Yönetmelik Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından: Radyoaktif
Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliği BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı radyoaktif maddenin karayolu, demiryolu,
hava ve deniz yolu ile taşınması sırasında toplum bireylerinin, radyasyon
görevlilerinin radyasyondan korunmasını ve çevrenin radyasyon güvenliğini
sağlamaktır. Kapsam
Madde 2- Bu Yönetmelik, radyoaktif madde içeren paketin
karayolu, demiryolu, hava ve deniz yolu ile taşınması için, tasarım ve imalat
aşamaları da dahil olmak üzere yüklenmesi, taşınması, indirilmesi, geçici
olarak depolanması ve alıcıya teslim edilmesi aşamalarını kapsar. Bu Yönetmelikte, Uluslararası Atom Enerjisi
Ajansı'nın (IAEA) radyoaktif maddenin güvenli taşınmasına yönelik olarak
1996’da yayımlanan “Regulations for the Safe Transport of Radioactive
Material” başlıklı Yönetmeliğinin TS-R-1 rumuzlu düzeltilmiş baskısı esas alınır ve diğer ulusal ve uluslararası
taşımacılık mevzuatından yararlanılır. Bu
Yönetmelik, bünyesinde radyoaktif madde bulunan kara, hava ve deniz
araçlarını, radyoaktif maddenin üretildiği, kullanıldığı veya depo edildiği
tesisler içerisinde gerekli güvenlik önlemleri altında yapılan taşımaları,
teşhis veya tedavi amacıyla radyoaktif madde verilmiş ya da takılmış insan
veya canlı hayvan taşınmasını, yapısında doğal radyoizotoplar bulunduran
doğal maddeler ve madenleri, bu radyoizotopları kullanılmak üzere işlenmemesi
koşulu ile Ek-1’deki Tablo-1 ve Tablo-2’de verilen değerlerin 10 katını
aşmayan radyoaktivite konsantrasyonlarını ve yapısında radyoaktif madde
bulunduran tüketici ürünlerinin perakende satışından sonraki hareketlerini
kapsamaz. Dayanak
Madde 3- Bu Yönetmelik 9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Türkiye Atom
Enerjisi Kurumu Kanununun 4 üncü maddesinin (d) bendi gereğince
hazırlanmıştır. Tanımlar Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen terimlerin tanımları aşağıda
verilmiştir: A1 ve A2: Bu Yönetmelik hükümleri
yerine getirilirken A1; dağılma, saçılma veya sızıntıya neden olmayacak bir
kapsül içinde muhafaza edilen veya dağılıp saçılması mümkün olmayan katı
halde özel hazırlanmış radyoaktif maddeye ve A2 ise; özel hazırlanmış dışında
kalan radyoaktif maddelere ait olan ve Ek-1, Tablo-1 ve Tablo-2’de verilen
veya üçüncü bölümde belirtildiği şekilde türetilen radyoaktivite
değerleridir. Alıcı: Gönderilen radyoaktif maddeyi teslim alan ve
Kurumdan lisans almış şahıs, özel ya da resmi kuruluştur. Bulaşma: Bir paketin yüzeyinde beta ve gama
yayıcılar ile düşük seviyeli zehirleyici alfa yayıcıları için 0.4 Bq/cm2,
diğer tüm alfa yayıcılar için 0.04 Bq/cm2 değerini aşan radyoaktif maddenin
varlığını ifade eder. Normal taşıma koşullarında yüzeyden giderilebilecek
bulaşma, sabit olmayan bulaşma olarak adlandırılır. Bölünebilir madde (Fisil madde): Uranyum-233, uranyum-235,
plütonyum-239, plütonyum-241 veya bunların bileşimlerini ifade eder. Termal
nükleer reaktörlerde ışınlanmış doğal uranyum veya fakirleştirilmiş uranyum
ile ışınlanmamış doğal uranyum ve fakirleştirilmiş uranyum bu tanımın dışında
kalır.
Çok taraflı onay: Menşei ülke ile paketin geçiş yapacağı ülke veya
ülkelerin ve taşımanın yapılacağı ülkenin yetkili kurumlarının tasarım veya
taşıma ile ilgili verdikleri onaydır. Havayolu ile transit geçiş yapılan
ülkelerin hava limanlarının kullanılması söz konusu değil ise çok taraflı
onay aranmaz. Düşük oranda dağılabilir
radyoaktif madde: Toz halde olmamak koşulu ile katı halde kapalı veya kapsül
içine alınmış, dağılabilirliği sınırlı katı halde radyoaktif maddedir. Düşük özgül aktiviteli madde
(LSA-Low Spesific Activity): Doğası gereği düşük özgül radyoaktiviteye sahip,
ya da belirlenmiş özgül radyoaktivite değerlerine göre tanımlanmış radyoaktif
maddedir ve kendi içinde üçe ayrılır: a) LSA-I 1) Doğada kendiliğinden
bulunan uranyum, toryum gibi radyoizotopları içeren ve bu radyoizotopların
kullanılması amacı ile işlenen maden cevherleri, 2) Işınlanmamış katı haldeki doğal
uranyum veya fakirleştirilmiş uranyum ya da doğal toryum veya bunların katı
ve sıvı bileşikleri, karışımları 3) A2 değerleri için sınır
uygulanmayan radyoaktif madde ve Ek-1, Tablo-1 ve Tablo-2’de verilen
radyoaktivite konsantrasyonlarının otuz katını geçmeyen ortalama özgül
radyoaktiviteye sahip ve radyoaktivitenin maddenin tamamında düzgün dağılım
gösterdiği radyoaktif maddedir. Bölünebilir madde için belirtilmiş muafiyet
sınırları dışında kalan miktarlar bu sınıfa girmez. b) LSA-II 1) Konsantrasyon sınırı 0.8
TBq/L’ye kadar olan Trityumlu su veya 4) Tahmini ortalama özgül
aktivitesi katı ve gazlar için 10-4 A2/g, sıvılar için ise 10-5 A2/g değerini
aşmayan ve radyoaktivitenin maddenin tamamında düzgün dağılım gösterdiği
radyoaktif maddedir. c) LSA-III 1) Katı radyoaktif atık ve
aktiflenmiş maddeler de dahil olmak üzere toz halinde
olmayan katılar, radyoaktivitenin maddenin tamamında düzgün dağılım
gösterdiği beton, seramik veya zift gibi katı bağlama malzemeleri ile
radyoaktif madde içeren katı maddeler, 2) Paket, bütünlüğü bozularak
su ortamında kaldığında ayrışma hızı hafta başına 0.1A2 değerini geçmeyen kısmen çözünmez madde 3) Zırhlanmamış halde ortalama
özgül aktivitesi 2x10-3 A2/g 'ı geçmeyen maddedir. 4) Düşük düzeyde zehirleyici
alfa yayıcıları: Doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum, doğal toryum,
uranyum-235, uranyum-238, toryum-232, toryum-228, toryum-230 içeren maden
filizleri veya bunların fiziksel ve kimyasal konsantreleri veya yarı ömrü on
günden az olan alfa yayıcılarıdır. En yüksek normal çalışma
basıncı: Paketin bir yıllık süre zarfında güneş ışınları da dahil olamak
üzere ani ısı değişimlerine maruz
kalması durumunda paket iç basıncının, paket içeriğinin fiziksel ve kimyasal
yapısı ile paket bütünlüğü üzerinde yardımcı havalandırma ve soğutma sistemlerinin
yokluğunda olumsuz etkiye yol açmadığı en yüksek basınçtır. Gönderici: Radyoaktif maddeyi bu Yönetmelik
hükümleri çerçevesinde taşınmak üzere hazırlayan ve taşıma belgelerinde
gönderici olarak bahsi geçen şahıs, özel ya da resmi kuruluştur. Işınlanmamış toryum: Bir
gram toryum-232 başına 10-7 g uranyum-233’ten fazlasını içermeyen toryumdur. Işınlanmamış uranyum: Bir
gram uranyum–235 başına 2x103 Bq plütonyum, 9x106 Bq fisyon ürünleri ve
5x10-3 g uranyum-236’dan fazlasını içermeyen uranyumdur. Kalite temini: Bu yönetmelikte belirtilen güvenlik
standardının uygulamada yeterli güven sağlamasını amaçlayan, radyoaktif
maddenin taşınmasında rol oynayan kuruluşlar tarafından uygulanan kontrol ve
denetimlerin sistemli bir programıdır. Koli: Taşımada, iki veya daha fazla paketin tek
parça olarak işlem gördüğü durumdur. Kritiklik güvenlik indisi
(CSI): Bölünebilir madde taşıyan paket, koli veya taşıma kaplarının bir arada
bulunabilecekleri sayının kontrolü ile ilgili değerdir. Kurum: 2690 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Atom
Enerjisi Kurumudur. Mahfaza sistemi: Kritiklik
güvenliğinin ve radyoaktif maddenin taşıma sırasında bütünlüğünün sağlanması
için paket üreticisi tarafından
belirlenen ve Kurum tarafından onaylanan paket bileşenleri bütünüdür. Orta boy taşıma kabı: Hacmi 3 m3’ten büyük olmayan
ve Tehlikeli Maddelerin Taşınması için Birleşmiş Milletler Tavsiyeleri’nin
Intermediate Bulk Containers (IBC) bahsinde geçen standartlara uygun olarak
imal edilmiş taşıma kabıdır. Özel hazırlanmış radyoaktif madde: Dağılma, saçılma
veya sızıntıya neden olmayacak bir kapsül içerisinde muhafaza edilen veya
dağılıp saçılması mümkün olmayan katı halde radyoaktif maddedir. Özel koşullu taşıma: Taşımanın tüm aşamalarının
sadece gönderici tarafından gerçekleştirildiği veya alıcının talimatlarıyla gönderici
tarafından yerine getirildiği
taşımadır. Özel uygulama: Bu
Yönetmelik hükümlerinin tam olarak sağlanmadığı durumlarda, taşımanın Kurum
tarafından kabul edilebilir koşullarda gerçekleştirilmesidir. Özgül aktivite: Bir radyoizotopun özgül
radyoaktivitesi, birim kütlesi başına düşen radyoaktivite, bir maddenin özgül
radyoaktivitesi ise, yapısında radyoizotop ya da radyoizotopların maddenin tamamında düzgün dağılım gösterdiği,
o maddenin birim kütlesi ya da hacmi başına düşen radyoaktivitedir. Paket: Radyoaktif maddenin
dağılıp saçılmasını ve sızmasını önleyecek şekilde özel olarak tasarlanmış ve
imal edilmiş mahfaza ile bunun içindeki radyoaktif maddeyi ve ilgili işaret,
etiket, plaka ile belgeyi de içeren ve çeşitleri bu yönetmelikte tanımlanmış
taşıma kabıdır. Radyasyon seviyesi: Saatte mSv olarak ölçülen doz
hızıdır. Radyoaktif madde: Radyoizotop içeren ve
radyoaktivite konsantrasyonları ile toplam radyoaktiviteleri Ek-1, Tablo-1 ve
Tablo-2’de verilen değerleri aşan maddelerdir. Tank: Hacmi 450 L’den ve
gaz taşınması halinde 1000 L’den az olmayan, doldurma, boşaltma yapmak için
tanktan herhangi bir parçanın sökülmesinin gerekmediği tank tipi taşıma kabı,
karayolunda çekiciye bağlanan veya demiryolunda vagon tipi tanktır. Taşıma indisi (TI): Paket,
koli, taşıma kabı veya paketlenmemiş LSA-I ve SCO-I için radyasyon seviyesi
kontrolü ile ilgili değerdir. Taşıyıcı: Radyoaktif maddeyi bu
Yönetmelikte belirtilen yollardan biri ile ve Yönetmelik hükümleri
çerçevesinde taşımayı üstlenen şahıs veya özel ya da resmi kuruluştur.
Yurtiçi taşımalarda Kurumdan lisans almış, ithalat yapan ticari firmalar veya
özel ya da resmi kullanıcılar lisans koşulları çerçevesinde, kendileri veya
geçici ya da sürekli olarak anlaşma yaptıkları taşımacılık yapan şahıs, özel
veya resmi kuruluşlar, Kurum tarafından istenilen şartları yerine getirmek
koşulu ile radyoaktif madde taşıyabilirler. Tek taraflı onay: Yalnızca
menşei ülkenin yetkili kurumu tarafından verilen onaydır. Ticari taşıma kabı: Tekrar kullanılabilir şekilde
ve taşımanın çeşitli safhalarında taşıma yollarının birinden diğerine geçmeyi
ve taşıdığı paket ya da kolilerin ara yükleme yapılmaksızın transferini
kolaylaştıracak şekilde imal edilmiş kaptır. Bir boyutu 1,5 m'yi geçmeyen
veya iç hacmi 3.0 m3 ve daha küçük olanlar küçük taşıma kabını, diğerleri ise
büyük taşıma kabını ifade
eder. Tüzük: 24/7/1985
tarihli ve 85/9727 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Radyasyon Güvenliği Tüzüğüdür. Uranyum: Doğal uranyum
kimyasal olarak ayrıştırıldığında uranyum-238 (%99.28) ve uranyum-235 (%0.72)
gibi doğal uranyum izotopları içeren uranyumdur. Fakirleştirilmiş uranyum,
%0.72’den daha düşük, zenginleştirilmiş uranyum ise %0.72’den daha yüksek
oranda uranyum-235 içeren uranyumdur. Uranyum-234 izotopu her durumda çok
düşük oranlarda mevcuttur. Uygunluk
temini: Bu Yönetmelik maddelerinin uygulamada amaca ulaştığından emin
olunması için Kurum tarafından uygulanan sistematik programdır. Yüzeyi bulaşmış cisim
(SCO-Surface Contaminated Object): Kendisi radyoaktif olmayan, fakat yüzeyi
radyoaktif madde ile bulaşmış her
türlü katı cisimdir ve kendi içinde ikiye ayrılır: a) SCO-I: Ortalama 300 cm2
ulaşılabilir ya da alanı 300 cm2’den küçük yüzey üzerinde, 1) sabit olmayan bulaşmanın; beta ve gama yayıcılar ve
düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 4 Bq/cm2'yi
veya diğer tüm alfa yayıcıları için 0.4 Bq/cm2'yi, 2) sabit bulaşmanın; beta ve gama yayıcıları ve
düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları çin 4x104 Bq/cm2 'yi
veya diğer tüm alfa yayıcıları için 4x103 Bq/cm2'yi, 3) sabit ve sabit olmayan
bulaşmanın bir arada bulunduğu ulaşılamaz yüzeylerde; beta ve gama yayıcıları ve
düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 4x104 Bq/cm2’yi
veya diğer tüm alfa yayıcıları için 4x103 Bq/cm2’yi geçmediği katı
cisimdir. b) SCO-II: SCO-I tanımındaki
uygulanabilir sınırları aşan sabit ya da sabit olmayan bulaşmanın olduğu katı cisimler için
ortalama 300 cm2 ulaşılabilir ya da alanı 300 cm2’ den küçük düzey üzerinde;
1) sabit olmayan bulaşmanın; beta ve gama yayıcılar ve
düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için
400 Bq/cm2'yi veya diğer tüm alfa yayıcıları için 40 Bq/cm2'yi, 2) sabit bulaşmanın; beta ve gama yayıcıları ve
düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 8x105Bq/cm2'yi
veya diğer tüm alfa yayıcıları için 8x104 Bq/cm2'yi, 3) sabit ve sabit olmayan
bulaşmanın bir arada bulunduğu ulaşılamaz yüzeylerde; beta ve gama yayıcıları ve
düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 8x105 Bq/cm2'yi
veya diğer tüm alfa yayıcıları için 8x104 Bq/cm2'yi aşmayan katı cisimdir. Bu Yönetmelikte geçen diğer terimlerin anlamları
9/9/1991 tarih ve 20986 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Nükleer Tanımlar
Yönetmeliğinde verilmiştir. İKİNCİ BÖLÜM Genel
Hükümler
Radyasyondan
korunma
Madde 5– Radyoaktif maddenin güvenli taşınmasını temin için, normal
taşıma koşullarında ve ayrıca meydana gelebilecek tehlike durumlarının
olasılık ve büyüklüklerine uygun radyasyondan korunma programları uygulanır.
Gerektiğinde, Kurum programlar ile ilgili bilgi isteyebilir ve uygulama
biçimine müdahale edebilir. En düşük doz Madde 6– Uygulanacak programlar ekonomik ve sosyal faktörler
de göz önüne alınarak, diğer kriterler ile birlikte mümkün olan en düşük
dozun alınmasını sağlayacak şekilde geliştirilir. Eğitim
Madde 7- Taşımada
çalışan işçiler, kendilerine ve ilgili diğer kişilere gelebilecek radyasyon
zararları konusunda eğitilir. Periyodik doz değerlendirmesi Madde 8- Kurum
radyoaktif maddenin taşınması sırasında kişilerin alacağı radyasyon dozlarını
periyodik olarak değerlendirir. Böylece radyasyondan korunma sisteminin
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğindeki kurallara uygunluğu temin edilir. Mesleki ışınlanmalar Madde 9- Taşıma
sırasında alınacak mesleki ışınlanmalar için: a) Yıllık 1 mSv’in aşılmadığı durumlarda izleme, doz
değerlendirmesi, kayıt tutulmasına gerek yoktur. b) Yıllık dozun 1-6 mSv olduğu durumlarda doz
değerlendirme programı, iş yeri izlemesi
veya kişisel izleme uygulanır. c) Yıllık dozun 6 mSv’ten büyük olması durumunda kişisel
izleme uygulanır. d) Kişisel ve iş yeri izlemesi uygulandığında kayıt tutulur ve muhafaza edilir. Halk ve
çalışanlara olan mesafe Madde 10- Radyoaktif madde halktan ve
çalışanlardan yeterli uzaklıkta tutulur. Bu uzaklığın belirlenmesinde
aşağıdaki radyasyon seviyeleri göz önüne alınır. a)
Çalışma alanlarında işçiler için yıllık doz 5 mSv’i geçemez. b) Toplum bireylerinin bulunduğu alanlarda kritik grup dozu yılda
1 mSv’i geçemez. Fotoğraf filmine olan
mesafe Madde 11- Radyoaktif madde ile birlikte
aynı sevkıyatta fotoğraf filmi de taşınıyor ise, mesafe film paketine gelen
doz 0.1 mSv’i aşmayacak şekilde ayarlanır. Acil
durumlar
Madde 12- Radyoaktif
maddenin taşınması sırasında olabilecek kazalar veya acil durumlar için
ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşlar tarafından kişilerin, malzemenin ve
çevrenin korunması için tedbirler alınır. Acil durum planı Madde 13- Bir kaza
durumunda paket içeriği ile çevrenin reaksiyona girmesi ile oluşacak
tehlikeli maddeler için acil durum planında tedbirler alınır. Kalite
temini
Madde 14– Kurum tarafından,
ulusal, uluslararası veya kabul edilmiş diğer standartlar çerçevesinde
düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde, özel hazırlanmış radyoaktif madde
ve tüm paket sınıfları için tasarım, imalat, test, kontrol belgeleme,
kullanma, bakım, ile ilgili kalite temini aranır. Paketlerin onaylanmış
tasarım özelliklerine sahip olup olmadıkları Kurum tarafından kontrol edilir.
