişkin olup olmadığı noktasından
kaynaklanmaktadır.
2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve
Yetkileri Kanunu’nun, 3. maddesinde, “Türkiye
Cumhuriyeti JandarmA.emniyet ve asayiş ile kamu düzeninin korunmasını
sağlayan ve diğer kanun ve nizamların verdiği görevleri yerine getiren
silahlı, askeri bir güvenlik ve kolluk kuvvetidir”, Aynı Kanunun 7. maddesinde, “Jandarmanın sorumluluk
alanlarında genel olarak görevleri şunlardır.
a) Mülki
görevleri;
Emniyet
ve asayiş ile kamu düzenini sağlamak, korumak ve kollamak, kaçakçılığı men,
takip ve tahkik etmek, suç işlenmesini önlemek için gerekli tedbirleri
almak ve uygulamak, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin dış korunmalarını
yapmak.
b) Adli
görevleri;
İşlenmiş
suçlarla ilgili olarak kanunlarda belirtilen işlemleri yapmak ve bunlara
ilişkin adli hizmetleri yerine getirmek.
c)
Askeri görevleri;
Askeri
kanun ve nizamların gereği görevlerle Genelkurmay Başkanlığınca verilen
görevleri yapmak.
d) Diğer
görevleri;
Yukarıda
belirtilen görevler dışında kalan ve diğer kanun ve nizam hükümlerinin
icrası ile bunlara dayalı emir ve kararlarla Jandarmaya verilen görevleri
yapmak” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlığa
konu olayda, asker kişi olan davacının, askerlik görevini ifa ettiği esnada
ayak bileğinin kırılması sonucu maddi tazminat talebiyle davalı kuruma
yaptığı başvurusunun reddine ilişkin 18.03.2013 gün ve 2013/62 sayılı
kararın iptali istemi ile dava açıldığı anlaşılmakla, davacının meydana
gelen olay esnasında ifa ettiği “Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri’nin
dış korunmalarını yapmak” görevinin 2803 Sayılı Yasa’nın 7.maddesinin “a”
bendinde düzenlenen mülki görevlerden olduğu, bu itibarla aynı maddenin “c”
bendinde sayılan Jandarmanın askeri görevleri kapsamında
değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, bu durumda olayda idari eylemin
askeri hizmete ilişkin bulunması koşulunun gerçekleşmediği sonucuna
ulaşılmıştır.
Belirtilen
duruma göre, olayda idari eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi“ ve “askeri
hizmete ilişkin bulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmediği
anlaşılmakla, davanın görüm ve çözümünde genel idari yargı yeri görevli
bulunmaktadır.
Açıklanan
nedenlerle, Ankara 4. İdare Mahkemesi’nin görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde GENEL İDARİ YARGININ görevli olduğuna, Ankara 4.İdare
Mahkemesi’nin 18.09.2013 gün ve 2013/1276 Esas, 2013/997 Karar sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN
OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
4-ESAS NO : 2014/57
KARAR NO : 2014/119
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2/3. maddesi uyarınca verilen para cezasının ve
aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal
edilmesi istemiyle açılan davanın, Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/8. maddesi
hükümleri uyarınca İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- V. Turizm ve Ticaret
Vekili :
Av. Ö.F.E.
2- S.A.
Davalı :
İstanbul Valiliği
O L A Y :
Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünce yapılan incelemede 34……. plaka sayılı
aracın yasa dışı taşımacılık yaptığının tespit edildiğinden bahisle; 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2/3. madde ve fıkrası uyarınca,
sürücü belgesi sahibi davacı S.A. adına 1.10.2012 tarih ve GO-106656
seri-sıra numaralı, araç sahibi davacı V. Turizm ve Ticaret A.Ş. adına
1.10.2012 tarih ve GO-106657 seri-sıra numaralı Trafik İdari Para Cezası
Karar Tutanakları düzenlenerek ayrı ayrı 1.950,00 TL idari para cezası
verilmiş ve ayrıca bu tutanaklara istinaden düzenlenen 1.10.2012 tarih ve
0208432 sayılı Araç Trafikten Men Tutanağı ile araç 60 gün süre ile
trafikten men edilerek muhafaza altına alınmıştır.
Davacılar,
1.10.2012 tarih ve GO-106656 seri-sıra numaralı trafik idari para cezası
karar tutanağı ile verilen idari para cezası ile aracın 60 gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle idari
yargı yerinde dava açmışlardır.
İSTANBUL 7.
İDARE MAHKEMESİ: 2.11.2012 gün ve E:2012/1821, K:2012/1664 sayıyla; 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri
alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki suçlarla ilgili davalara Trafik
Mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde ise yetki verilen Sulh Ceza
Mahkemelerinde bakılacağının düzenlenmesi karşısında, davanın çözümünün
adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar
vermiş, verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
Bu kez,
davacılar aynı istemle adli yargı yerine itirazda bulunmuşlardır.
Bakırköy 6.
Sulh Ceza Mahkemesi, idari para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten
men edilmesine ilişkin kararın iptaline karar vermiş, verilen karara
yapılan itiraz üzerine;
BAKIRKÖY 30.
ASLİYE CEZA MAHKEMESİ:12.3.2013 gün ve D.İş:2013/26 sayıyla; 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesine göre idari para cezası yanında idari
yargının görev alanına giren kararın da verilmiş olması nedeniyle davanın
çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle, sulh ceza
mahkemesinin davada görevsiz olması nedeniyle Bakırköy 6. Sulh Ceza
Mahkemesi’nce verilen kararın kaldırılmasına kesin olarak karar vermiştir.
Davacılar, Bakırköy 6. Sulh Ceza Mahkemesi’ne
verdikleri dilekçe ile, yukarıda sözü edilen kararlar arasında olumsuz
görev uyuşmazlığı oluştuğunu ileri sürerek dava dosyasının Uyuşmazlık
Mahkemesi’ne gönderilmesini talep etmişlerdir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek
davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İstanbul 7. İdare Mahkemesi ile Bakırköy 30. Asliye Ceza
Mahkemesi kararları arasında 2247 sayılı Yasa'nın 14. maddesinde öngörülen
biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının 15.
maddede belirtilen hükmün aksine, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava
dosyası temin edilmeden gönderildiği görülmekte ise de; Başkanlık
yazısıyla, idari yargı dosyasının getirtildiği ve sonuçta usule ilişkin
işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından, görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülten Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca verilen idari
para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
tutanağın iptal edilmesi istemiyle
açılmıştır.
2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlığı
altında düzenlenen Ek 2. maddesi, üçüncü
fıkrasında, “(Ek fıkra:
31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın,
belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, araç
sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına
birinci fıkrada gösterilen idari para cezası üç kat olarak, fiilin işlendiği
tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat olarak
uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten men
edilir” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasına
göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari para
cezalarına karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında
bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili davalarda görevli yargı yerini
açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; 12.7.2013 tarih ve 6495 sayılı
Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki hali ile, bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüş iken; 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra; öngörülen trafik
para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari
yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda
da bu para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde
uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı
Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı açılan
davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1) numaralı
bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varmıştır.
Uyuşmazlığın,
motorlu aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kısmına
gelince:
5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlığını taşıyan 19.
maddesinde ise, “(1) Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için;
a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b)
İşyerinin kapatılması,
c)
Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilmiştir.
Uyuşmazlığın
çözümü için, aracın altmış gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
karar, 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde, idari davaya
konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu, 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde aracın geçici olarak trafikten men edilmesi
hususunun sulh ceza mahkemelerinin görevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı
Kanun’un 19. maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için kara nakil
aracının trafikten alıkonulmasına ilişkin hükümlerin geçici
istisnalar içinde sayıldığı dikkate alındığında; aracın altmış gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin davaya bakma görevi idare mahkemesine ait
olmaktadır.
Buna göre, 2918 sayılı
Yasa’nın Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verilen para cezasının
çözüm yerinin adli yargı, aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin işlemin çözüm yerinin idari yargı olması dikkate alındığında:
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde," (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde ,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararın (aracın
geçici olarak trafikten men edilmesi) da verildiği ve birlikte
dava konusu edildikleri anlaşıldığından; idari
para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur.
Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra
hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrasıuyarınca verilen para cezasının
ve aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptali
istemiyle açılan davanın çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İstanbul 7. İdare Mahkemesi’nce
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde
İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İstanbul 7. İdare Mahkemesi’nin
2.11.2012 gün ve E:2012/1821, K:2012/1664 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
5-ESAS NO : 2014/58
KARAR NO : 2014/120
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2918 sayılı Yasa’nın
Ek 2/3. maddesi uyarınca verilen para cezasının ve aracın 60 gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle açılan
davanın, Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/8. maddesi hükümleri uyarınca İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar
: 1- O.Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
Vekili :
Av. O.A.
2-
E.Otelcilik İnş. ve Tur. İşl. A.Ş.
3- N.T.
Vekilleri
: Av. M.S., Av. M.K.
Davalı :
Serik Kaymakamlığı, İlçe Jandarma Komutanlığı (trafik tim komutanlığı)
O L A Y :
Serik İlçe Jandarma Komutanlığı Jandarma Trafik Tim Komutanlığınca
18.9.2012 günü Belek Beldesi Turizm Caddesi üzerinde yapılan kontroller
sırasında, 34…… plaka sayılı aracın yasa dışı taşımacılık yaptığının tespit
edildiğinden bahisle; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2/3.
madde ve fıkrası uyarınca, sürücü belgesi sahibi davacı N.T.adına 18.9.2012
tarih ve GD-556745 seri-sıra numaralı, araç sahibi davacı O.Otomotiv Sanayi
ve Ticaret A.Ş.isimli şirket adına 18.9.2012 tarih ve GD-556746 seri-sıra
numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanakları düzenlenerek ayrı ayrı
1.950,00 TL idari para cezası verilmiş ve ayrıca bu tutanaklara istinaden
araç sahibi davacı adına düzenlenen Araç Trafikten Men Tutanağı ile araç 60
gün süre ile trafikten men edilerek muhafaza altına alınmıştır.
Araç
sahibi şirketten aracı kiralayan davacı, E.Otelcilik İnşaat ve Turizm
İşletmesi A.Ş.ile sürücü belgesi sahibi davacı Nihat Tunç, 18.9.2012 tarih
ve GD-556745 seri-sıra numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı ile
verilen idari para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men
edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle idari yargı yerinde dava
açmışlardır.
ANTALYA
1. İDARE MAHKEMESİ: 18.10.2012 gün ve E:2012/1305, K:2012/1260 sayıyla;
2918 sayılı Kanun’un 112. maddesinde, sürücü belgelerinin geçici olarak
geri alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki suçlarla ilgili davalara
Trafik Mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde ise yetki verilen Sulh
Ceza Mahkemelerinde bakılacağının düzenlenmesi karşısında, davanın
çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle itirazın görev yönünden
reddine karar vermiş, verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
Bu kez, araç
sahibi davacı vekili, 18.9.2012 tarih ve GD-556746 seri-sıra numaralı
Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı ile verilen idari para cezasının,
araç sahibi şirketten aracı kiralayan davacı E.Otelcilik İnşaat ve Turizm
İşletmesi A.Ş.ile sürücü belgesi sahibi davacı N.T.ise; 18.9.2012 tarih ve
GD-556745 seri-sıra numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı ile
verilen idari para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men
edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle ayrı ayrı adli yargı
yerine itirazda bulunmuşlar, Mahkemece açılan davaların birleştirilmesine
ve davanın 2012/737 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine karar
verilmiştir.
SERİK SULH CEZA
MAHKEMESİ:24.6.2013 gün ve D.İş:2012/737 sayıyla; 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 27/8. maddesine göre idari para cezası yanında idari yargının
görev alanına giren kararın da verilmiş olması nedeniyle davanın çözümünün
idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle Uyuşmazlık Mahkemesinin benzer
kararlarına da dayanılarak görevsizlik kararı vermiş, karar davacılar
E.Otelcilik İnşaat ve Turizm İşletmesi A.Ş.ile N.T.’a tebliğ edilerek bu
davacılar yönünden itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
Davacılar, E.Otelcilik İnşaat ve Turizm İşletmesi
A.Ş.ile N.T. vekili, Serik Sulh Ceza Mahkemesi’ne verdiği dilekçe ile,
yukarıda sözü edilen kararlar arasında oluşan olumsuz görev uyuşmazlığının
giderilmesi istemiyle dava dosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi’ne
gönderilmesini talep etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek
davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte
olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza
davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu
davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin
Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir.
Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev
uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
İdari ve adli yargı yerleri arasında, davacılar
E.Otelcilik İnşaat ve Turizm İşletmesi A.Ş.ile Nihat Tunç’un açtığı dava
yönünden, 2247 sayılı Yasa'nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz
görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasının 15. maddede belirtilen
yönteme uygun olarak davacılar vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını
veren Mahkemece, idari yargı dosyası da temin edilerek Uyuşmazlık
Mahkemesi'ne gönderildiği ve sonuçta usule ilişkin işlemlerde herhangi bir
noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine
oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülten Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca verilen idari
para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
tutanağın iptal edilmesi istemiyle
açılmıştır.
2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlığı
altında düzenlenen Ek 2. maddesi, üçüncü
fıkrasında, “(Ek fıkra:
31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın,
belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, araç
sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına
birinci fıkrada gösterilen idari para cezası üç kat olarak, fiilin
işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat
olarak uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten
men edilir” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil
plakasına göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari
para cezalarına karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında
bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili davalarda görevli yargı yerini
açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; 12.7.2013 tarih ve 6495 sayılı
Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki hali ile, bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüş iken; 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra; öngörülen trafik
para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari
yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda
da bu para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varmıştır.
Uyuşmazlığın,
motorlu aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kısmına
gelince:
5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlığını taşıyan 19.
maddesinde ise, “(1) Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için;
a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b)
İşyerinin kapatılması,
c)
Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilmiştir.
Uyuşmazlığın
çözümü için, aracın altmış gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
karar, 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde, idari davaya
konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu, 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde aracın geçici olarak trafikten men edilmesi
hususunun sulh ceza mahkemelerinin görevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı
Kanun’un 19. maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için kara nakil
aracının trafikten alıkonulmasına ilişkin hükümlerin geçici istisnalar
içinde sayıldığı dikkate alındığında; aracın altmış gün süre ile trafikten
men edilmesine ilişkin davaya bakma görevi idare mahkemesine ait
olmaktadır.
Buna göre, 2918 sayılı
Yasa’nın Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verilen para cezasının çözüm
yerinin adli yargı, aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
işlemin çözüm yerinin idari yargı olması dikkate alındığında:
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde," (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde ,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararın (aracın
geçici olarak trafikten men edilmesi) da verildiği ve birlikte
dava konusu edildikleri anlaşıldığından; idari
para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur.
Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra
hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verilen para cezasının
ve aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptali
istemiyle açılan davanın çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Antalya 1. İdare Mahkemesi’nce
verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde
İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Antalya 1. İdare Mahkemesi’nin
18.10.2012 gün ve E:2012/1305, K:2012/1260 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
6-ESAS NO : 2014/80
KARAR NO : 2014/131
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : 2918 sayılı Yasa’nın
Ek 2/3. maddesi uyarınca verilen para cezasının ve aracın 60 gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle açılan
davanın, Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/8. maddesi hükümleri uyarınca İDARİ
YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
E.T. Turizm ve Organizasyon A.Ş.
Davalı :
İstanbul Valiliği
O L A Y :
Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünce yapılan incelemede 34……. plaka sayılı
aracın yasa dışı taşımacılık yaptığının tespit edildiğinden bahisle; 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2/3. madde ve fıkrası uyarınca,
sürücü belgesi sahibi C.A.adına 16.8.2012 tarih ve GN-565576 seri-sıra
numaralı, araç sahibi davacı adına 16.8.2012 tarih ve GN-565577 seri-sıra
numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanakları düzenlenerek ayrı ayrı
1.950,00 TL idari para cezası verilmiş ve ayrıca bu tutanaklara istinaden
düzenlenen 16.8.2012 tarih ve 0191189 sayılı Araç Trafikten Men Tutanağı
ile araç 60 gün süre ile trafikten men edilerek muhafaza altına alınmıştır.