Olabilecek tamir ve bakımlardan sonra da tasarım özeliklerinin sağlanıp
sağlanmadığı kontrol edilir. Kalite
uygunluğu
Madde 15- Kurum, düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde,
özel hazırlanmış radyoaktif madde ve diğer tüm paket sınıfları için gönderici
ve taşıyıcının taşıma ile ilgili faaliyetlerinin kalite temini
uygunluğunu bu Yönetmelik hükümleri
çerçevesinde denetler. Özel
uygulama
Madde 16– Bu Yönetmelik hükümlerinin tam olarak sağlanamadığı
durumlarda Kurum, taşımanın tüm safhalarında radyasyon güvenliğinin tam
olarak sağlanmış olduğunu tespit ederse taşımaya izin verebilir. Bu tip
uluslararası taşımalarda çok taraflı onay gerekir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Aktivite Sınırları ve Madde Kısıtlamaları
Temel radyonüklit değerleri Madde 17- Her bir radyonüklit için
Ek-1 Tablo-1’de aşağıda sıralanan temel nicelikler verilmiştir: a)
TBq olarak A1 ve
A2 değerleri, b) Bq/g olarak muaf madde için aktivite konsantrasyonu, c)
Bq olarak muaf
paket için aktivite sınırı. Radyoizotoplar
için temel radyoaktivite sınırlarının hesaplanması
Madde 18- Ek-1 Tablo-1’de belirtilmeyen radyonüklitler için Ek-1
Tablo-2’deki değerler kullanılır. Bunun dışında bir yöntem ile belirlenecek
değerler için Kurum onayı ve uluslararası taşımada çok taraflı onay gerekir. Radyoaktif bozunma zincirindeki radyonüklitler Madde 19- Bir radyoaktif bozunma zincirindeki radyonüklitler
doğal oluşma oranlarında bulunuyor ve Tablo-1’deki listede yer almıyorlarsa; a)
Ürün radyonüklitlerin herhangi birinin yarıömrü, ana radyonüklitin
yarıömründen uzun veya 10 günden uzun değilse A1 ve A2 ile aktivite hesapları sadece ana radyonüklite göre yapılır. b) Ürün radyonüklitlerden
herhangi biri ana radyonüklitin yarıömründen daha uzun veya 10 günden uzun
yarıömre sahip ise A1 ve A2 ile aktivite hesapları ana ve ürün radyonüklitlerin
bir karışım olduğu düşünülerek 20 nci maddede açıklanan şekilde hesaplanır. Birden fazla radyoizotopun bir arada bulunması
Madde 20- Birden fazla
radyoizotopun bir arada bulunması durumunda:
f(i) : Karışımda
bulunan (i) izotopunun radyoaktivite oranı veya konsantrasyonu, X(i) : (i) radyoizotopunun A1 veya A2 değeri veya
muaf madde veya muaf taşıma için
radyoaktivite konsantrasyonu, Xm : Radyonüklit karışım içinde türetilen A1 veya A2 değeri
veya muaf madde veya
muaf taşıma için radyoaktivite
konsantrasyonu olmak üzere;
Xm
eşitliği kullanılır. Radyoizotoplar ile ilgili
bilgi olmadığı durumlar
Madde
21- Her bir radyoizotop veya bunların karışımları ile ilgili bilgi
olmadığı durumlarda Ek-1, Tablo-2’de verilen değerler kullanılabilir. Paket
taşınmasında aktivite sınırları Madde 22- Bir pakette bulunabilecek radyoaktif maddenin miktarı
bu Yönetmeliğin 23 ila 32 nci maddelerinde açıklanan sınırları aşamaz. Madde
23- Doğal uranyum, fakirleştirilmiş
uranyumdan veya doğal toryumdan üretilmemiş radyoaktif maddeler için adi paket aşağıdakilerden fazla
radyoaktivite içeremez: a)
Saat veya
elektronik cihazlar gibi radyoaktif maddenin cihazın bir parçası olduğu veya
kapalı bir bölümde yer aldığı durumlar için her bir cihaz ve paketin
aktivitesi Ek-1, Tablo-3’te, 2 nci ve 3 üncü sütunlarda
verilen değerlerdir. b) Radyoaktif madde kapalı bir bölümde bulunmuyor veya
cihazın bir parçası değilse paket sınırı Tablo 3’te 4 üncü sütunda verilen
değerdir. Adi
pakette doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum veya doğal toryumun taşınması Madde 24- Yüzeyi
radyoaktif olmayan bir metal veya benzeri dayanıklı malzeme ile kaplanmış
olmak şartıyla, doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum veya doğal toryumdan
imal edilmiş herhangi bir malzeme için
adi pakette radyoaktivite sınırlaması yoktur. Posta ile gönderi Madde 25-
Posta yolu ile gönderi söz konusu ise Ek-1, Tablo-3’te verilen sınır
değerlerin 1/10’u aşılamaz. Endüstriyel paketler Tip 1,
Tip 2 ve Tip 3
Madde
26- Endüstriyel paket: LSA madde veya SCO taşıyan pakettir. Endüstriyel
paket; Endüstriyel tip 1 (IP-1), endüstriyel tip 2 (IP-2), endüstriyel tip 3
(IP-3) olmak üzere üçe ayrılır. LSA madde ve SCO taşınmasında radyoaktivite
sınırları ve bu maddeler için endüstriyel paket tipleri Ek-1, Tablo-4 ve
Tablo-5'de verilmiştir. Yanıcı olmayan katı LSA-II ve LSA-III taşıyan paket
havayolu ile gönderildiğinde, radyoaktivite değeri 3000 A2 değerini aşamaz. A tipi paket
Madde 27- Özel
hazırlanmış radyoaktif madde için aktivite değerleri Ek-1, Tablo-1’de belirtilen
A1 ve diğer tüm radyoaktif maddeler için A2 sınır değerlerini geçemez. Birden
fazla bilinen radyoizotop içeren radyoaktif madde Madde
28- Radyoaktif maddenin birden fazla
bilinen radyoizotop içermesi durumunda, A tipi paketin radyoaktivite içeriği
için; B(i):
Özel hazırlanmış radyoaktif maddede bulunan i radyoizotopunun
aktivitesi, A1(i): i
radyoizotopunun A1 değeri, C(j): Özel hazırlanmış radyoaktif madde dışında
kalan radyoaktif maddede bulunan j radyoizotopunun aktivitesi, A2(j): j radyoizotopunun A2
değeri olmak üzere; koşulunun
sağlanması gerekir. B
tipi paket Madde
29- Ciddi kaza koşullarına dayanıklı
olacak şekilde tasarlanmış ve imal edilmiş pakettir. B(U) ve B(M) olarak iki tipi
vardır. B tipi pakete ayrıca onay sertifikası verilir. Onay sertifikasının
paket tasarımına ilişkin izin verdiği radyoaktivite, cins, fiziksel ya da
kimyasal yapı dışında radyoaktif madde taşınamaz. Havayolu ile taşımada
radyoaktivite sınırları, özel hazırlanmış radyoaktif madde için küçük olan
değer uygulanmak koşulu ile 3000 A1 ve 100 000 A2 değerini aşamaz. Özel
hazırlanmış radyoaktif madde dışında kalanlar için sınır 3000 A2 olarak
belirlenir. C tipi paket
Madde
30- Özellikle uçak kazalarındaki çarpma etkisinin göz önüne alındığı ve
yüksek aktiviteli radyoaktif maddenin taşındığı yüksek çarpma hızına
dayanıklı olarak tasarlanmış ve imal edilmiş pakettir. C tipi paket: a)
Onaylanmış paket
tasarımında belirtilenden daha büyük aktivite içeremez. b) Onaylanmış paket tasarımında belirtilen
radyonüklitlerin dışında farklı radyonüklit içeremez. c)
Onaylanmış paket
tasarımında belirtilen fiziksel ve kimyasal şekil dışında farklı içerik
taşıyamaz. Bölünebilir
madde taşıyan paketler Madde 31- Bölünebilir madde taşıyan paket: Radyoaktif olmasının yanısıra bölünebilir madde özelliğine de
sahip madde taşıyan pakettir. Onay
sertifikasının gerektirdiği koşullar B ve C tipi pakette olduğu gibidir.
Farklı yükleme ve taşıma koşullarında reaksiyon meydana gelmesini önleyecek
şekilde tasarlanır ve imal edilir. Uranyum hekzaflorür taşıyan
paketler
Madde 32- Paket içindeki
uranyum hekzaflorürün kütlesi olabilecek en yüksek ortam sıcaklığında paket içindeki boşluğun %5’inden
daha büyük bir taşma yaratmayacak miktarda olmalıdır. Uranyum hekzaflorür, iç basıncı atmosfer basıncından düşük olan
paket içinde ve katı halde taşınır. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Taşıma İçin Koşullar ve
Kontroller İlk gönderiden önce yapılması gerekenler
Madde 33- Herhangi bir paketin ilk yüklemesinden önce
aşağıdaki hususların yerine getirilmesi gerekir: a)
Mahfaza
sisteminin tasarım basıncı 35 kPa değerini geçiyorsa, mahfaza sisteminin bu
basınç altında içindekileri ve kendi bütünlüğünü koruyacağı onaylı tasarım
koşulları ile tespit edilir b) Her B(U), B(M)
ve C tipi ve her bölünebilir
madde içeren paket için zırhlama ve taşıma kaplarının ve gerekiyorsa bu
kapların ısı transfer karakteristiklerinin
etkinliğinin kabul edilebilir limitler içinde olduğu onaylı tasarım
koşulları ile tespit edilir. c)
Bölünebilir
madde içeren paketler için 175 ile 176 ncı maddelere uygun olacak şekilde
nötron yutucu malzemenin de paket bileşenleri içinde olması gerekir. Bu malzemenin
varlığı ve paketteki dağılımı yapılan kontrollerle tespit edilir. Her
gönderiden önce yapılması gerekenler Madde
34- Herhangi bir paket için her
yüklemeden önce aşağıdaki hususların yerine getirilmesi gerekir. a)
Her paket için
bu yönetmeliğin ilgili hükümleri yerine getirilir. b) Paket yüzeyinde 116 ncı maddede belirtilen koşullara
uygun olmayan taşıma elemanları mevcut ise bunlar 117 nci maddede
belirtildiği şekilde paketten çıkarılır veya taşımada kullanılmayacak
pozisyona getirilir. c)
Her B(U), B(M)
ve C tipi ve her bölünebilir madde içeren paket için onay sertifikasındaki
koşulların yerine getirildiği tespit edilir. d) Her B(U), B(M)
ve C tipi paketin basınç ve sıcaklık koşullarına ilişkin denge durumuna
ulaştığı tek taraflı onay gerektirecek
istisnai bir durum olmadıkça gözlenir. e)
Her B(U), B(M)
ve C tipi paketin radyoaktif muhtevasının dışarıya çıkabileceği tüm
açma kapama elemanları ve mahfazasının 159 ila 171 inci maddelerde belirtilen
koşulları yerine getirdiği muayene veya uygun testler ile tespit edilir. f)
Özel hazırlanmış
radyoaktif madde için onay sertifikasındaki koşulların yerine getirildiği
tespit edilir. g)
Bölünebilir
madde taşıyan paketin 177 nci maddede belirtilen ölçümler ve 180 inci maddede
belirtilen testler ile uygun şekilde kapatıldığı tespit edilir. h) Düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde için onay sertifikasındaki koşulların
yerine getirildiği tespit edilir. Diğer maddelerin taşınması Madde 35– Paket, içindeki radyoaktif maddenin güvenli şekilde
taşınmasına yardımcı olan bileşenlerin ve ilgili belgelerin dışında başka bir
maddeyi içeremez. Bu koşul, LSA madde ya da SCO’nun birbirleri ve diğer
maddeler ve mahfaza ile temas etmeyecek ve paket güvenliğini olumsuz
etkilemeyecek şekilde taşınması halinde uygulanmaz. Bulaşmış tank ve orta boy
taşıma kapları Madde 36- Tank ve orta boy taşıma kapları yüzeyindeki bulaşmanın beta ve gama yayıcılar ile
düşük düzeyde zehirleyici alfa yayıcıları için 0.4 Bq/cm2 ve diğer tüm alfa yayıcıları
için 0.04 Bq/cm2 seviyelerinin altına ininceye kadar giderilememesi halinde
başka maddelerin depolanması ya da taşınmasında kullanılamaz. Özel koşullu taşınan
radyoaktif maddeyle birlikte taşıma
Madde 37- Diğer maddelerin özel koşullu taşınan radyoaktif
maddeyle birlikte aynı araçta taşınmasına, ilgili diğer mevzuat hükümlerine
aykırılık teşkil etmediği taktirde göndericinin kontrolünde izin verilir. Diğer
tehlikeli maddelere mesafe Madde
38- Radyoaktif kargo bu Yönetmelik hükümleri ile birlikte, geçiş yaptığı
ve gönderildiği ülkelerin ve hava, deniz, kara ve diğer taşıma yolları ile
ilgili düzenleyici uluslararası kuruluşların tehlikeli madde ile ilgili
taşıma mevzuatına da uygun olacak şekilde, taşıma süresince diğer tehlikeli
maddelerden ayrı tutulur. Radyoaktif
maddenin tehlikeli madde özelliği taşıması
Madde 39- Taşınacak radyoaktif ya da bölünebilir madde
patlayıcı, yanıcı, kimyasal zehirleyici veya aşındırıcı gibi özelliklere de
sahip ise, bu gibi maddelerin paketlenmesi, etiketlenmesi, işaretlenmesi,
plakalanması ve bekletilmesinde, bu Yönetmelik hükümleri ile birlikte geçiş
yaptığı ve gönderildiği ülkelerin ve hava, deniz, kara ve diğer taşıma
yolları ile ilgili düzenleyici uluslararası kuruluşların tehlikeli madde ile
ilgili taşıma mevzuatına da uyulur. Bulaşmış ve
sızdıran paketler için kontrol ve taşıma koşulları Madde 40- Bir paketin dış yüzeylerindeki sabit olmayan bulaşma: a)
Beta ve gama
yayıcıları ile düşük seviyede zehirli alfa yayıcıları için 4 Bq/cm2 ve b) Diğer tüm alfa
yayıcıları için ise 0.4 Bq/cm2 değerini aşamaz. Bu
değerler ortalama 300 cm2’lik bir yüzey için belirlenmiştir. Özel koşullu taşıma dışında
bulaşma seviyeleri
Madde 41- Özel koşullu taşıma dışında; kullanılan taşıma kabı, tank ya da
taşıma aracının sabit olmayan bulaşma seviyeleri 40 ıncı maddede verilen
değerleri aşamaz. Hasarlı veya sızdıran paketler Madde 42- Bir paketin hasar gördüğü ya da sızdırdığı fark
edilir veya bundan şüphe edilir ise, paketin yakın çevresine erişim
engellenerek, gerekirse göndericiye en kısa sürede bilgi verilir. Söz konusu
paket, bu paketin dahil olduğu koli, taşıma kabı ya da taşıma aracı ve temas
durumunda olan diğer malzemeler ile yükleme ve indirme alanları bulaşmaya
karşı kontrol edilir. Bulaşma ve sızdırma seviyeleri
Madde 43- Paket bulaşma ve sızdırma seviyeleri sabit olmayan
bulaşma için kabul edilen sınırlara çekilinceye kadar taşıma yapılmaz. Araç ve ekipman kontrolü
Madde 44- Taşımada kullanılan araç ve ekipman düzenli olarak
olabilecek bulaşmaya karşı kontrol edilir. Sabit ve sabit olmayan
bulaşmadan kaynaklanan radyasyon seviyeleri
Madde
45- Özel koşullu taşıma dışında yüzeylerdeki sabit bulaşmadan kaynaklanan radyasyon seviyesi 5 mSv/h değerini ve sabit olmayan bulaşma seviyeleri 40
ıncı maddede verilen değerleri aşamaz. Aksi takdirde, radyasyon seviyesi bu
değerlerin altına düşünceye kadar bulaşma giderilir. Adi
paketler için kontrol ve taşıma koşulları Madde 46- Adi paketin dış yüzeyinin herhangi bir noktasındaki
radyasyon seviyesi 5 µSv/h değerini geçemez. Cihaz veya mamul maddenin
içinde bulunan veya bir parçasını teşkil eden maddeler adi pakette taşınması Madde 47- Bir cihazın veya mamul maddenin içinde bulunan veya
bir parçasını teşkil eden maddeler, Ek-1, Tablo-3'de verilen radyoaktivite
sınırlarını aşmaması koşulu ile; a)
Paketlenmemiş
cihaz veya mamul maddenin dış yüzeyinin herhangi bir noktasından 10 cm
mesafedeki radyasyon seviyesi 0.1 mSv/h değerinin aşılmadığı, b) Aktif maddenin tamamen aktif olmayan bileşen içinde
yer aldığı, c)
Radyolüminesanslı
zaman göstergeleri ve cihazlar hariç olmak üzere her cihaz ve maddenin üzerinde
“RADYOAKTİF” ibaresinin bulunduğu durumlarda adi paket olarak taşınabilir. Diğer maddelerin adi pakette
taşınması
Madde 48- 47 nci maddede tanımlananların dışında kalan ve
Ek-1, Tablo-3'de verilen değerleri geçmeyen radyoaktif maddeler, normal
taşıma koşullarında paket bütünlüğünün bozulmaması ve paket açıldığında iç
yüzeyde “RADYOAKTİF
MADDE” ibaresinin kolayca görülebilmesi koşuluyla adi paket olarak
taşınabilir. Işınlanmamış doğal uranyum, fakirleştirilmiş
uranyum ve doğal toryum, uranyum ve toryumdan mamul maddenin adi paket olarak
taşınması Madde 49- Işınlanmamış doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum ve doğal toryum,
uranyum ve toryumdan mamul maddenin dış yüzeyleri aktif olmayan bir metal
veya dayanıklı diğer bir malzeme ile kaplandığında adi paket olarak
taşınabilir. Boş
paketler için kontrol ve taşıma koşulları Madde 50- Daha önce radyoaktif madde taşınmış boş paket; a)
Paket bütünlüğü
muhafaza edilerek güvenli olarak kapatılması, b) İç yüzeyde sabit olmayan radyoaktif bulaşma seviyesi
beta ve gama yayıcıları ile düşük düzeyde zehirleyici alfa yayıcıları için 4
Bq/cm2 ve diğer tüm alfa yayıcıları için 0.4 Bq/cm2 olarak belirlenen
değerlerin 100 katını geçmemesi, c)
Paket üzerindeki
daha önce kullanılmış olan tüm etiketlerin çıkarılması ya da görünmeyecek
şekilde kapatılması koşulları
sağlandığı takdirde adi paket olarak taşınabilir. Endüstriyel
paketler veya paketlenmemiş LSA madde ve SCO’nun taşınması için koşullar ve kontrollar Madde 51- Endüstriyel paketlerde LSA maddeleri ile SCO
miktarları için 3 metreden zırhlanmamış malzemenin vereceği radyasyon
seviyeleri 10 mSv/h değerini geçmeyecek şekilde sınırlandırılır. Bölünebilir madde içeren LSA ve SCO Madde 52- LSA
ve SCO bölünebilir madde içeriyorsa bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde
istenen koşullar sağlanır. Paketlenmeden taşınabilen LSA ve SCO Madde 53- LSA-I
ve SCO-I olarak tasnif edilen LSA ve SCO maddeleri aşağıdaki koşulları
sağladıklarında paketlenmeden taşınabilirler. a)
Doğal
radyonüklitlerin bulunduğu madenler hariç, paketlenmemiş maddenin taşınması
sırasında araçtan dışarıya radyoaktif madde saçılmayacaktır. b) Bulaşma değeri ulaşılabilir veya ulaşılamaz yüzeyler
için belirlenmiş değerin 10 katından daha fazla olmadığı SCO-I’in taşınması
dışında her bir araca özel koşullu taşıma uygulanır. c)
SCO-I’in
ulaşılamayan yüzeylerinde sabit olmayan bulaşmadan şüphe edilirse, radyoaktif
maddenin araca dökülmemesi için gerekli tedbirler alınır. Taşıma indisi (TI) tayini Madde 54- Taşıma indisi (TI); radyoaktif madde taşıyan paketin
veya paketlenmemiş LSA-I madde veya SCO-I' in yakın çevresindeki radyasyon
seviyesini gösteren sayıdır. TI tayini aşağıda belirtildiği şekilde yapılır; a)
Yüzeyden bir
metre mesafede mSv/h olarak ölçülen en yüksek radyasyon seviyesinin 100
faktörü ile çarpılmasıyla elde edilir. Uranyum ve toryum cevherleri ve
karışımları için dış yüzeyden 1 m mesafede ölçülen en yüksek radyasyon
seviyesi aşağıdaki gibidir: 1) uranyum ve toryumun cevherleri ve fiziksel
konsantreleri için 0.4 mSv/h, 2) toryumun kimyasal konsantreleri için 0.3 mSv/h, 3) uranyum hekzaflorür dışındaki diğer kimyasal uranyum
konsantreleri için 0.02 mSv/h. b) Tank ve taşıma kabı, paketlenmemiş LSA-I ve SCO-I
için (a)’da tanımlandığı gibi ölçülen değer Ek-1 Tablo 6’da verilen ilgili
faktör ile çarpılır. c)
(a) ve (b)’de
elde edilen değerin ondalıklı olması halinde, TI değeri birinci ondalığa
yuvarlama yapılarak bulunur. Ancak 0.05 veya daha küçük olan değerler sıfır
(0) alınır. Bir arada taşınan paketler için taşıma indisi tayini Madde 55– Koli, taşıma kabı veya
aracın taşıma indisi, içerisinde mevcut paketlerin taşıma indisleri toplamı olarak
hesaplanır veya doğrudan radyasyon seviyesi ölçülerek bulunur. Ancak gevşek
paketleri kapsayan koliler için taşıma
indisi, her birinin taşıma indislerinin toplamı olarak alınır. Kritiklik güvenliği indisinin
tayini
Madde 56- Kritiklik güvenliği indisi (CSI), bölünebilir madde
içeren bir paket için 50’nin N sayısına bölünmesiyle elde edilir. N sayısı
184 ile 185 inci maddelerde belirtilen
şekilde türetilen iki N sayısından küçük olanıdır. Sınırsız sayıdaki paketin kritik
altı durumu sağlanmak koşulu ile kritiklik güvenliği indisi sıfır (0)
olabilir. Her taşıma için
kritiklik güvenliği indisi tayini
Madde 57– Her taşıma için kritiklik güvenliği indisi mevcut tüm paketlerin
CSI’lerinin toplanması ile elde edilir. Paketler ve kolilerin taşıma indisi, kritiklik
güvenliği indisi ve radyasyon seviyeleri üzerindeki limitler Madde 58– Özel koşullu taşıma hariç
olmak üzere herhangi bir paket veya kolinin taşıma indisi 10’u, kritiklik
güvenliği indisi de 50’yi aşamaz. Paket veya kolilerin dış
yüzeylerindeki radyasyon seviyesi
Madde 59– Karayolu veya demiryolu ile özel koşullu taşıma ile
taşınan paket veya koliler ve özel koşullu veya özel uygulama ile gemi veya
uçakla taşınanlar hariç paket veya kolilerin dış yüzeylerindeki radyasyon
seviyesi 2 mSv/h değerini geçemez. Özel
koşullu taşımada paket yüzeyindeki radyasyon seviyesi Madde
60- Özel koşullu taşımada bir paketin herhangi bir dış yüzeyindeki en
yüksek radyasyon seviyesi 10 mSv/h değerini geçemez. Sınıflandırma
Madde 61- Paketler veya koliler, Ek-1, Tablo-7’de belirtildiği
şekilde I-BEYAZ, II-SARI veya III-SARI şeklinde sınıflandırılırlar: a)
Bir paket veya
kolinin hangi sınıfa girdiğini belirleyebilmek için TI ve yüzey radyasyon
seviyesi koşullarının ikisi de hesaba katılır. TI ve yüzey radyasyon seviyesi
farklı sınıflara karşılık geliyorsa bu durumda paket veya koli bir üst sınıfa
dahil edilir.I-BEYAZ sınıfı en alt sınıf kabul edilir. b) Taşıma indisi Yönetmelikte belirtilen işlemlere uygun
olarak hesaplanır. c)
Yüzey radyasyon
seviyesi 2 mSv/h değerinden daha büyük ise paket veya koli özel koşullu
taşımaya tabi tutulur. d) Özel uygulama ile gönderilecek paket, koli ya da
diğerleri III-SARI sınıfına dahil edilir. İşaretleme Madde 62- Her paket üzerinde gönderici veya alıcıya ya da her
ikisine ait tanıtıcı bilgiler okunaklı ve dayanıklı bir şekilde işaretlenir. Birleşmiş Milletler numaraları
Madde 63- Adi paket dışındakilerin üzerinde, Ek-3’deki
Birleşmiş Milletler numaralarından uygun olanı UN kısaltması ile birlikte
okunaklı ve dış etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde belirtilir. 50
kg'ı aşan paketler Madde 64- 50 kg'ı aşan her paketin izin
verilebilen toplam ağırlığı okunaklı ve dayanıklı bir şekilde paketin dış
yüzeyine işaretlenir. Paket
tanıtma
kodları
Madde
65- Her paket için
sınıfına ait olan IP-1,
IP-2, IP-3, A, B(U), B(M), C tanıtma kodları okunaklı ve dış etkilere karşı
dayanıklı olacak şekilde paketin dış yüzeyinde belirtilir.
Paket üzerinde bulunması gerekli bilgiler Madde 66- IP-2, IP-3 ve A tipi paketlerde ek olarak
uluslararası taşıt kayıt kodu (VRI) paket üzerinde yer alır. Ayrıca, menşei
ülke yetkili kurumunun öngördüğü imalatçı ile ilgili bilgiler de okunaklı ve
dış etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde belirtilir. B(U), B(M) ve C tipi
paketler ile uranyum hekzaflorür ve bölünebilir madde taşıyan paketler ve
Kurumun öngördüğü koşullarda ve tarihe kadar Uluslararası Atom Enerjisi
Ajansı’nın 1973’ten başlayarak daha önceki taşıma yönetmeliklerine göre onay
almış paket tiplerinde menşei ülkenin yetkili kurumunun ya da gerektiğinde
diğer yetkili kurumların tasarım onayı ve her paket için ayrı ayrı verilen
seri numaraları da uygun şekilde paket üzerinde yer alır.
Paket
üzerinde bulunması gerekli radyasyon işareti ve diğer işaretler Madde 67- Ek-2, Şekil-1'de gösterilen radyasyon işareti ile
birlikte diğer etkilere dayanıklı olduğunu gösterir işaretler de B(U), B(M),
C ve bölünebilir madde taşıyan paketler üzerine görülebilir biçimde ve dış
etkilere dayanıklı olacak şekilde
tespit edilir. LSA-I ve
SCO-I bilgileri Madde 68- Pakette LSA-I veya SCO-I madde var ise üzerindeki etikette
RADYOAKTİF LSA-I veya RADYOAKTİF SCO-I
olarak belirtilir. Etiketleme Madde 69- Ek-2, Şekil-2, 3, 4 ve 5'de örnekleri verilen etiketler
her bir paket, koli, taşıma kabı üzerine sınıflarına uygun olarak ve açıkça
görünecek şekilde tespit edilir. İçerikle
ilgisi kalmayan etiketler çıkarılır veya üstü kapatılır. Etiketleme usulü Madde 70- Etiketler paket ve kolinin
iki zıt yüzüne ve ticari taşıma kabının veya tankın her dört yüzüne
yapıştırılır. Ek-2, Şekil 5’e uyan etiketlerin bitişiğine gerektiğinde 2, 3,
4 no’lu etiketler de yapıştırılır.
Etiketler diğer etiket ve bilgileri kapatmayacak şekilde tespit edilir. Radyoaktif içerik için
etiketleme Madde 71- Etiket üzerinde yer alması gereken bilgiler
aşağıda verilmiştir: a) İçerik: 1) LSA-I madde dışında, içindekiler (contents) hizasına
radyoizotopların Ek-1, Tablo-1’de verilen isimleri ve sembolleri yazılır. Paketin
birden fazla radyoizotop bulundurması durumunda ise, etikette yer alması
gereken radyoizotoplardan radyoaktivite konsantrasyon sınırları en düşük
olanlardan başlayarak etiket üzerindeki alan elverdiği ölçüde LSA-II,
LSA-III, SCO-I, SCO-II simgeleri kullanılarak
yazılır. 2) LSA-I madde için, sadece “LSA-I” simgesi gereklidir. b)
Aktivite: Paketin içerdiği radyoaktif maddenin maksimum radyoaktivitesi aktivite
(activity) hizasına uygun ön ekler konularak Bq birimi cinsinden, bölünebilir
madde için ise gram ve katları cinsinden kütle değeri yazılır. c)
Aynı cins radyoizotopları içeren maddeleri taşıyan paketlerin oluşturduğu
koli ve taşıma kapları için radyoaktivite ve içindekilerin hizasına toplam değerleri,
farklı radyoizotopları içeren maddeleri taşıyan paketlerin oluşturduğu koli
ve taşıma kaplarının etiketleri üzerine taşıma dökümanlarına bakınız (see
transport documents) ibaresi yazılır. d)
Taşıma İndisi: I-BEYAZ sınıfına dahil taşımalar için taşıma indisi
belirtilmesine gerek yoktur. Kritiklik güvenliği için
etiketleme
Madde
72- Sertifika başvurusunda veya
paket tasarım onayı için yetkili kurumun belirtttiği gibi Ek-2, Şekil 5’te
verilen etiket kritiklik güvenlik indisini içerecek şekilde doldurulur. Koli ve taşıma kapları için
kritiklik güvenlik indisi
Madde
73- Koli veya taşıma kapları için
etikette belirtilen kritiklik güvenlik indisi, bölünebilir maddelerin
toplamına aittir. Plakalama Madde 74- Adi paket dışında
radyoaktif paket taşıyan büyük taşıma
kabı ve tankları Ek-2, Şekil-6'da verilen forma uygun dört plaka taşır.
Plakalar düşey durumda her yüze tespit edilir. Paketlenmemiş LSA-I, SCO-I ve veya paketlenmiş ve tek Birleşmiş Milletler numarası taşıyan
özel koşullu sevkıyat için plakalama
Madde 75- Paketlenmemiş LSA-I madde veya SCO-I veya
paketlenmiş ve tek Birleşmiş Milletler numarası taşıyan özel koşullu
sevkıyatın Birleşmiş Milletler numarası, boyutu 65 mm'den küçük olmamak üzere
siyah renkte; Ek-2, Şekil-6’da görülen plakanın alt yarısındaki beyaz kısma
veya Ek-2, Şekil-7’de görülen plaka üzerine işaretlenir. Göndericinin sorumlulukları
Madde
76- Gönderici, bu Yönetmelikte belirtildiği şekilde
işaretleme, etiketleme ve plakalama yapmaktan sorumludur. Gönderilen
paket bilgileri Madde
77- Gönderici gönderilen
paket ile birlikte taşıma belgelerine aşağıda belirtilenlerden uygun
olanları ilave eder: a)
Ek-3’de verilen
gönderi ismi, b) Birleşmiş Milletler Radyoaktif Madde Sınıf No “7”, c)
Ek-3’de verilen Birleşmiş
Milletler Gönderi Numarası (UN Shipping Number), d) Her bir radyoizotopun ya da
birden fazla radyoizotop olması durumunda bunların isim ya da simgeleri veya
varsa genel tanımları, e)
Radyoaktif maddenin
fiziksel ya da kimyasal yapısı, var ise özel durumu, f)
Radyoaktif
maddenin radyoaktivitesinin “Bq”, bölünebilir maddenin kütlesinin “g” olarak
değeri, g)
Paketin
dahil olduğu sınıf , h) II-SARI ve III-SARI sınıfları
için Taşıma İndisi, i)
Muafiyet
sınırları içinde kalanların dışındaki bölünebilir madde için CSI, j)
Paket
ya da paket içeriği ile ilgili yetkili kurum onay sertifikasına ait tanıtım
işareti ya da numarası, k) Paket, koli ya da taşıma kabı
içinde yer alıyor ise her bir pakete ait tüm bilgilerin listesi. Ayrıca,
geçici yükleme ya da indirme yapılacak ise bunu belirtir belgeler, l)
Özel
koşullu gönderi söz konusu ise bunun “ÖZEL KOŞULLU TAŞIMA” olarak bildirimi, m)
LSA-II,
LSA-III, SCO-I ve SCO-II taşınıyorsa A2’nin katları cinsinden toplam
radyoaktivite miktarı. Paket işlemleri
Madde 78- Paketleme, sınıflandırma, işaretleme, etiketleme,
plakalama ile ilgili işlemler gönderici tarafından eksiksiz olarak yerine
getirilir. Gönderici beyanı
Madde 79- Gönderici, taşımanın 77 nci maddede belirtildiği şekilde
yapıldığına dair bir beyannameyi de taşıma belgeleri arasına ilave eder.
Taşıma uluslararası bir antlaşma hükümleri içinde kalıyorsa, ilgili
antlaşmanın hükümlerine uyulduğu da beyan edilir. Beyanname Madde 80- Beyanname gönderici
tarafından tarih belirtilerek imzalanır. Etiketlerin kaldırılması Madde 81- Bir boş paket adi paket
olarak taşınıyorsa önceden yerleştirilmiş etiketler pakette görünmeyecek
konuma getirilir veya tamamen sökülür. Taşıyıcı bilgileri Madde
82- Gönderici,
taşıma belgesinde taşıyıcıya; a)
Paket, koli veya
taşıma kabının yüklenmesi, istiflenmesi, taşınması, kullanımı ve boşaltılması
esnasında ısının güvenli dağılımı için özel istifleme veya özel istiflemenin
gerekip gerekmediği ile ilgili ilave
bilgileri, b) Araç veya taşımada kullanılacak yol ile ilgili
belirlediği koşulları ve gerekli güzergah bilgilerini, c)
Acil durum
planlarını sağlar. Yetkili kurum sertifikası Madde 83- Yetkili kurumun sertifikasının gönderilen pakete
eşlik etmesi zorunluluğu yoktur. Gönderici bu sertifikaları yükleme ve
boşaltma öncesinde taşıyıcıya temin eder. Yetkili kurumlara bildirim Madde 84- Yetkili kurum onayı
gerektiren bir paketin ilk kullanımından önce gönderici, yetkili kurum ya da
kurumlar tarafından onaylanmış tasarım sertifikasını paketin güzergahı
üzerindeki ve gönderildiği ülke yetkili kurumlarına ulaştırmakla yükümlüdür.