Davacı, adına
verilen idari para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men
edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle idari yargı yerinde
dava açmıştır.
İSTANBUL 6.
İDARE MAHKEMESİ: 31.10.2012 gün ve E:2012/1505, K:2012/1994 sayıyla; 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri
alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki suçlarla ilgili davalara Trafik
Mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde ise yetki verilen Sulh Ceza
Mahkemelerinde bakılacağının düzenlenmesi karşısında, davanın çözümünün
adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine
karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı,
bu kez, aynı istemle adli yargı yerine itirazda bulunmuştur.
BAKIRKÖY 1.
SULH CEZA MAHKEMESİ: 30.1.2013 gün ve D.İş:2013/549, K:2013/549 sayıyla;
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesine göre idari para cezası yanında
idari yargının görev alanına giren kararın da verilmiş olması nedeniyle
davanın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle itirazın görev
yönünden reddine karar vermiş, verilen karar itiraz edilmeden
kesinleştikten sonra, davacının yukarıda bahsedilen kararlar arasında
oluşan olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle dava dosyasının
Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesini talep etmesi üzerine, Mahkemece,
22.4.2013 gün ve D.İş:2013/549, Ek D.İş K:2013/549 sayıyla, aynı gerekçelerle
ve Uyuşmazlık Mahkemesi’nin benzer kararları da emsal göstererek tekrar
görevsizlik kararı vermiş, verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek
davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
İdari ve adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı
Yasa’nın 14. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı
doğduğu, adli yargı dosyasının; davacının istemi üzerine son görevsizlik
kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak idari
yargı dosyası da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi'ne
gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığı
anlaşıldığından görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği
ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülten Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca verilen idari
para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
tutanağın iptal edilmesi istemiyle
açılmıştır.
2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlığı
altında düzenlenen Ek 2. maddesi, üçüncü
fıkrasında, “(Ek fıkra:
31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın,
belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, araç
sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına
birinci fıkrada gösterilen idari para cezası üç kat olarak, fiilin
işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat
olarak uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten
men edilir” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil
plakasına göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari
para cezalarına karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında
bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili davalarda görevli yargı yerini
açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; 12.7.2013 tarih ve 6495 sayılı
Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki hali ile, bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüş iken; 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra; öngörülen trafik
para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari
yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda
da bu para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varmıştır.
Uyuşmazlığın,
motorlu aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kısmına
gelince:
5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlığını taşıyan 19.
maddesinde ise, “(1) Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için;
a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b)
İşyerinin kapatılması,
c)
Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilmiştir.
Uyuşmazlığın
çözümü için, aracın altmış gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
karar, 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde, idari davaya
konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu, 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde aracın geçici olarak trafikten men edilmesi
hususunun sulh ceza mahkemelerinin görevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı
Kanun’un 19. maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli
bir süre için kara nakil aracının
trafikten alıkonulmasına ilişkin hükümlerin geçici istisnalar içinde
sayıldığı dikkate alındığında; aracın altmış gün süre ile trafikten men
edilmesine ilişkin davaya bakma görevi idare mahkemesine ait olmaktadır.
Buna göre, 2918 sayılı
Yasa’nın Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrasıuyarınca verilen para cezasının
çözüm yerinin adli yargı, aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin işlemin çözüm yerinin idari yargı olması dikkate alındığında:
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde," (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde ,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği
kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmama halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği
anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para cezasının
5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden
biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu para cezasına
itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararın (aracın
geçici olarak trafikten men edilmesi) da verildiği ve birlikte
dava konusu edildikleri anlaşıldığından; idari
para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur.
Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra
hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verilen para cezasının
ve aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptali
istemiyle açılan davanın çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle, İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının
kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde
İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nin
31.10.2012 gün ve E:2012/1505, K:2012/1994 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
IV-2247 SAYILI KANUN’UN 19. MADDESİ GEREĞİNCE
VERİLEN (BAŞVURU – İLK DERECE MAHKEME) KARARLAR
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
1-ESAS NO : 2013/1864
KARAR NO : 2014/81
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2/3. maddesi uyarınca verilen para cezasının ve
aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal
edilmesi istemiyle açılan davanın, Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/8. maddesi
hükümleri uyarınca İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
A.Nak. Oto. Turz. Kuyumculuk ve Gıda San.Tic.Ltd.Şti.
Vekili :
Av. T.T.
Davalı :
İstanbul Valiliği
O L A Y :
Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünce yapılan incelemede 34……. plaka sayılı
aracın yasa dışı taşımacılık yaptığının tespit edildiğinden bahisle; 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2/3. madde ve fıkrası uyarınca,
sürücü belgesi sahibi M.Y.adına 2.10.2012 tarih ve GN-965155 seri-sıra
numaralı, araç sahibi davacı adına 2.10.2012 tarih ve GN-965156 seri-sıra
numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanakları düzenlenerek ayrı ayrı
1.950,00 TL idari para cezası verilmiş ve ayrıca bu tutanaklara istinaden
araç sahibi davacı adına düzenlenen 2.10.2012 tarih ve 0208901 sayılı Araç
Trafikten Men Tutanağı ile araç 60 gün süre ile trafikten men edilerek
muhafaza altına alınmıştır.
Davacı ve
sürücü belgesi sahibi M.Y., idari para cezaları ile aracın 60 gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle idari
yargı yerinde dava açmışlardır.
İSTANBUL 6.
İDARE MAHKEMESİ: 5.11.2012 gün ve E:2012/1898, K:2012/2133 sayıyla; 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri
alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki suçlarla ilgili davalara Trafik
Mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde ise yetki verilen Sulh Ceza
Mahkemelerinde bakılacağının düzenlenmesi karşısında, davanın çözümünün
adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine
karar vermiş, verilen karar kesinleşmiştir.
Bu kez,
davacı vekili, davacı adına verilen idari para cezası ile aracın 60 gün
süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle
adli yargı yerine itirazda bulunmuştur.
İSTANBUL ANADOLU
40. SULH CEZA MAHKEMESİ:19.4.2013 gün ve D.İş:2013/46 K:2013/46 sayıyla;
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesine göre idari para cezası
yanında idari yargının görev alanına giren kararın da verilmiş olması
nedeniyle davanın çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle
Uyuşmazlık Mahkemesinin benzer kararlarına da dayanılarak başvurunun görev
yönünden reddine karar vermiş, verilen karar itiraz edilmeden
kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek
davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna
varılmaktadır. Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli
nitelikte olmadığından, bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan
davalar ‘ceza davası’ olarak nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden
dolayı bu davalara ilişkin görev ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık
Mahkemesinin Hukuk Bölümünde incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça
belirtilmiştir. Bu durum gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru
konusu görev uyuşmazlığının Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği
kuşkusuzdur.
Olay
kısmında belirtildiği üzere, davacı adına verilen idari para cezası ile
aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal
edilmesi istemiyle açılan dava yönünden tarafları, konusu ve sebebi aynı
olan davada; idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu
gerekçesiyle verilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta
olup, bunun üzerine kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip
olduğu seçenekler ile verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması
gerekmektedir.
1- 2247
sayılı Yasanın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir.” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde,
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürülebilecektir.
2- 2247
sayılı Yasanın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen
bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii
davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,
gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin
karar vermesine değin erteler ” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya
bakma görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait
olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev
konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilmesine değin işin
incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde
her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini
davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda
çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı
veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda,
adli yargı yerince, görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla
yetinilmemiş, görevli merciin belirtilmesi için dava dosyasının re’sen
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine de karar verilmiştir.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasada öngörülen
yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı
gözetilerek, Sulh Ceza Mahkemesince re’sen yapılan başvurunun 2247 sayılı
Yasanın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesinin
önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava
ekonomisine gerek Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluş amacına uygun olacağından
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülten Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca verilen idari
para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
tutanağın iptal edilmesi istemiyle
açılmıştır.
2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlığı
altında düzenlenen Ek 2. maddesi, üçüncü
fıkrasında, “(Ek fıkra:
31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın,
belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, araç
sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına
birinci fıkrada gösterilen idari para cezası üç kat olarak, fiilin
işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat
olarak uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten
men edilir” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil
plakasına göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari
para cezalarına karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında
bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili davalarda görevli yargı yerini
açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; 12.7.2013 tarih ve 6495 sayılı
Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki hali ile, bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüş iken; 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra; öngörülen trafik
para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari
yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda
da bu para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varmıştır.
Uyuşmazlığın,
motorlu aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kısmına
gelince:
5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlığını taşıyan 19.
maddesinde ise, “(1) Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen belirli
bir süre için;
a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b)
İşyerinin kapatılması,
c)
Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilmiştir.
Uyuşmazlığın
çözümü için, aracın altmış gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
karar, 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde, idari davaya konu
edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu, 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde aracın geçici olarak trafikten men edilmesi
hususunun sulh ceza mahkemelerinin görevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı
Kanun’un 19. maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için kara nakil
aracının trafikten alıkonulmasına ilişkin hükümlerin geçici
istisnalar içinde sayıldığı dikkate alındığında; aracın altmış gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin davaya bakma görevi idare mahkemesine ait
olmaktadır.
Buna göre, 2918 sayılı
Yasa’nın Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verilen para cezasının
çözüm yerinin adli yargı, aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin işlemin çözüm yerinin idari yargı olması dikkate alındığında:
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde," (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararın (aracın
geçici olarak trafikten men edilmesi) da verildiği ve birlikte
dava konusu edildikleri anlaşıldığından; idari
para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur.
Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra
hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verilen para cezasının
ve aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptali
istemiyle açılan davanın çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, İstanbul Anadolu 40. Sulh Ceza
Mahkemesi’nce yapılan başvurunun 19.madde kapsamında kabulü ile, İstanbul
6. İdare Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde
İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle İstanbul Anadolu 40. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında görülen BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile,
İstanbul 6. İdare Mahkemesi’nin 5.11.2012 gün ve E:2012/1898, K:2012/2133 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
2-ESAS NO : 2013/1896
KARAR NO : 2014/94
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve
alacağının faizi ile birlikte tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : İ.A.
Vekili : Av.
B.Y.- Av. A.Ö.Ö.
Davalı : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.E. ( Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı Türk
Telekomünikasyon A.Ş. de kapsam dışı personel olarak çalıştığını,
davacının, davalı Türk Telekomünikasyon A.Ş. nin özelleştirildiği tarihten
sonra, kamuya nakil hakkını saklı tutmak kaydı ile davalı ile 2.tip iş
sözleşmesi imzaladığını, kamu kurumuna nakil olduğu tarihe kadar aylık
ücretinin davalı şirketçe ödendiğini, YPK kararlarında özelleştirme kapsamında
bulunan kuruluşlarda çalışan sözleşmeli ve kapsam dışı personele ödenmesi
gereken ücret artışlarının davacı lehine uygulanmadığını, eksik ödemelerin
kamuya nakil tarihine kadar devam ettiğini ve maaş nakil bildiriminin
düzenlenmesinde de artışların göz ardı edildiğini belirterek, düzenleme
tarihi itibari ile maaş nakil bildiriminin yeniden tespiti ile, fazlaya
ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 40,00 TL nin faizi ile
birlikte davalıdan tahsili istemiyle adli yargıda dava açılmıştır.
Ankara
15. İş Mahkemesi: 14.02.2012 gün E: 2011/369, K:2012/265 sayılı kararı ile
davanın kabulüne karar vermiş olup, bu karara yapılan temyiz başvurusu
üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 27.04.2012 gün ve E:2012/14998,
K:2012/14854 sayılı ilamı ile hükmün bozulmasına karar vermiştir.
Ankara
15. İş Mahkemesi: Yargıtay'ın bozma ilamına uyduktan sonra, 26.03.2013 gün,
E:2012/428,K:2013/200 sayı ile özetle; “...talep konusu uyuşmazlıkların kapsadığı dönem açısından
davacının memur olarak 657 sayılı yasaya tabi olmak üzere çalıştığı ve
statü hukukuna tabi olduğu,bu durumda uyuşmazlık konusu dönem
gözetildiğinde davacının statü hukukuna tabi memur olması bakımından
mahkememiz açısından yargı yerinin caiz olmadığı, zira uyuşmazlığın çözüm
yerinin idari yargı yeri olduğu, benzer uyuşmazlıkta Yargıtay Hukuk Genel
Kurulunun 26.12.2012 tarih, 2012/9-1518 Esas, 2012/1388 Karar sayılı
ilamında da; Yargı yerinin adli yargı olmayıp idari yargı olduğunun
belirtildiği gözetilmekle 6100 sayılı HMK'nın 114/1-b maddesinde belirtilen
dava şartı eksikliği göz önüne alınarak aynı yasanın 115/2 maddesi
gereğince davanın usûlden reddine karar vermek gerekmiştir." demek
suretiyle davanın görev yönünden reddine karar
vermiş ve karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili aynı istemle bu kez idari yargı yerinde dava açmıştır.
Sivas
İdare Mahkemesi: 21.11.2013 gün ve E:2013/1499 sayılı kararı ile özetle;
“…davacının maaş nakil belgesinin iptalini istediği ve tazminat talep
ettiği dönemde davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında
açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan;
uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı
yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi hakkında
Kanun’un 19. Maddesi hükümleri uyarınca görevli yargı merciinin
belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık mahkemesine gönderilmesine,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar davanın ertelenmesine”
demek suretiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
hakkında Kanun’un 19.maddesi hükümleri uyarınca görevli yargı merciinin
belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık mahkemesine gönderilmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre; adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:
Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile
Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı
kurumda görev yapmakta iken,406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046
sayılı Yasa'nın 22.maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen, sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan davacı
tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yanlış düzenlendiği iddiasıyla yeniden
düzenlenmesi ve bundan kaynaklı olduğu iddia olunan zararın tazmini
istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145
sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi
kurulmuş; 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994
tarih ve 4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf
tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce
(P.İ), telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim
Şirketi (Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.16.7.1965
tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca,Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010
(Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı için 100
ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve
82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin
verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam
Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun
31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe
konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır.Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasa koyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde çalışmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı
Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve sonrasında başka bir kamu kurumu
emrine atanan davacı tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ve yanlış düzenlenmesi sebebiyle uğranıldığı iddia olunan
zararın tazmini istemiyle dava açılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup;kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde
adli yargı görevli olduğundan Sivas İdare Mahkemesince yapılan başvurunun
kabulü ile, Ankara 15. İş Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılmasına
karar vermek gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Sivas İdare
Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 15. İş Mahkemesinin
26.03.2013 gün, E:2012/428,K:2013/200 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
3-ESAS NO : 2014/6
KARAR NO : 2014/97
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve
alacağının faizi ile birlikte tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : M.Ö.
Vekili : Av.
B.Y.
Davalı : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.
Vekilleri
: Av. A.D.Y. & Av. M.A.P. (Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; davalı kurumdan geçiş yapan
davacının maaş nakil ilmühaberinin 4046 sayılı Yasa’nın 22. Maddesi ve 406
sayılı Yasa’nın ek 29 maddesine uygun düzenlenmemesi nedeniyle yeniden
tespiti ile maaşına esas net ücretine söz konusu tespit doğrultusunda
zamların eklenerek davalı kurumda çalıştığı sürelerde hak ettiği ancak
kendisine ödenmeyen, yıllar itibariyle değişen ek ödeme ve denge
tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen maaş tutarına uygulanan
ikramiye tutarları farkının fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 700,00TL nin alacağın ödenmesi gereken tarihlerden itibaren işleyecek
en yüksek banka mevduat faizi ile birlikte davalı kurumdan tahsili
istemiyle 14.02.2011 tarihinde adli yargıda dava açmış, 12.10.2011 tarihli
ıslah dilekçesi ile de alacak miktarının 4.308,75 TL olduğunu bildirmiştir.