Ancak, gönderici karşı taraftan teyit beklemek, aynı şekilde yetkili kurum da
teyit etmek zorunda değildir. Bildirim yükümlülüğü Madde 85- Aşağıda belirtilen durumlar
için gönderici, Kuruma taşımanın başlamasından 7 gün önce bildirim yapmakla
yükümlüdür; a)
3000 A1 veya
3000 A2 ya da 1000 TBq değerinin üstünde radyoaktiviteye sahip radyoaktif
madde taşıyan C tipi paketler, b) 3000 A1 veya 3000 A2 ya da 1000 TBq değerinin üstünde
radyoaktiviteye sahip radyoaktif madde taşıyan B(U) tipi pakeler, c)
B(M) tipi
paketler, d) Özel uygulama gerektiren taşımalar. Gönderi
belgesinde bulunması gerekli bilgiler Madde 86- Gönderilen paket belgesi
aşağıdakileri kapsar: a)
Paket veya
paketlerin kimliklerini belirleyecek şekilde tüm uygulanabilir sertifika
numaraları ve kimlik işaretlerini kapsayan yeterli bilgiler; b) Gönderi tarihi, beklenen ulaşma tarihi ve önerilen güzergah
hakkında bilgi; c)
Radyoaktif
maddelerin veya nüklidlerin isimleri, d) Radyoaktif maddenin fiziksel ve kimyasal şeklinin
tanımı veya maddenin özel tip radyoaktif madde olduğu ya da az dağılan bir
radyoaktif madde olup olmadığı, e)
Radyoaktif
içeriğin ilgili SI birimlerinde “Bq” ve katları olarak maksimum aktivitesi,
bölünebilir madde için “g” ve katları olarak kütlesi. Taşıma
onay belgesi Madde 87- Taşıma onay belgesinde gerekli
bilgilerin mevcut olması durumunda, göndericinin bu bilgileri ayrıca sağlaması
gerekmez.
Sertifika ve talimatların muhafazası Madde 88- Gönderici,
bu Yönetmeliğin yedinci bölümünde gerekli görülen sertifikaların ve paketin
uygun şekilde hazırlandığı ve kapatıldığına dair talimatların birer kopyasını
muhafaza eder. Taşıma
sırasında ayırma ve geçici depolama
Madde 89- Paket, koli, taşıma kabı veya tank, taşıma sırasında
ya da transit edilirken bekletme yapılacak ise; a) Radyasyon ışınlanmalarının kontrolü için, 10 ile 11
inci maddelere göre belirtilen doz seviyeleri göz önüne alınarak insanların
ve banyo edilmemiş fotoğraf filmlerinin bulunduğu yerlerden ayrı olarak, b) Diğer tehlikeli maddelerin de bulunması durumunda
ilgili ulusal veya uluslararası mevzuat göz önüne alınarak yerleştirilir. II-SARI ve III-SARI sınıfına
dahil paketlerin taşınması
Madde 90- II-SARI ve III-SARI sınıfına dahil paket ya da koli,
yolcuların seyahat ettiği bölümlerde taşınamaz. Taşıma ancak bu bölümlerin
yetkilendirilmiş kişilere tahsis edilmesi durumunda yapılabilir. Taşıma ve transit esnasında
bekletme Madde 91- Taşıma ve
transit esnasında paket,
güvenliği sağlanacak bir bölgede bekletilir. Diğer kargo ile beraber
bekletme
Madde
92- Paket, yüzeyindeki ısı akısının 15
W/m2 değerinden büyük olmaması, yakın çeresindeki diğer kargonun çuval ve
benzeri içinde bulunmaması ve ilgili yetkili kurum tarafından onay
sertifikasında öngörülmüş özel bir husus olmaması durumunda koşul
gerektirmeksizin taşıma veya transit esnasında bekletmede diğer kargo ile
beraber bekletilebilir. Bir arada bulunabilecek paket,
koli, tank veya taşıma kapları
Madde 93- Bir taşıma sırasında bir arada bulunabilecek paket,
koli, tank veya taşıma kapları aşağıda verildiği gibi kontrol edilir: a)
Özel amaçla
taşınma dışında paket, koli veya taşıma kaplarının sayısı Ek-1, Tablo-8’de
verilen toplam TI değerlerine göre sınırlandırılır. LSA-I madde için TI
sınırlaması yoktur. b) Özel koşullu taşımada bir taşıma aracı için
sevkıyatın toplam taşıma indisine sınır uygulanmaz. c)
Normal taşıma
koşullarında aracın herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesi 2 mSv/h
ve 2 m mesafede 0.1 mSv/h değerini aşamaz. d) Taşıma kabı veya aracının içindeki kritiklik güvenlik
indisinin toplamı Ek-1, Tablo-9’da
verilen değeri aşamaz. Özel koşullu taşıma şartı
Madde 94- Taşıma indisi 10’dan büyük olan paket veya koli ya da kritiklik güvenlik indisi 50'yi aşan sevkıyat sadece özel koşullu taşınabilir. Taşıma veya
transit sırasında bölünebilir madde taşıyan paketlerin yerleştirilmesi Madde 95- Geçici olarak bekletilen ve bölünebilir madde
taşıyan araç ya da ticari taşıma kabındaki toplam kritiklik güvenlik indisi
50'yi geçmeyecek şekilde belirlenir ve gruplar arasında en az 6 metre mesafe
bırakılır. Bölünebilir madde taşıyan
araçlar arası mesafe Madde 96- Ek-1, Tablo-9’da belirtilen toplam kritiklik
güvenlik indisi 50'yi aşan taşıma kabı ya da taşıma aracı ile bölünebilir
madde taşıyan diğer paket, koli, taşıma kapları veya radyoaktif madde taşıyan
diğer araçlar arasında en az 6 metre mesafe bırakılır. Kara ve demiryolu ile taşımada ek
koşullar Madde 97- Ek-2, Şekil-2, Şekil-3, Şekil-4 veya Şekil-5’de
verilen etiketlerden herhangi biri ile etiketlenmiş olan paket, koli veya
taşıma kaplarını taşıyan demiryolu ve karayolu taşıtları veya koşullu taşıma
altındaki taşıma araçları Şekil-6’de verilen plaka ile demiryolu araçlarında
dış iki yan yüzüne, karayolu araçlarının dış iki yan yüzü ile arka yüzüne
yerleştirilerek işaretlenir. Araç
kapalı değil ise, plakalar kargo taşınan bölüm üzerine görünür biçimde
takılır. Açık araçta büyük taşıma kabı ya da tank taşınıyor ise bunların dış
yüzeylerindeki plakalar yeterlidir. Plakanın takılacağı yeri yeterli olmayan
araca Ek-2, Şekil-6’da tanımlanan plaka boyutları 100 mm’ye kadar
küçültülerek takılır. Karayolu ve demir yolu
araçlarında plakalama
Madde 98- Araçta taşınan paketlenmemiş LSA-I madde veya SCO-I
veya paketlenmiş ve tek Birleşmiş Milletler numarası taşıyan özel koşullu
sevkıyatın Birleşmiş Milletler numaraları, boyutu 65 mm'den küçük olmamak
üzere ve siyah renkli olarak karayolu araçlarının dış iki yan yüzü ile arka
yüzüne, demiryolu araçlarında ise dış iki yan yüzüne tespit edilmiş olan,
Ek-2, Şekil-6’da verilen plakanın alt yarısındaki beyaz kısma veya Ek-2,
Şekil-7’de verilen plaka üzerine işaretlenir. Özel koşullu taşımada
radyasyon seviyeleri
Madde 99- Özel koşullu taşımada radyasyon seviyesi aşağıda
verilen değerleri aşamaz: a)
Paket ya da
kolinin herhangi bir dış yüzeyinde radyasyon seviyesi üst limiti 10
mSv/h’dir. 2 mSv/h değerinin geçilebileceği durumlar aşağıda verilmiştir: 1) Araçta normal taşıma koşullarında yetkisiz kişilerin
paket ile temasını engelleyecek kapalı bir bölmenin bulunması, 2) Paketin bu bölmede taşıma süresince devrilme ya da
savrulmasına karşı gerekli önlemlerin alınmış olması koşullarının sağlanması, 3) Taşıma süresince araçtan indirme, yükleme
yapılmaması. b) Aracın alt ve üstü de dahil olmak üzere dış
yüzeylerinde, araç açık ise, kasası, yükün üst yüzeyi ve aracın alt yüzeyi
üzerinde 2 mSv/h, c) Kapalı ve
açık aracın düşey dış yan yüzey veya kasasından 2m mesafede herhangi bir
noktada 0.1 mSv/h. II-SARI ve III-SARI sınıfındaki paketlerin
karayolunda taşınması Madde 100- II-SARI ve III-SARI
sınıfında paket taşıyan karayolu aracında eğitimli sürücü veya gerekirse
ilgili bir diğer kişi dışında başka yolcu taşınmaz. Deniz yolu ile taşımada ek koşullar Madde
101- Ek-1, Tablo-8’de gemi ile taşıma değerleri verilen paket ya da
koliden yüzeyindeki radyasyon seviyesi 2 mSv/h değerini aşanlar özel koşullu
taşınmadıkça, gemi ile özel uygulama dışında taşınmaz. Deniz yolu ile özel uygulamalı taşıma Madde 102- Taşıma, sadece radyoaktif maddenin taşınmasına tahsis edilmiş bir gemi ile yapılıyorsa ve
geminin bandırasını taşıdığı ülkenin yetkili kurumu tarafından onaylanmış bir
radyasyondan korunma programı mevcut ve ayrıca, birden fazla limanda yükleme,
yerleştirme, indirme işlemini yürüten uzman personeli varsa, Ek-1,
Tablo-8’deki TI değerleri ile normal koşullarda uygulanan ve bir taşıma
aracının üzerindeki 2 mSv/h ve araca 2 m mesafedeki 0.1 mSv/h radyasyon
seviyesi sınırları dikkate alınmaz. Hava yolu
ile taşımada ek koşullar Madde 103- B(M) tipi paketler ile özel koşullu gönderilen diğer
kargo, yolcu uçakları ile taşınmaz. Soğutulan tip B(M) paketler
Madde 104- Soğutulan tip B(M) paketler ile taşıma süresince
dışarıdan müdahale ile soğutulması gereken ve taşıma süresince kontrol
altında tutulması gereken paketler ile tutuşabilir sıvı maddeler hava yoluyla
taşınmaz. Yüzey radyasyon seviyesi 2 mSv/h değerini aşan paketler
Madde 105- Yüzeydeki radyasyon seviyesi 2 mSv/h değerini aşan
paket ve koli hava yoluyla özel
uygulama dışında taşınmaz. Posta ile
taşımada ek koşullar Madde 106- Adi paket için gerekli şartları sağlayan ve
radyoaktivitesi Ek-1, Tablo-3'de verilen değerlerin onda birini geçmeyen
paketler Uluslararası Posta Birliği (UPU) tarafından öngörülen aşağıdaki
koşullar sağlandığı takdirde normal posta ile taşınabilir: a)
Paket postaya
sadece Kurum tarafından izin verilmiş göndericiler tarafından verilebilir, b) Paket en kısa ulaşım yoluyla, genellikle hava yolu
ile gönderilir, c)
Paket üzerine “RADYOAKTİF
MADDE-POSTA İÇİN İZİN VERİLEN MİKTARDA (QUANTITIES PERMITTED FOR
MOVEMENT BY POST)” ibaresi okunaklı ve çıkmayacak şekilde yazılır, paket boş
olarak iade edilirken yukarıdaki ibare kaldırılır, d) Göndericinin adı ve adresi ve paketin içeriği, paket
üzerinde ve içinde belirtilir, e)
Paketin alıcıya
ulaştırılamaması durumunda, güvenli bir yerde muhafaza edilerek en kısa
sürede göndericisine teslim edilmesi sağlanır. Gerekirse Kuruma haber
verilir. Etiketi tahrip olmuş paketler
Madde 107- Herhangi bir nedenle etiketi tahrip olmuş,
göndericisi ve alıcısı belli olmayan paketler en kısa zamanda Kuruma
bildirilir. Bu paketlerle ilgili işlemler Kurum tarafından yürütülür. Gümrük işlemleri Madde 108- Gümrük işlemleri yetkili
kişiler tarafından ve radyasyon seviyesi açısından uygun bir mahalde,
gerektiğinde paket içeriğinin kontrolü de yapılarak gerçekleştirilir. Gümrük
işlemleri sırasında açılmış paketler alıcıya ulaştırılmadan önce gönderi
koşullarına uygun hale getirilir. Teslim
edilemeyen paketler Madde 109- Alıcısına teslim
edilemeyen paketler emniyetli bir yerde muhafaza edilerek Kurum haberdar
edilir ve Kurumun talimatına göre hareket edilir. BEŞİNCİ BÖLÜM
Radyoaktif Maddeler ve Paketler
İçin Genel Koşullar Radyoaktif Maddeler İçin
Koşullar LSA-III
için koşullar
Madde
110– LSA-III olarak nitelendirilen katı maddelere 118 inci maddede belirtilen test koşulları
uygulandığında suya geçen aktivite değeri 0.1 A2 değerini aşamaz.
Özel
hazırlanmış radyoaktif madde
Madde 111– Özel hazırlanmış radyoaktif maddenin bir boyutu 5
mm’den küçük olamaz. Özel hazırlanmış radyoaktif madde için koşullar Madde 112– Özel
hazırlanmış radyoaktif madde, 189 ila 196 ncı maddelerde belirtilen koşullarda
190, 191, 192 ile 194 üncü maddelerde belirtilen testler sonucunda çatlama
veya kırılma, 193 ve 194 üncü maddelerde belirtilen testler sonucunda erime
veya dağılma ya da 195 ve 196 ncı maddelerde belirtilen testlerde çözünme
dolayısı ile suda 2 kBq’den daha yüksek aktivite değeri tespit edilmeyen veya
ISO 9978 sızıntı testi yöntemleri standardında belirtilen sızıntı değerlerini
geçmeyecek şekilde imal edilir. Kapsül içine alınmış özel hazırlanmış radyoaktif
madde Madde 113– Kapsül içine alınmış özel hazırlanmış radyoaktif madde kapsül
tahrip edilmeden açılamayacak şekilde imal edilir. Düşük
oranda dağılabilir radyoaktif madde için koşullar Madde 114– Zırhlanmamış düşük
oranda dağılabilir radyoaktif madde içeren bir paket aşağıda verilen koşulları
taşır: a)
Zırhlanmamış düşük oranda dağılabilir radyoaktif maddeden 3 m mesafedeki
radyasyon seviyesi 10 mSv/h değerini aşamaz. b) Madde 220 ve 221’te
belirtilen ilgili test koşulları uygulandığında 100 µm aerodinamik yarıçap
eşdeğerindeki gaz ve partiküller havaya 100 A2 değerinden fazla yayılamaz.
İkinci bir deney için aynı örnek kullanılmaz. c)
Madde 188’de belirtilen ilgili
test koşulları uygulandığında suya geçen aktivite 100 A2 değerini aşamaz.
Test uygulanırken (b) de belirtilen testlerin bozulma etkileri göz önüne
alınır. Bütün
paketler için genel koşullar
Madde 115 – Bütün paketlerin tasarımında kolay taşınabilir ve
taşıma sırasında güvenli şekilde yerleştirilebilir olması göz önüne alınır. Paketin
yapısındaki taşıma ve yükleme elemanları Madde 116– Paketin
yapısındaki taşıma ve yükleme elemanları normal taşıma koşullarında zarar
görmeyecek veya meydana gelebilecek olumsuz bir durumda
paketin diğer bileşenlerini etkilemeyecek ve diğer Yönetmelik hükümlerinin
yerine getirilmesine engel olmayacak şekilde tasarlanır.
Tasarım koşullarının yerine getirilemediği durumlar Madde 117– 116 ncı maddede belirtilen koşulları yerine getiremeyen durumlar için söz
konusu elemanlar sökülebilir veya taşıma süresince iptal edilebilir şekilde
tasarlanır. Taşımayı kolaylaştırıcı paket tasarımı Madde
118– Paket
tasarımında mümkün olduğu kadar bulaşmanın kolay giderilmesini sağlayacak ve
su tutmayı önleyecek basit düz yüzeyler tercih edilir. Taşımayı
kolaylaştırmak için sonradan ilave edilen elemanlar paket güvenliğini
etkilemeyecek şekilde kullanılır.
İvme ve titreşim etkilerine dayanıklılık Madde 119– Paket taşıma sırasında mümkün olduğu kadar ivme ve
titreşim etkilerine dayanıklı, paketin
açma, kapama ve güvenlik elemanları da tekrar kullanılabilir şekilde tasarlanır. Paket imalatında kullanılan malzeme özellikleri Madde
120– Paket ve
yapısında bulunan diğer bileşenler radyoaktif madde ile fiziksel ve kimyasal
temasta olumsuz etkilenmeyecek malzemeden imal edilir.
Ayar
vanalarının tasarımı Madde
121– Paket yapısında
bulunabilecek tüm ayar vanaları yetkisiz kullanıma karşı korumalı olarak
tasarlanır.
Sıcaklık ve basınca uygun tasarım
Madde 122– Paket tasarımında normal taşıma koşullarında
karşılaşılabilecek ortam sıcaklıkları ve basınçları dikkate alınır. Diğer tehlikeli özelliklere sahip radyoaktif
maddeler için paket tasarımı Madde 123– Diğer tehlikeli özelliklere sahip radyoaktif maddeler
için paket tasarımında bu Yönetmelik hükümleri ile birlikte tehlikeli
maddeler ile ilgili diğer ulusal ve uluslararası mevzuat göz önüne alınır. Hava
yolu ile taşımada ek koşullar
Madde 124– Güneş radyasyonu dikkate
alınmadan 38ºC’lik
ortam sıcaklığında paketin ulaşılabilir yüzeylerindeki sıcaklık 50ºC’yi
aşamaz. Madde 125– Paket, ortam sıcaklığı -40ºC ile +55ºC arasında
değiştiğinde mahfaza bütünlüğü olumsuz şekilde etkilenmeyecek biçimde
tasarlanır. Sıcaklık
değişikliklerinde mahfaza bütünlüğü
Madde 126- Paket, ortam basıncının 5 kPa düzeyine
düşmesi halinde sızıntı yapmayacak mahfaza sistemine sahip olacak şekilde
tasarlanır.
Adi
paketler için koşullar
Madde 127– Adi paket, bütün paketler için genel koşullar ile
birlikte, havayolu ile taşınması durumunda havayolu ile taşımada ek koşullara
da uygun şekilde tasarlanır. Endüstriyel
paket tasarımı
Madde 128– IP-1, bütün paketler için genel koşullar ile
birlikte havayolu ile taşınması durumunda havayolu ile taşımada ek koşullara
da uygun olarak tasarlanır. Paketin en küçük dış boyutu 10 cm’den küçük olamaz. Endüstriyel paketler için koşullar Madde 129–
IP-2, IP-1 için gerekli koşullara uygun olarak ve 206 ve 207 nci maddelerde
belirtilen ilgili testler uygulandığında, içeriğinde azalma veya dağılma
olmayacak ve zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin
herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak
biçimde tasarlanır. IP-3 ve IP-1 için gerekli ek koşullar Madde
130– IP-3 ve IP-1 için gerekli koşullara ek olarak, 141
ila 152 nci maddelerde belirtilen koşullara da uygun olarak tasarlanır. IP-2
ve IP-3 için alternatif koşullar
Madde 131- IP-1 için gerekli koşullara ve ayrıca Birleşmiş
Milletler’in paketleme için genel tavsiyelerinin tehlikeli maddelerin
taşınması ile ilgili bahsinde (General Recommendations on Packing of the
United Nations Recommendations on the Transport of Dangerous Goods)
belirtilen standartlara veya bu standartlara eşdeğer diğer standartlara uygun
ve “UN Packaging Group I or II” de belirtilen test koşulları uygulandığında
içeriğinde azalma veya dağılma olmayan ve zırhlama bütünlüğünde meydana
gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini
%20’den fazla arttırmayacak şekilde tasarlanmış paketler IP-2 ve IP-3 olarak
sınıflandırılabilir. Tank tipi
taşıma kapları ile ilgili koşullar Madde
132– Tank tipi taşıma
kapları, IP-1 için gerekli koşullara ve Birleşmiş Milletler tavsiyelerinin
tüm taşıma yollarında kullanılan tank standartları bahsinde (Recommendations
on Multimodal Tank Transport of the United Nations Recommendations on the
Transport of Dangerous Goods) belirtilen standartlara veya bu standartlara
eşdeğer diğer standartlara uygun ve 265 kPa test basıncına ve yapısındaki diğer zırhlama sisteminin
normal taşıma koşullarında oluşan zorlamalara dayanıklı, zırhlama
bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki
radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak şekilde tasarlanmışlar ise
IP-2 ve IP-3 olarak sınıflandırılabilir.
Tank tipi
taşıma kapları dışında kalan tanklar ile ilgili koşullar Madde 133– Tank tipi taşıma kapları dışında kalan tanklar,
Ek-1, Tablo 4’te belirtilen LSA-I ve LSA-II sıvı ve gazları taşımak üzere 132
nci maddedeki koşullara uygun olmak üzere IP-2 ve IP-3 olarak
sınıflandırılabilir. Ticari taşıma kapları ile ilgili koşullar Madde
134– Ticari taşıma kapları, içerdikleri radyoaktif maddeler katı halde
bulunmak koşuluyla , IP-1 için gerekli koşullara ve ISO 1496/1: “Series 1
Freight Containers-Spesifications and Testing-Part 1: General Cargo
Containers” standardına uygun olarak ve normal taşıma koşullarında meydana
gelebilecek sarsıntı ve titreşimler ile içeriğinde azalma veya dağılma
olmayacak ve zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin
herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak
şekilde tasarlanmışlar ise IP-2 ve IP-3 olarak sınıflandırılabilir.
Metal ortaboy taşıma kapları ile ilgili koşullar Madde 135– Metal ortaboy taşıma kapları, IP-1 için gerekli
koşullara ve Birleşmiş Milletler tavsiyelerinin orta boy taşıma kapları
standartları bahsinde (Recommendations on Intermediate Bulk Containers
(IBC’s) of the United Nations Recommendations on the Transport of Dangerous
Goods) belirtilen standartlara uygun ve “UN Packing Group I or II”de
belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma
olmayan ve zırhlama bütünlüğünde meydana gelebilecek bozulma paketin herhangi
bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini %20’den fazla arttırmayacak şekilde
tasarlanmışlar ise IP-2 ve IP-3 olarak sınıflandırılabilir. Uranyum
hekzaflorür taşıyan paketler için koşullar
Madde 136– Uranyum hekzaflorür, ISO 7195: “Packing of Uranium
Hexafluoride (UF6) for Transport” standardına uygun olarak tasarlanmış
paketlerde taşınabilir. Bu tip paketler bu Yönetmeliğin radyoaktif ve
bölünebilir madde ile ilgili hükümlerini de yerine getirir. Uranyum hekzaflorür taşıyan paketlerin tasarımı Madde 137– 0.1 kg ve daha fazla uranyum hekzaflorür içeren paketler, 202 nci maddede belirtilen ve ISO
7195 standardına ait yapısal test koşulları uygulandığında sızdırma
yapmayacak ve kabul edilemez şekilde zorlanmayacak ve 206 ncı maddede
belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma
olmayacak ve 212 nci maddede belirtilen test koşulları uygulandığında mahfaza
sisteminde yırtılma meydana gelmeyecek şekilde tasarlanır. Uranyum hekzaflorür taşıyan paketler için basınç
ayar vanaları Madde 138– 0.1 kg ve daha fazla uranyum hekzaflorür içeren
paketlerde basınç ayar vanaları yer almaz. 0.1 kg ve daha fazla uranyum hekzaflorür içeren
paket tasarımı Madde 139– ISO 7195
dışındaki bir standartta olmakla beraber 137 ile 138 inci maddelerde
belirtilen koşullara mümkün olduğu kadar uygun tasarlanmış ve 202 nci maddede
belirtilen test koşulları uygulandığında 2.76 Mpa’dan daha düşük basınç altında
zorlanmayan ve sızdırmayan ve 9000 kg veya daha fazla uranyum hekzaflorür
taşımak için tasarlanmış ancak 212 nci maddede belirtilen koşullara uygun
olmayan paketler Kurum onayı olmak koşulu ile, 0.1 kg ve daha fazla uranyum
hekzaflorür içeren paket tanımı ile taşınabilir. A tipi paketler için koşullar
Madde 140– A tipi paketler, bütün paketler için genel koşullar
ve havayolu ile taşınması halinde havayolu ile taşımada ek koşullara uygun
olarak tasarlanır. En küçük A tipi paket boyutu Madde
141– A tipi paketin
bir dış boyutu 10 cm’den küçük olamaz.
A tipi paket üzerindeki taşıma elemanları Madde 142– Paket üzerinde bulunan taşıma elemanları normal
taşıma ve kaza koşullarında zorlamaya maruz kaldıklarında paket bütünlüğünü
koruyacak ve bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesini engellemeyecek
şekilde tasarlanır. Sıcaklık
değişimlerine uygun A tipi paket tasarımı
Madde 143– Paket tasarımında paket içeriğinin ve paket
bileşenlerinin -40ºC ile +70ºC arasında değişen ortam sıcaklıklarındaki davranışları,
özellikle sıvı halde bulunan maddelerin donma dereceleri dikkate alınır. A
tipi paket tasarımında ulusal ve uluslararası standartlara uygunluk
Madde 144– Paket tasarım ve imalat yöntemlerinde Kurum tarafından
ulusal ve uluslararası standartlara uygunluk aranır. A tipi pakette kilit sistemi Madde 145– Tasarımda mahfazanın güvenli bir şekilde
kapatılmasını sağlayacak ve paket içinde meydana gelebilecek
ani basınç değişimi ile veya istenmeden açılmasını engelleyecek bir kilit
sistemi bulunur. A tipi pakette özel hazırlanmış madde Madde
146– Özel hazırlanmış
madde mahfazanın bileşeni olabilir.
A tipi paket ile tümleşik olmayan mahfazanın desteklenmesi Madde
147– Mahfaza paket
ile tümleşik değil ise paketin diğer bileşenlerinden ayrı olarak güvenli bir
şekilde kapatılmasını sağlayacak bir kilit sitemi ile desteklenir.
A tipi pakette kimyasal
reaksiyonlara uygun mahfaza tasarımı
Madde
148– Uygulanabilir
durumlarda mahfazanın bütün bileşenlerinin tasarımında kimyasal reaksiyon
sonucu oluşabilecek gaz ve radyasyonun moleküler ayrıştırma etkisi göz önüne
alınır.
A
tipi pakette basınç değişimine uygun mahfaza tasarımı Madde 149– Ortam basıncının 60 kPa seviyesine kadar düşmesi durumunda
mahfaza, içeriğini korumaya devam eder. A tipi pakette basınç destek vanaları dışındaki
vanalar Madde 150– Basınç destek vanaları dışındaki vanalar olası bir
sızıntıyı tutacak bir hazne içinde bulunurlar. Sıvı radyoaktif madde taşıyan A tipi paket
tasarımı Madde 151– Paket, 203 ila 208 inci maddelerde belirtilen test koşulları uygulandığında
içeriğinde azalma veya dağılma olmayacak ve zırhlama bütünlüğünde meydana
gelebilecek bozulma paketin herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesini
%20’den fazla arttırmayacak şekilde tasarlanır. Sıvı radyoaktif madde taşıyan
A tipi paket tasarımında sıcaklık değişimleri ve diğer etkileyici faktörlere
karşı taşma payı göz önüne alınır. Sıvı radyoaktif madde taşıyan A tipi paket
için koşullar Madde 152– Sıvı radyoaktif madde taşıyan A tipi paketler ayrıca,
209 uncu maddede belirtilen test koşulları uygulandığında sızıntıya karşı
paket içeriğinin hacminin yaklaşık iki katı soğurma yapabilecek ve sızıntı
olması halinde sıvı ile temas edecek şekilde yerleştirilmiş soğurucu malzeme
veya sıvının toplanmasına olanak verecek dış haznesi olan bir mahfaza
sistemine sahip olur. Gaz fazında radyoaktif madde taşıyan A tipi paket
tasarımı Madde 153– Gaz fazında radyoaktif madde taşıyan A tipi paketler
209 uncu maddede belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinde azalma
veya dağılma meydana gelmeyecek şekilde tasarlanır. Trityum veya diğer asal
gazları taşımak üzere tasarlanan paketlere bu koşul uygulanmaz. B(U) tipi paket
tasarımı
Madde
154– B(U) tipi
paketler bütün paketler için genel koşullara, havayolu ile taşıma durumunda
havayolu ile taşımada ek koşullara ve A tipi paketler için gerekli koşullara
uygun olarak tasarlanır. Ancak, 151 inci maddede belirtilen test koşulları
uygulandığında içeriğinde azalma veya dağılma ile ilgili koşul aranmaz.
B(U) tipi paket için koşullar Madde
155– B(U) tipi
paketler için:
a)
Paket
ortam sıcaklığı 38ºC olarak kabul edilir,
b) 203 ila 208 inci maddelerde
belirtilen test koşulları uygulandığında içeriğinin yaydığı ısı, paketin bir
hafta boyunca kontrolsüz kalması durumunda bütünlüğünde bu Yönetmelik
hükümlerinin yerine getirilmesini engelleyecek biçimde bozulma olmayacak ve
ısı etkisinin içeriğin fiziksel biçiminde, geometrisinde olumsuz değişiklik,
mahfazada çatlama, erime veya paket bütünlüğünde rutubet ve korozyonun eşlik
ettiği bozulma meydana getirmeyecek şekilde tasarlanır.
B(U)
tipi paketin dış yüzeyindeki sıcaklık Madde
156– B(U) tipi
paketlerde havayolu ile taşımada ek koşullarda belirtilen durum dışında, ortam
sıcaklığı 38ºC kabul edildiğinde paketin ulaşılabilir
herhangi bir dış yüzeyindeki sıcaklık ancak özel koşullu taşıma durumunda
50ºC üstünde olabilir.
B(U) tipi paketin tasarımında termal etki Madde 157- Tasarımda güneşin termal etkisi için, B(U) tipi paketin günde 12 saat
güneş ışınlarına maruz kaldığı düşünülerek, yatay olarak taşınan ve tüm
yüzeyleri düz olan paketin taban yüzeyi hariç 800 W/m2, yatay olarak taşınmayan ve tüm yüzeyleri
düz olan paketin taban yüzeyi dahil 200 W/m2 ve yüzeyleri düz olmayan paketin
tüm yüzeyleri için 400 W/m2 değerleri
kabul edilir. B(U) tipi paketin dış yüzeyinde bulunan bileşenlerin tasarımı Madde
158– 212 nci maddede
belirtilen ısı testi koşullarını yerine getiren B(U) tipi paketin ısıl koruma özelliğinin
203 ila 208 inci maddelere ve uygulanabilirlik durumuna göre, 211 inci
maddenin (a) ve (b) bentleri ya da (b) ve (c) bentlerinde belirtilen test
koşullarında da devam etmesi beklenir ve bu tür koruma sağlayan ve paketin
dış yüzeyinde bulunan bileşenler, taşıma sırasında meydana gelebilecek
sürtünme, kayma, kopma ve diğer olumsuz etkilere karşı dayanıklı olacak
şekilde tasarlanır.
B(U) tipi paketin içeriği ile
ilgili koşullar Madde 159– B(U) tipi paketlerde; a) 203 ila 208 inci maddelerde belirtilen test koşulları
uygulandığında içeriğindeki azalma saatte 10-6A2 değerini geçemez, b) Özel hazırlanmış radyoaktif madde dışında 1000 A2
değerinin üstünde radyoaktif madde taşıyan, 500 kg’dan ağır olmayan ve dış boyutları
göz önüne alındığında yoğunluğu 1000 kg/m3 değerinden büyük olmayan paketler
ile diğer paketler, 210 uncu madde ile 21 inci maddenin (b) bendi ve 212 ile
213 üncü maddelerde belirtilen test koşullarında dış yüzeylerinden 1 m
mesafedeki radyasyon seviyesi, paket taşıyabileceği üst limitte yüklü
olduğunda 10 mSv/h değerini aşmayacak ve bir haftalık sürede içeriğindeki
toplam azalma kripton-85 için 10 A2 ve diğer tüm radyoizotoplar için A2
değerleri ile sınırlı kalacak şekilde tasarlanır. Değişik radyoizotopların
karışım olarak bulundukları durumlarda üçüncü bölümde belirtildiği şekilde
hesaplanır veya Ek-1, Tablo-2’deki değerler kullanılır. Kripton-85 için A2(i)
değeri 10 A2 olarak alınabilir. Harici bulaşmalar için 40 ıncı maddedeki
değerler kullanılır. 105
A2 değerinin üzerinde radyoaktif madde taşıyan B(U) tipi paket Madde 160- 105 A2 değerinin üzerinde radyoaktif madde taşıyan
paketler, 214 üncü maddede belirtilen suya daldırma testi uygulandığında
mahfazada yırtılma meydana gelmeyecek şekilde tasarlanır. B(U) tipi paket için basıç destek sisteminin
gerekmediği durumlar Madde
161– Paket
tasarımında 203 ila 208 inci maddeler ve 210 ila 213 üncü maddelerde
belirtilen test koşulları uygulandığında mahfazadan dış ortama radyoaktivite
salıverebilecek basınç destek sistemine yer verilmez.
B(U) tipi paket için testler Madde
162– Paket, en yüksek
normal çalışma basıncında iken 203 ila 208 inci maddeler ve 210 ila 213 üncü
maddelerde belirtilen test koşulları uygulandığında, mahfazada bu Yönetmelik
hükümlerinin yerine getirilmesini engelleyecek bozulma düzeyleri
gözlenmeyecek şekilde tasarlanır.
B(U) tipi pakette en yüksek normal çalışma basıncı Madde
163– Paketin en
yüksek normal çalışma basıncı 700 kPa üzerinde olamaz.