ANKARA
2. İŞ MAHKEMESİ: 09.04.2013 gün E: 2011/293 K:2013/435 sayılı kararında
özetle; davacı durumunda olanlar hakkında yapılan işlem idare işlem
olduğundan uyuşmazlığın idari yargının görevi dahilinde olduğu gerekçesiyle
davanın usulden reddine karar vermiştir. Görevsizlik kararı taraflara
09.04.2013 günü tefhim edilmiştir. Kararın, 5521 sayılı Yasa’nın Geçici 1.
Maddesi gereğince halen yürürlükte olan 5521 sayılı Yasa’nın 8.maddesi
gereğince tefhimden itibaren 8 günlük yasal sürede taraflarca temyiz
edilmediğinden kesinleştiği anlaşılmıştır.
Davacı
vekili bu kez aynı istemle 16.05.2013 tarihinde idari yargıda dava
açmıştır.
ANKARA
5. İDARE MAHKEMESİ : 08.11.2013 gün E:2013/787 sayı ile vermiş olduğu
gönderme kararında özetle; uyuşmazlıkta, davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon Genel Müdürlüğü’nün olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz edilemeyeceğinden; uyuşmazlığın çözümünde, özel hukuk
hükümlerine göre adli yargının görevli olduğunu gerekçe göstererek, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.
Maddesi hükümleri uyarınca görevli yargı merciinin belirlenmesi için
dosyanın Uyuşmazlık mahkemesine gönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilinceye kadar davanın ertelenmesine karar vererek dosya
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, İdare Mahkemesi’nce anılan Yasa’nın 19. maddesinde
öngörülen usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda bulunulduğu
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmediğinden
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile
Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davalı şirkette görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile
4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilmesi nedeniyle yeni görevine başlayan davacının, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi ve ücretine yansıtılmayan ek ödemelerin ve denge
tazminatını alacağının davalıdan tahsiline ilişkindir.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin
3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci
fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde
ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a)
bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen
aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon alanında
sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş bir
genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim Kurulunun önerisi
ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen
kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu personel hakkında
bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı
uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin
kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne yer
verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekom daki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı için
100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı
ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin
verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam
Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun
31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe
konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasakoyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsam dışı personel olarak
görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı
Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin
yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilmesi nedeniyle yeni
görevine başlayan davacı tarafından, 5473 sayılı Yasa uyarınca hak edilen
ek ödemelerin ödenmesi ve maaş ilmühaberinin davacının maaşına eklenmeyen
ödemenin maaş nakil ilmühaberine eklenmesi, maaş nakil ilmühaberinin
yeniden düzenlenmesi ve ödenmeyen ek ödemelerin ödenmesine karar verilmesi
istemiyle dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1
numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle Ankara 5. İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Ankara 2.
İş Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Ankara 5. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara 2.
İş Mahkemesi’nin 09.04.2013 gün E: 2011/293 K:2013/435 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
4-ESAS NO : 2014/13
KARAR NO : 2014/98
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun
özelleştirilmesi nedeniyle başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi ve alacağının faizi ile birlikte tazmini
istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : H.T.
Vekili : Av.
M.S.
Davalı : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. A.K. ( Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı şirkette
çalışmakta iken, 406 sayılı Yasa’nın ek 29.maddesi ile 4046 sayılı Yasa’nın
22.maddesine göre adının Devlet Personel Başkanlığı’na bildirildiğini ve
kamu emrine atandığını, ancak 5473 sayılı Yasa uyarınca hak edilen denge
tazminatının maaş nakil belgesinde belirtilmediğini ifade ederek, maaş
nakil belgesinin yeniden düzenlenerek ödenmeyen ek ödeme tutarı olan
7.915,27 TL nin faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle adli yargıda dava
açılmıştır.
Ankara
1.İş Mahkemesi: 23.09.2011 gün E:2010/616, K:2011/462 sayılı kararı ile
davanın kısmen kabulüne karar vermiş olup,bu karara yapılan temyiz başvurusu
üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 27.02.2012 gün ve E:2011/49863,
K:2012/5853 sayılı ilamı ile hükmün bozulmasına karar vermiştir.
Ankara
1. İş Mahkemesi: Yargıtay'ın bozma ilamına uyduktan sonra, 21.05.2013 gün,
E:2012/436,K:2013/330 sayı ile özetle; “...406 sayılı Yasa hükümleri uyarınca davalı şirkete, hak
sahibi personeli Devlet Personel Başkanlığına bildirmesi, bildirim ile
beraber personelin nakledileceği kamu kurumundan yararlanacağı parasal
haklara esas olmak üzere, memur maaş nakil ilmühaberi düzenlenmesi,
personelin ilişiğinin kesilmesi gibi işlemler yaptırıldığı görülmekle, bu
işlemler idare hukuku alanında hukuki sonuçlar doğurduğu ve ilgili
personelin nakledilecekleri kurumdaki statülerini, özlük ve parasal
haklarını belirlediği, söz konusu işlemlerin kamu personeli hakkında ve
idare hukuku alanında tesis edilmiş birer idari işlem niteliğinde oldukları
açık olup İdari işlemlerle ilgili uyuşmazlığın ise çözüm yerinin adli yargı
yeri değil, idari yargı yeri olduğundan HMK 114/1-b maddesi ile, aynı
yasanın 115/2 maddesi uyarınca açılan davanın usulden reddine karar vermek
gerekmiştir." demek suretiyle davanın
görev yönünden reddine karar vermiş ve karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili aynı istemle bu kez idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara
5. İdare Mahkemesi: 08.10.2013 gün ve E:2013/997 sayılı kararı ile özetle;
“…iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmaktadır.’’ demek suretiyle 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.maddesi hükümleri uyarınca görevli
yargı merciinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık mahkemesine
gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın
Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane
TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla yapılan 3.2.2014
günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre; adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı
kurumda görev yapmakta iken,406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046
sayılı Yasa'nın 22.maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen, sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan davacı
tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yanlış düzenlendiği iddiasıyla yeniden
düzenlenmesi ve bundan kaynaklı olduğu iddia olunan zararın tazmini
istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145
sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi
kurulmuş; 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994
tarih ve 4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf
tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce
(P.İ), telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim
Şirketi (Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece,Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.16.7.1965
tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine
ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29. maddesinin 3.7.2005 gün
ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci fıkrasında, “Türk
Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde ellinin altına düşmesi
durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a) bendinin bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen aslî ve sürekli
görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden yüzseksen
gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine
Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005
tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca,Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı için 100
ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve
82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin
verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam
Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun
31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe
konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır.Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasa koyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde çalışmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı
Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve sonrasında başka bir kamu kurumu
emrine atanan davacı tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ve yanlış düzenlenmesi sebebiyle uğranıldığı iddia olunan
zararın tazmini istemiyle dava açılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup;kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde
adli yargı görevli olduğundan Ankara 5. İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile, Ankara 1. İş Mahkemesinin görevsizlik kararının
kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 5.
İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 1. İş Mahkemesinin
21.05.2013 gün, E:2012/436,K:2013/330 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
5-ESAS NO : 2014/19
KARAR NO : 2014/99
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi
istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
N.Ç.
Vekili : Av.
S.Ö.
Davalı : Türk
Telekom A.Ş.
Vekili : Av.
M.E.
O L A Y : Davacı
vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin Aydın İl Telekom
Müdürlüğü’nde çalışmakta iken, kurumun özelleştirilmesi üzerine, 10.11.2010
tarihinde Bayındırlık İl İskan Müdürlüğü’ne atamasının yapıldığını ve
burada göreve başladığını; ancak, bu nakil sırasında davacının aldığı maaş
olarak net ücretin bildirildiğini ve 4046 sayılı Yasa’nın 22/5. Maddesine
aykırı olarak ikramiye ve ek ödemelerin bildirilmediğini, bu şekilde
davacının maaşının yanlış hesaplandığını belirterek; “yer değiştirme sureti
ile atamalarda aylık bildirim formu”na 26.05.2010 tarihi itibari ile davalı
kurumdan alması gerekli olan 112 günlük ikramiye tutarının sabit bir değer
olarak eklenmesi sureti ile Devlet Personel Başkanlığı’na bildirilmesi
gerektiğinin tespitine ve davacının 10.11.2010 tarihinden itibaren eksik
ücret olması nedeni ile uğradığı zarar bedeli olarak fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydı ile 1000,00 TL’nin 10.11.2012 tarihinden
itibaren bankaların mevduata uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte
davalıdan alınarak davacıya verilmesi istemi ile adli yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara 10.İş Mahkemesi; 26.03.2013
gün ve 2012/1295 Esas, 2013/371 Karar sayılı kararı ile; dava dosyasında
emsal niteliğindeki Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 01.10.2012 gün ve
2012/27088 Esas, 2012/32353 Karar sayılı ilamında özetle, nakle tabi
personel ile ilgili olarak bazı kamusal görevler yüklenen davalı şirketin,
belirtilen görevleri kapsamında tesis ettiği işlemlerin idari işlem
niteliğinde olduğu ve bu işlemlerden kaynaklanan davalara bakma görevinin
idari yargıya ait bulunduğu gerekçesi ile davada idari yargının görevli
olduğuna hükmettiğini, bu nedenle eldeki davanın da idari yargının görev
alanına girdiğini belirterek; davanın görev yönünden reddine karar
vermiştir.
Görevsizlik
kararı taraflara 26.03.2013 günü tefhim edilmiştir. Kararın, 5521 sayılı
Yasa’nın Geçici 1. Maddesi gereğince halen yürürlükte olan 5521 sayılı
Yasa’nın 8.maddesi gereğince tefhimden itibaren 8 günlük yasal sürede
taraflarca temyiz edilmediğinden kesinleştiği anlaşılmıştır.
Davacı vekili,
bu kez maaş nakil ilmühaberinin hatalı olması nedeni ile yeniden
düzenlenmesine ve hatalı olan maaş nakil ilmühaberi nedeni ile davacının
uğradığı zararın mahkeme eli ile tespit edilerek 10.11.2010 tarihinden
itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar
verilmesi istemi ile idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara 5.İdare Mahkemesi : 08.10.2013 gün ve 2013/741 Esas sayılı ara kararı
ile; davalı kurumun 14.11.2005 tarihinde özelleştirildiğini ve bu tarihten
itibaren kamu kurumu niteliğinin kalmadığını; bu nedenle davanın adli yargı
mercilerinde görülmesi gerektiğini belirterek; mahkemelerinin
görevine girmeyen ve idari yargı yerince de görevsizlik kararı verilen bu
davada, görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın 2247 sayılı
Kanun'un 19. maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; idari ve adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, idari yargı dosyası
da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
Türk Telekom A.Ş.'nde çalışmakta iken kurumun özelleştirilmesi nedeni ile
başka kuruma atanan davacının, Yer Değiştirme sureti ile atamalarda aylık
bildirim formunda belirtilmeyen 112 günlük ikramiye tutarının maaş nakil
ilmühaberine eklenmesi ve Devlet Personel Başkanlığı’na bu şekilde bildirilmesi
gerektiğinin tespiti ile, davalı idarenin yanlış işlemi nedeni davacının
uğradığı zararın tazminine karar verilmesi istemi ile açılmıştır.
1953 tarih ve
6145 sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon
İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun
10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta
ve telgraf tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel
Müdürlüğü’nce (P.İ), telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon
Anonim Şirketi (Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri
uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı
Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve özel
hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler
birlikte değerlendirildiğinde,
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
“tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait
bulunan Türk Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak
kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait bulunan
hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı
“Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005
tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu sürece paralel
olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme,
Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek
suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasakoyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda, davalının hisse devir (14.11.2005)
tarihinde dava kurum nezdinde çalışmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29.
maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel
Başkanlığı’na bildirilen ve sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan
davacı tarafından, maaş nakil ilmühaberinin iptali ile almaktan mahrum
kaldığı ek ödenekler nedeni ile uğradığı zararın tazmini istemiyle Ankara
10. İş Mahkemesi’ne dava açıldığı; Ankara 10. İş Mahkemesi’nin 26.03.2013
gün ve 2012/1295 Esas, 2013/371 Karar sayılı kararı ile davanın görev
nedeni ile reddine karar verdiği ve kararın temyiz edilmeksizin
kesinleştiği; bunun üzerine davacının aynı istemle Ankara 5. İdare Mahkemesi’nde
dava açtığı, Ankara 5. İdare Mahkemesi’nce 2477 sayılı kanunun 19. Maddesi
koşullarına uygun olarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine
karar verildiği anlaşılmaktadır. Mahkememizce yapılan değerlendirme
neticesinde;
2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin
tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu
kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Ankara 5. İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Ankara
10. İş Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 5.İdare
Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 10.İş Mahkemesi’nin
26.03.2013 gün ve 2012/1295 Esas, 2013/371 Karar sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
6-ESAS NO : 2014/20
KARAR NO : 2014/100
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi
istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : F.M.
Vekili : Av.
B.Y.
Davalı : Türk
Telekom A.Ş.
Vekili : Av.
M.E.
O L A Y : Davacı
vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı şirket nezdinde kapsam
dışı personel olarak çalışmakta iken, Türk Telekom A.Ş.’nin 14.11.2005
tarihinde özelleştirilmesinden sonra davalı şirket ile sözleşme
imzaladığını ve bu sözleşme dahilinde 06.05.2010 tarihine kadar davalı
şirket nezdinde çalışmaya devam ettiğini; davalı kurum tarafından, kamuya
nakil tarihine kadar Yüksek Planlama Kurulu Kararları gereğince
müvekkilinin maaşına yansıtılması gereken, 01.01.2006 ile 30.06.2006
tarihleri arası dönem için aylık 40,00 TL; 01.07.2006 ile 30.12.2006
tarihleri arası dönem için aylık 82,50 TL; 01.01.2007 ile 30.07.2007
tarihleri arası dönem için 85,19 TL; 01.07.2007 ile 31.12.2007 tarihleri
arası dönem için 87,67 TL; 2008 yılı ilk altı ayı için 111.46 TL, Temmuz
ayı için 133,82 TL ve sonraki yıllar için ise o yıla ait artış ile gösterge
rakamının memur unvanına göre belirlenen kat sayı ve memur aylıklarına
uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu belirlenecek tutarların davacının
maaşına yansıtılmadığını; ayrıca, davacının kamu kurumuna nakline esas
ilmühaberinde bu ücretlere yer verilmediğini; davacının bu şekilde zarara
uğratıldığını belirterek; hatalı olarak düzenlenen maaş nakil ilmühaberinin
yeniden düzenlenmesi ve eksik bildirim nedeni ile davacının uğradığı
fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 1000.00 TL zararın, ödenmesi
gereken tarihler itibari ile işleyecek en yüksek faizi ile birlikte
davalıdan alınarak davacıya verilmesi istemi ile adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Ankara 6.İş Mahkemesi: 10.04.2013 gün ve 2011/154 Esas, 2013/417 Karar
sayılı kararı ile; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 26.12.2012 gün ve
2012/9-1518-1388 Esas-Karar sayılı kararında, eldeki dava dosyası ile aynı
içerikli başka bir dosyada idari yargının görevli olduğuna karar
verildiğini; Danıştay İdari Dava Dairelerinin de dava konusu uyuşmazlıkla
benzer nitelikteki bir davada, davaya adli yargıda bakılması gerektiğine
ilişkin görüşünü değiştirdiğini, bu nedenlerle eldeki davaya da idari
yargıda bakılması gerektiğini belirterek; davanın görev yönünden reddine
karar vermiştir.
Görevsizlik
kararı taraflara 10.04.2013 günü tefhim edilmiştir. Kararın, 5521 sayılı
Yasa’nın Geçici 1. Maddesi gereğince halen yürürlükte olan 5521 sayılı
Yasa’nın 8.maddesi gereğince tefhimden itibaren 8 günlük yasal sürede
taraflarca temyiz edilmediğinden kesinleştiği anlaşılmıştır.
Davacı vekili,
bu kez hatalı olarak düzenlenen maaş nakil ilmühaberinin iptal edilerek
dava konusu artış ve zamların eklenmesi sureti ile yeniden düzenlenmesi;
eksik bildirim nedeni ile davacının uğradığı zararların tespiti ve ödenmesi
gereken tarihler itibari ile işleyecek en yüksek faizi ile birlikte
davalıdan alınarak davacıya verilmesi istemleri ile idari yargı yerinde
dava açmıştır.