B(U) tipi pakette yüzey sıcaklığı Madde 164– Havayolu ile taşıma hariç, taşıma sırasında 38ºC
ortam sıcaklığında paketin
ulaşılabilir herhangi bir yüzeyinde de sıcaklık 85ºC’yi aşamaz. Sıcaklık 50ºC
üzerine çıkarsa özel koşullu taşıma uygulanır. B(U) tipi pakette taşınan düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde Madde 165– Paket, düşük oranda dağılabilir radyoaktif maddeye,
yapısında bulunmayan özelliklerin sonradan eklenmesi durumunda taşıma
sırasında bu maddeye olumsuz etkisi olmayacak şekilde tasarlanır. B(U) tipi paket tasarımında
ortam sıcaklığı Madde 166– Paket tasarımında -40ºC ile 38ºC arasındaki ortam
sıcaklıkları göz önüne alınır. B
(M) tipi paket için koşullar
Madde 167– B(M) tipi paketler B(U) tipi paketler için koşullara
uygun olarak tasarlanır. Bu tip paketler sadece belirli bir ülke içinde veya
belirli ülkeler arasında taşınacak ise ilgili ülkelerin yetkili kurumlarının
onaylarında 143 üncü madde, 155 inci maddenin (a) bendi, 157 nci madde ve 160
ila 166 ncı maddelerde belirtilenlerden farklı koşulların sağlandığı
gösterilebilir. Ancak, 160 ila 166 ncı maddelerde belirtilen koşullar
uygulanabildiği kadar yerine getirilir. Kesintili havalandırma sistemine sahip B (M) tipi paket
Madde 168– Kesintili havalandırma sistemine sahip ve taşıma süresince havalandırma
sistemi ile ilgili kontrollerin Kurum tarafından yeterli bulunduğu B(M) tipi
paketler ile taşıma yapılabilir. C
tipi paket için koşullar
Madde 169– C tipi paketler tüm paketler için genel
koşullar ile havayolu ile taşınması halinde havayolu ile taşımada 115 ila 126
ncı maddelerde verilen ek koşullar ve ayrıca 141 ila 151 inci maddelerde
belirtilen koşullarla 155 ila 157 nci maddeler, 166 ncı madde ve 170 ile 171
inci maddelerde belirtilen koşulları sağlayacak şekilde tasarlanır. C tipi pakette ısıl iletim ve ortam sıcaklığı Madde 170– Paketin kararlı durumu için, 159 uncu maddenin (b) bendi ve 162 nci
maddede belirtilen koşullar için bir kaza
sonrasında toprağa gömülmesi halinde 0.33 W/(m.K)’lik ısıl iletim ve 38ºC ortam
sıcaklığı öngörülür. C tipi paket içeriğindeki azalma Madde 171– Paket, en yüksek
normal çalışma basıncı altında 203 ila 208 inci maddelerde belirtilen
test koşulları uygulandığında içeriğindeki azalma saate 10-6 A2 değerini
geçmeyecek ve 218 inci maddede belirtilen test koşulları uygulandığında dış
yüzeylerinden 1 m mesafedeki radyasyon seviyesi, paket taşıyabileceği üst
limitte yüklü olduğunda 10 mSv/h değerini aşmayacak ve bir haftalık sürede
içeriğindeki toplam azalma kripton-85
için 10 A2 ve diğer tüm radyoizotoplar için A2 değerleri ile sınırlı kalacak
şekilde tasarlanır. Değişik radyoizotopların karışım olarak bulundukları
durumlarda üçüncü bölümde belirtildiği şekilde hesaplanır veya Ek-1,
Tablo-2’deki değerler kullanılır. Kripton-85 için A2(i) değeri 10 A2 olarak
alınabilir. Harici bulaşmalar için 40 ıncı maddede verilen
değerler dikkate alınır. C tipi pakette mahfaza tasarımı Madde 172– Paket, 214 üncü maddede belirtilen suya daldırma
testi uygulandığında mahfazada yırtılma meydana gelmeyecek şekilde
tasarlanır. Bölünebilir
madde taşıyan paketler için koşullar
Madde 173– Bölünebilir madde taşıyan paketler 176 ila 185 inci
maddelerde belirtilen koşullar dikkate alınarak, normal taşıma ve kaza
koşullarında bölünebilir maddenin kritik altı durumu sürdürülebilir olacak
şekilde tasarlanır. Bölünebilir
madde taşıyan paketin en küçük dış boyutu
Madde 174–
Bölünebilir madde taşıyan paketin en küçük dış boyutu 10 cm’den küçük olamaz.
Radyoaktiflik özelliği söz konusu olan maddeler bu Yönetmeliğin ilgili
hükümlerini de yerine getirir. Bölünebilir madde taşıyan
paketlerde muafiyetler Madde 175– X ve Y kütle sınırları olacak şekilde, ortalama hidrojen yoğunluğu sudan
küçük veya eşit diğer maddelerle karışık bölünebilir madde için uranyum-235
(X) 400 g, diğer bölünebilir madde (Y) 250 g ve ortalama hidrojen yoğunluğu
sudan büyük diğer maddelerle karışık bölünebilir madde için uranyum-235 (X)
290 g, diğer bölünebilir madde (Y) 180 g olacak şekilde,
(uranyum-235/X)+(diğer bölünebilir madde/Y)<1 koşulunun sağlandığı
durumlar veya, 15 g’dan fazla olmayan bölünebilir madde taşıyan paket,
içindeki bölünebilir çekirdeklerin hidrojene oranı % 5’den az olan homojen
hidrojen solüsyonu veya karışımı, 10 L hacmindeki herhangi bir madde içindeki
5 g’dan fazla olmayan bölünebilir madde, bölünebilir maddenin yapısında
düzgün şekilde dağıldığı en fazla % 1 oranında uranyum-235 ile
zenginleştirilmiş uranyum ve toplam plütonyum ve uranyum-233 oranının uranyum-235
kütlesinin %1’ini geçmediği maddeler, toplam plütonyum ve uranyum-233’ün
uranyum kütlesinin %0.002 oranını geçmediği ve en fazla %2 oranında
uranyum-235 ile zenginleştirilmiş sıvı uranyum nitrat, bünyesinde %20
oranından daha az plütonyum-239, plütonyum–241 veya her ikisinin bileşimi
bulunan ve en fazla 1 kg toplam plütonyum taşıyan tek paket bu yönetmeliğin
bölünebilir madde ile ilgili hükümlerinden muaftır. Berilyum ve döteryum
bölünebilir madde kütlesinin %0.1’ini geçen oranlarda bulunamaz. Bölünebilir
madde taşıyan paketin içerik özellikleri
Madde 176– Fiziksel ve kimyasal durum,
izotop dağılımı, kütle veya yoğunluk, yavaşlatma oranı veya geometrik düzen
açısından bilinmeyen durumlarda, 180 ila 185 inci maddelerde belirtilen
değerlendirmeler, bilinmeyen her parametrenin maksimum nötron çoğalımını
meydana getirdiği değerinin bu değerlendirmelerde bilinen durum ve
parametrelerle uyumluluk gösterdiği kabul edilerek yapılır. Bölünebilir madde taşıyan pakette maksimum nötron
çoğalımı
Madde 177– Işınlanmış nükleer yakıt
için 180 ila 185 inci maddelerde belirtilen değerlendirmeler, ışınlama
sürecinde maksimum nötron çoğalımını sağlayan izotop dağılımına veya
ışınlamadan sonra fakat sevkıyattan önce izotop dağılımının korunumlu
olduğunu gösteren ölçümlere dayanır. Bölünebilir madde taşıyan pakette geometri ve sıcaklık koşulları
Madde 178– 203 ila 208 inci maddelerde
belirtilen testler uygulandıktan sonra paket dizilişinde, paketler
arasına nötron çoğalım faktörünü
etkileyecek 10 cm dış boyutlu bir paket yerleşemez.
Bölünebilir madde taşıyan paket tasarımında ortam
sıcaklğı Madde 179– Kurum
onay sertifikasında başka türlü belirtilmedikçe paket, -40ºC ile +38ºC
arasındaki ortam sıcaklıkları dikkate alınarak tasarlanır.
Bölünebilir madde
taşıyan paket yalıtımı için değerlendirme
Madde 180– Mahfaza
içinde, paket içinde veya dışındaki tüm boşluklara suyun sızmasını önleyecek paket tasarımı
özellikleri yok ise sızıntı olabileceği kabul edilir. Bu durumun önlenmesi
aşağıdaki koşullar ile mümkün olabilir: a)
185 inci
maddenin (b) bendinde belirtilen testler uygulandığında su sızdırmazlığı
sağlayacak yüksek standartta su engelleri ile birlikte imalat, bakım,onarım
aşamalarında yüksek seviyede kalite kontrolü yapılır ve her sevkıyattan önce
paketin güvenli bir şekilde kapatıldığı test ile gösterilir. b) Sadece uranyum hekzaflorür içeren paketlerde: 1) 185 inci maddenin (b) bendinde belirtilen testlerden
sonra pakette bulunan vanalar ile diğer paket bileşenleri arasında fiziksel
temas olmaz ve 181 inci maddede belirtilen testten sonra vanaların su
geçirmezliği devam eder, 2) İmalat, bakım,onarım aşamalarında yüksek seviyede
kalite kontrolü yapılır ve her sevkıyattan önce paketin güvenli bir şekilde
kapatıldığı test ile gösterilir. Bölünebilir
madde taşıyan pakette yansıtıcı su tabakası
Madde 181– Bölünebilir madde mahfazasının
en az 20 cm kalınlığında yoğun su tabakası ile yansıtıldığı veya aynı oranda
yansımayı ek olarak sağlayacak malzemenin paketi çevreleyecek şekilde
kullanıldığı kabul edilir. Ancak, 185 inci maddenin (b) bendinde belirtilen test sonunda mahfaza paket
içindeki konumunu devam ettiriyorsa yansıtıcı olarak 20 cm su tabakası koşulu
yeterli kabul edilir.
Bölünebilir
madde taşıyan pakette kritikaltı
durumu
Madde
182– Paket, 180 ile 181 inci maddelerde belirtilen koşullardaki kritikaltı
durumunu normal taşıma koşulları ve 184 üncü maddenin (b) bendi ve 185 inci
maddenin (b) bendinde belirtilen testlerde kararlı olan maksimum nötron
çoğalımını oluşturan paket koşullarında sürdürür.
Havayolu ile taşınacak bölünebilir madde taşıyan pakette kritikaltı
durumu Madde 183- Havayolu ile taşınacak paket içine sızıntı olmadığı
kabul edilerek 20 cm’lik yansıtıcı su tabakasının bulunduğu durum için 218
inci maddede belirtilen koşullarda kritikaltı durum sürer. Ayrıca, sırasıyla
217 ile 218 inci maddelerde belirtilen testlerde su sızıntısının olmadığı
gösterilmedikçe 180 inci maddede bahsedilen tasarım özelliklerine izin
verilmez. Normal taşıma koşullarında bölünebilir madde taşıyan paket yerleşiminin değerlendirilmesi Madde 184– Maksimum
nötron çoğalımının kararlı olduğu paket yerleşimi ve paket koşullarında, 5
katı için kritikaltı durumun sürdüğü “N” sayısı türetilir. Ayrıca: a)
Paketler arasına
başka bir şey yerleştirilmez ve yerleşim düzeninde tüm yönlerde 20 cm’lik su
tabakası ile yansıtılır. b) Yerleştirilen paketler, 203 ila 208 inci maddelerde
belirtilen testlerden veya değerlendirmeden geçmiş olmalıdır. Kaza koşullarında bölünebilir madde taşıyan
paket yerleşiminin değerlendirilmesi
Madde
185- Maksimum nötron çoğalımının kararlı olduğu paket yerleşimi ve paket
koşullarında, 2 katı için kritikaltı durumun sürdüğü “N” sayısı türetilir.
Ayrıca:
a)
Paketler
arasında hidrojen içeren yavaşlatıcı ve yerleşim düzeninde tüm yönlerde
yansıtıcı olarak 20 cm’lik su tabakası bulunur. b) 203 ila 208 inci maddelerde belirtilen testlerin
ardından daha sınırlıyıcı olan uygulanmak üzere: 1) 211 inci maddenin (b) bendinde belirtilen ve 211 inci
maddenin (c) bendinde kütlesi 500 kg’dan büyük ve dış boyutları bakımından
1000 kg/m3’den daha yoğun olmayan paketlere veya 211 inci maddenin (a)
bendinde tüm paketlere uygulanan testlerden sonra 212 nci maddede belirtilen
test ve 215 ila 217 nci maddelerde
belirtilen testler veya, 2) 213 üncü maddede belirtilen test uygulanır. c)
185 inci
maddenin (b) bendinde belirtilen test sonucunda bölünebilir maddenin bir
kısmının mahfazanın dışına çıkması durumunda sıradaki her paketten bir kısım
bölünebilir maddenin dışarı çıktığı, bu durumda meydana gelecek maksimum
nötron çoğalımı için 20 cm’lik yansıtıcı ve yavaşlatıcı ortamın yeterli
olduğu kabul edilir. ALTINCI BÖLÜM
Test Yöntemleri Standartlara uygunluğun
gösterilmesi
Madde 186– Radyoaktif madde veya
paketlerin 6ncı bölümde belirtilen koşullara uygunlukları aşağıdaki yollardan biri
veya birkaçı uygulanarak saptanır: a)
Mümkün olduğu kadar temsil ettikleri gruplarla aynı özelliklere sahip
olan LSA-III, özel hazırlanmış radyoaktif madde, düşük oranda dağılabilir
radyoaktif madde, paket prototipleri veya örnekleri ile yapılan testler, b) Aynı karakterdeki örnekler
için belirleyici olacak daha önceki başarılı test sonuçları, c)
Tasarım için gerekli olan özellikleri de içeren ve bazı test
parametrelerinin bunlar için uygun şekilde ayarlandığı ölçekli modeller, d) Uygunluk ve güvenilirliği kanıtlanmış
hesap ve gerekçelendirme yöntemleri. Örnek veya prototipte
standartlara uygunluğun sağlanması Madde 187- Örnek veya prototipe test
uygulandıktan sonra beşinci bölümde belirtilen standartlara uygunluğun
sağlanmasına yönelik değerlendirme yöntemleri kullanılır. LSA-III
için test Madde 188– Tüm paket içeriğini temsil
eden katı haldeki örnek normal sıcaklıkta 7 gün süresince su içinde
bekletilir. Testte kullanılacak suyun hacmi, test sonunda soğurulmamış ve
reaksiyona girmemiş olarak örnek hacminin en az %10’u kalacak yeterlilikte
olmalıdır. Suyun başlangıç pH değeri 6-8 arasında, iletkenliği 20ºC’de 1 mS/m olacak şekilde hazırlanır. Test sona
erdikten sonra serbest kalan suyun radyoaktivitesi ölçülür. Özel
hazırlanmış radyoaktif madde için testler koşulları
Madde 189– Özel
hazırlanmış radyoaktif madde veya onu temsil eden örneğe düşürme, vurma,
bükme ve ısı testi uygulanır. Her testte yeni bir örnek kullanılır ve her
testin ardından 195 ile 196 ncı maddelerdea belirtilen ve dağılmaz ve kapsül
içine alınmış maddelere uygulanan yöntemlere göre çözünme ve hacimsel sızıntı
değerlendirmesi yapılır. Özel
hazırlanmış radyoaktif madde için düşürme testi
Madde 190–
Örnek, 9 m yükseklikten özellikleri 210 inci maddede tanımlanan zemin üzerine
düşürülür. Özel hazırlanmış radyoaktif madde için vurma testi Madde 191–Örnek, düzgün yüzeyli kurşun plaka üzerine
yerleştirilir ve 1.4 kg ağırlığında ve alt ucu 25 mm çapında ve kenarları
(3,0±0,3) mm yarıçapında
yuvarlatılmış çubukla 1 m yüksekten serbest
düşmeye eşdeğer olacak şekilde örneğe vurulur. Kurşun plaka, Vickers ölçeğine göre 3,5-4,5 sertliğinde, 2,5 mm’den
fazla kalınlıkta olmayan, örneğin kapladığı alandan daha fazlasını kaplayacak
büyüklüktedir.Her testte yeni bir kurşun uç kullanılır. Çubuk örneğe en fazla
zarar verecek şekilde vurulur. Özel hazırlanmış radyoaktif madde için
bükme testi
Madde 192–Bu test sadece boyu en az 10 cm ve boy en oranı 10 ve
daha büyük ince ve uzun silindirik kaynaklara uygulanır. Yarı uzunluğuna
kadar yatay olarak mengenede sıkıştırılan örneğin üzerine 191 inci
maddede belirtilen çubuk ile vurulur. Özel hazırlanmış radyoaktif madde için ısı testi Madde 193- Örnek, 800ºC sıcaklığa kadar ısıtılır ve bu durumda
10 dakika bekletildikten sonra soğumaya bırakılır. Kapsül
içinde bulunan kapalı radyoaktif madde veya bunu temsil eden örnek için
alternatif test Madde 194– Kapsül içinde bulunan
kapalı radyoaktif madde veya bunu temsil eden örnek, alternatif olarak ISO
2919 “Sealed Radioactive Sources-Classification” standardında belirtilen
çarpma testi ve yine aynı standartda belirtilen sıcaklık testi uygulanan ve
kütlesi 200 g’dan küçük özel hazırlanmış radyoaktif madde olmak üzere 190 ile
191 inci maddede belirtilen testler uygulanmaz. Özel hazırlanmış radyoaktif madde için çözünme ve
hacimsel sızıntı değerlendirmesi Madde 195–
Dağılmaz ve katı haldeki maddeler ile bunları temsil eden örneklere çözünme
değerlendirmesi aşağıdaki gibi uygulanır. a) Örnek yedi gün süresince su
içinde bekletilir. Testte kullanılacak su, test bitiminde soğurulmamış ve
reaksiyona girmemiş kısmı örnek hacminin en az %10’u oranında olacak
yeterlilikte ve başlangıç pH değeri 6-8 arasında, 20ºC’de ve en yüksek iletkenliği 1mS/m olacak şekilde
hazırlanır. Test sona erdikten sonra serbest su hacminin aktivitesi ölçülür, b) Örnek, içinde bulunduğu su
ile birlikte (50±5)º C’ye kadar ısıtılır ve
bu sıcaklıkta dört saat bekletilir, c) Su aktivitesi ölçülür, d) Örnek, en az yedi gün
boyunca sıcaklığı 30ºC’den ve nem
oranı %90’dan az olmayan durgun hava ortamında
bekletilir, e) Örnek, (a)’da verilen
özelliklerdeki ve içinde bulunduğu su ortamı ile birlikte 50±5ºC’ye kadar ısıtılır ve bu sıcaklıkta dört saat
bekletilir, f) Su aktivitesi ölçülür. Kapsül
içine alınmış kapalı radyoaktif madde veya bunu temsil eden örnek için
sızıntı değerlendirmesi
Madde
196– Kapsül içine alınmış kapalı radyoaktif madde veya bunu temsil eden
örneğe çözünme veya hacimsel sızıntı değerlendirmesi aşağıdaki gibi
uygulanır.
a)
Örnek, başlangıç
pH değeri 6-8 arasında ve 20ºC’de iletkenliği en yüksek 1mS/m olan su içine
daldırılır, b) Örnek su ile birlikte 50±5ºC’ye kadar ısıtılır ve bu sıcaklıkta 4 saat
bekletilir. c)
Su aktivitesi
ölçülür, d) Örnek, en az 7 gün boyunca sıcaklığı 30ºC’den ve nem
oranı %90’dan az olmayan durgun hava ortamında
bekletilir, e)
a, b ve c tekrar
edilir. Alternatif olarak
ISO 9978 “Radiation Protection-Sealed Radioactive Sources-Leakage Test
Methods” standardındaki testlerden Kurum tarafından kabul edilenler
uygulanır. Düşük
oranda dağılabilir radyoaktif madde için testler
Madde 197– Düşük
oranda dağılabilir radyoaktif madde veya bunu temsil eden örnek üzerinde 220
ile 221 inci maddelerde belirtilen testler uygulanır. Her test için yeni
örnek kullanılır.Her testin sonunda madde 188’de belirtilen test uygulanır ve 114 üncü maddede belirlenen koşullara uygunluk sınanır. Tüm paketler için test örneği hazırlama
Madde 198– Tüm
örnekler test öncesi incelemeden geçirilerek aşağıdakiler de dahil olmak
üzere hata veya hasar varsa kaydedilir:
a)
Tasarımdan sapma, b)
İmalat hataları, c)
Paslanma veya diğer bozulmalar, d)
Şekil bozuklukları. Tüm
paketler için mahfaza sisteminin belirlenmesi
Madde
199– Paketin mahfaza
sistemi açık olarak belirlenir.