Ankara 5. İdare Mahkemesi: 11.10.2013 gün ve 2013/789 Esas sayılı ara kararı
ile; işlemin tesisi edildiği tarihte davalı kurumun, kamu kurumu niteliği
kalmadığını, bu nedenle davaya adli yargı mercilerince bakılması
gerektiğini belirterek; mahkemelerinin görevine
girmeyen ve adli yargı yerince de görevsizlik kararı verilen bu davada,
görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın 2247 sayılı Kanun'un 19.
maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine, davanın Uyuşmazlık
Mahkemesi kararına kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinden 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; idari ve adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, adli yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, idari yargı dosyası
da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Türk
Telekom A.Ş.'nde çalışmakta iken kurumun özelleştirilmesi nedeni ile başka
kuruma atanan davacının, hatalı düzenlenen maaş nakil ilmuhaberinin iptali
ve dava konusu işlem nedeni ile uğradığı tüm zararların yasal faizi ile
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili mevzuat
Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine
ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri
uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı
Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve özel
hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar
listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler
birlikte değerlendirildiğinde,
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
“tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait
bulunan Türk Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak
kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005
tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu sürece paralel
olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk Telekom
çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan Yönetim
Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme,
Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek
suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli
ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen süre içinde
Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için
Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret,
harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali
ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasakoyucu
tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ile
kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde davalı kurum nezdinde
çalışmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı
Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığı’na bildirilen ve
sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan davacı tarafından, maaş
nakil ilmühaberinin iptali ile almaktan mahrum kaldığı ek ödenekler nedeni
ile uğradığı zararın tazmini istemiyle; Ankara İş Mahkemesi’ne dava
açıldığı; Ankara 6. İş Mahkemesi’nin 10.04.2013 gün ve 2011/154 Esas,
2013/417 Karar sayılı kararı ile davanın görev nedeni ile reddine karar
verdiği ve kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği; bunun üzerine
davacının aynı istemle Ankara 5. İdare Mahkemesi’nde dava açtığı, Ankara 4.
İdare Mahkemesi’nce 2477 sayılı kanunun 19. Maddesi koşullarına uygun
olarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar verildiği
anlaşılmaktadır.
Mahkememizce
yapılan değerlendirme neticesinde;
2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna göre,
iptali istenilen işlemin tesis
edildiği ve davanın açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari
yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek
olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve
çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Ankara 5. İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Ankara 6.
İş Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 5.İdare
Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 6.İş Mahkemesi’nin
10.04.2013 gün ve 2011/154 Esas, 2013/417 Karar sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
7-ESAS NO : 2014/23
KARAR NO : 2014/102
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2/3. maddesi uyarınca verilen para cezasının ve
aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal
edilmesi istemiyle açılan davanın, Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/8. maddesi
hükümleri uyarınca İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
N.U.
Davalı :
İstanbul Valiliği
O L A Y :
Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünce yapılan incelemede 34……. plaka sayılı
aracın yasa dışı taşımacılık yaptığının tespit edildiğinden bahisle; 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2/3. madde ve fıkrası uyarınca,
sürücü belgesi sahibi Yakup Karslı adına 28.9.2012 tarih ve GN-598818
seri-sıra, araç sahibi davacı adına 28.9.2012 tarih ve GN-598819 seri-sıra
numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanakları düzenlenerek ayrı ayrı
1.950,00 TL idari para cezası verilmiş ve ayrıca bu tutanaklara istinaden
düzenlenen 28.9.2012 tarih ve 0207230 sayılı Araç Trafikten Men Tutanağı
ile araç 60 gün süre ile trafikten men edilerek muhafaza altına alınmıştır.
Davacı, dava
dilekçesinde açıkça adına verilen idari para cezası ile, aracın 60 gün süre
ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle
başvuruda bulunduğunu belirterek idari yargı yerinde dava açmıştır.
İSTANBUL
7. İDARE MAHKEMESİ: 2.11.2012 gün ve E:2012/1736, K:2012/1799 sayıyla;
sehven davanın 28.9.2012 tarih ve GN-598818 seri-sıra numaralı trafik idari
para cezası karar tutanağı ile araç trafikten men tutanağının iptali
istemiyle açıldığı belirtilerek, 2918 sayılı Kanun’un 112. maddesinde,
sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınması hariç olmak üzere bu
Kanundaki suçlarla ilgili davalara Trafik Mahkemelerinde, bunların
bulunmadığı yerlerde ise yetki verilen Sulh Ceza Mahkemelerinde
bakılacağının düzenlenmesi karşısında, davanın çözümünün adli yargı yerine
ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş,
verilen karar kesinleşmiştir.
Davacı, bu kez,
idari para cezaları ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin kararın iptal edilmesi istemiyle adli yargı yerine itirazda
bulunmuştur.
BÜYÜKÇEKMECE 2.
SULH CEZA MAHKEMESİ: 29.1.2013 gün ve D.İş:2012/2183 sayıyla; 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 27/8. maddesine göre idari para cezası yanında idari
yargının görev alanına giren kararın da verilmiş olması nedeniyle ve
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin benzer kararlarını da emsal göstererek davanın
çözümünün idari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden
reddine ve ayrıca dosyanın görev uyuşmazlığının çözümlenmesi için
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine de karar vermiş, verilen karar itiraz
edilmeden kesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre;
Uyuşmazlık
Mahkemesi Genel Kurulu’nun 11.7.1988 günlü, E:1988/1, K:1988/1 sayılı İlke
Kararında, “2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi
Hakkında Kanunun bütünüyle incelenip değerlendirilmesinden, bu Kanunun
uygulanması yönünden 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, ‘ceza
uyuşmazlıkları’ ibaresinden, savcının ya da şahsi davacının talebi ile
başlayan yargılaması sonunda sanığın mahkumiyetine ya da beraatine hükmedilebilecek
davalarda, askeri ve adli ceza mahkemeleri arasında çıkan görev ve hüküm
uyuşmazlıklarının anlaşılması, bunun dışında kalan tüm görev
uyuşmazlıklarının ‘hukuk uyuşmazlığı’ sayılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Uygulanması idari organlara bırakılan cezalar, adli nitelikte olmadığından,
bunlar hakkında yapılan itirazlar ya da açılan davalar ‘ceza davası’ olarak
nitelendirilemezler. İdari niteliklerinden dolayı bu davalara ilişkin görev
ve hüküm uyuşmazlıklarının Uyuşmazlık Mahkemesinin Hukuk Bölümünde
incelenip çözümlenmesi gerektiği...” açıkça belirtilmiştir. Bu durum
gözetildiğinde, olay bölümünde yazılı başvuru konusu görev uyuşmazlığının
Hukuk Bölümünde incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Olay
kısmında belirtildiği üzere, 28.9.2012 tarih ve GN-598819 seri-sıra
numaralı Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı ile davacı adına verilen
1.950,00 TL idari para cezası ile araç trafikten men tutanağının iptali
istemiyle açılan dava yönünden, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan
davada; idari yargı yerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle
verilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun
üzerine kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğu
seçenekler ile verdiği karar bakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1- 2247
sayılı Yasanın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığının
bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargı
mercilerinden en az ikisinin tarafları konusu ve sebebi aynı olan davada
kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veya
kesinleşmiş olması gerekir.
Bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ve ceza
davalarında ise ayrıca ilgili makamlarca ileri sürülebilir.” hükmüne göre,
idare mahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargı
yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde,
olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan bu
uyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanın taraflarınca ileri
sürüle-bilecektir.
2- 2247
sayılı Yasanın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargı mercilerinden
birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelen
bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii
davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,
gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin
karar vermesine değin erteler ” hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya
bakma görevinin daha önce görevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait
olduğunu belirten gerekçeli bir karar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine
başvurma olanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvuru kararının, görev
konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilmesine değin işin
incelenmesinin ertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasakoyucu,
14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığı doğması halinde
her iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundan başvurma iradesini
davanın taraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda
çözüme ulaşılmasını amaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlik kararı
veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el
çekmeden doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurma olanağını tanımıştır.
Olayda,
adli yargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte,
bununla yetinilmemiş, görevli merciin belirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık
Mahkemesine başvurulmasına da karar verilmiştir.
Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılı Yasada öngörülen
yönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığı
gözetilerek, Sulh Ceza Mahkemesince re’sen yapılan başvurunun 2247 sayılı
Yasanın 19. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesinin
önüne gelmiş bulunan görev uyuşmazlığının çözüme kavuşturulması, gerek dava
ekonomisine gerek Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluş amacına uygun olacağından
görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülten Fatma
BÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki
raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca
görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay
Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü
açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
2918 sayılı Yasa’nın Ek 2. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca verilen idari
para cezası ile aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
tutanağın iptal edilmesi istemiyle
açılmıştır.
2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlığı
altında düzenlenen Ek 2. maddesi, üçüncü
fıkrasında, “(Ek fıkra:
31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın,
belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, araç
sahibine, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına
birinci fıkrada gösterilen idari para cezası üç kat olarak, fiilin
işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat
olarak uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten
men edilir” hükmü yer almıştır.
Uyuşmazlık
Mahkemesi, 2918 sayılı Yasa’nın 116. maddesi kapsamında araç tescil
plakasına göre düzenlenenler dışında trafik zabıtasınca uygulanan idari
para cezalarına karşı açılan davaları; bu uygulamanın idari ceza kapsamında
bulunması; Yasada idari cezalarla ilgili davalarda görevli yargı yerini
açıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; 12.7.2013 tarih ve 6495 sayılı
Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki hali ile, bu Yasada
gösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeye işaret eden 112.
maddeye de herhangi bir atıfta bulunulmamış olması karşısında ve göreve
ilişkin genel ilkelere göre idari yargının görev alanında görmüş iken; 5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra; öngörülen trafik
para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari
yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda
da bu para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği
anlaşıldığından, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.
maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun
yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması
halinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326
sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, idari para cezasına karşı
açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)
numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna
varmıştır.
Uyuşmazlığın,
motorlu aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kısmına
gelince:
5326
sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Saklı tutulan hükümler” başlığını taşıyan 19.
maddesinde ise, “(1) Diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için;
a) Bir
meslek ve sanatın yerine getirilmemesi,
b)
İşyerinin kapatılması,
c)
Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi
yaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun
değişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilmiştir.
Uyuşmazlığın
çözümü için, aracın altmış gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin
karar, 2918 ve 5326 sayılı Kanunlar uyarınca incelendiğinde, idari davaya
konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu, 2918
sayılı Kanun’un 112. maddesinde aracın geçici olarak trafikten men edilmesi
hususunun sulh ceza mahkemelerinin görevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı
Kanun’un 19. maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen
belirli bir süre için kara nakil
aracının trafikten alıkonulmasına ilişkin hükümlerin geçici
istisnalar içinde sayıldığı dikkate alındığında; aracın altmış gün süre ile
trafikten men edilmesine ilişkin davaya bakma görevi idare mahkemesine ait
olmaktadır.
Buna göre, 2918 sayılı
Yasa’nın Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verilen para cezasının
çözüm yerinin adli yargı, aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine
ilişkin işlemin çözüm yerinin idari yargı olması dikkate alındığında:
30.3.2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3 üncü maddesini değiştiren
6.12.2006 günlü, 5560 sayılı Yasa’nın 31. maddesinde," (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna
ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya
mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller
hakkında,
uygulanır"
denilmiştir.
Aynı Kanunun 27. maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada
ise; idari yaptırım kararının verildiği
işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına
giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına
ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği kurala bağlanmış, bu maddenin
gerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm
getirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
19.12.2006
tarihinde yürürlüğe giren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer
kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda
görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı ancak; idari yaptırım kararının verildiği işlem
kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren
kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin
hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde
görüleceği anlaşılmaktadır.
Görev
kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için
bir müktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen
görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk
ilkesidir.
Davanın
açıldığı andaki kurallara göre görevli olan mahkeme, yeni bir yasa ile
görevsiz hale gelmiş ise, (davanın açıldığı anda görevli olan ve fakat yeni
yasaya göre görevsiz hale gelen) mahkemenin görevsizlik kararı vermesi
gerekeceği; ancak, yeni yasadaki görev kuralının, değişikliğin yürürlüğe
girmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dair intikal
hükümlerinin varlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceği
açıktır.
Diğer
taraftan, dava görevsiz mahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanun
değişikliği ile görevsiz mahkeme o dava için görevli hale gelmiş ise,
mahkeme, artık görevsizlik kararı veremeyip (yeni kanuna göre görevli hale
geldiği için) davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
İncelenen uyuşmazlıkta, öngörülen trafik para
cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım
türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda da bu
para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak
idari yargının görev alanına giren kararın (aracın
geçici olarak trafikten men edilmesi) da verildiği ve birlikte
dava konusu edildikleri anlaşıldığından; idari
para cezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığı iddiasının da, idari yargı yerinde görüleceği
kuşkusuzdur.
Bu
durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesi ve
aynı Kanunun 27. maddesine 5560 sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra
hükmü bir arada değerlendirildiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun Ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verilen para cezasının
ve aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin kararın iptali
istemiyle açılan davanın çözümünde idari
yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Büyükçekmece 2. Sulh Ceza
Mahkemesi’nce yapılan başvurunun 19.madde kapsamında kabulü ile, İstanbul
7. İdare Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılmasının
gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde
İDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Büyükçekmece 2. Sulh Ceza
Mahkemesi’nin 19. madde kapsamında görülen BAŞVURU-SUNUN KABULÜ ile,
İstanbul 7. İdare Mahkemesi’nin 2.11.2012 gün ve E:2012/1736, K:2012/1799 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde
OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
8-ESAS NO : 2014/54
KARAR NO : 2014/116
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve
alacağının faizi ile birlikte tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Y.E.
Vekili : Av.
B.Y.& Av. S.A.
Davalı : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.
Vekilleri
: Av. K.S. (Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; davalı kurumdan geçiş yapan
davacının maaş nakil ilmühaberinin 4046 sayılı Yasa’nın 22. Maddesi ve 406
sayılı Yasa’nın ek 29 maddesine uygun düzenlenmemesi nedeniyle yeniden
tespiti ile maaşına esas net ücretine söz konusu tespit doğrultusunda
zamların eklenerek davalı kurumda çalıştığı sürelerde hak ettiği ancak
kendisine ödenmeyen, yıllar itibariyle değişen ek ödeme ve denge
tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen maaş tutarına uygulanan
ikramiye tutarları farkının fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 700,00TL nin alacağın ödenmesi gereken tarihlerden itibaren
işleyecek en yüksek banka mevduat faizi ile birlikte davalı kurumdan
tahsili istemiyle 31.03.2011 tarihinde adli yargıda dava açmıştır.
ANKARA
12. İŞ MAHKEMESİ: 27.12.2012 gün E: 2011/312 K:2012/1096 sayılı kararında
özetle; Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 01.10.2012 tarih 2012/27088 Esas
2012/32353 Karar sayılı kararı ve Danıştay Dava Dairelerinin emsal
kararlarına gönderme yapılarak, 406 Sayılı Yasa hükümleri ile kamu
kurumlarına nakil hakkı bulunan personeli ile ilgili olarak bazı kamusal
görevler yüklenen davalı şirketin görevleri kapsamında tesis ettiği
işlemlerin idare işlem niteliğinde olduğu ve bu işlemlerden kaynaklanan
uyuşmazlıkların idari yargının görevinde bulunduğu kabul gerekçesiyle dava
dilekçesinin görevsizlik nedeniyle reddine karar vermiştir. Görevsizlik
kararı davacı vekili ve davalı vekili tarafından temyiz edilmiş ise de,
davacı vekili 25.04.2013 havale tarihli dilekçesiyle temyizden feragat
etmiştir.
YARGITAY
22. HUKUK DAİRESİ: 06.05.2013 gün E:2013/9854 K:2013/9834 sayılı kararında
özetle; davacı vekilinin temyizden feragat etmiş olması nedeniyle; davacı
vekilinin temyiz itirazlarının reddine, davalı vekilinin temyiz talebinin
dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici
sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmediğini
kabul ederek görevsizlik kararının onanmasına karar vermiştir.