Tüm
paketler için zırhlama ve mahfaza bütünlüğü testi
Madde 200– Örnek dış özellikleri temsil ettiği paket tipinin
tüm karakteristiklerini gösterecek şekilde belirlenir. Kritiklik güvenliği
değerlendirilmesi ile zırhlama ve mahfaza bütünlüğü testi 202 ila 221 inci maddelerde belirtilen hususlara göre
yapılır ve her uygulanabilir test sonrasında; a)
Hata ve hasar belirlenir, kaydedilir, b)
Muhafaza sistemi ve zırhlama bütünlüğünün beşinci bölümde belirtilen
koşullara uygun olarak devam edip etmediği belirlenir, c)
Bölünebilir madde taşıyan paket veya paketler için 173 ila 185 inci
maddelerde belirtilen kabul ve koşulların geçerliliği sınanır. Tüm
paketler için düşme testlerinde kullanılacak zemin
Madde
201–Belirtilen
testlerde kullanılan zemin, kendi direnç veya deformasyon düzeyinin testin
örnekte yaratacağı hasarı arttırıcı etkisi olmayan yatay ve düzgün yüzey
özelliklerini taşır.
Uranyum
hekzaflorür taşımak için tasarlanmış tüm paketler için test
Madde 202– 0.1
kg veya daha fazla uranyum hekzaflorür taşımak için tasarlanmış paket veya bunu
temsil eden örnek, en az 1.38 MPa iç basınçta hidrolik teste tabi tutulur.
Ancak, test basıncı 2.76 MPa seviyesinden düşük ise veya paket yeniden
eşdeğer bir tahribatsız teste tabi
tutulacak ise paket tasarımı çok taraflı onay gerektirir. Tüm
paketler için normal taşıma koşullarına dayanıklılık testi
Madde 203– Tüm
paketlere su sprey, serbest düşme, sıkıştırma ve giricilik testleri
uygulanır. Paketi temsil eden örneklerin kullanılması durumunda, her testten
önce su sprey testi uygulanır. 204 üncü maddede belirtilen koşullar sağlanırsa tüm testlerde aynı
örnek kullanılabilir. Tüm paketler için su sprey testinden sonra bekleme
süresi Madde
204– Su sprey testi ile bir sonraki test arasındaki süre örnek tamamen
ıslandıktan sonra dış yüzeylerinde kuruma meydana gelmeyecek kadardır.
Spreyleme dört yönden aynı anda yapıldığında bu süre 2 saat alınır. Spreyleme
her yönden sıra ile yapılırsa sonraki teste beklemeden geçilir.
Tüm paketler için su sprey testi Madde 205–Örnek,
saatte 5 cm yağmur etkisine eşdeğer bir ortama en az bir saat maruz
bırakılır. Tüm paketler için serbest düşme testi Madde 206- Örnek,
güvenlik özelliklerinde maksimum hasarı görecek şekilde 201 inci maddede
belirtilen zemin üzerine düşürülür. a) Düşme yüksekliği, örneğin alt ucu ile hedefin üst yüzeyi arasında
kalan mesafe olarak belirlenerek aşağıdaki değerler kullanılır. paket
kütlesi(kg) < 5000 1.2
m 5000
paket kütlesi(kg) < 10000 0.9
m 10000
paket kütlesi(kg) < 15000 0.6 m 15000
paket kütlesi(kg) 0.3
m b) Kütlesi 50 kg’ı geçmeyen köşeli, fiber veya tahta
paketler her köşesi üzerine 0.3 m yükseklikten zemin üzerine düşürülür. c) Kütlesi 100 kg’ı geçmeyen silindir fiber
paketler her bir kenar yüzeylerinin dörtte birlik alanı üzerine 0.3 m
yükseklikten zemin üzerine düşürülür. Tüm paketler
için sıkıştırma testi Madde 207–Fiziksel
biçimi etkili şekilde sıkışmasına engel olan paketler hariç olmak üzere, 24
saatlik periyot için aşağıdakilerden büyüğüne eşdeğer bir basınç uygulanır:
a) Gerçek paket
kütlesinin 5 katı eşdeğerinde veya
b) Paketin düşey projeksiyon alanının 13 kPa basınç
eşdeğeri ile çarpımı. Paket normal duruş konumunda
iken yük, örneğin iki zıt yüzeyine eşit olarak uygulanır. Tüm paketler için giricilik testi
Madde
208–Örnek, sabit, düz ve yatay bir zemin üzerine test sırasında hareket
etmeyecek şekilde yerleştirilerek;
a)
3,2 cm çapında ve 6 kg ağırlığındaki deformasyona
dirençli çubuk düşey eksen üzerinde örneğin en dayanıksız olduğu kısmının
merkezi üzerine düşürülür. Çubuğun en fazla mahfazaya çarpacak derinliğe
erişmesi ve önemli bir deformasyona uğramaması gerekir.
b)
Çubuğun düşey konumda en alt ucu ile örneğin üst
yüzeyi arasındaki mesafe 1m olacak şekilde ayarlanır.
Sıvı
ve gaz fazında maddeleri taşıyan A tipi paket için ek testler
Madde
209– Bir
örnek veya ayrı örneklere aşağıdaki testlerden birisi uygulanır: a)
Serbest düşme testi: Örnek mahfazada oluşabilecek maksimum hasarın
meydana gelmesi amacıyla 201 inci maddede belirtilen zemin üzerine düşürülür.
Örneğin düşey konumda alt yüzeyi ile hedefin üst yüzeyi arasındaki mesafe 9 m
olacak şekilde ayarlanır. b)
Giricilik testi: Bu testte düşme yüksekliği 1 m’den 1.7 m’ye çıkarılır. Bir örneğin diğerine göre
daha çok hasar gördüğü duruma kadar teste devam edilir. A tipi paket için taşıma sırasında oluşabilecek kaza
koşullarına dayanıklılık testi
Madde 210– Örnek
üzerinde 211 ile 212 nci maddelerde belirtilen testlerin toplam etkisinin
gözlenmesini takiben 213 üncü maddede veya uygulanabilir durumlarda 214 üncü maddede belirtilen
testler uygulanır. A tipi paket için mekanik test
Madde 211–159
uncu veya 185 inci maddelerde belirtilen koşulların sağlanması için aşağıdaki
üç farklı düşme testi uygulanır: a)
Düşme testi I: Örnek,
201 inci maddede belirtilen zemin üzerine 9 m yükseklikten maksimum hasarı
görecek şekilde düşürülür. b) Düşme testi II: Örnek, 201 inci maddede belirtilen
zemin üzerine düşey konumda tespit edilmiş, 20 cm uzunluğunda, (15.0± 0.5) çapında ve düz ve yatay üst yüzeyinin kenarları
6 mm’den büyük olmayacak yarıçapta yuvarlatılmış yumuşak çelikten mamul çubuk
üzerine 1 m yükseklikten düşürülür. Çubuk boyu beklenenden daha büyük hasar
yaratmamak koşulu ile daha uzun olabilir. c)
Düşme testi III:
500 kg ağırlığında ve 1x1 m boyutlarındaki yumuşak çelikten mamul plaka 9 m
yükseklikten maksimum ezilme etkisini sağlamak için 201 inci maddede
belirtilen zemin üzerine yatay konumda düşürülür. Mekanik
testin tamamlanmasını takiben uygulanacak ısı testinde örnek üzerinde
maksimum hasarı meydana getirecek olumsuz etkiler izlenir. A tipi paket için ısı testi Madde
212–Örnek, 157 inci maddede belirtildiği şekilde termal güneş etkisi ile
tasarımın elverdiği ve paket içeriğinden yayılan en yüksek dahili ısı etkisi
göz önüne alınarak 38ºC’deki ortam sıcaklığı ile ısıl dengede olacak şekilde
ısı testine tabi tutulur. Test aşağıdaki şekilde uygulanır:
a)
Örnek, en az
800ºC’de ve 30 dakika boyunca en küçük ortalama alev yayılma katsayısı 0.9 ve
yüzey soğurma katsayısı 0.8 olacak şekilde ve ısı akısı sıvı petrol gaza veya
sıvı doğal gaza eşdeğer yangın koşullarına maruz bırakılır. b) Örnek, 38ºC’deki ortam sıcaklığında 157 nci maddede
belirtildiği şekilde termal güneş etkisi ve tasarımın elverdiği ve paket içeriğinden
yayılan en yüksek dahili ısı etkisine maruz bırakılarak, örnekteki tüm
bölgelerde sıcaklık dağılımının başlangıçtaki kararlı duruma ulaşması için
geçecek süre beklenir. Test sırasında ve
testten sonra örnekteki tutuşabilir kısımlara ve soğutmak amacıyla örneğe
müdahale edilmez. Testten önce veya test sırasında göz önüne alınan
değerlerde olabilecek farklılıklar test sonuçlarına göre değerlendirilerek
uygun şekilde düzeltilir. A tipi paket için suya
daldırma testi Madde 213–Örnek,
en az 8 saat 15 m derinlikte su içinde bekletilir. 150 kPa düzeyindeki dış
basınç uygulaması da aynı koşulları sağlar. 105
A2 değerinin üstünde aktivite içeren B(U) ve B(M) tipi paket ve C tipi paket
için suya daldırma testi Madde 214– Örnek,
200 m derinlikte en az bir saat su içinde bekletilir. 2 MPa düzeyindeki dış
basınç uygulaması da aynı koşulları sağlar. Bölünebilir
madde taşıyan paket için su sızıntı testi
Madde 215– Paket
içine veya dışına olabilecek sızıntıdan kaynaklanacak en büyük etkinin 180
ila 185 inci maddelerdeki değerlendirme koşulları için kabul edilebilir
olduğu paketlere bu test uygulanmaz. Bölünebilir
madde taşıyan paket için su sızıntı testinden önce uygulanacak testler
Madde 216– Örneğe
su sızıntı testi uygulanmadan önce 185 inci maddede belirtilen koşullar için
211 inci maddenin (b) bendi, 211 inci maddenin (a) veya (c) bentleri ve 212
nci maddede belirtilen testler uygulanır. Bölünebilir madde taşıyan pakette su içinde bekletme Madde 217– Örnek,
maksimum sızıntı için beklenen kaza koşullarında su içinde 0.9 m derinliğe
yerleştirilerek en az sekiz saat bekletilir. C
tipi paket için testler Madde 218– Farklı
örnekler, sıra ile 211 inci maddenin (a) ve (c) bendleri ile 219 ila 221 inci
maddelerde belirtilen testlere tabi
tutulur. C
tipi paket için delme testi
Madde
219– Örneğe yumuşak çelikten mamul sivri cisim ile hasar verilir. Hasarın
maksimum olması için önce 211 inci maddenin (a) ve (c) bendleri ile 219 ile 220 nci maddelerde belirtilen testler uygulanır.
a)
Paketi temsil
eden ve kütlesi 250 kg’dan az olan örnek, 201 inci maddede belirtilen zemin
üzerine yerleştirilir ve üzerine 20 cm çapında, çarpma ucu 30 cm uzunluğunda
ve tepesi 2.5 cm çapında kesik koni şeklinde hazırlanmış 250 kg ağırlığındaki
silindir kütle 3 m yükseklikten düşürülür. b) Kütlesi 250 kg’dan büyük olan paketler için ise,
silindir kütle 201 inci maddede belirtilen zemin üzerine yerleştirilir ve
örnek 3 m yükseklikten bunun üzerine düşürülür. Bu testte kullanılan silindir
kütlenin özellikleri önceki testte kullanılan ile aynı olmakla beraber, boyu ve kütlesi pakette maksimum hasarı
meydana getirmek için farklılık gösterebilir. C
tipi paket için ısı testi
Madde
220– Bu test için 212 nci maddede belirtilen koşullar uygulanır. Ancak,
termal ortamda bekletme süresi 60 dakikadır.
C
tipi paket için çarpma testi
Madde 221– Örnek,
maksimum hasar meydana gelecek şekilde en az 90 m/s hız ile 201 inci maddede
belirtilen zemine çarptırılır. YEDİNCİ
BÖLÜM Onay ve
Resmi İşlemler
Onay ve resmi işlemler
Madde 222– Gönderici, ilgili yetkili kurumun
onay sertifikasının gerekmediği durumlarda istendiğinde Kurum tarafından tasarım
özelliklerinin Yönetmelik hükümlerine uygunluğunun incelenmesi için gerekli
tüm belgeleri hazır bulundurur.
Özel hazırlanmış radyoaktif madde, düşük oranda
dağılabilir radyoaktif madde ve 0.1 kg ve üzerinde uranyum hekzaflorür taşıyan
paket için Kurum onayı gerektiren hesaplama yöntemleri Madde 223– Özel
hazırlanmış radyoaktif madde, düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde, 0.1
kg ve üzerinde uranyum hekzaflorür taşıyan paket, 175 inci maddede
belirtilenlerin dışında bölünebilir
madde taşıyan tüm paketler, B(U) ve B(M) tipi paketler, özel uygulamalar, Kurum tarafından belirlenen bazı sevkıyatlar ve özel tasarlanmış taşıma araçları için
radyasyondan korunma programları, Ek-1, Tablo 1’de belirtilmeyen
radyoizotopların temel radyoizotop
değerleri için hesaplama yöntemleri Kurum veya ilgili yetkili kurum onayı
gerektirir. Özel hazırlanmış radyoaktif madde ve düşük oranda
dağılabilir radyoaktif madde için onay Madde 224– Özel
hazırlanmış radyoaktif madde tasarımı için tek taraflı, düşük oranda
dağılabilir radyoaktif madde için ise çok taraflı onay gerekir. Her iki durum
için de: a) Maddenin fiziksel ve kimyasal detaylı tanımı, kapsül
ise içeriği, b) Kapsül tasarımı ile ilgili ayrıntılı bilgi, c) Uygulanan testler ve sonuçları ile ilgili ayrıntılı
bilgi, hesaplama yöntemleri kullanılmış ise bu yöntemlerin standartlara
uygunluğu, özel hazırlanmış radyoaktif madde ile düşük oranda dağılabilir
radyoaktif maddenin yönetmeliğin uygulanabilir hükümlerine uygunluğu, d) Uygulanan kalite temini programının özelliği, e) Özel hazırlanmış radyoaktif madde ile düşük oranda
dağılabilir radyoaktif maddenin sevkıyatından önce varsa uyulması gereken
diğer koşullar onay
başvurusunda yer alır. Uranyum
hekzaflorür taşıyan paketler için tasarım onayı Madde 225– 0.1
kg ve daha fazla uranyum hekzaflorür taşıyan paketler için tasarımları 139 uncu maddede belirtilen
koşullara uyanlarda 31/12/2000 tarihinden sonra çok taraflı onay, 136 ila 138
inci maddelerde belirtilen koşullara uyanlarda 31/12/2003 tarihinden sonra
menşei ülke yetkili kurumunun tek taraflı onayı aranır.Onay başvurusu, 136 ncı maddedeki koşulların yerine
getirildiğini gösteren bilgiler ve uygun kalite temini programının
uygulandığını gösteren belgeler ile Kurumun kabul edeceği şekilde yapılır.