Davacı
vekili bu kez aynı istemle 05.07.2013 tarihinde idari yargıda dava
açmıştır.
ANKARA
8. İDARE MAHKEMESİ : 19.11.2013 gün E:2013/1096 sayı ile vermiş olduğu
gönderme kararında özetle; uyuşmazlıkta, davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon Genel Müdürlüğü’nün olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz edilemeyeceğinden; uyuşmazlığın çözümünde, özel hukuk
hükümlerine göre adli yargının görevli olduğunu gerekçe göstererek, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.
Maddesi hükümleri uyarınca görevli yargı merciinin belirlenmesi için
dosyanın Uyuşmazlık mahkemesine gönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilinceye kadar davanın ertelenmesine karar vererek dosya
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın
27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesi’nce anılan
Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda
bulunulduğu anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmediğinden
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile
Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davalı şirkette görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile
4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilmesi nedeniyle yeni görevine başlayan davacının, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi ve ücretine yansıtılmayan ek ödemelerin ve denge
tazminatını alacağının davalıdan tahsiline ilişkindir.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik birinci
fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde
ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a)
bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen
aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekom daki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasakoyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsam dışı personel olarak
görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı
Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin
yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilmesi nedeniyle yeni
görevine başlayan davacı tarafından, 5473 sayılı Yasa uyarınca hak edilen
ek ödemelerin ödenmesi ve maaş ilmühaberinin davacının maaşına eklenmeyen
ödemenin maaş nakil ilmühaberine eklenmesi, maaş nakil ilmühaberinin
yeniden düzenlenmesi ve ödenmeyen ek ödemelerin ödenmesine karar verilmesi
istemiyle dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1
numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Ankara 12.
İş Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara
12. İş Mahkemesi’nin 27.12.2012 gün E: 2011/312 K:2012/1096 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
9-ESAS NO : 2014/55
KARAR NO : 2014/117
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve
alacağının faizi ile birlikte tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H.N.
Vekilleri
: Av. B.Y.& Av. A.Ö.Ö.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon AŞ.
Vekili :
Av. M.H.B. (Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı Türk
Telekomünikasyon AŞ.de kapsam dışı personel olarak çalışmakta iken,davalı
Türk Telekomünikasyon AŞ.nin 14.11.2005 tarihinde özelleştirilmesi sonucu
kamuya nakil hakkını saklı tutmak kaydı ile 2.tip iş sözleşmesi
imzaladığını, sonrasında 406 sayılı yasanın ek 29.maddesi uyarınca başka
bir kamu kurumuna nakil olduğu, 24.04.2006 tarihine kadar aylık ücretinin
davalı şirketçe ödendiğini, sonrasında maaş artışı ve ek ödemelerin lehine
uygulanmadığının tespit edildiğini belirterek, maaş nakil belgesinin 4046
sayılı yasanın 22.maddesi ve 406 sayılı yasanın ek 29.maddesine uygun
düzenlenmediğinden bahisle yeniden tespiti ile,maaşına esas net ücretine
söz konusu ek ödeme ve denge tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen
maaş tutarına uygulanan ikramiye tutarları farkının fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 40,00 TL alacağın faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Ankara
11. İş Mahkemesi: 26.04.2012 gün, E:2011/293, K:2012/259 sayı ile; davanın
kabulüne karar vermiş olup, bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu
üzerine Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 08.10.2012 gün ve E:2012/22045,
K:2012/21315 karar sayılı ilamı ile; hükmün bozulmasına karar vermiştir.
Ankara
11. İş Mahkemesi; Yargıtay'ın bozma ilamına uyduktan sonra,12.03.2013 gün,
E:2013/13, K:2013/317 sayı ile özetle; “...davalı şirkete, hak sahibi personelin Devlet Personel
Başkanlığına bildirilmesi ile beraber personel nakledeceği Kamu Kurumunda
yararlanacağı parasal haklara esas olmak üzere memur maaşına nakil
ilmühaberi düzenlenmesi, personel ilişiğinin kesilmesi gibi işlemlerin
yaptırıldığı, bu gibi işlemlerin idare hukuku alanında tesis edilmiş idari
işler olduğu, bu nedenle uyuşmazlığın çözüm yerinin İdari Yargı olduğundan
bahisle, dava dilekçesinin görev yönünden reddine karar vermek
gerekmiştir." demek suretiyle davanın
görev yönünden reddine karar vermiş, bu karara karşı yapılan
temyiz başvurusu üzerine Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 29.04.2013 gün ve
E:2013/6915, K:2013/8773 karar sayılı ilamı ile
kararın düzeltilerek onanmasına karar vermiş ve karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili aynı istemle bu kez idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara
8. İdare Mahkemesi: 31.12.2013 gün, E:2013/1559 sayı ile özetle; “...Ankara
11. İş Mahkemesi'nde açılan davanın dava tarihi itibariyle Türk
Telekomünikasyon A.Ş.'nin kamu kuruluşu niteliği taşımadığı anlaşılmakla,
idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz
etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre görüm
ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.” demek
suretiyle davanın adli yargının görev alanına girdiğinden bahisle 2247
sayılı Kanunun 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için
dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre; adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı
kurumda görev yapmakta iken,406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046
sayılı Yasa'nın 22.maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen, sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan davacı tarafından,
maaş nakil ilmühaberinin yanlış düzenlendiği iddiasıyla yeniden
düzenlenmesi ve bundan kaynaklı olduğu iddia olunan zararın tazmini
istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145
sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş;
1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve
4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve
işletmesine ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece,Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.16.7.1965
tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile
belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca,Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon
A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim
Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle
yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır.Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasa koyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde çalışmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı
Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve sonrasında başka bir kamu kurumu
emrine atanan davacı tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ve yanlış düzenlenmesi sebebiyle uğranıldığı iddia olunan
zararın tazmini istemiyle dava açılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı
olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından
açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup;kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde
adli yargı görevli olduğundan Ankara 8. İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile, Ankara 11. İş Mahkemesinin görevsizlik kararının
kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 8.
İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 11. İş
Mahkemesinin 12.03.2013 gün, E:2013/13, K:2013/317 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
10-ESAS NO : 2014/59
KARAR NO : 2014/121
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi
istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
V.S.
Vekili :
Av. B.Y.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. A.K.
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı kurum nezdinde
tekniker statüsünde çalışmakta iken başka bir kuruma nakledildiğini; ancak,
bu nakil sırasında maaş nakil bildiriminin 4046 sayılı yasanın 22.maddesi
ve 406 sayılı yasanın ek 29.maddesine uygun düzenlenmediğini, bu nedenle
müvekkilinin zarara uğradığını belirtilerek; davacının davalı şirkette
çalıştığı sürelerde hak ettiği 690,62 TL ikramiye tutarının düzenleme
tarihi itibariyle maaş nakil ilmuhaberine eklenmesi ile Devlet Personel
Başkanlığı’na bu şekilde bildirim yapılmasına ve yanlış düzenlenen maaş
nakil ilmuhaberi nedeni ile davacıya 01.01.2006 ile 02.01.2009 tarihleri
arasında ödenmeyen 2.526,00 TL tazminatın, en yüksek banka mevduat faiziyle
birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemi ile adli yargı yerinde
dava açmıştır.
Ankara
18.İş Mahkemesi: 09.07.2013 tarih ve 2012/878 Esas, 2013/479 Karar sayılı
kararında özetle; YHGK’nun 26.12.2012 gün ve 2012/9-1518-1388 E-K sayılı
kararı ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 01.10.2012 gün ve 2012/27071 Esas,
2012/32336 Karar sayılı kararında, benzer bir olayda idari yargının görevli
olduğuna karar verildiğini belirterek; açılan davada görevsizliğine karar
vermiş ve bu karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacı vekili,
bu kez aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara 8. İdare Mahkemesi: 06.12.2013 gün ve 2013/1249 Esas sayılı ara
kararında özetle; işlemin tesis edildiği tarihte davalı kurumun, kamu
kurumu niteliği kalmadığını, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmenin olanaksız olduğunu, uyuşmazlığın özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli
olduğunu belirterek; mahkemelerinin görevine
girmeyen ve adli yargı yerince de görevsizlik kararı verilen bu davada,
görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın 2247 sayılı Kanun'un 19.
maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine, davanın Uyuşmazlık
Mahkemesi kararına kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinden 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; idari ve adli yargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün adli yargının görevli
olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
Türk Telekom A.Ş.'nde tekniker olarak çalışmakta iken kurumun
özelleştirilmesi nedeni ile başka kuruma atanan davacının, nakle esas
düzenlenen maaş nakil ilmuhaberinde gösterilemeyen tazminatların eklenmesi
sureti ile maaş nakil ilmuhaberinin yeniden düzenlenmesi ve dava konusu
hatalı işlem nedeni ile uğradığı tüm zararların en yüksek banka mevduat
faizi üzerinden davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine
ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri
uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı
Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve özel
hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu düzenlemeler
birlikte değerlendirildiğinde,
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar
“tekel” olarak yürütmekle görevli kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait
bulunan Türk Telekom’un, tekel kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak
kuruluş yasasındaki son düzenlemeler ile kendine özgü statüye sahip olan ve
sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar kamu kuruluşu
niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005
tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu sürece paralel
olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme,
Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek
suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasakoyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel statüsünde
çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde davalı kurum nezdinde
çalışmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı
Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığı’na bildirilen ve
sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan davacı tarafından, maaş
nakil ilmühaberinin iptali ile almaktan mahrum kaldığı ek ödenekler nedeni
ile uğradığı zararın tazmini istemiyle; Ankara 18.İş Mahkemesi’ne dava
açıldığı; Ankara 18. İş Mahkemesi’nin 09.07.2013 gün ve 2012/878 Esas,
2013/479 Karar sayılı kararı ile davanın görev nedeni ile reddine karar
verdiği ve kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği; bunun üzerine
davacının aynı istemle Ankara 8. İdare Mahkemesi’nde dava açtığı, Ankara 8.
İdare Mahkemesi’nce 2477 sayılı kanunun 19. Maddesi koşullarına uygun
olarak dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar verildiği
anlaşılmaktadır.
Mahkememizce
yapılan değerlendirme neticesinde;
2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin
tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu
kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle, Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Ankara
18. İş Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 8.İdare
Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 18.İş Mahkemesi’nin
09.07.2013 gün ve 2012/878 Esas, 2013/479 Karar sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
11-ESAS NO : 2014/64
KARAR NO : 2014/122
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve
alacağının faizi ile birlikte tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : A.A.
Vekili : Av.
B.Y.
Davalı : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. A.K. & Av. M.A.P. (Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; davalı kurumdan geçiş yapan
davacının maaş nakil ilmühaberinin 4046 sayılı Yasa’nın 22. Maddesi ve 406
sayılı Yasa’nın ek 29 maddesine uygun düzenlenmemesi nedeniyle yeniden
tespiti ile maaşına esas net ücretine söz konusu tespit doğrultusunda
zamların eklenerek davalı kurumda çalıştığı sürelerde hak ettiği ancak
kendisine ödenmeyen, yıllar itibariyle değişen ek ödeme ve denge
tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen maaş tutarına uygulanan
ikramiye tutarları farkının fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 700,00TL nin alacağın ödenmesi gereken tarihlerden itibaren
işleyecek en yüksek banka mevduat faizi ile birlikte davalı kurumdan
tahsili istemiyle 14.02.2011 tarihinde adli yargıda dava açmış, 12.10.2011
tarihli ıslah dilekçesi ile de alacak miktarının 1.010,67 TL olduğunu
bildirmiştir.
ANKARA
2. İŞ MAHKEMESİ: 22.03.2013 gün ve E:2011/264 K:2013/304 sayılı kararında
“…Yargıtay 9.Hukuk Dairesi, daha önceki tarihlerde nakle tabi işçilerde
davalı Türk Telekomünikasyon A.Ş arasındaki uyuşmazlıklarda esasa yönelik
kararlar vermiş ise de, Danıştay İdari Dava Dairelerinin 07/04/2011 gün ve
2011/55-205 sayılı kararından sonra uyuşmazlığın Adli Yargı yerinde
görüleceğine dair görüşünü değiştirmiş, 01/10/2012 gün ve 2012/27071-32336
E ve K nolu kararında da görüleceği üzere uyuşmazlığın İdari Yargı yerinde
görülmesi gerektiğini kabul etmiştir. Ayrıca Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun
26/12/2012 gün ve 2012/9-1518 E, 2012/1388 K nolu kararı da nazara
alındığında…” şeklindeki gerekçe ile HMK'nun 114/1-b maddesi gereğince
"yargı yolunun caiz olmaması" nedeniyle aynı yasanın 115/2
maddesi uyarınca davanın usulden reddine karar vermiştir. Görevsizlik
kararı taraflara 22.03.2013 günü tefhim edilmiştir. Kararın, 5521 sayılı
Yasa’nın Geçici 1. Maddesi gereğince halen yürürlükte olan 5521 sayılı
Yasa’nın 8.maddesi gereğince tefhimden itibaren 8 günlük yasal sürede
taraflarca temyiz edilmediğinden kesinleştiği anlaşılmıştır.
Davacı
vekili bu kez, aynı istemle 29.04.2013 tarihinde idari yargı yerinde dava
açmıştır.
ANKARA
13. İDARE MAHKEMESİ : 02.01.2014 gün E: 2013/676 sayı ile vermiş olduğu
gönderme kararında özetle; uyuşmazlıkta, davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon Genel Müdürlüğü’nün olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz edilemeyeceği ve Uyuşmazlık Mahkemesinin kararlarını da
gerekçe göstererek; uyuşmazlığın çözümünde, özel hukuk hükümlerine göre adli
yargının görevli olduğunu gerekçe göstererek, 2247 sayılı Uyuşmazlık
Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. Maddesi hükümleri
uyarınca görevli yargı merciinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık
mahkemesine gönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilinceye
kadar davanın ertelenmesine karar vererek dosya Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, İdare Mahkemesi’nce anılan Yasa’nın 19. maddesinde öngörülen
usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda bulunulduğu anlaşılmaktadır. Usule
ilişkin herhangi bir noksanlık görülmediğinden esasının incelenmesine oy
birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile
Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davalı şirkette görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile
4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen ve Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne atanması nedeniyle yeni görevine
başlayan davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve ücretine
yansıtılmayan ek ödemelerin ve denge tazminatını alacağının davalıdan
tahsiline ilişkindir.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekom da ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekom da çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasa koyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsam dışı personel olarak
görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı
Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin
yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı vekili
tarafından, 5473 sayılı Yasa uyarınca hak edilen ek ödemelerin ödenmesi ve
maaş ilmühaberinin davacının maaşına eklenmeyen ödemenin maaş nakil ilmühaberine
eklenmesi, maaş nakil ilmühaberinin yeniden düzenlenmesi ve ödenmeyen ek
ödemelerin ödenmesine karar verilmesi istemiyle dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1
numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle Ankara 13. İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Ankara 2.
İş Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Ankara 13. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara
2. İş Mahkemesi’nin 22.03.2013 gün ve E:2011/264 K:2013/304 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
12-ESAS NO : 2014/77
KARAR NO : 2014/129
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun
özelleştirilmesi nedeniyle başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi ve alacağının faizi ile birlikte tazmini
istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : Y.A.
Vekili : Av.
A.B.
Davalı : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.K. (Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; Türk Telekom’da çalışmakta iken
Türk Telekom’un özelleşmesi nedeniyle 406 sayılı Yasa’nın ek 29. maddesi
gereğince önce davalı ile iş yasası kapsamında iş akdi imzalayan, daha
sonra hizmet sözleşmesi sona erdirilerek 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesi
ve 406 sayılı Yasa’nın ek 29.maddesi gereğince memur olarak bir kuruma
atandığını; davacının 375 sayılı KHK’ya 5473 sayılı Yasa ile getirilen Ek
3. madde gereğince ödenen ek ödeme artışlarından yararlandırılmadığını
belirterek, Türk Telekom’da çalıştığı dönemde ücret ödenmesinde 5473 sayılı
Yasa’dan kaynaklanan ek ödemelerin hesaplanmaması nedeniyle almadığı
parasal haklara ilişkin olarak fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak
şimdilik 1.500,00TL’ nin yasal faiziyle birlikte davalı kurumdan tahsili
istemiyle 12.11.2012 tarihinde adli yargıda dava açmıştır,
ANKARA
14. İŞ MAHKEMESİ: 30.07.2013 gün ve E:2012/1445 K:2013/514 sayılı kararı
ile, yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davanın usulden reddine karar
vermiştir.
Mahkemenin
kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
YARGITAY
22. HUKUK DAİRESİ: 07.10.2013 gün ve E:2013/31161 K:2013/20905 sayılı
kararında “…Temyiz olunun kararın hüküm ‘1) - Yargı yolunun caiz olmaması
sebebiyle davanın usulden REDDİNE,’ ifadesinden sonra gelen ve yargılama
giderlerinin yer aldığı 2., 3., 4. ve 5. fıkraların hükümden çıkarılmasına,
yerine; ‘ 2) - 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 331/2. maddesi
gereği yargılama giderlerinin görevli mahkemece değerlendirilmesine, davaya
görevli mahkemede devam edilmemesi durumunda, mahkemece talep üzerine dosya
üzerinden durumun tespiti ile yargılama giderlerinin hüküm altına
alınmasına ‘ rakam ve sözcüklerinin yazılmasına, hükmün bu şekilde
DÜZELTİLEREK ONANMASINA, …” denilmek suretiyle görevsizlik kararı
kesinleşmiştir.
Davacı
vekili bu kez, aynı istemle 02.09.2013 tarihinde idari yargı yerinde dava
açmıştır.
ANKARA
3. İDARE MAHKEMESİ : 17.12.2013 gün E: 2013/1474 sayı ile vermiş olduğu
gönderme kararında özetle; uyuşmazlıkta, davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon Genel Müdürlüğü’nün olması karşısında,
idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz
edilemeyeceği ve Uyuşmazlık Mahkemesinin kararlarını da gerekçe göstererek;
uyuşmazlığın çözümünde, özel hukuk hükümlerine göre adli yargının görevli
olduğunu gerekçe göstererek, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve
İşleyişi Hakkında Kanun’un 19. Maddesi hükümleri uyarınca görevli yargı
merciinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık mahkemesine gönderilmesine,
Uyuşmazlık Mahkemesi’nce karar verilinceye kadar davanın ertelenmesine
karar vererek dosya Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, İdare Mahkemesi’nce anılan Yasa’nın 19. maddesinde
öngörülen usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda bulunulduğu
anlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmediğinden
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile
Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davacının, davalı şirkette çalıştığı dönemde ücret ödemesinde 5473 sayılı
Yasa’dan kaynaklanan ek ödemenin hesaplanmaması nedeniyle alamadığı parasal
hakların davalıdan tahsiline ilişkindir.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine
ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri
uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı
Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve özel
hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekom da ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekom da çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasa koyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde davalı kurumda görev yapmakta
iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22.
maddesine göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin yapılması için
adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı vekili tarafından,
davalı kurumda çalıştığı döneme ilişkin 5473 sayılı Yasa uyarınca hak edilen
ek ödemelerin ödenmesine karar verilmesi istemiyle dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1
numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle Ankara 3. İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Ankara 14.
İş Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Ankara 3. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara
14. İş Mahkemesi’nin 30.07.2013 gün ve E:2012/1445 K:2013/514 sayılı
GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE
KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
13-ESAS NO : 2014/91
KARAR NO : 2014/137
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Davanın açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan
Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında; idari yargı yetkisi
kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız
olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE
çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
D.A.
Vekili :
Av. A.B.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Vekili :
Av. M.K.
O L A Y : Davalı Şirkette görev
yapmakta iken, 406 sayılı Yasanın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasanın
22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen davacı
6.10.2010 tarihinde Safranbolu Kaymakamlığı, Safranbolu Kız Teknik ve
Meslek Lisesi Müdürlüğü emrine atanmıştır.
Davacı
vekili, müvekkilinin 375 sayılı KHK’ya 5473 sayılı yasa ile getirilen Ek 3.
madde gereğince ödenen ek ödeme artışlarından faydalandırılmadığından bahisle;
müvekkiline 5473 sayılı yasadan kaynaklanan ek ödemenin hesaplanmaması
nedeniyle, alamadığı parasal haklarına ilişkin olarak fazlaya ilişkin
hakları saklı kalmak kaydıyla 1.500,00.TL’nin dava tarihinden itibaren
işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsili istemiyle 12.11.2012 tarihinde
adli yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA
14.İŞ MAHKEMESİ: 30.7.2013 gün ve E:2012/1446, K:2013/515 sayı ile, davaya
konu uyuşmazlığın çözüm yerinin İdari Yargı Mercileri olduğu hususunun
HGK'nun 26.12.2012 tarih ve 2012/1388 karar sayılı ilamı ve Danıştay İdari
Dava Daireleri Kurulu'nun 07.04.2011 tarih ve 2011/205 karar sayılı ilamı
içeriklerinden anlaşılmış olduğu gerekçesiyle; yargı yolunun caiz olmaması
nedeniyle davanın usulden REDDİNE karar vermiş; Yargıtay 22.Hukuk Dairesi
7.10.2013 gün ve E:2013/31162, K:2013/20906 sayı ile yargılama giderleri
yönünden kararı düzelterek onamış, bu suretle Mahkeme kararı
kesinleşmiştir.
Davacı
vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA
3.İDARE MAHKEMESİ: 17.12.2013 gün ve E:2013/1473 sayı ile, Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin özelleştirme kapsamında iken %55 oranındaki
hissesinin blok olarak satışı suretiyle özelleştirilmesi için 01.07.2005
tarihinde yapılan ihale sonucunda 2005/9146 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
doğrultusunda şirketin %55 oranındaki hissesinin satılarak 14.11.2005
tarihinde Oger firmasına devredildiği, şirketin kamusal niteliğinin ortadan
kalktığının anlaşıldığı; buna göre, dava konusu tazminat istemine ilişkin
işlemin tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu
kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varıldığı gerekçesiyle; 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin
Kuruluş ve işleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarınca görevli yargı
yerinin belirlenmesi için dosyanın Ankara 14. İş Mahkemesinin dosyası ile
birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine, dosya incelemesinin
Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar
vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk
Bölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR,
Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un
katılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında;
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine
göre başvuruda bulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının Mahkemece, ekinde
adli yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve
usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,
davalı şirkette görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile
4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen, sonrasında Kamu Kurumu emrine atanan davacı tarafından; Türk
Telekom'da çalıştığı dönemde ücret ödemesinde 5473 sayılı Yasa'dan
kaynaklanan ek ödemenin hesaplanmaması nedeniyle alamadığı parasal haklara
ilişkin olarak şimdilik 1.500,00 TL'nin yasal faiziyle tahsili istemiyle
açılmıştır.
1953
tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve
Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon
Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi
ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler, Posta
İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ), telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde
yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom; telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva
eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev
sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten sonra, anılan (c)
bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı Yasa ile
eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı %50’nin altına
düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003 tarihinden önce de
olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı Yasa’nın Geçici 3. maddesi
ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı KHK’nin ekindeki “B-Kamu
İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden
çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki
düzenleme, Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul
edilmek suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasakoyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda, davalının hisse devir (14.11.2005)
tarihinde davalı kuruluşta çalışmakta iken 406 sayılı Yasa'nın Ek-29.
maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel
Başkanlığına bildirilen ve sonrasında kamu kurumu emrine atanan davacı
tarafından; 5473 sayılı Yasa'dan kaynaklanan ek ödemenin hesaplanmaması nedeniyle
alamadığı parasal haklara ilişkin olarak şimdilik 1.500,00 TL'nin yasal
faiziyle tahsili istemiyle 12.11.2012 tarihinde dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1
numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından
açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, dava açıldığı tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği
taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı
yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan sözetmek olanaksız
olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde
adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen
nedenlerle Ankara 3.İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Ankara 14.İş
Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 3.İdare
Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 14.İş Mahkemesi’nin 30.7.2013
gün ve E:2012/1446, K:2013/515 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
14-ESAS NO : 2014/98
KARAR NO : 2014/140
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve
alacağının faizi ile birlikte tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : A.K.
Vekili : Av.
B.Y.
Davalı : Türk
Telekomünikasyon A.Ş.
Vekilleri
: Av. S.S. & M.H.B. ( Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; davalı kurumdan geçiş yapan
davacının maaş nakil ilmühaberinin 4046 sayılı Yasa’nın 22. Maddesi ve 406
sayılı Yasa’nın ek 29 maddesine uygun düzenlenmemesi nedeniyle yeniden
tespiti ile maaşına esas net ücretine söz konusu tespit doğrultusunda
zamların eklenerek davalı kurumda çalıştığı sürelerde hak ettiği ancak
kendisine ödenmeyen, yıllar itibariyle değişen ek ödeme ve denge
tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen maaş tutarına uygulanan
ikramiye tutarları farkının fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile
şimdilik 40,00 TL nin alacağın ödenmesi gereken tarihlerden itibaren
işleyecek en yüksek faizi ile birlikte davalı kurumdan tahsili istemiyle
14.02.2011 tarihinde adli yargıda dava açılmıştır.
ANKARA
11. İŞ MAHKEMESİ: 26.04.2012 gün E:2011/298 K:2012/264 sayılı kararında
özetle; 5473 sayılı Kanun ile getirilen ek ödemenin davacının sözleşmenin
feshedildiği tarihten önce 01.01.2006 ve 01.07.2006 tarihlerinden itibaren
yürürlüğe girmesi karşısında bu ödemelerin iş sözleşmesinin sona erdiği
yılın 15 Ocak tarihine kadar kamu görevlilerinin parasal haklarına yapılan
artış kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirlendiğinden kanuni
düzenleme Yüksek Planlama Kurulu ve Maliye Bakanlığının görüşü esas
alınarak ek ödemelerin yapılmamasının hukuki dayanağının bulunmadığının
tespit edildiği, davacının 01.01.2006 tarihinden nakil edilerek işe
başladığı tarihe kadar ki dönemde ek ödeme alması gerektiği ve düzenlenen
maaş nakil ilmühaberlerinde de ek ödemelerin yansıtılması gerektiği gerekçesiyle,
“davanın kabulüne, davacının nakil ilmühaberinde bildirmesi gereken aylık
net ücretin 2.669,16 TL olduğunun tespitine, davacının fazlaya ilişkin
hakları saklı tutularak ek ödeme ve denge tazminatı alacağının 40,00TL
sinin ödenmesi gereken tarihten itibaren bankalarca mevduata uygulanan en
yüksek faiz ile davalıdan alınarak davacıya” verilmesine dair verilen karar
davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
YARGITAY 22.
HUKUK DAİRESİ: 21.12.2012 gün ve E:2012/22054 K:29120 sayılı BOZMA İLAMINDA
“...Uyuşmazlık 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek II.
cetvelinde yer alan ve özelleştirme sonucu hissesi devredilen davalı
kurumda TİP 2 sözleşmesi ile nakle tabi olarak çalışan davacının davalının
özelleştirmeden önce tabi olduğu ve özelleştirme ile bazı hükümleri değişen
406 sayılı Kanun'un Ek. 29. maddesi kapsamındaki düzenleme ve sözleşmedeki
hüküm sebebi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 3. maddesi ve
399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek II. cetvelinde yer alan
kurumlarda çalışan sözleşmeli personele yapılan artışlardan yararlanıp
yararlanmayacağı, nakledilirken bu artışların yer aldığı ücreti gösteren
nakil maaş ilmühaberinin buna göre düzenlenmesi gerekip gerekmediği
noktasında toplanmaktadır.
Somut uyuşmazlıkta normatif dayanaklar
406 sayılı Kanun'un Ek. 29. maddesi, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin
Ek 3. maddesi, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek. II cetveli ve bu
kanun hükmünde kararnamelere dayanılarak çıkarılan 2006/1, sayılı tebliğ
yanında taraflar arasındaki sözleşme hükümleridir.
406 sayılı Kanun'un 29. maddesinin 3.
fıkrasının birinci cümlesine göre, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye
tâbi olarak sözleşmeli personel ve kapsam dışı personel statüsünde
çalışanlar hakkında, 4046 sayılı Kanun'un 22. maddesinin dördüncü ve
beşinci fıkrası hükümlerinin uygulanmasında. Devlet Personel Başkanlığına
bildirildikleri tarihteki unvanları esas alınarak Yönetim Kurulunca
15.04.2004 tarihi itibarıyla bu unvana göre belirlenmiş olan ücret ve diğer
malî haklarına bu tarihten Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri
tarihteki kadro ve pozisyonlarına ilişkin olarak bildirim tarihine kadar
geçen süre içinde kamu görevlilerine yapılacak artış oran ve/veya
miktarları uygulanmak suretiyle bulunacak tutar dikkate alınır. Kapsam dışı
personelden Devlet Personel Başkanlığına bildirilenlerin 15.04.2004 tarihi
itibarıyla unvanlarına göre ücretinin belirlenmemiş olması durumunda,
benzer görevlerde bulunanlar dikkate alınarak bu tarih için ücret ve diğer
malî hakları tespit etmeye Yönetim Kurulu yetkilidir.
Davalı ile nakle tabi kapsam dışı
personel arasından imzalanan TIP 2 sözleşmenin 7. maddesindeki kurallara
göre ise “Nakil hakkını saklı tutan çalışanın ikramiye, yardım vs gibi mali
ve özlük hakları için iş mevzuatına tabi kapsam dışı personel esaslarında
yer alan hükümler uygulanır. Ancak ücretlerde yapılacak artış oranı,
kamudaki memur maaş artış oranında olacaktır.” denilmektedir.
Diğer taraftan özelleştirme
uygulamaları sonucu nakilleri düzenleyen 4046 sayılı Kanun'un 22/5. maddesinde
özelleştirme sebebiyle kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilen sözleşmeli ve
iş kanunlarına tabi personelin Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri
tarihteki kadro ve pozisyonlarına göre almakta oldukları ücret yanında,
bildirim tarihi itibarı ile almakta oldukları ikramiye, ek ödeme gibi ek
ödemelerin de sabit bir değer olarak bildirileceği hükmünü içermektedir.
Gerek kanuni düzenleme ve gerekse
sözleşmedeki hükümler dikkate alındığında, davalı kurumda özelleştirme
öncesi kapsam dışı olarak çalışan ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
hükümlerine tabi olarak ücreti belirlenen davacının özelleştirme sonrası
çalıştıktan sonra nakledildiği tarihe kadar kamuda aynı statüde çalışanlar
için getirilen özlük haklarından yararlandırılarak, nakil edildiklerinde
haklarının korunması amaçlanmıştır. Kısaca davacı kapsam dışı olarak kamuda
çalışmış gibi sayılmaktadır.