Kurum onayı 136 ncı maddedeki koşulların
yerine getirildiğini belgeleyen sertifika
ve o tasarıma tahsis edilmiş onay kodu ile verilir. B(U)
ve C tipi paket için tasarım onayı Madde 226–
Ayrıca çok taraflı onay gereken 232 ila 234 üncü maddelerdeki koşullara tabi
bölünebilir madde taşıyan ve düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde
taşıyan B(U) tipi paketler hariç, B(U) ve C tipi paketler için tek taraflı
onay gerekir. B(U) ve C tipi
paket için onay başvuru bilgileri Madde 227– Onay başvurusunda aşağıdaki
bilgiler yer alır: a)
Radyoaktif
maddenin fiziksel ve kimyasal durumu ile yaydığı radyasyon türü, b) Malzeme ve imalat ile ilgili yöntemler, gerekli
teknik çizimler ile birlikte ayrıntılı diğer tasarım bilgileri, c)
Paketin
kullanımı ile ilgili işletim ve bakım talimatları, d) Paket 100 kPa değerinin üstünde en yüksek normal
işletme basıncında kullanılmak üzere tasarlanmış ise mahfaza sisteminin
özellikleri, imalat testleri ve malzeme örnekleri, e)
Paket içeriği
ışınlanmış yakıt çubuğu ise, güvenlik analizleri ile ilgili kabullerin
gerekçeleri ve gerektiğinde sevkıyat öncesi yapılacak ve 177 inci maddede
belirtilen ölçümler ile ilgili bilgi, f)
Uygulanan
testler ve sonuçları ile ilgili ayrıntılı bilgi, hesaplama yöntemleri
kullanılmış ise bunun standartlara uygunluğunun ve özel hazırlanmış
radyoaktif madde ile düşük oranda dağılabilir radyoaktif maddenin bu
Yönetmeliğin uygulanabilir hükümlerine uygunluğu, g)
Farklı taşıma
yolları ve araçları göz önüne alınarak paketlerden yayılan ısı güvenliğini
sağlayacak yerleştirme koşulları, h) Paket bileşenlerini gösterir 21 x 30 cm ebadından
büyük olmayan çizimi, i)
Uygulanan kalite
temini programının özellikleri. B(U)
ve C tipi paket için onay kodu Madde
228- Kurum onayı B(U) ve C tipi paket tasarımı koşullarının yerine
getirildiğini belgeleyen sertifika ve
o tasarıma tahsis edilmiş onay kodu ile verilir. B(M)
tipi paketler için tasarım onayı Madde
229– Bölünebilir madde taşıyan ve ayrıca 232 ila 234 üncü maddelerde
belirtilen koşullara tabi ve düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde
taşıyan paketler dahil olmak üzere her B(M) tipi paket tasarımı çok taraflı
onay alır. B(M) tipi
paket için onay başvuru bilgileri Madde 230– B(M)
tipi paketler için başvuru onayı bilgileri 227 nci maddede belirtilenlere ek olarak aşağıdakileri de
içerir: a)
143 üncü madde
143, 155 inci maddenin (a) bendi, 157 nci madde ve 160 ila 166 ncı maddelerde
belirtilen koşullardan paket tasarımında yerine getirilmeyenlerin listesi, b) Yönetmelikte verilmeyen fakat taşıma sırasında yerine
getirilmesi gereken tamamlayıcı ve paket güvenliğini sağlayıcı kontroller, c)
Taşıma
yollarında önemli olabilecek ve kargo koşullarında uygulanacak sınırlamalar
ile ilgili açıklama, d) Taşıma sırasında karşılaşılması beklenen ve tasarımda
göz önüne alınan ortam sıcaklıkları bilgisi. B(M)
tipi paket için onay kodu Madde
231- Kurum onayı B(M) tipi paket tasarımı koşullarının yerine getirildiğini
belgeleyen sertifika ve o tasarıma
tahsis edilmiş onay kodu ile verilir. Bölünebilir
madde taşıyan paket için tasarım onayı Madde
232– 175 inci maddede belirtilenlerin
dışında kalan ve bölünebilir madde taşıyan tüm paketler çok taraflı onay
alır. Bölünebilir
madde taşıyan paket için onay başvurusu Madde
233- Onay başvurusu Kuruma, 173 ile 174 üncü maddelerde belirtilen tasarım
koşullarına uygunluğu ile ilgili tüm bilgileri içerecek şekilde, uygulanan kalite temini programının
özellikleri ile birlikte yapılır. Bölünebilir
madde taşıyan paket için onay kodu Madde
234- Kurum onayı bölünebilir madde taşıyan paket tasarımı koşullarının
yerine getirildiğini belgeleyen sertifika ve o tasarıma tahsis edilmiş onay
kodu ile verilir. Bildirim
ve seri numaralarının tescili Madde 235– 226 ncı, 229 uncu ve 232 nci maddelerde belirtilen
tasarımlar için tasarım onayı alan paketlerin seri numaraları Kuruma
bildirilir. Kurum seri numaralarını kayıt altında tutar. Taşıma
onayları Madde
236– Aşağıdakilerin taşınması için
çok taraflı onay gerekir: a) 143 üncü maddede belirtilen koşullara uygun olmayan veya
tasarımında kontrollü havalandırma sistemi bulunan B(M) tipi paketler, b) 3000 A1 veya 3000 A2 ya da 1000 TBq üzerinde aktivite taşıyan B(M) tipi
paketler, c) CSI değeri 50’nin üzerinde olan bölünebilir madde
taşıyan paket grubu, d) Özel olarak imal edilmiş tekne için uygulanan
radyasyondan korunma programları. Tasarım
onayında bulunan özel koşul Madde
237– Tasarım onayında bulunan özel bir koşul için Kurum taşıma onayı
olmaksızın taşıma izini verebilir. Tasarım onayı başvuru bilgileri Madde
238- Taşıma onayı başvurusu için
aşağıdaki bilgiler gereklidir: a)
Taşıma onayı
istenen gerekli süre, b) Radyoaktif içerik, planlanan taşıma yolları, araçları
ve güzergah, c)
228 inci, 231
inci ve 234 üncü maddelerde belirtilen onay sertifikaları çerçevesinde
gerekecek önlemler ve idari ve teknik
kontrollerin nasıl uygulanacağı Kurum
onayı Madde
239– Taşıma kabul edildiğinde
Kurumdan onay sertifikası alınır. Özel
uygulama için taşıma onayı Madde 240– Uluslararası
taşınan her özel uygulamalı gönderi için çok taraflı onay alınır. Özel uygulamalarda
Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilemediği durumlar Madde 241– Onay
başvurusunda diğer
bilgilerin yanında, özel uygulamada bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmediği
durumlar da Kuruma bildirilir. Ayrıca, söz konusu taşımada bu Yönetmelik
hükümlerinin tam olarak yerine getirilememesinin sebepleri ayrıntılı şekilde
açıklanır. Taşıma sırasında alınacak özel önlemler ve kontrollar belirtilir. Kurum
onay sertifikaları Madde
242– Kurum tarafından verilen her tasarım onay sertifikasına VRI/Number/Type
Code genel gösteriminde onay kodu tahsis edilir. Burada, VRI (vehicle
registration identification number) ilgili ülkenin uluslararası araç tescil
kodu, number, Kurum tarafından verilen ve bir tasarım veya sevkıyata ait
sayıdır. Tip kodları (type code) aşağıda verilmiştir: AF :
Bölünebilir madde için A tipi paket tasarımı B(U) :
B(U) tipi paket tasarımı-bölünebilir madde için B(U)F B(M) :
B(M) tipi paket tasarımı-bölünebilir madde için B(M)F C :
C tipi paket tasarımı-bölünebilir madde için CF IF :
Bölünebilir madde için endüstriyel paket tasarımı S :
Özel hazırlanmış radyoaktif madde LD :
Düşük oranda dağılabilir Radyoaktif Madde T :
Taşıma tipi X :
Özel uygulama Bölünebilir olmayan
veya bölünebilir uranyum hekzaflorür için tasarlanmış adi paketlerde H(U),
tek taraflı veya H(M) çok taraflı onaya ait tip kodları kullanılır. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının TS-R-1 rumuzlu
1996 basımı Yönetmelik koşullarına uygunluk Madde 243- Uluslararası
Atom Enerjisi Ajansı’nın TS-R-1 rumuzlu 1996 basımı Yönetmelik koşullarını
yerine getirerek tasarlanan paketlerde tip kodu kısmında “96” sayısı yer
alır. Buna göre TR/132/B(M) F-96 onay kodunu taşıyan bir paketin, Türkiye
Atom Enerjisi Kurumundan bölünebilir madde taşımak için Uluslararası Atom
Enerjisi Ajansının TS-R-1 rumuzlu 1996 basımı Yönetmelik koşullarını yerine
getirerek B(M) tipi paket tasarım onayı aldığı anlaşılır. Çok taraflı onay Madde
244– Çok taraflı onayda sertifikanın geçerlilik süresinin önem taşıdığı
durumlarda sadece menşei ülkenin onay kodu kullanılır. İlgili her ülke
tarafından sertifikalandırma söz konusu ise menşei ülkeninki ile birlikte
ilgili tüm ülkelerin onay kodları her sertifikada yer alır. Örneğin
A/132/B(M)F-96, CH/28/B(M)F-96 ülke onay kodlarının bulunduğu sertifika için,
menşei Avusturya olan ve bu ülkeden onay almış bir paket tasarımına daha
sonra ayrı bir sertifika ile İsviçre tarafından onay verildiği anlaşılır.
Paket tasarımlarında daha sonra yapılan değişiklikler alınan onaylarda tip
kodlarının yanında parantez içinde belirtilir (Örnek: A/132/B(M)F-96(Rev.2)).
Gerekli olabilecek diğer belirteçler de örnekteki gibi parantez içinde tip
kodunun sağında yer alır. Paket tipinin harf ile temsil edilen kodunda
değişiklik yapılmadıkça onay sertifikasında belirtilen her değişiklik paket
üzerinde belirtilmez. Özel hazırlanmış radyoaktif madde ve düşük oranda
dağılabilir radyoaktif madde için onay sertifika bilgileri Madde
245– Kurum tarafından verilecek her
sertifikada aşağıdaki bilgiler yer alır: a)
Sertifika cinsi, b) Kurum onay kodu, c)
Bu Yönetmelik
dahil olmak üzere özel hazırlanmış radyoaktif madde ve düşük oranda
dağılabilir radyoaktif madde için uygulanabilir diğer ulusal ve uluslararası
mevzuatın listesi, d) Özel hazırlanmış radyoaktif madde ve düşük oranda
dağılabilir radyoaktif maddenin belirleyici özellikleri, e)
Çizimle
desteklenmiş tasarım özellikleri, f)
Aktivite ve
fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ilgili bilgi, g)
Uygulanan kalite
temin programının özellikleri, h) Sevkıyat öncesi verilmesi gerekli diğer bilgilere
referans, i)
Sertifikayı
veren uzmanın kimliği ve imzası, j)
Geçerlilik
başlangıç ve bitiş tarihleri. Özel
uygulama onay sertifikaları Madde 246- Kurum
tarafından verilecek her sertifikada aşağıdaki bilgiler yer alır: a)
Sertifika cinsi, b) Kurum onay kodu, c)
Bu yönetmelik
dahil olmak üzere uygulanabilir diğer ulusal ve uluslararası mevzuatın
listesi, d) Taşıma yolları, e)
Olabilecek
taşıma kısıtlamaları ile yerleştirme, araç, taşıma kabı ve güzergah
bilgileri, f)
“Bu sertifika
göndericiyi radyoaktif maddeyi transit geçirdiği veya götürdüğü ülkenin
uygulanabilir yasalarına karşı sorumsuz kılmaz.” ibaresi, g)
Kurumun uygun
gördüğü diğer yetkili kurumların ilgili
sertifikalarına yapılmış referanslar ve tamamlayıcı teknik veri veya
bilgi, h) Tasarıma ait teknik çizimlere referans, gerek
görülürse 21 x 30 cm ebadında çizim, paket imalat malzemesi ile paketin dış
boyutları ile ilgili kısa bilgi, i)
Aktivite ve
fiziksel ve kimyasal özellikler ile ilgili bilgi, bölünebilir madde için g
cinsinden kütlesi, j)
Bölünebilir
madde için ek olarak bölünebilir madde ile ilgili detaylı bilgi, CSI,
kritiklik güvenliğini gösterir belgelere referans, boşluklara su sızıntısını
önleyen tasarım özellikleri, ışınlanmış yakıt çubukları için nötron
çoğalımında meydana gelebilecek değişiklikler için izin, taşıma süresinde
beklenen ortam sıcaklıklarına uygunluğu, k) Taşıma sırasında tamamlayıcı olarak kargo koşulları
ve güvenli ısı yayılması ile ilgili kontrollar, l)
Özel uygulama
ile ilgili ve zorunlu ölçümler, m) Sevkıyattan önce yapılması gerekenleri açıklayan
bilgiye referans, n) Tasarım ile ilgili uygulanabilir koşullardan
hangilerinin yerine getirilmediğini belirtir açıklama, o) Kurum tarafından alınması öngörülen önlemleri içeren
acil durum planı, p) Uygulanan kalite temini programı, q) Gerektiğinde taşıyıcı ile ilgili bilgiler, r)
Geçerlilik
başlangıç ve bitiş tarihleri, s)
Sertifikayı
veren uzmanın kimliği ve imzası. Taşıma
onay sertifikası Madde
247- Kurum tarafından verilen her taşıma onay sertifikasında aşağıdaki
bilgiler yer alır: a)
Sertifika cinsi, b) Kurum onay kodu, c)
Bu Yönetmelik
dahil olmak üzere uygulanabilir diğer ulusal ve uluslararası mevzuatın
listesi, d) Olabilecek taşıma kısıtlamaları ile yerleştirme,
araç, taşıma kabı ve güzergah bilgileri, e)
“Bu sertifika
göndericiyi radyoaktif maddeyi transit geçirdiği veya götürdüğü ülkenin
uygulanabilir yasalarına karşı sorumsuz kılmaz.” ibaresi, f)
Taşıma sırasında
tamamlayıcı olarak kargo koşulları ve
güvenli ısı yayılması ile
ilgili kontroller, g)
Sevkıyattan önce
yapılması gerekenleri açıklayan bilgiye referans, h) Uygulanabilir tasarım onay sertifikalarına referans, i)
Paket içeriğinin
fiziksel ve kimyasal durumu toplam aktivitesi varsa içerdiği farklı
izotoplar, g cinsinden bölünebilir madde kütlesi, j)
Kurum tarafından
alınması öngörülen önlemleri içeren acil durum planı, k) Uygulanan kalite temini programı, l)
Sertifikayı
veren uzmanın kimliği ve imzası, m) Geçerlilik başlangıç ve bitiş tarihleri, Paket
tasarım onay sertifikası Madde
248- Kurum tarafından verilen paket tasarım onay sertifikasında aşağıdaki
bilgiler yer alır: a)
Sertifika cinsi, b) Kurum onay kodu, c)
Varsa taşıma
yollarında kısıtlama, d) Bu Yönetmelik dahil olmak üzere uygulanabilir diğer ulusal ve uluslararası
mevzuatın listesi, e)
“Bu sertifika
göndericiyi radyoaktif maddeyi transit geçirdiği veya götürdüğü ülkenin
uygulanabilir yasalarına karşı sorumsuz kılmaz.” ibaresi, f)
Kurumun uygun
gördüğü diğer yetkili kurumların ilgili sertifikalarına yapılmış referanslar
ve tamamlayıcı teknik veri veya bilgi, g)
Taşıma onayı
gerektiren durumlarda 236 ncı maddeye uygun hareket edildiğini gösteren
açıklama, h) Tasarıma ait teknik çizimlere referans, gerek
görülürse 21 x 30 cm ebadında çizim, paket imalat malzemesi ile paketin dış
boyutları, i)
Paket içeriğinin
fiziksel ve kimyasal durumu, toplam aktivitesi, varsa içerdiği farklı
izotoplar, g cinsinden bölünebilir madde kütlesi, j)
Bölünebilir
madde için ayrıca ayrıntılı içerik bilgisi, CSI, kritiklik güvenliğini
belirten belgelere referans, boşluklara su sızıntısını önleyen tasarım
özellikleri, ışınlanmış yakıt çubukları için
nötron çoğalımında meydana gelebilecek değişiklikler için izin, taşıma
süresinde beklenen ortam sıcaklıklarına uygunluğu, k) B(M) tipi paketler için yönetmeliğin uygulanabilir
koşullarından yerine getirilmeyenlerin listesi ve bu bilginin ilgili yetkili
kurumlara da ulaşmasını sağlamak için kopyaları, l)
Taşıma sırasında
tamamlayıcı olarak kargo koşulları ve güvenli
ısı yayılması ile ilgili kontroller, m) Sevkıyattan önce yapılması gerekenleri açıklayan
bilgiye referans, n) Tasarımda ortam koşulları ile ilgili hükümlerden
yerine getirilmeyen varsa bunların listesi, o) Uygulanan kalite temini programı, p) Kurum gerek görürse başvuru sahibi ile ilgili kimlik
bilgileri, q) Sertifikayı veren uzmanın kimliği ve imzası, r)
Geçerlilik
başlangıç ve bitiş tarihleri. Sertifikaların
geçerliliği
Madde 249– Çok
taraflı onay, sevkıyatın transit geçtiği ülke veya ülkelerin veya
gönderildiği ülkenin yetkili kurumu tarafından sadece menşei ülkenin yetkili
kurumunun verdiği onay sertifikası üzerine uygulanan ek bir onayla veya bu
sertifikaya eşlik eden başka belgelerin eklenmesi ile gerçekleşebilir. SEKİZİNCİ BÖLÜM Son Hükümler Yürürlükten
kaldırılan mevzuat Madde 250- 10/9/1997 tarihli ve 23106 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliği yürürlükten
kaldırılmıştır. Yürürlük Madde 251- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde
252- Bu Yönetmelik hükümlerini
Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun bağlı bulunduğu Bakan Yürütür. Ekler
İçin Tıklayınız |