Danıştay İdari Dava Dairelerinin
07.04.2011 tarihli ve 2011/55-205 sayılı kararma göre “kanuni düzenleme ile
Türk Telekom A.Ş.'nin özelleştirilmesi sonucunda, işlevsel görevlerde
bulunan ve ikamesi kısa sürede imkansız personelin isteklerine bağlı olarak
makul bir süre kamu görevlerinden aylıksız izinli sayılarak özel hukuk
tüzel kişisinde çalışmalarına imkan sağlandığı, söz konusu personelin, aylıksız
izinli olarak geçen sürede kamu personeli statülerinin devam ettiği,
imtiyaz sözleşmesi ile bir kamu hizmetini yürütmek hakkını elde eden davalı
şirkete, devir sonrasında yetişmiş personel yetersizliği sebebiyle
doğabilecek aksaklıkların önüne geçilebilmesi için, 406 sayılı Kanun hükümleri
ile tanınan ayrıcalıkların sonucu olarak da, bünyesinde belli süre ile
çalışmaya devam eden söz konusu personelin kamu kurumlarına naklen
atanmasının sağlanması amacıyla kimi görevler yüklendiği, 406 sayılı Kanun
hükümleri uyarınca davalı şirket tarafından, hak sahibi personelinin Devlet
Personel Başkanlığına bildirmesi, bildirim ile beraber personelin
nakledileceği kamu kurumunda yararlanacağı parasal haklara esas olmak üzere
memur maaş nakil ilmühaberi düzenlenmesi, personelin ilişiğinin kesilmesi
gibi işlemler bulunduğu, bu işlemlerin idare hukuku alanında hukuki
sonuçlar doğurduğu ve ilgili personelin nakledilecekleri kurumdaki
statülerini, özlük ve parasal haklarını belirlediği, söz konusu işlemlerin
kamu personeli hakkında ve idare hukuku alanında tesis edilmiş birer idari
işlem niteliğinde oldukları, davalı şirketin, Telekomünikasyon Kurumu ile
Türk Telekom arasında imzalanan “Telekomünikasyon Hizmetlerinin
Yürütülmesine İlişkin imtiyaz Sözleşmesi” ile belli bir kamu hizmetini
yürütmek görev ve yetkisi ile donatıldığı, bu görev ve yetkiler dahilinde
bazı kamusal ayrıcalıkları ve yükümlülükleri bulunduğu, belirtilen statüsü
ve özel kanun hükümleri gereğince bazı kamusal ayrıcalıklara ve
yükümlülüklere sahip olması sebebiyle davalı şirketin, herhangi bir özel
hukuk tüzel kişisinden farklı bir hukuki statü içinde bulunduğu, bu
durumda, imtiyaz sözleşmesi ile bir kamu hizmetinin yürütmekle görevli ve
yetkili kılınması sebebiyle, diğer özel hukuk tüzel kişilerinden farklı
olarak kimi kamusal ayrıcalıklara ve yükümlülüklere tabi olan, 406 sayılı
Kanun hükümleri ile kamu kurumlarına nakil hakkı bulunan personeli ile
ilgili olarak bazı kamusal görevler yüklenen davalı şirketin, belirtilen
görevleri kapsamında tesis ettiği işlemlerin idari işlem niteliğinde olduğu
ve bu işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargının görevinde
bulunduğu” kabul edilmiştir.
Danıştay İdari Dava Dairelerinin
gerekçeleri Dairemizce de benimsenmiştir. Gerçekten özelleştirmeden önce
statü hukuku hükümlerine tabi davacı niteliğindeki personel, özelleştirme
sonrası belirli bir süreliğine davalı ile özel hukuk hükümlerine tabi
olarak iş sözleşmesi kapsamında çalıştırılmakta, nakledildiğinde tekrar
statü hukuku kapsamına girmektedir. Davacının iş sözleşmesi ile çalıştığı
dönemde, davalı şirkete davacının ücreti konusunda “artış oranının,
kamudaki memur maaş artış oranında” olacağı yönünde yükümlülük getirildiği
gibi 406 sayılı Kanun hükümleri uyarınca davalı şirkete, hak sahibi
personeli Devlet Personel Başkanlığına bildirmesi, bildirim ile beraber
personelin nakledileceği kamu kurumunda yararlanacağı parasal haklara esas
olmak üzere memur maaş nakil ilmühaberi düzenlenmesi, personelin ilişiğinin
kesilmesi gibi işlemler yaptırıldığı görülmektedir. Bu işlemler idare
hukuku alanında hukuki sonuçlar doğurduğu ve ilgili personelin
nakledilecekleri kurumdaki statülerini, özlük ve parasal haklarını belirlediği,
söz konusu işlemlerin kamu personeli hakkında ve idare hukuku alanında
tesis edilmiş birer idari işlem niteliğinde oldukları açıktır. İdari
işlemlerle ilgili uyuşmazlığın ise adli yargı yerinde değil, idari yargı
yerinde çözümlenmesi gerekir…” gerekçesiyle
davanın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114/1-b maddesi uyarınca
“yargı yolunun caiz olmaması” sebebiyle aynı Kanunun 115/2. Maddesi
uyarınca usulden reddi gerektiğine karar verilmiştir.
Mahkemece
bozma ilamına uyularak yargılama yapılmıştır.
ANKARA
11. İŞ MAHKEMESİ : 11.07.2013 gün ve E:2013/665 K:2013/931 sayılı kararında
“…özelleştirmeden önce statü hukuku hükümlerine
tabi davacı niteliğindeki personelin, özelleştirme sonrası belirli bir
süreliğine davalı ile özel hukuk hükümlerine tabi olarak iş sözleşmesi
kapsamında çalıştırılmakta iken nakledildiğinde tekrar statü hukuku
kapsamına girdiği ayrıca İş Sözleşmesi ile davacının çalıştığı dönemde
davalı şirkete ücret artışı konusunda Kamudaki memur maaş oranında
hükümlülük getirildiği gibi yine davalı şirkete hak sahibi personelin
Devlet Personel Başkanlığı’na bildirilmesi hükümlülüğünün de getirdiği
bütün bu işlemlerin İdari Hüküm alanında Hukuki sonuçlar doğurduğu, ilgili
personelin nakledilecekleri Kurumdaki statülerini özlük ve parasal
haklarını belirlediği, söz konusu işlemlerin Kamu personeli hakkında ve
İdare Hukuku alanında tesis edilmiş birer idari işlem niteliğinde olduğu…”
gerekçesiyle bozma ilamı doğrultusunda dava dilekçesinin görev yönünden
reddine karar verilmiştir. Görevsizlik kararı taraflara
11.07.2013 günü tefhim edilmiştir. Kararın, 5521 sayılı Yasa’nın Geçici 1.
Maddesi gereğince halen yürürlükte olan 5521 sayılı Yasa’nın 8.maddesi
gereğince tefhimden itibaren 8 günlük yasal sürede taraflarca temyiz
edilmediğinden kesinleştiği anlaşılmıştır
Davacı
vekili bunun üzerine; davalı kurumdan geçiş yapan davacının maaş nakil
ilmühaberinin 4046 sayılı Yasa’nın 22. maddesi ve 406 sayılı Yasa’nın Ek
29. maddesine uygun düzenlenmemesi nedeniyle maaş nakil ilmühaberinin iptal
edilerek, Ankara 11. İş Mahkemesi yargılamasında yapılan teknik bilirkişi
incelemesi çerçevesinde maaşına esas net ücretine söz konusu tespit
doğrultusunda zamların eklenerek kendisine ödenmeyen, yıllar itibariyle değişen
ek ödeme ve denge tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen maaş
tutarına uygulanan ikramiye tutarları farkının faiziyle birlikte davalı
kurumdan tahsili istemiyle 05.09.2013 tarihinde idari yargıda dava
açmıştır.
ANKARA
10. İDARE MAHKEMESİ : 31.12.2013 gün E:2013/1301 sayı ile vermiş olduğu
gönderme kararında özetle; uyuşmazlıkta, davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon Genel Müdürlüğü’nün olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz edilemeyeceğinden; uyuşmazlığın çözümünde, özel hukuk
hükümlerine göre adli yargının görevli olduğunu gerekçe göstererek, 2247
sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 19.
Maddesi hükümleri uyarınca görevli yargı merciinin belirlenmesi için
dosyanın Uyuşmazlık mahkemesine gönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesi’nce
karar verilinceye kadar davanın ertelenmesine karar vererek dosya
Mahkememize gönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla yapılan
03.02.2014 günlü toplantısında:
l-İLK
İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan
incelemeye göre, İdare Mahkemesi’nce anılan Yasa’nın 19. maddesinde
öngörülen usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda bulunulduğu anlaşılmaktadır.
Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmediğinden esasının incelenmesine
oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın, davanın çözümünde adli yargının
görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili
Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile
Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının görevli olduğu
yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP
DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı
şirkette görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046
sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilmesi nedeniyle yeni görevine başlayan davacının, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi ve ücretine yansıtılmayan ek ödemelerin ve denge
tazminatını alacağının davalıdan tahsiline ilişkindir.
1953 tarih ve 6145 sayılı Yasa ile, Türkiye
Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi kurulmuş; 1924 tarih ve 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994 tarih ve 4000 sayılı
Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf tesis ve işletmesine
ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce (P.İ),
telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi
(Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
16.7.1965 tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare: 12.5.2001-4673/6.
md.) Türk Telekom daki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar, Türk
Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet memurluğuna
atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle: 16.6.2004-5189/12
md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir.
İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim
Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı maddenin (b) bendinin
ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk Telekom çalışanlarının
aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan Yönetim Kurulu
tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22. maddesi uyarınca, Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme,
Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek
suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır. Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasakoyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde kapsam dışı personel olarak
görev yapmakta iken, 406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı
Yasa'nın 22. maddesine göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklinin
yapılması için adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilmesi nedeniyle yeni
görevine başlayan davacı tarafından, 5473 sayılı Yasa uyarınca hak edilen
ek ödemelerin ödenmesi ve maaş ilmühaberinin davacının maaşına eklenmeyen
ödemenin maaş nakil ilmühaberine eklenmesi, maaş nakil ilmühaberinin
yeniden düzenlenmesi ve ödenmeyen ek ödemelerin ödenmesine karar verilmesi
istemiyle dava açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava
Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1
numaralı bendinde:
“a) (Değişik : 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup; kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve dava açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan
nedenlerle Ankara 10. İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Ankara
11. İş Mahkemesince verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
SONUÇ : Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,
bu nedenle Ankara 10. İdare Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara
11. İş Mahkemesi’nin 11.07.2013 gün ve E:2013/665 K:2013/931 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 03.02.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
15-ESAS NO : 2014/112
KARAR NO : 2014/141
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET : Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun
özelleştirilmesi nedeniyle başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil
ilmühaberinin düzeltilmesi ve alacağının faizi ile birlikte tazmini
istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H.A.
Vekilleri
: Av. B.Y.& Av. A.Ö.Ö.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon AŞ.
Vekili :
Av. M.K. (Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı Türk
Telekomünikasyon AŞ.de kapsam dışı personel olarak çalışmakta iken,davalı
Türk Telekomünikasyon AŞ.nin 14.11.2005 tarihinde özelleştirilmesi sonucu
kamuya nakil hakkını saklı tutmak kaydı ile 2.tip iş sözleşmesi
imzaladığını, sonrasında 406 sayılı yasanın ek 29.maddesi uyarınca başka
bir kamu kurumuna nakil olduğu, 30.04.2010 tarihine kadar aylık ücretinin
davalı şirketçe ödendiğini, sonrasında maaş artışı ve ek ödemelerin lehine
uygulanmadığının tespit edildiğini belirterek, maaş nakil belgesinin 4046
sayılı yasanın 22.maddesi ve 406 sayılı yasanın ek 29.maddesine uygun
düzenlenmediğinden bahisle yeniden tespiti ile, maaşına esas net ücretine
söz konusu ek ödeme ve denge tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen
maaş tutarına uygulanan ikramiye tutarları farkının fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00 TL alacağın faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Ankara
18. İş Mahkemesi: 20.09.2011 gün,E:2011/334,K:2011/536 sayı ile özetle;
davanın reddine karar vermiş olup, bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu
üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 20.02.2012 gün ve E:2011/50721,
K:2012/4767 karar sayılı ilamı ile hükmün bozulmasına karar vermiştir.
Ankara
18. İş Mahkemesi; Yargıtay'ın bozma ilamına uyduktan sonra, 30.05.2013 gün,
E:2012/270, K:2013/301 sayı ile özetle; “...Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 26.12.2012 tarih ve
2012/9-1518 E.2012/1388 K.nolu ilamı ile bu tür uyuşmazlıklarda idari
yargının görevli olduğu belirtilmiş olmakla, davanın idari yargıda görülmesi
gerektiği anlaşıldığından mahkememizin görevsizliğine karar vermek
gerekmiştir.” demek suretiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş
ve karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili aynı istemle bu kez idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara
18. İdare Mahkemesi: 10.12.2013 gün,E:2013/53 sayı ile özetle; “...iptali
istenilen işlemin tesis edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu
sonucuna varıldığından, mahkememizin görevsizliğine karar vermek
gerekmiştir.” demek suretiyle davanın adli yargının görev alanına
girdiğinden bahisle 2247 sayılı Kanunun 19.maddesi uyarınca görevli yargı
yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre; adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin
herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev uyuşmazlığının
esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı
kurumda görev yapmakta iken,406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046
sayılı Yasa'nın 22.maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen, sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan davacı
tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yanlış düzenlendiği iddiasıyla yeniden
düzenlenmesi ve bundan kaynaklı olduğu iddia olunan zararın tazmini
istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145
sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi
kurulmuş; 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994
tarih ve 4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf
tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce
(P.İ), telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim
Şirketi (Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri
uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673 sayılı
Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve özel
hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece,Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.16.7.1965
tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait bulunan
hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı
“Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin % 55 Oranındaki
Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair
Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca, 14.11.2005 tarihli
Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle) Ojer
Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406 sayılı
Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca,Türk Telekom A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne
ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve 24010
(Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı için 100
ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür Yardımcısı ve
82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa maddesinin
verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam
Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim Kurulunun
31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle yürürlüğe
konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406 sayılı
Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır.Bu personel belirtilen süre içinde
Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden nakli için
Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki aylık ücret,
harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı ile diğer mali
ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…” denilerek, yasa
koyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar
ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde çalışmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı
Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve sonrasında başka bir kamu kurumu
emrine atanan davacı tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ve yanlış düzenlenmesi sebebiyle uğranıldığı iddia olunan
zararın tazmini istemiyle dava açılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup;kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin
olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde
adli yargı görevli olduğundan Ankara 18. İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile, Ankara 18. İş Mahkemesinin görevsizlik kararının
kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 18.
İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 18. İş
Mahkemesinin 30.05.2013 gün, E:2012/270, K:2013/301 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
16-ESAS NO : 2014/113
KARAR NO : 2014/142
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve
alacağının faizi ile birlikte tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
H.Ö.K.
Vekilleri
: Av. B.Y.& Av. A.Ö.Ö.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon AŞ.
Vekili :
Av. M.K. (Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı Türk
Telekomünikasyon AŞ.de kapsam dışı personel olarak çalışmakta iken,davalı
Türk Telekomünikasyon AŞ.nin 14.11.2005 tarihinde özelleştirilmesi sonucu
kamuya nakil hakkını saklı tutmak kaydı ile 2.tip iş sözleşmesi
imzaladığını, sonrasında 406 sayılı yasanın ek 29.maddesi uyarınca başka
bir kamu kurumuna nakil olduğu, 24.03.2010 tarihine kadar aylık ücretinin
davalı şirketçe ödendiğini, sonrasında maaş artışı ve ek ödemelerin lehine
uygulanmadığının tespit edildiğini belirterek, maaş nakil belgesinin 4046
sayılı yasanın 22.maddesi ve 406 sayılı yasanın ek 29.maddesine uygun
düzenlenmediğinden bahisle yeniden tespiti ile, maaşına esas net ücretine
söz konusu ek ödeme ve denge tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen
maaş tutarına uygulanan ikramiye tutarları farkının fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00 TL alacağın faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Ankara
18. İş Mahkemesi: 20.09.2011 gün, E:2011/340, K:2011/542 sayı ile özetle;
davanın reddine karar vermiş olup, bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu
üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 20.02.2012 gün ve E:2011/50733,
K:2012/4779 karar sayılı ilamı ile hükmün bozulmasına karar vermiştir.
Ankara
18. İş Mahkemesi: Yargıtay'ın bozma ilamına uyduktan sonra, 30.05.2013
gün,E:2012/275, K:2013/306 sayı ile özetle; “...Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 26.12.2012 tarih ve
2012/9-1518 E.2012/1388 K.nolu ilamı ile bu tür uyuşmazlıklarda idari
yargının görevli olduğu belirtilmiş olmakla, davanın idari yargıda görülmesi
gerektiği anlaşıldığından mahkememizin görevsizliğine karar vermek
gerekmiştir.” demek suretiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş
ve karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili aynı istemle bu kez idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara
18. İdare Mahkemesi: 10.12.2013 gün, E:2013/56 sayı ile özetle; “...iptali
istenilen işlemin tesis edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği
taşımayan Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin olması karşısında, idari
yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundan söz etmek
olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk hükümlerine göre görüm ve
çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu sonucuna varıldığından,
Mahkememizin görevsizliğine karar vermek gerekmiştir.” demek suretiyle
davanın adli yargının görev alanına girdiğinden bahisle 2247 sayılı Kanunun
19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın
Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre; adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı
kurumda görev yapmakta iken,406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046
sayılı Yasa'nın 22.maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına
bildirilen, sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan davacı
tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yanlış düzenlendiği iddiasıyla yeniden
düzenlenmesi ve bundan kaynaklı olduğu iddia olunan zararın tazmini
istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145
sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi
kurulmuş; 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994
tarih ve 4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf
tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce
(P.İ), telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim
Şirketi (Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece,Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.16.7.1965
tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının
yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin
(a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim
Kurulunun önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı
ile belirlenen kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu
personel hakkında bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan
personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam
edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur”
hükmüne yer verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle: 16.6.2004-5189/12
md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca istihdam edilir.
İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve şartlar Yönetim
Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı maddenin (b) bendinin
ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk Telekom çalışanlarının
aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan Yönetim Kurulu
tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca,Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı
Yasa maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk
Telekomünikasyon A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme,
Yönetim Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek
suretiyle yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır.Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasa koyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde çalışmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı
Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve sonrasında başka bir kamu kurumu
emrine atanan davacı tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ve yanlış düzenlenmesi sebebiyle uğranıldığı iddia olunan
zararın tazmini istemiyle dava açılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup;kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde
adli yargı görevli olduğundan Ankara 18. İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile, Ankara 18. İş Mahkemesinin görevsizlik kararının
kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 18.
İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 18. İş
Mahkemesinin 30.05.2013 gün,E:2012/275, K:2013/306 sayılı GÖREVSİZLİK
KARARININ KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK
karar verildi.
—— • ——
Uyuşmazlık
Mahkemesi Başkanlığından:
17-ESAS NO : 2014/114
KARAR NO : 2014/80
KARAR TR : 03.02.2014
(Hukuk Bölümü)
ÖZET :
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de çalışırken Kurumun özelleştirilmesi nedeniyle
başka kuruma nakledilen davacının, maaş nakil ilmühaberinin düzeltilmesi ve
alacağının faizi ile birlikte tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI
YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :
Ö.Ü.
Vekilleri
: Av. B.Y.& Av. A.Ö.Ö.
Davalı :
Türk Telekomünikasyon AŞ.
Vekili :
Av. M.K. (Adli Yargıda)
O L A Y :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı Türk Telekomünikasyon
AŞ.de kapsam dışı personel olarak çalışmakta iken,davalı Türk
Telekomünikasyon AŞ.nin 14.11.2005 tarihinde özelleştirilmesi sonucu kamuya
nakil hakkını saklı tutmak kaydı ile 2.tip iş sözleşmesi imzaladığını,
sonrasında 406 sayılı yasanın ek 29.maddesi uyarınca başka bir kamu
kurumuna nakil olduğu, 09.12.2010 tarihine kadar aylık ücretinin davalı
şirketçe ödendiğini, sonrasında maaş artışı ve ek ödemelerin lehine
uygulanmadığının tespit edildiğini belirterek, maaş nakil belgesinin 4046
sayılı yasanın 22.maddesi ve 406 sayılı yasanın ek 29.maddesine uygun
düzenlenmediğinden bahisle yeniden tespiti ile, maaşına esas net ücretine
söz konusu ek ödeme ve denge tazminatlarının ve buna bağlı olarak değişen
maaş tutarına uygulanan ikramiye tutarları farkının fazlaya ilişkin hakları
saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00 TL alacağın faizi ile birlikte
davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava
açmıştır.
Ankara
18. İş Mahkemesi: 20.09.2011 gün, E:2011/339, K:2011/541 sayı ile özetle;
davanın reddine karar vermiş olup, bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu
üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 20.02.2012 gün ve E:2011/50732,
K:2012/4778 karar sayılı ilamı ile hükmün bozulmasına karar vermiştir.
Ankara
18. İş Mahkemesi: Yargıtay'ın bozma ilamına uyduktan sonra, 30.05.2013
gün,E:2012/274, K:2013/305 sayı ile özetle; “...Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 26.12.2012 tarih ve
2012/9-1518 E.2012/1388 K.nolu ilamı ile bu tür uyuşmazlıklarda idari
yargının görevli olduğu belirtilmiş olmakla, davanın idari yargıda görülmesi
gerektiği anlaşıldığından mahkememizin görevsizliğine karar vermek
gerekmiştir. ” demek suretiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiş
ve karar kesinleşmiştir.
Davacı
vekili aynı istemle bu kez idari yargı yerinde dava açmıştır.
Ankara
18. İdare Mahkemesi: 10.12.2013 gün, E:2013/54 sayı ile özetle; “...iptali
istenilen işlemin tesis edildiği tarihte davalı mevkiinde kamu kuruluşu
niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin olması
karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir idari dava
bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan; uyuşmazlığın, özel hukuk
hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğu
sonucuna varıldığından, mahkememizin görevsizliğine karar vermek gerekmiştir.”
demek suretiyle davanın adli yargının görev alanına girdiğinden bahisle
2247 sayılı Kanunun 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi
için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra Ayla
PERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık
YILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla
yapılan 3.2.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye
göre; adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı yasa’nın
19.maddesinde öngörülen biçimde görev uyuşmazlığı doğduğu, idari yargı
dosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece, adli yargı dosyası da
temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usule
ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından görev
uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN
İNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanın çözümünde adli
yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;
ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet
BAYHAN ile Danıştay Savcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adli yargının
görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ
GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davalı
kurumda görev yapmakta iken,406 sayılı Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046
sayılı Yasa'nın 22.maddesine göre adı Devlet Personel Başkanlığına bildirilen,
sonrasında başka bir kamu kurumu emrine atanan davacı tarafından, maaş
nakil ilmühaberinin yanlış düzenlendiği iddiasıyla yeniden düzenlenmesi ve
bundan kaynaklı olduğu iddia olunan zararın tazmini istemiyle açılmıştır.
1953 tarih ve 6145
sayılı Yasa ile, Türkiye Cumhuriyeti Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesi
kurulmuş; 1924 tarih ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 10.6.1994
tarih ve 4000 sayılı Yasa’yla değiştirilen 1. maddesi ile, posta ve telgraf
tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler, Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü’nce
(P.İ), telekomünikasyon hizmetleri ise, “Türk Telekomünikasyon Anonim
Şirketi (Şirket)” tarafından yürütülecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır.
27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Yasa’nın 1. maddesi
ile, 406 sayılı Yasa’nın 1. maddesine eklenen dokuzuncu fıkrada, “Türk
Telekom, bu Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Kamu
İktisadi Teşebbüslerinin kuruluş, teşkilât ve faaliyetleri ile ilgili
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sadece, Türkiye Büyük Millet Meclisi
denetimine ilişkin 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi
hükümleri uygulanır” denilmiş; anılan fıkra hükmü, 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa’nın 1. maddesi ile değiştirilmiş ve “Türk Telekom, bu Kanun ve
özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirkettir. Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil, sermayesinin yarısından
fazlası kamuya ait olan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan
mevzuat Türk Telekom’a uygulanmaz. Sermayesinin yarısından fazlası kamuda
kaldığı sürece,Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine ilişkin 2.4.1987
tarihli ve 3346 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi hükümleri uygulanır.16.7.1965
tarihli ve 697 sayılı Kanun ile milli güvenlik ve kamu düzeniyle
sıkıyönetim ve seferberlik hallerinde telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesine ilişkin özel kanunların hükümleri saklıdır”; Ek 29.
maddesinin 3.7.2005 gün ve 5398 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değişik
birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu payının yüzde
ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci maddenin (a)
bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca belirlenen
aslî ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tâbi olarak kadrolu veya sözleşmeli
personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu görevlerinden
yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır…” denilmiştir.
Öte
yandan; 406 sayılı Yasa’nın 4502 sayılı Yasa ile değişik 2. maddesinin (c)
bendinin birinci alt bendinin birinci cümlesinde, “Türk Telekom;
telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses
iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu
Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denildikten
sonra, anılan (c) bendinin birinci alt bendine 12.5.2001 tarih ve 4673
sayılı Yasa ile eklenen üçüncü cümlede, “Ancak, Türk Telekom’daki kamu payı
%50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’un tüm tekel hakları 31.12.2003
tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olur” denilmiş; 4502 sayılı
Yasa’nın Geçici 3. maddesi ile de Türk Telekomünikasyon A.Ş., 233 sayılı
KHK’nin ekindeki “B-Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan
kuruluşlar listesinden çıkarılmıştır.
Bu
düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, telekomünikasyon şebekeleri
üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon
hizmetlerini 31.12.2003 tarihine kadar “tekel” olarak yürütmekle görevli
kılınan ve çoğunluk hisseleri kamuya ait bulunan Türk Telekom’un, tekel
kapsamında kamu hizmeti yürüten, ancak kuruluş yasasındaki son düzenlemeler
ile kendine özgü statüye sahip olan ve sermayesindeki kamu payı %50’nin
altına düşünceye kadar kamu kuruluşu niteliğini taşıyan bir kuruluş olduğu
tartışmasızdır.
Özelleştirme
kapsamında bulunan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’deki tamamı Hazineye ait
bulunan hisselerden % 55’i, Bakanlar Kurulu’nun 25.7.2005 tarih ve
2005/9146 sayılı “Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom)’nin %
55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir
İşlemlerine Dair Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar”ı uyarınca,
14.11.2005 tarihli Hisse Satış Sözleşmesi ile (6.550.000.000 USD. bedelle)
Ojer Telekomünikasyon A.Ş.’ne satılmıştır.
Bu
sürece paralel olarak Türk Telekom personelinin durumu incelendiğinde:
Türk
Telekom A.Ş., 4502 sayılı Yasa’nın 29.1.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, 29.1.2000
tarihi itibariyle 233 sayılı KHK kapsamı
dışında kalmış ve anılan KHK eki cetvellerden çıkarılmış olması nedeniyle,
Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu’nun
22.1.1996 gün ve E:1995/1, K:1996/1 sayılı ve özelleştirme
kapsamında bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinde
sözleşmeli veya kapsam dışı statüde çalışan personelin kurumları ile olan
ilişkilerinden doğan anlaşmazlıkların çözüm yerinin idari yargı olduğu yolundaki
İlke Kararı kapsamı dışında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan
4502 sayılı Yasa’nın 13. maddesi ile 406 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 22.
maddenin (a) bendinde, “a) Personelin statüsü: Telekomünikasyon
hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler telekomünikasyon
alanında sekiz yıl tecrübeye sahip ve en az dört yıllık yüksek öğrenim
görmüş bir genel müdür ile kadro, unvan, derece ve sayıları Yönetim Kurulunun
önerisi ve Bakanlığın teklifi üzerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren yüzseksen gün içerisinde Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen
kadrolarda istihdam edilen personel eliyle yürütülür. Bu personel hakkında
bu Kanunda öngörülen hükümler saklı kalmak üzere 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname hükümleri uygulanır. Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı
uyarınca istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin
kayıt ve şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmüne yer
verilmiş; bu bent hükmü, 4673 ve 5189 sayılı Yasalarla yapılan
değişiklikler sonucunda; “a) Personelin statüsü: (Ek ibare:
12.5.2001-4673/6. md.) Türk Telekomdaki kamu payı %50’nin altına düşünceye
kadar, Türk Telekom Yönetim Kurulu üyeliklerine atanacaklarda Devlet
memurluğuna atanabilme genel şartlarına sahip olma ve en az dört yıllık
yüksek öğrenim görme şartları aranır. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16.6.2004-5189/12 md.) Bunların dışında kalan personel iş mevzuatı uyarınca
istihdam edilir. İş mevzuatına göre istihdam edilenlere ilişkin kayıt ve
şartlar Yönetim Kurulu tarafından tayin olunur” hükmünü almış; aynı
maddenin (b) bendinin ikinci paragrafında da iş mevzuatına tabi olan Türk
Telekom çalışanlarının aylık ücretlerinin kendilerini atamaya yetkili olan
Yönetim Kurulu tarafından tespit olunacağı kurala bağlanmıştır.
406
sayılı Yasa’nın anılan Ek 22.maddesi uyarınca,Türk Telekom A.Ş. Genel
Müdürlüğü’ne ait asli ve sürekli kadrolar belirlenerek 4.4.2000 tarih ve
24010 (Mükerrer) sayılı R.G. de yayımlanan 31.3.2000 tarih ve 2000/331
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan listede: merkez teşkilatı
için 100 ve taşra teşkilatı için 100 (6 Bölge Müdürü, 12 Bölge Müdür
Yardımcısı ve 82 İl Telekom Müdürü) kadro ihdas edilmiş; öte yandan, aynı Yasa
maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan “Türk Telekomünikasyon
A.Ş. Kapsam Dışı Personel Yönetmeliği” adı altındaki düzenleme, Yönetim
Kurulunun 31.8.2000 tarih ve 407 sayılı kararıyla kabul edilmek suretiyle
yürürlüğe konulmuştur.
Kanunla,
Kurumda görev yapan personelden asli ve sürekli görev yapacak olanları
kadro unvanı itibariyle belirlemek konusunda Bakanlar Kurulu'na yetki
verildiği açıktır. Bu yetki 4502 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği
29.1.2000 tarihi ile 5189 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2.7.2004
tarihleri arasında geçerli olmuştur.
Anayasa’nın
128. maddesinde, “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları
kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer
kamu görevlileri eliyle görülür” denilmiştir.
406
sayılı Yasa’nın Ek 29. maddesinin 3.7.2005 tarih ve 5398 sayılı Kanun’la
değişik birinci fıkrasında, “Türk Telekom hisselerinin devri sonucu kamu
payının yüzde ellinin altına düşmesi durumunda; Türk Telekomda ek 22 nci
maddenin (a) bendinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri uyarınca
belirlenen asli ve sürekli görevlerde çalışmakta olanlar ile 22.1.1990
tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya
sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar ve kapsam dışı personel, kamu
görevlerinden yüzseksen gün aylıksız izinli sayılır.Bu personel belirtilen
süre içinde Türk Telekomda çalışmaya devam eder ve hisse devir tarihinden
nakli için Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihe kadarki
aylık ücret, harcırah, sağlık giderleri, cenaze giderleri ve ölüm yardımı
ile diğer mali ve özlük hakları Türk Telekom tarafından karşılanır…”
denilerek, yasa koyucu tarafından Türk Telekom’da 22.1.1990 tarihli ve 399
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak sözleşmeli personel
statüsünde çalışanlar ile kapsam dışı personel, kamu personeli sayılmıştır.
Olayda,
davalının hisse devir (14.11.2005) tarihinde çalışmakta iken, 406 sayılı
Yasa'nın Ek-29. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'nın 22. maddesine göre adı
Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve sonrasında başka bir kamu kurumu
emrine atanan davacı tarafından, maaş nakil ilmühaberinin yeniden
düzenlenmesi ve yanlış düzenlenmesi sebebiyle uğranıldığı iddia olunan
zararın tazmini istemiyle dava açılmıştır.
2577
sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari Dava Türleri ve İdari Yargı
Yetkisinin Sınırı” başlıklı 2. maddesinin değişik 1 numaralı bendinde:
“a) (Değişik: 8.6.2000-4577/5 md.) İdari işlemler
hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka
aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler
tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari
eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar
tarafından açılan tam yargı davaları,
c)
(Değişik: 18.12.1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve
sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin
yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar
arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar” idari dava türleri olarak
sayılmış olup;kural olarak, idari yargıda ancak Devlete ve kamu tüzel
kişilerine karşı açılan davalara bakılabilir.
Buna
göre, iptali istenilen işlemin tesis edildiği ve davanın açıldığı tarihte
davalı mevkiinde kamu kuruluşu niteliği taşımayan Türk Telekomünikasyon
A.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisi kapsamında açılmış bir
idari dava bulunduğundan söz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığın, özel
hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu
sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın görüm ve çözümünde
adli yargı görevli olduğundan Ankara 18. İdare Mahkemesince yapılan
başvurunun kabulü ile, Ankara 18. İş Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılmasına
karar vermek gerekmiştir.
SONUÇ :
Davanın çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara 18.
İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Ankara 18. İş
Mahkemesinin 30.05.2013 gün,E:2012/274, K:2013/305 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ
KALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
|